Skip to main content

Full text of "Acta Sanctorum"

See other formats 


— NON UC C Ὁ | (4 qe (4 (Ὁ ««ς , SC NC € a A "..-.-.- R— m - 
CE e HE capcc ad CA «C CE C« cc «ας ς X c 
ὌΝ da woe «σὰ τὶ αζς E εἴ «(αἴ « ««ς- ox 4 
2 ca - «« - «ecc um CX CREE «UE A ««{ ««ςς 0 0€ 
KC KNEE CMce c cac «s CC a ι «ccc « 0 
εἰ « «(δ ce «X «κι ατ΄ «aca "ME xu e ὰ- cce | 
« WW CQEE «qu «cq Ca «C« -- - 
.-αἰ (ὦ HE GG E C« C cams κε au AS e 
Car «cu WE «we cqccx a ««--- us | SW τα Ecc 
Ὁ «τ qq. GC EUGEECC &«ccc M c E CK C τα τ ce E cd 
Xue «uaeuacc «« cad d «n « ««ς (ὡς c E«CCeCCCRRE GC 
«αὐ ας «x GREC «c E c c 4 ΣΝ TX NE «(τς ὡς «τς 
E cred c wx GENE C «cu ces ἀπ “ΕΟ « ἀἰς «τς «τ 
π ςςζζαζο EC αἴ MEL C. «cu ccc "cam C «τα ἀπ X«C«cc «c 
πος apo dE c. «up ccm c δ ES ας. NEc«c«Cc «3 
«ἀκ ςς eC C d τς GERM C« «d «qA«u EE «e τὸ EC e e 
ME CCUE NEC «E c WESS C «X «C ΘΝ CM ESO τα 
ZEcECcaQU WE ecco e£ CX «cag τ c ce «eX cau ca e 
ees «eue ccucep«cc ox Cx. ape «« XC. C rare «-. Ca «€ 
«€ (( € (« (« « ( ( « KR (ἃ c («EL C4 C? 
Ee ve e«t. C« C« C CQ C KK rac « - 


Kcaw aucem ap Cx «c «c "am. «τας du. 
[a & € «c. «- ἘΞ ττ - ἐς ς ς «εἰ cce Cc 
c. e e Pocta. «4 c 

«Cc ἐς: € «C cR c ἐς E qe. «dau α «c cac 


CES CE cca 4“ € Patet M c - RE «C C « «ἀς e - τ- (ας A 
ECCE «co Ilí2 «Ce a Pe Pd c «OCT ECeNE «c ας 
Wa aac Ea Od «cap cR quom «LE -ς XC eet €« c «((« WC c. 
Wo q«ca aiu (ς οα΄ «ἀξ τ ἃ eque «49. «. c 

MEC ecc dq «ὡς aca QE qa uu zc «c Ecara [ 


aX atc ac au ace a e ce«LadaceXx«e-oc--L 
: (EUER τος aed Ca «- τ᾿ "acc c« αν τς du a. c 
e ( «ς (ζς s. -— de cx «Ὁ Cc. τς "mE EX. «c αἴ 
( «« « c «x | «€ 
BEEN d e S mr c κι « [« c Ἐς ; Kou a 

N XCC dC EC NE Cd : IK CCNLMEC «τὸ 

EPe οὐ τα CX c x MCN CN. «τὸ 

« ς αἴ o I «ue Celi This book donatec («€ [« L «Co C «i «« € 
[1 «««« CC C el c1 (ας ó-4-49 «e «c «€ [« « 
[ec acc E NC" WB bens [au «C «NE «Cu. « 
«« «X CCK «€ co««. «« by πα τ Coca f. 


S Cca qax c E «τὰ ας 

τ (ας CIE C σας ««΄ c 
CC GRE CE qaia «ἃ 
«οὖς CCCII C € € 
ἀπ («X cC [C o a arcu 


«cc «Cc [c ca 


I GRECE COGI 4 
κα « τα TEN wt cant e ua 
rec n à (Cep d s e. 
(XC C «CC. Ke CAE C 
CC « «X &.- CK. c« c «τ««ς- 
« (ὦ « ^q cue c« « E ὦ 
t mE. «c γος α΄ au «t i «c4 Ge (ὦ RC X«XC c dra «c 
KOCX C ἀπ c «XC«C€- τς «τὸ EC marc «ἃ «WE S E d c ap cu 
Ce «c C« ἝΞ «ee [KC 4 CK Cal c L6 «€ ««« 7 « 4 ca (ray «c a «C 
EPIS o: o ες 
(1 "« «« ( ζΖ ( . ς ( τς 
( «X ΟΣ τοὶ KC C € «. Po τς 


Qe M C41113 en zY «ἢ 
(eV, .M.-.ulllvan,-O.S.A 


LN «X «aq A «c 


€ «Φς παι c Ca ut XC ca 
[q« dq: [ CM P a 
P e E «- EC « «c adic« «x 


: «cc [X « «C 
c ««ς ας το a « « «x Pac «d cem aq 


τε : uw c cca : 


«cea ca an 
«x e «Kc €C« «c 
rae ce ἀα Lc«a a e «« 
Lar τς ἃ E « AM E «x 
τς 4 du «« ΘΕ αἱ «εἴ. 
P a« « «m ux « «C « L «τα. ς 


«X X« «c «Cab «Ὁ Ὁ τ «CC τ oz 
XE αἰ «cq ae ς ας «α' {τς E «« uc, α΄ 
XE WE EEG ς ἂς Ea ra qu T CA e s c ps 44 ud 
"Wadi «cua uu WE ccaquica d i o a E ας an 
— CE QE ac uE τ aNEQ. ««« 6 C CE e «« 


ες « cq p τῷ 
ca wt CC CO «C cx. 
Eq — τἀ τι C 
: WC «X. C Cc WIRE “(ἀν « a a 


n te uw «x quac ub b —ÓrP re E. 
Cc quo (ἀπ΄ « ce. au “{π « i 7 ó P ata «: 
: - ἐς - s. 


A 


u— Ἂς οὐδ 8 (εἰ « ; 
Ow p c HE QE 
Ec x. e 
EX AE e 


«cci 
(ag 


— Et (ὦ 
C Cw. 


[4 € 4 


mM [(( 
 QQCE C «come 


CC QX€ 


eu eta cr. 

« «x «c 

Ἂς ei 
"E. 


S X q«i 


ECCaC d Xt cc 


ἀπὰς m ες eC CC 
«€ Cd «τ 
EE c« -: 


τς «{ «(ς X « ἀκα caa «c«. c c 
i : («4 » (( 4 : 


; ; ; (66 WE τ E 
τος ^C aee o et 
CCCo E deg uc €« 


X (Qc OE ΤῸΝ « 
ir «τς ἀφ o ταν 


ACTA 


SANCTORUM 


al... .— EX TYPIS V. GOUPY, VIA GARANCIÉRE, b — — 


ri 


IVLII A. 


Low ium mo 

cis, aliarumque fentw" i, 

STET Ὁ πῶ 3 pn Xor om "T 
Primigenia veterum Scr 


COLLECTA, DIGEST^ , [usfrata 
iur i «ἃ fartsque £r Olérvalionibus ilu: 
E A IOANNE BAPT. SOL 
IOANNE PINIO 
GVILIELMO CVPERO 
SOCIETATE [ESV v»RESBYTERIS TES 


TOMVS UI 


O di ἢ " 
les decimus, undecimus, ὦ : 
Qus fertius & decimus quartus contine 


ex Latinis & (SE 


Y 
Com 7ley 


LERIO 


10615 


uode cimus, 
pir. 3 


EDITIO NOVISSIMA 


curante 


NE, CARNANDE 


e 3 
" 4 o ES AI 


asd. Jen. cum Merien S 


ID : 
Chaumont [5 Marne, Imp Dy ek t ui e YDeypehulem ἃ ΠΝ 


Panrzsus & ROM;E.APVD VICTOREM PALME. M.DCCC.LXVIII- 


p 


Ys 5 WW e οἷ, uto δ, 5 d 
" uU *oat E. x e 
ἃ" 7 " Ἢ * . * 
: 9, * LI 7. 
ῳ * *» " En . 
« ; : We, x 
* ΕΣ r " m » 
IND 
" 2 ^ * nana 
€ 
hd ] 
: ΒΕ ᾽ 


. ᾿ 
. 3 Digitized by the Internet Archive -ῷ ^ 
in 2012 with funding from 
Lyrasis Members and Sloan Foundation 


2" - ὃ talus — 


εἶ 


/e.org/details/actasanctorum30unse 


ACTA 


SANCTORU: 


. quotquot toto orbe coluntur, vel a catholicis scriptoribus celebrantur 


EX LATINIS ET GR/ECIS, ALIARUMQUE GENTIUM ANTIQUIS MONUMENTIS 


COLLECTA, DIGESTA, ILLUSTRATA A 


JoawwE Baer, SOLLERIO, JoawwE PINIO 


GurLiELMo CUPERO 


E SOCIETATE JESU 


EDITIO NOVISSIMA, CcURANTE JOANNE CARNANDET 


JULII TOMUS TERTIUS 


QUO DIES DECIMUS, UNDECIMUS, DUODECIMUS, DECIMUS TERTIUS ET DECIMUS QUARTUS CONTINENTUR 


PARISIIS ET ROME 
APUD VICTOREM PALME, niBLIOPOLAM 


1867 


vomer ibroiqaod οἰοίδοημξοη ὦ fav Aet 
» 4ivwaMUFROM PIUDITKA KUITZA20 UÜUNUAZANIA .6i25 aCREHRISRA 


^ - : 


ida a. d d: 


ω ΣΦ 4 
^A ATARTAOXAT-, AT? ,ATAX EIU, 


2 9 88- : 
OD uuvkoh ἸΘΕ T MH Ὁ KX0l. 


— 


, EN M 
LMNLOUE AE, i ELE G4 
* E ον 


τ - uda 
r4r 183 , & ἡ ἘΞ " àEals ? 1d * 
É » AF di ἐν." « d - QUU IO ? ET ^ 
" Q 5 ᾿ 2: t 
εἶν A * 
á x | 
τ ; » -- A - 
: nm co i x * — 
$ pute 
E ἃ » 73 
P ὁ 


αὐ εν XXE 9 FRE ΤῊ ΑἸΥΜΗ͂Υ RENT 


guns T4 ΔΙ Ὁ Ἧ 5 
mp Nano: MV os 741. 


xl Ag 


GCAROLO VI 


ROMANORUM IMPERATORI 


AUGUSTISSIMO, POTENTISSIMO, INVICTISSIMO, 


REGI 


Germanic, Hispaniarum, Hungarie, Bohemic, Dalmatie, 
Croatie, Sclavoniz, ete. 


ARCHIDUCI AUSTRLZ, 


DUCI 


Burgundie, Brabantie, Styrie, Carinthie, Carniole, etc., etc. 


MARCHIONI MORAVLUE, 


COMITI 


Hasburgi, Tyrolis, Goritivw, ete. 


T'omus x Julii. 1 


Me Un rt onn --* 
ἐξ ὃ e aad ἐκ ἃ 124 


ji 
"2 
p 
£u 
] 
; 
"s νη 
ἘΜ ταδί 
* 
23 
: 
E 


TURCARUM DOMITORI 


DOMINO, DOMINO NOSTRO CLEMENTISSIMO. 


uis iterum felicibus auspiciis, Tuaque C:esarea munificentia prodit hic tertius 

de Actis Sanctorum Julii tomus, AUGUSTISSIME IMPERATOR, REX CATHO- 

LICE CLEMENTISSIME, non solum Augustissimo Sanguini jure debitus, sed peculiari 
titulo non alteri quam Tue sacre Cesaree et Catholic: Majestati consecrandus. 
Nimirum varios inter non infim: note Sanctos, ex toto Catholico orbe, quinis, quot 
volumen complectitur, diebus celebratos, eum prw ceteris ostentat, qui ut inter 
Imperatores Romano-Germanicos preestantissimus, sanctissimus, gloriosissimus me- 
rito praedicatur, sic Tibi, ex pientissima Austriaca progenie imperanti, occasione 
non prensata sed oblata, non qusesita sed data; sic, inquam, soli nomini Tuo in- 
scribendus est; et in Patronum, cujus presidio fortunate regnes, et in ductorem, 
cujus auxilio hostes conteras, et in Christianarum omnium virtutum, quod imite- 
re, exemplar perfectissimum. Henricum loquor, CESAR AUGUSTISSIME, Henri- 
cum illum nomino, pium, victorem, clementem, C:esarum omnium Germanicorum 
immortale decus, quem satis laudasse sit, quod inter omnes solus hactenus similis 
factus glorie Sanctorum ea corona universos precellat. Henricum (non semel ap- 
pellare liceat) Longobardorum, Grecorum, Sclavorum aliarumque gentium barba- 
rarum, Imperio imminentium, domitorem, cui Josuanum illud rectissime quis 
olim accinuit, Fortis in bello... qui fuit magnus secundum nomen suum... expugna- 
re insurgentes hostes, ut consequeretur hereditatem Imperio debitam : dum ea quz 
a Magno Carolo ccepta erant, a proavo synonymo Aucupe feliciter promota, a cog- 
natis Ottonibus necdum perfecta, ingenti ipse robore ac fortitudine, per arma 
justitie omnia bella consummavit imperialemque dignitatem, necdum per ea tem- 
pora summum potestatis apicem adeptam, gloria et honore, teste Biographo, am- 
plificavit et ornavit : Henricum fidei Catholicze columen, propagatorem et aposto- 
lum; maaimum utique in salutem electorum Dei : Henricum Ecclesi: propugnato- 
rem acerrimum, ordinisque omnis ecclesiastici patrem, patronum, fautorem:; 
virum vere gloriosum in generatione sua, hominem divitem in virtute, puleritudinis 
studium habentem, pacificantem in domibus suis ; sacris videlicet supremo Numini 
templis, qui sua ipse omnia incredibili munificentia fecisse videbatur: idque adeo 
ut ejus etatis poéta satis celebris prodigio simile canere non dubitaverit : Catho- 
licas dedit ecclesias numero quasi mille; possitque adeo de tanto Christiano heroé 
vere pronuntiari, quod de Josia dictum accepimus : In omni ore quasi mel indulca- 


bitur ejus memoria, et ut musica in convivio vini. Talem porro in tota, quam late 


patet, 


patet, per orbem Catholica Ecclesia, ab annis jam septingentis Viri sanctissimi me- 
moriam perseverasse, omnium studiis, omnium ore, omnium calamis celebratissi- 
mam, omnium Principum admirationi ac imitationi propositam; indeque novis 
continuo accessionibus illustriorem redditam ejus venerationem, id vero est quod 
longiori de eo tractatione in hoc volumine deductum, probatum, demonstratum por- 
rigimus. Talis autem Imperatoris imaginem, non levi multorum penicillo adumbra- 
tam, Tibi precipue deberi, CJESAR AUGUSTISSIME, nemo diffitebitur, qui virtutes 
Tuas, Imperatore Catholico dignissimas, cum Henricianis collatas, memoria re- 
petierit, oculis ipse suis perspexerit, attentiori animo perpendere non detrectaverit. 
Age vero : Te in Henrico, IMPERATOR AUGUSTISSIME, Henricum in Te contueri 
non formidemus; dabit Sanctus, ut si quee lineamenta ad omnimodam similitudi- 
nem necdum plene efformata sint, suo munere, suo patrocinio adequentur. Veram 
Christianam heroicamque sanctitatem qui in solis anachoretarum tuguriis aut mo- 
nachorum claustris sedem fixisse existimet, na is profecto a rectis rerum perce- 
ptionibus longissime aberraverit. Sanctos omnes sequaces suos voluisse falli nesciam 
increatam, tametsi carne nostra obductam Veritatem, Evangelica docent eloquia, 
ut proinde hominum qualiumcumque ullam ab eo gradu conditionem excludi, vel 
cogitare nefas sit. Verum enim vero, ut suas singulis natur: dotes, non omnes 
omnibus quadrare novimus; eo ferme pacto censendum, variam variis statibus 
definitam esse mensuram Sanctitatis, ut Regia et Czesarea, a viliorum hominum sci- 
tis repetenda non sit: Magnos Constantinos, Magnos Carolos, magnos alios Reges 
ac Principes sanctos agnoscimus, quorum heroicis vestigiis insistere, minoris sortis 
homines frustra conentur. Quz:e cum in confesso sint omnia, veniam dabit szequalis 
Tibi cum Henriciana modestia, AUGUSTISSIME IMPERATOR, si paralleli dimen- 
siones singulas pressius conferre aggrediar. Eas equidem in Henrico germanas Ca- 
sarez sanctitatis notas potissimum suscipere soleo: summam illam videlicet in 
Deum pietatem, ceteris omnibus virtutibus (quocumque demum nomine appellen- 
tur) stipatam quodammodo coronatamque. Tum quae ad pietatem consequitur, 
eximiam religionem, Catholico cultu inviolabiliter commonstratam. Quibus qui in- 
defessam juste ac »aterne Imperium administrandi tutandique solicitudinem adje- 
cerit, nihil opinor, ad (βάν θῶ sanctitatis veram genuinamque imaginem desiderari 
patietur. Atque ut a prima exordiar, Te in Henrico depingi velim existimes, CAESAR 
AUGUSTISSIME; quot ipsum lineis, tot Te coloribus reprzsento. Nihil spirat, nihil 
loquitur Henrici Vita, nisi flagrantissimam illam pietatem, qua, me quidem judice, 
Imperio majorem se fecit Imperator integerrimus. De Te hzc verbis totidem dicta 
intellige. Plen: sunt histori:, pleni annales, plena chronica omnia iis argumentis, 
qua Henricum ubique piissimum demonstrant, ubique fidei anchora inconcussum, 
spe firmum, caritate fervidum, ubique fortem, prudentem, justum, temperantem, 
ubique victorem sui, supra quam ferre soleat humana imbecillitas : continentia 
inimitabilem dicerem, nisi Te, castissima fide conjugali, imitatorem sui proximum, 
vel ipse attonitus demiraretur. Et harum quidem occultarum animi dotium, quze 
Tecum communes ipsi fuere, Deum ferme solum testem et conscium habuit, verum ὦ 


quoties publicis Christiang vitze argumentis locus fuit, ea propalam exhibere mini- 


me 


me erubuit, quibus religionis su: apertissima documenta orbi patefaceret ; dum per 
omnes Ecclesise festivitates et Christi Servatoris, et augustissimae Matris, aliorumque 
Sanctorum solennia, quacumque Imperii parte degeret, ingenti apparatu ac celebri- 
tate, ad extremum usque spiritum constantissime recoluit. In orbis theatro loquor, 

AUGUSTISSIME IMPERATOR, testarique etiam audeo, s&emulatorem Te in hac re 
Sancto haud inferiorem existere, dum pari zelo, studio, fervore Tuis omnibus, avita 
Austriaca pietate, adeo Te prelucentem conspexi, ut annuis quibusque celebritati- 
bus ea sacellum Tuum Ciesareum religionis exempla exhibeat, quae etiam piissimi 
quique imitentur : ut jam taceam Tuam illam in Deiparam Virginem singularem 
venerationem, qua Majorum Tuorum vestigia superans, unam illam, quam ipsi re- 
liquam fecerant, Preesentate festivitatem non minori quam ceteras cultu et celebri- 
tate multo illustriorem reddidisti. Neque vero intactam prsterierim principem 
illam religionis Tuc: palmaremque solicitudinem, qua redivivum Henricum, dictum 
Hungarie apostolum, quotidie refers, insigni illo Catholic: doctrinz puritatem 
conservandi propagandique studio, dum veteres in Imperio haereses comprimere, 
novis succrescentibus adversari non desinis, laudatissima ista et vere Henriciana in 
Romans Ecclesi& supremum Caput veneratione, cujus oraculis dum obsequeris, 
Tuos quoque omnes obtemperare compellis; pulcra enimvero Sacerdotii et Imperii 
concordia, qua sola stante, hareses omnes pullulantesque inde errores conteri, 
rescindi, eradicari necesse est. Viceris, GC/ESAR CATHOLICISSIME, si Romanos 
ignes subsidiario ferro armisque istius sancti Regis, cujus diademate nuperrime 
redimitus es, potenter juvare perrexeris. Eadem religiosa pietas Henrico stimulos 
addidit, ut Christian: fidel hostes, Imperium sspissime infestantes, invictis armis 
retunderet, in Poloniam usque et in Bohemiam (Sclavorum ferme nomen ea setas in- 
diderat) victrices aquilas expandens; quod quam gloriose a Te prestitum sit, non 
est quod hie repetam, cum multiplices Tuas de nominis Christiani infensissimo 
hoste victorias alibi recensuerim. Nec vero minor Henrico gloria accessit, quod re- 
gni interiora componere, inquieta ingenia compescere, districte justitie clemen- 
tiam adjungere noverit, quam quod externos hostes a finibus suis averterit. Te Te, 
IMPERATOR CLEMENTISSIME, in sancti Caesaris gemina prerogativa pre oculis 
habuisse videtur Chronographus Saxo, id Henrico proprium faciens, ut subditos 
lenitate permulcere predulci, districtione reos terrere, totaque industria patriam 
munire incomparabili sedulitate numquam destiterit. Ecquis autem, lenem juxta ac 
severam, in regnorum provinciarumque administratione industriam, ipsissimam il- 
lam Tuam esse non agnoscit ? Jam quo commiserationis sensu miseros prosecutus 
sit, clamant tabula: omnes, Burgundi meminere hactenus, Mosellani loquuntur, 

testati sunt gregarii milites ipsi, quos lue afflatos solatus est; nec Troianos um- 
quam deficiet memoria teneritudinis, qua ipsos vel rebelles in gratiam admisit. 

Procul remota non accersam, ut alterum rursus in Te Henricum exprimam, ubi hoc 

ipso anno paterna Tua viscera experti sunt Budenses flammis prope absumpti, ubi 

tot alii, eodem flagello attriti, Te consolatorem sensere, ubi recentissime in Bohe- 

mos Cwsarei Tui affectus, tamquam benefici solis tot radios circumtulisti, ut. re- 

giam S. Wenceslai coronam suscepisse non alia gratia videare, quam ut misericor- 


diam 


diam in afflictos, beneficentiam in pauperes, paterna in milites Tuos viscera, Tuam, 
ut verbo dicam, in omnes largitatem munifice profunderes; usque adeo ut cter- 
num Tui desiderium Bohemis Tuis Te reliquisse, perspectissimum habeam, utpote 
a quibus avelli non potueris, nisi istic magnificentia juxta ac in emeritos milites 
pietatis Tuze Caesareze perpetuum. Tibi monumentum erigeres. Liceat postremum 
adjungere, non minimam Henrici laudum materiam, ab ea in subditos pietate re- 
petendam, quod eorum bono, utilitati, opibus, fortunis vigilantissimam curam at- 
tulerit, favores illos in eos derivando, quibus humani commercii vinculo, vitze com- 
modis, ditionum nervo unaque securitati consuleretur. Diceres viam stravisse qua 
et Tu, PROVIDENTISSIME C/ESAR, ad benigni, propitii, munificique Principis 
lauream pertingeres, nempe qui Czesaream illam subditis paterne favendi solicitu- 
dinem in postrema felicissimi regiminis Tui parte minime reponendam censueris, 
erectis jam nune confirmatisque Societatibus, ut mercimonia quaquaversum exer- 
ceantur, quo dominationem Tuam leviorem sentiant subditi, dum ditiores gazas, - 
tum Asiaticas tum Indicas Austriaci Tui, et Germani Mediterraneo, et Belgie Oceano 
in terras Tuas, vicinis nequidquam obstrepentibus, accersunt invehuntque, Tua au- 
ctoritate, Tua potentia, Tuo muniti presidio, quz perpetua sibi fore confidenter 
augurantur. Nil modo reliquum est, nisi ut Tibi et Catholicis Principibus omnibus 
a sanctissimo Imperatore dictum existimes, quod ejus animo altissime semper in- 
situm fuisse, docet tota Viri vitzte gestorumque series; quantum nempe discriminis 
&ternitatem inter et modicum vitze tempus intersit, ut a terrenis sordidus sursum 
evecta Christiana cogitatio, ad ecelestes thesauros nonnumquam ascendat. At enim 
Sancti ipsius quam nostris verbis ea referri malumus, que pag. 759 num. 19 diser- 
tius exposita commemorantur. Sic Henricum propitiatorem eximium Tibi devinxe- 
ris, sic Henricum in Te totum expresseris, sic Henricum in Tua sacra Majestate per- 
fectissime redditum contemplabimur; eo etiam optatissimo coelesti influxu cumula- 
tum, qui noster magis quam Tuus dicendus erit, ut quem Belge nobiscum omnes 
ardentissimis modo votis et precibus postulant, Archiducem, paternarum virtutum 
eque ac ditionum heredem e colo impetremus; Tibi vero, MAECENAS MUNIFI- 
CENTISSIME, prosperam, felicem diuturnamque incolumitatem. Sic demisissime 


vovent 


SACR/E. C/ESARE/E AC CATHOLIC/E MAJESTATIS TU/E 


Devotissimi Clientes :- 


JoaNNES BAPrisTA SOLERIUS 
JoaNNES PINIUS 
GuiLELuus CUPERUS 


Societatis Jesu. 


OY: INVKO-Hdus 


TOMI TERTII 


DE ACTIS SANCTORUM 


JULLI 


aulo tardius, ob varia interjecta impedi- 
menta susceptamque nuper Hispanicarm 
profectionem, prodit tomus hic de Actis 
Sanctorum Julii tertius, ab Operis prin- 
cipio vigesimus octavus, dies quinque, post no- 
vem jam editos, complexus, a decimo nempe ac 
decimum quartum, in quibus przeter varias ano- 
nymorum Martyrum classes, ducenti et undese- 
ptuaginta Sancti propriis nominibus exprimun- 
tur. Ex his vero, recepta jam pridem a Majoribus 
methodo, juxta triplicem in Ecclesia statum, 
Ecclesiasticum nempe, Monasticum et. Secularem, 
viris primum compendio hic in pares classes, 
ordine regionum, distributis, feminas, cujus- 
cumque status sint, in quartam classem collegi- 
mus. Has autem classes non ingrediuntur antiqui 
Foederis Patres, tametsi Latinis Fastis alicubi 
inscripti, ut alias satis monuimus. In hoc volumi- 
ne, ad diem ΧΠῚ, soli duo prophetz recurrunt 
Joel et Esdras, quorum elogia propriis locis sub- 
jiciuntur. 


EX STATU ECCLESIASTICO. 


In hae principe classe debetur primus locus 
Mnasoni Cyprio, antiquo Christi discipulo, et Sila 
seu Silvano, Pauli Apostoli socio, cui et Apostoli 
appellatio tributa legitur. Neuter scitur fuisse 
episcopus; neuter in plures dividendus est, Mna- 
son Cyprius, cum Jasone male confusus, in opti- 
mz notze Martyrologiis sub Nasonis nomine per- 
peram annuntiatur. Non minor, imo magis am- 
bigua de Phoca disputatio, ut Sinopensis episcopus, 
quem laudavit Asterius, ab aliis distinguatur; 
cujus gesta cum aliorum, forte synonymorum, 
commixta videntur; Acta vero Greca tam impe- 
rite coagmentata, ut nec ad rerum, nec Lempo- 
rum rationem exigi queant. De Heracla patria- 
cha Alexandrino non multa adjici potuere iis quze 
de ipso dicta sunt in Tractatu chronologico ante 
tomum v Junii. Petri Cretensis et Josephi Thes- 
salonicensis episcoporum clara quidem apud Grze- 
cos fama est, at de ipsorum gestis non nisi bre- 
via compendia supersunt. 

In Italia sanctissimi duo Romani Pontifices 
Anacletus et Pius I vix aliam. materiam przebu- 
ere, quam qua? de eorum temporibus gestisque 
et pridem et sepe agitata est, verosimiliter 
numquam exhaurienda, nedum concilianda. La- 
liorem campum expandisset Seraphicus Ecclesize 
Doctor Bonaventura, ex Ordine Minorum S. R. 
E. Cardinalis, si, quemadmodum ipse sanctis- 
simi Patris sui Francisci, sie socii gesta ejus, 


paulo post obitum , in ordinem digessissent. 

Actorum vices supplent orationes nonnullz,, cum 

aliquo Galesinii opusculo, quze omnia binis aut 

ternis seculis antiquiora cuperemus. Aliunde col- 
lecta sunt quz» ad aliqualem vitz seriem, meri- 
tissimamque tanti Sancti gloriam conducere pot- 

erant. Hermagorz episcopo Aquileiensi, S. Marci 
Evangeliste discipulo, socioque ejus Fortunato 
etiam defuit, qui gesta et martyrium describeret. 

De' reliquiis disceptatur potissimum, uti et de 
sacris exuviis Martyrum Lucensium, duce Pau- 
lino episcopo, qui utrum a S. Petro primus isti 
ecclesi: antistes destinatus fuerit, satis explora- 
tum reddere non potuit Florentinius. Episcopos 
alios suggerit Italia, imprimisque Patergianum 
Fani et Bononiz, cujus identitas vel diversitas 

discutienda fuit. Bergomatibus datur suus Joan- 

nes episcopus, Brixiensibus Optatianus, Frequen- 
tinis demum Marcianus, zetatis incertze. 

Gallis eo solo titulo tribui potest gloriosissi- 
mus martyr, episcopus Carthaginensis Eugenius, 
innumeras :erumnas ἃ Wandalis perpessus, cum 
aliis ei adjungi solitis; eo, inquam, solo titulo, 
quod Albiga in Occitania przecipuum cultum con- 
secutus sit. Utrum gentes ali» aut urbes eum 
Sanctum sibi recte vindicent, disquiritur. Acta 
sstimatissima sunt, utpote a Victore Vitensi 
accuratissime descripta. Jidulfus, ex episcopo 
Trevirensi Medii monasterii in Vosago abbas, ex 
hae classe excludendus non videtur. Egregia ejus 
gesta, insigni Commentario, operose illustravit 
Humbertus Bonhommius, ejusdem ccenobii ali- 
quando abbas; quem ad nos transmissum, atque 
ad normam nostram subinde reductum, nostrum 
fecimus. Preeter hos e Gallia sunt. Pascharius seu 
Paschasius Nannetensis, Viventiolus Lugdunensis, 
Turianus seu Turiavus Dolensis in Armoriea, et 
Menulfus in finibus Biturigum episcopi. 

Nullos pro hoc tomo Sanctos przesules suppe- 
ditavit Germania, nisi si Hildulfum ipsis adscri- 
pseris, Trevirensem aliquando, ut diximus, an- 
Üstitem. Ex inferiori ordine tribui ipse potest 
SS. Ketillus Wiburgensis in Dania ecclesise prze- 
positus aut saltem canonicus ; regularis, ut aiunt, 
sed ea opinor regula, quz» Canonicis omnibus, 
eo tempore adhucdum communis fuisse perhi- 
betur. 

In Belgio episcopus regionarius fuit Etto, Lz- 
tiis modo depositus, cujus Acta seculum sa- 
piunt quo compilata sunt, variis difficultati- 
bus intricata, quas satis promptum non sit 
dissolvere, nisi illorum pars maxima repudie- 
tur. Marchelmus sive Marcellinus presbyter, non 
ille supposititius, sed verus S. Gregorii Ultra- 


jectensis 


VIII 


jectensis discipulus, S. Lebuini socius, Daven 
iri: in Transisalania honorari solitus, huc etiam 
spectat, quemadmodum et S. Rumoldi discipu- 
lus Libertus martyr, ecclesi: Mechliniensis prz- 
positus seu abbas, ut tum vocabant, cujus Acta 
Rumoldianis immixta sunt ad primam diem Ju- 
lii; hie de prisco ejus cultu, atque de componenda 
zetate sola investigatio. 


EX STATU MONASTICO. 


Status hujus speculum et exemplar, luctuoso 
licet seculo, Orienti effulsit Stephanus, in celebri 
S. Sab: Laura monachus, cognomento thawma- 
turgus, communius Sabaita dictus ; cujus Acta, 
tametsi acephala, pretiosa sunt, numquam ante- 
hae aut Latine aut Grece edita, a discipulo Le- 
ontio sincera fide composita, quz bibliothecze 
Seguierianz accepta referimus. An inter ceteros 
Grecos, seu martyres seu confessores, monachi 
aliqui fuerint, non usque adeo nobis perspicuum 
est. Neque vero Occidenti lumen suum monasti- 
eum deest Joannes Gualbertus, Ordinis Valium- 
brosani conditor, orbi Catholico adeo notus, ut 
eum appellasse sufficiat. Acta nobis edere licuit, 
quz Majores nostri, Mabillonius et alii frustra 
quzesiverant: nimirum a B. Andrea, Sancti ipsius 
discipulo scripta; quibus accessere ingenti nu- 
mero miracula, ab Hieronymo Radiolensi, opere 
bene magno collecta, quze omnia satis fuse dedu- 
cta invenies. Sunt et alii abbates duo non igno- 
biles Petrus Perusinus et Leo Cavensis. Ex Gallia 
solus prodit Generosus apud Pictones : nam Zil- 
dulfum ad alium ordinem retulimus. Ansbaldus 
abbas Prumiensis Germanie debetur, uti et 
Udalricus in Brisgoia monachus. Hrosnata Bo- 
hemizs et Ordini Przemonstratensi non modicum 
decorem addidit. Ad eamdem classem spectare 
videntur Placidus et Sigisbertus in Rheetia, ut- 
pote e S. Columbani familia; forte et Abundius 
martyr Cordubensis in Hispania, atque Drosta- 
nus in Scotia : Belgium certe vitze sanctitate mi- 
rifice ornavit Vincentius Madelgarius, uxoris iti- 
dem Saneti conjux, et quadruplicis Sanetze pro- 
lis eximius pater, fundatis duobus ccnobiis Alti- 
montensi et Sonegiensi inelytus; quorum postre- 
mum, seculo decimo exeunte ad canonicos secu- 
lares transiit. Nec? pretereundus fuit Pacificus 
Minorita, primus a S. Francisco totius Gallice 
Provincialis destinatus, et Lensii in Artesia pri- 
dem honoratus. 


EX STATU SECULARI. 


Inter Grecos eminent Martyres xuv Nicopoli- 
lani, quorum dantur Acta Grzco-Latina. Hisce 
adde Bianorem et Silvanum in Pisidia, Apollo- 
nium in Cappadocia; tum Martyroclem, Marcia- 
num, Michaelem. Malinum, Mamantem, Serapio- 
nem, Onesimum thaumaturgum, Heraclium et. alios, 
quorum Acta desiderantur. In Italia Romse illu- 
Strissimi sunt septem. F'ratres martyres cum he- 
roide matre Felicitate, laudati ἃ S. Gregorio 
magno. Hzc ἃ S. Symphorosa distinguitur ; de 
reliquiis porro non una questio examinatur. Na- 
bor et F'eliv, quo apud Mediolanenses clariores 


fuere, eo spinosioris inter ipsos et Colonienses 
controversie capita dici possunt : nos odioscm 
litis decisionem, argumentis ultro citroque pro- 
positis, aliorum arbitrio dirimendam reliquimus. 
Parem ferme difficultatem adstruunt Savinus et 
Cyprianus, Brixiv in Italia, an potius in Francia 
martyrio coronati? Justus martyr nescitur quo 
pertineat ; ast Uguzo ad Vallem Cavernic in In- 
subribus, Rufinus et Avenantius ad Sarzanenses, 
Lithardus ad Cornuetanos spectant, Sabinus in 
agro Pictaviensi, Justus apud Bituricenses, Ju- 
stus alter cum Amico, multarum discussionum 
occasio. Splendidissimum Germanis sidus Hen- 
ricus Imperator scriptorem Vite nactus est Adel- 
boldum Ultrajectensem episcopum, at cujus solum 
fragmentum habetur ; thesauri instar futurum est 
reliquum, si alicunde refodiatur. Tam dolendam 
jacturam non resarcivit vulgatus Anonymus ; ce- 
terum conjugii immaculati integritas, aliceque 
prestantissimze dotes Sancto vindicatz, et quze 
preterea ad vitze ejus seriem et posthumam glo- 
riam spectant, non levi conatu eruderanda et di- 
gerenda fuerunt. Insignem Sanctum porrigit Da- 
nia, regem suum Canutum martyrem, quem satis 
est nominasse. Justus confessor Trevirensis et 
Jwvenianus magnus, Eystadii cultus, solo nomine 
noti sunt : de Andrea puero, a Judzis prope CE- 
nipontum dire necato, plura monumenta reperta 
et elucidata. Belgium honestarunt Sidronius mar- 
tyr, apud Messeniacenses, Basinus Trunchinien- 
sis prope Gandavum ; notiores longe cultu, quam 
vers sint gestorum historize. Dentlinus infans, 
S. Madelgarii filius, cur Resz in Clivia colatur, 
nullus satis certo hactenus tradidit. 


EX SEXU FEMINEO. 


In Oriente paulo notiores sunt Hamorrhoissa 
Evangelica, Myrope, Sara et Cholinduch. Apud 
Kalos Tuscana vidua Veronensis, Ordinis S. Jo- 
annis Hierosolymitani; cujus Vitam mirum est, 
accuratius descriptam non esse. Celebrior est 
Mildreda Anglicana , Tanetensis parthenonis 
anüistita, e cujus Actis pars non minima melius 
rescinderetur; tolerabiliora, ferme de transla- 
tione narrantur. In Belgio autem celebratissimze 
sunt binze A malberga, altera vidua, Emeberti Ca- 
meracensis episcopi, ac Reineldis et Gudilz, sed 
non plurium. Sanctorum fcecunda parens ; altera 
virgo, in variis Belgii locis solenniter culta, 
verum non confundenda cum alia synonyma vir- 
gine, apud Susterenses in Geldria, paulo minus 
celebri. Ragenuflze Aiicuriensis in Gallo-Brabantia 
veneratio, constanti cultu in nobilium parentum 
sede hodiedum perseverat. 


Atque hi sunt. precipui Sancti, quorum Acta 
in hoe tomo illustrantur ; quo autem die qui- 
busve paginis reperienda sint singula, docet In- 
dex alphabeticus eorumdem toti volumini przfi- 
xus. Cetera in subjunctis aliis Indicibus quzeren- 
da sunt. 

Pramittitur nostri Conradi Janningi elogium, 
auctore Petro Boschio S. J. T., cujus Tractatus 
de Patriarchis Antiochenis, jam przelo paratus, 
occuparet frontem voluminis, nisi major hujus 
moles preescriptos terminos excessisset. 


FACULTAS 


FACULTAS R. P. PROVINCIALIS 


SOCIETATIS JESU FLANDROBELGIC/E 


ET SUMMA PRIVILEGII. CZESAREI. 


ες Edictis Philippi II Hispaniarum Regis, deinde Serenissimorum Archiducum. Alberti et Isabella 
Belgii Principum, rursumque Philippi III, ac novissime Caroli II Regum, confirmatis Ὁ Decem- 
bris 1692, et 19 Junii 1694, Provincialibus Societatis Jesu, per Flandrobelgicam pro tempore futuris, 
potestas facta sit eligendi Typographos et Bibliopolas, qui, ad quorumcumque exclusionem, sibi imprimere 
ac reimprimere possint libros et opera qualibet, rite approbata, curantibusque ejusdem. Societatis Patribus 
edita aut porro edenda, sub consueto suc Majestatis Privilegio, non aliter impetrando , quam in. scriptis 
obtenta et praezhibita licentia, pradicti Provincialis ; idque sub gravibus penis, in. contraventores aut aliter 
impressa importantes statutis, ut latius in ipsis patentibus litteris apparet. Cum etiam sua Cesarea. Maje- 
stas idem valere voluerit in ditionibus, S. R. Imperio subjectis ; 

Ego infrascriptus, Societatis Jesu per Flandrobelgicam. Praepositus Provincialis, potestate ad hoc 
mihi facta ab Adm. R. P. N. Praeposito Generali Michaéle Angelo "Tamburino, concedo Jacobo du 
Moulin facultatem. sic imprimendi, et per se aliosque vendendi infrascriptum opus, ez more mostra 
Societatis (quod. hisce attestor) recognitum et approbatum ; videlicet , Tomum tertium de Actis sanctorum 
Julii, collectis et illustratis per Joannem Baptistam Sollerium, Joannem Pinium, Guilielmum Cuperum, 
Societatis nostra Presbyteros T'heologos. In quorum fidem hasce, manu propria. subscriptas, consuetoque 
nostri officii sigillo munitas, dedi Antverpiz xxx Decembris wpccxxir. 


ALOYSIUS SPAEN. 


SUMMA 
PRIVILEGII REGII. 


Bees et Regie Catholiee Majestatis diplomate sancitum est, ne quis, preter voluntatem 
Joannis Baptistze Sollerii e Societate Jesu, ejusve ad illustranda Sanctorum Acta Adjutorum et 
Successorum, ullo modo imprimat vel recudi faciat, ex parte vel in totum, Tomos eorumdem, de 
argumento illo, vel jam editos vel porro edendos; aut alibi exeusos excudendosve invehat, vena- 
lesve habeat: qui secus faxit, confiscatione exemplarium, et aliis gravibus pcenis muletabitur, ut 
latius patet ex litteris, Bruxellce datis. 


Signat LOYENS. 


Et ego Joannes Baptista Sollerius Societatis Jesu, permitto Jacobo du Moulin, ut Tomum Tertium de 
Actis Sanctorum Julii, meo permissu ab ipso impressum, publicet. 
Datum Antverpie pridie Kal. Januarii MDCOXXIII. 


Tomus i Jul. 2 APPROBATIO 


APPROBATIO 


ORDINARII. 


que hie tertius de Actis Sanctorum Julii, totius Operis octavus et vigesimus, a IP.P. Joanne Baptista 
Solleyio, Joanne Pinio et Guilielmo Cupero, Societatis JESU presbyteris Theologis, solitis studio et 
diligentia, ad. Dei ejusque Colitum. gloriam, elaboratus est, nihil. continens quod fidei aut. bonis moribus 
repugnet ; ut proinde utiliter in lucem. proditurus sit. Πα censeo. Antverpim im Kalendas Januarii 
MDCCXXIHI. 


F. G. ULLENS 


Can. Schol. Offic. et Lib. Censor Antverpisx. 


PROTESTATIO 


AUCTORUM, 


Q" identidem protestati sunt decessores nostri, in hoc de Actis Sanctorum Opere, se servatas 
velle Urbani Pape VIII Constitutiones ; neque suis, aliorumve huc relatis Commentariis aliud 
pondus tribul, quam sit historim, ab hominibus errori obnoxiis script» :idem ante hunc Tertium 
Tomum Julii denuo protestamur. 


ELOGIUM 


fom daneceriam 


Jalie Tom. I. 


TITITITTTIT Ι 
EE ERE ἜΝΙ 
EE PE x. 


M, -: 


LLL mmm 


DM 


II 


| 


DA 


WI ] 


l 


| 


| 
n | 
E E | 
I 
E— ND 
E | 
E. 


—PCONRADUS IANNINGUS | 
| ——OBIIT XIII AUGUSTI MDCCXXIII, AT, LXX. E 
m JPrecipitt damnata. crisi, meliore obwta., 


Amm Dindice Janninqo, pulerius Acta natent, 


LEE LLL DLL LLL 


orm — - 


τ 


lilh du Yengf Baronsse, Paris. 


B 


P. Conradi 
Janningi 
obitus anno 
1725. 


Natales ejus, 
et educatio ; 


humaniora 
studia, in- 
qressus in 
Nocietatein 
Jesu; 


ELOGIUM 
R. P. CONRADI JANNINGI 


HAGIOGRAPHI SOCIETATIS JESU TOU MAKAPITOU 


$ I. P. Janningi natales, educatio, studia 
twm in seculo, tum in Societate, acces- 
sus ad Museum Hagiographicum . 


nnus hic Museo nostro fatalis fuit, dum 
nobis eripuit P. Conradum Janningum ; 
virum de Sanctis omnibus, quorum Acta. 
per annos facile quadraginta vel ipse 
magnam partem edidit, vel a majoribus edita de- 
fendit, vel a posteris edenda comparavit, optime 
meritum: ut gratissimum, credo, facturus sim 
non illis modo, sed et tibi, Lector hagiophile, si 
quidquid in hae parte gessit, atque adeo vitam 
ejus omnem, aut summa potius vitze capita, pro 
instituto ab Hagiographis hactenus more, quam 
fleri poterit brevissime, delibavero. Palam cer- 
te hine fiet, et quantum diuturnis ejus laboribus 
tribuamus ipsi, et quantum illis ab universa re- 
publica litteraria debeatur. 

2 Natus erat P. Conradus Groninge, urbe 
nobili, quze uni de septem fcederati Belgii pro- 
vinciis, cujus ipsa caput est, nomen dedit, pa- 
rentibus inter mercatores spectatis Arnoldo Jan- 
ninek ae Balduina,Tinga, anno superioris seculi 
quinquagesimo, decimo sexto Kalendas Decem- 
bres. Quam vero pie educatus fuerit, nihil opus 
est dicere; quando utrumque parentem habuit 
Romano-Catholicum, quod quidem nomen in pro- 
vinciis illis vix usquam sine integerrima vita 
consistit. Et vero quidni domus illa religiosissi- 
me fuerit instituta, e qua liberi quinque prodie- 
rint, quorum tres peculiaribus votis divino eultui 
se manciparunt? Conradi enim exemplum, soro- 
res dux secutz sunt. Accedebat hue etiam cura 
singularis et affectio, quam ad mepotis hujus 
sui rectam educationem afferebat avunculus, ec- 
clesi:e, nescio cujus, Catholicorum Groningz 
Pastor. 

3 Is porro cum jam id :etatis esse adolescen- 
tem videret, ut humanioribus litteris dare posset 
operam, eo animum ejus ccepit impellere, quo 
sponte inclinatum pridem adverterat. Destinatur 
ergo ad studia litteraria Conradus summa cum 
sua tum parentum voluntate; qui tamen, ut erant 
avite religionis ac virtutis in paucis tenaces, 
committere noluerunt, ut academiam domesti- 
cam frequentaret, ne quid forte de utravis in filio 
suo vel magistrorum h:eresis, vel nota sodalium 
heterodoxorum licentia societasque detererent. 
Tandem de Meppa cogitatum, oppido non obseu- 
ro Westphalive ac ditionis Monasteriensis, ubi 
sub disciplina Societatis Jesu studiorum illorum 
fundamenta jaceret, quibus postmodum Antver- 
pie in numerosiori gymnasio mostro gloriosam 
coronidem imposuit, primas ibi fere inter pluri- 
mos, non secus ac Mepp:e, sibi solitus vindicare. 
Ordinis interea nostri desiderium una cum litte- 


ris ac pietate non hauserat modo, sed etiam pro- 
diderat aliquoties; nec vero ulla in Preposito 
Provinciali mora fuit, quin candidatum ad Insti- 
tuti nostri rationem tum natura quodammodo, 
tum industria factum, admitteret continuo ; modo 
ut parentes annuerent. Et faciles illos quidem 
Janningus noster offendit; at non item avuncu- 
lum illum, de quo jam facta est mentio, quique 
nullum non movit lapidem, ut clero seculari ne- 
potem adjungeret. Restitit hic tamen et pervicit; 
atque in Societatem receptus, Mechliniam ad Ti- 
rocinium ceteris aliquanto serius advolavit, octa- 
vo Kalendas Decembres anno Christi wpctxx. 

4 Ibi demum quanto studio ad virtutes viro 
religioso dignas Conradus incubuerit, id areu- 
mento esse potest, quod etiam minuíiora quz- 
dam, istic fere tantum preseribi ac servari so- 
lita, ad ultimam usque ztatem constantissime 
retinuerit. Biennio inter hzc elapso, nuneupa- 
tisque reliogiosis de more votis, Antverpiam mit- 
titur, philosophorum placitis imbuendus, qui 
altero post anno solenni publicoque certamine 
propugnavit. Inde porro Mechliniam redire jus- 
sus, lectissimam ac frequentem ibi tum temporis 
juventutem pietatis simul et grammatices prze- 
cepiis informandam accepit. Quartum jam an- 
num id agebat, cum sub autumnum anni 
MDCLXXVII vapores pestiferi dira contagione 
Belgium afflarent, atque imprimis Antverpiam ; 
ubi tum egregie sese prodidit probavitque civi- 
bus per domos pene singulas misere morientibus 
nostrorum caritas ; quam frequentia sacerdotum 
fratrumque ad :egros comitantium funera deco- 
rarunt. Neque vero Hagiographi nostri suam hic 
desiderari passi sunt operam, ne ipse quidem, 
quamquam octogenario jam proximus. Hensche- 
nius. Hie tamen de se minus, quam de Papebro- 
chio suo, in quo spem omnem continuandi tam 
vasti Operis nostri habebat repositam, solicitus, 
id effecit ut ex hae acie Lovanium secedere ju- 
beretur; sapienti quidem, at sero tamen consi- 
lio: jam enim contractum intra viscera morbum 
gerebat, cum discederet. Lovanium vix attigerat, 
quando eum tristis nuntius consecutus est, mor- 
tem immaturam afferens P. Danielis Cardoni, de 
quo legi plura possunt ante tomum secundum 
Maii pag. xxxrrr. Redegerat haec victima earita- 
tis labores iterum nostros, ad quos a biennio su- 
blevandos accesserat, ad solos Henschenium ac 
Papebrochium, quorum hie etiam Lovanii jam 
vix medicis spem vit:e ullam faciebat ; convaluit 
tamen aliquanto post, ope, ut pie creditum est, 
S. Francisci Xaverii; ut adeo sub anni sequentis 
Februarium incolumis rediret Antverpiam. Tum 
vero Henschenius et accept: in Cardono cladis, 
etvix satis depulsi a Papebrochio periculi, et 
su: demum senectutis memor, prospicere voluit 
in posterum, sociosque Operi suo promovendo as- 
serendoque conquirere. Eos inter primus occur- 


rit 


AUCTORE PE- 
TRO BOSCHIO 
EJUSDEM SO- 
CIETATIS PRE- 
SBYTERO. 


D 


quid in ea 
gesserit, an- 
te Hagiogra- 
phiam. 


AUCTORE 


B. B. 


Fit Hagio- 
graphus an- 
no 1619 ; 


mittitur Ro- 
mam ad au- 
diendam 
Theologiam 
1681 


magno Musei 
nostri bono. 


2* 
rit Janningus noster, Grecis tum litteris Mechli- 
nice tradendis occupatus, quem ob egregias do- 


tes potissimum delegit ex omnibus, tametsi nec 
sacerdos adhue esset, nee Theologiam edoctus. 


$IL. Janningi labores Antverpie; Theo- 
logia Rome audita; Sacerdotium; iti- 
nera per Italiam, eorumque emolu- 
menta; reditus in Belgium. 


ntverpiam ut accessit anno MDCLXXIX, mense 
LY circiter Martio, statim Operi accinctus est ; 
et principio quidem, tetrico in pulvere nec admo- 
dum decoro versatus, corrigendis typis, maxime 
greecis, coneinnandis indicibus, rebusque ejusmo- 
di obseuris aliis et fastidio plenis tam multam 
operam ac facilem dedit, ut anno sequenti dimi- 
dius Maius tria in volumina sectus prodiret in 
lucem; quem deinde Papebrochius, una cum 
Janningo (nam Henschenius zetatem gravem ob- 
tenderat) accitus Paderbornam detulit, Reveren- 
dissimo ac Celsissimo Principi Ferdinando Fur- 
stenbergio, Episcopo Paderbornensi ac Monaste- 
riensi, m:ecenati suo, reprzsentandum. Rever- 
sus e Germania Conradus in Actis grzcis S. Sy- 
meonis Stylitze Junioris, ac matris ejus S. Mar- 
the, itemque S. Andrez Sali, latine vertendis, 
atque eruditione, quanta tum quidem poterat, 
ilustrandis totus fuit. Oceupant illa in mense 
Maio tomi quinti ae sexti partem satis notabilem ; 
habebat vero ea jam przlo parata priusquam ad 
studia Theologica mitteretur, tametsi priora an- 
nO MDCLXXXV, eo procul agente; postrema vero 
anno demum MDoLxxxvi, sint edita. 

6. Cum jam annos duos propemodum cum di- 
midio in Hagiographis, ut ita dicam, tirocinio, 
sub magistrorum in ea versatissimorum, Hen- 
schenii ae Papebrochii, disciplina posuisset, es- 
setque in eo (ut Papebrochii verbis utar) insigni- 
ler probatus, ac Musei nostri statum omnem et 
rationes ita perspectas haberet, ut intelligeret 
facile, quidquid ad supellectilem ejus litterariam 
velutilibus, vel necessariis monumentis augen- 
dam quoquo pacto facere posset; visum est Hen- 
schenio exorare superiores, ut ne in Belgio Jan- 
ningus, sed Rom: potius Theologiam audiret ; 
aliusque interea sibi ac Papebrochio e junioribus 
sacerdotibus moderatorum arbitrio idoneus lege- 
retur adjutor. Utrumque concessum est: Romam 
Janningus Antverpia discessit anno MDoLxxxi, 
v Kalend. Septembres ; sub idemque tempus Lo- 
vanio Antverpiam Hagiographis suppetias venit 
Franciscus Baertius. 

7 Multa sibi quidem Henschenius ae Papebro- 
chius jam tum, cum de mittendo Romam juniori 
illo socio cogitarent, itineris ejus et commoratio- 
nis in Italia in rem suam ae Sanctorum emolu- 
menta spoponderant; sed multo tamen inferiora, 
quam postea perceperunt; imo quam percepit 
Papebrochius e£ qui eum secuti sunt ac porro 

consequentur: nam Henschenius ante diem ex- 
tremum obiit, quam e Delgicis finibus ille prope- 
modum in Gallicos pedem extulisset. Enimvero 
minime otiosa erat Jamningi Romam adeuntis 
peregrinatio; etenim ne fortuito, ut in urbem 
quamque ventum esset, ad visenda quelibet va- 
gari posset, descripta gerebat secum ae desi- 
gnata omnia, quz ex itinere sive in Gallia, sive 
in Italia examinare, requirere, transcribere ac 


DE VITA, OPERIBUS, VIRTUTIBUS 


Museo nostro submittere jussus erat. Hane ego 
instructionem inter schedas ejus adhue reperi, 
Papebrochii manu exaratam; quam et alic sub- 
inde atque alie secutze sunt, cum jam Rom: 
consisteret, quo advenerat xvur Kalend. Decem- 
bres, paucis post diebus, quam exercitationibus 
istic Theologicis initium dari solet. 

8 Fovebat interim Janningus conceptum in 
Belgio desiderium vitam ommem ac studia San- 
ctorum obsequio devovendi ; quod quidem ut bene 
verteret, sacerdotio initiatus v Kal. Novembris 
anno MDCOLXXXIV, diem illum ad celebrandas pri- 
mitias optatissimum mactus est, qui Kalendas 
ipsis Novembribus Sanctorum omnium cultui sa- 
cer instabat. Anno deinde, qui supererat, Theo- 
logiee quarto feliciter decurso, Florentiam desti- 
natus est, ut ex instituto Societatis nostre, pri- 
mos illos vitz religiosce spiritus, qui per assidua 
studia, crebraque negotia debilitari non raro so- 
lent, Deo ac sibi unice vacando instauraret. Tta- 
que jucundissima hzc ei sors accidebat, tum quod 
ad sancta ejusmodi exercitia suopte ingenio pro- 
pendebat plurimum, tum quod ea Florenti: po- 
tissimum jubebatur obire : ubi bibliothecze essent 
vetustis codicibus locupletes, in quas excurrere 
non numquam per otium liceret, atque ingentem 
inde messem in horreum nostrum Antverpiense 
congerere. Et vero ne spes illum sua in loco fal- 
leret, fecit imprimis, clarum carumque eruditis 
omnibus nomen, Antonius Magliabechius, quo 
viro nemo laboribus Hagiographicis commodare 
magis poterat, nemo commodabat libentius, ut 
adeo Janningum humanitate sua utilissima, offici- 
isque propemodum obrueret; scribit hoc ipse ad 
Papebrochium die Natali Domini anno Mpcrxxxv 
his verbis : D. Magliabechius septimana superiori 
lota se mihi totum. impendit, conducendo ad praci- 
puas quasque bibliothecas, ac reducendo domum con- 
fusissimum ob nimiam ipsius humanitatem. Quanto 
autem id operze pretio factum sit, longum est di- 
cere; satis erit ipsum, qui maxime sensit, testem 
infra Papebrochium adducere. 

9 Solent nostri in sacro illo recessu, qui stu- 
dia absoluta consequitur, annum fere integrum 
collocare ; sed perspectam nimis habebant Supe- 
riores Conradi nostri in solida quaque virtute 
constantiam, animique assiduam cum Deo con- 
junctionem, quam oris habitusque prodebat se- 
renitas ac modestia sui semper ac per omnia si- 
milis; quam ut ei totum illud tertize probationis 
(sic enim dicitur) spatium indulgendum putarent. 
Romam igitur quinto circiter post mense quam 
inde Florentiam abierat, revocatus, facultatem 
obtinet, quam pridem exoptaverat Papebrochius, 
excurrendi in regnum Neapolitanum, indeque 
porro, quacumque visum esset, in Belgium re- 
deundi. Ea ipse, ut liberaliter erat concessa, 
haud minus sane liberaliter usus est, ut Neapo- 
lim usque totam pene lustrarit Italiam, numquam 
vestigia relegens, sed alio semper, quam quo ve- 
nerat, itinere revertens; atque id cavens unice 
ne quidquam przteriret, quod ad Sanctorum 
Acta posset aliquid, quantulum id cumque de- 
mum esset, conferre; qu: cura illum Venetis 
toto fere mense detinuit. Atque hujus quidem rei 
testis est libellus, quem sibi scribebat in via, 
centum facile paginas complexus, in quem conge- 
sta habemus ea tantum, quorum alia monumen- 
ta non invenerat; ne memoria penitus exciderent, 
Ita Domum tandem rediit affecto admodum anno 
MDOLXXXVI ad Papebrochium suum et tot ante 
submissis identidem Sanctorum thesauris, et tot 


modo 


D 


Sacerdotium 
ejus ac Lertia 
Probatio, 


eccursio in 
regnum Nea- 
politanum et 
reditus in 
Belgium. 


E 


Destinatur 
in Austriam; 


(U 


lustrat Ger- 
maniz bi- 
bliothecas, 


P. CONRADI JANNINGI. 


modo secum allatis, et ipsius latoris conspectu, 
et suo atque Henschenii tam salubri consilio, 
quo socium illum in Italiam mittendum ante cu- 
rassent, mirifice exultantem. Quin etiam conti- 
nere se deinde non potuit, quin hzc Janningi 
merita posterorum memoriz, Tomo vri Maii in 
Vita R. P. Godefridi Henschenii num. 33, hoc 
elogio commendaret : Sane viz possim eaplicare 
verbis, quanlz per hos anmos quatuor (imo fere 
quinque, quibus in Italia Janningus egerat) utili- 
tates ex illo consilio mobis emerserint, οἱ quantae 
porro eztitura pravideantur. 


ὃ HI. Iter in Bohemiam et Austriam, 
ejusque fructus. 


pportunus hoc etiam ex capite Janningi ad- 
ventus fuit, quod jam exercere przla ccepe- 
rant tomus sextus ac septimus Maii; qui eum 
simul ambo vulgandi essent, Papebrochium et 
Baertium oppido fatigabant; donec utrumque 
novus hospes oneris parte magna levavit. Tenuit 
hic labor, annum totum MDCLXXXVH, cum se- 
quentis mensibus aliquot. Tomum septimum de- 
dicatum volebant Serenissimo ac Reverendissimo 
Principi Maximiliano Henrico, Archiepiscopo Co- 
loniensi, S. R. I. Electori, etc.; cui proinde z- 
quam judicabant, ut ab aliquo ex Hagiographis 
coram offerretur in: manus. Illud porro consilium 
alterius occasio fuit : nam ut mercatorum avari- 
tiam lucro jam percepta non satiant, sed ad ma- 
jora tentanda proritant; ita Papebrochii nostri 
insatiabilem sacrarum divitiarum aviditatem al- 
latze nuper tam feliciter ex Italia gaz: acuerant 
potius, quam restinxerant. Quid ni, inquit, si 
Coloniam vel Bonnam eundum est, eadem opera 
procedatur ulterius, atque adeo Germania, tot 
antiquis instructa bibliothecis, spectetur univer- 
sa? Dictum faetum. Janningo hze sparta com- 
mittitur, et comes additur Baertius : nam licet 
hie ztate tantillum et suscepto religionis insti- 
tuto przecederet ; ille tamen erat in Opere prior, 
Italice Germaniceque peritior, et itineribus pri- 
dem sacrisque spoliis conquirendis assuetus. 

11 Discessum est exeunte Aprili anno 
xpcrLxxxvir. Vix Coloniam advenerant, eum in- 
telligunt Serenissimum Principem Archiepisco- 
pum, Bonn: periculose decumbere : eo igitur se- 
se cum inscripto illi opere sine mora proripiunt ; 
quod quam gratum :zegrotanti etiam gravissime 
Principi acciderit, et presenti munificentia, et 
amplis, si convalesceret, promissis testatum esse 
voluit. Ita feliciter ea itineris parte, quz totius 
expeditionis occasio fuerat, perfuneti, ulteriorem 
in Germaniam penetrant ; sed tam sedula ad rem 
suam attentione, ut si quam ad urbem accede- 
rent, non id notarent modo, quod ibi de Sancto- 
rum Actis, reliquiis, cultu, translationibus, in- 
scriptionibus ceterisque monumentis nancisci pot- 
erant; sed in vicinos etiam pagos nonnumquam 
atque abbatias excurrerent, cum vel minima pro- 
movendze Sanctorum glorise spes invitabat. Vo- 
lupe mihi sane fuit ea omnia cum in litteris, tum 
in libello, seu, ut vocant, itinerario a Janningo 
per loca diesque singulos consignata percurre- 
re; tanta in iis eruditio, tanta aecuratio est. Di- 
viti: longe maxim: Aschaffenburgi repertze, 
scriptorum, inquam, R. P. Joannis Gamans, im- 
mensa congeries : unde seligere non pauca per 
superiores licuit, quee ad Sanctos, undecumque 


« » 
2o 


collecta, pertinebant; sed ea (proh dolor!) cum 
Aschaffenburgo Francofurtum aliquanto post no- 
strorum discessum veherentur, invidus Mcenus 
lethzis undis eternaque, uti subinde renuntia- 
tum est, oblivione demersit. 

12 Pari sagacitate pervestigata Pragam usque 
Bohemia est. Et Pragam quidem tenuere ΥἹῈΙ 
Kal. Julias; ibique diebus aliquot substitere, 
emolumento suo minime peenitendo. Nam przeter 
Martyrologium membranaceum Danico-Franci- 
scanum, de quo videri potest Usuardinum mo- 
strum, et quo Janningum donavit R. P. Criste- 
lius Prepositus Domus Professze, olim illi Rome 
cognitus; itemque preter ingentia volumina de 
rebus Bohemicis ab ipso Auctore R. P. Bohu- 
slao Balbino Hagiographis dono data, cum in 
usum eorum quovis pretio digna sint: przter 
hzc, inquam, aliaque domestica beneficia, alia 
illis oblata sunt ab externis : quarto enim die ex 
quo in urbem advenerant, non modo faciles ad 
Celsissimum Principem Archiepiscopum aditus, 
sed et facultatem ab illo obtinuere ipsius manu- 
scripta quzedam examinandi, et commendationem 
apud RR. Admodum DD. Ecclesie metropolita- 
nz Canonicos, ad eorum et tabularium, seu, ut 
dici solet, archivum, et bibliothecam, qu:9 mne 
Balbino quidem umquam patuerat, non ingre- 
diendam dumtaxat, verum etiam perscrutandam. 
Itaque dum alia istic annotant, alia describunt, 
dies, ut modo dicebam, aliquot abierunt. Non ni- 
hil etiam temporis sibi nobilis Abbatia Straho- 
viensis ac S. Norberti monumenta, non nihil 
alia per urbem amplissimam templa, saeris di- 
tata pignoribus, vindicarunt. Sed hzc mihi cum 
Janningo persequi singula non licet. 

13 Minora hzc tamen fuerunt omnia pre iis 
quze Viennz retecta sunt. Venerant eo itinere 
sex dierum continuo, fracti admodum et insom- 
nes; nam et via difficilis, et perincommoda fu- 
erant hospitia, in quibus pro lecto pavimentum 
esset, raro stramine sparsum. Ubi primum in 
augustissimam bibliothecam: Cesaream medio 
circiter Julio intromissi volvere cceperunt codi- 
ces, attoniti heerebant ambo, nec satis certi quid 
agerent. Statuebant enim, si quie e re sua es- 
sent, describere omnia in loco vellent, menses 
bene multos exactum iri. Ac de latinis quidem 
instrumentis minor erat solicitudo, quam de grz- 
cis : cum adjutrices ad illa manus conduci facile 
possent; non item ad hzc. Simul ergo tum inter 
se, tum per epistolam cum Papebrochio de au- 
tumno atque hieme istic transigenda deliberant ; 
simul ita seriptioni se totos impendunt, ut Ba- 
ertius tentatam aliquoties in itinere valetudinem, 
indefesso labore non parum affecerit ; donec mi- 
sertus utriusque Augustissimus Imperator post 
menses circiter duos copiam fecit, Codices grz- 
cos, qui, ut erant przecipui, ita plurimum operae 
ac temporis exigebant, secum asportandi, descri- 
bendos in Belgio, ac subinde Viennam, uti fa- 
ctum est, remittendos. Ita factum, ut non modo 
reditum maturare, verum etiam excutere ante 
illum varia per Austriam non sine magno rerum 
incremento monasteria licuerit : fuerant enim 
pleraque, ut notat Janningus, a bello Suevico 
immunia; passa quidem expilationes Turcarum, 
sed qui ditiori inhiantes praed:e, obsoletos altoque 
obsitos pulvere codices facile contempserant. 

14 Confectis ex sententia.negotiis litterariis, 
aliud sibi Janningus, priusquam Vienna discede- 
ret, audendum putavit. Sumptuosa nimirum ope- 
rum nostrorum moles ut munificentia nasei at- 


que 


AUCTORE 


E. 


iuti et Bohe- 
iniz, 


E 


et maximo 
fructu Casa- 
ream Findo- 
bonensem, 


benigne ab 
Inperstore 
Nuscepius 


AUCTORE 


D B. 


I 


Reditus ex 
4ustria in 
lielaium ; 


scripta apa- 
logetica pro 
Aclis San- 
ctorum. 


i^ 
que adolescere ca»perat aliena ; sic nostris porro 
viribus sustentari non poterat; neque ea jam 
erant Belgii tempora, qu:& spem ullam facerent 
cujuscumque subsidii. Obierant quoque mortem 
non subditorum bono magis, quam nostro prz- 
maturam Serenissimi ac. Reverendissimi Princi- 
pes, qui dum viverent, et non nulla contulerant, 
et sperare jusserant omnia. Erat quidem qui se- 
curos nos esse juberet; modo solum vertere, et 
Christianissimi Regis auspiciis continuare in Gal- 
lia Sanetorum Acta vellemus : sed ab eo consilio 
rationes tum temporis absterrebant gravissimze. 
Maluit ergo Papebrochius ad aulam Hispanicam 
sese vertere, ac benignissimum Regis Catholici 
explorare animum : et sane rem brevi tam op- 
portune promoverat, ut jam de prospero succes- 
su dubitari non posset, cum Janningus, probe 
conscius, quo loco apud Augustissimum Impera- 
torem haberentur Acta Sanctorum, anteverten- 
dum sibi Papebrochii conatum putavit; et vero 
antevertit. Tam promptam enim offendit Augu- 
stissimze piissimzeque Majestatis voluntatem, ad 
suscipiendam Operis nostri clientelam ; ut Viennze 
etiamnum consistens ad Papebrochium scriberet, 
ne apud aulam Hispanicam porro quidquam ur- 
geret. Prwsagisse jam tum Janningum Sancto- 
rum instinctu diceres, quze futura deinceps erant : 
nam Catholici quidem Regis larga, ut assolet, 
esse poterat gratia, diuturna esse non poterat, 
sive ob insecutam brevi, ut mox dicturi sumus, 
Sacre Inquisitionis Toletanze procellam ; sive ob 
mutatam in Belgio dominationem ; qua id demum 
factum est, ut in uno Principe et Regem nacti si- 
mus Catholicum, et Magni Leopoldi eemulum er- 
ga susceptos olim clientes Imperatorem semper 
Augustum. Atque hzc expeditionis Austriaes ae 
brevissimi temporis emolumenta fuere pr:ecipua; 
quze dum hisce laboribus insudabimus, nec Augu- 
stissimi Maecenatis, nec Janningi, qui eum nobis 
paravit, immemores nos umquam arguent. 


&IV. Quid. egerit Janningus ex Austria 
reduao; et nova ejus eapeditio Roma- 
na; tum quis eam consecutus eventus. 


Xenon excesserat cum suo Daertio Janningus 
x Kal. Octobris ; suadebatque adeo cceli au- 
tummalis intemperies iter accelerare in Belgium ; 
sed nihil hoc illos ab instituta peregrinandi ra- 
tione dimovit. Itaque per Austriam et Bavariam 
ac deinde per Sueviam et Lotharingiam redeun- 
tes, quidquid celebriorum abbatiarum non longe 
aberat, discussere; et si quid in promptu erat, 
abstulere secum; sin autem longiores exigebat 
moras, id viros religiosos per Sanctorum glori- 
am flagitabant, ut ne postea descriptum mittere 
ad se Antverpiam negligerent ; quod revera non 
nulli pro singulari sua humanitate cumulatissime 
prestüiterunt. Atque hoc pacto medius propemo- 
dum December abierat, cum durissima quique 
tum ab aeris injuria, tum a. viarum asperitate 
perieulisque perpessi quidem, sed incolumes ta- 
men, atque opimis tot sacrarum bibliothecarum 
onusti spoliis, in lzetissimos uterque Papebrochii 
amplexus venerunt, optata deinde cum eo, uti 
sperabant, Musei nostri tranquillitate partisque 
commodis ad elaborandum Junium gavisuri. 

16 Sed enim quietis esse per adversarios, imo 
amicos nostros, non diu lieuit. Nam eos quidem 
jam per annos viginti patienter ferre tacendo di- 


DE VITA, OPERIBUS, VIRTUTIBUS 


dicerant; dum obscuris illi nominibus libellisque 
pugnabant, sibi magis suoque nomini infesti, 
quam nostro ; verum anno demum MDCXCIII, cum 
bellum acrius, aperto serioque marte, moveri 
coeptum est, przesentissimam, misi occursum es- 
set in tempore, laboribus nostris universis per- 
niciem allaturum, tum vero Conradi ardor, quan- 
ius in conquirendis hactenus Sanctorum Actis, 
tantus porro in defendendis eluxit. Primus ille 
arma, que ne tum quidem Papebrochius, vir 
pacis amanüssimus, stringenda sibi putabat, 
eduxit; non ante reconditurus, quam pristinam 
suis ac majorum studiis gloriam, utilitatemque 
vindieasset. Seripsit ergo Apologiam triplicem, 
quam tomo primo Junii przfixam videre est ; et 
ita scripsit, ut propulsare adversarium vellet, 
non lzedere; et ita scripsit, ut edendo proxime Ju- 
nio operam non subduceret; ac proinde strenuos 
illos Hierosolymorum instauratore simitatus : Una 
manu sua. faciebat opus, et altera tenebat gladium. 

17 Tantillis opusculis immanes aliorum cona- 
ius contusos abunde testabantur, qui legerant, 
eruditi ; auctoresque erant, ne quid sacris nostris 
lucubrationibus detractum temporis ulteriori ac 
minime necessaria velitatione absumeremus ; 
quando, ecce, dissipatam pridem ab Excellentis- 
simo D. Didaco Sarmiento Valladares, Inquisi- 
tore tune Generali, in Hispania procellam intem- 
pestivus fortissimi ejusdem integerrimique judi- 
cis obitus excitavit, quae quam precipiti, tam 
horrendo fragore detonans, in grandia quatuor- 
decim operum nostrorum volumina, incogitan- 
tibus nobis, dirum fulmen intorsit, ipso illo, quo 
primum Junii tomum emiseramus in lucem, anno 
MDcxcv. Enimvero mirari hic licuit constantem 
ac mitem animum Papebrochii: perculsis enim 
ommibus infortunio alieno, solus ipse, cum pri- 
mum inaudiit, placide subrisit suo, promptus, 
ut aiebat, quze ut homo peccasse ostenderetur, 
pro ea, quam germanis Societatis Jesu filiis pro- 
priam esse voluisset S. Ignatius, submissione 
atque obedientia corrigere : sin ostenderetur ni- 
hil, non eam videri causam suam, cujus zequita- 
tem facile probare, aitonito licet orbi, non pos- 
set. Quod quidem postremum superiorum horta- 
tu, tam prompte, tam accurate, tam erudite, tan- 
taque modestia przstitit, ut nullo umquam alio 
facinore laudem ampliorem sit consecutus. Inter- 
ea qui Hispana procuderant fulmina, moliri etiam 
Romana sunt ausi. Ea res, ut intellecta primum 
est, Janningum denuo in Italiam compulit, mo- 
tus accusatorum ommes observaturum ; quod uti- 
nam in Hispania fieri potuisset! 

18 Ut Romam duobus fere mensibus attigit v 
Kal. Nov. anno Mpcxcvir, sensit illico, quam ne- 
cessarius istic esset; adeo jam apud plurimos ad- 
versa nobis przjudieia invaluerant; quippe quie 
et multi suggererent, et refelleret nemo. Quare 
ipse circumcursare ad ommes continuo coopit, 
quos ad res nostras, tot oneratas calumniis, con- 
ferre aliquid sive secundum illas, sive contra pro- 
nuntiando suadendove, posse existimabat. Pur- 
puratorum inter eos Patrum (nam ceteros prze- 
lereo) nemo unus, opinor, tum Romze fuit, apud 
quem causam nostram tum voce, tum scripto, 
ium utroque non egerit. solertissime; apud ipsum 
imprimis, qui tunc Ecclesie preerat, Sanctissi- 
mum Dominum Nostrum Innocentium XII, a quo 
perbenigne acceptus est. Tantum vero hac sua 
tam sedula industria mense uno profecit, ut eo- 
dem anno, xvi Kal. Januarii Eminentiss. Car- 
dinalis Norisius, in labores nostros (quod et in 


libris 


2 Esdr 4 
v. 16. 


Censura To- 
letana est 
novi itineris 
Romani oc- 
C510, 
ed 


E 


tan. utiliter 
quam neces- 
SOTLO SlisCC- 
pt; 


EY 


5 
licet Rome 
nbrogata 
Censura Hi- 
xpanica posi- 
live non fue- 
rit. 


Janninqus 
Roma per 
Tustriam re- 
diens Mace- 
natem obti- 
net impera- 
Lorem. 


P. CONRADI JANNINGI. 


libris suis dudum, et datis ad Papebrochium 
MDcxenr litteris prolixe testatus erat) mirifice 
semper propensus, asserere Janningo non dubi- 
taverit, ne apicem quidem unum, qui quidem ad 
Acta Sanctorum eorumque illustrationem perti- 
neret, umquam prohibitum iri Romse : id se jam 
collegisse statutum esse in ultima Congregatio- 
ne, ubi tertius tomus Maii tertium relatus fuis- 
set. Similia innuebant eodem die Eminentissimus 
Barberinus, ac biduo post Eminentissimi itidem 
Cardinales Petruccius atque Albanus, postea Cle- 
mens XI Pontifex re ac nomine Maximus; qui 
idem illii ineunte proxime Januario repetebat, 
hortatus eum, ne porro solicitus esset ; sibi modo 
curam de Actis Sanctorum omnem relinqueret. 
Nihilo de se aliisque pluribus inferiora deinde as- 
severabant Cardinales, Acciaolus, Carpegna, etc. 
Et vero quod addixerant, prestitere; quando ad 
hunc usque diem in tam vasta tot voluminum 
mole, post tot tamque potentium delatorum co- 
namina, post tam assiduas tot annorum discus- 
siones, post Hispanicum denique prejudicium, 
omnino nihil, quod Acta proprie Sanctorum spe- 
ctet, Romana censura notaverit. 

19 Gaudebat merito tam prompta rerum sua- 
rum conversione Janningus ; sed in ea nequa- 
quam sibi acquiescendum ducebat ; parum id 
esse ratus, quod sua libris nostris Rom:e, toto- 
que adeo orbe Christiano, fama constaret ; dum 
vel in uno regno Catholico infamia quam quie 
maxime, puta hzereseos aliaque ejusmodi, stigma- 
ta cireumferrent. Id ergo operam dedit, ut ea 
quacumque demum ratione inducerentur. Quam 
in rem urgere S. Officium non destitit, ut si quam 
in operibus nostris heresim comperisset, eam 
notare ne gravaretur ; sin offendisset nullam, 
id aliquo saltem indicio positivo, ut aiunt, orbi 
patefaceret. Saxum hoe volvit ad annum us- 
que MDc6 ; quando tandem persuasit Cardinalis 
Norisius, id nec Romz sperandum umquam, nec 
in Hispania necessarium esse, imo vero, inquie- 
bat, inutile : Cum enim constet (verba sunt Emi- 
nentissimi) libros post censuram £Hispanicam Roma 
examinatos fuisse, et nihil simile contra illos statu- 
tum [fuisse ; quivis judicare poterit, illis non conti- 
neri, qua Hispanica Inquisitio tam graviter dam- 
nat. Atque hac ipsa causa est, cur sancitura non sit 
Roma positivi quidpiam ad justificationem vestram. 
Imo si quid etiam. tale statueretur..... Tum illa 
subdit, quae pro ea, qua Janningum dignabatur 
familiaritate ac fiducia, dissimulanda non puta- 
bat; sed qu:e ego, ne quid offendam uspiam, li- 
benier omitto. Permovit h:c tam candida de- 
nuntiatio, ut cceptis desistere, ac proficisci tan- 
dem Roma statueret, ubi nec timore jam am- 
plius ullo, nec. spe detineretur. Cum discederet 
ineunte Junio, anno Mpcc, tum vero apparebat, 
quantam sui existimationem in omnium, Emi- 
nentissimorum presertim Ecclesie Catholieze 
Principum, animis spectatus toto fere triennio 
Conradus excitavisset : adeo singulari valedicen- 
iem honore tamque profusa benevolentiz: atque 
officiorum suorum testificatione prosecuti sunt, 
quod et pluribus deinde datis ad eum epistolis, 
quarum hie integrum adhue fascem reperio, 
comprobarunt. 

20 Erit fortassis, cui jejuna hzc narratio, ni- 
misque contracta videatur. At ego me talem hic 
fateor affectasse ex industria ; tametsi nusquam 
potuerim esse prolixior; eum accuratissime suis 
quieque diebus ab ipso Janningo notata invene- 
rim omnia, quz toto hoe tempore qua voce qua 


DJ 
stylo gesta ab eo sunt; eaque (anta mole et co- 
pia ; ut, si enarrare opus esset singula, res et in 
volumen ingens abiret, et iis placeret parum, 
quos ego quia diligo imprimis ac veneror, usque 
adeo merito nolim offendi ; ut etiam ab hac qua- 
lieumque rerum illarum memoria abstinuisser ; 
nisi religio esset, precipua Viri merita, dum 
ejus elogium adornare jubeor, ingrato silentio 
przterire. Sed redeo ad institutum. Conradus ab 
Urbe non sine nova Actorum codicumque vetu- 
storum sarcina digressus, iter inde denuo in Au- 
striam direxit; sed more peregrinandi suo, ut in 
eam scilicet curam semper intenderet, ne quid 
negligeret uspiam, unde aliqua ad Bibliothecam 
nostram fieri posset accessio. Viennz id maxi- 
mo Hagiographorum cum honore, tum emolu- 
mento confecit, quod ante decennium feliciter 
inchoaverat; Sacram, inquam, ae Coesaream 
Majestatem eo adduxit, ut non jam preteritis 
dumtaxat, sed etiam stabilitis in posterum ac 
perpetuis beneficiis Augustissimxw Familize nos 
habere vellet eternum obstrictissimos. Tot rebus 
tam preclare gestis, Antverpiam demum ela- 
bente propemodum anno seculari advenit. 


$ V. Janningus, abrogata Sacre Inquisi- 
tionis Toletane censura veteri, novum 
ejusdem decretum. obtinet, Operi no- 
stro perhonorificum. 


ix domum redierat P. Conradus, cum de- 
functo nuper Pontifici Maximo suffectum 
intelligit SS. D. N. Clementem XI, antea Joan- 
nem Franciscum S. R. E. Cardinalem Albanum, 
quo neminem Rom» aut privatim faciliorem aut 
acriorem publice causz nostrz patronum exper- 
tus erat. Gratulatus id nobis est continuo Emi- 
nentissimus Coloredus datis ad Janningum, vir 
Idus Januarii Mpccr, humanissimis litteris; nam 
Vestris quoque studiis, inquit, magnum profecto 
accessurum lumen confido ; et qui olim pars fuit in 
translatione e greco in. latinum, nunc judex oppor- 
tunissimus evadet. Menologium preter alia quze- 
dam intelligit Basilianum, cujus mensem Apri- 
lem ac Maium elegantissime versum dudum ac- 
ceperamus hoe titulo : Acta Sanctorum ex Graco 
Menologio Crypte | Ferrate, Interprete. Joanne 
Francisco Albano Urbinate Philosophiz ac juris 
utriusque consulto, etatis suz anno decimo octavo. 
Plura vide in Actis nostris Commentario Previo 
in S. Marcum Evangelistam die 25 Aprilis S 1, 
num. 5 et alibi. Hziec de Judice epportunissimo, 
mirum in modum placebant, presertim Papebro- 
chio, certum jam sibi Rom:e judicium pollicenti, 
quod frustra non semel invocasset ; quando, ecce, 
pendentem ea spe optimum Senem tam violenta 
febris invasit, ut mortem in horas pene singulas 
certissimam intentaret. Quid ageret eo rerum 
articulo Vir Catholieus? Ejuraret hzresim, qua 
damnatus erat? At eam nec ipse in scriptis suis 
assequi potuerat, nec interpellati totiss ab eo 
judices exhibebant. Instrumentum ergo novum 
conficit, quod habes tom. 6 Junii, ubi de Vita et 
Virtutibus ejus, cap. 10, quo concipi fortius non 
poterat ad maturandam non quidem jam vivo, 
ut augurabatur, sibi, sed vel mortuo sententiam 
Pontificiam, qua vel propositiones in libris no- 
stris hzreticas indicaret ipse, vel per Inquisitio- 
nem Hispaniz indieandas mandaret. 


Do 


AUCTORE. 


PE. 


Electo novo 
Pontifice, 
operi nosiro 
favente, 


6^ DE VITA, OPERIBUS, VIRTUTIBUS 
'POBO 22 Sed ne hze quidem morientis, ut tum pu- cit, esse Matriti in Collegio Imperiali P. Josephum D 


tabatur, Viri vox exaudita. Itaque Janningus, 
urgente fiducia, quam de Summo Pontifice, suo 
nuper in omnibus Achille, conceperat, iter in Ur- 


Cassani, Professorem οἱ Qualificatorem. Suprema 
Inquisitionis..., qui defensionem. librorum. Rt. V., 
libenter susciperet ; οἱ putat, se exemptionem a. Cen- 


tertio irc Ro- 
mam cogitat; 
sed sistitur. 


: bem jam tertio meditatur, quo de negotio Hispa- 


niensi supremi in Ecclesia Judicis auctoritate 
decerni tandem aliquid aperte curet. Consulere 
tamen ante per litteras visum est Eminentissi- 
mum Cardinalem Coloredum, qui hzc inter alia 
rescripsit pridie Kalendas Februarias MDOCY : 
Examen. Tomorum vestrorum, quod prapropera 
quadam urgebatur sollicitudine, modo tantisper sub- 
sistit, ac tardiori deinceps perget itinere. Ceterum, 
qua olim ab Inquisitione Hispanica prodierunt cen- 
suya, nom ab aliis, quam ipsius regionis auspiciis 
poterunt revocari; nec multum, quantum ad hoc, 
adventus vester prodesset ; sed magis innitendum, 
ut ipsamet. (S. illa Inquisitio) rationum vestrarum 
momenta. perpendat, factumque honestiori quo pot- 
erit modo, aut. retractet, aut declaret. Sensit inde 
P. Conradus, quam etiam sub hoc Pontifice vera 
essent, quie sub ejus olim decessore Cardinalis 
Norisius, ut modo narravimus, futura przedixe- 
rat; quod et aliis subinde litteris confirmatum 
est. Quare anno MDCcy omissa demum spe Ro- 
mana, de modo agendi cum ipsa iterum Sacra 
Inquisitione Hispanica deliberari cceptum. Nec 
mora in Janningo fuit, quin continuo in Hispani- 
am ipse contenderet; inhibuit tamen aliquamdiu 
justissimis de causis, quas Matrito rescripserat 
consultus hae de re, R. P. Balthazar Rubius. 

23 Lubet hic tamen, priusquam negotia Tole- 
tana prosequar, paucis attexere, quem tandem 
finem sortita sint Romce apud Congregationem 
Indicis tam diuturna tomorum nostrorum, ut 
Acta Sanctorum continent, examina. Hzc sunt, 
quie certissimo Auctore, sed qui se nominari ve- 
tuit, ex Urbe aecepimus vir Kal. Julii wnccvu : 
1. Ad eum usque diem decretum in eos omnino 
nihil quidquam esse in illa Indicis Congregatio- 
ne. 2. Jam remissos ab illa esse Tomos nostros ac 
restitutos accusatoribus..., ad quos pertinebant, 
et a quibus eos Congregatio commodatos habue- 
rat. Ac proinde finitam esse causam. 3. Si quan- 
do contingeret eam denuo suscitari, ne rem qui- 
dem minimam statutum iri, nisi cum singulari ac 
magna benignitate et cautela in favorem (sic 
verba sonant Italiea) ejusdem Operis. Hec ille. 
Neque ulterius Rome res illa agitata; nisi quod 
anno hujus seculi octavo et nono pronum se San- 
ctissimus Dominus ostenderit, ad causam nostram 
perse in Hispania promovendam, non decreto 
quidem ullo suo, at commendatione apud supre- 
mum Inquisitorem; sed voluntatem illam opti- 
mam suborta inter utramque curiam dissidia ad 
propria negotia distraxerunt. 


sura procuraturum, modo loqui posset, quod mom 
potest, quamdiu debita auctoritate, seu procuratione 
instructus non. est. Quare. rogo. RR. V. ut. instru- 
mentum procurationis, quo ipsum suum Agentem 
instituat, stalim .Matritum mittat, eique. negotium 
commendet.... In mora periculum est; quia supre- 
mus Inquisitor curam. demandavit Patri. Cassani, 
conficiendi Catalogum omnium librorum a Suprema 
Inquisitione damnatorum, in. quem convenit non ve- 
ferri libros R. V. Nimis enimvero aperte divinam 
hic providentiam agnoscebat, qui Papebrochii 
causam seque ac suam sustinebat unice Jannin- 
gus, quam ut imperata differret. Confectum ergo 
instrumentum procurationis authenticum, et ad 
P. Josephum Cassani destinatum est, Idibus 
Aprilis ejusdem anni. 

25 Arduum erat sane, si quod umquam fuit 
negotium; imo vero multorum judicio temera- 
rium.: is enim defendendus erat, quem tota exe- 
crabatur Hispania; defendendus, inquam, hic 
erat inipsa Hispania contra adversarios et plu- 
rimos et potentes, contra gravissimi Tribunalis 
severissimam, eamque incredibili solennitate pro- 
mulgatam quaqua vastissima S. Inquisitionis au- 
ctoritas per orbem utrumque porrigitur, senten- 
tiam; apud ipsam denique et per ipsam contra 
se Inquisitionem. Sed nimirum quanta res hcc 
erat, tantum ad eam Pater Cassani alacritatis, 
laboris, industrie, constanti: attulit; quibus 
equidem virtutibus dubitem, an parem huie Viro 
reperire sit uspiam ; sive cognatas illas habeat, 
sive Coelitum ope in hae sua causa collatas. Ego 
me obstupuisse fateor identidem, cumeas episto- 
las relegerem, quibus ipse rerum a se gestarum 
gerendarumque rationem Janningo reddere con- 
sueverat; quasque ad Viri tanti memoriam ac- 
curate collectas servamus. 

26 Vix causam susceperat, cum a S. Fidei 
Tribunali exemplar obtinuit authenticum propo- 
sitionum Danielis Papebrochii, quas censura no- 
taverat; tum Operis nostri vindicias tam in Hi- 
spania pridem a pluribus conscriptas, quam ab 
Auctoribus ipsis excusas in Belgio corrasit : un- 
de suum ipse, ut appellat, defensorium verbis aec 
stylo curie, quem probe callebat, accomodatum, 
tanta sedulitate elaboravit, ut moctes diesque 
meditando committeret, gravesque capiti dolores, 
ac, robusto licet, pectori debilitatem accerseret. 
Deproperandum enim omnino hoc negotium fuit, 
aut in Indicem proscriptorum operum, cujus edi- 
tionem vehementer urgebat supremus cum suo 
senatu Inquisitor, libri nostri referendi. Cum 


qui causam 
nostram ti- 
bente susce- 
perat, 


E 


et ursit ita 
per tibellum 
supplicen , 
et apologiamt 
S. Inquisitio- 
ni oblatam; 


Agit cum. 
ipsa Inquisi- 
tione per pro- 
curatorem 

P. Josephum 
Cassani, 


24 Interea (ut redeam, unde digressus sum) 
dum maturum expeditioni Hispanieze tempus ex- 
pectatur, commodum accidit, ut Rom: tune es- 
sent, qui ad Generalem Societatis Jesu. Prepo- 
situm deligendum convenerant ex provinciis, 
atque inter eos R. P. Isaacus de Bruyn, Provin- 
cie Flandro-Belgieze tum Preepositus; is enim 
ad P. Papebrochium, xvir Kal. Aprilis mpccvr, 
in hune modum scribebat : Quo tempore hic Ro- 
mz sum, deliberavi multis... an nihil possem efficere 
apud Romanum. Pontificem contra. Censuram. Tole- 
tanam circa libros R. V., quando incidi in P. Jo- 
annem Marin, electorem provincie "Toletanz οἱ 
Professorem primarium ; (editis operibus Theolo- 
giis jam tum clarum, nunc Serenissimo Astu- 
riarum Principi,a saeris Confessionibus) qui di- 


parata tandem haberet omnia, implorato RR. 
PP. Prepositi Provincialis, Rectoris, et qui tum 
Regi ac Regin: conscientiam moderabantur pa- 
trocinio, itum ab omnibus una ad. Illustrissimum 
S. Inquisitionis Przsidem, postulatumque sup- 
pliciter, ut ne judicem in hae re, sed patronum 
agere vellet. Renuebat initio ; verum ego, inquit 
P. Cassani, ab ipso solum petii , ut meum. libellum 
supplicem audiret. Consensit ipse; auditoque in tan- 
lam raptus est admirationem , ut extemplo in alium 
virum mutatus, non jus dicere vellet; sed causam 
dirigere optaret, ut felici progressu felicem. conse- 
quamur exitum. Fortissima sane libellus ille ar- 
gumenta continebat, quibus hoc unum Papebro- 
chio concedi flagitabat Auctor, quod ipsi ex stri- 
clissima (verba sunt ipsa) rigidissimaque justi- 


tia 


ut brevi no- 
vum decre- 
tum parare- 
Iur; 


B 


quod anno 
demum 4115 
prodiit ab 
Eminenlissi- 
mo Cardinale 
Giudice ; 


qui illud, ut- 
pote justissi- 
mum, tiben- 
ler condidit, 
urgente Jan- 
ningo, 


P. CONRADI JANNINGI. 


lia. distributiva competit : nam Gratiam , inquit, 
benignitatem. aut. indulgentiam. petere meum non 
est ; justitiam eamque strictam expostulo. Idem sub- 
inde libellus una eum Defensorio Sacro Tribu- 
nali juridice oblatus, xr Kal. Febr. wpocvir, tan- 
tum valuit, quantum P. Cassani aut suce aut ho- 
minum quorumvis industriz tribui posse negat. 

27 Erant libri nostri atque eorum quod jam 
diximus Defensorium apud Qualificatores se- 
ptemdecim, Theologos omnes, et in historia ec- 
clesiastica magnam partem versatos: quorum 
tam assidua fuit in discutiendis, quce proposita 
fuerant, capitibus opera, ut minime dubitaret P. 
Josephus, quin causam essemus ante mensem 
Augustum proximum obtenturi. Et vero ante 
elapsum ejusdem anni Novembrem hzc ad Pa- 
pebrochium scribebat idem Pater: Sceiat R. V., 
nos nullam in Theologis Qualificatoribus, nullamque 
in judicibus difficultatem invenire. Ne apex quidem 
nobis objicitur. Qua salvanda sunt, salva diu ex- 
tant ; qua expurganda videntur, erpurgari debent, 
et in hoc concordes sumus : hac enim extra. Propy- 
lacum. duo aut tria loca sunt, et. quie nullam meren- 
lur. Theologicam censuram... In Propylao... tan- 
tum corrigentur quadam Conclavium historia. Jam 
tum ergo absolutioni matura erant omnia, et qui- 
dem ea solennitate gravitateque perpensa, ut 
parem in S. Tribunali umquam alias vel vidisse 
se, vel audivisse senex quidam ejus minister, 
Cassano teste, negaverit. 

28 Sed nostra nimirum Actorumque Sancto- 
rum intererat, ut quce uno paucorum mensium 


judicio damnata essent, non nisi post iterata per 


annos multos examina absolverentur. Nam quze- 
cumque demum tam lente sententiz causa fue- 
rit (quod silere consulto hie volui) eadem et in- 
nocentizx nostre, et ampliori glorie mirum in 
modum consuluit. Quamquam utrique cautum 
abunde fuisset, si uno saltem anno citius lata 
sententia superstitem adhue Papebrochium re- 
creare potuisset ; sed et hic ante mortem habuit, 
unde sentiret haud dubiam appropinquare in 
Hispania redemptionem suam, tametsi obitum 
ejus toto amplius anno secuta est. Nam illustre 
Decretum, quod nonnulli probro sibi futurum ti- 
1nuerant, glori: sibi merito vertendum putavit, 
qui edidit exeunte anno wpccxv Eminentissimus 
S. R. E. Cardinalis, idemque supremus per Hi- 
spaniarum regna Inquisitor, D. Franeiseus Giu- 
dice. Nequeedidit solum ; verum etiam toto men- 
se Januario affixum templorum valvis hzrere 
toto regno voluit, ac promulgari palam in omni- 
bus cathedralibus aliisque majoris notee ecclesiis, 
tam inusitato hactenus exemplo, ut excelamet in 
suis ad Janningum litteris P. Cassani: Video ego, 
et dum. video, vir credo. Quam vero libenter id 
fecerit Eminentissimus Pr:esul, neminem mo- 
strum, ne ipsum quidem Janningum tam procul 
positum latere voluit; dum non unas ad eum lit- 
teras daredignatus est. Habe illas, Lector, qui- 
bus ornare presidem studiorum nostrorum de- 
bita per epistolam gratiarum actione perfunctum 
vir tantus voluit; neque enim indigne feret, opi- 
nor, nos eas tanti facere, ut legi ab omnibus cu- 
piamus. Sie habent, quantum quidem lepores Ita- 
licos latino rudique calamo adumbrare mihi licuit : 
29 Admodum Reverende Pater: sua illa tam 

qrati animi significatione eam in me voluptatem ve- 

novat R.V., quam tum percepi, cum licuit. mihi 

tam prastantibus P. Papebrochii operibus jus illud 

tribuere, quod merito suo. exigebant. Gaudeo equi- 

dem, cum quod restituere illa potui publice omnium 


Tomus uu Julii. 


ed. 
utilitati ; tum quod. factum istud meum. R. V. tam 
jucundum. accidit. Neque vero. immerito recreavit 
eam, wt qua tantopere laboraverit ad. sustinendam 
eorum dignitatem. Atque utinam novz mihi sese 
occasiones offerant , in quibus testificari R. V. 
queam, et quanta. sit ejus apud. me existimatio, et 
quantum desiderium, illi commodandi meum, quo et 
felicitatem ei perpetuum appvecatus, sum ac maneo 
obsequiis ejus em animo addictissimus, ete. Matriti 
9 Martii 1716. 

30 Habet hic Janningus suorum in causa To- 
letana laborum testem ac przeconem nimis illu- 
strem, quam uf alios requirat: nec enim vacat 
gesta mihi minutatim omnia recensere, quz pos- 
sim. De Patre autem Cassani quid dicam, qui 
novem et amplius annos continuos ccelum, ut dici 
solet, ac terram commovere mon destitit, quo 
rem hanc ad optatum aliquando finem perduce- 
ret? Certe si multa narravero, non feret ejus, 
etiamnum superstitis, modestia ; sin aliqua tan- 
tum delibavero, vereor, ut justiti: faciam satis : 
quare ne quam ego in partem delinquam, alios 
pro me testes appello, atque in primis R. P. Pe- 
trum Blazquezium, Provincix Toletanz Prcepo- 
situm, qui in litteris, ad Janningum wpccxtr de 
Patre Josepho scribens : Qui in hoc negotio, in- 
quit, promovendo insudavit, ef, ut ita dicam, ad 
effusionem usque sanguinis sese fatigavit. R. P. 
Gabriel Bermudez, tum Collegii Imperialis Re- 
ctor, deinde Provincialis, ac nuper ad aures con- 
fitenti Regi Catholico preebendas adhibitus, hzec 
Jannimgo scribebat wpccxv statim ab evulgato 
Decreto: Hic (Eminentissimus Przeses) fecit ; P. 
Josephus Cassani promovit ; multi quidem optarunt, 
laboraverunt multi; sed P. Cassani plus omnibus. 
incredibile, quo studio, quo ardore, quibus laboribus, 
passibus, patientia, sudore. Deessem mihi et meo 
muneri, si hec ad Rev. Vestram mon deferrem. 
Quid plura? Paucis omnia complectitur aliorum 
elogia epistola ejusdem, quem dixi, R. P. Petri 
Blazquezii super eadem re data wpccxv exeunte, 
ubi asserit, P. Josephum Cassani superiorem esse 
laude omni, dignissimumque, ut illius nomen vel ab 
universa Societate celebretur. Celebrabimus certe 
nos, tametsi alia nulla ejus essent. tum privata, 
tum publica apud Societatem Jesu merita; quz 
tamen alia sunt et multa et maxima. Dum enim 
stabit Opus hoc nostrum, legetur in eo memora- 
bile illud S. Inquisitionis Decretum (tomo vir 
Junii pag. 34) non modo ut palam fiat, quantum 
ei deferendum putemus : sed etiam ad Eminentis- 
simi Judicis, qui condidit, eorumque qui promo- 
verunt, Cassani imprimis ae Janningi, majorum 
denique nostrorum, in quorum gratiam prodiit, 
gloriam gratique animi nostri memoriam sempi- 
ternam. 


$ VI. P. Janningi labores Apostolici 
et litterarii. 


uis non miretur animum Janningi nostri tot 
curis, tamque edacibus occupatum, tot inter 
dimicationes, tot inter itinera longasque peregre 
moras atque iniricatissima semper negotia po- 
tuisse ad scribendum appelli? At enim id multo 
etiam magis obstupescas, si labores ejus insuper 
Apostolicos noveris. Erant in augustissimo olim 
hoe templo nostro stupenda non pauca, quze atto- 
nitos in sui admiratione hospites defigere consue- 
verant; at illud longe maximum, et post flam- 


2 màs, 


AUCTORE 


EB. 


et omnium 
maxime P. 
Josepho Cas- 
sani. 


E 


Multos pro 
confessione 
panitentes 
habuit, 


AUCTORE 


eR: 


uti et pueros 
instruendos 
cum studio- 
rum detri- 
mento ; 


B 


*cripsit ta- 
en accura- 
multa, 


( 


et apud eru- 
dios in pre- 
tio fuit. 


4" 
mas, quie cetera sustulere, residuum, incredibi- 
lis hominum ad saera Exomologeseos tribunalia 
festis profestisque diebus identidem recurrentium 
confluxus. Hórum unum P. Conradus sub an- 
num Christi WDCLXXXVII oceupare jussus, ita bre- 
vi obsideri ccepit, ut nemo magis. Neque vero id 
mirum videri debet; quando in ipso vultu gestu- 
que corporis modestiam, nescio quam, simplicis- 
simam certe constantissimamque et gravi qua- 
dam dulcedine duleique gravitate mirifice tempe- 
ratam pr: se ferebat; qua vel intuentes ad sese 
alliceret; ut autem quisque accesserat, maxime 
si perfectioris vitze desiderio gustuque ducebatur, 
ita porro divelli a Janningo non poterat, tantam 
in eo consiliorum luminumque coelestium copiam 
repererat. Jam vero ejusmodi hominum tantum 
est Antverpiz (absit verbo invidia) quantum ali- 
bi nuspiam ; itaque familias ad se facile pertraxit 
integras. 

32 Notum vero iis esse puto; quibus Antver- 
piensium pietas utcumque perspecta est, quan- 
tum res hzc una per sefacessere negotii debeat; 
cum opportune importune officii, consilii, solatii 
causa accedentes arcere non liceat: et ad zegros 
excurrendum sit sepissime, nec raro apud mori- 
bundos pervigilandae noctes, et plures quidem 
aliquando apud eosdem continuc. Mitto alia id 
genus plurima, qu: non minus ab illo munere 
secerni difficile est, quam cum nostris hisce stu- 
diis componi. Senserat per annos jam multos Pa- 
pebrochius, non sine ingenti Operis nostri detri- 
mento adjutorem tam sedulum iis obrui curis, 
qui in alium quemvis exonerari facile possent : 
quod adeo ut deinde fieret, ipse apud Przposi- 
ium Generalem aceurasse creditus est, solatio 
quidem et suo et Janningi magno ; at longe ma- 
jori civium plurimorum moerore; plurimorum, 
inquam: nam omnes ne sie quidem amoliri po- 
tuerat. Accedebat ad hcec juventutis erudiendz 
studium singulare, quod tradendis publice per 
annos facile viginti quinque Christian: doctrinze 
elementis hae in urbe constanter exercuit , donec, 
moriente Papebrochio, gravioribus, quam ante, 
curis implicitus, abstinere tandem hoc etiam ca- 
ritatis officio cogeretur. 

33 Seripsit interea tamen, et multa scripsit 

Janningus : quemadmodum a tomo quinto Maii 
usque ad secundum Julii videre est. Quze de Grze- 
€is latina fecit plurima, mihi quidem nihilo mi- 
nus exacta quam elegantia videntur. In ceteris 
ita versatus est, αὖ quameumque materiam tra- 
ctandam suscepisset, eam non ante dimitteret, 
quam exhausta funditus esset. Quin imo tanta 
rerum non numquam monumentorumque copia 
undequaque petita delectatus est, ut eorum ordi- 
nem ac symmetriam sus deque habuisse videa- 
tur, et est certe, ubi aliquid hae in parte desi- 
deres; verum id aliunde rerum, ut dixi, multi- 
tudine ae varietate abunde compensat. Prolixus 
tamen haudquaquam fuit, nedum in scribendo 
preceps; sed lente, si quisquam, festinus ; imo 
in meditandis versandisque argumentis suis quo- 
rumdam judicio nimius, ut merito mireris tam 
multatam lente tot inter negotia conscribi ab 
illo potuisse: sed nempe tarditatem, ut pene di- 
xerim, sedulitas compensabat, et que in histori- 
eis pendere ab hae utraque solet, eruditio atque 
accuratio singularis. 

34 Hanc in hoc viro suspexere, quotquot ali- 
quam pridem inter eruditos laudem adepti sunt, 
Mabillonius, Magliabechius, Eminentissimus No- 
risius, Sehelstratius, Muratorius, Saxius, Lucen- 


DE VITA, OPERIBUS, VIRTUTIBUS 


tius, Galeardus, aliique permulti, quorum hie non 
modo offieiosissime litterze, sed non nullorum 
etiam pretiosa Museo nostro dona servantur. Et 
de Eminentissimo Norisio quidem jam satis me- 
mini superius. Mabillonius ut primum hominem 
vidit agnovitque Parisiis, continere se non potuit, 
quin suavissimo eum complexu stringeret. Quanti 
illum fecerit Maegliabechius, modo etiam insinua- 
tum est , operze pretium tamen est audire, quibus 
eum verbis compellare sit solitus, si quando ad 
eum, quod sspe factum, seriberet. Sie orditur 
epistolam suam die vr Decembris Mpoxovi : Re- 
verendissime οἱ Doctissime Pater, Domine, Domine 
mi, ac Patrone colendissime; Littere omnes Reve- 
rendissime P. V. gratiores mihi semper accidunt, 
quam sit dat» ad me essent a. Principe quantumvis 
illustri, ete. Schelstratius ae Saxius tanti ejus 
litteras faciebant, ut operibus suis non sine elo- 
gio inserendas duxerint; hie in Appendice ad 
Dissert. Apol. pro vindie. Mediol. SS. Corp. 
Gervasii et Protasii antiq. possess. Addit. 1 ; 
ille Antiq. Eccles. Chron. Diss. 3, cap. 2. Plus 
aliquid faciendum sibi putavit doctissimus Ludo- 
vieus Antonius Muratorius: is enim cum lucu- 
brationes suas illustribus passim viris inscribat, 
Disquisitionem suam in Indicem Sanctorum. Mar- 
tyrum, quorum corpora S. Gregorii Magni tempo- 
ribus Rom quiescebant, jam tum ab anno Christi 
MDoxcvilIt dieatam esse voluit Clarissimo P. Con- 
rado Janningo e Soc. Jesu; Adisis, lector, tomum 
ejus secundum Anecdotorum pag. 193 ; ubi alia 
invenies, quze mihi longum est, hue afferre prz- 
conia. Mitto alios, etiam (quod mirere) Hetero- 
doxos complures: malim enim suis hominem vir- 
tutibus, quam alienis laudibus ornatum videri. 


δ VII. Private ejusdem virtutes ac pia 
exercitia. 


(ous ea perpenderit animo, qu: de P. 
^w. Conrado narrata sunt hactenus, is virum 
sibi finget, opinor, ita laboribus eurisque publi- 
cis immersum, ut privatis ae suis attendere vix 
potuerit. Verum tantum abest, ut partes Insti- 
tuti nostri longe procipuas ipse in postremis dux- 
erit; ut sibi potius unice vacasse totus, ac sub- 
cisivam dumtaxat rebus extra se positis commo- 
dasse operam videatur. Et quamquam ceterarum 
artium rudis, eam tamen et calluerit optime, et 
pre ommibus, quos ego quidem moverim, soler- 
tissime semper exercuerit, qua virtutes illas at- 
que opera aliorum oculis caute subduceret, qui- 
bus ad eximiam vitz integritatem ; intimamque 
cum Deo conjunctionem viam sibi muniebat ; 
dissimulare tamen ita non potuit, quin ea saltem 
assecuti simus, quz facilem ac certam de reliquis 
omnibus conjecturam offerant. 

36 Ac primo quidem, quantum universe ad 
vitam quam religiosissime ducendam afficeretur, 
inde palam fecit, quod selecta pleraque de hoc 
argumento opuscula sibi compararet; presertim. 
quz paucis multa proponerent, eaque ad accen- 
dendam potius voluntatem, quam ad pascendum 
curiose intellectum elaborata. Libellos etiam illos 
et multos habebat et magno in pretio, qui virtu- 
tes omnes earumque exercitia ità per annum 
universum tribuunt, ut suis quzeque mensibus, 
hebdomadis, diebus, horisque, quantum quidem 
stata quaedam, quam prz oculis habent Auctores, 
vivendi ratio patitur, assignata sint. Lucubratio- 


nes 


Cura salutis 
ac perfectio- 
nis proprie ; 


Ε 


studium et 
usus Lectio- 
nis spiritua- 
lis; 


et qua sibi 
normam vi- 
vendi con- 
cinnat, 


eamque, dum 
vivit, servat 
constantissi- 
me. 


Pracipue 
ejus virtutes: 


P. CONRADI JANNINGI. 


nes porro istas non modo, ut solent alii fere, 
volvebat sedulo; sed ita, ut faceret, suas : nam 
quie sibi ac muneri suo congruere arbitrabatur 
maxime, ea scripto inde excerpebat, sibi deinceps 
pro legibus futura, ad quas vitam suam atque 
actiones omnes exigeret. : 

37 He scripta ut accuratam vitze ejus actio- 
numque singularum, atque adeo cogitationum, 
affectuumque rationem exhibent; ita ad insignem 
ejus pietatem ac religionem commendandam ni- 
hil illis uberius afferri posset aut luculentius, 
nisi tantze molis essent, ut. ea hie inserere mihi 
nequaquam liceat. Miraretur in iis lector ordina- 
tissimam operum ejus omnium seriem ab uno ve- 
spere ductam ad alterum; tum quid in singulis, 
ut sint numeris omnibus absoluta, servandum 
sibi, quid cavendum przseribat. Huie ordini 
junctus est alius, diebus septem distinctus ; dies 
autem singuli in quinque capita divisi: quorum 
primum Sanctos exhibet, quos sibi die illo patro- 
nos deligit; alterum beneficia quzdam divina 
complectitur, quorum sibi imperat memoriam; 
tertium stimulos quosdam sacros ad ea, quz sibi 
preestituerat, alacri animo peragenda suppeditat ; 
quartum virtutem suggerit precipue exercen- 
dam; quintum denique proponit fines, quo ce- 
tera omnia dirigantur : eos porro quoque die in 
quaternos fere aut quinos partitur, additis toti- 
dem ardentissimorum affectuum formulis, quibus 
per horas minimum singulas indulgendum sibi 
esset statuerat. 

38 Accedit horum omnium examen, bis quo- 
tidie juxta morem Societatis obeundum ; sed a 
Janningo non divinis tantum et Religionis no- 
sire communibus, sed et suis illis privatis, ut 
ita dicam, legibus ae statutis accommodatum. 
Ne quid vero aciem ejus aut memoriam fugeret, 
universa rationum a sese exigendarum capita in 
sexaginta circiter interrogationes, totidem versi- 
bus, quos rhy(hmicos vocant, expressas, digesse- 
rat: erat enim hoe genus metri non minus illi 
jueundum, quam facile, ut alia, quze sibi pepieit, 
istiusmodi sacra carmina bene multa testantur. 
Quam vero propositorum illorum omnium tenax 
fuerit optimus Pater, mirantur omnes, qui per 
annos plures cum eo convixerunt: nam quz hic 
scripta jam legunt, quatenus quidem aliorum 
oculis objici poterant, notata olim in eo fuisse 
constanter omnia fatentur. Mihi vero id adeo 
mirum non est, ut qui ex ipsis schedis colligam, 
ilas quotidianis diu manibus versatas fuisse : 
sunt enim obsoletce penitus, et usu assiduo prope 
obliteratze; cum in libris chartisque tractandis 
nemo quisquam esset Janningo nitidior. Mitto de 
alio insuper examine, quod quia ad singularia vel 
vitia insectanda,, vel virtutes acquirendas perti- 
net, particulare dici solet; mitto, inquam, de illo 
multa narrare, quod non nisi unum ejus libellum 
forte sim assecutus, sed et illum ad dies singulos 
exactissime pertusum ; unde de reliquis, quos ipse 
forsitan flammis commiserit, prona est conje- 
etura. 

39 Quis vero in tanto virtutum omnium stu- 
dio, virtutem ullam defuisse P. Janningo credat? 
Eminebant ante alias fides, spes, charitas, justi- 
lia, temperantia, fortitudo in adversis, amor, 
eultus et imitatio B. Virginis Mari» Matris Dei, 
ut ipse scribit, e£ sue; sunt enim septem ill, 
quas in singulos hebdomade dies sibi priecipue 
excolendas distribuit. Eas muniebat augebatque 
sacrificiis, precibus, meditatione, lectione sacra, 
quibus statas ex more Societatis horas impende- 


"9 
bat; quamquam et, reliqua. diei tempora toties, 
ut jam monui, piissimis affectibus consueverit in- 
terrumpere, ut merito, dici potuerit orare semper 
et non deficere. Licet vero praesentem ubique se 
Deo sisteret, majorem tamen expromebat ardo- 
rem, si quando ad eum sub Eucharistia specie 
salutandum accederet ; quod utrumque quam fa- 
miliare ei fuerit, ex schedis conjicio, quibus ad 
eam rem usus est; cum et lacerze sint et digito- 
rum sudore pre ceteris obsitze. Divinum vero 
sacrificium tanto apparatu celebrabat quotidie, 
ut libellum ad opus illud augustissimum pro di- 
gnitate tractandum peculiarem sibi scripserit et 
satis prolixum; sed spiritu divino plenum. 

40 Jam eum ascendere ad Deum animus non 
possit, nisi quantum se ab hujus vitz illecebris 
commodisque sejunxerit, quod mortificationis, ut 
vulgo dicitur, officium est; facile quisque statuet, 
quam insigniter exercitum eum fuisse in hac 
parte necesse sit, qui tam assiduis, ne dicam 
continuis, supplicantis fidei, spei, charitatis mo- 
tibus, tamquam pennis columbze Davidieze subni- 
xus, volabat et requiescebat in eclo. Duze sunt 
virtutis hujus partes: alterze in macerando cor- 
pore, alterze in pravis cupiditatibus compescen- 
dis versantur. Quod ad primas attinet, non est 
mihi, fateor, usquequaque exploratum, quid Jan- 
ningus egerit; hoc unum constat, reperta esse 
in scriniis ejus arma. plurima vexando corpori 
destinata. At paullo mihi aliisque notius est, 
quam absolutum in effrzenes mentis corporisque 
motus imperium exercuerit. Hominem dixisses 
prorsus ἄπαθον ; ita constanter et dicta sua et ope- 
rationes ommes rationi subdebat, rationem vero 
ipsam divinis humanisque legibus. Memini certe 
ego, cum recens ad hzc studia vocatus, ipsum 
de recta in iis servanda ratione consulerem, ex 
ejus ipsius ore hzc inter alia audire me; Conscius 
mihi non sum equidem, ex quo ad Museum accessi, 
umquam a pluteo pedem wunum dimovisse me, nisi ju- 
sta id ratio exigeret. Mirabar sane tum rem ipsam, 
tum quod eam ipse przdicaret, qui de se alioqui 
meminisse numquam quidquam assueverat. 

41 Hinc tam rara ejus ac brevis ad externos, 
etiam quorum confessiones excipiebat, excursio , 
ut si quando eum videre contingeret, id maximi 
beneficii loco reponerent: et vero magnum erat , 
quando ad neminem umquam accedebat, quin 
eum sanctissimis moribus et colloquiis ad omnem 
virtutem inflammaret : fuit enim modestia morum 
per omnem vitam plane singulari, nihil in eis 
fractum, nihil leve, dissolutum nihil. Vultus idem 
semper, serenus quidem, ut erat animus; at 
numquam effuse letus. Verborum usque adeo 
pareus fuit, ut vitio sibi daret; utpote cujus 
emendationem non semel a sese in schedis exi- 
git. Ire ac tristitia dominabatur imprimis : et 
quidem si justa erat causa, silebat in loco; donec 
de re cum Deo vel per meditationem vel ad aras 
contulisset ; tum vero quod agendum sibi arbitra- 
batur, id agebat ita, αὖ nemo quidem moderatius, 
nemo tamen fortius. Sed nz ego finem numquam 
fecero, si persequi voluero singula : sufficiunt 
sane, qu:e dieta sunt, ut cetera conjectentur. 


δ VIII. Postremus Janningi morbus, 
patientia, obitus. 


Me ea tandem sors patrem Conradum, 
qui emeritis fere hactenus Hagiographis 


nostris 


AUCTORE 
ΡΒ. 


Luc. 18, v. 1. 


mortificatio ; 


E 


et conversa- 
lio. 


Heiniplexia 
corripitur 
anno Τὺ" 


ALGCTORE 


npn 


et convale- 
scit; sed. im- 
par officio, 
sibi deinceps 
ac Deo va- 
cat ; 

B 


iterum et 58- 
pius eodem 
morbo corri- 
pitur anno 
1122; 


10 


nostris obtigerat, qui fatiscente laboribus assiduis 
corpore, extrema vitz tempora in valetudinario 
exesere; ut sint, qui hoc eis pro igne piaculari 
destinatum esse velint; ne quid hine migrantes 
eorum animas a Sanctorum consortio remoretur, 
quorum unice obsequio vitam omnem insumpse- 
rint. Quod ego quidem de Janningo minime du- 
bitarim asserere; tanta in eo tamque diuturna, 
qui sane opus perfectum habet, patientia fuit. 
Delatus eo est ipso illo die, quo loco simul ae 
vita cessit P. Franciseus Baertius, vr Kalend. 
Novembris Mpccxix, hemiplexize morbo, dum in 
prandio mens: accumberet, repente correptus; 
nec membrorum tantummodo captus usu, verum 
etiam rationis; idque per hebdomadas omnino 
tres continuas. Cumque interea nihil de morum 
ejus habitusque gravitate decederet, opportuna 
pletori fuit occasio, ejus effigiem quam similli- 
mam otiose exprimendi; id quod ille sui compos 
fleri segre permisisset. 

43 Restitutis exinde tum animi tum corporis 
uteumque viribus, fidere ccepit baculo, ac per do- 
mum repere potius quam incedere; paulatim 
etiam ad aras atque ad Museum redire; sed he- 
bescente brevi memoria, nec jam amplius cala- 
mum regentibus digitis, labore tandem pluteoque 
abstinuit ; solo imposterum valetudinario, sacris- 
que, quos sibi, ut dixi, elaboraverat libellis sche- 
disque ac Rosario, ut vocant, Mariano conten- 
tus : nam cetera suis hactenus usibus concessa 
prorsus abdicabat. In iis porro volvendis medi- 
tandisque quod reliquum fuit vitz totum abiit. 
Atque hoc quidem ne sine ordine aut temere fa- 
ceret, exercitia illa sua pietatis in stata tempora 
ita tribuebat; ut si eadem diei hora accederem, 
eadem semper lectitantem offenderem; sin alia 
venirem, alia meditaretur. Ita conjunctissime 
eum Deo vivebat, Eucharistico per dies pene sin- 
gulos epulo refectus; imo quia nulla, dum hic 
vivitur, satis arcta cum illo conjunctio est, dis- 
solvi eupiebat identidem et esse cum Christo; 
donec anno demum wpcoxxi, tamquam immi- 
nentis jam proxime mortis, nescio quo argumen- 
to, przesagus, me, qui plane aliter sentirem, non 
semel monuit; et hoc, inquit, mihi crede, et 
me dixisse memineris, cum videbis; prope ab- 
est cum hine migrabo. Cum hze diceret, mi- 
rificam vultu consolationem, qua delibutus erat 
animus, praeferebat : ut satis proderet, eam de- 
mum esse summam votorum suorum. 

44 Et quamquam tum quidem mihil esset, 
unde aliquid sinistri portendi posse videretur, 
non omnino tamen sua Senem optimum fefellit 
opinio : neque enim diu post, ineunte circiter 
Novembri, quz totum jam triennium intermise- 
rant symptomata convulsionesque apoplecticze, 
ingruere tam frequentia cceperunt, ut aliis vix 
secta vena depulsis, rursum alia succederent ; ac 
tandem post mensem unum ita virum obruerent, 
ut mox ad zeternitatem consuetis Ecclesiz prze- 
sidiis rite munitus, prope jam medicorum judicio 
pro deposito haberetur. Accessere singultus le- 
thales ceteraque przsentissimze mortis indicia, 
in quibus ad momenta singula credebatur a cir- 
cumfusis patribus sine ullo dubio aut mora expi- 
raturus. Suspensos ita nos omnes habuit a sero 
vespere ad mediam usque noctem; ut negarent 
Sacerdotes e nostris qui aderant seniores, visum 


DE VITA, OPERIBUS, VIRTUTIBUS P. CONRADI JANNINGI. 


umquam a se quemquam fuisse, qui vel robusto 
corpore tam eruda certamina sustinere tam diu 
potuisset. Sed magis obstupuimus, cum sub ho- 
ram noctis duodecimam ea paulatim interquie- 
scere, atque in placidum, ut apparebat, somnum 
resolvi animadvertimus. Postridie sorbere ali- 
quid ccepit ae deinde levieulos cibos admittere, 
convalescere denique, saltem ad medium usque 
Januarium anni mMDpcoxxir, quando iterum si- 
miles angustias non absimili miraculo elusit. 

45 Ceterum non sic eripi potuit e mortis fau- 
cibus, quin convulsi tam atrociter nervi fractce- 
que vires officium deinceps suum negarent. Ita- 
que si moveri loco necesse erat, alieno adminiculo 
utendum fuit : sed oneri levi par erat bajulus 
unicus : tametsi etenim justam viri staturam cor- 
pus :xquabat, habitius tamen illud et numquam 
fuerat, et modo tof, malis exhaustum vix ossibus 
hierebat : ut adeo frater unus, nec admodum va- 
lidus, vestibus onustum impeditumque facile de 
lectulo aut sella quocumque circumferret, non 
sublatum in humeros, aut medium complexus; 
sed, quod mirantes quotidie vidimus, instar pue- 
ri sedentem in ulnis. Et vel sic affectus gaudebat 
solita, quz diximus, statis temporibus persol- 
vere se posse Deo, Virgini matri, Sanctis omni- 
bus pietatis officia; quod prestare non desiit 
usque ad Nonas Julias ejusdem anni Mpcoxxrir ; 
tum enim supremam luctam sustinuit potius, 
quam sensit : primo enim impetu voce simul ac 
mente privatus, hoc tantum distabat a mortuo, 
quod spiraret; atque illo in statu, quod incredi- 
bile videri potest, usque ad sequentis Augusti 
Idus perseveravit, vix umquam interea satis cer- 
tis przssentis animi datis indiciis; tum demum 
sub horam septimam vespertinam, innocentissi- 
mum alioqui, ac tot insuper purgatum incommo- 
dis spiritum, commendantibus rite nobis, in ma- 
nus Creatoris placidissime reddidit, anno zetatis 
3, ab ingressu in Societatem Jesu 53, a solenni 
quatuor votorum Professione 36, ab accessu 
ad Hagiographiam, subducto quinquennio quod 
studiis Theologicis ac tertie Probationi ces- 
sit, 40. 

46 Jam quanto nostrorum luctu sublatus sit 
P. Conradus, assistentium morienti laerym:e te- 
statze ; illius in primis qui illi constantem per tot 
annos operam in valetudinario commodaverat, 
sibi quidem , ut aiebat, semper jucundissimam: 
quod nihil zgroto illo suo aut facilius vidisset. 
umquam aut patientius. Nec vero illie tantum 
virtutes, sed et ceterze per ommem retro vitam 
Spectatze has fere accedentibus identidem ad mo- 
ribundi lectulum exprimebant voces : Moriatur 
anima mea morte justi hujus. Haud minor exter- 
norum qui virum noverant, luctus emicuit et. :e- 
süimatio; quippe qui satis nequaquam facturos 
sese piis adeo manibus putaverunt, si privatis 
eos tantummodo juvarent meritis, nisi illis etiam 
publica, uti in templo nostro fieri curarunt, ac- 
cinentibus musicis justa persolverent. Hec sunt 
fere que de optimo studiorum nostrorum Prz- 
side dicenda habui; quibus et illud addo, quod 
de viris vitze sanctimonia conspieuis vulgo ac 
vere pronuntiatur: minima eorum esse merita, 
qu: patent hominibus; majorum enim Deum so- 


lum Superosque testes admittunt, quibus placere 
unice student. 


INDEX 


D 


moritur 15 
Augusii 13125 


E 


domesticis 
externisque 
lugentibus. 


F 


INDEX 


ἈΤΉΞΕΡ 
SANCTORUM 


AD TOMUM TERTIUM JULII. 


A 


bundius martyr, Cordubz in Hispa- 

nia. Ex Martyrologiis et S. Eulogü 
Memoriali 229. 
10 Amelberga vidua, Laubiis et Binchii 
in Belgio. CowwENTARIUS PREEVIUS S 1. San- 
ct» nomen varie inflexum ; natales illustris- 
simi 61. S 2. Amalberge conjugium, setas 
et liberi 62. S 3. Amalberg:e cultus, professio 
et Acta 64. S 4. Witgerus S. Amalberge 
maritus quis fuerit, et an Sanctis annumeran- 
dus 65. — VrmA, qu;e legitur aLaubiensibuse t 
Binchiensibus, desumpta ex Ms. Binchiensi ΟἿ 
10 Amalberga virgo, Tamisiz et alibi in Belgio. 
COoMMENTARIUS PIEJEVIUS S 1. Synonymarum 
sanctarum Belgicarum diversitas 70. S 2. Ve- 
tustus S. Amalberg:w cultus ex B. Radbodi 
episcopi Ultrajectini elogio et Martyrologiis 
71. S 3. Recentiora S. Amalbergz elogia 73. 
$4. Peculiaris Sanctze cultus Gandavi in monte 
Blandinio 74. S 5. Cultus Tamisie et Mater- 
ne in Flandria 75 S 6. Historia translati saeri 
corporis; ejus apud Gandenses veneratio, et 
per Calvinianos interitus 78. S 7. Sanetze Acta 
eorumque scriptores 80. S 8. Mabillonii et 
Cointii contra Legendam argumenta 82. S 9. 
Qua potissimum ratione explicari posse videan- 
tur 83. — ToxELLUs seu sermo D. Radbodi 
sanct: Trajectensis ecclesie episcopi, de vita 
et meritis paradoxe virginis Christi Amelber- 
ge. Ex codice S. Pauli in. Sonia collato cum 
Mabillonii editione 85. —  VirA auctore for- 
tasse Theodorico abbate Trudopolitano. Ec 
dicto codice Soniensi S. Pauli. PruerATIO 87. 
Onpo capitulorum in Ms. 87. CaPur τ. S. Àmal- 
bergz illustris origo, pia infantia miraculis 
clara; S. Willibrordi monitu ad B. Landra- 
dam Belisiam deducta, a Pippino agnoscitur 
et ad filii sui Caroli nuptias postulatur 88. 
CAPUT 2. Inutiles Caroli conatus in prosequen- 
da Virgine ; saniora Pippini consilia; Hunrodi 
proditio; post Pippini obitum in amorem $. 
Amalberg:e per suos magis, sed frustra incen- 
ditur Carolus 90. Carur 3. Fuga Virginis 


Tomus n1 Julii. 


cum fratre Rodino; Pasche festivitas cum 
pastoribus celebrata ; furis per lupum punitio ; 
panis et vini miraculosa ubertas ; abigitur 

- turba demonum, variaque alia prodigia per- 
petrantur 92. CaPuT 4. Carolus Virginem 
denuo insequens, brachium ei luxat, sed a 
Domino sanatur. Secessus Rodini in montem 
Cassinum. Sanctorum visitatio ; Carolo resti- 
tuta sanitas, alia Virginis miracula, virtutes 
et felicissimus obitus 95. — INvENTIO, eleva- 
tio et translatio sacri corporis Tamisia Gan- 
davum, etc. Ex eodem codice Ms. cum aliis 
collato 98. — MiRAcULA. Ez codice Tamisiensi. 
Pans prima, 100. Pans altera 108. PaRs 
tertia 105 
13 Anacletus Papa et Martyr, Rom. CoMMEN- 
TARIUS. De Anacleti a Cleto diversitate, anti- 
quo cultu, gestis et reliquiis 445 
12 Andreas miles et socii martyres. NOTITIA er 
Menzis Gracis 289 
12 Andreas puer a Judsis írucidatus, prope 
CEnipontum in Comitatu Tirolensi. CoMMEN- 
TARIUS HISTORICUS 8.1. Notiti:te ad hune Bea- 
tum ejusque cultum spectantes unde accepte. 
438. S 2. Andrez martyrium illustrationibus 
interspersum 440. S 3. Andrezx cultus ad. no- 
stra usque tempora successive continuatus ; 
supplicationes ; status reliquiarum modernus. 
miraculum ; anathemata 443. — APPENDIX. 
Recentiora quzedam miracula, ex Ms. ab abbate 
Wilthinensi liuc misso 444 
12 Ansbaldus confessor abbas Prumiensis. SYr- 
LOGE HISTORICA. De cultu, etate et gestis 294 
14 Antiochus et septem socii martyres Alexan- 
dri. Ex Hieronymianis 621 
10 Apollonius martyr, in Cappadocia. NorrriA 
ex Menzis Gracis 34 
14 Aquila et Hilarius martyres. ΝΌΤΙΤΙΑ ez Syn- 
axariis Gracis 622 


B 


l4ypasinus martyr, Trunchinii in Flandria. 
D CoMMENTARIUS PREvIUs. De cultu, reli- 
quiis, adventu et Actis 699. — Acra. Ex Ms. 
monasterii Trunchiniensis 671 


4 10 


3 INDEX ALPHABETICUS SANCTORUM 


10 Bianor et Silvanus martyres, in Pisidia. No- 
TITIA ez Fastis Graecis 33 
14 Bonaventura S. R. E. Cardinalis, episcopus 
Albanensis, Eeclesi;:? Doctor, ex Ordine S. 
Francisci, Lugduni in Gallia. CowwENTARIUS 
PRAvIUs. S 1. Saneti nomen, cultus, reliquize, 
ztas, annus et dies obitus 776. 8.1. Judicia 
variorum Seriptorum de S. Bonaventure do- 
ctrina 778. S 3. Gestorum Sancti chronotaxis 
usque ad susceptum totius Ordinis generale 
ministerium 780. S 4. Vit: sequela a suscepto 
generalatu ad obitum 784. S 5. Gesta post 
obitum S. Bonaventurz usque ad canonizatio- 
nem et hcec tempora 786. S6. Scriptores qui 
de S. Bonaventura egerunt, et quaenam hic 
edantur 822. — OcrAvIANI A ManriNIS Sinues- 
sani U. J. Doctoris, de vita et miraculis S. Bo- 
naventurz OmaTro, qua postulatur a Sixto IV 
summo Pontifice, in Divorum referri numerum 
788. — S. D. N. Sixri PP. IV prPLoMa, quo 
S. Bonaventura episcopus Cardinalis Albanen- 
sis in Divorum refertur numerum 794. — 
S. D. N. Sixr1 PP. V DECRETALES LITTERA, 
quibus S. Bonaventura Cardinalis, Episcopus 
Albanensis, inter Doctores Ecclesi: annume- 
ratur, festum xiy Julii, sub ritu duplici cele- 
brari mandatur, cum indulgentiarum elargiti- 
one 797.—V174, auctore Petro Galesiano, Pro- 
tonotario apostolico ad Sixtum V Pontificem 
Maximum. J£ editione Henrici Sedulii. PRALo- 
QUIUM auctoris 801. CAPuT 1. Nomen, patria, 
parentes, annus nativitatis, ordo Seraphicus, 
et res seculi ; corporis habitus et animi virtu- 
tes 803. CarvT 2. Ingressus in Ordinem ex 
voto matris, vite innocentia et alize virtutes, 
orationis et contemplationis studium 806. Ca- 
PUT 3. Eruditio et doctrina mirabilis, ejusque 
et in aliis progressus in studio Parisiensi 808. 
Carur 4. Sancti gesta tempore quo fuit Ordi- 
nis Minister generalis 811. CAPvv 5. Przstans 
doctrina in expositionibus utriusque Testa- 
menti, et multiplex exponendi ratio 813. Ca- 
PUT 6. Dotes eximii Ecclesi: Doctoris, prz- 
claris actionibus non parum illustratze 8106. 
Capur 7. Gesta in Concilio Lugdunensi, obitus 
et miraeula 817. Carr 8. Doctrinze post obi- 
tum commendatio. Canonizatio, et quze Cano- 
nizationem consecuta sunt 819. CaAPvT 9. De 
lis quz ob ejus sanctitatem, et doctrinam exi- 
miam Sixtus V Pontifex egit 820 


js esa Rex et martyr, Ottonie in Fionia 
Daniz*. ComMENTARIUS PRAEVIUS S 1. San- 
cti genus, preclara indoles, pietas, cultus, 
elogia in Fastis recentioribus et in Breviario 
Sleswicensi, ac novissime in Romano 111. $2. 
Singulare Sancti elogium scriptum, uti appa- 
ret, ab aliquo qui primze sacri corporis eleva- 
tioni interfuit 115. S 3. Acta ab aliis postmo- 
dum scripta, quo hie ordine recenseantur 117. 
S 4. S. Canuti et fratrum regum Daniz chro- 
nologia 119. — HISTORIA vITJE ET PASSIONIS 
auctore 7Elnotho monacho Cantuariensi. E 
Ms. "Thosano collato cum editione Meursii. PRo- 
LOGUS ad Nicolaum regem 121. CaApvr 1. Prze- 
mittuntur varia de recepta seriusa gentibus A- 
quilonaribus fide Christiana, de victoriis et ge- 
stis Suenonis, S.Canuti parentis et Haraldi fra- 


tris 123. CAPvT 2. S. Canuti preeclarze virtutes, 
misericordia in pauperes, cura justitiae et cul- 
tus divini, rigida poenitentia, etc. Expeditio in 
Angliam, fratris Olavi proditione interversa 
125. CAPvT 3. Multa in Ecclesie bonum san- 
cita, ministrorum nimius rigor, improborum 
seditio, sancti Regis secessus, direpta ae spo- 
liata curia, tumultuantium varia scelera 128. 
CarvT 4. Fuga S. Canuti in Fioniam, Pipero- 
nis aulici nefanda proditio, furentium impetus 
in basilicam S. Albani, in qua Rex lancea per- 
fossus pro justitia martyr occumbit 130. Ca- 
PUT D. Parricidarum in Benedictum, Sancti 
fratrem crudelitas, Dania divinitus multis pla- 
gis afflicta, Adela absterrita ab auferendo sa- 
ero corpore, quod pluribus signis clarescens, 
solenniter elevatur, et in theca venerationi ex- 
ponitur 133. —  VrTA ALIA auctore Saxone 
Grammatico 136 
18 Cholinduch martyr Hierapoli, ut videtur, in 
Syria. SvrLocE nisToRICA S 1. Cultus, sexus, 
distinctio, cognatio; elogia ex Synaxariis 
Grecis 488. S 2. Alia quzdam ejus elogia : 
Acta Sanctz ex purioribus fontibus 485 
11 Cindeus presbyter et martyr Side in Pam- 
philia. Ex Martyrologio Romano et Gracis Syn- 
acariis 177 
14 Cyrus Carthaginensis episcopus. Ec Marty- 
rologio Romano 620 


l4gyentlinus puer confessor, Ress in Clivia. 
D SxrLockE de cultu 659 
12 Divus, seu Dius, Cornius sive Cornensius et 
Laventius martyres, Cwsarez in Cappadocia. 
Ex Martyrologiis 281 
12 Dostranus confessor in Scotia. Ex Monumen- 
tis Scoticis 190 


lOgto episcopus confessor, Lzetiis in Belgio. 
COMMENTARIUS PEEVIUS S l. Cultus ex 
Martyrologiis, elogia, lectiones 47. S 2. Offi- 
cium proprium, Sancti invocatio ; confraterni- 
tas 49. S 3. Festivitas annua, tumba, miracula, 
locus ubi quievit olim corpus, abbatic Lzetiensi 
subjectus, ac possessionibus ditatus; corpus 
inde absorptari vetitum 51. 8. 4. Corpus San- 
cti primo Montes Hannoniz, inde Lzetias trans- 
latum et honorifice reconditum 53 S 5. Reli- 
quiz; tempus mortis, episcopatus ; manuscri- 
ptum quod hie damus 55. — VrrA. Ev perve- 
tusto, Ms. monasterii Marchianensis, collato cum 
duobus aliis Mss. PRoLoGus Auctoris. 57. CA- 
PUT 1. Qua occasione et quibuscum S. Etto in 
Franciam ex Hibernia profectus sit; iter Ro- 
manum ; reditus in Galliam 57. Carum 2. S. 
Etto loco solitario moliendo intentus, non im- 
pune contemnitur ; familiaritas cum aliis San- 
ctis ; muto loquela reddita ; virtutes; obitus 59 
13 Eugenius episcopus Carthaginensis, Albigr in 
Occitania ; item socii ejus in persecutione 
Wandaliea plurimum passi. CowwENTARIUS 
PIGEVIUS $ 1. S. Eugenii cultus et elogia 403. 
S 2. Acta, eorumque scriptores 464 & 3. Eu- 
genii episcopatus et exsilium 405. & 4. Ejus 
mors et scripta 467. S 5. Adventus in Galliam 


et 


IN TERTIUM TOMUM JULII. 


et sepultura 468. — AorA, auctore Victore 
Vitensi. Zac Surio cum Chiffletii et. uinartii 
editionibus collato. Cpu 1. Hunerici simulata 
conniventia et barbara in suos crudelitas 471. 
Carum 2. Varic visiones et dira in Catholicos 
persecutio 473. CAPruT 3. Hunerieus per epi- 
stolam Catholicos episcopos ad disputandum 
de fide convocat. S. Eugenii responsum et mi- 
raculum. Disputatio cum Arianis 475. CAP 4. 
Arianorum calumniz et fraudes 477. CAPUT5. 
Immania tyranni tormenta et Catholicorum 
constantia 478. CAPuT 6. Libertas Muritze dia- 
coni ; multorum exsilium ; puerorumin fide con- 
stantia, et Ariani episcopi impia szvities 479. 
CapuT 7. Violentia Arianorum episcoporum ; 
feminz Catholicze zelus, et patheticus auctoris 


epilogus 481 

11 Eutychius martyr Alexandrinus. Ex Hiero- 

nymianis 179 
F 


l0gelicitas cum septem filiis, Rom: 5. Cow- 

ἢ MENTARIUS PREXVIUS. S 1. Antiquissima 
SS. Martyrum in sacris tabulis memoria ; cul- 
tus ; S. Felicitas distincta a S. Symphorosa. 
Versiculi trium ex his Martyribus nomen prz- 
ferentes 5. S 2. SS. Petrus Chrysologus et 
Gregorius magnus SS. Martyrum praecones; 
eorum reliquie 7. S 3. Tempus mortis, locus 
sepulture ; Acta sincera et spuria, que hic 
dantur 9. — Passio, auctore anonymo. £x 
codice Ms. pergameneo, majoris forma abbatiz 
Valcellensis collato cum tribus aliis impressis 12. 
— AcTA APocRYPHA collata cum alio Ms. CA- 
PUT l. S. Felicitas spreto decreto, ab Anto- 
nino contra Christianos edito, accusatur una 
cum filiis, et frustra ad idolorum cultum alli- 
citur 13. Carur 2. Publius consul S. Felicitati 
ac filiis ejus frustra conatur persuadere cultum 
deorum 15. Carur 3. Vario mortis genere 
septem filii Martyres occiduntur ; S. Felicitas 
capite plectitur ; corpora a volucribus intacta 
eorum sepultura ac translatio 16. — ANALECTA 
de septem Martyribus. CaruT 1. Translatio 
S. Alexandri martyris, unius, ut volunt, e vit 
S. Felicitatis filiis, in abbatiam Ottenburanam, 
Ordinis S. Benedicti in Suevia, desumpta ex 
codicibus nostris Mss. 18. CaApvr 2. De pallio 
S. Alexandri martyris ex Mss. 20. CaPvT 3. 
Alia S. Alexandri translatio ; unius e septem 
fratribus, an alterius, in Westfaliam 21. Ca- 
PUT 4. Oratio in laudem septem fratrum, au- 
ctore anonymo, forte monacho Ottenburano, 
collata cum alio Ms. 24 


m 


"G enerosus abbas confessor, Enixione apud 
Pietones in Gallia. NorrTIA ex Actis S. 
Paterni episcopi Abrincensis 46 


H 


l2ggsmorrhoissa Evangelica Cesarez Phi- 
lippi in Pheenieia. COMMENTARIUS HISTO- 


RICUS. S 1. Ceesarec Philippi noti''a; Sanetze 
cultus ac nomen; elogium ; confu-io; statua 
Christo erecta 260. S 2. Alia eius elogia ; ve- 
ritas statuze ab Hcemorrhoissa crectze stabilita 
262. S 3. Preecipua statucz adjuncta; quo sit 
delata; a quo sublata 264 


14 Henricus Imperator Bamberge in Germa- 


nia. COMMENTARIUS PRJEVIUS S 1. Sancti ge- 
nus, nomen eft agnomen 682. S 2. Sancti 
etas, annus et dies obitus, cultus, elogia 684. 
S 3. Canonizatio, elevatio sacri corporis, et 
translationes 686. S 4. Reliqui: Bambergen- 
ses, sacra cimelia, mausoleum Henricianum, 
Officia ecclesiastica et antiqua Missa 688. 
S 5. Reliquiz alio translatz, presertim Ro- 
mam, ad templum Domus professz Societatis 


. Jesu 691. S 6. Scriptores Vite, aliique de 


S. Henrico agentes 693. S 7. Vita S. Henrici 
Dilingze vulgata wncxrvnr 695. S 8. S. Hen- 
rici cum S. Virgine Cunegunde servata in 
conjugio castimonia 697. S 9. Ex Litaniis 
Bambergensibus incassum sugillatur S. Hen- 
rici castimonia 700. 8. 10. Przecipua S. Hen- 
rici gesta ad temporum ordinem revocata : a 
regni principio ad fundatam ecclesiam Bam- 
bergensem 702. S 11. Episcopatus Bamber- 
gensis a SS. Henrico et Cunegunde fundatus 
704. S 12. Prosecutio a' constabilita ecclesia 
Bambergensi, ad susceptam Rome imperii 
coronam a Benedicto PP. VIII 706. S 13. S. 
Henrici Romz coronatio, et quz» eam secuta 
sunt, usque ad adventum Benedicti PP- VIII 
in Germaniam 708. S 14. Reliquum vitz S. 
Henrici, usque ad felicem exitum wxxiv 711. 
— ADELBOLDI episcopi Ultrajectensis de re- 
bus gestis Henrici Imperatoris fragmentum. 
Ex editione Jacobi Gretseri. PRocMwrIUM au- 
ctoris 714. Annus Christi wrr, Henrici pri- 
mus 714. Annus Mrrr, Henrici secundus 718. 
Annus wrv, Henrici tertius 720. — ViTA au- 
ctore anonymo edita in Surio. Ez Jacobi 
Gretseri Divis Bambergensibus. PRJEMONITIO 
123. CaPuT 1. Henrici in Imperium successio, 
S. Wolfeangi apparitio, munificentia in eccle- 
sias, victoria de Slavis, et restauratio episco- 
patus Merseburgensis 723. Carvr 2. Funda- 
tio ecclesie Bambergensis, synodi ad eam 
spectantes, ejusque a summo Pontifice appro- 
batio 725. Carur 3. Brunonis in sanctum 
fratrem odium, S. Cunegundis innocentia , 
Sancti sanatio in monte Casino, et causa 
claudicationis 728. CaPvuT 4. Adventus Bene- 
dicti PP. VIII in Germaniam, Saneti pere- 
grinatio Cluniacum, ejus pro Ecclesia et im- 
perio gesta, obitus, et de eodem mira visio 
7130. MrnAcULA S. Henrici. OBSERvATIO pre- 
via 732. Pans prima 732. Pans altera 734. 
— APPENDIX eorum qu: ad superiorem Vi- 
tam, ad recentiora Saneti beneficia, Mantum, 

Crucem aliaque cimelia, ad hodiernam solen- 
nitatem, ad renovata Officia, ad templa et 
sacella erecta spectant. CaevT 1. De diploma- 
tibus ex data Vita huc rejectis 736. Diploma 
Benedieti Pape VIII, ad S. Henrieum 738. 

Aliud ejusdem ad Eberardum episcopum 738. 

Diploma Clementis II Ῥαρ 739. Diploma 

duo Leonis IX 740. Diploma Henrici III Im- 

peratoris 742. CapuT 2. De recentiori per 

Sanctum ecclesie Bambergensis patroeinio 

142. Capur 3. De Manto, in ecclesia Impe- 

riali asservato 749. Capur 4. De celeberrima 

Cruce aliisque cimeliis 750. CaPuT 5. De ho- 


dierna 


INDEX ALPHABETICUS SANCTORUM. 


dierna Saneti gloria in solennitate octiduana 
festive celebrari solita, in Offieio pietatis, 
templisque et sacellis Sancto erectis, per quin- 
que paragraphos a pag. 753 usque ad pag. 100 
14 Heraclas Patriarcha Alexandrinus. SvrLoor. 
De gestis et cultu 617 
14 Heraclius martyr. Cultus apud Graecos — 621 
12 Hermagoras episcopus et Fortunatus marty- 
res, Aquileie in Italia. COMMENTARIUS PRJE- 
vIUS. Cultus, hymnus, elogium ; unusne an duo 
Fortunati Aquilei: ? Acta; translatio Marty- 
rum 238. — AcTa, ab auctore incerto conscri- 
pta. Ex Ms. S. Mazimini Treviris cum aliis 
collata, CaPvr 1. A S. Hermagora Aqui- 
leiensium episcopo fides propagata ; penarum 
contemptus 240. CAPvT 2. Sanctus immaniter 
cruciatur ; Pontianum ad fidem convertit, uti 
et Gregorium, liberato a dzemone ejus filio ; 
successor S. Fortunatus : esca illuminata ; 
Sanctorum martyrium 242. — TRANSLATIO. 
πὶ Petro Calo, Ordinis Predicatorum 244 
11 Hildulfus confessor primum Archiepiscopus 
Trevirensis, deinde abbas Mediani monasterii 
in Vosago; item discipuli ejus Spinulus, Joan- 
nes et Benignus. CoMMENTARIUS PRAEVIUS R. 
A. P. D. Humberti Belhommei ejusdem mo- 
nasterii abbatis. PrugrATIO editoris 196. S 1. 
Detriplii S. Hildulfi Vita 198. S 2. Deno- 
mine, genere et patria S. Hildulfi 209. S 3. 
De state S. Hildulfi in tres partes divisus a 
pag. 201. S 4. De archiepiscopatu S. Hildulfi 
206. S 5. De monasterio S. Hildulfi 208. S 6. 
De cultu S. Hildulfi 209. — VrrA PRIMA. Ez 
primigeniis Actis deprompta, cujus principium 
est : Incipiunt quedam de vita viri Dei Hil- 
dulfi Treverensis Archiepiscopi 211. — VrrA 
SEcuwpA. Descripta ez Ms. Ultrajectino cura 
Heriberti Rosweydi, cum titulo: Vita S. Hil- 
dulfi Trevirensis Archiepiscopi 216. — VrrA 
TERTIA. Ex Ms. Medianensi, cum Epternacensi 
et Paderbornensi Mss. collato, descripta per bre- 
via xxiv capita, a pag. 217 usque ad pag. 226 
14 Hrosnata martyr Ordinis Przemonstatensis, 
in ecenobio Teplensi in Bohemia. CowMENTA- 
RIUS PRJEVIUS 8.1. Ccenobii Teplensis conspe- 
ctus; Beati nomen, cognatio, cultus, testa- 
mentum 760. S 2. Testamentum confirmatum, 
privilegium impetratum ; munus in Ordine; 
fundationes; parentes ac sorores; Hrosnata 
hie ab alio distingnendus ; an Ottocari frater? 
162. 8. 3. Vite scriptores; in nostram, quam 
damus, observationes; ejusdem auctor; B. 
Hrosnatz interfectores 765. S 4. Vita ad cal- 
eulos chronologieos exacta; dedicatio ecclesice 
Teplensis : rex Premislaus 767. — VrTA, ab 
auctore synchrono religioso, ut videtur, Te- 
plensi scripta. A Sigismundo Kohel, deinde ab 
Auberto Mirzo edita ad Chronicon Pramonstra- 
tense a pag. 210, collata cum ea, quam vulgavit 
Balbinus in Syntagmate historico a pag. 66. 
PnoLocvs 770. CAPuT 1. Genus; propositum 
perfectioris vitte; votum adeundi Hierosoly- 
mam; iter Romanum; fundatio monasterii 
Teplensis; templi dedicatio 770. Carum 2. 
Fundat monasterium Chotiessowiense : Ro- 
mam redit, ubi privilegia impetrat ; institutum 
Premonstratense; Regis Bohemis favores; 
miraculose a Deo servatur 772. Caprur 3. 
Mortis presagium, captivitatis szrummnz ; 
mors, sepultura, apparitio, miraculum, annua 
memoria TTA 


10 ganuarius et tres socii martyres, in Africa. 
J KE Martyrologiis 29 
11 Januarius et Pelagia, Nicopoli in Armenia. 
Ex Martyrologiis 180 
1l Joannes martyr episcopus Bergomensis, in 
Italia. SvntoeE mrsTomica. S 1. S. Joannis 
cultus; elogia; labores apostolici 191. S 2. 
Vite compendium virtutes, ac martyrium 193. 
S 3. Inventio ae translatio corporis ; duratio 
episcopatus: tempus martyrii 194 


12 Joannes Gualbertus abbas, Ordinis Vallum- 


brosani fundator, Passiniani in Etruria. Cow- 
MENTARIUS PEJEVIUS. S l. Sancti patria, no- 
men et stemma 297. S 2. Clementia Sancti 
erga hostem; prodigiosa Crucifixi inclinatio, 
et ejus descriptio 299. S 3. Quinam auctores 
S. Joannis Gualberti Vitam scripserint, et quo- 
rumnam scripta a nobis sint edenda 301. S 4. 
De monasterio S. Miniatis, quod S. Joannes 
Gualbertus ingressus est, et quare illud dese- 
ruerit 308. 8. 5. Ordinis Vallumbrosani insti- 
tutio, inerementum, privilegia et laudes 305. 
S 6. S. Joannis Gualberti scripta et preces 307. 
S 7. Gesta S. Joannis contra Simoniacos 312. 
S 8. Quid sentiendum sit de miraculo, quod 
Gregorio VII, S. Joannem Gualbertum repre- 
hendere volenti, contigisse narratur 314. S 9. 
De serie chronologica vite S. Joannis Gualberti 
referuntur varize opiniones, et manifesti erro- 
res refelluntur 316. S 10. An admissa Ma- 
billoniana aliorumque sententia, circa seriem 
chronologicam S. Joannis Gualberti, potuerit 
idem Sanctus cum Romualdo agere in eremo 
Camaldulensi 319. $ 11. Canonizatio S. Joannis 
Gualberti 321. S 12. Cultus, reliqui: et glo- 
ria posthuma 324. — VirA. Auctore B. An- 
drea abbate Strumensi. Ex Ms. Vallumbrosa- 
no nuper eruto. CaPuT 1. Natales, ingressus 
in monasterium ; Simoniaci abbatis derelictio, 
et in Vallem Umbrosam adventus 327. Ca- 
PuT 2. Varios discipulos pietate illustres ad- 
Sciscit, novosque rigide exercet, a quibus ob 
eximiam virtutem, abbatis officium acceptare 
cogitur 330. CaruT 3. Factus abbas exacte 
regulas observari jubet, et discipulorum nu- 
mero auctus, varia monasteria zedificat, et pia 
opera exercet 331. CaPuT 4. Varia miracula 
quz: in vita patravit 334. CapvT 5. Alia ejus- 
dem miraeula 335. CaPuT 6. Cordis arcana 
cognoscit, aliaque przebet sanctitatis argumen- 
ta 338. Carur 7. Alios excitat ad extirpan- 
dam Simoniacam hzresim 339. CApvr 8. Epi- 
stola cleri et populi Florentini ad Alexandrum 
PP. data, qua prodigiosa ignis probatio con- 
tra Simoniacos facta exponitur 341. CAPuT 9. 
Zelus ejus pro Catholica fide ac fraterna. cari- 
tate; pia mors et sepultura; varia monasteria 
post obitum ejus zdificata 344. CaApum 10. 
Varia miraeula maxime post obitum ejus pa- 
trata 346. — ΨΊΤΑ ApTERA. Auctore B. At- 
tone abbate Vallumbrosano postea episcopo 
Pistoriensi. Ex editis apud Joannem Mabillo- 
nium. PRoLoGus 348. CaPvT 1. Sancti patria, 
condonatio offensze, conversio, monastica. vita 
348. CAPuT 2. Recusata abbatis dignitate, Si- 
moniacos persequitur, ob quam causam deser- 
to monasterio, socios novi instituti congre- 


gat 


IN TERTIUM TOMUM JULII. 


gat 349. CAPuT 3. Ab Itta Abbatissa prediis 
donatus, et a suis abbas electus, rigide disci- 
plinam monasticam observari curat 351. Ca- 
PuT 4. Leoni Papze et suis mirabiliter cibum 
obtinet, et multa alia patrat miracula 352. 
CAPUT B. Caritas erga czegrotos et, pauperes et 
varia ejus miracula 354. CaPuT 6. Arcana 
cognoscit, gros sanat, multos instruit 356. 
CAPuT 7. Simoniaci varias contra eum perse- 
cutiones et turbas concitant 357. Capum 8. 
Epistola cleri et populi Florentini, qua Simo- 
niacorum clades narratur 358. Carum 9. S. 
Joannes post spiritale auxilium Mediolanensi- 
bus preestitum, et dictatam de fraterna cari- 
tate epistolam, pie moritur 360. Carum 10. 
Exsequis, successores, et quzedam miracula 
362. — MrRACULA, auctore Hieronymo Radio- 
lensi, monacho Vallumbrosano. Ex bibliotheca 
Medicza. PRorLocvs 363. LrsER 1, in decem 
septemque partes divisus « pag. 304 usque ad 
pag. 402. LisER rr. Procemium ad Laurentium 
Mediceum 402. In quatuor partes dividitur a 
pag. 403 usque ad pag. 4117. L1BER rr, in tres 
partes divisus a pag. 417 usque ad pag. 429. 
— APPENDIX de translatione Crucifixi, qui 
Sancto Joanni Gualberto caput inclinavit. Ex 
libro Ms. actorum Congregationis Vallis Um- 
bros 429 
18 Joel et Esdras Veteris Testamenti prophete, 
in Palestina. SvrLocr. De cultu ex, Martyro- 
logiis; elogia ex Equilino 451 
14 Joseph episcopus et confessor. E tabulis 
Grecis et historia ecclesiastica. 680 
13 Justina et Zeno martyres, Tergesti in Istria. 
Ex Ferrario 458 
14 Justus confessor, Cambone in Biturigibus. 
SvLLoaE. De synonymis et cultu 618. Ero- 
GIUM ΗΙΒΤΟΚΙΟΌΜ, Ex Vitis Sanctorum Bituri- 
censium, in Bibliotheca Ms. Labbei 619 
14 Justus confessor Trevirensis. Ex JMolano et 
Officiis ipsius ecclesie 622 
14 Justus martyr, Constantinopoli. Ex Synaxa- 
riis Gracis et Romano Martyrologio 623 
13 Juvenianus magnus confessor, Eystadii. No- 
TITIA de cultu 460 


K 


11 qe confessor, Wirburgi in Dania. 
SvLLocz. De cultu, gestis, zetate et pro- 
fessione 229 


12 y eoconfessorabbas monasterii Cavensis, in 
Italia. CowwENTARIUS PmvIUS. Sancti 
cultus, elogia, tempus regiminis, Vita ejusque 
auctor; monasterium Cavense 434. — ViTA 
auctore ÀÁnonymo sub:equali. Ex editionibus 
Surii et Mabillonii, cum aliis collatis 435 
ll Leo confessor. NomrTIA ex tabulis Gracis 180 
10 Leontius martyr cum xxxiv aliis, Alexan- 
dri;. E» Hieronymianis 91 
14 Libertus martyr, Trudonopoli et Mechlinize 
in Belgio. CowwENTARIUS ΗΙΒΤΟΒΙΟΌΒ S 1. De 


cultu S. Liberto pridem exhibito 675. S 2. 
Martyrii S. Liberti verosimilior epocha 678 
12 Lithardus confessor, Cornueti ad mare Tyr- 
rhenum. Ez Ferrario 296 


M 


12 M martyr, Constantinopoli. Ez Menzis 
Gracis 289 

14 Marchelmus hodie Marcellinus presbyter con- 
fessor, Daventriz in Transisalania Belgii. Svr- 
LOGE HISTORICA. De cultu, zetate et gestis 673 
14 Marcianus episcopus, Frequenti in Samnio. 
CoMMENTARIUS PREVIUS. Decultu, veteri Offi- 
cio et, Actis incertis 625. — στα. Desumpta 
est ez. vetustissimo manuscripto codice ecclesiz 
F'requentinz 626 
11 Marcianus martyr, Iconiiin Cappadocia. Cul- 
tus ex Martyrologio Romano atque Synazariis 
Grazcis 177 
10 Marcianus, Domnus ef plures socii martyres 
Tomi in Ponto. Ex Hieronymianis 31 
11 Marianus et Januarius, in Africa. Ex Hiero- 
mymianis 179 
10 Martyres duodecim milites. Ex Hieronymi- 
anis 33 
10 Martyres xr,v, Nicopoliin Armenia. CowwEN- 
TARIUS PRJEVIUS. Cultus, elogia, Acta, reliquize 
94. — AcTA Grzco-latina, ez codice Vaticano. 
CaPvrT 1. Vulgato a Licinio edicto contra Chri- 
stianos, sistuntur coram Duce Lysia sancti 
Martyres 36. CAPuT2. Sanctilapidibus percussi 
etin carcerem conjecti variis exemplis a Leon- 
tio confirmantur 38. CAPuT 3. Sancti frustra ad 
cultum deorum incitantur; in deos et tyran- 
num invehitur S. Leontius; clam a muliere 
potantur 40. CAPuT 4. Orantibus apparet ange- 
lus ; convertuntur duo carceris custodes ; dam- 
nantur sancti Martyres ad ignem ; aqua e rupe 
elicita; translatio et cultus reliquiarum 492 
11 Martyrocles martyr. Ex Fastis Grecis 180 
10 Maximus et alii novem martyres, Antiochiz. 
Ex Hieronymianis 32 
11 Menulfus episcopus in finibus Bituricensium, 
in Gallia. CowwENTARIUSs PREVIUS de cultu, 
episcopatu, zetate et Actis 202. — AcrA. Ex 
Labbei Bibliotheca Mss. 293. Item ex Breviario 
Bituricensi 294 
12 Michael Malinus confessor. NorrTIA ex Me- 
nais Gracis 289 
13 Mildreda virgo abbatissa, Cantuarite in An- 
glia. CouwENTARIUS PmvIUs S 1. Sancte 
ccenobium in Taneti insula, ejusque fundatio- 
nis occasio 488. S 2. Sancte cultus ex Mar- 
tyrologiis, elogia et reliquize 488. S 3. Natalis, 
setas, Acta, lectiones, translatio et miracula 
489. — σιτα. Ev Legenda Joannis Capgravii 
491. — HisTORIA TRANSLATIONIS ἃ Guilielmo 
Thorn monacho Cantuariensi. Ex editione anni 
MDcLEr 493. — MrgACULA. Ew Sancte Officio 
et TThornio 496 
10 Milio et decem alii martyres Nicopoli in 
Armenia. Ec Hieronymianis 
12 Mnason Cyprius antiquus Christi discipulus. 
SYLLOGE HISTORICO-CRITICA 2831 
13 Myrope martyr in Insula Chio. NoTrTIA ex 
Synazariis Gracis 458 


N 


INDEX ALPHABETICUS SANCTORUM. 


N 


12 abor et Felix martyres, Mediolani et Co- 
N lonie. CowMENTARIUS PREvIUS 8 1. 
Horum Martyrum ab aliis synonymis diversi- 
tas et vetustissima in Martyrologiis memoria 
267. S 2. Antiquus Mediolani SS. Naboris et 
Felicis cultus 268. & 3. De cultu eorumdem 
Sanctorum Colonie Agrippinz 270. S 4. Re- 
feruntur testimonia scriptorum Mediolanen- 
sium pro possessione Coloniensi 272. S 5. Alia 
pro eadem possessione argumenta 273. S 6. 
Auctoritates pro possessione Mediolanensium 
274. S 7. Acta passionis apud Mombritium et 
in Mss. nostris non omnino conformia, nec 
satis sincera 276. — Passio. Ez codice Ms. 
cenobii Bodecensis, collata cum. alio apographo 
in paucis mutilo 277. — AcrA paulo ampliora, 
ex editione Mombritii 219 


14 pese thaumarturgus. Ex Synaxariis 
Gracis 619 
14 Optatianus episcopus Brixiensis 624 


n 


10 poe Confessor Ordinis Minorum, Len- 
sii in Artesia. COMMENTARIUS PRJEVIUS. 

De loco sepulture, obscuriori Beati cultu, 
memoria in Martyrologiis recentioribus, et in- 
certo mortis anno 162. — Erociuw. Ex Vita 
S. Francisci cap. 4 apud Surium 164. — Ero- 
c1uM aliud. Ex Francisco Gonzaga 165 
14 Papias et Donatus martyres Afri. Ec Mar- 
tyrologiis 620 
10 Pascharius episcopus Nannetensis, in Britan- 
nia Armorica. SvLLoGE. De cultu, cate, ge- 
stis et Officio ecclesiastico 68 
12 Paternianus episcopus Confessor, Fani in 
Italia. CowwENTARIUS PRAEVIUS. Cultus, elo- 
gium, notitia locorum, Vita Ms. quze hie datur 
282.— VrTA, auctoreincerto. Ex Ms. S. Ma- 
aimini cum aliis collato. CAPuT 1. Preemonstra- 
tus Sancto locus solitarius ; dzdemonis techn; 
discipulorum diffidentia; Sancti in Deum fi- 
ducia miraculo insigni comprobata 283. CAPuT 

2. Episcopus ; miracula; virtutes; mors prz- 
scita et sancte obita 285. — FAMA POSTHUMA. 
E« Vita Italica Nolfii et variis aliis 287 
12 Paternianus episcopus Confessor, alius an 
idem eum Fanensi? Bononiz in Italia. Svrro- 
GE HISTORICA. Sancti cultus, episcopatus; 
an idem hie Sanctus sit cum Paterniano Fa- 
nensi 288 
12 Paulinus episcopus et socii varii martyres, 
Luce in Etruria. CouwENTARIUS PruEVIUS S 
1. Sanetorum cultus; Paulini patria, zetas, 
elogium ; an S. Petri discipulus? 2406. S 2. 
Sancti elogium ; inventio corporis; presens 
status reliquiarum 248. S 3. Erecta a Lucen- 
Sibus in honorem Sancti ecclesia; reclusa 
arca ; constructa nova basilica ; sarcophagus ; 
fama posthuma 250. S 4. Fama Sancti post- 


huma novis accessionibus amplificata ; Offieium 
proprium; postrema sepulture inspectio anno 
MDOLXxx 252. S 5. Acta; auctor translatio- 
nis, vtas Legende 254. — Aora. Ec codice 
JMs. collato cum. impressis. ΟΑΡῸΤ 1. Labores 
apostolici S. Paulini a sancto Petro Apostolo 
Lucam missi ; fustibus csditur cum sociis 
propter Christum 256. Carum 2. Bestic, ad 
quas damnatur Sanctus, mansuefact» ; mors 
ab angelo przdicta et constanter obita 257. 
— Minacura. Ea Ms. et editis Florentinii 259 
10 Petrus abbas, in monte Caprario prope Pe- 
rusiam. COoMMENTARIUS PRJEVIUS. Publicus 
Saneti cultus; Vita quc hie datur; ctas qua 
vixit; qua occasione ad perfectiorem vitam 
conversus; monasterium cui przfuit 107. — 
VrrA. Ex archivio monasterii S. Petri de Peru- 
sia, cum Mss. aliis et editis collata. CAPuT. 1. 
Natales ; ecclesice restauratio miraculo appro- 
bata; iter Romanum ; dignitas abbatialis, suis 
subditis ac popularibus utilis 110. Carum 2. 
Miracula a Sancto patrata, sanctus obitus 111 
14 Petrus episcopus Cretensis. Cultus ipsius apud 
Gracos 621 
14 Phocasmartyret episcopus, Sinope in Ponto. 
COMMENTARIUS PRJEVIUS S 1. Intrieate quz- 
stioni enodande przemittuntur varii Saneti, 
nomine Phocze appellati 600. 8 2. Triplex 
Phocas verosimillime distinguendus 602. 8 3. 
Cultus, reliquize et miracula Phoez Sinopensis 
episcopi 604. S 4. Gesta S. Phocz ante epi- 
scopatum ; martyrii genus et tempus 606. 8 5. 
Examinatis Latinis apographis, de Grzcis S. 
Phoez Actis fertur judicium 608. — MaxnTv- 
RIUM, auctore Anonymo. 15 Ms. Graco Bi- 
bliothece Vaticanane cum variis Mss. Latinis 
collata. PRoLocus 610. Carum 1. Disputatio 
Phocc cum Africano praefecto 611. CaAPvT 2. 
Phoez colloquium cum Trajano imperatore, 
miracula, tormenta et mors 614 
11 Piüs PP. I, Rom. SvrLocE de cultu, zetate 
et gestis 170 
il Placidus martyr et Sigisbertus confessor, in 
territorio Curiensi in Rhetia. SvrnLocE. Ex 
Breviario Curiensi et Ferrario 227 
12 Primitivus martyr, Rome. Ec Hieronymi- 
anis 281 
12 Proclus vel Proculus et Hilarion martyres. 
NomtTIA ez Synazarüs Grecis et Martyrologio 
Romano 206 
11 Prodocia, Veronicaet Speciosa virgines, An- 
tiochiz. Ex Hieronymianis 179 


14 ΤῈ HERR virgo, Aiicuriz in Gallo-Braban- 
tia Belgii. CowwENTAnRIUS PIJEVIUS S 1. 
Sancte natales, genus, setas, cultus 661. S 2. 
Reliquie S. Ragenufle, miracula, fons ejus, 
collegium canonicorum inde Lovanium trans- 
latum, Acta quz» hic dantur 663, — Vrra. 
Desumpta et. osweydi cura descripta ex Hagio- 
logio Brabantino Ms. Rubez- Vallis , a. Bollan- 
do collata cum Ms. Corsendoncano. Cononicorum 
Fiegularium justa. T'urnholtum. PRoLoaus 666. 
CAPuT l1. Ragenufle illustre genus, singulares 
a teneris virtutes, aversio a nuptiis, et inde 
gravis cum parentibus lucta 667. CaPum 2. 
Fuga in silvas, sancta istic exercitia, angelica 


conso- 


IN TERTIUM TOMUM JULII. 


consolatio, piissimus. obitus, procurata a pa- 
rentibus sepultura, templi exstructio et mira- 
cula 668 
10 Rufina et Secunda virgines et martyres. 
CoMMENTARIUS PRJEvIUS. Memoria in sacris 
tabulis, publica veneratio, Acta 27. Passro. 
Ex Ms. S. Mazimini "Treviris, collata cwm 
alüis 28 
14 Rufinus et Avenantius confessores, Sarzani 
in Italia. Z'» Ferrario 622 


11 τ τ Confessor, in territorio Pictaviensi. 
NomrrrA ez. Usuardi Martyrologio 181 
13 Sara Virgo abbatissa, Sceti in Libya. NorrrIA 
ex tabulis Gracis οἱ Vitis Patrum 459 
11 Savinus et Cyprianus, Brixie in Italia, an 
Antiniaci in Gallia? CoMMENTARIUS PRJEVIUS. 
Cultus; Acta suspecta; an Brixie an Anti- 
niaco asserendi 181. — ΑΟΤᾺ SUSPECTA 62 
lectionibus Mss. ad S. Catharine Brixiz. PRo- 
Locus 184. CaAPrvuT 1. Sanctorum in fide con- 
stantia ac tormenta 184. Carum 2. Idolum 
prostratum ; frustra tentata novis tormentis 
Martyrum constantia 186. CAPuT3. Liberatio 
e carcere; profect*o in Galliam ; mortuus vitze 
redditus; czeci illuminati; plurimorum conver- 
sio; martyrium 187 
10 Septem fratres martyres filii S. Felicitatis. 
(Vide Felicitas.) 
18 Serapion, Trophimus et octo alii martyres 
Alexandrini. Ea Hieronymianis 451 
18 Serapion martyr. Ex Synaxariis Gracis et 
Martyrologio Romano 456 
11 Sidronius martyr, Messeniaci in Belgio. Cow- 
MENTARIUS PR.EVIUS. Cultus Sancti; Sidronius 
Messeniacensis ac Senonensis, idemne an di- 
versus? Passio ad trutinam revocata; apogra- 
phum ejus quod hie datur; brevis notitia mo- 
nasterii Messeniacensis 172. — Passio. Zz 
Ms. Messeniacensi, collato cum alio Trecensi. S. 
Sidronius plures ad Christum convertit; im- 
maniter cruciatus, capite truncatur; mulier 
ad ejus sepulerum illuminatur 174 
13 Silvas sive Silvanus apostolus, S. Pauli socius, 
in Macedonia. SvrLocE misToRicA. De cultu, 
gestis et obitu 492 
1l Stephanus, Leontius et alii quadraginta mar- 
tyres Romani. Za Hieronymianis 178 
13 Stephanus Sabaita thaumaturgus monachus; 
in Laura S. Sab:e prope Hierosolymam. Cow- 
MENTARIUS PRJEVIUS. S 1l. Brevis Laure noti- 
tia ; Sancti cultus ; distinctio 497. S 2. Consan- 
guineus S. Joannis Damasceni; ingressus in 
Lauram; annus ae dies mortis 499. S 3. Vi- 
te chronotaxis; Acta quz hie dantur, eorum 
auctor; annotata; versio 502. —  VriTA ACE- 
PHALA, auctore Leontio Sancti discipulo. Ex 
veteri. Ms. Graco Petri Seguierii Cancellarii 
Francie, interprete Petro Boschio. CaPvm 1. 
Moritur abbas Martyrius, S. Stephani sancti- 
tas miraculis declaratur 504. CaPvr 2. Bene- 
dietione sola ostium reserat; inter latrones 
inconspicuus ambulat. Heli: Patriarch: redi- 
tum ad suam sedem, Christophoro mortem in 
Perside preedicit 508. CAPuT 3. Energumenam 
et infirmam sanat; in eremo cognoscit quid 
agatur in Laura 513. CaPur 4. Succurrit pe- 
riclitantibus discipulis, et cum invisibili ana- 


choreta colloquitur 518. CaPvT 5. Theodoro et 
Basilio episcopatum ambientibus, arcanum 
desiderium, ejusque eventum manifestat, 522. 
CaPvT 6. Absentia videt ; futura przedicit, se- 
creta cordium cognoscit 527, CAPUT 7. Varia 
S. Stephani miracula 533. CApvT 8. Mona- 
chum fornicarium corrigit, sanctimoniali peri- 
clitanti succurrit 538. CaPuT. 9. Variis cor- 
porum aut animarum necessitatibus opitula- 
tur; abditas pecunias sibi divinitus revelatas 
ostendit; absentis peccatum intelligit ex ece- 
lesti visione, ejusque pcenam deprecatur, et 
auctorem hortatur ad pcenitentiam 543. CA- 
PUT 10. Leontius Vitze auctor, fit discipulus 
S. Stephani, ab eoque liberatur animi morbis 
et corporis 549. CAPuT 11. Absentia, occulta, 
futura exponit, et cum secreto anachoreta col- 
loquitur; eujus deinde formam et vitam brevi- 
ter explicat 555. CapruT 12. Absenti apparet, 
discipulorum tentationes occultas et errata re- 
censet et corripit 561. CAPuT 13. Spiritu san- 
cto afflatus discipulos hortatur ad compunctio- 
nem atque ad attentionem ac fervorem in 
oratione et psalmodia 568. CapvT 14. Officia 
in proximum; summa exhortationum ejus, et 
commiseratio maxima, etiam erga bruta ani- 
mantia, atque adeo insecta vilissima 573. 
CaPuT 15. Visio S. Stephani de gloria S. 
Theoctisto parata; curatio infirmi ; visio disci- 
puli de gloria S. Stephano destinata; appari- 
tio angelorum; przedictio mortis; atque ipsa 
denique piissima S. Stephani mors, et vitz 
periocha chronologica 577. EPrtoGvs 583. 


13 je seu Turiavus episcopus Dolensis, 
in Britannia Armorica. CowMENTARIUS 
PEAVIUS. Nomen, cultus, setas, tempus trans- 
lationis et Acta 585. — VrrA. Ex Ms. Vallis 
Lucentis et Cartusiz Divionensis ; α Chiffletio 
eruta ez cum Pontiniacensi collata 588. — Vira 
EADEM, à monacho Pratensi verbosius extensa, 
qua ez Vincentio Barrali Surio inserta est 590. 
— MinaAcULA Parisiis patrata 595 
14 Tuseana vidua, Ordinis S. Joannis Hieroso- . 
lymitani, Veronz in Italia. CowwENTARIUS 
PRJEVIUS. Cultus in Fastis recentior, ztas in- 
certa, Acta serius scripta, hymni et alia vene- 
rationis argumenta 822. — ἍΤΤΑ, auctore Cel- 
so Maphzo Veronensi, Canonico regulari 
Lateranensis Congregationis. Ex editione Au- 
gustini Valerii 824 


U 


10 g j]dalrieus Confessor Ordinis S. Benedicti, 
ἢ in monasterio Cellensi ΒΡ βθοῖς in Ger- 
mania. CoMMENTARIUS PR.EVIUS. S 1. Monaste- 
rii Cellensis conspectus, vicissitudo, primor- 
dia 142. S 2. Sancti obitus, cultus, zetas, con 
sanguinitas; preclare gesta, miraeulum 144 
S 3. S. Udalrici scripta, auctor Vite, tempus 
quo ea fuit conscripta; exemplar Vite: quod 
hic datur 145. — Vira, auctore Anonymo mo- 
nacho Cellensi. Ex editis a Mabillonio ad aliud 
Ms. collatis. PRoLoavs auctoris 146. Carum 1. 
Natalibus Saneti conjuncta educatio integer- 


rima, 


INDEX ALPHABETICUS SANCTORUM IN TERTIUM TOMUM JULII. 


rima, et vel in ipsa aula incorrupta 147. Ca- 
pur 2. Mulierem a calumnia liberat, visit loca 
sacra ; gentilium furorem evadit; Romam pro- 
ficiscitur; monasticum amplectitur institutum 
148. CapvT 3. Vita monastica, sacerdotium ; 
patientia stimulis carnis et calumniis probata 
151. CaPvT 4. Patientia in infirmitate oculi ; 
secessus in loeum solitarium; hydropiea et 
deemoniaeus sospitati; calumniator ad frugem 
reductus 153. CaPuT 5. Obloquia quia satage- 
bat Burchardum episcopum corrigere; constru- 
ctum utriusque sexus monasterium; sanatio 
puelle a cancro 154. CaPuT 6. Preeclare viri 
Saneti virtutes 157. Caprvr 7. Patrata a San- 
οἷο miracula 159. Carum 8. Infanti impetrat 
gressum; ccecitate aflligitur ; obitus ; apparitio 
et miracula istum consecuta 160 
12 Uguzo martyr, in valle Cavarnia apud Insu- 
bres. Ex Ferrario 296 


V 


14 πτ. Confessor alias Madelgarius Con- 
fessor, Sonegiis in Hannonia Belgii. 


CoMMENTARIUS PRAVIUS. S l. Sancti nomen, 
ortus, patria, conversatio, setas et obitus 628. 
S 2. Sancti cultus in sacris Fastis, elogia, re- 
liquiz&e 631. S 3. Idem cultus magis propaga- 
tus ab Episcopis Cameracensibus; reliquis 
solenniter circumferri solitze ; festivitas ad to- 
tam diccesim extensa, et Officium Sonegiis 
proprium 635. S 4. Legend: de S. Vincentio 
Scriptze crassioribus mendis expurgatz, et 
ejus miracula Sonegiis accepta 6837. — VrTA, 
auctore anonymo. Jc duobus veteribus Mss. 
PzjraTIO 639. CAPuT 1. Vincentii ortus, mi- 
litia, conjugium 640. CAPuT 2. Provincia ei a 
Rege commissa ; Sancti filii et filie 641. Ca- 
PUT 3. Altimontensis monasterii admiranda 
initia, et Sancti ad meliorem vitam conversio 
643. CaPvT 4. Singulares virtutes in ccenobio, 
secessus Sonegias et pius obitus 646. — Mr- 
RACULA ANTIQUIORA. Za codice Ms. Valcellensi 
seu Moreliano. Przfatiuncula 648. Miraculo- 
rum series 648. — MIRACULA RECENTIORA. 
Ex Ms. Sonegiensi, collato cum editione Gallica 
Fortii 653 
12 Viventiolus episcopus Confessor, Lugduni in 
Gallia. SyrLocE. De cultu, gestis et etate 290 


INDEX 


INDEX 


COEIEXOINOO ISO CH CIENS 
SANCTORUM 


AD TOMUM TERTIUM JULII. 


ANTE CHRISTUM NATUM. 


oel et Esdras Prophete Veteris Testa- 
menti 451 


SECULO I. 


Seculo T. Huc certo spectat Hemorrhoissa Evan- 
gelica 260 
Eodem seculo S. Paulo Apostolo fidus socius fuit 
Silas sive Silvanus 452 
Item Illustris fuit Mnason Cyprius Christi disci- 
pulus 297 
Eodem seculo Spectat Hermagoras cum, socio For- 
tunato 238 
Item Paulinus Lucensis cum variis sociis — 246 
Anno xcv verosimilius Martyrium subiit Ana- 
cletus PP. 455 


SECULO II. 


Sub initium hujus seculi Martyrio affectus videtur 
S. Phocas Sinopensis episcopus — 600 et 607 
Seculo II Martyrium fecisse videntur Proclus et 
Hilarion 206 
Item Septem fratres Martyres cum Felicitate eo- 
rum matre 5 
Anno cLvii Ad ccelum migrasse videtur Pius 
PPS 170 


SECULO III. 


Anno ccv Videtur S. Serapion martyrium con- 
summasse 456 
Forte anno ccxrimr Passus est Marcianus martyr 
Iconii in Cappadocia 177 
Anno coxLvi Mortuus est Heraclas Patriarcha 
Alexandrinus 617 
Anno coLvii Passcee Romse Rufina et Secunda 27 
Forte anno ccLxx Passus est Sidronius mar- 
tyr 172 


T'omus ui Julii. 


Seculo YII Venit Justus in Galliam cum S. Ur- 
sino 618 et 619 


SECULO IV. 


Anno cocci vel ccorv Martyres Mediolani Nabor 
et Felix 261 
Anno circiter cccxix Passi x,v Martyres Nico- 
poli in Armenia 34 
Seculo IV Adscribendus videtur Paternianus Fa- 
nensis 282 


SECULO V. 


Anno CDLXXXI Consignanda Eugenii Carthagi- 
nensis ordinatio 465 


SECULO VI. 


Anno pv Exsul esse desiit illustris Confessor Eu- 
genius episcopus Carthaginensis cum sociis 
multa passus 463 

Seculo VI Floruisse videtur Sabinus Pictaviensis 
confessor 181 

Item S. Generosus abbas 46 

Anno pc vel circiter Celebris fuisse dicitur in 
Scotia S. Drostanus 190 


SECULO VII. 


Anno pcL Floruit S. Ragenufla Aiicuriensis in 
Gallo-Brabantia 661 
Anno ncLnt verosimiliter Seculo renuntiavit Ma- 
delgarius alias Vincentius 630 
Anno pncLxr Utrum velum susceperit S. Alde- 
gundis, et qu: ad ejus et S. Waldetrudis, 
statem spectant 631 
Anno DCLxxvII, non serius Vitam finit S. Madel- 
garius 630 
Anno pcLxxxir Obiisse videtur Joannes Bergo- 
mensis Episcopus martyr 191 
Seculo VII Floruit in Belgio Etto Episcopus 47 


5 Item 


INDEX CHRONOLOGICUS SANCTORUM 


Item S. Amalberga vidua 61 
Anno pcc Celebris fuit in Anglia Mildreda Men- 
sirei parthenonis in Tanetensi insula abba- 
tissa 489 


SECULO VIII. 


Anno pccvu Figenda epocha mortis S. Hil- 
dulfi 205 
Anno ncoxui verosimillime Mortuus est S. Wil- 
librordus 84 
Anno eodem, non pcoxnvi, Natus est Carolus 
Magnus 85 
Anno nccrxxir Obiisse creditur Amalberga virgo 
Tamisiensis 70 
Anno pccxcry Extinetus est Sabaitarum Thau- 
maturgus Stephanus 501 
Seculo VIlI Verosimiliter translatum corpus S. 
Alexandri Martyris Uttenburram in Sue- 
viam 18 et seqq. 
Idem seculum Attigisse videtur Pascharius episco- 
pus Nannetensis 68 
Aique eodem verosimiliter Obiit episcopus Tu- 
rianus 585 
Sub finem hujus seculi Translatum et transpositum 
corpus S. Hildulfi 209 


SECULO IX. 


Anno DOcoxxxv mon serius Martyrium passus 
est S. Libertus 678 
Anno ncccnrv Cordubz martyrium subiit Abun- 
dius 220 
Anno ncccLxx ἃ Carolo Calvo Imperatore expe- 
ditum diploma de Temseca monachis Blandi- 
niensibus concessa "7l et 18 
Eodem anno Translatum Gandavum S. Amalber- 
gs Virginis corpus "8 
Anno DCCCLXxvII aut circiter Translatum corpus 
S. Turiani 581 
Anno ncccLxxxyI Vivere desiit S. Ansbaldus ab- 
bas Prumiensis 295 
Annum circiter cM attigisse videtur S. Amalber- 
gà virgo Susterenensis το 


SECULO X. 


Anno cuxvir vel cuxvut. Mortuus B. Radbodus 
Ultrajectinus episcopus 72 
Mediante hoc seculo Translatum est denuo corpus 
S. Hildulfi 210 
Anno cMLxxm Natus est S. Henricus Impe- 
rator 684 
Anno cMLoccv Natum aliqui volunt Joannem 
Gualbertum, alii serius 316 et seqq. 


SECULO XI. 


Anno wr Ottoni III successit S. Henricus impe- 
rator 702 
Anno win Conversionem Joannis Gualberti ad- 
scribunt, alii differunt 317 et seqq. 
Anno eodem Inventz reliquie S. Hermagor: et 
Sociorum martyrum 245 


Anno Mvt Munifice conditus est a S. Henrico epi- 
scopatus Bambergensis 704 
Anno wvir Mortuus est, in monte Caprario, Pe- 
trus abbas Perusinus 107 
Anno wxiv Imperii coronam Rome suscepit S. 
Henrieus 708 
Anno ΜΧΙΧ In Germaniam venit Benedictus PP. 
VII 711 
Anno uxxiy Vitam sanctissime finivit Imperator 
Henricus 684 
Anno uxxyi Obiit Adelboldus, episcopus Ultra- 
jectensis scriptor Vitze S. Henrici 694 
Anno wxxx Transfertur Cantuariam corpus S. 
Mildred: 4905 
Anno Mrxrr Fundatum ccenobium Messeniacense 
cum sacerdotum collegio; quorum privilegia 
postmodum confirmata 172 
Anno MLxx Corpora Sanctorum xxv Hasnonium 
deportata 636 
Anno wLxxrr Vivendi finem fecit Joannes Gual- 
bertus 318 
Anno MLxxIv Obiit Sueno S. Canuti pater 120 
Anno MLxxIX Obiit Leo abbas Cavensis in agro 
Salernitano 434 
Anno ΜΊΧΧΧΥΙ ἃ subditis martyrio affectus est 
S. Canutus 113 
Anno wxcmnr Moritur S. Udalricus Cellensis in 
Brisgoia monachus Cluniacensis 144 


SECULO XII. 


Anno Mcr Solennis corporis S. Canuti elevatio 
et fratrum ejus in regnum successio 121 
Anno cvi Obiit Theodoricus abbas Trudonopo- 
litanus, variarum Legendarum compilator 81 
Anno Mcxxxix In scrinio novo deposit S. Hil- 
dulfi reliquize 210 
Anno wcxLy Henrieum Imperatorem Sanctis ad- 
scripsit Eugenius PP. III 686 
Anno McxLyr Sacrum S8. Henrici corpus publico 
cultui solenniter expositum 687 
Anno wcL1 Obiisse videtur S. Ketillus Wiburgen- 
sis przepositus 229 
Anno Mcrxry Censentur Coloniam advecta sacra 
corpora SS. Martyrum Naboris et Felicis 272 
Anno Mcrxxxvin Canonizatur S. Ketillus Wibur- 
gensis prepositus 231 et 232 
Anno wcxonr Sacris Fastis adscriptus Joannes 
Gualbertus ἃ Celestino PP. III 322 
Anno Mcxcvrr Moritur Henricus Pragensium epi- 
scopus B. Hrosnatze eximius fautor 763 
Anno eodem Fundatur a B. Hrosnata coenobium 
Teplense 763 et'168 


SECULO XIII. 


Anno Mccxvit Accidit B. Hrosnatcze Ordinis Prz- 
monstratensis martyrium 769 
Anno Mccxxi Natus supponitur S. Bonaventura, 
718, eujus vite totam chronotaxim habes a 
pagina 780 
Anno MCOXXX aut circiter mortuus est Pacificus 
Ordinis Minoritarum primus Francic Provin- 
cialis a S. Francisco statutus 162 
Anno wccr Concessce sunt Viennensibus in Gal- 
lia indulgentize ratione corporis S. Phocze epi- 
scopi Sinopensis 604 


Anno 


IN TERTIUM TOMUM JULII. 


Anno Mcorxi Invente reliquie S. Paulini et so- 
ciorum Lucze 249 
Eodem anno Cultus Vincentii Sonegiensis solen- 
nior redditus 635 
Anno MccLxi In feretro novo depositum corpus 
S. Mildredz 493 
Anno Mccrxxrv Vivendi finem Lugduni fecit S. 
Bonaventura 718 et 184 
Anno ΜΟΟΧΟ Inventum corpus S. Joannis episco- 
pi Bergomensis et martyris/ac sequenti trans- 
latum 194 et 195 


SECULO XIV. 


Anno MCOOXXXI Instituitur apud Gandenses so- 
lennius S. Amalbergz virginis Tamisiensis fe- 
stum 80 

Anno wccoxumi Translate dieuntur reliquic S. 
Tuscanz Veronensis 823 

Anno MccoLxix  Reclusa est Luez arca Pauli- 
niana 251 et 252 

Anno McccLxxx Facta inspectio reliquiarum S. 
Henrici Imperatoris 687 


SECULO XV. 


Anno MCDIv Translatum S. Eugenii corpus in 
Cathedralem Albiensem 469 
Anno Mcpxxxrv Transfertur corpus S. Bonaven- 
ture, et nonnullz ipsius partes integrze repe- 
riuntur 84 et "185 
Anno ΜΟΡΙΗΥ͂ Aiicuriense Canonicorum collegium 
Lovanium translatum 666 
Anno McpLxi Crudeliter a Judswis in comitatu 
Tyrolensis necatur Andreas puer 441 
Anno McpLxxiv Scripta primum a Celso Maphzeo 
Vita S. Tuscan: Veronensis 823 
Anno wCcDLxxv Cceptum agi de Canonizatione S. 
Bonaventurze 785 
Anno wcprxxxir In numerum Sanctorum relatus 
est S. Bonaventura 797 


SECULO XVI. 


Anno ΜΌΧΠῚ In monumentum novum translatze 
reliquize S. Henrici 687 
Anno Mpxxix S. Turiani reliquie Parisiis Leri- 
num translate 587 
Anno MpLY À Paulo PP. IV concessa facultas 
transferendi reliquias S. Ettonis, et que ad 
eam secuta sunt 53 et seqq. 
Anno MpLxir Dispersze sunt ab Iconomachis Cal- 
vinianis S. Bonaventure reliquie, in Ararim 
projectce 776 et 786 
Anno wDLxxI Dieuntur ἃ. S. Carolo Borromzeo 
repertze Mediolani Naboris et Felicis Marty- 
- rum corpora 215 
Anno MpLxxvi Vulgata est Vita S. Tuscanz ab 
Augustino Valerio 823 
Anno MpLxxvit Feeda Calvinianorum in Blandi- 
nio monasterio S. Petri Gandavi reliquiarum 
violatio et dispersio 80 
Anno MpLxxxvit S. Bonaventura SS. Eeclesiz 
Doctoribus adscriptus 197 et seqq. 


SECULO XVII. 


Anno MpCIv Abrogata per dicecesim Cameracen- 
sem S. Vincentii festivitas 636 
Anno MDCXII Translatz reliquie aliquze S. Tu- 
scan: Jebetum in patriam 824 
Anno wbcxxim Inventze sunt plurimz reliquize in 
templo Hertfeldensi 461 
Anno MDCXXXI Exaltate Mechlinie S. Liberti 
martyris reliquize 671 
Anno upcxxxvir Vallumbrosanum ccenobium ma- 
gnifice exstructum 305 
Anno wDcLvir Restauratum ornatumque S. Hen- 
rici monumentum 690 
Anno MDCLXXI Solennissime Florentiam transla- 
tus est celebris Crucifixus S. Joannis Gual- 
berti 429 et seqq. 


NOTITIA 


NOTITIA FIGURARUM 


ORNANTIUM HUNC TOMUM. 


Effigies P. Conradi Janningi. 


S. Ettonis representatio. Ex recentiori imagine. ........ eee eee ees pag. 951 
Item S. Amalberge virginis Tamisiensis. Etiam recentior. ............ eee n 
Syngrapha S. Joannis Gualberti. Accepta ex Valle Umbrosa... .......... νον 312 
S. Joannis Guaberti ectypon. Etiam inde missum. ......... Pags sve Tre EE τῆς 326 


Insula Tanetensis cum monasterio S. Mildreda. Ec Monastico Anglicano.... 489 
Corona triumphalis et martyrium sancti et innocentis pueri Andrezx. Juata 


exemplar editum OE niponti apud Michaelem Wagnerum wp»cuvm ........ 440 
Binz lipsanothece S. Vincentii Sonegiensis. Inde accepte ........... 634 et 635 
Reliquiarium S. Ragenufle. Ex recentiori delineatione. ............ νον νον 664 
Puteus ejusdem S. Ragenufla» miraculis clarus. Etiam recentior............ 665 
Corona S. Henrici. Ex delineatione Bambergensi ........... cesses. 688 
ΜΒ 5.5. ΠΟΠΤΙΟΙ ΕἸ unPannidis s το τ τον τον τοι ταν τ roit prose s Pts 690 
S. Henrici lipsanotheca Romana. Κα delineatione inde missa... ............ 692 
Duo.$. Henrici sigilla. Ez diplomatibus . . 2. ete esser qre eire rr es 191 
ΝΕ ΠΤ ΚΝ. ΠΒΠΤΙΟΙ ΠΕΡΙ ΠΟΙ ΤΠ ΘΙ ΠΘ τες sem rciimen ere S nth te Rers 149 
Crux S. Henrici cum aliis sacris cimeliis in folio expanso............. Le. 150 


Sigillum Pontificium Sixti V. Ex Bulla apud Sedulium.............. ... . 801 


ACTA 


. Joannes 

. Sisinnius 

. Aurelianus 
. Emilianus 


(o uo t Un uo d Uo Uo Ὁ5 (n Un (o to Ua Uo fa Ua Un C Uf Ur 


Quo s dau duh. Mad 


ACTA SANCTORUM 


JUEFI 


T ON ΕΞ ἘΞ ESSET 


DECIMA DIES 


SANCTI QUI SEXTO IDUS JULII COLUNTUR. 


. Januarius 


Felix 


. Philippus 
. Silvanus 


Alexander 
Vitalis 
Martialis 
Felicitas eorum mater 
Ruffina Virgines Martyres 
Secunda Roma. 
Januarius 
Marinus 
Nabor 
Felix 
Marcianus 
Domnus 
Diomedes 


et alii XXXVIII 
Leontius 
Mauricius 
Mellitus 
Achilleus 
Daniel 
GCorionus 
Attonus 
Zesonus 
Eustasius 
Octavius 
Anicetus 
Theodorus 
Cristus 
Candius 
Gorgonius 
Arcelaus 
Cyrinus 
Euphrodisius 
Gilanus 
Anticius 
Azelus 
Attenus 
Gagius 
Sision 


| 


Martyres 
Alexandria. 


. Auxentius 
. Valentinus 
. Droditius 


T'omus nu Julii, 


Martyres 
Romse. 


Martyres in Africa. 


Martyres Tomis 


. Faustasius 
. Aurelius 

. Gorgodianus 
Cyrion 
Corolus 

. Nostinus 
Sisinnius 
Castricius 
Apollonius 
. Maximus 
Rodigus 
Veronia 
Domnina 
Maxima 


: 


Martyres 
Alexandrize. 


Martyres 

Antiochi. 

. Macarius 

Timotheus 

. Zachaeus 

. [sicius 

. Milion 

. Decomedes 

. Antonius 

. Theolus 

GCessus 

. Cagianus 

Cliricus 

Susanna 

Necdonus 

. Theotus 

. Cyrillus 

SS. xii milites Martyres. 

S. Bianor 

S. Silvanus 

S. Apollonius Mart. Iconii in Cappadocia. 

SS. xLv Martyres Nicopoli, in Armenia. 

S. Generosus Abbas Confessor, apud Pi- 
ctones in Gallia. 

S. Etto Episcopus L:etiis, in Belgio. 

S. Amelberga vidua Binchii, in Belgio. 

S. Pascharius Episcopus Confessor Nan- 
netis, in Britannia Armorica. 

S. Amelberga virgo, Tamisi: et Gandavi 
in Belgio. 

S. Petrus Abbas Conf. Perusii in Italia. 

S. Canutus Rex Martyr in Dania. 

S. Udalricus monachus Confessor, in 
Brisgoia Germanis. 

B. Pacific us Ordinis S. Francisci Lensii, 
in Belgio. 


Martyres Nicopoli 
in Armenia. 


Jo MMMAR A COOPER RLE — 


Martyres in Pisidia. 


6 PRZETERMISSI 


PRJETERMISSI ET IN ALIOS DIES REJECTI. 


Alberieus Cisterciensis abbas secundus, qui 
primus sui Ordinis confirmationem impe- 
travit, eumdemque mira virtutum gratia et 

sancti regiminis laude plurimum illustra- 

vit, nescio cur hoc die signetur a Saussayo, 
qui de eodem, sed. absque Sancti titulo memine- 
rat XXNI Januarii, quo ejus Acta illustrata sunt, 
ut de eo nihil dicendum. supersit. Vide igitur ad 
pradictum diem xxvI Januarii 
S. Gildasius confessor absque ullo addito refertur 
in Additionibus Mss. Cartusie DBruzellensis ad 

Grevenum ; sed male hoc die : nam Gildasius 

alius notus non est prater eum de quo actum. 29 

Januarii, sub nomine Gildze Sapientis, abbate in 

Britannia Armorica. Vide igitur xxix Januarii. 

. Bertulphus hoc die a Saussayo refertur occasio- 
ne venerationis, ei cum S. Amalberga Virgine 
communis; sed is colitur, quo die Acta ejus illu- 
strata sunt v Februarii. 

S. Eulalie V. et M. translatio Barcinone in Hi- 

spania habetur im. Ferrarii Catalogo generali : 
Omnia qua αὐ ipsam spectant, in. ejus festivitate 
illustrata sunt xir Februarii. 

S. Tusca virgo Veronensis hoc die posita est im 

Ferrarii Catalogo generali seorsim a. S. 'Teute- 
ria, utpote cum illa obiisse dicatur v1 Idus Julii; 
at cum utriusque gesta aque ac sacra corpora con- 
juncta. sint apud Augustinum. Valerium, de utra- 
que jam pridem actum. est ad diem v Maii. 
SS. Gildardi et Medardi translatio annuntiatur in 
Additionibus Mss. Cartusiz Bruzellensis ad Gre- 
venum. Coluntur, et de omnibus ad. eos. spectan- 
tibus actum est vii Junii. 

S. Rumoldum episcopum Dublinensem et marty- 

rem oc die in. Hibernia memorat Ferrarius in 
Catalogo generali. Colitur ut Patronus Mechli- 
nim in Belgio, et de ipso egimus I Julii. 

Donatus martyr et apostolus Franconie signatur 

α Camerario in. Menologio Scotico, ubi monet vi- 
dendum Anonymum Aichstadianum tom. 4 An- 
tiq. Lect. pag. 643, nempe ut inde intelligamus 
Donatum aliquem. fuisse inter socios sancti Ki- 
liani, dum esset in Hibernia; sed ubi, obsecro, 
legit Camerarius, eum. in Franconia fuisse, aut 
ibidem martyrio coronatum? Vide quz de his di- 
cta sunt ad diem vii Julii. 

S. Nathaliam sew Anathaliam in Samnio collo- 
cant Additiones Mss. Cartusize Bruxellensis ad 
Grevenum. Puto indicari S. Anatholiam V. M., 
quz in Hieronymianis hoc die repetitur, sed de ea 
egimus Ix Julii. 

S. Januarius M. seorsim annuntiatur ante tres so- 
cios Marinum, Naborem et Felicem i» Adone 
S. Laurentii Leodii, ubi additur, tres istos Me- 
diolanum translatos, de qua confusione hoc die 
suo loco agitur. 

Sancti Pelagie martyris, absque ulla loci desi- 
gnatione aut alio quovis charactere distinctivo 
meminit Mauwrolycus hoc die, sic ut adjectivum in. 
utraque editione non mulierem sed virumindicare 
videatur. Pelagios novi non unum, sed qui huc 
non spectent; quis Pelagias indicari possit, fa- 
leor, me ignorare. 


Un 


S. Waldarieus hoc die ponitur, tamquam  mona- 
chus Cluniacensis et S. Hugonis ZEteriarche 
capellanus ae discipulus im. Gallicano Saussayi 
Martyrologio ; at nomen ibi corruptum. est : non 
enim Waldaricus sed Udalricus fuit, quemadmo- 
dum appellatur in Actis ipsius S. Hugonis ad XXIX 
Aprilis. Porro Udalrici istius gesta hoc die suo 
loco illustrata invenientur. 

Ven. Marie virginis, apud Herentals oppidum 
Brabantiz in Beghinasio depositio, qu:e obiit 
anno salutis 1452, statis suce DD: verba sunt 
F'lorarii Sanctorum .Ms., cujus atas non ultra 
finem seculi xv differenda est, ut si de. cultu te- 
staretur, posset de ea ut beata agi hoc die ; at de 
eo prorsus non. constat. Raissius Àn. Auctario ad 
Natales Sanctorum. Belgii, non alio etiam titulo 
utitur, quam. venerabilis Christi ancillae. No- 
men ei erat Maria van Lille, qua in oppido Die- 
stemio parentibus honestis et divitibus orta, mun- 
dana omnia respuens, in. ipsa tenera. adhuc atate 
virginitatis votum emitlens, celesti connubio sese 
Christo sponso copulavit. Vita apud nos bene lon- 
ga exstat, descripta ex 2 parte Novalis Sancto- 
rum Rubez Vallis, ex qua deswmpsisse sufficiet, 
qua Raissius contravit : Illius porro fides et 
animi constantia, vel maxime in superandis to- 
lerandisque tentationibus enituit, quas tam in- 
gentes, tamque continuas interius in animo 
sustinuit, ut tota illius vita vere aliud nihil 
fuisse quam certamen perpetuum, et militia 
super terram videatur. Etenim hostis ille hu- 
mani generis diabolus ipsius sanctum Virgini- 
nitatis propositum omni conatu evertere stu- 
dens, ipsam inter alias molestias gravissimis 
et horribilibus carnis tentationibus afflixit, 
immissis etiam non numquam ad eam lascivis 
adolescentulis, qui procacibus verbis castam 
Virginis mentem sauciarent. Verum invicta 
Christi virgo, tam de his quam de aliis diaboli 
insidiis, coelesti fulta gratia feliciter trium- 
phavit, donec fide, spe et caritate, animi demis- 
sione, obedientia, Christianaque, tum in pau- 
peres tum in animas purgatorii ignibus deten- 
tas, caritate plane insignis, meritisque et bo- 
nis operibus prorsus onusta, ad Christum spon- 
sum gloriosa evolavit..... Et sicuti in vita sua 
Christi passionem, per tentationes et dolores 
innumeros, jugiter in corpore suo portaverat ; 
ita etiam septem totos ante mortem dies, ma- 
ximis exantlatis morbi molestiis, et continua 
veluti agonia constituta, eidem passioni plane 
conformis ad ultimum usque spiritum perstitit. 

Guido martyr, in pago Bituricensi ab hzreticis 
varie tortus et ad ultimum gladiis jugulatus, 
refertur ab Arturo, sed non ostendit, decretos ei 
hactenus Sanctorum aut. Beatorum honores. 

Bernardo de Quintavalle ut socio Seraphici Pa- 
tris divi Francisci lonqum hoc die elogium texit 
idem Arturus, et apud mos extracta aliqua. ea- 
stant ad ejus vitam. spectantia : verum. neque 
ista, neque Arturus satis nos docent, ubi, quando 
et a quo tempore vel ab ipsis Minoritis pro Sancto 
aut Beato cultus fuerit. 


Ferdi- 


C 


DIE DECIMA JULII. : 3 


Ferdinandus a Secura quarto loco ponitur, ut con- 
fessor, cognomento pauper, apud Xaliscos In- 
di: occiduze populos. 

Antonius Paganus sequitur, pro cujus  canonixa- 
tione actum. fuisse Romz anno 1616 probat libel- 
lus supplex à Vicentinis oblatus, cujus apogra- 
phum. apud mos exstat. Quid deinde actum, et 
quousque ves promota sit, nobis perspectum. non 
est ; proinde ipsum pratermittimus. 

Catharina à S. Clara Beatiz in Hispania ultimum 
locum occupat, de qua etiam in Ginaceo. 

Cuanus Arbrensis, in regione Kennselach, inter 
varios alios Cuannas et Cuanos pro hoc die poni- 
tur α Colgano 1v Februarii, pag. 251, col. 2, 
mota 2, et cum ceteris pro Sancto habetur. Siri- 
mus in szpe citatis Mss. Lovaniensibus, sic ferme 
observat : Cuanus de Airbhre in Kenselachia 
regione Lagenic, quem Gormanus et Martyrol. 
Dungat. eumdem esse dicunt cum Cuano de 
Maothail-Broecain inter Desios Momonize, 
quemque ZEngussius virum ait magnze glorize. 
De ea. identitate nonnulla. ibi quarit Sirinus ad- 
dens: Cuanum de Airbhre et Broganium, de 
quo supra ὙΠῚ hujus, esse tutelares abbatize de 
Machtail Bragain in decanatu de Killbarrime- 
din, dicecesis Lismorensis, exstareque in eodem 
decanatu ecclesiam et vicinum fontem a S. Cua- 
no appellationem et reverentiam sortitos. Fi- 
deliter refero, qua notavit vir doctissimus ; at fa- 
cile crediderim, sub alio nomine, alio die in Fa- 
stis aliis recoli : certe cum nihil aliud de ipso no- 
verimus, hac annotasse sit satis. 

Sic Aidus diaconus de Crioch-maine, vel ut alii, 
de Cuil-maine hoc ?pso die signatur, quem Mar- 
tyrologium. Tamlactense οἱ Gormanus coli. asse- 
γι XXXI Augusti. Erit igitur idem qui in ta- 
bulis nostris Aidanus appellatur, eo die illu- 
trandus. Alium Aidum sive /ZEdum habes inter 
Pratermissos xxvi Februarii, qui ad x Νο- 
vembris remittitur. 

De Senano semper virgine idem dixeris, qui facile 
ad Servanum seu Sernanum reducetur. 

Ultanus jam etiam alibi positus est. 

Isidorus aliquis, tamquam martyr Heliopoli in 
ZEgypto, signatur hoc die in Martyrologio uni- 
versali Castellani, nulla apposita nota, unde is 
acceptus sit, aut cur. hic collocetur. Suspicor, vi- 
vum. Hagiophilum, pro eo quo ferebatur studio 
Sanctos omnes ad proprios dies reducendi, hunc 
Martyrem ex aliqua classe excerpsisse, ubi repe- 
verit, variis diebus martyrium passos, et istum 
hoc fortasse die, quod. postea alicunde verosimili- 
ter eruetur. 

Oratio historica de iis quze Nicez:e gesta sunt a 
Synodo propter Arii depositionem hoc die a Su- 
vio οἱ aliis refertur, nulla ejus rei apposita va- 
tione. Neque certe hujusmodi historie ad Acta 
nostra pertinent ; quz enim de variis istius Con- 
cilii Patribus ibi cursim memorata sunt, ea. hic 
singulorum festa illustrantur. Habent Graci 
commemorationem sex Conciliorum ad xv1 hujus 
mensis, et aliam Concilii septimi, seu Niceni 11 
ad diem x1 Octobris, de quibus videri possunt ea 
quae ad Ephemerides Graco-Moscas observavit 
..Papebrochius. 

Antonius Peschiurieus ἰοὺ die signatur in Me- 
nologio Slavo- Russico, his verbis : Beatissimi 
P. N. Antonii Peschiurici, Chiovici, primi 
institutoris omnium Russie monachorum. 
Coepit vitam vivere monasticam Kiovic an- 
no Mxir, sub Romano II Imperatore, Russiz 
vero Principe Wlademiro. Mortuus est an- 


no MLXx, sub Romano Diogene III. In eryptis 
vixit et, laboravit annis 56, vixit autem an- 
nis 90. Hac ibi, que haud, dubio referenda. sunt 
ad Antonium Pezerskie, de quo in. Ephemeri- 
dibus Graco-Moscis -hoc. ipso die, ubi imaginem 
ejus describit Papebrochius, putatque auctorem. 
esse, cum. socio "Theodosio, sacrorum hymnorum 
in Deiparz laudem cantandorum. à Moscis, 0p- 
tans, de vita, miraculis et scriptis plenius edoceri. 
Id etiam addimus, constare debere, in unione Ca- 
tholica Antonium istum. decessisse ; cum Mosci 
plerumque secuti sint Gracos, de quorum. schi- 
smate, eo quo vixit seculo, non videtur dubitari 
posse. Crediderim, Castellanum, qui ipsum hoc 
die inter Sanctos conmumeravit, secutum esse 
prefatas Ephemerides ; nos paulo certiora. et se- 
curiora desideramus, quamquam de cetero hic 
dicta, sint omnia quz de ipso sciuntur. 

Decem milium Patrum Martyrum memoriam 
immerita solennitate hoc die agunt Menza im- 
pressa, Mazimus Cytherorum episcopus, Me- 
naa Ambrosiana, aliaque Synazaria, quos, ni- 
mirum, acerbze morti per fumum atque iznem 
tradidit Theophilus episcopus Alexandrinus, 
propter Isidorum presbyterum. Longiora elo- 
gia non. describimus, quod idem mon misi pluri- 
bus verbis et fadius memorent ; incredibili sane 
audacia, dum. historia, aliunde notissima in ipsis 
sacris F'astis turpiter depravatur. Quotquot scri- 
ptores, Origeni faventes, adversus Theophilum 
bilem suam evomuere, nihil tam atrox aut ferum 
ei affricare ausi sunt. Consule qu paulo pluribus 
diximus in. Tractatu Chronico-historico de Patri- 
archis À lexandrinis, ante tomum x Junii pag. 52. 
Enormis in Theophilum calumnia vel ex eo patet, 
quod tametsi ut vera admitteremus quecumque 
habent Socrates, Soxomenus, auctor vitz S. 
Joannis Chrysostomi, et alii professi Theophili 
insectatores, a mostro Ludovico Dulcino enume- 
vati, id, solum constaret, ejectos ex ZEquypto soli- 
tarios aliquot. cum Isidoro et Longis Fratribus, 
de Origenismo meritissime suspectis ; cellulas 
porro nonnullas expilatas et combustas ; sic tamen 
ut nec de unius monachi cede meminerint ; ut 
proinde decem illa Patrum martyrum millia ad- 
mitti hic inter Sanctos prorsus non possint. Fa- 
cile intelligitur, Origenistarum commenta. sic 
sensim ezxcrevisse, ut in apertam fabulam evanue- 
vint. Videatur laudatus Doucin in Historia. Ori- 
genismi, gallice edita, anno 1700. 

Philippus Povelus Ordinis S. Benedicti, Congre- 
gationis Anglicane, Londini οὐ fidem Catholi- 
cam anno 1646 strangulatus, hoc die refertur a 
Bucelino, sed absque ullo titulo. 

Amator d'Espi et Dominieus de Monte-majore 
memorantur hoc die in Diario sacro Dominicano 
Marchesii, quorum epitaphium exhibet his ver- 
bis : In hoc tumulo simul conservantur vene- 
rabilia ossa beatorum Christi martyrum Fra- 
tris Dominici de Monte-majore, ex illustri fa- 
milia de Corduba, sanctissimi reformatoris, 
qui auctoritate Clementis PP. VII effecit, 
ut exacte observarentur nostre sanctse con- 
stitutiones : et Fratris Amatoris d'Espi, viegi- 
lantissimi hujus conventus ( Valentinensis) Prio- 
ris, quorum anim: solute vinculis corporis 
gladiis iniquorum hominum, fortunatissime ad 
patriam ccelestem evolarunt anno hujus seculi 
(sexti decimi) tricesimo, qui est ipsi 1534. 

Horatius Spacea, ut servus Dei hoc ipso etiam die 
vefertur ab eodem. Marchesio, qui satis longam 
de eo historiam texit. 


Quadraginta 


4 PRZETERMISSI. 


Quadraginta quinque monachi peste simul sub- 
tracti in Grandisilva ipsis illis verbis hoc die 
memorantur in. Kalendario: Ordinis Cisterciensis 
Divione edito anno 1617 : de iisdem agunt Hen- 
riquex et Chalemotus, verum non ostendunt, cul- 
tum ecclesiasticum ipsis umquam. fuisse delatum; 
ipsos proinde pratermittimus. 

Robertus ejusdem. Ordinis conversus Fontis-Mau- 
riniaci, in Bituria Galli:e provincia ab Henri- 
quez etiam. et. Chalemoto cum titulo Beati nota- 
tur, ut qui vit: sanctimonia οὐ admirandis si- 
enis effulserit. Hac et alia vera esse possunt, sic 
tamen ut non probetur cultus. 

SS. Savini et Cypriani fratrum martyrum et 
Albini et Luciani confessorum nomina sub una 
annuntiatione hoc die connectit Florarium. San- 
ctorum. Ms., uti alibi alios sepe confundit ; ast 
apud alios melius referuntur, quando illustrandi 


et distinguendi erunt x1 Julii. 
SS. Nabor et Feliuk MM. Auc remissi sunt ex 
8 Maii, sed spectant ad χα Julii. 


S. Paternianus episcopus Fanensis hoc die me- 
moratur à Ferrario in utroque Catalogo, verum 
quia cum. Martyrologio Romano agendum nobis 
est, die duodecima hujus, de S. Paterniano epi- 
scopo Bononiensi, diverso am eodem cum. pra- 
dicto, visum est utrumque differre in eumdem 
diem xit Julii. 

S. Phocas episcopus Sinopensis, pro mero, ni fal- 
lor, arbitrio hodie relatus est α Galesinio ; melius 
a Romano Martyrologio, annuntiatur, die quo de- 
ipso agemus xiv Julii. 

Panacii seu Pavacii diaconi meminerunt Addi- 
tiones Mss. Cartusie Bruaellensis ad Greve- 
num, modo tam vago αι quid. collector iste volue- 
rit, prorsus non intelligas. Ego Panacium nul- 
lum reperi hectemus. Si Pavatius indicetur, is 
non diaconus tantwm, sed episcopus fuit Cemo- 
manensis, de quo in Additionibus ad. Usuardum 


———v—— 0 £235 5s 


23 et 24 Julii. Nos de eo agemus cum. sociis 
episcopis xxIv Julii. 


S. Antoninus M. huc remissus est ex 22. Aprilis ; 


sed spectat haud dubie ad xxIx Julii. 


Kunegundem Virginem hoc die signat Camera- 


rius in. Menologio Scotico, remittens ad. histo- 
riam. Ursulanam, quo et mos ipsam remittimus, 
die scilicet xx1 Octobris. 
.uFelix Monachus, ex aliquo Benedictino .Ka- 
lendario hoc die a Bollando alicubi notatur, solo 
nomine indigitatus, utpote cujus vita et res gestae 
hactemus latent. Si quid subinde ad Acta ejus 
speclams, reperiatur, conjungi poteriL historie 
translationis pro anno 1090, quz exstat in. A- 
cis Sanctorum Ordinis S. Benedicti seculo v1 
part. 2 a pag. 670, ad diem quo ea celebrari 
dicitur v1 Novembris. 


Sanctorum Willehadi et Theodore Alexandri- 


na electe conjunctim hoc die memoriam facit 
F'lorarium Sanctorum Ms., copulatione sane im- 
perita, cum. Sancti atate et gente diversissimi 
sint, neque ad hunc diem prorsus pertineant. S. 
Villehadus primus Bremensis episcopus recte in 
Martyrologio Romano refertur die, quo de ipso 
agemus vir Novembris. 


Porro Theodora nom videtur alia esse posse, ab ea 


qua in Romano ponitur x1 Septembris. 


S. Victoria in Hieronymianis conjungi videtur hoc 


die cum S. Anatholia, ex die praecedenti ibi 
repetita, quando de ea egimus, diximusque 
S. Victoriam coli xxii Decembris, 


S. Joannes Theologus, idem apud Gracos cum 


Evangelista, hodie in eorum Menais signatur 
coli in loco, Beati dicto , de quo Cangius in Con- 
stantinopoli Christiana lib. 4, pag. 113. Idem re- 
currit alibi hoc die apud. Graecos. Sed omnia, qua 
ad hunc Sanctum spectant, plenissime illustranda 
erunt ad diem in Martyrologio Romano ipsi assi- 
gnatum, scilicet xxvir Decembris. 


ES ge 


DE 


SECULO 1l. 


Martyrologi 


quomodo 
sanctam Fe- 
licitatem 


DIE DECIMA JULII. 5 


DE SANCTIS SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS 


JANUARIO. FELICE, PHILIPPO. 


SILVANO, ALEXANDRO, VITALE ET MARTIALE ; 


ET S. FELICITATE EORUM MATRE, 


ROMZE. 


GOMMENTARIUS PRJEVIUS. 


$I. Antiquissima sanctorum Martyrum 
in sacris tabulis memoria ; cultus ; 
S. Felicitas distincta a S. Symphorosa. 
Versiculi trium ex his Martyribus no- 
men przferentes. 


ix ulla. inter. Martyres. celebrior, vix ulla 
in Martyrologiis classicis pervulgatior , 
quam. sancta. Christi ancilla, Christiano- 
rum matrum exemplar, martyr secum 
supergressa, re et nomine Felicitas cum filiis suis 
septem. Martyribus, quos, uti vita conjunzerat, ita 
mors non separavit. Fortissima hec Mater, duplici 
titulo mater extitit, quz, quas mundo ediderat pro- 
les, Christo deinde meliori partu per martyrium 
peperit; iterum. et. sepius, imo octies martyr, prater 
suam mortem tot neces passa, quot Filios pro Chri- 
sto mortem patientes vidit, omnes volens ad celum 
pramittere ne quemquam amitteret in terra; trium- 
phans im suis, triumphans in se, quando, omnium 
postrema martyrio est coronata. De hac in tabulis 
sacris agitur die xxix Novembris ; de illis hac die. 
Verum, quia omnium triumphus indivulse est con- 
nexus, de Matre simul ac septem filiis ejus eadem 
occasione tractabimus. 

2 Longum foret antiquorum simul et recentiorum 
Martiyrologorum de his Sanctis annuntiationes com- 
memorare. Suffecerit Martyrologos classicos vetu- 
lisse, e quibus in posteriores derivata eorum memo- 
ria est. Sanctam matrem habent Hieronymiana : Et 
S. Felicitatis. Beda, prout a Majoribus nostris edi- 
tus est tomo 2 Martii: Eodem die (xxur JNovem- 
bris) S. Felicitatis, matris septem filiorum Mar- 
tyrum, qu;e jubente Antonino, decollata est pro 
Christo. Romanum parvum sic eam refert : Et S. 
Felicitatis, matris vir Filiorum. JVotatur etiam in 
antiquo Kalendario Frontoniano, e quo inferius 
plura, ubi de cultu. Ado ejus annuntiationi subne- 
ctit Acta, paulo contractiora, quam ea, qua nos da- 
turi sumus. Accedunt. Wandelbertus et. Usuardus. 
Ille sanctis Martyribus sic accinit : 


Tum quoque septena Genitrix cum prole, 
beato 
Preecellens radiat Felicitas alma triumpho. 


Hic vero iisdem verbis illam dat, quibus Beda, modo 
citatus. 

3 De septem Fratribus, S. Felicitatis filiis, agi- 
tur in Hieronymianis; at non sine confusione eorum 
nomina, exprimuntur, prout notatur in observationi- 
bus ad. Usuardum, haud ita pridem illustratum ; 
alienis auciliis uso F'lorentinio, ut ea a cimeteriis 
aliisque immiztis secerneret. Ut nomina. distincte 
ac debite exprimantur, tantum. oportet recurrere ad 
Martyrum Acta, in. quibus diserte omnia enumeran- 
tur; unde ad. Martyrologos gradum fecerunt. Ro- 
manum parvum annuntiat : Rom: vir Fratres. Ado 
post Bedam, clare, tametsi non eodem ordine ipsos 
consignat, addito singulis martyrii genere, quo ma- 
ctati sunt : Romse vir Fratrum, filiorum sanctze 
Felicitatis, id est, Januarii, Felicis, Philippi, 
Sylvani, Alexandri, Vitalis et Martialis, sub 
Praefecto urbis Publio, tempore Antoninj Princi- 
pis. Primum auditi, deinde per varios judices, ut 
variis suppliciis laniarentur, missi: e quibus Ja- 
nuarius post verbera virgarum et carcerem, ad 
plumbatas occisus est. Felix et Philippus fusti- 
bus mactati. Sylvanus prvecipitio interemptus 
est. Alexander, Vitalis et Martialis capitali sen- 
tentia puniti. Jotkerus annuntiationi Adonianz 
brevem. clausulam. adjunxit : Quod a charitate 
Christi et unitate fidei non sunt vel in morte di- 
visi. Usuardus pauculis omissis Adonem descripsit, 
quorum primo consonat Romanum. Confuse loquitur 
Kalendarium Frontonis : Septem Fratri Apii et 
Salarie; de quibus postremis vocabulis recurret 
paulo post sermo, alia opportunitate. Atque hinc 
certa. et facilis redditur correctio sive Hieronymiani 
Epterpacensis, sive aliorum codicum, septem filios 
S. Felicitatis, teste Florentinio, cum Rufina et Se- 
cunda sociantium. Epternacense apud eumdem Au- 
ctorem ita habet : vit Idus Julii, Rom: natalis vit 
Germanorum, id est Philippi, Felicis, Maximi, 
Silani, Januarii, Rufinee, Secund:z et filiorum 
ejus. 


AUCTORE 
J-R 


E 


et septem 
ejus filios an- 
nuntient. 


F 


4 Cultus Martyrum quam sit antiquus, quam Cultus san- 
late propagatus ac celebris, liquet ex sequentibus. ciorum Mar- 


SS. Gregorius Magnus homiliam pro concione habuit 
in laudem S. Felicitatis, idque, ut ejusdem homili 
titulus prefert, in basilica sub nomine ejus dedicata, 
et in ejus festo, quam paragrapho proximo mavima 
ec parte proferemus.. Antiquissimum Kalendarium 
Bucherianum ita septem. Fratres commemorat, ut 
singulis loca. singula sacri cultus assignet : Sexto 
Idus Julii celebratur festum. Felicis et Philippi in 
Priscillze cemeterio; et in Jordanorum, Martia- 


lis, 


turum 


AUCTORE 
J.P. 
* [orte Nova- 
liani. 


quam sit an- 
tiquus, 


B 


* Silvani. 


probatur ea; 
antiquis mo- 
numentis. 


6 DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 


lis, Vitalis, Alexandri : et in Maximi cemeterio, 
Silani ; (hune Silanum martyrem Novati furati ἡ 
sunt) et in Proetextati cemeterio, Januarii. Quid? 
quod Kalendarium antiquum F'rontonianum. vecen- 
set tres Missas, antiquitus in honorem sanctorum 
Martyrum celebratas, pro vario, ut conjicio, corpo- 
vum situ: quarum prima Missa ad Aquilonem po- 
nitur; secunda ad S. Alexandrum, addens secun- 
dum Luc. cap. cxxxmr : Dixit Jesus discipulis 
suis : Nemo accendit lucernam et in abscondito 
ponit; usque, sicut lucerna fulgoris illuminabit. 
Sequitur Missa secunda. Item ad S. Felicitatem, 
secundum. Matth. caput cxxx : Loquente Jesu ad 
turbas, ecce mater ejus et fratres; usque, ipse 
meus frater et soror et mater est. Observa obiter, 
aliam tum temporis capitum sancti Evangelii divi- 
sionem fuisse, quam mumc sit, uti etiam librorum, 
ut notavimus in annotatis ad cap. 1 Actorum SS. 
Epicteti οἱ Astionis, littera b. 

5 Nec vero modice S. Felicitatis venerationem 
commendant ea, qua memorie prodidit Anastasius 
Bibliothecarius locis variis, qua huc transcribo. Li- 
bro de Romanis Pontificibus, impressionis regiz Pa- 
visinz, pag. 24 sic loquitur : Hic Bonifacius fecit 
oratorium in ecemeterio S. Felicitatis juxta cor- 
pus ejus, et ornavit sepulehrum sanctz martyris 
Felicitatis et S. Livanii ', ubi et posuit heec : 
patenam argenteam, pensantem libras viginti, 
scyphum argenteum, pensantem libras decem; 
amam argenteam, pensantem libras xr; cali- 
ces minores argenteos duos, pensantes libras 1v; 
coronas argenteas tres, pensantes libras xy..... 
Qui etiam sepultus est in ccemeterio S. Felicita- 
tis martyris via Salaria, vir Kal. Novembris. 
Quin etiam basilicam gloriose Martyri quondam 
consecratam, fuisse, iterum constat ex  Amastasio 
pag. 33: Hie Symmachus reparavit basilicam S. 
Felicitatis, quze jam in ruinam imminebat. Et 
rursum : Hic fecit coemeterium Jordanorum in 
melius propter corpus S. Alexandri. Adde, quod 
idem. Auctor narrat de S. Adriano I, pag. 117: 
Qui ccemeterium S. Felicitatis via Salaria una 
cum ecclesiis S. Silvani Martyris et S. Bonifacii 
Confessoris atque Pontificis, uno cohzrentes so- 
lo, mirz restauravit magnitudinis. À gi autem hic 
de nostra S. Felicitate, et non de alia, suadent pri- 
mo, nomen Livanii, id est Silvami, ibidem. adjun- 
ctum, qui fuit unus e septem filiis. Secundo, basi- 
lica S. Felicitati nostra dicata fuit Romz, in. qua 
S. Gregorius homiliam dizit, de qua mox paragra- 
pho 2. Tertio, Alexander wunus e septem extitit fi- 
lis. Quarto denique, concursus ecclesiz S. Felici- 
tatis cum ecclesia S. Silvani martyris. 

6 In Sacramentario S. Gregorii Magni, a Me- 
nardo edito, v1 Idus Julii celebratur memoria se- 
ptem. Fratrum cum sequenti COLLECTA, quz coincidit 
cum ea, qug habetur in. Missali Romano : Przesta, 
quesumus, omnipotens Deus, ut qui gloriosos 
Martyres fortes in sua confessione cognovimus, 
pios apud te in nostra intercessione sentiamus. 
Per Dominum nostrum. 

SuPER OBLATA : Sacrificiis presentibus, Do- 
mine, quzesumus, intende placatus et interceden- 
tibus Sanetis tuis, devotioni nostr: proficiant et 
saluti. Per, etc. 

PzErATIO : Vere dignum et justum est, zequ- 
um et salutare, nos tibi semper et ubique gratias 
agere, Domine sancte, Pater omnipotens zeter- 
ne: donari nobis suppliciter exorantes, ut sic- 
ut Saneti tui mundum in tua virtute vicerunt, ita 

nos a mundanis erroribus postulent expediri. Per 
Christum Dominum. 


Àp coMPLENDUM : Qu:sumus, omnipotens 
Deus, ut illius salutaris capiamus effectum, eujus 
per hzc mysteria pignus accepimus. Per Domi 
num nostrum. Zn Missali Romano additur, ut in- 
tercedentibus Sanctis tuis. 

Praeter. Collectas proprias de S. Felicitate, Mis- 
sali Romano insertas die xxm Novembris, alias 
lego in Sacrumentario apud. Thomasium pag. 117 
in natali S. Felicitatis vai. Kal. Decembris, ubi 
habentur sequentes : Intercessio nos, quesumus 
Domine, sanctz Felicitatis Martyris tu: votiva 
confoveat, ut ejus sacrata natalitia et tempo- 
raliter frequentemus, et conspiciamus seterna. 
Per Dominum nostrum. 

SEcnETA : Munera tibi, Domine, pro S. Feli- 
citatis gloriosa commemoratione deferimus, quce 
nobis hujus solemnitas effectu et confessione de- 
dicavit et sanguine. Per, etc. 

PosrcowMumio. Presta, Domine, qusesumus, 
ut Sacramenti tui participatione vegetati, S. Fe- 
licitatis quoque martyris precibus adjuvemur. 
Per, etc. 

"7 Breviarium ecclesi ac diecesis Osnabrugen- 
sis anni 1516 habet Officium S. Felicitatis et se- 
ptem. Filiorum ejus, et quidem uno eodemque die x 
hujus mensis Augusti. 

ANTIPHONA AD MacNiFICAT : Conversa S. Fe- 
licitas ad filios suos dixit : Videte, filii, coelum, 
et sursum aspicite, ubi vos exspectat Christus 
cum Sanctis suis. Pugnate pro animabus vestris 
et fideles vos exhibete in amorem Domini. Addi- 
tur duplex. Collecta : prima quidem de vit Fratri- 
bus, qua singulorum. exprimit nomina; cetera mon 
differt a collecta. Missalis Romani, cui ea qua se- 
quitur de illorum Matre conformis est. Apponuntur 
lectiones sez proprie, ex Actis desumpta. 

8 In apographo, in quo recensentur reliquie mo- 
nasterii Ottenburani, Ordinis S. Benedicti, Augu- 
stensis diecesis, notantur septem Fratres, filii S. 
Felicitatis esse ejusdem monasterii speciales pa- 
troni. Dabitur inter amalecta brevis panegyris in 
laudem septem Fratrum adornata, post quam subne- 
ctitur hzc Sequentia, ut vocant, ad usum, ni fallor, 
ejusdem. monasteri Ottenburani, in hac verba : 
Hune lzti diem cuncti venerantur populi, quem 
fore felicem sancta fecit Felicitas, pignorum se- 
pteno martyrizata numero : nam septem prz- 
missis, octava fuit cruciata, filiis, maternos per- 
pessa dolores singulorum martyrio. Primus 
Januarius, plumbatis plagatus obiit. Felix atro- 
cissimis cum Philippo mactatur fustibus. Sylva- 
nus per przecipitium occumbit. Alexander eum 
Vitale, simul addito Martiale, decollati sunt. 
Constanter illorum sanctissima Genitrix, tot 
passa dolores, novissima corporaliter occiditur. 
Ex his Alexandrum, florem nitidum, gemmamque 
pretiosissimam, dulcem margaritam, dignis lau- 
dibus tota Germania celebrat, divina quem beni- 
gnitas de Romana sede nostre salvationi trans- 
miserat his Alemannie partibus. Hic multis 
fulgens miraculorum signis, salutifera solet cla- 
rus solemnia suis ostendere civibus. O Decus, o 
nostra salus, o Martyrum tu venustissime floscule, 
cum fratribus et cum matre Felicitate perennem 
implorato beatitudinem, qui tibi servimus in 


terris, tuis precibus in coelis fusis sis fausta no- 
bis. Amen. 


ἍΛγις ᾿Αλέξανδερ πρέσδευε ὑπὲρ ἡμῶν. Τένοιτο, 
γένοιτο. 

Sancte Alexander, intercede pro nobis. Fiat, 
fiat. 


9 


E 
Breviarium 
Osnabrugen- 
se agit de S. 
Felicitate ac 
filiis hoc eo- 
dem die 10 
Augusti. 


Cultus se- 
ptem [ra- 
trum apud 
Ottenbura- 
"05. 


A 
S. Sumphro- 
sa eL S. Feli- 
citas etsi in 
multis, simi- 
les, 


sunt tamen 
persone di- 
stincta. 


n quinque 
carmina di- 
sticha de 
Martyribus 
composuerit 
S. Damasus ? 


Praeclare ad- 
modum S. 
Petrus Chry- 
sologus pra- 
dicat 


DIE DECIMA JULII — 1 


9 Tumetsi inter S. Felicitatem et Symphoro- 
sam, de qua postrema agendum erit cum. Martyro- 
logio Romano, die xvi hujus, utramque Marty- 
vem, utramque seplem filiorum parentem, aliqua 
intercedat. similitudo; tanta tamem aliunde inter 
utramque matrem est discrepantia, ut mirum videa- 
tur, incidere cuiquam potuisse dubitationem, an una 
non esset altera. Occasionem dubitationis eL solutio- 
nem profero ez Baronio, tom. 2 Annal. 193 sic lo- 
quente: Ob magnam quamdam similitudinem, 
quze inter S. Felicitatem et S. Symphorosam in- 
tercedit, dubitasse scio virum eruditum, familia- 
rem meum, num una eademque esset femina, 
quod eorumdem nominum eadem ferme significa- 
tio esset: nempe, quod interdum φορὰ idem sit, 
quod bonus eventus seu fortuna prospera; sicque 
pro bono eventu vel fortuna, Felicitas esset La- 
tine redditum : quod nomen magis conveniat fe- 
minz. Ceterum ejus vocis ambiguze diversa repe- 
ritur interpretatio. Verum σύμφορος à συμφέρω, 
quod est prodesse, idem est, quod utilis vel com- 
modus : σύμφορος item, qui simul versatur, asse- 
cla vel comes, dictus reperitur. Quamobrem 
zquius est, ut existimemus Symphorosz nomen 
deductum a σύμφορος, quod est utilis vel commo- 
dus; quam ἃ συμφορὰ, voce ambigua, quze inter- 
dum bonum eventum, interdum vero infortunium 
adversamque fortunam significat. Quamobrem ut 
in bonam partem ea vox acciperetur, majores 
aliquid aliud addere consueverunt, ut habet Sui- 
das ex Simonide, quod ille dicat : 


e Πῖνε, πῖν᾽ ἐπὶ συμφοραῖσιν ἀγαθαῖς ; 
Quod est: Bibe, bibe in bonum eventum. 


10 Sed quz nomine discrepant, longius rebus 
esse distinctas ac plane diversas, res cujusque 
ipsarum evidentius manifestant: nam illa Tibur- 
tina sub Hadriano, Tibureque martyrio coronata 
est. Hcc Romana sub M. Antonino passa est, et 
Rom:. Nomina quoque septem filiorum cujusli- 
bet ipsarum diversa prorsus esse reperiuntur. In- 
super et martyriorum genera hos ab illis omnino 
diseriminant et distinguunt. Exstant enim tum 
illorum, quorum superius facta est mentio, Acta ; 
tum horum, qui ex antiquioribus monumentis 
ecclesiasticis edita habentur ac sane fidelia. 

11 Martius Milesius Sarazanius in Notis ad car- 
mina S. Damasi, in lucem a se datis, pag. 182 re- 
citat quinque carmina disticha, cum isto eis titulo 
prefixo : de sanctis Martyribus Vitali, Martiali et 
Alexandro; quod sive epigramma, sive alio nomine 
voces, fatetur idem auctor, non esse Damasi, sed 
inter Damasi carmina se posuisse affirmat, quia 
de Damaso et illius carminibus a Vigilio PP. po- 
situm. At sive Damasum hi versiculi auctorem ha- 
beant sive alium, parum refert ; nihil sane habent sin- 
qulare, quamobrem huc transcribi mereantur. Quare 
abunde nobis est, verbulo saltem de iis meminisse. 


8II. SS. Petrus Chrysologus:et Gregorius 
Magnus sanctorum Martyrum Preco- 
nes; eorum reliquis. 


anctorum Martyrum nostrorum agmen duos. ha- 
bet potissimum Pracones, Petrum Chrysoloqum 

et Gregorium. Magnum (quales quantosque viros; 
sew integritatem vitz, seu eloquii dotes consideres ?) 
qui egregie ambo fortissimam hanc Matrem, etiam- 


que in Matre septem, Filios pradicant. Primus sic 
loquitur serm. 134. Quoniam varios Martyres, 
multiplicesve triumphos, quos persecutoris cru- 
delitas toties illusa cumulavit, ternpus nos dinu- 
merare non patitur, ad aliam (de S. Felicitate lo- 
quitur) tota nostri sermonis confugit oratio, quz 
meruit filios tot habere, quot dies mundus acce- 
pit. Vere mater luminum, fons dierum, quz se- 
ptenario corusco germinis sui toto orbe splendet. 
Beata, quce non solum pro lege patitur, sed ipsius 
legis heptalismum ' meruit Mater sancta ge- 
nerare; heptalismum, fratres, qui non unius, et 
temporalis tabernaculi illustraret arcanum, sed 
Ecclesiam sempiternam sacro illuminaret incen- 
50. Felix, quze meruit portare tot virtutum pigno- 
rà, quot illa arca preceptorum volumina sacrata 
gestavit ; et ut illa verbo, ita hzc doceret exem- 
plo. Jam tune cos fratres Martyres genuit, quan- 
do eos partus septenario numero consecravit et 
mystico. 

18 Huc huc S. Paulus veniat, qui adhue par- 
turit, donec Christus formetur in homine. Ecce 
mulier iterum atque iterum paturit, donec in 
virtutem mutetur infirmitas, caro transcendat in 
spiritum, terra transferatur in coelum. Ardebat, 
anhelabat, ut eos uno die saeros Martyres pare- 
ret, quos vix parvulos per annorum curricula 
generaverat. Ecce mulier, ecce mater, quam vita 
filiorum fecit anxiam, mors securam. Beata, cui 
in futura gloria tot adstant candelabra, quot ger- 
mina! Beata, quz tot przemisit ad regnum! Bea- 
tior, quz suum in seculo nihil amisit! Discurre- 
bat letior inter confossa cadavera, quam inter 
cunabula chara filiorum ; quia internis oculis tot 
cernebat bravia, quot vulnera : quot tormenta, 
tot premia : quot victimas, tot coronas. Et 
quid plura, fratres? Non est vera mater, qua 
nescit filios sic amare. Jta S. Petrus Chrysologus, 
sermone usus aureo, nomini consono. 

14 S. Gregorius Magnus in homilia tertia super 
lectione Evangelica capitis 12. S. Matthai copiose 
ac diserte laudes magna .Heroidis nostre adornat 
hoc titulo homiliz prefixo: Homilia lectionis ejus- 
dem, quam modo dizimus, habita ad populum in 
Basilica S. Felicitatis, die natali ejus. Pauca igi- 
tur prefatus, quinam frater Christi et soror ac ma- 
ler dici possit; hunc nimirum fieri praedicando ; 
illas, credendo ; hunc. mysticum sensum. comprobat 
ab exemplo S. Felicitatis, sic. loquens: Ad quam 
rem nobis idonee confirmandam, adest beata Fe- 
licitas, cujus hodie natalia celebramus, quze cre- 
dendo extitit ancilla Christi, et predicando facta 
est mater Christi. Septem quippe filios, sicut in 
gestis ejus emendatioribus legitur, sic post se vi- 
vos timuit in carne relinquere, sicut carnales 
parentes solent metuere, ne mortuos premit- 
tant. In persecutionis enim labore deprehensa, 
filiorum corda in amore supern: patrie predi- 
cando roboravit, et parturivit spiritu, quos carne 
pepererat, ut preedicatione pareret Deo, quos 
carne pepererat mundo. Considerate, fratres 
charissimi, in femineo corpore virile pectus. Ad 
mortem stetit imperterrita. Amittere se in filiis 
lumen veritatis timuit, si non fuisset orbata. 
Numquid ergo hanc feminam martyrem dixerim? 
sed plus quam martyrem. Certe Dominus, cum de 
Joanne loqueretur, dixit: Quid existis in deser- 
tum videre. Prophetam ? Utique dico vobis, et 
plus quam prophetam. Et Joannes ipse requisi- 
tus, respondit, dicens: Non sum propheta; qui 
enim se plus quam prophetam noverat, esse se 
prophetam negabat. Qui ergo plus quam prophe- 


ta 


AUCTORE 
J. P. 


* id est nu- 
merus septe- 
narius 

Exod. 25 α 
Graco ἑπτὰ, 
septem. 


de sancto δε 
licitatis 
Triumpho ; 


E 


uti pariter 
S. Gregorius 
Magnus ; 


AUCTORE 


ΜΡ: 


extollens ejus 
palmam, 


et auditores 
provocans ad 
parem con- 
stantiam in 
exercenda 
virtute. 


Reliquis 
Martyrum 


8 


ta dieitur? Quia prophete est officium futura 
pronuntiare, non etiam ostendere. Joannes vero 
plus quam propheta est, quia, quem verbo dixit, 
digito ostendit. 

15 Non ergo hane feminam martyrem, sed 
plus quam martyrem dixerim, (185, septem pi- 
gnoribus ad regnum premissis, tot ante se mor- 
tuos transmisit. Ad poenam prima venit, sed 
pervenit octava. Aspexit mater et cruciata et im- 
perterrita filiorum mortem, spei gaudio adhibuit 
dolorem naturse. Timuit viventibus, gavisa est 
morientibus. Optavit nullum post se relinquere, 
si, quem haberet superstitem, non posset habere 
consortem... Amavit ergo juxta carnem Felicitas 
filios suos, sed pro amore coelestis patrize mori 
etiam coram se voluit, quos amavit. Ipsa eorum 
vulnera accepit ; sed ipsa in eisdem ad regnum 
prevenientibus excrevit. Fertur apud veteres 
mos fuisse, ut, quisquis consul existeret, juxta 
ordinem temporum honoris sui locum teneret. 
Et, si quis posterius ad consulatum veniens, con- 
sul non semel, sed bis fortasse aut tertio fieret, 
etiam illos laude et honore transcenderet, qui 
non plus quam semel consules extitissent. Vicit 
ergo beata Felicitas Martyres, qua tot ante se 
morientibus filiis, pro Christo frequenter occu- 
buit :' quia ad illius amorem sola sua mors ei mi- 
nime suffecit. 

16 Consideremus, fratres, hane feminam ; 
consideremus nos, qui membris corporeis viri 
sumus, in ejus comparatione quid existimabimur? 
Sepe namque agenda aliqua bona proponimus, 
sed si unicus contra nos vel levissimus sermo ab 
ore irridentis eruperit, ab intentione actionis 
nostra fracti protinus et confusi resilimus. Ecce 
nos plerumque a bono opere verba revocant. Fe- 
licitatem vero a sancta intentione frangere nec 
tormenta potuerunt. Nos injuriam maledictionis 
in aurem maledictionis impingimus ; hiec. ad re- 
gnum etiam per ferrum exiit, nihilque esse, quod 
obsistebat, existimavit. Nos ad precepta Domi- 
niea largiri nostra saltem superflua nolumus; 
hec non solum Deo suam substantiam contulit, 
sed pro illo etiam propriam carnem dedit. Nos, 
cum ex divina jussione filios amittimus, sine con- 
solatione lugemus; hzc eos velut mortuos plan- 
geret, si non obtulisset. Cum ergo ad illud terri- 
bile examen districtus Judex venerit, quid nos vi- 
ri dicemus, cum hujus femine gloriam videri- 
mus? De debilitate mentis suz;, quas tune erit 
viris exeusatio, quando haec ostendetur, quze eum 
seculo et sexum vicit? 

17 Sequitur, ut de sacris Martyrum exuviis disse- 
ramus. S. Meinwercus, Episcopus Paderbornensis, 
de quo actum die X Junii, inter alias reliquias, qui- 
bus a. Benedicto P P. ditatus fuit, etiam reliquias se- 
ptem Fratrum ab eodem obtinuit, Id quod in vita ejus- 
dem Sancti, num. 23 narratur his verbis : Denique 
Benedictus Pontifez desiderium Meinwerci de re- 
liquiis Sanctorum ad constructionem monasterio- 
rum audiens, tertinm dimidium corpus vir Fra- 
trum, filiorum S. Felicitatis, qui sub Imperatore 
Antonino passisunt, Philippi videlicet, Juvena- 
lis et Felicis... tribuit. Obiter nota, nomen pro- 
prium Juvenalis vel hic esse intrusum, vel, quod 
malim in simili casu suspicari, pro Martiale aut 
Vitale hic irrepsisse ; cum mullus inter septem Fra- 
tres Juvenalis fuissereperiatur ; quod tamen nomen 
perperam etiam legitur in Vita pradicti. Antistitis 

Paderbornensis tom. 1 de rebus Brunswic. apud 
Leibnitium, pag. 526. In Chronico Mindensi apud 
Henricum Meibomium tomo 1 rerum. Germanica- 


DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 


rum pag. 555, dicitur corpus Alexandri, filii S. 
Felicitatis, integrum de Roma in oppidum West- 
phalize Wildeshusen a Walberto, filio filii Wede- 
kindi, Regis Angarorum, translatum. /m eodem 
Chronico pag. 563, ubi agitur de reliquiis ecclesize 
Mindensis, de Sanctis istis, de quolibet magna 
pars habetur, inter quos ponitur nomen S. Felici- 
tatis, an hujus nostra, an vero alterius, non. dicitur. 

18 Duorum e sanctis Fratribus Martyribus cor- 
pora, Bwrivim veperta sunt, δὲ Ughello credimus, 
tomo 4 Italie sacra, columna "754 sic loquenti: 
Francisci Episcopi Brixiensis tempore fratres 
Servite Regularesque canonici Brixi;e diu exo- 


variis locis 


ptatum domicilium acceperunt, et duorum S. Fe- . 


licitatis filiorum corpora in abbatia Leonensi in- 
venta sunt,quz olim Desiderius Longobardorum 
Rex Benevento transportarat anno pcoLix. Ma- 
simus in Bononia perlusirata pag. 376 refert in 
Basilica S. Stephani reliquias septem. Fratrum 
Martyrum. conservari ; corpus vero S. Philippi Ta- 
mayus in Hispaniam trahit, asserens in conventu 
S. Marie Saliciensi in Carpetania, Ordinis S. 
Francisci honorifice custodiri. Sed quis facile in 
hoc statim ipsi fidem habeat? Eam haberet, si loco 
Illustrissimi D. D. Petri Gonzalez de Mendoza, 
dicti conventus Minorum auctoris et Archiepisco- 
pi Granatensis, quem citat in. Historia Saliciensi 
lib. 4, cap. 6, fol. 190, et cap. 3, fol. 160, rem 
potius stabiliret, antiquis. monumentis, atque adeo 
fide dignis. In Ms., quod habemus de reliquiis mo- 
nasterii Ottenburani, de quo supra, sic lego: SS. 
septem Fratrum, filiorum S. Felicitatis reliquiz, 
qui sunt nostri speciales patroni. Et postea inter 
reliquias sanctarum | Virginum et. Viduarum, ibi- 
dem ita proditur: Felicitatis Martyris, matris vir 
Filiorum. Zn Actis prolizxioribus, qua ad. apocry- 
pha rvelegamus, in fine narratur, jussu eximii ac 
veri Catholiei Longobardorum Principis Sige- 
hardi, Ursus Beneventanz sedis electus, eadem 
Sanctorum corpora elevasse de Alisis, cum ma- 
gno honore Beneventum perduxisse. Zes gesta plu- 
ribus quoque exponitur apud. Ughellum tom. 8, col. 

51, adjecta ad Acta nostrorum Martyrum genuina, 

qua habet, clausula, qua fere coincidit cum 3is, quce 

leguntur in. Actis Sanctorum apocryphis, qua Actis 

sinceris postea subnectemus. 

19 Verum, quomodo corpora Sanctorum hu- 
maverunt haud procula moenibus urbis, quam 
Veteres vocaverunt Aliphas? Ut scribit Ughel- 
lus, vel ut in Ms. nostro, hic dando, Alisas, vitiose, 
ut puto, pro Alifas, quod alibi lego ad Lymphas ; 
quomodo, inquam, corpora Sanctorumibidem huma- 
verunt, et quidem, ut habetur e rei serie ibi narra- 
ia, prozime post eorum mortem? Cum per urbem 
Allipha, munc Alife, non videatur intelligi alia, 
quam urbs Terra laboris in regno Neapolitano ; qua 
nunc pene deserta jacet. Enimvero sancti Martyres 
Roma passi, Roma mortui, oma vel saltem in loco 
Roma vicino, sepulti, quomodo intelligi possunt hu- 
mati in regno Neapolitano ? Quomodo jussu Sichardi, 
Lungobardorum | Principis, Ursus. Beneventanus 
Episcopus ea, de Alisis, Aliphis vel Alifis elevata, 
cum. magno honore Beneventum perduxit ? 

20 Gelenius de Coloniz A grippinz magnitudine 
pag. 266 aliis reliquiis, quas illic recenset anmume- 
vatreliquias S. Felicitatis; am vero sub nomine 
Matris septem Martyrum, an. alterius, non expri- 
mit. Scio etiam ex litteris, quas habemus, pro- 
curante. E'minentissimo Domino Cardinale. Julio 
Spinola, dum. defungeretur nunciatura Apostolica 

Viennensi apud. Casarem. .Leopoldum, transmissum 
fuisse ad. Augustissimam Viduam Eleonoram cor- 


pus 


haberi refe- 
runtur; 


F 


an vere ibi- 
dem sint, 


inquiritur : 


C 


quarum mon- 
mulla viden- 
tur esse alte- 
rius Felici- 
tatis, 


DIE DECIMA JULII. 9 


pus S. Felicitatis, et filii MM. ; an autem corpus 
istud sit hujus S. Felicitatis, de qua agimus, non- 
dum hactemus discere licuit, quamwis ea super re 
ultro citroque scriptum fuerit a, Papebrochio et. ipsi 
rescriptum. Quoniam vero, sicut in approbatione di- 
ctarum reliquiarum, ab eodem Eminentissimo data, 
refertur, corpus-illud de coemeterio S. Cyriacze 
Urbis extractum fuit, nequeo intelligere, quomodo 
extiterit corpus hujus nostre S. Felicitatis, procul 
a cemeterio S. Cyriaca sepulize, ut mom dicetur. 
Hinc patet, plurima, qua de sacris exuviis S. Feli- 
citatis relata, sunt supra, prorsus incerta esse, am 
sint hujus nostra an alterius Felicitatis. Nec mi- 
Tum, si hic fieret. unius Sanct cum altera confu- 
sio; cum plures sub isto nomine reperiantur. 

21 Atque eadem ratio obtineret in. translatione 
corporis S. Alexandri in cemobium Ottenburra- 
Qum, quod volunt esse illius Alexandri, qui fuit 
wnus e septem. filiis S. Felicitatis; cum mihil sit 
magis pronum, quam ut unus Alexander cum altero 
hic confundi potuerit, in tanta Sanctorum cognomi- 
num multitudine. Sed in Translatione S. Augusti- 
mni, Episcopi Cantuariensis, de qua tom. 6 Maii 
pag. 424, auctore Gocelino monacho conscripta, ubi 
ex tribus apostatis monachis regressus wnus narrat, 
quomodo ob latronem a furca raptum. sepultumque 
periclitatus; deinde ad hostes exploratum missus ac 
deprehensus, incenso, ubi latebat, hospitio, sociisque 
extinctis, S. Augustinum invocaverit, et per ipsas 
flammas erumpens, agnitusque esse clericus, serva- 
tus sit ; in translatione, inquam, illa narrator. iste 
sic ait : Coloniam migravi; indeque progressus 
apud inclitum Canonicatum B. Martyris Alex- 
andri, qui unus ex septem fratribus esse dignosci- 
tur, archidiacono hujus loci aeceptissime adhz- 
si. Per locum hunc, dictum inclitum canonicatum 
B. martyris Alexandri, intelligi debere monaste- 
riumOttenb urranum in Suevia, jam pridem observa- 
runt Majores nostri in notis ad istam translationem 
pag. 425, littera c. Sed quid. si diversus locus ab 
Ottenburra intelligatur ; de quo in. Officiis propriis 
ecclesie et dieecesis Osnabrugensis die x hujus; ubi 
post verba illa Martyrologii Romani, capitali sen- 
tentia puniti sunt, subjunguntur hzc : Ex horum 
Sanctorum reliquiis corpus S. Alexandri, sub 
Leone IV Pontifice, in Saxoniam per Walber- 
tum, nobilem virum, delatum est Wilshusium, 
in dicecesim Osnabrugensem, ubi insignis eccle- 
sia ae canonicorum Collegium fundatum fuit,... 

.92 Blasius Ortizius lib. 3 Miscellan. apud Ba- 
lusium pag. 451, expositis rebus Adriani PP. VT, 
subjiciens suum αὖ Urbe in. Hispaniam reditum : 
Perreximus, inquit, in urbem nomine montis 
Flascon, alias Falisco; quz licet parva inhabi- 
tantium numero, fulget tamen Cathedrali Eccle- 
sia, [in] qua corporum beatorum Margarite et 
Felicitalis et vir Filiorum magna devotione colun- 
tur. Sed, sive ez populari traditione, sive ex idea 
propria adjectitia, dictus auctor accepisse videtur 
S. Felicitatem virginem pro S. Felicitate septem 
filiorum matre. Ughellus tom. 1 Italie sacra col. 
1056, agens de Monteflasconensibus et Cornetanis 
episcopis, ac de ecclesia δ. Margarite Cathedrali, 
refert; corpora ejusdem S. Margaritze sancteque 
Felicitatis viRGINUM et martyrum requiescunt, 
hue translata Urbano III sedente, anno 1185; 
aitque extare in antiquo codice illius ecclesize de 
eorumdem translatione fidelissimam narratio- 
nem, cujus exemplar habetur in bibliotheca Val- 
licellana. Zn dicte translationis narratione, quam 
ex eodem codice ibidem proliae exponit a col. 1057, 
quod mox de S. PFelicitate Virgine dixerat, ante- 


T'omus nu Julii. 


quam. instrumentum produceret pluries dictz trans- 
lationis, in contextu instrumenti istius plane. aliud 
dicitur, et sermo est de S. Felicitate nostra. Tran- 
scribo verba : Erat castrum quoddam quod Ro- 
villianum appellabant, ubi Genitricis Dei Mariz 
constructum stabat parvum templum, in quo di- 
cice Felicitatis, matris septem filiorum, sub bo- 
na religione reliqui: asservabantur, cujus dies 
festus rx Kal. Decembris agitur. Oleriei igitur 
ejusdem templi cum habitatoribus dieti castri, 
Margarite virgini sacratissimum corpus S. Feli- 
citatis collocarunt, ubi czci illuminati sunt, et 
variis languoribus laborantes, meritis et inter- 
cessione invocata virginis, bonam recuperarunt 
valetudinem. 

28 Deinde nonnullis interjectis de dictarum 
Martyrum. corporibus, divinitus ostensis anno 1185, 
subnectit idem instrumentum, fossores invenisse ta- 
bulas marmoreas, accuratissime clausas, in qui- 
bus e: litterze sculptz patebant : Hic requiescit 
corpus beatze Margheritz et Felicitatis. Apertis 
autem tabulis locus ipse redoluit suavitatem odo- 
ris et sacre reliquie invente sunt. Denique 
commemoratis miraculis sic narratio tota absolvitur : 
Quarum sanctarum Martyrum Margarite et Feli- 
cilatis corpora ad montem Faliscum translata 
sunt ΧΥΠῚ Kal. Decembris. Sed non fit mihi vero- 
simile, corpus istud, in Castro Rovilliano inventum, 
fuisse S. Felicitatis, de qua hic quaeritur, sed alte- 
vius ; inscriptione, de qua modo, mon determinante 
cujus Felicitatis corpus esset detectum, an virginis, 
an martyris. Quibus positis, facile potuit continge- 
re, ut ez privato affectu creditum fuerit , refossum ibi 
fuisse corpus S. Felicitatis martyris ac matris se- 
ptem filiorum, inter. Sanctas, isto nomine nuncupa- 
tas, celebritatis gloria. non postrema; quo inventi 
sacri thesauri et ad. Monteflasconenses translati di- 
gnitas altius eveheretur. 

24 Jacobus Gualla in Sanctuario Papiz, lib. 4, 
eap. 2, a pag. 62, agens de ZEde S. Joannis in 
Burgo, ejusque templi veliquiis, refert veneranda 
sanctorum Martyrum corpora, Felicitatis et Fi- 
liorum in eminenti area suum in S. Archangeli 
Raphaélis capella habere domicilium. Et rursus 
de sanctis hisce Martyribus agens, cap. 8, eos elogio 
prosequitur, addens horum. reliquias in angelica 
capella, przeeipua veneratione coli. Demum sacras 
septem. Fratrum exuvias in Galliam translatas fuis- 
se, docet Saussayus in Martyrologio Gallicano hac 
die : Agendici Senonum susceptio sacrorum pi- 
gnorum septem filiorum S. Felicitatis, qui hodie 
sub Antonino glorioso triumpho fidem Christi 
propugnantes, immarcessibiles coronas, pro con- 
stanti pietatis assertione reportaverunt. 


* 


$ III. Tempus mortis; locus sepulture ; 
Acta sincera et spuria, quie hie dan- 
tur. 


cta horum sanctorum Martyrum, aliique. Au- 
Α cores, qui eorum agonem litteris celebrarunt, 
eos sub Antonino passos commemorant. À t nomen il- 
lud pluribus convenit, et ab antiquis, ut recte obser- 
vat Tillemontius, indiscriminatim inditum fuit T. 
Antonino et M. Aurelio Antonino, successori. ejus. 
Pracesserat Baronius, duobus hisce tertium Anto- 
ninum adjungens : nam, ut loquitur ad annum 163, 
num. 2, Antonino Pio defuneto Marcus Aurelius 
Antoninus, cognomento Philosophus, et Lucius 


7 ZElius 


AUCTORE 
J 


potius quam. 
illius, de qua. 
nos hic agi- 

mus. 


Quo tempore 
sancti Mar - 
tyres 


AUCTORE 
DEBE 


agonem con- 
summarint. 


Queritur, an 
S. Felicitas 
eodem Lein- 
pore cum 
[iis marty- 
rium passa. 


sit. 


€ 


10 DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 


JElius Verus Antoninus succedunt imperio. Pla- 
cuit Baronio Martyrum passionem. annectere anno 
175, quo regnabant duo postremi Antonini, id est, 
Marcus Aurelius οἱ Lucius. Verus; fortasse quia 
sub horum, quam sub decessoris imperio, multo 
gravius ferbuerit persecutio. Calculo Baronii sub- 
scribit Tillemontius, eo, inquit, libentius quod 
Acta loquuntur de pluribus Augustis; qua locutio 
non concordat cum. regno Titi Antonini, sed. bene 
admodum quadrat tempori, quo Aurelius regnabat 
cum LL. Vero. Sed mera hac conjectura est : nam 
dum dicit Acta loqui de pluribus Augustis, oculos 
conjecerit in locum Actorum, qui est apud mos 
mum. 4, ubi dicitur: Sacrifica diis, ut possis 
amicus Augustorum fieri. Et paulo post ecprobra- 
tur Martiali : Crudelitatis vestrze fautores effecti, 
Augustorum instituta contemnitis. Sed. quam in- 
dubitatum est, in. hoc ultimo loco respici a dicente 
potuisse ad Augustos superiorum temporum, qui ab 
Ecclesig incunabulis egerant idolorum vindices et 
Christianorum tyrannos ; vel, si hoc non vis, quam 
vulgo notum est, non raro apud Grammaticos usur- 
pari numerum. pluralem. pro singulari, inoffensa 
constructione ; tam videtur certum e numero plurali 
Augustorum, bis tantum in Actis adhibito, confici 
ne quidem. verosimiliter, nedum probabiliter posse, 
duos intelligendos esse Augustos, qui simul regna- 
runt, alibi semper recurrente solo Antonino. 

26 Jam vero, quia solius Antonini nomen alibi 
semper in. Α ctis exprimitur, conjicit idem. Tillemon- 
lius, sepe nominatum martyrium accidisse, quo tem- 
gore L. Verus versabatur in. Oriente, bellum gerens 
cum Parthis, adeoque versus annum 164 ; quando- 
quidem LL. Verus profectus fuerit Ioma anno 162, 
eoque reversus 166. Sic ille opinatur ex conjectura 
non improbabili. À quo dissentit Ruinartius, as- 
signans annum. circiter 150. Cum itaque nihil sup- 
pelat prater meras conjecturas ad. determinate. fi- 
gendum. annum. obitus sanctorum. Martyrum , affi- 
gamus eum medio circiter seculo secundo, aut ali- 
quanto serius. Hinc argue calculum Petri de Na- 
talibus, agonem Martyrum conjicientis in annum 
Domini 110. 

2T Altera temporis nota, hic etiam non. negli- 
genda, occurrit quoad mortem S. Felicitatis, qua- 
riturque an ea simul cum, suis fiiis eodem die et 
mense, an vero alio tempore e vita sit sublata. Til- 
lemontius, referens statui, sive, ut expressione ejus 
utar, przetendi sanctam Felicitatem longo tempore 
in carcere confectam. fuisse languore, antequam ca- 
put ei amputaretur, citat ad marginem. Petrum de 
Natalibus, lib. 6, cap. ΤΠ, ubi narrat, exposito se- 
ptem Fratrum martyrio, Matrem Felicitatem post 
menses quatuor passam esse; quam. et libro 10, 
cap. S9 in carcere per menses quatuor et dimi- 
dium jussu Praefecti maceratam; quam fecit de- 
collari rx Kal. Decembris. At quid momenti habere 
potest Petrus de Natalibus, tot seculorum interjectu 
distans a, sanctis. Martyribus, ad recte decidendam 
hanc rem ; eum de illa nihil memorent Acta sive an- 
tiqua, sive interpolata. et apocrypha ; his ultimis tam. 
diuturne morae repugnantibus, ut vide num. 27; 
ubi dicitur Mater prostridie martyrii filiorum occisa : 
tametsi acta. spuria nihil hic plus, quam alibi, fidei 
mereantur. Nihil igitur certi habetur, unde mors 
Matris, mensium aliquot, puta quatuor pene cum 
dimidio, a morte filiorum. ejus distincta asseratur. 

Concors Martyrologorum antiquissimorum. consen- 
sio, natalem. S. Felicitatis referentium die xxi 
ANovembris , videtur fundare posse conjecturam, 
illam isto die coli, quia eo die obiit. An Filii septem 
eodem ommes loco Roma interempti? Non opinor, 


cum. Acta testentur, eos ad. diversos judices missos 
fuisse, et diversis penis interfectos. 

98 Nunc offert se locus sepulturz sanctorum. 
Martyrum paucis illustrandus, nusquam in sinceris 
Actis vel in antiquis Martyrologiis expressus. Anti- 
quum Frontonis Kalendarium lucem nobis praefert, 
cujus verba dedimus mum. 3. Arvingus in Roma sub- 
terranea lib. 5, cap. 29 agens de cemeterio S. Fe- 
licitatis, censet nullius menti dubitandum suppe- 
tere, celeberrimum ejusdem ac filiorum ccemete- 
rium via quondam Salaria extitisse ; idque conficit 
e verbis Anastasii Bibliothecarii in S. Bonifacio 
PP. I., asserentis, eum habitasse in coemeterio 
S. Felicitatis Martyris in via Salaria, ubi idem 
quoque Pontifex conditus dicitur a. Bibliothecario : 
Qui etiam sepultus est in ccemeterio S. Felicita- 
tis Martyris via Salaria vir Kal. Novembris. 
Huc spectant loci alii, quos retulimus ex eodem Au- 
ctore, num. 5. Addit Aringus, idem plane proba- 
tissimos seriptores Adonem et Bedam disertis 
verbis affirmare, qui itidem eumdem juxta ipsius- 
met S. Felicitatis sepulchrum illatum fuisse as- 
serunt. Unde colligas, S. Felicitatis ceemeterium 
in via Salaria fuisse ; quod vero illa sancta Martyr 
Felicitas extiterit septem filiorum Mater, ulterius 
probabitur ex dicendis. Sed. prius observa, cemete- 
vium istud aliter ab aliis vocatum fuisse cemeterium 
Jordanorum, sicut ex Anastasio Bibliothecario jam 
dicimus eodem num. 5 ; quibus addi potest locus al- 
ler ejusdem. Auctoris in S. Adriano PPP. I, ab 
Aringo productus : Immo et ccemeterium Jorda- 
norum, videlicet SS. Alexandri, Vitalis et Mar- 
tialis Martyrum, seu sanctarum vir Virginum a 
novo restauravit. 

29 Deinde expositis iis, quae speetant ad. ceme- 
terium sanctarum NI. Virginum, recte observat, ce- 
tera frequenter, qu: hac via Salaria existunt, 
ccemeteria recenseri, cum reliqua ejusdem sint 
partes, in quas illud subdividitur, uti de hoc prze- 
sertim Jordanorum pronuntiandum censet; et 
aliud ejus designaturus momen, ita prosequitur : 
Porro hzc ipsa nobilissima ccemeterii Priscilla 
pars, Alexandri quoque titulum sortita est, ob 
veneranda nimirum beati ejusdem Alexandri, 
Felicitatis filii pignora ibidem condita, iisdem 
Bibliothecario, Adone ac Beda testibus. Systema 
Aringi, supra expositum, de Matre cum septem fi- 
liis sepulta eodem. quidem cemeterio via Salaria, 
sed, diversis tamen. cemeterii ejusdem locis, ample- 
clitur Pronto in annotationibus ad hac verba Kalen- 
darii sui antiqui, de quibus superius diximus : Die 
x mensis Julii natalis septem Fratrum Apii et 
Salaricz. Pro quo haud dubie scribendum affirmat ; 
Via Appia et Salaria; aut tantum : via Salaria. 
Nempe, inquit, S. Felicitas cum Sylvano in uno 
loco vi: Salarie ; SS. Alexander, Vitalis et Mar- 
tialis in altero ejusdem vie; et SS. Januarius, 
Felix et Philippus in altero etiam hujus vie; 
atque ita existimare dicit Severanum Roma sub- 
terranez lib. 3, cap. 53; quamvis, ut addit, hoc 
certum non demonstrat. Que omnia confirmatur 
ex iis, qua supra, mum. 4 commemoravimus de tri- 
bus Missis. Ac de ea quidem ad Aquilonem, sic 
recte observat : Si via Appia Aquilomeris esset et 
vicina Salarie, non dubitarem dicere, hos via 
Appia jacuisse ; sed via Salaria multum distat ab 
Appia, et ei potius Aquilonaris est : unde cum 
Severano dicendum, ea via sepultos, sed non 
eadem parte; et hine distincta fuere illis cce- 
meteria, nec mirum cum a diversis judicibus 
passi sint. 

30 lta ille quidem, οἱ recte; non ita tamen, ut 


ommnent 


D 


Disseritur de 
cameterio 


uno, an di- 
versis, 


A 


in quo Mar- 
tyres sepulti? 


Expenditur 
locus Ciacco- 
nii. 


DIE DECIMA JULII. 


omnem. exhauserit difficultatem. Scrupulus. enim 
restat quoad. voculam. Apii, id est, via Appia, uf 
opinor, quem ipse non exemit, Arbitror particulam 
Apii mon. frustra, additam, aut. otiose, quia unus e 
septem. Filiis ibidem, id est via, Appia. sepultus fuit, 
et forte martyrium passus. Opinio mea de hac unius 
e septem. Filiis sepultura stabilitur ex verbis Bu- 
cheriani Kalendarii antiqui, qua dedi num. 4, san- 
ctorum Martyrum sepultura assignantibus loca qua- 
tuor, nimirum : Priscilla, Jordanorum, Maximi et 
Pretextati. Duo prima ejusdem cameterii seu viz 
Salaries diversas partes divimus. Maximi autem 
coemeterium. est in via Salaria antiqua ad Clivum 
cucumeris, ut videsis apud Aringum tomo 2, pag. 
2306. At cameterium Preetextati situm est via Ap- 
pia, de quo Aringus tom. 2, a pag. 416. Atque hoc 
pacto videtur solvi posse modus im vocula Aypii, a 
Frontone non solutus, si dicamus, et multum fallor, 
si non cum aliqua verisimilitudine, Januarium, per 
quem, spectatis adjunctis fratribus, non videtur hic 
posse commode inteiligi alius, quam unus e septem 
fratribus, hoc nomine nuncupatus; si dicamus, in- 
quam, Januarium in cemeterio Prateztati via Ap- 
pia, reliquos autem. in. diversis cemmeterii ejusdem 
locis via Salaria interfectos et sepultos esse; et pas- 
sim a& Scriptoribus dici indiscriminatim | sanctos 
Martyres via Salaria sepultos, quia ommes, uno 
dumtaaat excepto, ibidem sepulti fuerunt, desumpta 
denominatione a. longe maxima parte. Qua moz di- 
cebamus de cemeterio S. Mazcimi in via Salaria 
antiqua, non conveniunt cum iis, qua hic observat 
Florentinius : Ccemeterium, inquit, Przetextati 
et Maximi parum inter se distabant via Appia, 
et utrumque erat portio ccemeterii Majoris, quod 
Callisti dicebatur : nisi dicas duo ccmeteria, di- 
versis quamvis lovis sita, idem S. Maximi nomen 
habuisse. 

31 His, que de Martyrum. sepultura hactenus 
a nobis disputata sunt, refragatur Ciacconius in. Vi- 
tis Pontificum, tomo 1, col. 289, ubi Anastasium 
Bibliothecarium, in Gestis Bonifacii cemeterium S. 
Felicitatis collocantem via Salaria, corrigit asse- 
rens, perperam poni hie cceemeterium S. Felicita- 
tis via Salaria; cum constet, inquit, coemeterium 
S. Felicitatis fuisse proximum Callisti, via Ap- 
pia, ubi sacellum extat hodie S. Felicitatis mar- 
tyris; et ibi inscriptio legitur Bonifacii PP. I 
confessoris, et loculus ejus conspicitur, ubi quon- 
dam depositum fuit ejus corpus. Hzc aperte re- 
pugnant communi scriptorum. opinioni, cum. Ana- 
slasio Bibliothecario statuentium. coemeterium san- 
ctze Felicitatis, de qua hic agimus, non via Appia, 
sed via Salaria; a qua opinione judico non esse re- 
cedendum, antiquitate venerabili, et recentioris au- 
ctoris placito longe praferenda. Quz si vis conci- 
liare, dic, Felicitatem Martyrem, de qua Ciacco- 
nius, a nostra diversam esse; dic aliquam fortasse 
corporis partem e via Salaria in viam Appiam fuisse 
translatam ; vel fortasse Martyrem. nostram etiam 
via Appia habuisse cultum, exstructo etiam in ejus 
honorem sacello, satis celebrem, non quia ipsa pri- 
mütus ibi sit sepulta, sed propter Januarium, via , 


11 


ut. diximus, Appia, sepultum. Quod. spectat ad. in- 
scriptionem. Bonifacii PP. I, et loculum ejus, de 
quibus Ciacconius, im sacello isto existentia; re- 
spondeo, clara esse verba, Anastasii Bibliothecarüi, 
qui diserte affirmat, S. Bonifacium sepultum in 
cemeterio S. Felicitatis via Salaria ; cui prz aliis 
adharendum. censeo, relinquens in medio, an et quo- 
modo ea, qua apponit Ciacconius, cum eo combinari 
queant. 

32 Restat, ut de Actis Mss., qua hic dantur, 
nonnulla. subjiciamus. Duo Acta typis committimus : 
quorum. breviora, perquam. genuina. sunt atque sin- 
cera; qua autem proliciora, apocryphis jure merito 
accensemus. De prioribus juvat observare sequentia. 
Habemus ea pluries in codicibus perqamenis descri- 
pta. Exemplar unum ez illis abbatiz Vallicensis, 
Ordihis Cisterciensis, ad impressionem. selegimus, 
pravie collatum cum tribus aliis codicibus pergame- 
nis, nec non cum editis apud Rtuinartium, uti etiam. 
cum Adone Martyrologo, qui contractius ea habet ad. 
diem xxur Novembris. Latet Actorum auctor. Non 
mediocre illorum est pretium, mon modicus valor, 
candida. sinceritate brevitatem compensante. Veritas 
autem mon obscure se prodit, sponte se ubique passim. 
in legentium animos insinuans. Enimvero Baronius 
ad annum T5, mum. 6, judicat ea fidelia. Videtur 
aliquid in eisdem desiderare Tillemontius, dicens, 
nihil ea continere misi quod bonum; verum mon 
omnes in illis relucere characteres Actorum origina- 
lium, non edisserens cur ita sentiat. Sane pro ge- 
muinis illa suspexit Ruinartius, quando Actis sin- 
ceris et selectis, a. se vulgatis, inseruit. Optandum 
foret, ut plura ejusdem generis ad posteros perve- 
nissent! Ceterum cum. pluribus locis varient lectio- 
nes, de iis ratio habebitur in annotatis. An ex Graco 
in Latinum sermonem conversa? Verosimile hoc fa- 
cit nomen Regis, loco Imperatoris, quod in iis le- 
gitur, prater morem. Romanorum, non Reges, sed 
Imperatores tunc habentium; et vero voz Graeca 
Βασιλεὺς, universe Regem acque ac Imperatorem 
significat Latine. 

33 Porro Acta longiora, interpolata, corrupta, 
apocrypha duximus etiam. pralo subjicienda, ut di- 
spiciat lector, immane quantum utraque inter se di- 
screpent; et non miretur tantopere, si alias pluries 
videat a nobis veprobari Acta, tamquam suspecta, 
fabulosa et apocrypha. Et vero inter utraque Acta, 
tam patens intercedit discrimen, ut, pene dixerim, 
manibus palpari possit, ut cuilibet observatu perfa- 
cile erit, illa conferenti. Fortasse prolixiora hzc, 
aut certe iis similia erunt Acta, quz Baronius in 
notationibus ad. Martyrologium Romanum hac die 
x Julii dicit, se habere fusius in sua bibliotheca. 
Prater dicta Acta, alia quzdam habemus Mss., 
qua, tametsi non undequaque a mobis probentur, 
placuit tamen ea, tamquam analecta, non negligere, 
ne vel tantillum omittatur ex iis, quz ad Martyres 
celebratissimos pertinent, vel pertinere putantur ; 
qua nimium parce sunt supellectilis ad propagan- 
dam eorum gloriam, meritissimorum, ut plura de 
ipsis antiqua monumenta ad. posteros transmitteren- 
tur. Nunc sequitur : 


PASSIO 


AUCTORZ 


Jp, 


Actorum, 
qua hic dan- 
tur, alia ge- 
nuina, 


alia sunt 
apocrypha. 


12 


EX MS. 


PASSIO 


Auctore Anonymo. 


Ex codice Ms. pergameno, majoris for- 
mw, abbatice Vallicellensis, Ordinis Ci- 
sterciensis, collato eum tribus antiquis 
codicibus Ms. pergamenis, nimirum : 
hospitalis S. Nicolai prope Cusam, Pas- 
sionali, olim. Collegii Fuldensis S. J., 
et alio anonymo ; nec non cum im- 
pressis apud. Ruinartium ex codicibus 
compluribus Mss. et editis inter. Acta, 
Martyrum sincera a. pag. 96, secunde 


editionis. 
B 


Felicitas a emporibus Antonini Imperatoris orta est se- 
PH ΠΟΙϑΙ ditio Pontificum, et Felicitas, illustris femi- 
a na, cum septem filiis a Christianissimis tenta 
est. Quz in viduitate permanens, Deo suam vo- 
verat castitatem, et die noctuque orationibus va- 
cans, magnam de se zedificationem castis menti- 
bus dabat. Videntes autem Pontifices preconia 
per hane Christiani nominis proficere 5, sugges- 
serunt de ea. Antonino Imperatori c, dicentes : 
Contra salutem vestram mulier hzc vidua cum 
filiis suis, diis nostris insu'tat ; quce si non vene- 
rata fuerit deos, sciat pietas vestra, deos nostros 
sic irasci, ut penitus placari non possint. Tune 
Imperator Antoninus injunxit Prefecto Urbis 
Publio, ut eam compelleret cum filiis suis deorum 
suorum iras sacrificiis mitigare. Publius itaque, 
Praefectus Urbis, jussit eam privatim adduci ; et 
.  . A blando colloquio ad sacrificium eam provocans, 
«dias min?- minabatur * poenarum interitum. Cui Felicitas 
dixit : Nec blandimentis tuis resolvi potero, nec 
terroribus tuis frangi. Habeo enim Spiritum san- 
ctum, qui me non permittit vinci a diabolo; et 
ideo secura sum, quia viva te superabo d, et si 
interfecta fuero, melius te vincam occisa. Publius 
dixit; Misera, si tibi suave est mori, vel filios 
tuos fac vivere. Cui Felicitas respondit : Vivent 
filii mei, si non sacrificaverint idolis; si vero hoc 
tantum scelus admiserint, in zeternum ibunt in- 
teritum. 


€ 


AR. 2 Postera namque e die Publius sedit in foro 


hortatur; — Martis, et jussit eam adduci cum filiis suis, cui 

e et dixit : Miserere filiis tuis, juvenibus bonis et 

flore prime juventutis florentibus. Respondens 

Felicitas, dixit : Misericordia tua, impietas est; 

et exhortatio tua, crudelitas est. Et conversa ad 

filios suos, dixit: Videte, filii, ccelum, et sursum 

aspicite, ibi vos expectat Christus eum Sanctis 

suis. Pugnate pro animabus vestris, et fideles vos 

f exhibete in amorem Domini f. Audiens hzc Pu- 

blius, jussit eam alapis cedi, dicens : Ausa es, 

me przesente, ista monita dare, ut dominorum no- 
strorum jussa contemnant? 


P RUFI) 3 Tum vocat yg primum filium ejus, nomine 
g Januarium ; et infinita illi promittens bona prze- 

h sentia, e£ mala verberum /, comminatus est, si 

k sacrificare idolis contempsisset. Januarius re- 


spondit : Stulta persuades 2 ; sed k sapientia Do- 


PASSIO SEPTEM FRATRUM MARTYRUM. 


mini | me conservat m, et faciet me hzee omnia 
superare. Judex ergo » jussit eum virgis ezedi, 
et in carcerem recipi. Secundum vero Felicem 
ejus filium, adduci precepit o. Quem eum horta- 
retur Publius ad immolandum idolis, constanter 
dixit : Unus est Deus, quem colimus, cui sacrifi- 
cium pi: devotionis offerimus. Vide, ne tu cre- 
das, me, aut aliquem fratrum meorum, a Do- 
mini Jesu Christi amore recedere. Etsi immine- 
ant verbera, et injusta consilia p, fides nostra 
nec vinci potest, nec mutari. Et isto amoto, jussit 
tertium filium, nomine Philippum, applieari. Cui 
cum diceret : Dominus noster Imperator Antoni- 
nus jussit, ut diis ommipotentibus immoletis , 
respondit Philippus et dixit: Isti nec dii, nec 
omnipotentes sunt; sed sunt simulaera vana, 
misera et insensibilia : et qui eis sacrificare vo- 
luerint, in seterno periculo erunt ἡ. Et amoto 
Philippo, jussit adesse 4 quartum, Silvanum v; 
cui sic ait : Ut video, convenit vobis cum pessi- 
ma matre vestra hoc consilium, ut precepta 
Principum contemnentes, omnes simul interea- 
tis s. Respondit Silvanus : Nos, si transitorium 
timuerimus interitum, :eternum incurremus sup- 
plieium. Et quoniam t vere novimus, quce przemia 
sint parata justis, et quze pcena sit constituta pec- 
catoribus, idcirco securi contemnimus legem Ro- 
manam u, ut jussa divina servemus, idola con- 
temnentes, ut Deo omnipotenti famulantes, vitam 
:eternam inveniamus c. Adorantes autem dazemo- 
nia, cum ipsis in interitu erunt, in sempiternum 
incendium y. 

4 Et Amoto Silvano, jussit quintum presto 
esse, Alexandrum, cui dixit : Misereberis s vitae 
tu; aa in infantia posit:e, si non fueris rebellis, 
et secutus fueris ea, quze sunt Regi nostro Anto- 
nino gratissima. Sacrifica diis bb, ut possis ami- 
cus Augustorum fieri, et vitam habere et gratiam. 
Respondit Alexander: Ego Christi servus sum. 
Hunc ore confiteor, corde teneo, incessanter ado- 
ro. Infirma zetas, quam vides, canam habet pru- 
dentiam, et unum Deum colit cc. Dii autem tui 
cum cultoribus suis erunt in interitum sempiter- 
num dd. Et isto amoto, jussit sextum Vitalem 
applicari, cui sic ait : Forte vel tu optas vivere, 
et non in interitum devenire. Respondit Vitalis: 
Quis est, qui melius optat vivere? Ipse, qui 
Deum ee, an qui dzeemonem optat habere propi- 
tium *? Publius dixit: Quis est daemon ? Respon- 
dit Vitalis: Omnes dii gentium, daemones sunt, 
et omnis qui colit eos ff. Et hoc amoto, jussit se- 
ptimum Martialem adesse gg, cui dixit : Crude- 
litatis vestre fautores hh effecti, Augustorum 
instituta contemmitis, et in vestra pernicie per- 
manetis. Respondit Martialis : O si nosse poteras 
ii, quie poenze cultoribus idolorum paratze sunt ! 
Et adhuc tardat Deus iram suam vobis et idolis 
vestris kk demonstrare. Omnes enim, qui non 
confitentur Christum, verum esse Deum, in ceter- 
no incendio erunt ll. Tune jussit et hunc septi- 
mum amoveri, et gestis mm, omnia scripta Re- 
gi Antonino ingessit nn. 

5 Tune Antoninus misit eos per varios judi- 
ces 00, ut variis supplicis laniarentur pp. Ex 
quibus unus judex fratrem primum plumbatis oc- 
cidit; alter secundum et tertium fustibus ma- 
ctavit; alius quartum per przecipitium interemit ; 
alius quintum qq, et sextum et septimum fe- 
cit subire sententiam capitalem ; alius rr ma- 
irem eorum detruncavit. Sie variis suppliciis in 
hoe seculo interemit eos ss. Facti sunt autem 
universi tt victores et Martyres Christi, qui 


cum 


D 
im 


* 4do : Unde 
tu ne credas. 


p 


* Ado : volue- 
rit, in :eter- 
num peribit. 


4. ν᾽ 


y 
nec minisnec 
promissis 
territi. 

5 


aa 
bb 


ee 
* Ado: qui 
diemonia 
optat habere 
propitia. 


gg 
hh 


[77 


ll 
mn 
nn 


Ideo variis 
supplicis ma- 
ctantur. 

00 


pp 


qq 
TY 


88 
{ 


DIE DECIMA JULII. 13 


cum matre triumphantes, ad seterna przemia con- 
volarunt in colis ; qui pro Dei amore minas ho- 
minum, poenas et verbera contemnentes, Christi 
amici effecti sunt in regno colorum, qui cum 
Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in secula 
seculorum. Àmen. 


ANNOTATA. 


a. Codices hospitalis S. Nicolai, Passionale olim 
Collegii Fuldensis et codex alius anonymus, cum 
Ruinart addunt suis. 

b Ruinart legit profecisse. 

e Feuinart legit Augusto. 

d Codex Colbertinus apud Rtwinart : vivens non 
superabor. Nobiscum legit Ado, die 23 Novembris. 

e Sic Codices Ὁ Colbertini cum. Ughello; ceteri 
alia die, inquit Ruinart ; et sic habet Ado. 

fIn amore Christi apud Ruinart et in. Passio- 
nali Ms. A , olim Collegii Fuldensis cum Adone. 

g. Ruinart. vocavit ; Ado, convocans. 

h. Cum nostro Codice legunt Passionale Ms. A, 
olim Collegii Fuldensis, codex hospitalis S. Nicolai, 
codez anonymus et Mombritius. Ruinart legit, si- 
mul etiam verbera. 

1 Melius Suades, apud Adonem et alibi, et apud 
Ruinant. 

k Alias, nam cum Adone. 

1 Sic Ado : Domini mei. 

m Ughellus confortat. 

n Ado, statim judex cum Ruinart. 

0 Ita tres supradicti codices; sed. Ruinart habet : 
Secundum vero ejus filium, Felicem nomine, ad- 
moveri precepit. 

p Conveniunt tres dicti codices. Hunc locum in 
aliis Mss. et editis mendosum, sic ex 1 codice Col- 
bert, restituisse se dicit Ruinart : Immineant ver- 
bera, stent cruenta concilia; altero Colbertino ; 
ut observat, nobiscum legente : Etsi immineant 
verbera et injusta consilia. Sed Ado omisit injusta 
consilia. 

q Ruinart : Jussit ad se adduci. 

r Est apud Ruinart : Silvanum nomine; de quo 
notat, hunc à Surio cum ÜUghello et 1 codice Colber- 
tino Silanum appellari, a codice Fossat. Silianum, 
4 ceteris vero Silvanum. Sepe dictum Passionale 
etiam habet Silanum ; Ado vero Sylvanum. 

s Curratis in interitum Auinart cum codice F'u- 
liensi et uno Colbertino, et 1 Germano. Alii habent 
incurratis interitum. Surius nobiscum intereatis. 

t Jta Ado; sed quia Ftuinart. 

u Consentiunt tres codices; Ruinart cum 1 codice 
Colbertino humanam ; Ado legit Romanas leges. 

x Ruinart : Idola enim contemnentes, Deo 
ommipotenti famulantes, vitam eternam inve- 
nient. Colbertinus unus apud eumdem Ruinart legit 
ut nos. 

y Cum ipsis in interitu erunt et in incendio 
sempiterno, Ruinant. 

2 Codex vetustissimus, miserere. 

aa Tres mostri codices cum Ruinart, zetati tuae 
et vite. 

bb Unde sacrifica diis, Ruinart. 

ce Sic codex hospitalis S. Nicolai. Forte melius 
Ruinart : si unum Deum colat; qua verba Ado non 
habet. 

dd Ruinart, in interitu sempiterno. 

ee Ado, Qui verum Deum colit, cum .Ruinart. 

1f Ruinart , οὐ quicumque eos colunt notans in 
1 Colbertino hoc deesse. 

gg Ruinart legitingredi; et ita codices nostri tres. 

hh Sic legit codex hospitalis S. Nicolai. Sed codi- 
ces Collegii Fuldensis et anonymus, Factores cum 
Ruinart ; apud quem etiam legit Colbertinus 1, fau- 
tores. 

lita Passionale Collegii Fuldensis cum codice 


hopitalis S. Nicolai; sed anonymus : O si nosse 
poteratis; Rhwinart autem: O si nosses. 

kk Codices Colbertini quinque, Conchens. et l 
Germanus legunt. ita apud, Ruinart ; qui tamen go- 
"il : in vos et idola vestra. 

Il Consonat codex: hospitalis S. Nicolai; alii duo, 
in vternum incendium. Sic et Ado. Ruinart, in 
1gnem aeternum mittentur. 

mm Jta habent codices nostri duo cum anonymo. 
in quo tamen. superius aliquis adscripsit his ; unde 
alios corrigas, ut sit : His gestis. Ruinart scribit, 
gesta omnia. 

nn Juinart, gesta ommia scripta per ordinem 
Imperatori suggessit; Passionale Collegii Fulden- 
sis etiam habet per ordinem ; sed cum nostro, quod 
damus, legit Regi Antonino ingessit ; quibus conso- 
nant codex hospitalis S. Nicolai et anonymus. Ado: 
Judex gesta omnia scriptis Antonino innotuit. 

oo Consonant tres codices nostri, uti etiam Mon- 
britius. Ruinart, ad diversos judices. 

pp Rursum conveniunt tres codices nostri. Rui- 
nart, afficerentur. 

qq Non recte Ruinart : alius in quintum. 

rr Ruinart : alius matrem illorum capite 
truncari jussit. Et posita nota post alius, obser- 
vat, sic esse in 1 Germano cui Ughelli lectio con- 
sentit : Et paullo post ab alio jussa est decollari ; 
idque etium habere dicit codicem S. Mariani Auti- 
siodorensis; praterea in uno codice Colbertino re- 
ferri primam ab uno judice occisum, deinde primum 
filium ab alio, etc. At in aliis editis et Mss. jungi cum 
tribus ultimis filiis, sicut jungitur in 3 codices no- 
stris. Ado sic breviter : Quos ille jussit diversis 
suppliciis interire, matre novissime consummata. 

ss In hoc seculo, ezprimunt tres codices nostri ; 
quod non habet. Rwinart. 

tt Variat in fine quoad paucula minutiora le- 
ctio Ruinart a nostra; quae, ne longior sim, negligo. 


ACTA APOCRYPHA 


Collata cum alio Ms. 


CAPUT I. 


S. Felicitas, spreto decreto ab Antonino 
contra Christianos edito, accusatur 
una cum filiis et. frustra ad idolorum 
cultum allicitur. 


ciendum est, dilectissimi fratres, quoniam 
de eximio Felicitatis martyrio, septemque 
pignorum ejus nimium quosdam invaserat error, 
an ejus reliquiis exhiberemus honorem, quam 
pandit Machabzorum liber ab Antiocho interem- 
ptam, eum noluisset, prxevarieando legem, suil- 
lam comedere carnem, simulque cum Θὰ septem 
punitos filios. stabiles persistentes in fide: an 
post Christi Jesu, Salvatoris omnium, passionem 
evenerit, quamdam fuisse, velut priscam, sobo- 
les septem genuisse, et pro Christi nomine simul 
cum filiis genitricem martyrium pertulisse. Om- 
nipotentis autem juvamine confidentes, eviden- 
ter satagimus, hane hebetudinem in lucis perdu- 
cere claritatem. 
2 A Oxsare Augusto, cujus in tempore Chri- 
stus, humanum redempturus genus, veram ex 


virgine 


EX X5. 


Praefatur 
Auctor S. Fe- 
licitatem a 
matre Ma- 
chabaorum 
distinguen- 
dam. 


EX Ms. 
Imperator 
Antoninus 
edit decre- 
tum contra 
Christianos; 


quod S. Feli- 
citas sper- 
nens, 

B 


ad ejusdem 
contemptum 
filios hortata, 


simul cum 
filiis apud. 
Cesarem ac- 
cusatur ; 


14 


virgine Maria carnem assumpsit, septimus deci- 
mus fuit Romani regni Antoninus successor. Hic 
etenim szvissimus Antoninus cum fallaciter regni 
habenas inciperet moderari, quasi sibi suszque 
genti presidium facere putams, innumera tem- 
pla ex nomine Jovis per orbem instruxit, prze- 
diis muneribusque ditavit, atque decretum per 
mundi jugera dedit, ut sponte hujus in Templo 
summisse omnes colla reflectant, ejus tuitioni 
fidentes, ipsum venerentur divum patrem ac de- 
fensorem patrice, et ab ipso contra hostes auxi- 
lium petant. Hunc eorum ignavia fatebatur deo- 
rum principem, pariter et reliquis diis consuetos 
honores exhibere precepit. Hie, quia regno cc- 
lestis vit:» extinctus erat, non Deum viventem 
cognoscere poterat, omnium creatorem, qui etiam 
et ingratos illos sibi rebelles misericorditer fere- 
bat; sed Jovem deorum principem fatebatur, 
quem impium et sceleratum vetusta carmina 
praedicant. 

3 Fertur quidem virgines corrupisse, violasse 
conjugatas, polluisse germanam et mares impu- 
beres, verum etiam et ex filia genuisse mon- 
strum volatile. Merito eum gravi cruciatu 
tenet infernus ; et cum digne non homo vocatur, 
qualiter Deus poterit appellari ? Hoc etiam de- 
creto instituit, ut nolentes diis libamina ferre, 
vel Christi se confidentes esse ministros, diver- 
sis cruciatibus crucientur. Hoc in tempore quze- 
dam piissima mulier, nomine et mente Felicitas, 
illustris genere, a juvenilibus annis destituta a 
viro, casta corpore et impolluta mente manebat. 
Quie septem habebat filios, quos ab infantia re- 
cto tramite Deum colere docuit. Cumque mini- 
stri scelerum, Cesare imperante, nantes per 
?equora, eurrentesque per cuncta climata mundi, 
multos a Christi charitate vi repellendo, perdu- 
cerent ad idoli cultum, hzc beata Felicitas in- 
concussa manens, fidei subnixa loricam tenens, 
irrisit Regis jussa nefanda, et ad suos conversa 
filios, ait : 

4 Assumite, charissimi filii, galeam super 
capita vestra, cujus splendore radii solis obtene- 
breseunt, et pro clypeis corpora vestra tegite 
signo Crucis, et in Patris, ejusque Geniti et 
sancti Spiritus nomine armati, in cuneo matris 
consistite, ne valeant venenosa spicula cordis 
vestri arcana percutere, ne cum sanguine perea- 
tis et vita, pariterque ruamus per bella, et signa 
sonent; e contra nihil hesitantes, quia fortis 
Israel coelitus prosternithas acies. Peto, monitis 
meis assensum przbete, et illum manifeste prze- 
dieate, qui potest vos ad regna colorum per au- 
ras assumere, ubi prefulgent gaudia perpetuse 
vitz, et per virentia prata fluunt nitoris et cla- 
ritatis flumina multa, in quibus patent zethereze 
sedes et alze beatze. Hsec itaque requies, si hoe 
egeritis, erit vobis sine fine tenenda. Respicite, 
dilectissimi, hane vitam, qus gestat acutos sti- 
mulos, et statim post tribulos sata semina gignit. 
Hec mater ait, et pueri intentis auribus ad prze- 
cepta parentis, acies parant contra bella dirigere, 
mente stabiles velut firmissima saxa, sui certa- 
minis disponebant effectum ; velut nauta doctus, 
qui undique quassatus procellis, imperterritus, 
ne in profundum mergatur, laborare non cessat. 

5 His auditis, nimio furore vates accensi, prze- 
dictam matrem cum septem pignoribus appre- 

henderunt, et per nuncii manus Cesari direxe- 
runt. Properante autem regio nuncio, ut crude- 
lissimum Czesarem vidit, curvato vertice pronus, 
ejus vestigia oseulans, vatum litteras tradidit, 


ACTA APOCRYPHA SEPTEM FRATRUM MARTYRUM. 


et in verbis talia promit: O triumphator, pieta- 
tis amator, cui universe nationes terrarum obe- 
diunt, pontus et tellus opes ferunt, tibi Jupiter 
cuncta subegit, et tuis preceptis omnia obnixe 
parent, volatilia et animantia terre, vel quid- 
quid sequore natat : suum namque decretum 
mundus implevit, ut omnes invictissimo Jovi col- 
la subjicerent, e£ nefandum nomen Christi ab- 
nueretur. Tuis enim preceptis totus mundus 
obaudivit. Sola mulier cum septem natis tua 
pracepta contempsit: etiam Jovem irridet, cui 
tu compsisti plurima templa per orbem, qui super 
sethera tonat etejus obtutibus cuncta stabiliun- 
tur. Nisi pietas vestra jusserit mactarerebellem, 
mox iratus Jupiter, despiciet consortia nostrze 
vitze, recondet se in zethereis arcibus silens, nec 
ab alto axe reddet responsa. Unde jam erit re- 
sponsum? Aut quis supplicator? Et dum tu 
posueris thura, a quo audieris ? 

6 Hoe audito, ira repletus Cesar, indignans 
abibat, et inquit: Cogit me femina parare cruen- 
ta tormenta. Ecce nune mollia temnunt regalia 
jussa. Certe meum dolorem hae ratione sanabo. 
Nisi relicto hoc nomine, ad diis sacrificandum 
accesserit, seevio prius, illa preesente, in natos 
ejus, et ultimo eam, occisis filiis, a luce evellam. 
Hee dicens, Publio consuli dolosa voce przce- 
pit: Cito propera [perge ad locum, qui dicitur] 
Martyrolorum, ubi a centum columnis templum 
Saturni sustentatur, qui torquet numine bella ; 
ubi totidem fulgentia simulacra consistunt, et mi- 
cant atria longa, et compelle libamina rebellem 
offerre diis cum prole. Sin autem, diversis crucia- 
tibus sciat se vita privari. His dietis, diei jam fu- 
erat cursus expletus. Postera namque die, sur- 
gente primum Eoo, Consul properans, petit ardua 
tecta, atque in medium jussit deduci Sanctam. 

7 Ila vero perducta, ccepit assistere mente 
valens, ore jocunda, vultuque nitescens. Quam 
Consul aspiciens, blandis eam sermonibus allo- 
quens, ait: Magnis estis ex stemmatibus orti [et| 
decet, ut vos amici Czesaris effecti, ejus jussa 
complentes, magnas divitias obtineatis. Cur deos 
non pavetis, ac deorum ac Cesaris jussa contem- 
nitis? Quid feedantes vestram progeniem, turpi- 
ter seculum vernans perditis? Hzc audiens beata 
Felicitas, dixit: Verba, quz dixisti, aures no- 
stras tetigerunt, sed nequaquam in intima cordis 
nostri pertingere possunt. Unus enim immensus, 
quem colimus, mundi conditor, lux sine fine, 
Deus et sapientia totus, cui succedunt tempora, 
quoniam ipse condidit illa ; qui dat temporaneas 
pluvias, ut promat gramina terre et lignis pomi- 
feris immittit dulcia mella, duleesque Sapores 
atque nidores, diversisque pectoribus feecundam 
copiam donat; cujus imperio sol igneus arva il- 
luminat, et luna cum stellis nocturnas temperat 
horas, et ruptis nubibus ardentia fulgura jactat, 
ac mutat menses zstusque rigores. Hic homines 
castos diligit et vera loquentes, in quorum cor- 
dibus non est dolus, sed omnia pura simplicitas, 
pietas, pax et sapientia vera. 

8 Veraciter saerilegus est, qui hune Jovem 
credit regnare per orbem. Vos quidem falso cri- 
mine plures damnatis, [ignis] certe sine fine fer- 
ventis poenis damnabimini, sempiterna mancipati 
gehenna. Certus credito, quia nostrum virtute 
nulla retro vertimus cursum, quoniam necaspera 
verba corda nostra perterrent, nec prospera mul- 
cent. Sancta itaque spes, nostra corpora vegetat, 
digneque tuetur, quz» semel Deo offerimus. Quam- 
quam verba seva mineris, non vales nostram 


spem 


quà dira om- 
nia eis mi- 
natus, a Con- 
sule queri 
jubet, ut ido- 
lis litent : 


E 


αἱ mater he- 
roice se oppo- 
nit, unum 
colendum 
Dewunm pradi- 
CAns ; 


sacrilegum 
deorum cul- 
tum dam- 
nans. 


DIE DECIMA JULII. 15 


À spem et fidem mutare: quia Christi nomine se- 
curi superamus insidias hostis. 

9 Tunc Consul contumaci vultu clara voce re- 
spondit : Ὁ miseranda nimis, cui nulla est spes' 
salutis, sallem permitte matis vernantis seculi 


EX MS. 


Duci, qui 
eam monet, 
ut consulat 
vit& filiorum 


CAPUT II. 


gaudia frui, ut gliscat zetas per annos, et vernet 
senecta. Mox illa oculos palmasque tetendit ad 
colum, dicens: Hi digne cupiunt vivere post 
funera mortis, si supra omnia, observent prce- 
cepta nostra, ut colant Regem coeli et terree, cu- 
jus imperio cuncta formantur. Hujus etenim si- 
nus omnia cingit, et nulla regio vel ambitus eum 
claudit. Omnium elementorum creator est et au- 
ctor. Si vero Deum abnuerint, qui super omnia 
regnat, et invocaverint deos csecos surdosque, 
palma hominis factos, et sculptos de robore, et 
lapide, vel alios aurigeros, quos arte periti fin- 
xerunt, et in hac fuerint devoluti stultitia, ut 
credant Deum habitare per lignum vel quodcum- 
que metallum, quod nullo ordine fieri potest, in- 
dubitanter in stygiam paludem mittuntur, ubi 
dirus coluber potestatem accepit sacrilegos ine- 
narrabili cruciatu tenere. 

10 Pomposa illusio est, cum videtur larva 
dare responsa sub specie Jovis aut Veneris, vel 
aliorum, quorum ossa sepulcra tenent; at eos 
crudeliter szva tartara contorquent, quorum 
imagines post debita mortis illorum, miseri ho- 
mines facientes, deos finxerunt. Hoc perpende 
Consul. Quod illis impia vita non potuit dare, ut 
essent dii, mors qualiter dedit? His dicentibus, 
ortus est vesper, et paulatim noctis opaca cre- 
scentia finem imposuerunt fesso labori. Sequenti 
vero die, iterum Consul repedavit ad propositum 
opus, et hoc modo exorsus est: Infelix mulier, 


Publius Consul S. Felicitati ac Filüis 
ejus frustra conatur persuadere cul- 
tum deorum. 


Η audito, Consul frendens, ministris przece- 
pit, ut mulieri ora cautibus contunderent 
fortiter, et ait: Tune es, o miseranda, ut possis 
vincere ferreas poenas, quas tibi et matis jussi 
parari? Cur audes talia depromere verba, ut 
Csesaris sacratissima. jussa contemmatis ? Testor 
superos et micantia sidera cceli, et per numina 
juro, tonantia terra et mari, per magnas Nyrm- 
phas et Naiadas, Dryadesque Napzeas, et senem 
Silvanum, Satyrosque et Faunos, si ultra abnue- 
ris deos, quorum numen spirituale est, te tuas- 
que soboles diversis cruciatibus faciam interire. 
Hzc et alia plurima dirus ille terrendo repetit, 
ut eos minis possit a culmine fidei przecipitare. 
Sed beata Felicitas inconcussa manens, nec mi- 
nis territa, nec blanditiis decepta, ex imo cordis 
deprecabatur Deum, ne callidus ille humani ge- 
neris invidus seductor puerorum martyrium im- 
pediret. Quos enim mundo pepererat, in ccelis 
parere conabatur. In illorum autem cruciatu 
martyrium etipsa sustinuit. Sed venenum Che- 
lydri pavendo, ne illorum fidem  necaret, se 
manente in corpore, cupiebat eos post funera vi- 
dere ad cclorum regna properare securos. 


quid tibi manet tanta cupido, quia mavis e terra 13 Scevissimus ille Publius erexit vultum, quo. primum fi- 
perdere natos tuos? Sine eos vivere, atque mo-  astabat primus illorum, cujus jocunda lanugine ud ee 


missis sedu- 
cere conatus, 


pubes vestiebatur. Tu es, inquit, omne decus 
tuorum, et prima progenies parentum ; movere 


neto, salutiferis monitis ut przebeant aures. 


atque ite- 11 Atillanimio commonita dolore, ter et qua- 


rum ; quibus 


tiam hortata 


ter percutiens pectus, magnum praemisit gemi- 
tum, dicens: Miseratio tua clemens est, impietas 
pestifera est, labiis blanditiem lambis, sed fers 
in mente venenum. Quisquis enim talibus dictis 
sua pectora munit, depressus tenebris, caret 
gaudio perpetue vitz. Statimque conversa ad 
filios, ait: Vos estis arma manus mez, germina 
fecundi partus, attentius hzc mea dieta cordi 
vestro affigite, et altius ad speculandum subite : 
quia ecce veniet dies, in quo dirus et audax prze- 
do instigamenta callidiora patris sui revolvat, 
qui invidus olim. protoplastum parentem de flo- 
rigera sede ejecit, dum illi mandere pomum ve- 
titi ligni suasit. Ille autem superbus, alta ruens 
de luce, :eterno lumine primos expoliavit. Nune 
mea dicta brachiis cordis vestri affigite, et ἃ 
mente vestra omnia contagia fallaeis mundi de- 
jicite, ne vos pulsando pellat a culmine recto; si- 
mulque ad ccelos oculos et manus levate, ne ces- 
sent organa nostra pulsare precibus tonantem, 
Christum redemptorem nostrum, per quem lucis 
aperta est via Christicolis, qui dat vitam sine fine 
beatam, quam non gravat fessa juventa, nec cur- 
và senectus, neque clades, mcerores, nec sudor, 
sed semper pubertas illie sine fine pollet, et pur- 
purei flores per :equora vernant, lilia permixta 
rosis, crocezeque violze; illie inhabitantes ambro- 
siis odoribus satiantur, in quo non apparet noctis 
imago, sed semper fulgida nox. Non ibi dolus, 
non ullus metus, nec ulla potestas ; non algor vel 
s&estus, aut tetra cupido, sed divino tantum satiati 
respectu, incessabili letitia gaudent hi, qui di- 
gne eum coram hominibus confitentur. 


piis precibus, et favens nostris laboribus adsis et 
saluti, dictis monitisque complectere nostris. 
Cave juvenis plectra matris, de falsa luce loquen- 
tis, quze maluit e terra perdere soboles; et cer- 
tius scito, quia post munera lucis, quz sideribus 
mundum illustrant, volventia dies et noctes, 
numquam in requiem intrant, sed statim ut fue- 
rint anim: a pondere carnis solutz, est via de- 
clivis et funesta nubila, per quz» descendunt ad 
stygiam paludem, teterrimam nebulam exhalan- 
tem, et per muta silentia ad sedes infernales fe- 
rentem. Illic pallor et hyems tenet, punita simu- 
lacra sepuleris, et exanguis umbra ibi sine ossi- 
bus et corpore errat. Urbs autem loci illius capax 
est, mille aditus habens, et undique portas aper- 
tas. Sic autem locus ille animas accipit velut 
flumina cuncta de terra [absorbet mare| et nulli 
anim locus ille exiguus est. Illic animarum pars 
forum et tecta celebrant, pars ima tyranni, pars 
vero artes et imitantia [quondam| vitze antiquze 
[opes exercent]. 

14 Hzc estlar' hominis, qui perdit siderum 
luces: nam vitze locus non erit alter, nisi tartara 
ditis. Siste juvenis gradum, ne pergas ad regna 
silentum, et ne ignifera luce oceuperis in pueri- 
libus annis. Nune ergo pandam tibi iter, quod 
ducit ad vitam. Tu scandito callem et omnigeni 
Deo Jovi colla reflecte, qui salutifera secula cun- 
cta, festa et gaudia prwbet. Peto, accede hue 
libare Deo maris, ut clareas omnibus amicitior 
Regis, δὲ cum magnis opibus praeclaras accipies 
domos Cesaris pr: eunetis, ut non amplius ven- 
tosa verba loquaris. Deinde, jubente tyranno, 


atta- 


EX MS. 


fortiter vcji- 
citur; 


nihil etiam 
agens apud 
quartum, 


B 


quintum, 


sextum, 


16 


attrahitur tertius, quem blande allocutus, ait: 
Decora puerilitas, si ob jussa Cxesaris Jovi colla 
submiseris, erit tibi secura quies atque innumera 
gaudia per tempora longa. Prcebe consensum sa- 
lubri consilio nostro, ut seculi hujus delitiis quie- 
te fruaris, ac Csesaris vociteris amicus. 

15 Hc puer audiens, ait : Infelix Consul, cur 
mihi h:ec dicere tentas? ut delubra dzemoniorum 
adeam, et litatis sacrificiis pacem a lege feracem 
repetam, vel a Phobo et a miseranda Junone, 
quam dicitis libere jugalia vincula tenere, aut a 
Venere, cujüs jure libidinem tenetis, vel a mini- 
culatrice aliena? Hzc numina non sunt, sed' vos 
mente tyranniea verendo vana, vani estis effecti 
[ae] vecordes. Quare vos czecitas mentis fatigat, 
obezcata gens Romanorum! Quid negatis facto- 
rem omnium, et indigne jugulatis justos? Pro his 
autem prospera secula vobis consurgunt, in qui- 
bus panduntur fortia bella, et quos nunc jure te- 
netis, potestatem in nobis exercent. 

16 Hoc amoto, in medium deductus est quar- 
ius. Cui consul hoc ordine exitialia verba locu- 
tus : Die, inquit, puer nate de orbata parente, cur 
tenetis monita crudelissimze matris, ut magni 
Csesaris jussa temnatis? Non jam vos vivere pa- 
liar, sed puniam ante oculos matris, et tune ve- 
niatille Deus ignotus, quem colitis, si potest, 
eruens vos de manibus nostris. Ad hzc puer re- 
spondit: Nihil agis, consul, sed tantum dentem 
fatizas in dente. Ego verba tua intrepidus decre- 
vi contemnere: nam pro Christi nomine munus 
est mihi mori. Est me: necis auctor, quoniam 
libenter hzc suscipere cupio. Cui consul : Quam 
felicior, inquit, juvenis esses, si numquam hujus 
vitz lumina tetigisses! Venit enim dies, quo si 
deorum templa non frequentaris, turpiter mo- 
riendo feedabis matrem matrisque parentes. 

17 Hcait, et quintum deducere jussit. Quem 
aspiciens, dulcia fatus est ei verba: Da dextram, 
fili, et magno fcedere junctus, non nobis contem- 
ptum porrigas, sicut fecere priores, sed pacifice 
sicut olivje porrige ramum, ut digne nobiscum 
celebrare possis munera digna. Ille vero tacitis 
precibus hzc audiens, pulsabat mundi condito- 
rem, et, inquit: Vze tibi animarum raptor, et tu 
mihi displices, et consilium tuum, quod pandit 
limina mortis. Que tibi fuit fiducia ludere nostri, 
qui templa Christi vocamur? Cui communem ce- 
lebramus honorem, illius et vultum hilari laude 
antieipamus, et quis alter, quem nos implorare 
valeamus? 

18 Protinus et sextus jussu Consulis deduci- 
tur. Quo viso, ait: O juvenis, habeto nostrum 
solamen. Hine etenim secreto loqui tecum volui, 
ut evidenter tibi viam salutis demonstrem. Sed 
ne spernas consilium meum, sed imple invictis- 
simi Csesaris jussa, qui tibi salutem przebet, ut 
Deorum misericordiam consequaris. Si vero diis 
modo cervicem [et] corda reflectas, hzec tua pro- 
bitas te defendet, et cunctas hostis insidias car- 
cere tundes, simulque in amplexu et osculis fixus 
ae dapibus florebis in zvo. Talia dicente Con- 
sule, sanctus puer respondit: Crudelis bestia, 
eur velis evertere nostras placidas vitas, ut de- 
mus thura Jovi et precantia verba, et in marmo- 
reas aras illi vina fundamus, quem priores veri- 
dici vates scelere damnaverunt ? Ille modo 


equus vel ales, modo bos aut cervus abibat, et. 


multimodis in spurca contagia versus agebat, et 
postremo in suam redibat formam. Interdum 
Deus, interdum videbatur raptor atque adulter. 
Si verum nefas, et si falso nomine pius ; qualiter 


ACTA APOCRYPHA SEPTEM FRATRUM MARTYRUM. 


esse potest, ut reus et Deus misceantur in unum ? 
Qui in talibus actibus pullulat, Deus non est. 

19 Quandocumque tu mihi poenas inferes, vel 
clausum me carcere ferreis catenis vincieris, in- 
cessanter deorum vestrorum facta clara voce ca- 
nebo, ut hoe audiat zether, et qui regnat in illo, 
qui eorruptores sunt, victi cupidine Veneris, ra- 
ptores, bilingues et fraudatores, asperi moribus 
et mendaces, fures atque perjuri, manibus im- 
puri, humano sanguine fuso. Nune isti, clausi 
tartaro, gravi cruciatu persistunt. Nam verus 
est Deus, quem nos colimus, qui solo verbo coce- 
lum et terram, pelagus et sidera fecit. Ille opi- 
fex rerum et summi olympi regnator primum ho- 
minem condidit de pulvere terre, qui casto cor- 
pore servaret jussa tonantis. Huic dedit sensum, 
rationem et beatam animam, et donavit in suo 
jure, ut omnium dominaretur. Ast ubi peccando 
florigera est de sede repulsus, impia committen- 
tes (homines) se seculo miseuerunt, et perpe- 
ram totum mundum replebant. Quce omnipotens 
intuens: Delebo, inquit, hominem a terra. Ipso 
autem imperante, ventorum agmina ruunt, ef 
coneusso cardine totus extremuit mundus. Fit 
fragor et densi imbres funduntur ab zethere, nec 
non et imo profundi inundatio facta, rabidi dilu- 
vii moles cuncta inhabitantia terre peremit, di- 
vinoque nutu, uno remanente justo, cum natis 
natorumque uxoribus, totum orbem hominibus 
repleverunt, iterumque facinoribus repletus est 
mundus. 

20 Tum pius ille sator atque Redemptor, mi- 
seratus, ex alto respexit humanum perire genus ; 
non dedignatus, semetipsum exinanivit, ex virgi- 
ne formam servi accipiens, mundo illuxit, per 
populos mandata dedit precepta parentis. Cum 
subito patres cunctos populos accersiri viderent, 
invidia ducti, eo capto, non sunt veriti omnium 
Redemptorem suspendere in ligno. Interea inci- 
pit magno murmure ccelum turbari, et oriens sol 
obseuratus est, teterrimam caliginem praebens 
mundo, et magno pondere concutitur tellus. 
Tunc ille per se tartara adiit, sedes reseravit in- 
ferni, tenebrasque resolvit. Jam referens pedem, 
veniebat ad superas auras. Tertia enim aurora 
sepulero surrexit, in colum ascendens, suisque 
sub pedibus omnia evertit. Nisi enim per illum, 
nemo salvabitur umquam. Inde judex venturus, 
fulmine euncta terrendo, tunc ante ejus con- 
spectum supere atque inferze movebuntur virtu- 
tes, coelum et terra, mare et montes ardebunt, 
ruent astra, et atris tenebris obscurabitur Phoe- 
bus. Fit languor et gemitus, luctus tristisque 
boatus. Qualis error erit tibi illie, Consul, Qui 
simulacra colis et larvis dona frequentas ὃ Hzec 
puero dicente, coepit ille pallescere, et frigidus 
horror hujus artus invasit. 


CAPUT III. 


Vario mortis genere septem. Filii Marty- 
ves occiduntur; S. Felicitas capite ple- 
ctitur ; corpora a volucribus intacta ; 
eorum sepultura ac translatio. 


D uterque per longum  sermocinarentur, 
expleto diei cursu, vesper jam apparuerat 
mundo. Sequentique aurora, minimum sibi pree- 


sentari 


D 


[ortiter àn. 
deos inve- 
ctum, 


proposito 
mysterio re- 
demptionis 
humang. 


Frustra quo- 
que [iio na- 
Lu minimo 
tentato, 


rem omnem 
ad Caesarem 
defert; 


qui ira per- 
citus, 


C 


sententiam 
mortis in eos 
fert. Janua- 
rius plumba- 
tis ceditur; 
Felix capite 
minuitur, 


uti etiam 
Philippus; 
Silanus prg- 
cipitatur ; 
Alexandro 
cerebrum 
transfoditur; 


DIE DECIMA JULII. 


sentari jussit, et ait: Dic, parve puer, quiteneris 
annis pullulas, quze insania vos traxit, ut abne- 
gatis Regum precepta, et estis effecti hostes 
propri: vitz vestre ac salutis? Certe vos ipsi 
properatis ad vestram perniciem ; et, insensati, 
videte, quia jam per opaca silentum tartara pro- 
peratis. Elige, quod vis, lucem an tenebras. Tu 
potes et tui vitam servare et introducere mor- 
tem. Protinus insinua nunc, quid eligit animus 
tuus ? At vero ultimus puer, intentos oculos et 
brachia attolens, inquit: Plura dicta salutis, 
Consul, tibi poteram loqui; sed jam cares mente, 
jam ad infernalia regna pergis, et horrendus 
tuus pater et socius non te salutifera verba sinit 
audire; jam et tartara ipsa te rapient. Hoc tibi 
superest, ut szvi colubri perficias machinamenta. 
Eia age perfice, ne diu laniare [perge] quos cceli 
gaudia expectant. 

22 His auditis, infelix horruit, totoque ore pal- 
lescens, furibundus regia tecta pervenit. Ut Cze- 
saris obtutibus [se] offert, supplieans, intimavit 
sub ordine rei congesta, [et] eum conabatur di- 
ctis excitare ad iram, et ait : Regnator inclyte, 
cui est rerum summa potestas, ecce superba 
gens irrita tua jussa fecit. Non tantum tibi extat 
inimica, sed et deorum numinibus nimias inju- 
rias inferunt. Ego enim eis nune szeva verbera, 
nunc divitias blandis sermonibus minitavi, et pri- 
us interitum, deinceps munera pollicebar; sed 
nulla attentione valui perituros revocare saluti. 
Velocius etenim molliuntur robora saxi, vel for- 
tissima ferri, quam queas revocare illorum for- 
tissima corda. 

23 Hoc audiens Rex, aeri dolore congemuit, 
nullum tamen eodem est locutus de hac causa 
sermonem. Noctu tamen instigante diabolo, per 
cordis arcana Sanctorum necem volvere ccepit, 
qualiter sequenti luce, quasi deorum rebelles, 
crudeliter punirentur. Et orto die theatrum adiit, 
stipatus maximis turbis, medio coetu excelso 
consedit solio, ac furiis accensus, hzec populo de- 
promere coepit : Heu mihi, quam duriter me co- 
gitationes meze angustant de invisa stirpe, deo- 
rum adversatrice, quz vocibus zthera pulsant, 
et nomen ignoti Dei ferunt in astra, quem olim 
mundus in ligno crucians, interemit, atque in 
multis sepulerum conclusit! Certe non ultra per- 
ituros vivere sinam. 

24 Et hzc dicens, statim sententiam mortis 
dedit : Mactate, inquit, deorum rebelles, et 
truncos relinquite belluis ad devorandum. Tune 
illo preecipiente, primus e natis, Januarius nomi- 
ne, senatui proponitur. Cujus viscera Csesar 
crudelis plumbatis czedere jussit, liquefacta pice 
ceraque et plumbo tamdiu membra ejus perfun- 
dere jussit, donec sanctus vir moriens, polorum 
ineffabilia regna adiret. Deinde sanctus, nomine 
Felix, attrahitur ; cujus colla spiculator percu- 
tiens, uno ictu caput ejus aufertur. Sicille carne 
solutus, penetravit zethera cceli. 

25 Eodem martyrio et tertius est, nomine 
Philippus, coronatus, et devicta morte ineffabi- 
lia gaudia sine fine percepit. Preterea nefandus 
Rex precepit apparitoribus, ut quartum, Sila- 
num nomine, ex summo vertice rupis przecipita- 
rent. Quo facto, elapsus martyr vitam exhalans, 
atque inter Sanctarum agmina coruscus, non 
peritura gaudia cepit. Ozesare quoque imperante, 
minister scelerum, quintum Alexandrum, per 
medium cerebri mucrone percussit, ita ut pars 
dextro, pars lvo humero superjaceret, et jam 
exanimatum corruit venerabile corpus. Quo ca- 


Tomus n Julii. 


Iu 
dente, ita concussa est terra, tamquam si onus 
tanti corporis non valuisset portare. 

26 Protinus spiculator attolens animum, sex- 
tum, nomine Vitalem, ferire jussit. Cumque vi- 
disset eum tenera pube sua. erescere, misericor- 
diter quasi hesitare ccepit, qualiter eum velo- 
cius vita posset sine gravi cruciatu privare. Illi- 
co reperto consilio, arripiens lanceam, transfo- 
dit pueri pectus. Cumque extemplo precordia 
[gladius] perforasset, humi prostratus, mortis 
debita solvens, Christo comitante, super cthera 
poli lzetabundus ascendit. Tandem scelerator ille, 
reflectens lumina, quo ultimus adstabat frater, 
nomine Martialis, dentes infrendens, in ensem 
alte consurgens, media inter tempora pueri fixit, 
et ait: Nune morere, demens, deorum rebellis, 


EX MS. 


Fitalis et 
Martialis 
gladio trans- 
fodiuntur ; 


et celeri cursu vestigia fratrum sequendo, illis . 


jungere, et dicito, quia cras genitricem mittam 
ad vos. Vix hec verba spiculator ediderat, tan- 
ta nubium tempestas exorta est, ut tonitruo ter- 
rarum ardua tremerent, et effusis imbribus sine 
mora et obscuritas esset. Hoc viso, omnes tur- 
bati, suum interitum advenisse timebant, dicen- 
tes : Quoniam injuste fuerant hi puniti. Hac tem- 
pestate hujus diei cursus finitur. 

21 Postero autem die nequissimus Czesar bea- 
tissimam matrem accersiri jussit. Quam ut vidit, 
concusso capite, dixit : Eia, sceva parens, si tua 
visendi proles te movet alta ' cupido, vel prope- 
rare cupis silentum latebras, de quibus non cre- 
dendi tibi satis fuerat, aut contemptores deorum 
cupis videre, qua sint pcena damnati, quibus et 
tu citius efficieris consors ; noli diu superstes 
esse filiorum, sed statim a nobis tuorum scele- 
rum judicium sume, ut perditis hujus gaudiis vi- 
tee, ad stygiam paludem funebriis manibus dedu- 
caris. Tunc, eo precipiente, furens minister 
candida colla beatissimze Felicitatis fortiter ense 
percussit, evulsaque capite, exanime corpus pre- 


E 


demum posi 
illos mater 
Felicitas ca- 
pite plectitur 


* alias tanta. 


tiosum tellure ccepit inhumatum jacere. Przce- . 


pit enim heros, ut nulli eorum corpora humare 
liceret ; sed volucribus ac bestiis relinquerentur 
edenda. 

28 Omnipotens tamen, qui verbo cuncta crea- 
vit, cujus potentize nihil difficile esse videtur, 
qui sepius patitur in Sanctis suis, miram cu- 
ram corporum eorum gessit ; dum sub sideribus 
inhumata jacerent, non volatilia vel quadrupedia 
terrzque reptilia illis propius accedere potue- 
runt, divinitus quoque prohibebantur, ne illos 
attingere possent. Tanta autem ex beatis corpo- 
ribus odoris fragrantia emanabat, ut cuncta loci 
vicina adinstar universorum odoriferorum florum 
nidore suavissimo replerentur. Denique Christi- 
anorum phalanx collecta, per opaca noctis vene- 
runt ad locum, ubi sanctze matris sanctorumque 
pignorum corpora cruenta jacebant, tacite Do- 
mino psalmodiam concinentes; ex humo sancto- 
rum membra levarunt, imponentesque feretris 
silenti cursu, relictum callem repedaverunt. 

29 Postquam vero ad locum pervenerunt, ubi 
terrore fugato, pariter illis dignas reliquias cele- 
brare possent, mirificis aromatibus sanctorum 
corpora condiderunt, pretiosissimis tegminibus 
involventes, et in psalmis et hymnis palam Deo 
gratias referentes, honorifice humaverunt, haud 
procul a momibus urbis, quam veteres vocave- 
runt Alisas ^. Juxta quorum sepulehra Christus, 
omnium reparator et auctor, ad confirmandam 
viventium mentem, eorum intercessionibus innu- 
mera beneficia prwstabat. Nam ex obsessis cor- 
poribus dzmonia illie ejiciebantur, claudi in pri- 


8 stinum 


Corpora Mar- 
tyrum volu- 
cribus reli- 
cta, sed in- 
tacta, sua- 
vemque odo- 
rem spiran- 
tia 


F 


α Christianis 
humantur et 
a Deo mira- 
cultis hono- 
rantur. 


* alias ad 
lymphas. Ali- 
phas 


EX MS. 


Alio deinde 
translata 
sunt. 


* alias Sicar- 
di. 


Auctor hujus 
Translatio- 
nis habet fa- 
bulosa et non 
coharentia, 


18 


stinum restituebantur gradum, diu lumen amis- 
sum reddebatur, multe varizque illie hominum 
depellebantur infirmitates. 

30 Cumque multa post annorum curricula, di- 
versis potentatibus diversarum gentium in Italia 
immutatis, locus ille, quo Sancti quiescebant, vi- 
luisset, et absque honore debito tam przwcipua 
Sanetorum corpora essent, ex jussu eximii ac 
veri Catholiei Longobardorum principis Sige- 
hardi', Ursus, Beneventan: sedis electus, ea- 
dem Sanctorum corpora elevans de Alisis, cum 
magno honore Beneventum perduxit, et magni- 
fice in beatz [|Mari: semper Virginis] ecclesiam 
cum aliorum plurimis consanctorum corporibus 
collocavit. Horum autem martyrium colitur ΙΧ 
Kalend. mensis Decembris. Dedicatio vero eo- 
rum ecclesie Beneventi v1 Idus Julii. Quorum 
festivitate diversis ex partibus orbis conveniunt 
plures, Christo Jesu omnium redemptori gratias 
referentes, qui cum Patre sanctoque Spiritu vivit, 
et per immensa secula regnat. Amen. 


ANALECTA 


DE VII MARTYRIBUS. 


CAPUT I. 


Translatio S. Alexandri Martyris, unius, 
ut volunt , e vir S. Felicitatis Filiis, in 
abbatiam Ordinis S. Benedicti in Sue- 
via, desumpta ex codicibus nostris Mss. 


^ E oa hanc obiter attigimus in Commen- 
tario przvio S 2, num. 21, ubi de sanctorum 
Martyrum reliquiis, pleniore rei gesta narratione 
huc remissa. Tantum. abest, ut illam quoad omnes 
sui partes veram censeamus, ut mon pauca etiam in 
ea displiceant. Primo enim historia, qua refertur 
ab ipso principio, et evponit tonitruum, Pilati cau- 
sa, juxta urbem. Viennensem sepulti, excitatum, etc. , 
commentum merum et fabula est, ad. aniles nenias 
vreleganda. Secundo Gozpertus mullus occurrit inter 
-Episcopos Viennenses, qualis tamen ibi extitisse 
asseritur. Tertio, nullum lego inter Episcopos Au- 
gustanos Nidgerum, Carolo Magno ejusque conjugi 
Hiltigardi synchronum, quem habes num. 8. Nihil 
tamen vetat, quin historiz translationis substantia 
possit esse vera; sed ambulat Auctor in falsis ad- 
junctis, qua historiam, si ipsi credimus, circum- 
stant, non coharentia perperam combinans. Adde, 
quod. non satis constet, an S. Alexandri reliquiz, 
60 translate, sint istius. Alexandri, qui fuit unus e 
vir Filis S. Felicitatis. Mabilio sane in Annal. 
Bened. tom. 2, pag. 205 hanc controversiam inde- 
cisam reliquit, de monasterio Ottemburano sic lo- 
quens : Hujus, inquit, loci basilica nuncupata est 
sanctis Martyribus Alexandro et Theodoro, quo- 
rum reliquias eo transtulit Toto abbas primus, 
eujus parentes Silachus et Ermiswinta coenobium 
illud fundasse perhibentur in Kalendario dome- 
stico, cujus haec verba sic citat : xiu Kal. Decem- 
bris obiit Toto noster abbas, qui corpus S. Alex- 
andri huc attulit, et cujus parentes locum istum 
fundaverunt. 


ANALECTA DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 


2 Pergamus cum. .Mabilione : Conditum a Si- 
lacho tradunt cum. consensu Ermiswintz conju- 
eis, filiorumque Gozperti Episcopi, Totonis ele- 
rici et Tageberti comitis ; e quibus Toto, cleri- 
cali toga monastica permutata, primus eidem 
monasterio prefectus est, illudque rexit per an- 
nos xLvIII, mortuus anno supra octingentesimum 
decimo septimo, xir Kalend. Septembris "... To- 
toni suffectus Milo abbas... Nitkarius, ejus suc- 
cessor, Augustan:c urbis Episcopatum adeptus est. 
Unde colligas, Gozpertum Episcopum, Totonem, 
Nitkarium, seu, ut vocatur hic, Nidgerum, vel, ut 
scribit. Bruschius in Episcopis Augustanis, con- 
signans ejus obitum anno 869, Neodegarium, sup- 
ponere quidem, ut cum. Dialecticis loquar, pro veris 
personis, sed male hic a nostro Scriptore Transla- 
tionis connezxos esse, locisque ac temporibus non suis 
aptatos. Hisce pramotatis, subdo nunc instrumentum 
ipsum. Translationis, quod sic sonat : 

3 Temporibus itaque bon: memorice digni et 
venerabilis serenissimi Augusti Caroli, gloriosis- 
simi Imperatoris, fuit quidam Przsul in sancta 
Viennensi ecclesia, nomine Gozpertus, bonus et 
justus, atque in omnibus sanctus, ecclesias sibi 
commissas libentissime construens; sed, resi- 
stente adversario, minime, sicut nitebatur, hoc 
peragere valebat; quoniam per diversa sua mem- 
bra diabolus ei resistebat, maxime per Pontium 
Pilatum, qui olim in eadem civitate ab Impera- 
tore Claudio custodie traditus fuit, ob hoc quia 
Dominum nostrum Jesum Christum absque illius 
jussione crucifigi permisit; ibique mortuus, se- 
pultus est in quodam monte juxta civitatem , 
anima vero ejus procul dubio in inferno. Quadam 
autem die manifestata ira Dei super eum, accidit 
tonitruum magnum super ipsam civitatem, et 
fulgur coruscans simul cum tornitruo percussit 
montem, in quo corpus ejus jacebat, et nimia 
pereussione tonitrui et fulguris, longe lateque 
dispersa sunt ossa ejus. Jubente ergo pr:wfato 
Venerabili Episcopo Gozperto, congregata sunt 
iterum ossa ejus; initoque consilio cum sacerdo- 
tibus et canonicis suis, invenit, ut eum in flumen 
Rhodanum projieere juberet, quod ita factum 
est; antiquus enim hostis sicut coepit multa et 
innumerabilia mala in tempestatibus, et in pesti- 
lentiis, et cladibus, quz ipsi civitati opposuit cum 
provincia sibi subjecta; naves etiam, quz per 
ipsum locum pergebant, ubi ipse projectus est, 
in profundum demergebat. 

4 His itaque accidentibus, Episcopus - dolens 
et merens, quia nullum patronum habebat, qui 
ipsi adversario ibi resisteret, consilio inito cum 
congregatione sibi subjecta, venit ad Dominum 
Carolum serenissimum Augustum, petens, ut ei 
licentiam daret visitare limina Apostolorum Pe- 
iri et Pauli, et epistolam suam daret ad Domi- 
num Papam Leonem, in qua eum deprecaretur, 
ut aliqua suffragia Sanctorum ipsi Episcopo da- 
ret, qui, Domino favente, aliquod munieulum po- 
pulo illi preberent, ne diabolus per membra sua 
tantam potestatem adversandi illi loco haberet. 
Imperator autem hec audiens, libenti animo fe- 
cit, ut ille precatus est, et misit epistolam suam 
per legatum suum simul cum przedicto Episcopo 
ad Dominum Papam, flagitans et petens ob amo- 
rem Domini nostri Jesu Christi, et petitionem 
ejus ita ageret, sieut ipse Episcopus deposcebat. 
Denique Gozpertus Episcopus, et legatus Impe- 
ratoris Romam venientes, obtulerunt epistolam 
Domino Pape Leoni : quam ipse perlezens, affa- 
tus est, libenti animo exaudire deprecationem 


Impe- 


D 


quibus histo- 
riam suam. 
infarsit. 


* 4n non De- 
cembris, 2 
supra? 


Qua occasio- 
ne 


corpus S.. 
Alexandri 


impetratum 
apud Leo- 
nem Papam, 
et miraculis 
elaruerit. 


B 


Mulier fluacu 
sanguinis la- 
borans sa- 
natur, pallio, 
feretro su- 
perposito, 
prodigiose 
aucto. 


Corpus San- 
cti 


DIE DECIMA JULII. 


Imperatoris, et petitionem ipsius Episcopi ; sta- 
timque interrogavit ipsum Episcopum cujus San- 
cti corpus impetrare vellet. Ille vero non audens 
ullum Sanctum nominare, posuit hoc in arbitrio 
Pap:e, ut qui suze Sanctitati placeret, ei eum tri- 
buere dignaretur. Venerabilis vero Papa perse- 
veravit interrogando, jubens, ut eligeret unum, 
quem sibi dari vellet przeter Petrum et Paulum, 
reliquosque Apostolos, et primates Sanctorum, 
quos non audebat tangere, quemcumque ipse eli- 
geret, ob amorem et petitionem Imperatoris li- 
benti animo se daturum. 

5 Tune elegit ipse ei dari sanctum Alexan- 
drum; atque in crastina die ipse venerabilis Papa 
profieiscens ad loeum, ubi Sanctorum corpora 
septem Fratrum recondita erant, facta oratione 
et jejunio cum psalmodiis et letania, ceterisque 
orationibus multis, tulit corpus S. Alexandri et 
dedit illud venerabili Episcopo Gozperto, atque 
in ipso loco, feretro imponens, et epistolam prze- 
fato venerabili Episcopo fieri jubens, permisit 
eum remeare ad propria, preecipiensque per epi- 
stolam suam, ut, ubicumque przefatus Episcopus 
simul cum sancto corpore veniret, ab hominibus 
ipsius loci honorifice susciperetur. Sed pauca de 
virtutibus, quz? ibi acciderunt, narrare oportet. 
Profectus est autem Episcopus a Roma, et con- 
cepto itinere cum magna reverentia et digni- 
tate, sicut decebat, portabat corpus beati Alex- 
andri; occurrentes vero caeci nonnulli, videntes 
effecti sunt, multi claudi curati, daemones plurimi 
in adventu illius fugati, et alia innumerabilia 
signa. 

6 Ut autem venerunt ad quamdam civitatem, 
quae vocatur Luca, obviavit illi mulier, a fluxu 
sanguinis ita debilitata, ut vix ad feretrum beati 
Alexandri pervenire posset; sed eum ad sanctum 
corpus pervenit, et feretrum tetigit, tunc sana 
facta est, ut etiam de loco, in quo jacebat, exili- 
ret; et elevato feretro, illud sana et incolumis 
portabat. Illico posuit unum pallium super fere- 
irum ipsum, sed non erat tante magnitudinis, 
ut feretrum per omnia cooperire posset, ipsa vero 
nocte illa jacuit prostrata ante feretrum B. Alex- 
andri, gratias Deo referens, quod eam per me- 
rita Saneti sui pristinze sanitati reddere dignatus 
est. Mane vero illucescente et orto sole, ut pro- 
fieisci deberent, subito illud pallium super fere- 
trum crevit, et ita ipsum cooperuit, acsi juxta 
ipsum feretrum contextum esset. Sie ccpto iti- 
nere, cum summo honore et reverentia pervenit 
Episcopus cum ipso thesauro optimo ad Augu- 
stam civitatem. 

7 Habebat autem idem Episcopus Gozpertus 
quemdam clericum ex Alemannia, nomine Toto- 
nem, valde sibi familiarem in omnibus, qui etiam 
suam cameram providebat, ipsique commenda- 
bat illud sacrum corpus, ut illud custodiret in 
ommibus mirifice, usque dum ad suum episcopa- 
tum veniret. Et ut Episcopus pervenit ad Augu- 
stam civitatem , segrotare coepit, et partim 
equum ascendens, partim in feretro jacens, per- 
venit usque in medium montem Gotar...., ibique 
ab ipsa :egrotatione defunctus est, et sie depor- 
tatus est ad S. Mauritium. Tum Toto, camera- 
rius ejus, qui etiam. corpus, beati Alexandri eu- 
stodiebat, credo Dei nutu, ccpit tractare in cor- 
de suo, ut corpus B. Alexandri ad monasterium 
suum deferret in Alemanniam, quod constructum 
habebatin pago Hilargmwe ex sua proprietate, 
parentumque suorum, eujus monasterii vocabu- 
lum est Uttenburra. Latenter igitur hoc facere 


19 


cogitans, ne prefati Episcopi clerici aliquo modo 
hoc discerent, nocte surgens Dei nutu, aliis cu- 
stodibus dormientibus, accepit cum summa re- 
verentia corpus beati Alexandri, recondidit illud 
in duobus scriniis, et pallium, quod super fe- 
retrum ipsius crevit, posuit supra. Quoniam 
postquam illa virtus de eo facta est, minime tam 
scepe supra feretrum jacuit, aliud ibi supra po- 
nentes. 

8 Facto autem mane, direxit suos homines 
cum scriniis suis et cum sancto corpore, videnti- 
bus cunctis partibus Alemannie, nullo ex illis 
hoc sciente, quid inde factum esset, przeter ho- 
mines ipsius. Moratus est autem cum eis postea 
tres dies, ferentes feretrum, et putantes, quod 
ibidem sanctum corpus esset. Dicebat autem ipse 
Toto, se velle ad propria proficiscif'et visitare 
parentes suos, atque cum illorum adjutorio cele- 
riter reverti; postulans ut dum ad Wiennam ve- 

irent, eum exspectarent, et sine illo nullo modo 

ad curtem proficiscerentur, impetrare Episco- 
pum. Quarta autem die, mane illucescente, tra- 
didit clavem feretri aliis custodibus, suis disci- 
pulis, et valefaciens omnibus clericis illis, pro- 
fectus est cum magna letitia ad Álemanniam 
sub omni festinatione; et ut ad episcopatum 
Constantiensem venit, ultra. Rhenum fluvium 
transiens cum licentia Episcopi ipsius parochize 
iterum imposuit beatum corpus in feretrum, et 
sic cum magna reverentia et honore, virtutes 
multas Dominus per eum ostendens, allatus est 
ad monasterium, quod vocatur Uttenburra, et 
omnem proprietatem, quam habuit, tradidit 
beato Alexandro per manus suas et parentum 
suorum. 

9 Igitur sub omni festinatione loquens cum 
suis propinquis, iterum celeriter profectus est 
ad Aquisgrani palatium ad Dominum Carolum, 
serenissimum Augustum, et prius per legatum 
suum, et suam epistolam innotuit hoc factum 
Hiltieardz, serenissimz Reginz, flagitans ut 
ipsa, ob amorem Domini nostri, suadere stude- 
ret Domino Imperatori, ut corpus sanctum ibi 
in suo monasterio persistere permitteret, et il- 
lud nullo modo reddi juberet. Quze se ita factu- 
ram promisit, si prefatus Toto omnem suam 
proprietatem simul eum corpore sancto illi tra- 
deret. Hiltigardis vero serenissima Augusta jus- 
sit venire przfatum Totonem ad prewsentiam 
suam, et diligenter scrutata est ab eo istius rei 
veritatem. Ille vero nihil de hac re celatus est, 
sed per omnia rei veritatem retulit, qualiter tam 
sacrum corpus acquisivit. Tune ipsa precepit ei, 
ut suam proprietatem statim sibi traderet, si ullo 
modo vellet, quod ipsa inde adjuvaret. Ipse ergo 
libentissimo animo omnem suam proprietatem, 
quam habuit, simul eum corpore sancto tradidit 
in manibus prefate Hiltigard:e, quatenus per- 
petualiter in sua potestate persisteret, et post 
ejus discessum in potestate Regum perpetuo es- 
set. Ipsa iterum tunc concessit in beneficium 
ipsam proprietatem prefato Totoni. Tune ergo 
ipsa veniens ad Dominum Imperatorem, prostra- 
ta ad pedes mansuetudinis suze, retulit ei omnia, 
qualiter Gozpertus venerabilis Episcopus egit, 
et qualiter prvefatus Toto istud sacrum corpus 
acquisivit, humiliter misericordiam suam depo- 
scens, ut ob amorem Domini nostri Jesu Christi, 
et petitionem ejus, illud sacrum corpus nullomo- 
do reddere juberet. E 

10 Credo autem, divina dispensante misericor- 
dia, mitigatum est cor Regis, et dixit, se statim 


inde 


EX MS. 


& Totone cle- 
rico Utten- 
burram de- 
latum, 


Hildegarde 
Augusta ret 
veritatem 
audiente, 


EX MS. 
et ab Impe- 
ratore Caro- 
lo impetran- 
te, ne corpus 
cuiquam red- 
di deberet. 


*prosternen- 
tes. 


Aperto sar- 
cophago, cor- 
poris odor 
spargitur, 


εἰ sacrum. 
corpus sepul- 
cro conditur. 


50 


inde adjuvare velle per rectum judicium et re- 
ctam rationem. In crastino vero cum magno dolo- 
re et tremore venerunt Canonici ex Vienna civi- 
tate ad przefatum palatium, referentes in magno 
fletu gementesque et dicentes; quod Toto illo- 
rum sacrum thesaurum et patronum furtim 
haberet, postulantes omnes primates et proceres 
Imperatoris, qui ibi erant, ut hoe cum Domino 
Imperatore facerent, ut ipse juberet przfato To- 
toni, quatenus, sicut ipsum sanctum corpus inde 
furtim abstulit, ita iterum ipse illuc reportaret. 
Et sic pergente Domino Imperatore ad Missam, 
obviaverunt illi iidem Canonici, prostrantes" se 
ad pedes illius. Ut ergo Dominus Imperator illo- 
rum audivit rationem, petiit sibi inducias dari 
usque mane; quatenus cum fidelibus suis ei lice- 
ret tractare suum responsum. Mane autem facto, 
venientes Brun ad presentiam suam, dixit hanc 
rationem nullo modo actam fore potuisse, nisi 
Dei nutu et divina dispensatione. Tune precepit 
eis, ut cum omni clero, in ipso episcopatu con- 
sistente, proficiscerentur ad ipsum monasterium, 
ubi ipsum sacrum corpus reconditum erat, et si 
Dei voluntas essetut inde illud auferrent, iterum 
feretro imponentes, reportarent illud ad illorum 
civitatem. Ipsi vero Canonici, audientes illius 
responsum, timuerunt in illas partes proficisci, 
quoniam nec linguam noverant, nec etiam pasto- 
rem habebat,'qui eos in tali itinere custodiret. 
Tune vero, divina dispensante clementia, versum 
est cor illorum in aliam partem, flagitantes sibi 
dari Episcopum, relinquentes per ommia istam 
rationem, rogante Hiltigarde illustrissima Re- 
gina. 

11 Tune quippe supradictus Toto cum licentia 

Domini Imperatoris et Reginz, et cum epistola 
illorum profectus est letus ad Alemanniam, fe- 
rens epistolam Domini Imperatoris et Hiltigardis 
ad Venerabilem Episcopum Sancte Augustensis 
ecclesie, nomine Nidgerum, per quem precepit 
Dominus Imperator, ut ipse proficisceretur ad 
monasterium przfati Totonis, et videret ipsum 
pretiosum corpus, et illud mirifice et honorifice 
in sepulchro recondere studeret, atque per om- 
nem comitatum Hilrargaugensem, festivitatem 
illius cum fratribus suis celebrari juberet. Deni- 
que prefatus venerabilis Episcopus, complens 
jussionem Imperatoris, venit ad supradictum 
monasterium simul eum abbate Totone, et facto 
iriduano jejunio, aperuit sarcophagum ligneum, 
ubi ipse Toto eum reconditum habebat. Et ut 
apertum est illud vas, tante magnitudinis odor 
replevit ipsam ecclesiam et populum circumstan- 
tem, acsi unusquisque haberet in manu sua mo- 
dium thymiamatis et thuris. Videns autem vene- 
rabilis Episcopus, illico omnibus pagensibus ip- 
sius loci virtutem ejus innotuit, et adventum il- 
lius, precepitque, ut per omnem comitatum ip- 
sum festivitas ejus celebraretur. 

12 Tum vero tractare ccepit, quomodo, secun- 
dum honorem recondi posset, quoniam nec locus 
Ibi pretiosus, nec etiam ullo modo talem petram 
invenire valebant, in qua eum recondere pos- 
sent. Tune hue illucque pergentes homines loci 
illius, invenit quemdam juxta ipsum locum intus 
in sylva sarcophagum optimum de petra, et cu- 
currit cum magno gaudio ad Episcopum et Abba- 
tem, referens eis hoc. Ipsi vero cum magno gau- 
dio perrexerunt ad ipsum locum, et inde levave- 
runt sarcophagum, et detulerunt eum ad mona- 
sterium ipsius, posueruntque in psalmis, et hym- 
nis, ceterisque orationibus corpus beati Alexan- 


ANALECTA DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 


dri in ipso sepulero, quod permanet usque in 
presentem diem, et virtutes plurimce postea ibi 
effectze sunt, et adhue innumerabiles efficiuntur, 
adjuvante et cooperante Domino mostro Jesu 
Christo, qui cum Patre et Spiritu Sancto vivit et 
regnat Deusin secula seculorum. Amen. 


Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς εἰς αἰῶνας. 
CAPUT II. 


De Pallio S. Alexandri 
ec Mss. 


Martyris 


erissime legimus in psalteriis nostris latinis, 
V juxta Graecam interpretationem, quze est : 
Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν ἁγίοις αὐτοῦ, Mirabilis Deus 
in sanctis suis. Nec otiose dixerim juxta Grze- 
cam interpretationem. Nam Hebraica veritas non 
idem, sonat; sunt enim hzc Davidis verba..., 
qui ad verbum ita interpretari possunt: Terri- 
bilis Deus de sanctuario suo. Porro quam sit mi- 
rabilis Deus in Sanctis suis, et Sanctorum histo- 
ri: resonant ommes, et quotidiana miracula, quze 
Deus per eos operari dignatur, non tacent. Fe- 
cerunt miracula Apostoli, fecerunt et ceteri San- 
cti. Dicebat Petrus claudo sedenti ad Portam 
speciosam : Aurum et argentum non est mihi, sed, 
quod habeo, do tibi: In nomine Jesu crucifixi 
surge et ambula. Et continuo surrexit, et sanus 
factus est. Tantus etiam miraculorum operator 
fuit Petrus, ut etiam ad umbram ejus infirmi sa- 
narentur. Quid referam de S. Laurentio, qui per 
signum crucis czecos illuminavit. Quid memorem 
divum Nicolaum, trium mortuorum resuscitato- 
rem mirifieum ? Non charta, non tempus quod- 
libet etiam longum sufficeret, ad referenda sin- 
gula miraeula per Dei electos operata. Tanta, 
enim miraculorum faciendorum efficacia nonnulli 
Sancti pollebant, ut etiam de vestimentis eo- 
rum mirifica vis egrederetur. Fuit Helias Thes- 
bites tante sanctitatis, ut pallio suo Jordanem 
percutere, et aquam divideret, ut Regnorum 
historia docet. 

14 Rapto vero Helia igneo curru, discipulus 
ejus Heliseus cum particula ejusdem pallii, quam 
forte sibi acquisierat, eumdem Jordanem percu- 
tiens, idem effecit, et sic Jordanem transvadavit. 
Quia itaque Deus per Heli» pallium miracula 
operari dignatus est, non mirum si Christi fim- 
bria remorissam ^ illam mulierem, quie omnem 
substantiam suam in medicos nequidquam ero- 
gaverat, sanavit. Illud autem admiratione di- 
gnum, quomodo etiam vestes, quz ad protomar- 
tyris Stephani sepulerum delatze fuerunt, tantam 
inde virtutem contraxerint, ut etiam mortuos 
resuscitaverint. Nam B. Augustinus in vigesimo 
secundo De civitate Dei libro,ita de hoc Martyre 
scribit: Sanctimonialis, inquit, quzedam in vicina 
possessione, quee Caspaliama dicitur, cum segri- 
tudine laboraret, ac desperaretur, ad eamdem 
memoriam tunica ejus allata est, qui antequam 
reyocaretur, illa defuncta est. 

15 Hae tamen tunica cooperuerunt cadaver 
ejus parentes, et recepto spiritu, salva facta est; 
et rursum aliud miraculum subnectens: Apud 
Hipponem, inquit, Bassus quidam Syrus ad me- 
moriam ejusdem Martyris orabat pro :egrotante, 
et periclitante filia, eo quod secum vestem ejus 


tulerat ; 


D 


Mirabilis 
Deus in San- 
ctis suis, 


Ε 
imiraculo- 


rum multi- 
tudine 


' hemor- 
rhoissam. 


[ulgentibus; 


mirabilis 
quoque in 
pallio S. 
Alexandri 


quod prasen- 
Lissimum est 
remedium 
contra ftu- 
zum mulie- 
brem, et alia 
mala, 


ad Martyris 
invocatio- 
nem leniri 
solita, 


; DIE DECIMA JULII. 


tulerat; cum ecce pueri de domo cucurrerunt, 
qui ei mortuam nunciarent ; sed cum, orante illo, 
ab amicis suis exciperentur, prohibuerunt eos 
illi dicere, ne per publicum plangeret. Qui eum 
domum rediisset, jam suorum ejulatibus perso- 
nantem, et vestem filio, quam ferebat, super 
eam projecisset, rursus reddita vita est. Legimus 
prseterea de sancto Jacobo Majore quod liberavit 
Phileum, mittens ei sudarium suum, ab incanta- 
tionis vinculo, quo eum Hermogenes magus con- 
strinxerat, ne moveri posset. Sanctissimze quin 
etiam virginis Agathe velum ignis prohibuisse 
impetum, manifestius est, quam ut narrari de- 
beat. Sunt et alia multa miracula, quce etiam per 
vestes Sanctorum facta noscuntur, quz brevitati 
studens, silentio transeo. 

16 Hoc unum opere pretium duco, nonnihil 
dicere de miraculis, quee Dominus operari digna- 
tur per pallium divi Alexandri. Nec etiam minor 
in eo virtus refulget, quam in aliorum Sanctorum 
vestimentis. Fuit primum miraculum circa hoc 
pallium ostensum, quod crevit super feretrum, 
ita ut feretro per omnia coaptaretur, plene illud 
cooperiendo, ut in translatione glorissimi marty- 
ris Alexandri clare narratur. Et hodie quoque 
fiunt magna miracula circa mulieres, nimio pro- 
fluvio menstruali laborantes, quee pallio hoc te- 
cte, sanitatem recuperant. Nimis longum esset 
si singula miracula hic inserere vellem, qu: cir- 
ca mulieres sanctus Martyr per pallium suum 
operatur. Compertum enim habemus, nonnullas 
mulieres duodecim, nonnullas paucioribus annis 
fluxum menstruum plus :quo passas, et frustra 
substantias suas in medicos erogasse, quam pri- 
mum autem sancto Alexandro votum voverant et 
cum munere sub ejus pallium venerant, mox in- 
columes, sanzeque redditz sunt. 

l7 Fiunt autem quotidie ejusmodi miracula 
multa, quze ad lucem non veniunt, eo quod mu- 
lieres natura verecundz sint, et has infirmita- 
tes, quibus possunt modis, occultant. Verecun- 
dia itaque superat: Dei magnalia celant. Virilis 
insuper sexus, hwemorroidarum fluxu molesta- 
tus, sepius pallii hujus beneficio liberatus est. 
Ceterum qui przegravi ac diuturno capitis dolore 
tentantur, si in bona devotione ad mirificum hoc 
pallium confugerint, ilico precibus et interces- 
sione sancti Alexandri liberantur. Preegnantibus 
etiam et in partu laborantibus S. martyr Alexan- 
der preesentissimus patronus adesse dignoscitur. 
Contradenique tempestates et aeris intemperiem 
gloriosissimus hie Martyr specialis patronus in- 
vocatur. Hinc est quod municipes oppidorum Bi- 
berach, et Mindelhaim singulis quibusque annis 
S. Alexandro taurum deferre solent, ut interces- 
sione ejus aliorumque Sanctorum, quorum reli- 
quic in laudabili monasterio nostro Ottinpurano 
habentur, fruges eorum a grandine et aeris in- 
temperie custodiantur. Cum itaque Dominus per 
hune Martyrem magna miracula vel hodie opera- 
ri dignetur, non abs re nomen ei impositum vi- 
detur Alexander; nam Alexander allevians an- 
gustias interpretatur. 

18 In quacumque autem necessitate Martyrem 
hune quis invocaverit de corde puro et devotione 
vera, sublevamen atque auxilium absque dubio 
ab eo sentiet. Quisquis ergo es, qui sancti 
Alexandri virtutes mirificas aut legis, aut audis, 
ἃ laudibus ejus ne sileas, precor; sed fiat sicut 
Scriptum est: Laudate Dominum in Sanctis ejus ; 
honor enim qui Sanctis defertur, Deo exhibetur, 
qui mirabilis in Sanctis suis existit. Ergo sancti 


21 


gloriosissimique martyris Alexandri laudes et 
merita amplificemus in terris, quemadmodur et 
nos volumus ab eo commendari in celo Deo om- 
nipotenti ; dignis hic eum obsequiis promereamur, 
ut et ipse zeternam nobis vitam impetrare digne- 
tur in patria. In hae vero miseriarum valle omnia 
incommoda et adversa clementer avertat, sub- 
levet paupertatem nostram et miseriam, et in 
omnibus ita nos regat, foveat et protegat, ut post 
vitre hujus cursum ad gaudia venire valeamus 
seterna, cum ipso perpetuo gavisuri. Amen. 


CAPUT III. 


Alia S. Alexandri translatio , unius e 
vii Fratribus an alterius, in Westfa- 
liam. 


pu secundo hujus Commentarii pravii, 

num. l7, retulimus ex Chronico Mindensi 
corpus Alexandri filii S. Felicitatis, integrum de 
Roma in oppidum Westphali:e Wildeshusen, a 
Walberto, filio filii Wedekindi, Regis Angaro- 
rum, translatum. Vide etiam num. 21. Atque huc 
spectat unum e Mss. nostris, que habemus, hunc ti- 
tulum praferens, de miraculis S. Alexandri, S. 
Felicitatis filii. T'um sequitur allocutio prosphone- 
tica, dilectissimo atque omi charitatis officio 
precipue colendo Sundrolto presbytero, Megin- 
hart, vilissimus servorum Dei servus, in Domino 
Jesu Christo perpetuam optat salutem. Post di- 
ctam, allocutionem. totus est Auctor, per tria parva 
capita, ezxcurrens, in narratione rerum, huc minime 
pertinentium, quas idcirco pratermittimus. Capite 
autem quarto referuntur tres epistole commendati- 
tiz, a Lothario scripta in favorem | Walberti unius 

e proceribus suis et Saxonum ex genere, ut ibidem 
dicitur, e£ de quo supra, proficiscentis ad. limina 
Apostolorum ; una quidem ad Ludovicum, Lotharii 
fiium, Italie Regem; altera autem. Principibus 
post Regem et Primatibus Italice provincie ; tertia 
vero inscribitur Domino Apostolieze Sedis beate 
memorie Leoni Episcopo, hujus nominis V. Ca- 
put vero quintum. propius aitingit prasens argu- 
mentum de translatione S. Alexandri martyris, ejus- 
que miraculis, ubi sic lego: 

20 His itaque epistolis apud dictum Regem 
susceptis, propositum [iter] pergere ccepit. 

21 Transcensisque Alpium jugis, Italieze fi- 
nes... pervenit, atque Hludovicum ejusdem pro- 
vincie regnatorem, ut jusserat, appetiit, nun- 
tium quidem, quod portaverat, denudavit. Quo 
audito, Rex principibus suis intimavit, et patris 
imperium patefecit ; illum autem predictum nun- 
tium honorifice susceptum, muneribus ditatum, 
aliisque suffragiis sustentatum, tam presentibus 
suis fidelibus, quam absentibus dictis vel scriptis 
commendatum, dimisit in pace. Ille autem cum 
jam longa itinerum spatia pene peregerat, ccepit 
zegrotare; sed Christo Domino auxiliante, levius 
habens, Romam usque pervenit, ibique a Priore 
digne in hospitium susceptus, mansit ilie xrv 
dies, nuntiumque, quod portaverat, in prswsen- 
tiam Domini Leonis Pap: attulit, eique omnem 
rei ordinem aperuit; quod prwdietus Dominus 
servus bene suscipiens, ac principibus civitatis, 
ad se accersitis, nuntium, quod audierat, enar- 
ravit, et quid faciendum esset, sciscitavit. Cum- 


que 


EX MS- 


Dequa trans- 
latione hic 
agatur. 


Alexandri, 
ftii Felicita- 
Lis oblentum 
corpus 


EX MS. 


accensis ut- 
tro et extin- 
ctis candelis 
translatur. 


Mulier oscu- 
lo capitis S. 
Alexandri 
prohibita, 


cíaudus an- 
norum de- 
cem sanatur; 


uti muta el 
surda, 


29 
T 


que omnes Domini nutum faciendum esse judica- 
verunt, adsensum prebuit petitioni, congregata- 
que multitudine civitatis, sanctz:e Dei Genitricis 
reliquias et aliorum Sanctorum quamplurium, nec 
non etiam S. Alexandri martyris, beat: Felici- 
tatis filii corpus integrum, przesente omni populo 
condonavit; mandans videlicet Regi Hludario, 
missoque presenti preecipiens, ut illas ita hono- 
rifice in Missarum celebrationibus, et canonica- 
rum horarum solemniis, candelarum quoque et 
lucernarum luminibus, omnibusque divinis ex- 
equiis procurarent, sicuti in die judicii securi 
esse voluissent. 

22 Postea vero Apostolico more benedictione 
data, multa civitatis turba comitante, ire permi- 
sit. Cumque jam in via lassi prope frequentiam 
populi constitissent, ut paululum requiescerent 
et orarent, et adhuc populo civitatis presente, 
candelz quz pariter portabantur incensz, extin- 
οἶδ fuerunt. Sed cito per merita sancti Alexan- 
dri martyris incensz, et relicti luminis munere 
honoratz, splendidiores, quam antea fuissent, 
exstiterunt. Hoc etiam in eadem via secundo ae 
tertio juxta fontem, qui dieitur fons S. Martini, 
factum fuerat. Quod vero videntes Romani Do- 
mino gratias egerunt, et cum magno tripudio re- 
vertentes, domno Apostolico signa, quz: facta 
fuerunt, narraverunt. 

23 Predictus igitur vir, nomine Waltbraht, 
cum suo comitatu honorifice portans Sanctorum 
reliquias, magnis undique multitudinibus, viro- 
rum scilicet ac mulierum diversarum regionum 
occurrentibus, atque venerationem przbentibus, 
signisque quampluribus coruscantibus, fine tenus 
Francorum sospes pervenit. Cumque venissent 
iu castellum, quod vocatur Bodbardo, et ibi San- 
ctorum reliquias deposuerunt, adveniente magna 
multitudine populi ad loculum, ut oraret, et Do- 
mini misericordiam imploraret, sanctique Alex- 
andri caput palliis involutum osculando saluta- 
ret, sicut domnus Apostolicus imperaverat. Prze- 
cepit namque eis, aliis reliquiis sigillatis, ut ca- 
put ejus ad ostendendum et salutandum populis 
occurrentibus przebuissent; quod vero cum fecis- 
sent, adfuit inter eos quaedam mulier, quze cum 
aliis viris ac feminis cupiens caput sancti Mar- 
tyris oseulando tangere, ac suorum peccaminum 
veniam postulare ; sed mirum in modum accidit, 
aliis omnibus appropinquantibus, et sanctum ca- 
put osculantibus, illa minime, nescio quam ob 
causam, accedere quiverat, sed longe remota et 
sequestrata non adipiscens... quod cupierat, re- 
liquo populo hoe admirante, türbulenta et anxia 
moerens recessit. Inde profecti usque Saxoniz 
fines eum magno gaudio pervenerunt. 

24 Cumque venissent in regionem Dreni, in 
villam quz dieitur Stenvord, quidam vir, disci- 
pulus predieti Waltberti, nomine Uverninger, 
qui jam x annis eurvus et claudicans fustibus se 
sustentabat. Hic itaque veniens ante feretrum S. 

Alexandri martyris, ceterarumque reliquiarum, 
eorum suffragia quzrens, ut membrorum inte- 
gritatem recipere mereretur. Reptans itaque ma- 
nibus et genibus, ad loculum venit multis adstan- 
tibus populorum turbis; integram, quam potue- 
rat membrorum sanitatem recepit, acsi nullam 
antea lzesionem pertulisset. 

25 In eadem vero villa fuit quzedam mulier, 
discipula viri nobis notissimi Theothardi scilicet, 
qu: aurium et linguz officiis a nativitate penitus 
privata fuit, quam etiam amici et propinqui 
illius ad reliquias Sanctorum ducentes, Dei om- 


ANALECTA DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 


nipotentis et sancti Alexandri martyris clemen- 
tiam implorabant, ut illius mulieris et illorum in- 
firmitati consulerent. Qu: Dei omnipotentis cle- 
mentia et sancti Martyris orationibus celeriter 
sanitati restituta est, ita ut loqueretur et audiret, 
multis illie, qui eam bene cognoscebant, adstan- 
tibus, gratiasque Domino et laudes referentibus, 
qui semper in Sanctis suis triumphat in :evum. 

26 Igitur quidam vir de pago Tuguviti prop- 
ter invidiam inimicorum suorum, qui sedem le- 
gislatorum possidebant, oculorum lumine jam xx 
annis aut eo amplius privatus, cum cognovisset 
quod predictus martyr ad Monasterium, quod di- 
dieitur Osnabrugga advenisset, et miracula, quie 
in via ob diversas infirmitates acciderant, audis- 
set, festinus ad loculum, quo sancti Martyris ossa 
vehebantur, perrexit. Jam autem eo appropin- 
quante, et loculum volente tangere; Dei ommi- 
potentis misericordia, et sancti Martyris precibus 
adjutus, visum quem propter invidiam et inju- 
Stum judieium amiserat, pleniter recepit. Alter 
vero vir, nomine Wetrich, oculorum lumine pri- 
vatus, in eodem itinere in villa Wallenharst, 
sancto martyri Alexandro occurrit, meritisque 
ejus adjuvantibus, visum recepit. 

21 Eodem vero tempore mulier quoque quz- 
dam, predicti Walperti famula, aurium auditu 
privata, venit ad predictum Dei Sanctum in 
pago Dersaburg, in villa scilicet, quze dicitur 
Bochorna, illius auxilium ob detrimentum prz- 
dietz infirmitatis quod patiebatur, qusrens, ut 
Dominus omnipotens et memoratus ejus electus 
suce infirmitati subveniret. Quod cum mente et 
firma fide speque certa fieri posse credebat, per 
Dei omnipotentis misericordiam ac sancti Marty- 
ris merita auditu recepto, lzta reversaest. Alte- 
ra vero veniens de pago Leri, de villa scilicet 
Hoozdorf, uncis manibus, occurrit feretro, quo 
przdieti Martyris corpus portabatur, manuum- 
que rectitudine recepta, propriam gaudens [re- 
petiit] domum. In eadem autem villa virgo quze- 
dam unco pede claudicans advenit, sanctique 
Martyris ossa petivit, et sanitate recepta, ma- 
gnificans Dominum rediit in sua. 

28 Fuit ergo eodem pene tempore quidam vir, 
nomine Waldmann, qui in tantum claudus ex- 
stiterat, u& etiam ambulandi officium implere 
minime potuerat. Hie enim cum venisset ad lo- 
cum Wigaldinghus, ubi S. Alexander pretiosi 
corporis elegerat requiem, provolutus coram se- 
pulehro illius, Domini suffragia preedictique Mar- 
tyris intercessionem postulavit, quem Dominus 
quoque omnipotens, more solito, ab imminente 
infirmitate per merita predicti Martyris libera- 
vit, sanitatique restituit. Postea vero quidam 
puer, alias de regione Wihonote, ita curvatus 
corpore fuerat, ut locum, in quo jacebat, omnino 
relinquere nequiverat, quem itaque etiam tunc 
amici et propinqui ejus, audita fama virtutum, 
qui per merita memorati Domini famuli fiebant, 
feretro imponentes, ad eumdem Dei servum as- 
portabant, nihil hzesitantes, quin salutem infir- 
mi, quam desiderabant, impetrarent. Qui cum 
adhue longe positi essent in via, antequam ad 
ecclesiam saneti Martyris advenirent, is qui por- 
tabatur feretro, sanitatem recepit ; simulque cum 
aliis ambulando, Dominumque laudando, ad pree- 
dictum Martyrem usque pervenit, ibique celebra- 
ta oratione, et gratiarum actione peracta, tandem 
viam, quam antea ab aliis portatus advenerat, 
nullis hominum adminiculis indigens, regressus 
est eum gaudio. 


29 


D 


Cacus unus et 
item alter; 


ilem surda, 
et uncis ma- 


nibus labo- 
TQn5: 


claudi, 


A 


surdus et 
mutus, 


Cacus ; 


* an trapezi- 
larum? 


brachio pu- 
trido affectus 


cea 


debilis alius- 
que caecus 


DIE DECIMA JULII. 23 


29. His ergo ita peractis, erat quidam vir in 
monasterio, quod dicitur Daventre, a nativitate 
sua surdus et mutus, nec non etiam czcus, cui 
certe loci illius incole. eleémosynarum largitio- 
nem aliarumque rerum mecessitatem sufficienter 
propter nomen Christi administrabant; qui etiam 
cum cogitabant, et causa et gratia orationis me- 
moratam Martyris ecclesiam peterent, ejusque 
misericordiam implorarent, occurrit eis animo, 
ut illum infirmum, quem antea przdiximus, se- 
cum portare deberent. Quod cum omnes una vo- 
ce laudabant, ut facerent, ponentes in feretro, 
usque przediectum deportabant ad Martyrem, ba- 
silicamque ingressi, semivivum, quem portabant, 
deposuerunt. Illi videlicet manentes illic, vigiliis 
et orationibus nocte illa vacantes. Jamque post 
mediam noctem πο] sonabant, et clerici vigi- 
liam noeturnam canebant. Hac quidem finita, vi- 
giliaque matutina inchoata, illucescente cum 
die, multis coram populorum turbis adstanti- 
bus, solutum est vinculum linguz ejus, oculisque 
apertis auditus aurium pariter venit, sanusque 
effectus est. 

30 Libet me quoque adhuc aliquod miracu- 
lum, quod a dicentibus audivi, narrare de quo- 
dam viro nomine Genhard, qui Hludarii Impera- 
toris jussu obezcatus, eo quod artem trapacce- 
tarum ' cum fraude exercebat. Qui cum multo- 
rum annorum curricula detrimentum adempti 
luminis patiebatur, tandem iter arripiens, S. 
Alexandri clementiam petivit, et coram ejus se- 
pulehro adorando oculorum lumen integre rece- 
pit. In hoc igitur signo aliisque quampluribus 
superius scriptis, clarissime ostenditur, cujus 
meriti fuit Sanctus iste vir, adhuc in corpore vi- 
vens, ante cujus ossa et cineres tam diversa mi- 
racula virtutum in tantum coruscant, ut claudi 
curantur, surdi auditum accipiunt, czeci visum 
capiunt, et diversis infirmitatibus obtenti, ejus 
precibus liberantur. 

31 Cum ergo rumor iste longe lateque per- 
crebuerat, et de diversis loeis undique infirmi et 
zegroti ad auxilium sancti Martyris confluxerant, 
adfuit interea quidam magno dolore in brachio 
detentus sinistro, ita ut vermes in eo crescerent, 
et putredo miserrimum fcetorem emiserat, in 
tantum sane, ut nullus cireumadstantium unius 
hore spatium penitus sufferre potuisset. Erat 
enim totum brachium ei ita maceratum, ut nihil 
ineo omnino carnis visum fuerat, excepta cute 
et nervis, nisi in illo loco quo superius diximus, 
in quo magnum pondus feedidze carnis, tuberis in 
modum pendere videbatur. Ille autem. indubius 
quin Dei clementia et sancti Martyris precibus 
sanaretur, cumque appropinquasset loco, in quo 
sancti Martyris membra quiescebant, protinus 
omnis tumor et dolor vulneris, quasi aceutissimo 
ferro abseissus, multis hoc miraeulum cernenti- 
bus, in terram ceciderat, ac sic sanus effectus 
abiit in pace. 

32 Postea vero Abbonis cujusdam viri liber- 
tus, nomine Walotag, valde debilis in uno crure, 
ita ut limen januze domus su: sua. sponte trans- 
ire non poterat: quippe crus, in quo debilis fue- 
rat, mirum in modum lumbos retro ut ungula 
circuibat, et ambulandi ordinem, quem jus na- 
turz expostulat, denegavit. Qui cum venisset 
ad ecclesiam sancti Martyris, et ejus beneficia 
firma fide et spe certa qussierat, sanitatem, 
quam quzsivit, impetravit; ita sane, ut rectis 
cruribus et pedibus ambulavit, quasi nullam ant- 
ea pertulisset lesionem. Igitur non post multos 


dies, dum hzc agerentur, quidam homo, nomine 
Adiuger de villa, que dicitur Wilsheim, quze si- 
ta est in pago Divebenti, oculorum visu privatus, 
venit, ut predieti Martyris membra causa ora- 
tionis ac intercessionis expeteret, suzeque neces- 
situdinis aliquod adminiculum impetraret. Cum- 
que advenisset seseque ante tumbam ejus flendo 
et peccata sua confitendo, humiliter inclinasset, 
visum recepit, statimque cum multitudine ad- 
stantis plebis, Domino et sancto Martyri ejus 
gratiarum actiones et laudes referens, pro acta 
sanitate lzetus recessit. 

33 Eodem pene tempore audiens hzc quidam 
vir, nomine Meginger, cui filius erat juvenis, a 
nativitate sua surdus et mutus, quem cum cogi- 
tabat ut ad ecclesiam sancti Martyris perduceret 
et ejus clementiam propter instantem in filio in- 
firmitatem imploraret, tandem viam, quz illuc 
tenderet, una cum filio festino cursu pergere 
ccpit : cumque jam appropinquassent loco, quo 
tetenderunt, et adhne duorum milliarium spatio 
aberant, per intercessionem sancti Alexandri et 
illorum fidei firmitatem, auditus aurium rediit, 
solutoque vinculo linguz ejus, audiebat et loque- 
batur, magnificans Dominum; sieque pariter cum 
patre aliisque comitibus Dominum laudando et 
glorificando usque ad ecclesiam, quo tendebat, 
ibique oratione celebrata, cum magno tripudio 
domum reversus est. Interea mulier quedam, 
nomine Reinbrunn, tortis membris atque curva- 
tis, de dicta regione venit, ut clementiam sancti 
Martyris, quam multis concessam audierat, ex- 
peteret et impetraret, quod quia procul dubio 
fleri posse crediderat, factum fuerat: nam sani- 
iatem, quam cupiebat, membrorum pleniter ac- 
cepit, ita sane ut vix illius postea aliquod vesti- 
gium debilitatis in ea. potuit cognoscere. Czca 
quoque quzedam mulier, nomine Bna, quz per x 
annos visus oculorum expers erat, per meritum 
et intercessionem memorati Martyris visum rece- 
pit, sanaque effecta est. 

34 Fuitergo quiedam, mulier nomine Weri- 
ca, de pago Haverun ex villa Heribedd, que ex 
tempore nativitatis sue ceca remansit, quam 
etiam ut parentes et propinqui ejus ad predi- 
ctum perduxerunt Martyrem, visum oculorum ac- 
cepit, et serenis obtutibus, eamdem viam, quam 
antea mcerens et anxia advenerat, lzta et ju- 
cunda regressa est. 

35 Eodem vero tempore homo quidam, nomi- 
ne Reginar, de villa Holttorp, in tantum [eurvus] 
fuit, ut omnino oculis ccelum aspicere non po- 
tuerat; cumque venisset ad Basilicam saneti 
Alexandri martyris, et ejus auxilia invocasset, 
per Dei clementiam et merita prefati Martyris, 
sanus effectus est. Factum est autem cum nata- 
litius memorati Martyris celebraretur dies, et 
multi :groti et imbecilles ad hane confluxerant 
festivitatem, quidam vero czeci et claudi, quidam 
quidem surdi et muti fuere. Sed ex hic omnibus 
qui convenerant, masculum auxilium et femi- 
neum Domino operante, et meritis predicti Mar- 
iyris intervenientibus, decem sanitatem recepe- 
runt. 

36 In tempore vero illo quedam mulier, no- 
mine Femburg, quie nata. fuit in Fresia, mansit 
exulin vieinitate loci illius, ubi jam prvwefatus 
Martyr sacro quiescit corpore, cum muliere cu- 
jus nomen nobis modo ad memoriam non occur- 
rit, quee cum  cogitasset, quomodo peregrinam 
illam vendidisset, eo quod peregrina esset et pa- 
ironum non habuisset; Dei omnipotentis nutu, 


qui 


EX MS. 


juvenis sur- 

dus et mutus, 
inulier cur- 

vata aliaque 

C&Ca. 


curantur, 


F 


Alius male 
affectus, et 
aliidecem 
agroti ; 


uti etiam 
mulier mi- 
sere con- 
tracta , 


EX Ms. 


B 


caca, et plu- 
Tes alii sospi- 
tati resti- 
tuuntur. 


Conclusio 
scriptoris. 


94 à 
qui omnia occulta cordium aperit, intellexit illa 
paupereula, quz ei cum dolo machinabantur, et 
fugit ad quemdam virum viribus potentem, ut 
quia Dei timorem non habebant, qui illi insidia- 
bantur, per hominis formidinem saltem a malo, 
quod concinnabant, cessasset; et in domo ejus 


mansisset. Non post multos dies ccpit infirmari, 


scilicet hoc modo : fiebant quippe ei subito mem- 
bra contracta et in tantum trementia, ut omnes, 
qui viderant habitum illius, obstupefacti mira- 
bantur. Tune ergo mulieres, qu: ad auxilian- 
dum ei aderant, miserunt illam semivivam in 
aquam frigidam pene ad horam plenam, eo modo 
quzxrentes medicinam cum qua hoc perfecerunt, 
et eam iterum de aqua extraxerunt: statim ex 
hoc tempore brachium ei remansit immobile, et 
digiti in modum pugni contracti ad palmam. Pes 
quoque ei ferme retrorsum usque ad nates retor- 
tus erat. Cum hoc membrorum stipendium jam 
multos pertulisset dies, tandem ad Dei omnipo- 
tentis clementiam, et sancti martyris Alexandri 
misericordiam confugit, coramque sepulchro ejus 
sana effecta est. 

37 Ad festivitatem etiam, quando purificatio 
sancte Mariw virginis, matrisque Domini nostri 
Jesu Christi celebraretur, quzedam mulier, ocu- 
lorum lumine carens, venit ad illum sanctum lo- 
cum, ubi Alexander martyr Christi quiescit cor- 
pore, visuque recepto, sana recessit. Similiter 
quidam vir, ad Missam sancti Joannis Baptistz, 
in eodem loco, prestante Domino, visum rece- 
pit. Postea vero ad festivitatem jam prescripti 
Martyris in utroque sexu, virorum scilicet ac 
mulierum, variis infirmitatibus detenti quinque 
sanitati restituti sunt. Derhebergi quidem quem- 
dam virum, nomine Eilo, inimici sui atrociter 
puniebant, eruentes omnino oculos suos, ambas- 
que manus pariter cum pede procidentes, semi- 
vivum reliquerunt. Cumque amici et propinqui 
ejus hoc audierunt, venerunt usque ad locum, in 
quo eum hostes ejus quasi mortuum reliquerunt, 
lugentesque, [et| eum velut quasi extinctum ap- 
prehendentes, domum reportaverunt. Cumque 
viderent illum adhuc vivum, medicos inquirebant, 
qui foverent eum, et sanarent. Tandem per ma- 
gnam difficultatem ulcera recentia mediocriter 
sanabantur. Interea quoque idem vir audiens, 
quanta miracula przedietus Martyr per Dei virtu- 
tem fecerat, allocutus est proximos suos, ut eum 
illuc veherent, quo sancti Martyris misericordiam 
et auxilium expeteret; illi etiam consentientes 
petitioni ejus, ita ut poposcerat, impetrabat. Cum 
iluc ad przdietum Martyrem pervenerant, po- 
nebant eum cum vehiculo, quo portabatur, ante 
tumbam Sancti Dei. Ille vero, ut solitus erat; 
visu eum oculorum remunerabat, ceteris, ut 
erant, membris debilibus permissis. 

38 Expliceatis ergo breviter, prout potuimus, 
signis et miraculis sancti Alexandri martyris, ex 
illo tempore, quo Roma profectus est, finem sta- 
tuimus facere narrationis nostre, quia quz ad 
nostram notitiam pervenerunt hic scripta esse 
videntur. Quze si quis scire voluerit, ad princi- 
pia scriptionis istius recurrat, et inveniet quam- 
plurima. Sed tam multipliciora sunt illa, quce ad 
nostram non pervenerunt notitiam, quam ea, quae 
hie nostris manibus in ordine arata videntur. 
Tum summa illorum signorum, quz hie scripta 
sunt, est pariter xxvirr, preestante. Domino no- 
stro Jesu Christo, qui cum Patre et Spiritu san- 
cto vivit et regnat Deus, per omnia secula secu- 
lorum. Amen. 


ANALECTA DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 


39 Ew verbis num. 25 : Discipula viri, nobis 
notissimi ; item ex iis, quz habes num. 30 : Libet 
me quoque adhue aliquod miraculum, quod a di- 
centibus audivi, narrare ; ex hisce, inquam, verbis 
patet, auctorem. vel synchronum fuisse rebus, quas 
marrat , vel sallem ea synchrono ea huc transcripta 
esse. Postremum est, ut lectorem moneam, quoniam 
unum idemque corpus communi natura lege non pot- 
est esse duobus locis : atque S. Alexandri corpus 
vendicant sibi Ottemburani ; quod et. Wildhusiani 
in Westfalia suum esse dicunt, et quidem integrum, 
ut patet. ea supra dictis : superest, inquam, ut. lecto- 
rem moneam, vel neutro loco idem esse integrum 
corpus ; vel tantum esse in alterutro. Quod si utro- 
que loco sit unum idemque corpus; dicendum, haud 
esse integrum, sed. sumi partem. corporis pro toto, uti 
mon varo fieri assolet, quando de Sanctorum veli- 
quiis agitur. Dabo itaque lubens partem. sape dicti 
corporis Ottemburanis; neque tantumdem. recusabo 
Wildhusianis; si quidem corpus, quod hi et illi 
sibi attribuunt, sit corpus δ. Alezandri, qui fuit 
unus e septem filiis S. Felicitatis, et non potius S. 
Alexandri martyris; de quo prater dicta nihil ha- 
beo, quod adjungam, ut certius aliquid statuam, ma- 
lens eos in sua possessione, quam habere se putant, 
relinquere, quam temere aliquid de non possessione 
affirmare. 


CAPUT IV. 


Oratio in laudem septem Fratrum, Au- 
ctore anonymo , forte monacho Ottem- 
burano, collata cum alio Ms. 


prs lux oritur, linguisque animisque fa- 
vete; nunc dicenda bono sunt bona verba 
die. Tlluxit etenim hodie, fratres dilectissimi, dies 
festus gloriosissimorum Martyrum beatissime 
Felicitatis ejusque natorum septem, qui Christum 
passionis constantia clarissime confessi, amore 
ejus terrena queque parvi facere, mortemque 
oppetere non dubitarunt. Non fortissimos eorum 
animos tyranni blanditie, plurifarizeque pollici- 
tationes enervare emollireve, aut quoquo modo e 
statione dimovere poterant. Nec rursum min: 
terrieulamentaque metum incutere valebant, sed 
constanti fortique animo in passione manebant ; 
fundati enim erant supra firmam petram. Turpe 
ducebant fortissimi Dei milites, se non posse mori 
pro Duce suo, qui prior pro eis sanguinem fude- 
rat, ne ipsi miserrimam, eamque perpetuam ser- 
vitutem sub hoste illo gravissimo dirissimoque 
servirent. Quidni autem legitime certaverint 
tanti Ducis freti auxilio, qui in se sperantes sua 
ope numquam destituit, quique suos interpellans 
milites: Confidite (inquit) quia ego vici mun- 
dum. Verum martyrium eorum nune missum fa- 
ciens, ad alia transire lubet, puta oppido, quam 
rectissime Felicitatis filii dicantur, quamque nu- 
merus beatitudini respondeat ac prorsus quadret. 
Ad quod ostendendum, rem altius ordiamur ne- 
cesse est. 

4] In primis itaque animadvertere est, quam 
beatissima hac femina Felicitas cum suis filiis 
Septem vere sternzque felicitatis beatitudinis- 
que typum ac umbram gerat: oportereque, nos, 
Si etiam felices fieri velimus, septem hos filios 
spiritualiter parere, et tamquam ante-ambulones 


illae 


D 


Quieedam ob- 
servationes 
quoad dictam. 
transtatio- 
nem. 


Orator, pau- 
ca prafatus 

de [ortitudi- 
ne Fratrum 
vult eos pari 
spiritualiter, 


alludens ad. 
eorum nomi- 
πα : Januar 
imprimis, 


quod nomen 
designat ja- 
muam, vera 
fidei ; 


€ 
Felicis, quia 
in fide vera 
Felicitas ; 


DIE DECIMA JULII. 


illac preemittere, quo tantopere anhelamus. Non 
enim religiosissima hxc Femina ante beatitudi- 
nem intravit, quam septem filios per martyrii 
palmam preemitteret ; quibus et ipsa superaddita 
est octava, ut verce. beatitudinis numerum com- 
pleret. Octonario quippe numero beatitudinem 
Salvator, discipulis in monte loquens, conclusit. 
Primus itaque filius ac natu major Januarius ap- 
pellatur, a janua nimirum nomen trahens, cui si 
recte (sed recte est) nomen impositum est, sacra- 
mentum magnum pre se fert; si enim Platoni 
in Cratilo de vera nominum impositione fidem 
habemus, affirmabimus, rebus singulis natura 
inesse rectam nominis rationem. Porro itaque, 
si propriz salutis cura nos tenet, primus filius 
Januarius a Janua, ut diximus, nomen habens, 
nobis generetur, qui haud dubie eam nobis ja- 
nuam figurat, de qua Salvator ait : Ego sum os- 
tium; per me si quis introierit, salvabitur. 

42. Cum autem Pater et filius unum sint, Filio 
dicente : Pater,et ego unum sumus, Spiritus 
quoque Paraclitus, ab utroque procedens, cum 
Patre et Filio unus sit Deus, relinquitur; quia 
janua hzc est, credere Trinitatem personarum 
in unitate essentiz ; et alia, qua* orthodoxa fi- 
des habet. Hane januam, qui non transierit, ad 
felicitatem numquam perveniet, dicente Veritate : 
Qui non crediderit, condemnabitur. Fides enim 
porta est salutis, ducens nos ad aliam portam 
baptismi videlicet. Baptismus enim ore omnium 
janua Sacramentorum esse perhibetur. Quee por- 
ta non nisi per Trinitatis confessionem patet, di- 
cente Domino : Ite, baptizantes in nomine Patris 
et Filii et Spiritus sancti. Per has portas Chri- 
stiano homini transeundum est, si veram conse- 
cuturus sit felicitatem. Hane quia Pagani et Ju- 
dez aspides non attingunt, in perpetuo errore 
manent, et per devia ad zeterna supplicia trahun- 
tur. Apertam ergo teneamus hane portam 
fidei, nec vecte infidelitatis aut peccatorum no- 
strorum eam occludamus, ne cum fatuis virgini- 
bus, janua clausa, ab :eterna felicitate excluda- 
mur. Nobis autem rite baptizatis et in vera fide 
manentibus, porta hzc aperitur salutis. Atque 
ita primum filium, Januarium nomine, parturire 
et premittere dicimur. 

49 Post Januarium Felix nascitur ; quod quam 
concinne fiat, quis est qui non videat? Quis enim 
felix esse poterit, nisi baptizatus et Christo cre- 
dens? Fides enim est, qu: nos salvat, dicente 
Domino : Fides tua te salvam fecit. Et item in 
alio loco scriptum legimus : Beata, quee credi- 
disti. Nato itaque in nobis Januario, id est aqua 
baptismi nobis renatis, et in vera fide radi- 


catis, Felix in nobis concipitur: tunc etenim, 


vere felices, quantum viz conditio permittit, nos 
existimare debemus, in fide nihil hzsitantes et 
exspectantes beatam vitam, quam reddet nobis 
Deus non mendax. Nec zegre molesteve feramus 
przmii dilationem : non enim nisi legitime cer- 
tans, coronatur. Scimus enim, Apostolo doctore, 
quia tribulatio patientiam operatur; patientia 
autem probationem; probatio vero spem; spes 
autem non confundit. Non ergo certaminis labo- 
rem, sed potius preemii magnitudinem attenda- 
mus : illud enim temporaneum ac momentaneum ; 
hoc diuturnum et zternum est. Adde quod non 
sunt condignze passiones hujus seculi ad futuram 
gloriam, quz: revelabitur in nobis. Verum, ut ve- 
rius dicam, bono ac felici viro nihil mali accidere 
potest, neque viventi neque defuncto: neque enim 
res illius a Deo negliguntur. Platonis hzec est, sed 


Tomus 111 Julii. 


25 


vera, sed Catholica sententia : etsi enim nonnulli 
eorum [ab] hominibus tormenta patiantur, Deus 
probat eos quasi aurum in fornace. Felicem ita- 
que natum tibi existimo, si recte in fide initiatus 
fueris; et quidquid adversi sustinueris, ad glo- 
riam tibi cessurum, ne dubites. Hunc igitur fi- 
lium secundum przemittas, ut eam, quz est vera 
felicitas, tandem consequi possis. 

44 Huic mox tertius succedit, Philippus no- 
mine, qui ut superioribus zetate minor, sic reli- 
quis quatuor natu major existit; cujus nomencla- 
turam si attendamus, os lampadis a interpreta- 
tum videmus. Quod si his credimus, qui curiosius 
vocabula rimantur, lampas non tam lychnum 
pensilem, quam et facem aut certe omne illud, 
quod accensum lucet, significat. Per os itaque 
lampadis, partem illam superiorem facis accipia- 
mus, qu:e ardet. Nunc videamus, quam nomina 
rebus respondeant. Januarium Felicemque Phil- 
ippus nascendo succedit, et fidem quoque chari- 
tas. Quomodo enim amabunt, qui non credide- 
runt? Quid autem congruentius per ignem, quam 
charitatem accipimus? Deus enim, qui charitas 
est, in ignis specie descendens, non tam capita 
quam corda Apostolorum illustravit. Adde, quod 
sicut ignis sua levitate semper sursum ascendit, 
ita charitas semper ad superna tendit, et ad cce- 
lestia viam molitur, terrenis et transitoriis spre- 
tis omnibus. Numquid non ardebat ille, qui dice- 
bat: Cupio dissolvi et esse cum Christo? Ardebat 
sane, et quidem in tantum, ut etiam totus igne- 
sceret in ignemque verteretur, ipso dicente: Vivo 
jam non ego, sed vivit in me Christus. Philippus 
itaque, quem amorem supernorum interpretati 
sumus, tertius filius sit, quem in nobis non tam 
parturiamus, quam sincera, charitate foveamus. 

45 Ferventibus autem nobis absoluta consum- 
mataque (saltem hic nobis possibili) charitate ; 
quid consequens est, nisi ut terrena quzeque con- 
temnentes, soli Deo vivamus, et mundum huncim- 
mundum cum suis vanitatibus relinquentes, soli- 
tariam agamus vitam ; solumque speculationi ac 
contemplationi supernorum dediti, ac cum Maria 
optimam partem eligentes, dicamus cum glorio- 
sissimo Hieronymo : Mihi oppidum earcer est et 
solitudo paradisus? Ita autem agere, quid aliud 
est, quam Sylvanum parere? Sylvanum, inquam, 
a sylva dictum, quem non inepte eremitam inter- 
pretabimur. Fingunt et poétze Sylvanum quem- 
dam sylvarum Deum, qui Cyparissum eximic 
pulehritudinis juvenem amavit : quo exstincto, 
et, ut fabule ferunt, in cupressum arborem 
iransformato, arborem ipsam pro solatio Sylva- 
nus portare solebat. Hic est illud nobile poétze 
carmen: 


Et teneram a radice tenens, Sylvane, cupressum. 


46 Dieamne, quod sentio, an minus? Sed di- 
cam : licet enim Herculi clavam de manu eri- 
pere. Eremite , quales in ZEgypto quondam 
erant, dii sylvarum dici possunt; dii, quando- 
quidem de eis dictum est : Dii estis et filii Ex- 
celsi omnes, qui eremum desertaque ac nemorosaà 
loca colentes, illud Maronis astruunt : 


....Habitarunt dii quoque sylvas. 


Dii formosissimum et prc filiis hominum specio- 
sum juvenem casto amore et syncera fide ama- 
verunt. Qui ob salutem omnium nostrum in ar- 
bore crucis mortuus est. Ideo arborem ipsampro 


9 solamine 


EX MS. 


Philippi , per 
quem desi- 
gqnatur cha- 
rilas; 


ü 


Sylvani, 
quod eremi- - 
tam seu soli 
tarium $0- 
nat; 


facta. a1gres- 
sione de ligno 
Crucis olim 
spreta, sed 
morte Christi 
nobilitata ; 


EN MS. 


exprimente 
Alexandrum 
quintum fi- 
lium, si quis 
certet spiri- 
tuali hac ar- 
matura con- 
tra diabo- 
lum. 


* nequitiz. 


26 
solamine in manibus portare solent gloriantes in 
Cruce Domini nostri Jesu Christi. Et signo sa- 
eratissimz» crucis sese munientes, contra tenta- 
menta hostis antiqui vafrasque ejus injurias for- 
tissime constantissimeque pugnarunt; verius di- 
xerim, hostem expugnarunt. Ad signum enim 
crucis, ut fumus evanescit, alioquin callidissimus 
ile praeliator diabolus, nec in acie stare valet; 
Sed turpissime terga det, necesse est. Nec cui- 
piam violentum illud videatur, si crucem Domini 
cum eupresso conferamus. Quid enim cupresso 
procerius? Quid etiam cruce sublimius? Cujus 
utinam aliquando qu: sit latitudo et longitudo 
et sublimitas et profundum eum omnibus Sanctis 
comprehendamus! Adde quod cupressus Diti sa- 
cra est; et ideo funebri, Plinio teste, signo ad 
domos posita. Romanis enim consuetudo erat cu- 
pressi ramos ante fores domus, in qua esset ca- 
daver, ponere, ne quis per imprudentiam ingre- 
diens, pollueretur : unde illam inferis fuisse con- 
secratam, dixerunt, hoc est, lacrymis et lucti- 
bus. Sie etcrux quondam despecta ignominiosaque 
fuit, nec nisi perditi, planeque flaeitiosi homines, 
proindeque Diti mittendi, eo afficiebantur sup- 
plieio. Nunc autem Salvatore nostro Jesu Christo 
^» eruce mortuo, eam ab hae nota vindicavit et 
membris suis tamquam margaritis ornavit; et 
qui prius supplicium fuit latronum et perditis- 
simorum hominum, nunc facta. est insigne et or- 
namentum Principum ac Regum; et in quo olim 
pendebant rei, nunc ipsa pendet ex collo Regum. 
47 Quiigitur vere sylvanus eremitave futurus 
est, crucem hanc jugiter manibus operum suorum 
portare debet, et sumere quotidie crucem suam 
et sequi Dominum, nec in alio glorietur, nisi in 
cruce Domini nostri Jesu Christi. Quidquid etiam 
adversi acciderit, totum ad passionem Christi re- 
ferat, ponatque sibi ante oculos quanta ille pro 
nobis passus sit, ne nos zeterna poena. damnare- 
mur; qui cum dives esset, factus est, pauper, ut 
sua nos paupertate ditaret. Puto autem, si ista 
cordi nostro altius insederint, omnia nobis, alio- 
quin aspera et difficilia, levia factuque facillima 
videbuntur. Et tunc demum mos Alexandrum, 
quintum filium peperisse credamus : qui, Levans 
angustias tenebrarum, gloriosissimo Hieronymo 
in libro de hebraicis nominibus interpretatur. 
Quam recte autem immissiones, per Angelos ma- 
los factze, angustice tenebrarum appellentur, vide- 
amus. Apostolus Ephesiis scribens : Induite, in- 
quit, vos armaturam Dei, ut possitis stare ad- 
versus diaboli insidias, quoniam non est nobis 
colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed 
adversus principes et potestates, adversus mundi 
rectores tenebrarum harum, et spiritualia offi- 
cia" in celestibus. Quibus verbis luce clarius 
est, tentationes diaboli, seu immissiones factas 
per Angelos malos, quos rectores tenebrarum 
Apostolus vocat, angustias esse tenebrarum. He 
insidie diaboli tenebrarum Ducis studiosius 
homini religioso cavendz sunt, qui jam per tot 
gradus bonorum operum, quos filiorum nomine 
μεταφορικῶς significavimus, profectus, jamjam 
felicitatem sit comprehensurus. Solet enim crimi- 
nator ille (hoc enim διάθολος interpretatur) vehe- 
mentius eos impetere, quos sibi fortius contraire 
viderit, et quo quis altius in virtutibus conscen- 
derit, eo majorem minatur ruinam. Seriptum 


ANALECTA DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 


est enim de eo : Esca ejus electa. Minus eos mo- 
lestat, quos quieto jure possidet. P 

48 Verum quia admodum paucos, nec nisi 
quos ;quus amavit Deus, hujusmodi perfectionis 
fastigium conscendisse videmus, ut numquam 
vineatur, numquam succumbat, et a callidissimo 
hoste, vario stratagemate contra nos pugnante, 
numquam superetur, reliquum est, ut si quando 
in bello ceciderimus, quamprimum resurgamus, 
nec longiorem in peccatis moram ducentes, hosti 
manum demus. Cecidit claviger ille zethereus, et 
Ducem suum negavit; sed numquid non adjecit, ut 
resurgeret? Ceciderunt innumeri alii, sed fortio- 
res semper surrexere, Antheo in hoc haud dissi- 
miles, qui, ut fabulz ferunt, ab Alcide in terram 
projectus, semper fortior resiliit. Idem nobis fa- 
ciendum est, ut cum fraude hostis circumventi 
fuerimus, et in peccatum quodpiam ceciderimus, 
proindeque grati:, quz spiritualis est vita, pri- 
vati fuerimus, ocius per poenitentiam resurga- 
mus, et Deum, qui non vult mortem peccatoris, 
sed magis ut convertatur et vivat, invocemus, in 
fide nihil hzsitantes, et mox aderit, morteque 
destructa, vitam nobis restituet. Dixit enim Deus 
per prophetam : Impietas impii non nocebit ei, 
in quaeumque die conversus fuerit ab impietate 
sua. Et post pauca : Si autem dixero impio, mor- 
te morieris, et egerit poenitentiam a peccato suo; 
feceritque judicium et justitiam, in mandatis vitz 
ambulaverit, nec fecerit quidquam injustum, vita 
vivet et non morietur. Quod ubi in nobis imple- 
tum fuerit, Vitalis, filius sextus, in lucem eductus 
dicatur. 

49 Cavendum autem est nobis studiosius, ne 
iterato cadamus, ne deterius quiddam contingat, 
fiantque novissima pejora prioribus. Ad hoc nobis 
maxime necessarius est animi vigor, quem Mar- 
tialem appellaverim, filiorum ultimum. Nisi enim 
magno fortique animo in finem usque certaveri- 
mus, ad veram felicitatem pervenire non mere- 
mur : non enim initium, seu primus aggressus in 
milite, sed finalis victoria coronatur. Plures stre- 
nuelaudabiliterque inceperunt, sed quia in fine tur- 
piter desierunt, mercede frustrati sunt. Martiales 
igitur bellicosissimosque athletas exhibeamus 
nos, fratres dilectissimi, et certemus diu noctu- 
que contra Leviathan illum serpentem; et se- 
ptem hos filios, quos spiritualiter jam parturivi- 
mus, per martyrii palmam przemittamus, sumen- 
tes quotidie crucem. nostram, sequendo Domi- 
num, et dicta factaque nostra omnia in Deum 
ordinemus. 

50 Superaddetur enim ita nobis facientibus 
mater octava Felicitas ipsa, ubi non erit luctus, 
neque clamor, sed omnia lzta et tranquilla. Vi- 
debimusque ea, quz non licet homini loqui, quae 
auris non audivit, et oculus non vidit, sed nec 
ullus umquam mortalium mente concepit. Ad 
quod gaudium perducere nos velit meritis et in- 
tercessione sanctorum septem Fratrum Deus, qui 
est in secula benedictus. Amen. 


ANNOTATA, 


a Philippus, quod interpreteris Hebraice Peh 
Lappidh, id est, lampadis os. 


RENNES 


DE 


D 


Hinc digres- 
sus ad Fita- 
lem 


et Martialem 


perorat. 


A 


ANNO CCLVII. 


B 


Martyrolo- 
giorum anti 
quiorum 
eongeries, 


C 


de sanctis 
hisce Marty- 
ribus tra- 
ctantium. 


DIE DECIMA JULII. 


27 


DE SS. RUFINA ET SECUNDA VV. MM. 


ROMA. 


GOMMENTARIUS PIUEVIUS. 


Memoria in sacris tabulis, publica 
veneratio, Acta. 


anctz Rufina et Secunda, virgines et marty- 
res, tam naturz lege quam fidei constantia 
sorores germana, magna semper jam tum 
ab antiquissimis retro lapse etatis tempori- 
bus in veneratione fuere, ut liquet ez Martiyrologio- 
vum testimoniis, ad posteros transmissis. Romanum 
parvum prater nudam illarum memoriam, nihil ha- 
bet : Romze, Rufin: et. Secundze. JVec plura de iis 
memorant Hieronymiana, quae perperam duas has- 
ce sorores septem. Fratribus, S. Felicitatis filiis, de 
quibus jam provime egimus, accensent. Atque idem 
hoc fieri in Martyrologio Antverpiensi aliisque co- 
dicibus, tradit Plorentinius in motis hic, asserente 
Menardo in Observationibus ad. Sacramentarium 
S. Gregorii Papa a pag. 169, in Missali Romano 
addi SS. Rufinam et Secundam sorores, quz non 
habentur in exeusis, neque apud Pamelium, ne- 
que in aliis nostris, ait, codicibus Mss. Ado san- 
ctarum Martyrum annuntiationi: Rome milliario 
decimo, natale SS. Rufinze et Secundz sororum, 
subnectit earum. Acta, seu saltem Actorum compen- 
dium, qua consonant Passioni, hic vulgata, si ex- 
cipias dialogismos aliquos seu parerga, ad distin- 
ctionem uncis inclusa, qua non male ab Adonis textu 
absunt. Rabanus : Eodem die (x hujus) natale est 
Rufinz et Secundze, duarum, quee sub persecu- 
tione Valeriani et Gallieni Augustorum per sce- 
leratissimum Prefectum, eo quod fidem Christi 
"negare et virginitatem perdere noluerunt, post 
varia tormenta, qu:e eis inflixit, ab ipso decolla- 
ἰὼ sunt. 

9 Notkerus sanctas sorores vefert his verbis: 
Item Romz milliario decimo, fundo Plautillz, 
qui dicitur Buxo, sanctarum Rufin: οὖ Secundze 
sororum, patre clarissimo Asterio et matre Au- 
relia genitarum, sub persecutione Valeriani et 
Gallieni, Judicibus Junio profecto et Archesilao 
comite, in loco przdicto, pro eo, quod sponsos 
suos, ἃ Christo apostatas, accipere noluerint, 
capite ezesze sunt. Usuardus quoque sic breviter : 
Item Rom:z, sanctarum Virginum Rufinz et Se- 
cunde, quae sub persecutione Valeriani et Gal- 
lieni tormentis sublate, ad ultimum una, capiti 
illiso gladio ; altera czesa cervice, migraverunt. 
Ex annuntiatione Romani moderni, quoad omnia 
fere coincidente cum. Usuardina, disce, quod sacra 
Martyrum corpora in Basilica Lateranensi prope 
baptisterium debito honore conserventur. De qua 
ve in codice Ms. Lateranensi Joannes quidam Diaco- 
nus sic enarrat apud Aringhum Roma Subterraneae 
lib. 9 cap. 10, num. 5 : Retro Basilicam Salvato- 
ris quatuor sunt oratoria; unum, quod habet ap- 
sides duas : sub una est altare sanctarum vi"gi- 


num Rufinz et Secundze, sub quo reconditze sunt, 
pretiosa earumdem Virginum corpora, quz in- 
venta sunt sub Anastasio Papa IV, felicis me- 
morie, antequam Apostoliea dignitate sublima- 
retur, et post ipsarum inventionem fabricato al- 
tari ad honorem earumdem, propriis manibus 
consecravit ipsum altare, astantibus nobis om- 
nibus et presentibus canonicis Basilieze Salvato- 
ris, et quam plurimis, tam de Urbe, quam extra 
Urbem. 

3 Hoc vero sacellum, seu oratorium SS. Rufinze 
et Secundze Episcopo Portuensi et Sylv Candidz 
α Gregorio IX concessum fuisse, constat, ut in ejus 
Bulla, edita, ut ibidem habetur, anno salutis 1236 
in hacverba : Item concedimus ecclesiam SS. Ru- 
finze et Secundze, sitam Rom: juxta palatium 
nostrum, cum omnibus pertinentiis suis. Atque ut 
perspicias, celeberrimam sanctarum Martyrum jam 
α longo tempore memoriam fuisse, observa, precor, 
sanctum Athelmum, Episcopum Schireburnensem, 
oratione ligata earum elogium contexere, ut videsis 
libro de laude Virginum, a pag. 859, apud. Cani- 
sium, Antiquarum lectionum tom. 5. Idem Auctor 
texuit earumdem laudes stylo soluto. Unde colligas, 
Martyrum nostrarum Acta satis tum temporis com- 
munia ac pervulgata fuisse, ut, quin ea pra oculis 
habuerit, dubitari non posse videatur. 

4 Ceterum publicam SS. Rufine et Secundze 
venerationem late diffusam fuisse, id argumento est, 
quod. hoc die aptata ipsis sit una eademque oratio in. 
Breviario Romano, quz legitur de septem Filiis S. 
Felicitatis. Ad celebritatem nominis earum etiam 
facit, quod recte observavit Baronius in notationibus 
ad Martyrologium Romanum; videlicet locum, ubi 
sunt passz, via Aurelia, decimo αὖ Urbe lapide, 
auctum esse sede episcopali, titulo Silve. Candide 
appellatum. Verum antiquissimus iste episcopatus, 
loco subverso, Portuensi unitus fuit a. Callisto II, 
ut tradit Ughellus tom. 1, col. 104, anno 1120. 
Ibidem loci erecta. [uit Basilica in honorem. sancta- 
vum Martyrum ; pro qua re Aringhus loco supra 
citato, num. 4, his verbis diploma producit Joannis 
XIX, datum anno tertio sui pontificatus, et. Petro 
Episcopo Silve candida inscriptum : Item concedi- 
mus et confirmamus vobis fundum in integrum, 
qui vocatur Buxus, in quo Basilica SS. Rufinze 
et Secund:e constituta esse videtur. De quo insu- 
per apud eumdem Auctorem legitur fragmentum di- 
plomatis, lati a. Victore 11 anno pariter sui ponti- 
ficatus tertio, ubi sic ait : Coneedimus et confir- 
mamus tibi, et pro te, atque propter te, in per- 
petuum reverendz ecclesi: sanctarum virginum 
et Martyrum Rufine et Seeundz, quie nomina- 


.tur Silva candida, in fundo, qui vocatur Buxus, 


quidquid auri, argenti, pallii seu cerze, vel qua- 
rumeumque rerum omnino jactatum, vel positum 
fnerit vel oblatum in toto altari majori S. Petri, 
sive in ejus venerabili Confessione. Huc etiam. 
spectat, quod jam pridem observatum. fuit in. anno- 
tatis ad passionem SS. Marcellini, Petri ac socio- 
vum MM. die 2 Junii, hodieque superstes, ut ibi- 
dem dicitur, vicus dictus Casale S. Rufinze, civi- 


tas 


D 
J. P. 
Earum pu- 


blica venera- 
Lio propagata. 


E 


ut colligitur 
6 locis sacris 


28 
tas olim episcopalis et cardinalitia, a Callisto II, 
ut moz retulimus, Portuensi conjuncta, utpote ab 
incolis deserta : unde dictum Casale, distat 7 p. 
m. Inter utrumque autem locum sita esse ibidem 
memoratur Silvula, Kircheri judicio eo loco sita, 
ubi veteres Silvam candidam nominarint. Tum 
mittitur lector ad ipsius Chorographicam tabulam, 
Latio illustrato przfixam. 

5 Adde ex Aringho, venerabilem ecclesie me- 
moriam in quodam hospitalis S. Spiritus praedio 
ad hane usque diem. perseverare, quod hactenus 
S. Rufinz titulo nuneupatur. Sape dictam vero 
ecclesiam a. Damaso PP. absolutam fuisse, refert ea: 
ejusdem Actis Baronius ad annum 384. Pancirolus 
in Thesauris absconditis Romanae Urbis meminit 
duplicis edis sacra, Sanctarum, de quibus hic agi- 
mus, nomine nuncupata. De quibus consuli potest 
pagg. 130 et 600. Atque hac sunt, qua de antiquo 
Sanctarum apud Martyrologos cultu ac publica ve- 
neratione corradere mihi licuit, deficientibus pluri- 
bus monumentis, quz me faciant in pertractandis 
celeberrimarum Martyrum rebus proliziorem. 


tis dialogismis infarciuntur, quam ut. eadem ubique 
pura ac sincera, ubique. ab interpolatoris manu in- 
tacta, sine formidine asseveremus ? Quot. et. quibus 
exemplaribus apographum nostrum contulerimus, 
docebit titulus illis prafiaus; qua breviter etiam edi- 
dit Petrus de Natalibus, ut etiam pluribus Italice 
Gallonius in Historia sanctarum. Virginum. Roma- 
narum a pag. 198; et omnium recentissime ea. ad 
brevem synopsim Gallice contraxit Tillemontius to- 
mo 4, pag. D, rejectis eorum motis ad pag. 589, 
observans ibidem in fine, videri colligi ex iis, qua 
Usuardus dicit de Sanctarum. morte (verba dedimus 
supra, num. 2) aliam de ipsis historiam extitisse. Li- 
bellus de Prafectis Urbis apud Bucherium pag. 236 
refert anmo conv Valeriano IV et Gallieno III 
Junium Donatum P. V. id est Praefectum Urbi, 
extitisse, sub quo passas esse Sanctas, memorant ea- 
rum Acta ; unde statuas earum martyrium innecten- 
dum tempori, quod id. muneris ille. administrabat ; 
post quem ponitur anno sequenti ibidem. : Cornelius 
Secularis P. V. Iste locus nos movit ad affigendam 
sanctarum Martyrum. passionem anno 291 potius, 
quam cum Baronio anno 260 ; sed tantillum discri- 
men. non debet nos multum morari. Em tibi jam ea- 
Tum passionem : 


PASSIO 


Exc Ms. S. Maaoimi Treviris, collato cum 
duplici codice Ms. nostro pergameno, 
nec non cum editis apud. Surium ac 
Mombritium. 


PASSIO SS. RUFINZE ET SECUND/E VIRGINUM ET MARTYRUM. 


ti, quod ipsi perierant : insuper etiam et has Dei 
famulas detestabili persuasione, ut eos imitaren- 
tur, hortabantur α. | Pro qua re volentes decli- 
nare eorum persuasiones insanas, ad preediolum 
suum, quod in Tusci: partibus videbantur habe- 
re, basternz b pergebant vehieulo. Quod audien- 
tes Armentarius et Verinus, statim. Comiti Ar- 
chisilao suggesserunt, [dicentes : Sponsz nostrae 
nos repudiaverunt ad infamiam deorum, qui 
Deum unum verum in colis colunt, Christum 
Jesum esse testantes ; et omnia templorum my- 
steria veluti contagionem perhorrescunt.| Qua de 
causa urbem hodie egressze fugerunt. 

2 Tum sceleratissimus Archisilaus cum mili- 
tibus suis equestribus, iter agentes sanctas Dei 
Virgines in via Flaminea milliario quarto deci- 
mo comprehendit; atque revocans eas ad urbem 
Romam, Junio Donato Prefecto obtulit [dicens : 
istas sacrilegas Virgines contralegem vivere, Deos 
negare, templa deserere, contra salutem Princi- 
pum agere, sponsis earum accusantibus didici. Et 
quia hanc curam mihi Domini nostri invictissimi 
Principes commiserunt, fas fuit ut fugientes com- 


Qualia ea- 6 Acta, de quibus Baronius in Notationibus, fidelia 

nde ee esse affirmat in Annalibus ad annum 260, quo San- — prehenderem, et vestrze magnificentiz discutien- — E 
tyriocoro- — ctarum agonem consignat. Sed an non nimium mul- das adducerem. Tum indignatus Preefectus] jus- 

nane. sit eas in custodiam redigi, a se invicem separa- 


tas, et die tertia in secretario adduci. In quo 
Rufinam ingredi jubens, dixit ad eam : Cum sis 
nobilis nata, quid est, quod ad ignobilitatem de- 
voluta es ; et cupis esse captiva in vinculis ma- 
gis, quam libera cum marito gaudere? Rufina 
respondit : Captivitas ista temporalis :eternam 
captivitatem excludit, et vincula temporalia, per- 
petua vinculorum ligamenta dissolvunt. 

3 Prefectus dixit : Istas vanas fabulas, et 
aniles abjice, et sacrifica diis immortalibus, ut 7 
possis sponsum tuum cum gaudio deliciarum at- 
tingere. Rufina respondit : Duo sunt inutilia, 
quae persuades, et unum dubium, quod promittis. 
Nam dicis, me idolis sacrificare debere, ut in 
perpetuum peream ; et post haec maritum aceipe- 
re, αὖ gloriam mez virginitatis amittam. Post 
ista duo tam aspera, tamque contraria promittis, 
quod usque ad senectutem cum gaudio deliciarum 
attingam, cum de te ipso incertus sis, si ad diem 
crastinum futurum attingas. |Preefectus dixit : 
Cessentista verba; quia parata sunt verbera : 
unde mihi videtur, ut consilio meliori corrigas 
cor tuum, et ab istis vanitatibus fugias; et tem- 
pus, quod tibi superesse poterit, non amittas. 
Rufina respondit : Aliquantulum correxisti ser- 
monem, cum dicis tempus, quod mihi superest, 
ostendis vitam hominis non esse certam, quia in 
incerto est posita ; sed ego vitam illam amplector, 
qua in szternitate consistit, et nihil incertum 
suis amatoribus repromittit. Quam vitam Chri- 
stus magister veritatis edocuit. 

4 Cui cum dura Judzorum pectora dubitatio- 
nis suze animos denegarent, mortuos illis de mo- 
numento excitans, hos jubebat su: assertionis 
edicere testimonium, ut virtutibus crederent, qui 
verbis credere noluissent. Junius Prwfectus Do- 
natus dixit : Ista vaniloquia abjice, et nube viro 
tuo. Archisilaus Comes dixit : Ista sacrilegii rea 
est, et non poterit in matrimonii sortem admitti. 


Rufina et Se- n et Secunda, dus sorores virgines, 
p erant cives Romanz, patre clarissimo ge- 
Lionis in fide nitze Asterio, matre clarissima Aurelia. Cum fer- 
COnslanlé5, — vor persecutionis jussu Valeriani et Gallieni Au- 
gustorum, in urbe Roma saviret, contigit, ut 
sponsi earum Virginum Armentarius et Verinus 


a fide Christianitatis recederent, [nec hoc conten- 


Rufina respondit : Sicut tu dicis, in matrimonii 
sortem admitti non possum, quia si ego hominis 
uxor esse desiderem, constat me virginitatem 
meam Christo Dei filio non vere vovisse. Unde 
audi, Cómes Archisilae : Min: tus, quere cui 
timorem ineutiant; me autem nec a virginitatis 
palma revocare poteris, nec ab amore et cultura 


Christi, 


DIE DECIMA JULII. 29 


A Christi, Dei filii, separare.] Tunc jussit adduci 
Secundam, ut Rufina soror ejus, in conspectu 
ipsius flagellis czederetur. [Sperabat enim saecri- 
legus, quod terrore ducta. Secunda, ejus persua- 
sionibus consentiret. ] 

Secunda, vi- Ὁ Sed cum vidisset sororem suam flagellis cce- 
dens ΠΝ κα di, clamare ccepit ad Judicem : Quid est, quod 
cwdi,in Ju- 8gl8, sceleratissime, et regni coelorum invisor? 
penu Quid est, quod sororem meam glorificas, et me 
d exhonoras? Dicit ei Przfectus : Ut video, insa- 
nior sorore tua es. Secunda respondit : Nec so- 

ror mea insana est, nec ego insanio ; sed ambze 

Christianze sumus. Et justum est, ut simul cce- 

damur, quia simul Christum Dominum confite- 

mur. [Gloria enim Christiani nominis verberum 

ictibus ampliabitur et tot computat coronas per- 

petuas, quot temporalia susceperit vulnera fla- 

gellorum. Dicit ei Preefectus : Hortare potius so- 

rorem tuam, ut vos ab hac injuria liberetis, et 

sponsis vestris cum gloria nobilitatis vestre re- 

stitui possitis. Secunda respondit: Vanis terro- 

'alias ageris ribus angeris ἡ et frivolis promissionibus agitaris. 
Nobis virginitatis ita est dignitas comprobata, 

B ut magis optemus occidi, quam vinci. Dicit ei 
Praefectus : Et si ab invito ablata vobis fuerit vir- 
ginitas, quid eritis facturze cum Christo? Seeun- 
da respondit : Virginitas in corde puro, Christo 
Dei filio, exhibetur. Non potest virgo integrita- 
lem suam perdere, si non consenserit a justitia 
declinare. Violentia enim passionem indicat, et 
passio przeparat palmam. 

virginitatis 6 Enad consensum nostrum arma sumpsisti, 

tenacissima ; 
utcogas nos, quod nolumus velle, et quod exe- 
crare jam ccepimus, delectari. Appliea ignes, 
gladios, flagella, saxa, fustes et virgas. Quot tu 
peas intuleris, per tot ego gloriam martyrii 
nostri numerabo. Quot violentias irrogaveris, tot 
ego martyrii computem palmas. Omnis enim no- 
bis gloria est poena, quam pro Christi amore su- 
spicimus. Nec corruptio dici poterit quee pro in- 
tegritate mentis non timet sui corporis subire 
jacturam. De consensu enim judicatur apud 
Deum, qui perfectam dilexerit voluntatem. | Tunc 
jussit eas Przefectus in tenebroso loco includi, et 
fumum stercorum fieri. Sed cum hoc fuisset fa- 
ctum, fumus ille, quasi thymiama exhalabat, [et 
non pene fcetorem, sed magis delectationem na- 

C ribus ministrabat.] Illa autem obscuritas, quasi 
die media vincebatur, [nec poterant ibi dominari 
tenebrz, ubi tenebrarum auctor viso Dei lumine 
vincebatur.] Jussz sunt inde tolli, et in suis bal- 

[7 neis includi : atque in dolium fervens c ac non 
temperatum jactari; ubi dum fuissent post duas 


horas ingressi, qui earum corpora tollerent, in- 
veniunt dolium frigidum, et vaporatum. 

"7 Quod audiens Przfectus obstupuit, et jussit 
eas duci, et in medio Tyberi mitti, et uno saxo 
ligato in collo ambarum, przecipitari. Cum quo 
Saxo per mediam fere horam merse sunt. Et 
qua misse fuerant d in superiore parte fluminis, 
siccis vestibus indute apparuerunt, praedicantes 
triumphum Domini, et Christi gloriam decan- 
tantes. Quod cum fuisset Judici nuntiatum, dixit 
Archisilao Comiti Przfectus : Istze, quas mihi 
tradidisti, aut magica arte nos superant, aut ve- 
rein eis sanctitas regnat. Unde sicut mihi eas 
tradidisti, ita ego eas tibi reddam, ut tuo arbi- 
trio, vel sententiam accipiant, vel evadant. 

8 Tune Archisilaus eas duci jussit in silvam 
in via Cornelia, ab urbe Roma milliario decimo, 
in fundo, qui vocatur Buxo ', et illic unam ezdi 
capite, aliamque percuti, et sic earum inhumata 
corpora derelinqui, [luporum morsibus comeden- 
da.] Sed Domini gratia non defuit credentibus in 
Christo, nec defunctis. Denique Plautilla matro- 
na, in eujus predio hoc factum est, vidit eas in 
visu sedentes gemmatas in thalamo, et dicentes 
sibi : Plautilla, desine a flagitiis idolorum, et ab 
incredulitateimpia cessa ; et credens Christo, ve- 
ni in przedium tuum, et corpora nostra invenies. 
Ibi eadem corpora, ubi invenire potueris, sepe- 
lies. Exurgens autem Plautilla, pervenit ad lo- 
cum, et inveniens sanctarum Virginum corpora 
[sine fcetore et sine aliqua lzesione, adoravit] et 
credidit, et fabricavit sepulchrum Virginum Chri- 
sti. [In quo loco beneficia orationum earum fru- 
ctum magnum virtutum ostendunt, in laudem et 
gloriam Domini nostri Jesu Christi, qui cum Deo 
Patre et Spiritu sancto vivit οὐ regnat in secula 
seculorum. Amen. Passe sunt autem sub die 
quinto Iduum Juliarum e.] 


ANNOTATA. 


a Hec atque alia, uncis inclusa, non habet A do ; 
et fallor, si non vedoleant interpolationem. 

b Surius habet basternis vectze. Est vero bas- 
terna vehiculum tectum et feminarum ; lectica, ge- 
statoria sella. 

c Ado legit solio ardente. 

d Codex noster pergamenus duplex et Mombritius : 
et qu:ze nudze missze fuerant. Ita etiam Ado. 

e Mombritius : passee sunt autem die vr Idus 
Julias. Ms. nostrum pergamenum, die xr Idus Ju- 


liarum. 


DE SANCTIS MARTYRIBUS AFRIS 


JANUARIO, MARINO, NABORE ET FELICE. 


Ex Martyrologiis. 


artyrologiorum prope omnium. unanimis 
consensus est in signandis hoc die et in 

Africa collocandis quatuor hisce Marty- 

ribus, ut mirum sit, c05 ὦ Beda, Floro 

et consequenter a. Rabano prateritos, quemadmo- 


X JULII. 


dum οἱ binos synonymos Mediolanenses, de quibus 
agendum erit ad diem XI hujus mensis. 'etustissi- 
ma. ipsorum. annuntiatio exstat in. codicibus Hiero- 
nymianis apud Florentinium hoc die, cum. hac ta- 
men diversitate, quod in nostro Antverpiensi sew 


Epter- 


EX MS. 


& quo in Ti- 
berim praci- 
pitari jussz, 
sednon sub- 
mersa 


d 


altera ampu- 
lato capite, 
altera per- 
cussione cur- 
5um consum- 
marunt. 

* Busso 


In antiquis- 
simis Fastis 


AUCTORE 


hi quatuor 
Martyres 


a duobus 
synonymis 
distinguun- 
tur, 


qui Laude 
Pompeia 
passi, colun- 


20 
Epternacensi legatur Januaris pro Januarii, et in 
Corbeiensi ac. .Blumiano, Marinz pro Marini; de 
additione militum xtt loquemur paulo inferius. En 
igitur constans commemoratio : In. Africa, Janua- 
rii, Marini, Naboris et Felicis, qualem. omnino 
etiam refert hoc ipso die Romanum parvum a Ros- 
weydo editum. Notavi in Observationibus ad Usuar- 
dum, in serie jam dicti Romani parvi ezpunctos esse 
socios, qui in Hieronymianis adjungi videbantur ; 
quod. brevi recte factum ostendemus. ANeque vero ea 
in ve gravis difficultas ; majorem suscitavit Ado, dum 
hodiernos Martyres Afros cum Mediolanensibus seu 
Laudensibus confudisse videtur. 

Ὁ. Ita ipse primus, quod sciam, hoc die scripsit : 
Eodem die in Africa, natalis sanctorum Januarii, 
Marini, Naboris et Felicis decollatorum ; quo- 
rum corpora Mediolanum translata sunt. Suspe- 
cta fuisse Usuardo ultima ista verba, translationem 
innuentia, pridem etiam monui; sistit enim ejus-an- 
muntiatio in voce decollatorum, ex quo ad verbum 
sumpta est hodierni Romani commemoratio, ubi ve- 
cte, mi fallor, observavit Baronius, Martyres hos 
Afros, a. binis synonymis Mediolanensibus, qui, ut 
jam diximus, coluntur x1 J'ulii, distinguendos esse, 
qua etiam videtur fuisse Henschenüi opinio, satis 
aperte indicata in. Commentario praevio ad Acta S. 
Victoris Mauri die viu. Maii num. ' pag. 288, 
dum ex Tristano Calcho admittit SS. Naborem et 
Felicem Laude Pompeia occisos, et rursum in Àn- 
notatis pag. 290 ad litteram P, idipsum confirmat his 
verbis : SS. Nabor et Felix, sub eodem Maximia- 
no Imperatore et Anolino consiliario passi sunt 
Laude Pompeia ; at corpora eorum Mediolani de- 
posita. Coluntur xir Julii. 

3 Neque ignorabat Henschenius hodiernos mo- 
stros Martyres A fricanos, nam in ejusdem diei elen- 
cho Pratermissorum accurate notavit, SS. Naborem 
et Felicem, cum SS. Januario et Marino in Afri- 
ca decollatos, perperam vui Maii signariab Usuar- 
dis auctioribus. Florentinis, Stroxxiamo, Mediceo 
οἱ ibidem excuso 1486, utpote qui in. Martyrologüis 
Usuardi, Adonis, Notkeri et aliis referrentur hoc 
x Julii, ad quem diem eos remittit; ut manifeste 
gateat, eum. Africanos a. Mediolanensibus plane di- 
versos ezistimasse, tametsi opposita legisset. apud 
Adonem οἱ Notkerum; quorum sententiam. postha- 
bendum putavit apertissima auctoritati vetustiorum 
Martyrologiorum, quz ad x Julii fusius enarrabi- 
mus. P'ateor equidem, durum esse, binos hosce se- 
culi noni Martyrologos rejicere; ast in aliorum ve- 
tustiorum concursu, horum. potior habenda est ratio. 
Facile acciderit, ut nominum. synonymia utrumque 
in errorem induxerit, que ne multiplicare cogeren- 
tur, huic diei Sanctorum martyrium, alteri. (x11) 
translationem adscripserint ; id quod. apertius pra- 
stitit Notkerus, sic scribens x Julii : 

4 In Afriea, sanctorum Januarii, Marini, Na- 
boris et Felicis, ob constantiam Christians fidei 


tur xit Julii; decollatorum ; quorum corpora postea Mediola- 


DE SS. MARTYRIBUS AFRIS JANUARIO, MARINO, NABORE ET FELICE. 


num sunt translata. T'um vero ad xit. Julii seu 1v 
Idus, ita. prosequitur : Mediolani translatio san- 
etorum Martyrum Naboris οὐ Felicis, qui vI Idus 
Julii cum Januario et Marino in Africa decollati, 
hac die Mediolanum sunt deportati. De quibus 
beatum Victorem in passione sua credo suppli- 
casse : Ne separes me, Domine, ἃ civibus meis 
Martyribus tuis Nabore et. Felice. Inde colligere 
voluit Notkerus, et collegerunt alii, Africanos esse 
oportere, quos cives appellaverit S. Victor, genere 
Maurus, quasi Afri omnes Mauri dici debuerint, 
et ex eadem. patria cives compellari. Verum unde 
Notkero constitit, aut unde aliis constare potest, S. 
Victorem, tametsi Maurum genere (siquidem in 
hac parte satis indubitata: fidei sint ejus Acta) Me- 
diolani natum non esse, atque adeo SS. Naborem et 
Felicem cives suos nuncupare? Certe ez Actis qua- 
libuscumque educet nemo, S. Victorem in Africa 
natum, aut ex. Africa in. Insubriam. profectum esse. 

5 Illud praterea displicet in. Adone et iis qui ip- 
sum secuti sunt, quod Martyres nostri À fricani de- 
collati dicantur, cum musquam. passionis ipsorum 
aut. Actorum ezstet vestigium, unde id Ado desume- 
re potuerit; qui. procul dubio alia gesta non prater- 
misisset, in describendis longioribus elogiis minime 
parcus : unde facile subnascà potest opinio, notitiam 
eum aliquam habuisse, sanctos Mediolanenses Mar- 
tyres capite plexos fuisse, quod supplicii genus ad 
alios transtulerit, quos cum. hisce confundendos exi- 
stimabat. Nobis hactenus longe verosimilius est, dis- 
tinguendasprorsus istorum Martyrum classes : aliam, 
de qua. hic agimus, Africa incerto loco ; alium Me- 
diolanensibus vindicando, de qua. proprio loco plura 
disputabuntur. De hodiernis prater martyrii lau- 
ream, ez Martyrologiorum auctoritate, nihil uspiam 
deprehendimus. 

6 Atque hec quidem hactenus disputata, memo 
est qui mon tolerabilia et plane verosimilia, censeat ; 
neque mihi in mentem venisset dubitare, utrum qua- 
tuor isti sancti Martyres οἱ Africani fuerint, et 
qassi in persecutione, seu Valeriani seu Diocletiani 
aut alterius ante Constantini magni tempora ; nisi 
nova denuo et ante inaudita protulisset "Tamayus in 
suo Martyrologio Hispanico ad hunc diem, magnifi- 
ca hujusmodi amnuntiatione : Apud Caesaream 
Mauritanie in Africa, S. Marini, natione Hispa- 
nip qui cum aliis sociis advenis, pro Chri- 
sti nomine comprehensus, et variis tormentorum 
agonibus dilaniatus, tandem succiso capite, ad 
premium Martyr properavit zternum. JNVeque 
hic sistit ; sed àn INotis Julianum apostatam appellat, 
sub quo hos Martyres passos contendit ; Acta, propria 
comminiscitur, variaque alia huc contorquet, ex de- 
cantato fabulatore, qua recensere, nedum refutare 
est animus. Fontem consulant, qui discere cupiunt, 
quanta nobilitatis fuerit S. Marinus, civis Ulyssi- 
ponensis, cui priscas inscriptiones, gentilitia. insi- 
gnia, et nescio qua alia aptavit Tamayus, a nemine 
qui Dextrinis non delectetur, admittenda. 


DE 


contra quam 
censeant Ado 
et Notkerus. 


E 


n Marinus 
dici possit 
Hispanus ? 


x JULI. 


€ 


X JULII. 


DIE DECIMA JULII. 3] 


DE SANCTIS MARTYRIBUS TOMITANIS 


MARCIANO, DOMNO, DIOMEDE, JOANNE, SISINNIO, 


AURELIANO. ET 


ALIIS XXXVIII. 


Ex Hieronymianis. 


eplem. hi Martyres nominibus suis sic recte 
exprimuntur in vetustissimo codice mostro 
Antverpiensi, quem. nuncupamus Epterna- 
censem; sed in aliis nonnihil deformata sunt. 

Pro Diomedis enim, in Lucensi est Fromedi, in 
Corbeiensi 'Tromedi ; in utroque pro Sisinnii, legi- 
tur Sesini, quod fortasse genuinum. nomen. fuerit. 
Turpius in. Corbeiensi versum est Aureliani nomen 
in Aurelianidis. Iterum. ambo illi codices differunt 


ab Epternacensi in eo quod. socios anonymos addant 
dumtaxat Xxxvr, sed. in eo praferendam putavimus 
Epternacensis lectionem ; in. quo tamen Diomedi 
positum est pro Diomedis. Praeter nomina in hisce 
codicibus notata, nihil usquam. de istis sanctis Mar- 
tyribus legimus. Vide qua de frequentia Martyrum 
Tomitanorum, satis opportune hic annotavit codicum 
Hüieromymianorum editor Florentinius. 


— PE EE EAR ua 


DE SANCTIS MARTYRIBUS ALEXANDRINIS 


LEONCIO, MAURICIO, WELLITO, ACHILLEO, DANIELE, 
CORIONO, ATTONO, ZESONO, 


EUSTASIO, OCTAVIO, 


ANICETO, THEODORO, 


CRISTO, CANDIDO, GORGONIO, ARCELAO, EUPHRODISIO, 
CYRINO, GELANO, AUTICIO, AZELO, ATTENEO, 
GAGIO, SISIONE, AUXENTIO, VALENTINO. 


DRODITIO , FAUSTASIO , 


CYRIONE, 


AURELIO, GORGODIANO, 
COROLO, 


NOSTINO, SISINNIO, CASTRICIO ET APOLLONIO. 


Ex Hieronymianis. 


4. hac Martyrum classe et tot. aliis Alexan- 
driz aque ac Tomis in hoc vetusto Marty- 
rologio sape consignatis, recte colligit lau- 
datus Florentinius ingentem. Christianorum 

iis locis carnificinam. Ceterum enormis ferme est 
hoc die discrepantia inter Epternacensem et. codices 
alios Lucenses et Corbeiensem ; in illo enim ex tota 


illa sex et triginta. pugilum. cohorte nonnisi octo 
enumerantur, ut mutilum hic esse facile perspicias. 


Ttaque non ex eo codice, sed ec Corbeiensi ferme de- 


sumpta sunt omnia nomina, potius quam. ἐῶ Flo- 
rentinii textu, ubi postrema duo nomina sic distracta 
sunt, ut ex Castricio et Apollonio facta sint mo- 
mina tria, nempe Castri, Creta, Pollani. Interim 


tamen ex Lucensi malui legere Euphrodisio, quam 
ex Corbeiensi Eofrodisio : item Sisione, et Sisin- 
nio pro Sisinna, tametsi in Lucensi habeatur Si- 
senne. Crediderim et alia nomina corrupta esse, sed 
nolui pro arbitrio ea. corrigere aut. restituere, pra- 
ter nomen Daniel pro Danelus. 

2 Hic paucis monendum censui, quod ante me 
observavit F'lorentinius, nomina aliqua in proposita 
turma recurrere, qua propria videri possint Marty- 
vum Nicopolitanorum, qui numero xv sub Licinio 
passi dicuntur, ducibus Leontio, Mauritio et Da- 
niele, quos ex Graecorum Menologio in modernum. 
Romanum transtulit Baronius, et quorum Acta hoc 
die suo loco referentur. Quid hic lateat, non est sa- 


lis 


AUCTORE 


AE ISESE 


7. Β' 5: 


ΧΎ1ι. 


JULII. 


32 ACTA SANCTORUM. 


τὶς obvium discernere; confusionem quidem adver- 
timus, at nobis non licet Hieronymianorum textus 
aut eorum positiones temere immutare. Si quis id 
attentari posse existimet, jungat ipse hanc cohortem 
pugilum sex et triginta, cum paulo post secutura 
classe, undecim. INicopolitanorum, inveniet non. so- 


lum xLv, sed socios binos supra numerum, in quo 
facile Gracorum. Fasti aque ac codices. Hierony- 
miani aberraverint. Si vere Martyres. isti XXXVI 
qui hic Alexandria tribuuntur, ad Nicopolim per- 
tineant, Acta qua inferius illustrantur, omnibus ap- 
tari poterunt. 


DE SANCTIS MARTYRIBUS ANTIOCHENIS 


MAXIMO, RODIGO, VERONIA, DOMNINA, MAXIMA, DIOGENE, 
MACARIO, TIMOTHEO, ZACCILEO ET ISICIO. 


Ex Hieronymianis. 


ub Maximo antesignano, inquit Florenti- 

nius, librinostri decem utriusque sexus 

sacros pugiles proferunt, parum in nomi- 

nibus a vetustissimo deflectentes. Unde- 

cim exprimit Corbeiense, quod post Isicium addat 
Moenim, quam nos ex aliorum. consensu ommitten- 


dam putavimus ; si quis adjunctam velit, per nos qui- 
dem id ipsi liceat. In nominibus ea est motabilior 
differentia, quod Veronia in Lucensi transformetur 
in Nironicum, quem. Corbeiensis Vironicum nomi- 
nat ; in reliquis tanti momenti diversitas non est, ut 
observari mereatur. 


— t SE EVE uS 


DE SANCTIS MARTYRIBUS NICOPOLITANIS IN ARMENIA 


MILLIONE, DECOMEDE, ANTONIO, THEOLO, CESSO, CAGIANO, 
CLIRICO; ITEM SUSANNA, 
NECIONO, THEOTO SEU THEODOTO ET CYRILLO. 


Ex Hieronymianis. 


mnium codicum diserta positio est, seu ex- 

pressio loci martyrii : in Armenia civita- 

te Nicopoli, ubi vetutissimum. expressius 

ponit, in Armenia minore; ad quz ita 

hoc loco Florentinius : Cum plures sint urbes Ni- 
copolis nuneupate, recte additur, in Armenia 
minore; est enim ibi civitas episcopalis. sub ar- 
chiepiscopatu Sebastensi, a Pompeio condita, ut 
refert Dio. Undecim apud eam Martyres reco- 
luntur in altero ex codicibus nostris, dum alter 
septem tantum indicat librarii incuria. Consentit 
in undenario numero, nonnihil in nominibus va- 
rium Vetustissimum. Corbeiense vero addit Ani- 
ticium, ut duodenarium numerum impleat, qui 
martyr etiam deficit in Vetustissimo illo, accura- 
tius sacros athletas in duos choros dividente, 
quorum primum ducit Milion, secundum vero 
Susanna. Menologium Grecorum ad Nicopolim 
Armenic pertinere docet sub Licinio rege, Lysia 
preside, Leontium, Mauritium, Danielem et An- 


tonium, quos potius cum aliis Alexandrie tri- 
buunt codices nostri cum aliis adductis. An iidem 
sint, non decerno. 

2 Neque mihi lubet arenam illam ingredi : de 
quadraginta quinque INicopolitanis Martyribus hoc 
die agitur; classes non conveniunt, sitne forte olim; 
facta aliqua confusio, quis modo satis prudenter de- 
finiat, cum nudz plerumque sint. .Hieronymiano- 
rum annuntiationes. Prastat igitur, rem in medio 
relinqui, neque de nominum varietate multa inutili- 
ter disquirere? Textus fere descriptus est em vetu- 
stissimo Epternacensi, in quo Decomedis ponitur, 
pro eo quod, Lucense habet, Infomodis ; melius for- 
lasse Corbeiense Diomedis. Autoroni Lucensis, 
melius ab aliis redditur per Antonii. Am recte di- 
vinaverit F'lorentinius Sisannze legi pro Susanne, 
parum interest. Perstat manipulus integer, nec de 
Martyrum numero, prout in. codicibus exprimitur, 
dubitandum. videtur, quod. nobis satis est. 


DE 


x JULII. 


ΠΕΣ 


x ΨΌ1ΠΕΙ. 


DIE DECIMA JULII. 33 


“ 


DE DUODECIM MARTYRIBUS MILITIBUS. 


Ex Hieronymianis. 


ollandus, qui olim ez codicibus Hieronymia- 

nis solum Epternacensem, tunc nobis com- 
modatum, noverat, putavit, se ibi reperisse 
duodecim Martyrum millia ; utpote cum in 

eo corrupte legatur, via Penistri millia xit. Satis 
patet corrupta. constructio, pro qua codices alii le- 
gunt et militum duodecim, ut Lucensis, qui ipsos 
quatuor Africanis, de quibus jam egimus, adjungit ; 


sed magis mihi placet distinctior Corbeiensis annun- 
liatio : Etalibi militum duodecim, qui forte via 
Pranestina, non procul αὖ Urbe passi sint, quod. vi- 
detur insinuare vetustissimum exemplar Epterna- 
cense, per via Penistri , milites mutando in millia ; 
nisi indicetur. distantia per tot passuum. millia, quz 
sensum. non faciunt. 


DE SANCTIS MARTYRIBUS 


BIANORE ET SILVANO 


IN PISIDIA. 


Notitia ex Fastis 


acrum illud Martyrum par non mediocri apud 
Gracos in veneratione habitum fuisse, abun- 
de liquet vel ex solo Menologio, a Sirleto 
Latine veddito, quod. sic de ipsis pradicat : 


SS. Bianoris. Eodem die (x Julii) beatorum Martyrum Biano- 


et Silvani 
cultus 


* Menol. Ba- 
siliis Isau- 
rii. 


ex tabulis 
Gracis ac 
Latinis. 


ris et Silvani, quorum S. Bianor ex provincia 
Pisidie propter Christi confessionem ἃ Severia- 
no Preside Isaurororum civitatis Euphratesize ἡ 
[comprehensus]. cum cogeretur Christum abne- 
gare, nec persuasus esset, graviter czesus et sus- 
pensus, globis igneis adustus est; quin etiam 
dentes avulsi et aures abscissz sunt. Silvanus ve- 
ro quidam, videns Bianoris tolerantiam, Christo 
credidit, et statim lingua illi abscissa est ; postea 
et caput humeris avulsum est. Sanctus vero 
Bianor, perforatis talis, dextro effosso oculo, et 
capitis pelledetracta, cervicem gladio supposuit, 
et sic martyrio coronatus est. Atque hinc in Ro- 
manum transiere, in quo sic anmuntiantur hac die : 
In Pisidia sanctorum Martyrum Bianoris et Sil- 
vani, qui szevissima pro Christi nomine. passi, 
demum cervicibus abscissis coronantur. 

2 Menologio Sirleti pene verbatim consonant 
Menaa impressa hac etiam die, referente praterea 
eosdem dictorum Menzaorum Indice. Supplementum 
ad Menza excusa ez Synaxario Sirmondi et Ms. 
Chüffletii notat sanctos hosce Martyres die 1x. hujus 
cum elogio, quod ad. verbum fere coincidit cur Sir- 


Tomus 11 Julii. 


Grecis. 


letiano; notaturque ad dicti elogii finem, eadem ha- 
bere Sirmondum, sed ad. diem hanc x. Qui elogw 


praemittuntur versiculi, sic habent : 


Οὐκ ἠδυνήθησαν ἑλεῖν στεῤῥὰν φύσιν, 
Μάρτυς Βιάνωρ, οὐδὲ τοῦ ξίφους βία. 
Ὄφθη παταυθεὶς Σιλουάνος τῷ ξίφει 
ἴλλλος Σιλωάμ, ἐξιλόμενος πάθη. 


Non potuere animos fortes, generose Bianor, 
Tollere, vi magna licet in te szeviit ensis. 
Silvane, gladio quando percussus cadis 

Siloe videris altera, expurgans mala. 


Voz: βία alludit ad nomen proprium Bianor ; ad Sil- 
vanum vero Σιλωὰμ ; quo significatur fons Hiero- 
solymitanus, juxta quem piscina, Joan. cap. 9, v. ἴ 
nuncupata ἡ xoXuuCrizpa τοῦ Σιλωὰμ, id est natato- 
via Silo£, cujus aquis cecus a. nativitate lotus, vi- 
sum recepit. Porro suus quoque Martyribus datur 
locus in. Menzis Mss. Bibliothece Ambrosianz et 
apud Mavimum Cytherorum. Episcopum ; quibus 
adde Siynaxarium Basilianum, cujus mensis Julius 
habetur Grace ad calcem. tomi 1 pradicti mensis. 
Sed cum elogium ibi positum fere coincidat cur Sir- 
letiano, supra dato, nihil necesse fuit illud. hic lati- 
ne reddere et typis mandare, non magis quam. alia 
superius a. nobis supressa. 


10 DE 


ACTA SANCTORUM. 


DE S. APOLLONIO MARTYRE 


LICONIID ENe«CAPPADOGTA.: 


0: 


enaa impressa breviter de hoc Martyre 
referunt, quod ad Perinium, Iconii 
prosidem adductus, Christum profes- 
sus, idolis explosis, cruci clavis affi- 
Memoria hu- gatur, et martyrium absolverit. Habet ipsum in- 
ΤΡ ΑοΙ z: super Supplementum ad. dicta Menaa ez Synazario 
Sirmondi et Ms. Chiffletii ubi ejus elogio duo se- 

quentes versiculi pramittuntur : 


X JULII. 


᾿Απολλωνίῳ σταυρὸς ἡ τιμωρία, 

Β Εἰπεῖν δ᾽ ἀληθῶς, στουρὸς ἡ σωτυρία. 
Apollonio pcena crux, 
Ut vere dicam, crux salus. 


Subdo ejus elogium , quod ibidem sic adornatur : 
Οὗτος ἦν ἐκ τῆς πόλεως Σαρδέων τῆς ἐν Λυδίᾳ, καὶ 
προσαχθεὶς Περινίῳ τῷ "Apyovet, ἐν τῷ Ἰχονίῳ ἐν- 
δημοῦντι, ὡμολόγησιν ἑαυτὸν Χριστιανὸν. Ἑὶς τὴν 
τύχην δὲ τοῦ Βασιλέως ἀναγχασθεὶς ὁμῶσαι, εἶπε, μὴ 
εἶναι θεμιτόν εἰς Βασιλέα θνητὸν ὁμῶσειν, χαὶ μά- 
λιστα τὸν ποιητὴν xol δημιουργὸν τοῦ παντὸς μὴ ἐπι- 
γινώσχονται.. "Eni τούτοις σταυρῷ ἀναστυθεὶς τῷ Θεῷ 
τὸ πνεῦμα παρέθετο. Oriundus ille erat e civitate 
Sardiensium, quz estin Lydia, et adductus ad 
Perinium Przsidem, Iconii degentem, Christia- 
num se professus est. Cum autem coactus fuisset 
jurare per fortunam Imperatoris, dixit, non es- 
se fas jurare per Imperatorem mortalem, et ma- 


Notitia ex Mensis Grecis. 


xime eum , qui factorem et opificem rerum om- 
nium non cognoscebat. Propterea in cruce sus- 
pensus, spiritum Deo tradidit. Quibus consonat 
Menologium Sirleti. 

2 Nec vero in Menzis Mss. bibliothecy Ambro- 
sianz, Menzo Chiffletii, Indice in Menaza excusa, 
nec non Maximo Cytharorum Episcopo pratermis- 
sa ejus memoria est. Romanum Martyrologium sic 
ipsum anmmuntiat : Iconii S. Apollonii Martyris, 
qui per crucem insigne martyrium consummavit. 
Elogium aliquantulum superiore prolixius contexit 
synacarium Basilianum, quod hic reddo Latine : 
Apollonius Christi Martyr oriundus erat e regio- 
ne Lydiz, civitate Sardensium. Circuibat autem 
omnem civitatem et regionem, docens sermonem 
veritatis, multosque infidelium ab Dominum con- 
vertens. Delatus itaque ab idololatris urbis Ico- 
nii Preefecto, comprehensus est, etin vinculis 
ad ipsum ductus, adstitit coram eo, et interro- 
gatus, se Christi servum confessus est. Unde 
coactus jurare per fortunam Imperatoris, dixit, 
non esse fas jurare per Imperatorem mortalem, 
et maxime, qui factorem mundi Deum non co- 
gnoscebat. Hec fatus, jussu Przesidis, vehemen- 
ter czsus est, et in ligno suspensus, ac clavis 
ferreis eidem affixus, spiritum Deo tradidit; et 
Sic consummato martyrii cursu, regnum colorum 
accepit. 


GOMMENTARIUS | PRJEVIUS. 


IRA UM icopolis in Armenia, ab aliis pluribus ejus- 


CCCXIX. dem nominis civitatibus additione hujus 
provincie distincta, a. Pompeio Magno 
condita ob Mithridatem ibi debellatum, 

Aer Auctore Dione Cassio, lib. 30 Historiarum Roma- 

la, rursum — narum, extitit clarissimorum Martyrum xv. palz- 

imag μα; stra. constanti eorum testis et spectatriz, ac gloriz 

Tum Lad theatrum ; civitas sane tum. insigni hoc triumpho no- 

stra. 


bilis, tum mirifice praedicari merita, quod tempori- 
bus Valentis Imperatoris inconcussa steterit adver- 
sus Arianorum procellas, ut. pluribus meminit S. 
Basilius in epistol. addit.; sicut signat. Baronius in 


DE SS. XLV MARTYRIBUS 


NICOPOLI IN ARMENIA. 


Notationibus hic 6, 9, 10, 11 et 12 edit. Nut. Ce- 
lebratissimam vero sanctorum Martyrum memoriam 
fuisse in sacris tabulis, abunde constabit ex iis, qua 
de eorum cultu subnectimus. 

2 Menologium Basilianum, ad calcem. tomi pri- 
mi hujus mensis ez parte. editum Grace, post an- 
muntiationem : Eodem mense (Julio) die x, pas- 
sio sanctorum xLv Martyrum, qui in Nicopoli 
martyrio affecti sunt, ita de illis pradicat : Qua- 
draginta quinque Christi Martyres vixerunt sub 
regno Licinii et przefectura Lysize, quorum prin- 
cipes fuere Leontius, Mauritius, Daniel et Antoni- 
us. Comprehensi itaque adstiterunt Duci Lysice in 
Nicopoli Armeniz, Christumque confessi et idola 
execrati, czesique ac lapidibus ora et. faciem con- 
triti, in earcerem conclusi sunt, per dies plures 
absque cibo permanentes. Milites, eorum con- 


stantiam 


€x variis ta- 
bulis Gracis 
eruta. 


Elogium ex 
Menologio 
Dasiliano; 
memoria ex 
tabulis Gr&- 
corum ; 


B 


versiculi ; 


ratio tempo- 
ris. 


DIE DECIMA JULII. 


stantiam conspicati, Christo crediderunt. Deinde 
ecarcere ejecti, et crura securibus abscissi, hi 
quidem jam mortui, illi autem adhue spirantes, 
in caminum ignis injecti, cursum consummarunt, 
accipientes immortale regnum, quod paratum 
ipsis fuit ἃ Christo ante mundi constitutionem. 
Alibi sepius horum Martyrum recurrit memoria in 
Gracis fastis, ac plerumque cum parvo elogio , vide- 
licet : in Menais impressis eorumque Indice et Ho- 
rologio Grecorum ; item in Supplemento ad. Menza 
ex Synaxario Sirmondi et Ms. Chiffletii ; in. Me- 
mais bibliothece Ambrosianz, Menzo Chifletii, 
Menologio Slavo-Russico, quod pro Leontio scribit 
Leonis; Maximo Cythaerorum Episcopo; quibus 
addi potest Ms. ex libro linguz Arabica de vita non- 
nullorum. Sanctorum, Typicum S. Sabe, nec non 
epitome excusa Menologiüi ; denique. Menologium 
Sirleti, e quo postea. eorum memoria. transiit ad 
Martyrologium Romanum, sic illos referens : Nico- 
poli in Armenia, sanctorum Martyrum Leontii, 
Mauritii, Daniélis et sociorum, qui sub Licinio 
Imperatore et Lysia Preside varie excruciati, 
tandem in ignem conjecti, martyrii cursum con- 
fecerunt. Molanus illos etiam habet, et Galesinius. 

3 Menza impressa, uti eliam dictum eorum 
Supplementum, sacro. Martyrum agmini ita. acci- 
nunt : 


Παρεμζξολή τις ἑυρέθη τῷ Θεῷ νέα 

Τολμῇ παρεμδαλοῦσα καὶ πυρὸς μέσον. 

Κτεῖνεν ἀρισθενέας δεχάτη πῦρ Νιχοπολίτας. 

Nova castra Numen, militem invenit novum 

Audacter ausum tendere in medios rogos. 

Flamma necat decima generosos Nicopolitas. 

* 
Idem Supplementum. habet hoc singulare de eorum 
cultu : Τελεῖται δὲ ἡ αὑτῶν σύναξις ἐν τῷ ναῷ τῆς 
ἁγίας ΑἈγχυλίνης πλησίον τοῦ φόρου. Celebratur au- 
tem eorum solennitas in templo S. Aquilinze pro- 
pe forum. De Templo S. Aquilinz agit. Cangius 
lib. 4 Constantinopolis Christiane pag. 144. 

4 Baronius tom. 3, pag. 162, num. 46, agens 
de hisce Martyribus, agonem eorum affigit anno 
316. In Menologio Slavo-Russico ponuntur passi 
anno 3071. Liber lingue Arabice, de quo supra, vi- 
detur ipsos alligare. temporibus Diocletiani, cum 
post anmuntiationem ibidem addatur, Actorum vita 
aut elogii, ut autumo, principium : in. diebus Dio- 
cletiani ; et adscribitur, fol. 18. Tomo 5 Maii, 
pag. 151, in annotatis ad cap. 3 Actorum S. Donati 
et sociorum Martyrum littera f, ponitur Licinius ce- 
pisse persequi Christianos anno 310. Secus opinatur 
Pagius in Critica hist. Chronol. tom. 1, pag. 381, 
censens, nullos Martyres in persecutione Liciniana 
fwisse passos ante annum 319, neque ante illud tem- 
pus Licinium persecutionem | Ecclesie | intulisse. 


Tillemontius tom. 5, pag. 512 obiter ez Gracis ta- 


bulis sanctos Christi pugiles, commemorans, annum 
martyrii non determinat. Et vero ea temporis ratio, 
quam figit Pagius, non videtur improbabilis : ne- 
que enim apparet, quem potissimum martyrio sepe 
dicto assignes annum, quam illum, quo Licinius va- 
via in. Christianos machinatus est, eos e palatio suo 
pellens, concilia celebrare eos vetans, aliaque quam 
plurima contra eos statuens ac gerens in odium Con- 
stantini, de quibus Eusebius lib. 1 de vita Constan- 
tini capite 51, 52. et seqq. agit; qux Petavius alli- 
gatanno Christi 319, ut videre est in parte altera de 
Doctrina temporum, pag. 718 : addens, passos esse 
in ea. persecutione xy Martyres in. Cappadocia, fri- 
gore enectos, et Basilium, Amasiz Pontice Epi- 
scopum, martyrio affectum, citatque. Eusebii Chro- 


35 


nicon. Actum de illo est tomo 8. Aprilis, pag. 410, 
apposita, epocha. circa. annum 322 ; de iis autem die 
x Martii. Ad hzc, Eusebii Chronicon. Latine ver- 
sum apud Josephum Scaligerum pag. 180, ad an- 
mum CCCXX1 habet ; Licinius Christianos de palatio 
suo pellit. Dicamus ergo, Martyres obüsse circa 
annum 319. 

5 Quid sentiam de Actis, e Graco in. Latinum 
sermonem a, me conversis, paucis intellige. Non sin- 
cera illa esse, sed episodio plus uno adornata, dra- 
maticeque composita, indubitatum mili videtur. 
Spirat enimvero in illis ingenium Metaphrastis vel 
saltem alterius cujusdam ei non. absimilis, tragedi 
sacri potius, quam sinceri historici nomen promeriti. 
Argumento sunt sequentes observationes. Primo, 
preces, e verbis psalmorum nimis composite concin- 
nata, ui videsis num. 8 et 19. Secundo, inductio 
Martyrum utriusque sexus, nec non, exemplum S. 
Potamienz, temporibus Maximiani pro tuenda pu- 
dicitia, in lebetem, pice instructum, a. suo Domino 
inject, nonne theatrum. spirant? S. Leontius, ea 
narrans ut animos excitet ad fortiter pro Christo di- 
micandum, dicil se ea accepisse a magistro suo qui, 
veniebat ex ZEgypto, et audisse se aiebat a S. 
Antonio Asceta. Quero quis lic Antonius Asceta? 
Antonius Magnus, ut opinor, celeberrimus plurium 
monachorum abbas : si ille est, quem conjicio, sa- 
tis disparata  connectere videtur scriptor; cum is 
tamdiw obierit post L. Leontium, anno utique 356. 
Res ille narrantur, a num. 8 in fine. Tertio, diabo- 
lus, Zsculapium mentitus, Ducemque Lysiam con- 
tra Martyres concitans, quidnam est nisi scena dra- 
matica, num. 12? 

6 Quarto, mors Martyrum, hoc modo accelera- 
ta, qui refertur num. 16, fallor, δὲ plenam fidem 
inveniat. Quinto, prodit in scenam mulier, Sanctis 
aquam. sub vestibus clam in carcere deferens, num. 
11; qua denuo redit num. 19. Erunt, ut opinor, 
quibus preces et aqua e rupe elicita non omnino ar- 
ridebunt, num 22. Denique Actorum sinceritati 
mon mediocriter officit sequens clausula, a. genuinis 
Actis abesse consueta, quz habetur num. 23, in qua 
Sisinnius ita Deum orat jamjam moriturus. Opis 
tu: indigos, teque nostro interventu invocantes, 
statim exaudi, Domine, in quacumque necessitate 
etindigentia; quamvis in paupertate quisquam 
existat; quamvisin viduitate et orbitate; quamvis 
in peregrinatione; quamvis in infirmitate corpo- 
ris et anime; quamvis in :ere alieno et calum- 
niis; quamvis in acerba servitute; quamvis in 
hominum ae pecudum contagione; quamvis in 
mari quispiam sit naufragus, etc. Tu illi, Rex, 
per nos solatio sis, et statim exaudi, ut cogno- 
scant mundi hujus incolze, multum nos diligi abs 
te, et exaudiri; ac malo cuilibet fiat aqua hzc in 
medelam, nam ad invocationem tui ebulliit et in- 
novatum est vetus miraculum in gloriam Patris, 
et Filii, et Spiritus sancti in laudem et memoriam 
Martyrum tuorum quinque et quadraginta. 

7 Inter Martyres xXxv1. Alexandrie passos, de 
quibus hoc itidem die agitur superius, duo primi 
Leontius et Mauritius, et quintus Daniel, tribus 
nostris Martyribus Nicopolitanis, quorum ezapres- 
sum. vidimus nomen, prorsus homonymi sunt. Quz 
homonymia suspicionem. fortasse nonnulli prabere 
poterit, hic eque, ac alibi plus semel, inductz ali- 
cujus confusionis, una fortasse Martyrum turma in 
duas distracta, vel, si hoc non vis, alterius in alte- 
ram nominibus derivatis. Verum quoniam quid hic 
lateat mysterii, nobis assequi non est promptum, tn 
duas eos classes distinoimus, secuti Martyrologia 
Hieronymiana, uti indicavimus supra, ubi de dictis 


triginta 


AUCTORE 
JARES 


“εἴα non 
sincera, 


sed dramati- 
ce adornata. 


E 


An praesentes 
Martyres 
[usi cum 4A- 
lexandrinis? 


AUCTORE 
JTSNPE 
Reliquige S. 
Leontii an in 
Hispaniam 
delata ? 


B 


36 


triginta. sex Martyribus egimus , et. difficultatem 
hanc non pratermisimus. 

8 Tumayus solius S. Leontii nomen. exprimit, 
et socios Martyres confuse : Nicopoli in Armenia, 
S. Leontii Martyris, qui cum aliis sociis agonem 
admirabilem complevit. Hoc recte; sed clausulam 
sequentem : cujus exuviz sacre in oppido Alcau- 
dete, dicecesis Giennensis in ccenobio monialium 
B. Clarz debita cultus honorificentia servantur, 
quorsum  adjuncit? Cum in motis ad hunc locum 
candide profiteatur suspicari se, errasse amicum 
eruditum, nimirum P. Martinum Xemena Jurado, 
ex cujus relatione. pradictis Sancti reliquiis istum 


ACTA SS. XLV MARTYRUM. 


locum assigmarat, et hzc pignora esse alterius 
Leontii martyris Rome passi ; de quo agunt Mau- 
rolyeus, Galesinius, et Philippus F'errarius in 
Generali Catalogo Sanctorum die x1 Julii fol. 284, 
etsuademur ex eo, quod Comiti Beneventano ejus 
exuvias obtulit Paulus V Pontifex Maximus ex- 
iractas ex Romanis cometeriis; nec huc usque 
sciatur Nicopolitani Rom advectas fuisse. Recte, 
ut opinor, hic se et alium suum ducem corrigit. Ta- 
mayus. Utinam in pluribus aliis eadem felicitate et 
facilitate se correxisset ! Sic pluris fierent ejus mer- 
ces apud eruditos Hagiophilos, vel Hispanos, indi- 
gnatione potius ac risu sape digniores, quam. pretio. 


ACTA 


Ex codice Ms. pervetusto Vaticano 866 fol. 343. 


INTERPRETE J. P. 


CAPUT I. 


Vulgato a Licinio edicto contra Christianos, sistuntur coram Duce Lysia 
sancti Martyres. 


Λικίνιος ὁ βασιλεὺς ἀπέστειλεν διατάγματα χατὰ 
πᾶσαν τὴν οἰχουμένην, ὡς εἴ τινες εὑρεθεῖν Χριστια- 
νοὶ, τούτους παντὶ τρόπῳ χολάζεσθαι. Ὁ δὲ τύπος 
τοῦ διατάγματος τοῦτον εἶχεν τὸν χαραχτῆρα " Λιχί- 
νιος αὑτοχράτωρ, μέγιστος, σεδαστὸς τοῖς χατὰ τὴν 
οἰκουμένην ἄρχουσιν χαίρειν " ἐπειδὴ ἐδιδάχθη ἡ ἡμε- 
τέρα. θειότης, ὅτι τινὲς τῶν λεγομένων Χριστιανῶν οὐ 
μόνον οὐ θύουσιν τοῖς εὐεργέταις θεοῖς, ἀλλὰ xai 
ἐνυδρίζουσιν τὴν εὐσεθῆ τῶν θεῶν θρησχείαν, πλεί- 
στους δὲ θεοὺς χαὶ ἐν νυξὶν συνέτριψαν προφάσει τοῦ 
θύειν αὐτοῖς, xal πολλάκις χολασθέντες οὐ μετετέθη- 
σαν, oU τιμαῖς εἴξαντες, οὐ φόδῳ μεταπεισθέντες, διὰ 
τοῦτο χελεύει τὸ ἡμέτερον χράτος ὅπου δ᾽ ἂν εὑρεθεῖν 
Χριστιανοὶ, τούτους θῦσαι τοῖς θεοῖς, καὶ τιμῶν με- 
γίστων χαὶ δωρεῶν ἀπολαύειν, τοὺς δὲ μὴ πεισθέντας, 
σὺν γυναιξὶν xal τέχνοις πυρὶ xal μοαχαίραι παραδι- 
δόσθαι, τὴν δέγε ὕπαρξιν αὐτῶν πᾶσαν δημοσιευθῆναι 
εἰς ἐπιμέλειαν ναῶν, τῶν ὑπ᾽ αὑτῶν χλοπῇ χαθαιρε- 
θέντων, χαὶ τειχῶν χαὶ λουτρῶν δημοσίων. Εἰδότες 
οὖν τὸ ἀπαράδατον τῆς ἡμετέρας κελεύσεως παντὶ 
σθένει τὸ προσταχθὲν εἰς ἔργον ἐνέγχατε, ὡς μὴ καὶ 
ὑμᾶς συνχινδυνεῦσαι τοῖς ἀθεοτάτοις. Τούτων τῶν 
προσταγμάτων προτεθέντων ἐν ταῖς πλατείαις τῶν 
πόλεων, οἱ ἅγιοι δοῦλοι τοῦ Χριστοῦ ἔχαιρον, τὸν 
χοιρὸν τοῦ μαρτυρίου σχοποῦντες. 


2 Καὶ δὴ χαὶ ἐν τῇ Νιχοπολιτῶν προτεθέντος τοῦ 
διατάγματος, χαὶ τῶν φόδων ἐπισειομένων, καὶ τῶν 
χολαστυρίων εὐτρεπισθέντων, ξύλων ὀρθίων εἰς ἀνάρ- 
θησιν, ὀνύχωντε σιδηρῶν ἀχμαίων εἰς ἔισξεσιν, καὶ 
χασσίδων πεπυραχτομένων, τηγάνων xai τροχῶν, xai 
ἥλων, χαὶ βουνεύρων ζηρῶν, καὶ ἑτέρων χαλεπωτέρων 
χολοστυηρίων * xal παραγενομένου τοῦ δουχὸς Λυσία, 
ὅπερ ἣν ἀποχεχληρωμένη ἡ λεγεὼν πᾶσα. ἡ ᾿Αρμενίας, 
συνελήφθησάν τινες, ἑαυτοὺς χαταδήλους ποιήταντες, 
ὅτι Χριστιανόι εἰσιν, Λεόντιος χαὶ Μαυρίχιος, καὶ 
Δανιὴλ, ἄνδρες ἐπίσημοι τῶν ἐν τῇ πόλει γένει τε 
xai παιδεύσει λόγων wal βίῳ χατὰ Χριστὸν διαπρέ- 
ποντες, σὺν ἀυτοῖς δὲ χαὶ ἔτεροίτε μ' λέγοντες ἑαυτοὺς 


ieinius Imperator quaquaversum edicta vul- 
gayit, ut, si qui reperirentur Christiani, 
omnimodis plecterentur. Edicti vero exemplar 
expressum erat sic: Licinius Imperator, maxi- 
mus, augustus, his, qui per orbem terrarum prz- 
sunt, salutem : Postquam divinitas a nostra 
facta est certior, quosdam eorum, qui Christiani 
appellantur, non solum beneficis diis non sacrifi- 
care, sed etiam pio deorum cultui injurias irro- 
gare; quin imo pretextu eis sacrificandi, pluri- 
mos deos vel ipso nocturno tempore contrivisse ; 
punitosque sepius non resipuisse, aut honoribus 
affectos, aut metu absterritos. Ideo potestas 
nostra jubet, ut ubicumque invenientur Chri- 
stiani, diis hi sacrificent, magnisque honoribus 
ac donis fruantur ; reluctantes autem, una cum 
uxoribus 80 liberis, igni ac ferro tradantur; fa- 
cultates insuper illorum ommes publicentur, in 
templorum, furtim ab ipsis eversorum, nec non 
murorum, et publicorum balneorum utilitatem. 
Inviolabile itaque imperium nostrum edocti, quan- 
tum conniti potestis, id quod mandatum est, exe- 
quamini,ne una vos cum impiissimis periclite- 
mini. Hisce itaque vulgatis in plateis urbium 
edictis, sancti Dei Famuli gavisi sunt, oblatam 
martyrii opportunitatem considerantes. 

2 Inter hzc publicato Nicopolitarum in civi- 
tate edieto, quando timores ingruerent, et in- 
structze essent carnificinz, erecta ligna ad sus- 
pensionem, ungule ferreze acutze ad abrasionem, 
cassides ignitze, ollee ferventes, rotze, clavi, nervi 
bubuli indurati, aliique. cruciatus atrociores ; et 
dum advenisset Dux Lysias, ubi universa Arme- 
nie legio sortito erat distributa, comprehensi 
sunt nonnulli, qui Christianos se declarabant, 
Leontius et Mauritius et Daniel, viri natalium 
splendore conspicui, et doctrinarum eruditione, 
viteque ad Christi leges conformatione illustres; 
et unà eum ipsis quadraginta alii, Christianos se 


dicti- 


F'ulgato a 
Licinio Im- 
peratore ad- 
versus Chri- 
sLianos etdi- 
cto, 


ü 


sancli nostri 
Martyres si- 
stuntur Duct 
Lysia ; 


cui dum fidei 
sug ratio- 
nem reddit 
S. Leonlius, : 


in idola in- 
vectus 


Christique 
honorem tu- 
tatus 


DIE DECIMA JULII. 


dictitantes ultro ad Lysiam accesserunt. Qui ta- 
lem in viris contemplatus animi celsitudinem, 
percontatus illos est, dicens : Cujates estis, et 
quis auctor vobis est, ne cultum aut sacrificium 
deferatis diis ccelestibus? Cui sanctus Leontius : 
Omnes.nos Christiani sumus, et nos quidem ur- 
bem hane incolimus, illi vero e regione, quze urbi 
subest, advenerunt. Et patria quidem terrestris 
nobis eadem est, pater vero coelestis Christus ; 
atque hic est, qui nos docuit, et persuasit deos 
mutos ac ezecos non colere, nec opera manuum 
hominum adorare. 

3 Dixit Lysias : Ubinam est Christus ? Num- 
quid cruci affixus et mortuus est? Cui S. Leon- 
tius : Non solum audi mortuum esse, sed resur- 
rexisse considera, et vivere in coelis; sed enim 
mortuus est lubens propter nos, et iterum resur- 
rexit, tamquam existens filius Dei. Dixit Lysias : 
Nempe etiam nune vivit? Cui S. Leontius : O 
Lysia, dii vestri, postquam mortui sunt, non vi- 
vunt; at vero Dominus noster ac Deus, qui 
dextera sua gubernat omnia, ccelum, terram, 
mare et homines omnes, pro nobis mortuus est, 
ut nos ex idolorum cultu extraheret. Vivit is, et 
docuit nos pro se mori, ut mortui, cum illo viva- 
mus. Dixit Lysias : Nonne duodecim dii coelestes 
sunt? Qualem ergo tu alium dicis Deum, qui fecit 
colum et terram et mare? S. Leontius dixit : 
Quinam dii vestri sunt? Lysias dixit : Jupiter 
et Apollo et ZEsculapius, aliique, quos orbis colit 
universus. S. Leontius dixit : Jupiter ergo Deus 
est? Lysias dixit : Vah! insanis, homo blasphe- 
me; ipsus est, qui celos tenet, hominumque pa- 
teret deorum. S. Leontius dixit : Si igitur deus 
est Jupiter, quia omnino fortis est, vobis defen- 
soribus, quando injuria leditur, non indiget ; 
omnino justus est et mali osor, osor fornicatio- 
nis, osor adulterii, osor obsccenitatis nefands, 
osor incestus, osor bellorum, et amans pacis. 
Etenim Deus perfectus sit oportet, egestatisque 
ac peccati expers : nam si peccat Deus vester, 
peccator est, et Deo eget altero peccare nescio, 
ad emendationem suam. 

4 Lysias dixit : Tu causam dicis eorum, qux 
ad deos attinent, malum caput? Per deorum et 
meam salutem, male vos perdam. S. Leontius 
dicit : Ne indigne feras audire veritatem. Homi- 
nibus omnibus tam ratio, quam natura prewseri- 
psit leges, non esse par, ut homo alienam habeat 
uxorem, utque committat incestum, aut bella 
diligat, aut hominibus perniciem inferat. Si eos 
vocas sospitatores, deberent potius ex pace ser- 
vare et de cultoribus suis bene mereri. Si deus 
vester ista facit, suadeat hominibus solvere le- 
ges; vel sicut homo, deus vester agat, et homi- 
nes imitetur. Nam si illi, qui faciunt ea, quz lex 
non jubet, prevarieatores dicuntur, summoque 
supplicio et morte ipsa digni sunt; dii vestri 
provaricatores quali tandem mortis genere sunt 
digni? Homines novimus, qui ab istis se spurci- 
tiis continuerunt ; et justi appellantur, libidinem 
aversantes. Ergo homines continentes diis incon- 
tinentibus prestantiores sunt. Si nom ita res se 
habet, sed male dixi, testimonium mihi perhibe. 
Neque enim male dixi; nam dii non sunt, qui 
servant, sed pessimi d:emones, animis perniciem 
afferentes. 

5 S. Daniel dieit S. Leontio: belle dixisti, 
Pater, et nobis omnibus animos addidisti. Dux 
dixit: Malum eaput, et omni dementia plenum ; 
nonne Deus vester, tamquam maleficus, cruci af- 
fixus est? Ecquis autem deorum nostrorum affi- 


9T 


εἰναι Χριστιανοὺς, χαὶ αὐτοπροαιρέσεως προελθόντες 
τῷ Λυσίᾳ. Ὃς θεασάμενος τὴν τοσαύτην τῶν ἀνδρῶν 
προθυμίαν, ἠρώτα αὐτοὺς, λέγων * Πόθεν ἐστέ; Καὶ 
τίς ἐστιν ὁ πείσας ὑμᾶς, μὴ εὐσεθεῖν, μὴ τε θύειν 
τοῖς θεοῖς τοῖς οὐρανίοις; Ὁ ἅγιος Λεόντιος λεγει * 
ἡμεῖς πάντες Χριστιανοὶ ἐσμεν. Καὶ οἱ μὲν τὴν πόλιν 
ταύτην οἰχοῦμεν, οἱ δὲ od ἐχ τῆς χώρας τῆς ὑπὸ τὴν 
πόλιν ὥρμηνται. Καὶ πατρὶς μὲν ἡμῖν ἄυτη ἡ ἐπί- 
γειος, πατὴρ δὲ Χριστὸς ὁ ἐπουράνιος ; xai αὐτός 
ἐστιν, ὁ διδάξας ἡμᾶς χαὶ πείσας, θεοῖς χουφοῖς χαὶ 
τυφλοῖς μὴ λατρεύειν, μὴ τε ἔργοις χειρῶν ἀθρώπων 
προσχυνεῖν. 

9 Λυσίας εἶπεν * Καὶ ποῦ ἐστὶν ὁ Χριστός; οὐχὶ 
ἐσταυρώθη χαὶ ἀπέθανεν; Ὁ ἅγιος Λεόντιος λέγει " 
Μὴ μόνον ρὸ ἀπέθανεν ἀχούσεις, ἀλλ᾽ ἐννοήθητι ὅτι 
χαὶ ἠγέρθη xal ζῶν ἐστιν ἐν τοῖς οὐρανοῖς " ἑχὼν γὰρ 
ἀπέθανεν OU ἡμᾶς, χαὶ πάλιν ἠγέρθη, ὡς υἱὸς ὧν τοῦ 
Θεοῦ. Λυσίας εἶπεν * οὐχ οὖν ζῆ νῦν; Ὃ ἅγιος Λεόν- 
τιος λέγει ' à Λυσία, οἱ ὑμέτεροι θεοὶ ἀποθανόντες οὐ 
ζῶσιν " ὁ δὲ ἡμέτερος δεσπότης xai Θεὸς, ὁ τὰ πάντα 
τῇ ἰδίᾳ δεξιᾷ χκαταρτήσας, οὐρανὸν, γήν, θάλασσαν, 
xai πάντας ἀνθρώπους, ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανεν, ἵνα ἡμᾶς 
ἀποσπάσῃ τῆς εἰδωλολατρείας " ἐχεῖνος ζῆ, χαὶ ἡμᾶς 
ἐδίδαξεν ὑπεραποθνήσχειν αὐτοῦ, ἵνα χαὶ ἡμεῖς ἀπο- 
θανόντες συνζήσωμεν αὐτῷ. Λυσίας εἶπεν. Οὐχὶ δώ- 
δεχά εἰσιν θεοὶ οὐράνιοι; ποῖον οὖν σὺ λέγεις ἕτερον 
Θεὸν, ἕς ἐποίησεν οὐρανὸν, χαὶ γὴν, “αἱ θάλασ- 
σαν; Ὁ ἅγιος Λεόντιος λέγει * loot εἰσιν οἱ θεοὶ 
ὑμῶν; Καὶ Λυσίας λέγει " Ζεὺς, καὶ ᾿Απόλλων, zal 
᾿Ασχληπιὸς, χαὶ οἱ ἄλλοι, οὺς σέθει ἡ σύμπασα * Ὁ 
ἅγιος Λεόντιος λέγει * Ζεὺς οὖν Θεός ἐστιν ; Λυσίας 
εἶπεν : Οὐαὶ, ἐμάνεις, ἄνθρωπε βλασφημῶν, ἀυτός 
ἐστιν, ὁ χρατῶν τοὺς οὐρανοὺς, πατὴρ ἀνδρῶν τε χαὶ 
θεῶν. Ὁ ἅγιος Λεόντιος λέγει " εἰ οὖν θεός ἐστιν ὁ 
Ζεὺς πάντως, ὅτι χαὶ ἰσχυρός ἐστιν, καὶ ὑμῶν τῶν 
ἐχδίχων οὐ χρήζει ἀσεθούμενος ᾿ πάντως δὲ xxi Ot- 
χαιός ἐστιν, καὶ μισοπόνηρος, μισῶν μοιχίαν, μισῶν 
πορνείαν, μισῶν ἀῤῥητοποιΐαν, μισῶν ἀδελφογαμίαν, 
μισῶν πολέμους, χαὶ φιλῶν εἰρήνην. Ὃ γὰρ Θεὸς 
ὀφείλει τέλειος εἶναι, xal ἀπροσδεὴς, xal ἀναμάρτη- 
τος * ἐὰν γὰρ ἁμάρτῃ ὁ θεὸς ὑμῶν, ἐστὶν ἁμαρτωλὸς 
καὶ ἄλλου θεοῦ χρείαν ἔχει ἀναμαρτήτου εἰς διόρθωσιν 
M ἘΦ 
ἑαυτοῦ. 

4 Λυσίας εἶπεν ' 
χαχὴ χεφαλὴ; μὰ τὴν σωτηρίαν τῶν θεῶν, xai τὴν 
ἐμὴν, χκαχῶς ἀπολέσω ὑμᾶς. Ὁ ἅγιος Λεόντιος λέ- 
γει ^ Μὴ ἀγανάχτει τὴν ἀλήθειαν ἀχούων ' τοῖς ἀν- 
θρώποις πᾶσιν νόμοι τέθηνται, οἱ μὴν λογιχοὶ, oi 
ὃς φυσιχοὶ, ὡς οὐ χρὴ ἄνθρωπον ἀλλοτρίαν ἔχειν 
γυναῖχα, οὔτε ἀδελφογαμεῖν, οὔτε πολέμους ἀγαπᾶν, 
χαὶ προξενεῖν ὄλεθρον τοῖς ἀνθρώποις * εἴπερ σωτῆ- 
ἀυτοὺς χαλεῖς, ὥφειλον μᾶλλον &x τῆς εἰρή- 


Σὺ εἶ ὁ δικάζων τὰ τῶν θεῶν 


το 
2 
Van 


γης σώζειν, xal περιποιεῖσθαι τοὺς σεδομένους. Ei 
δὲ ὁ θεὸς ὑμῶν τοιαῦτα διαπράττεται, χαὶ τοὺς 
ἀνθρώπους πεισάτω λῦσαι τοὺς νομοὺς * ἣ χαὶ ὡς 
ἄνθρωπος πραττέτω ὁ θεὸς ὑμῶν, xal μιμησάσθω 
τοὺς ἀνθρώπους εἰ γὰρ οἱ πράττοντες ἃ μὴ ὁ νό- 
μος χελεύει, παράνομοι λέγονται, χαὶ τιμωρίας με- 
γίστης, χαὶ θανάτου ἄξιόι εἰσιν, οἱ θεοὶ ὑμῶν παρα- 
γομοῦντες, πόσων θανάτων ἄξιοί εἰσιν ; Οἴδαμεν 
ἀνθρώπους ἐγχρατευομένους ἀπὸ τῶν ἀκαθαρσιῶν τού- 
των, καὶ λέγονται δίκαιοι, φυλασσόμενοι ἀπὸ ἀσε)- 
γίας " οὐχ οὖν οἱ ἐγχρατεῖς ἄνθρωποι τῶν θεῶν ἀχρα- 
τῶν χρείττουσιν " εἰ δὲ οὐκ ἔχει οὕτως, ἀλλὰ καχῶς 
εἶπον, μαρτύρησόν μοι, " οὐκ εἰπὸν γὰρ καχῶς, ὅτι 
οὔχ εἰσιν θεοὶ σώζοντες ἀλλὰ δαίμονες χάκιστοι, ὃλο- 
θρεύοντες ψυχάς. : 

5 Ὁ ἅγιος Δανιὴλ λέγει τῷ ἁγίῳ Λεοντίῳ * Κα- 
λῶς εἶπας, πάτερ, χαὶ πάντας ἡμᾶς παρεθάῤῥυνας. 
Ὁ Δοῦξ εἶπεν * χαχὴ χεφαλὴ, καὶ πάσης ἀπονοίας 
πληρωμένη, οὐχὶ ὁ Θεὸς ὑμῶν ἐσταυρώθη ὡς χαχοῦο- 
γος; τίς δὲ τῶν θεῶν ἡμῶν ἐσταυρώθη; Ὃ ἅγιος 


EX MS. 


EX MS. 


3S8 
Λεόντιος λέγει ^ Ὁ μὲν ἡμέτερος Θεὸς ἐσταυρώθη, 
χαὶ ἐγχαυχόμεθα ἐν τῷ σταυρῷ αὑτοῦ, δι οὗ οἱ 
θεοὶ ὑμῶν οὐκ ἕτι ἰσχύουσιν * ὁ γὰρ Χριστὸς βου- 
λόμενος σῶσαι τὸν ἄνθρωπον διὰ τὴν ἐπιχρατήσασαν 
ταύτην ἀθεότητα, ἑκουσίως ἑαυτὸν παρέδωκεν coic 
Ἰουδαίοις, προχηρύξας ταῦτα διὰ τῶν προφητῶν, 
ἵνα διὰ τοῦ σταυροῦ παραξασιν ἀρχαίαν τοῦ προτο- 
πλάστου λύσῃ, καὶ κατέλθῃ εἰς τὸν ἄδην, καὶ ἀνόιξῃ 
τοῦτον χαὶ ἀπολύσῃ ψυχὰς, καὶ ἀνάστασιν ἡμῖν 
δωρήσηται. Οἱ δὲ ὑμέτεροι θεοὶ, Ζεὺς μὲν δι᾿ ἀσω- 
τίαν, κύκνος, xai ταῦρος, καὶ ἑρπετὸν εγένετο ' τί 
οὖν ἐστὶν ἐραστότερον, Θεὸν τὸν ποιήσαντα ἄνθρω- 
πον, xal ἀπολωλόττα διὰ ἰδίαν αὐτοῦ χαχὴν προ- 
αἰρεσιν, ἀποθανεῖν τὸν Θεὸν δι᾽ αὐτὸν, xal ἀναστῆ- 
ναι χαὶ συναναστῆσαι τοῦτον ἰἱλεηθέντα, Y, δὶ ἀσω- 
τίαν γενέσθαι πελαργὸν, xai ἔρπειν διὰ πορνίαν; 
Ὁμοίως δὲ xxi ᾿Απόλλων, ὁ Θεὸς ὑμῶν, ἐχεραυ- 
νώθη, ὡς ἐν τοῖς μύθοις ἡμῶν τραγῳδεῖται. ᾿Ασχλή- 
πιος δὲ χαὶ Ἡράκλης ἐχεραυνώθησαν χαὶ αὐτοὶ, χαὶ 
κατεδαπανήθησαν πυρὶ οὐρανίῳ " οὐ γὰρ ἧσαν θεοὶ, 
ἀλλ᾽ ἀπατηλοί. 


ACTA SS. XLV MARTYRUM. 


xus est Cruci? S. Leontius dicit: Deus noster 
Cruci affixus est; quin imo in Cruce ejus gloria- 
mur, contra quam dii vestri nihil quidquam va- 
lent. Christus enim volens hominem, servare a 
tali, quce invaluerat, impietate, voluntarie se tra- 
didit Judzis, hse per Prophetas vaticinatus, ut 
antiquam primi hominis prevaricationem per 
crucem solveret, ad infernum descenderet, eum 
aperiret, animos liberaret, et resurrectionem no- 
bis donaret. Dii autem vestri, Jupiter quidem 
propter luxuriam factus est cygnus, taurus ac 
serpens. Quidnam ergo amabilius est, Deumne, 
postquam homo, quem fecerat, mala sua volun- 
tate perierat, Deumne, inquam, pro ipso mori et 
resurgere, atque hune ipsum simul resurgere, 
misericordiam consecutum ; an ob luxuriam fieri 
ciconiam et repereob libidinem ? Similiter quoque 
Apollo, deus vester, fulmine periit, ut in fabulis 
vestris in scenam datur. ZEsculapius vero et Her- 
cules fulmine itidem icti et igne ccelesti consum- 
pti fuerunt : non enim dii erant, sed impostores. 


ANNOTATA. 


a Isto quondam titulo Imperatores fuisse nuncupatos, colligitur ez epistola Valentiniani ad Theodosium 
Imperatorem data, qua est numero vigesima quinta, et habetur parte 1 Concilii Chalcedonensis a col. 512. 


CAPUT II. 


Sancti lapidibus percussi et in carcerem conjecti, variis exemplis 
ω S. Leontio confirmantur. 


Καὶ χολώσας ὁ Δοῦξ, ἐχέλευσεν λίθοις τὰς ὄψεις 
αὐτῶν δέρεσθϑαι, xo λέγει * Τύπτετε τὰ στόματα αὖ- 
τῶν, ὅθεν ἐξῆλθεν βλασφημία εἰς τοὺς θεούς. Οἱ δὲ 

, , τ , 
" Aytot τυπτόμενοι, λέγουσιν τῷ τυράννῳ * Τύπτειν σε 
μέλλει ὁ Θεὸς, ὑπηρέτα τοῦ σατανᾶ, ὅτι τὴν ἀλήθειαν 
ἀχούων, μεθύεις τῇ ἀσεδείᾳ. Ὁ ἅγιος Λεόντιος λέγει * 
"Ade ool, ὩΣ EE CAM 3 DAC 
Αδελφοὶ, μὴ καταράσθε τοὺς αὐτοκαταράστους, ἀλλὰ 
μᾶλλον εὐλογεῖτε, ἐπειδὴ οὕτως ἐπιγέγραπται * εὖλο- 
γεῖτε τοὺς διώχοντας ὑμᾶς, εὐλογεῖτε, καὶ μὴ κατα- 
ράσθε. Ὁ Δοὺξ εἶπεν ^ Λεόντιε, μὰ τοὺς θεοὺς, ἐὰν 


, 


πισθῆτέ μοι χαὶ OU 


τε, ὃ, ἐὰν βούλεσθε, παρέξω ὑμῖν" 
us RA É ; ; : ed EA: 
ἕως γὰρ τοῦ παρόντος ἠνεσχόμην ὑμῶν, σχοπῶν τὴν 
μεταθολὴν. 'EXy οὖν παραχούσετε τῶν αὐτοχρατόρων, 
καὶ μὴ προσελθόντες, θύσητε τοῖς θεοῖς, τὰ μέλη ὑμῶν 
τοῖς χόραξιν καὶ τοῖς χυσὶν δορὰν παραθήσω, καὶ οὐ- 
δὲν ὑμᾶς ὠφελήσει ἡ ματαία ἔνστασις. Ὃ ἅγιος ᾿Αν- 
τώνιος λέγει " Ποίοις θεοῖς χελεύις θύσαι ἡμᾶς ; Au- 
σίας λέγει * Θυσατε τῷ Aut, xal τῷ ᾿Απόλλωνι. Ὁ 
ἅγιος Λεόντιος εἶπεν᾽ 'O Θεὸς ὑμῶν, ἑαυτὸν σῶσαι μὴ 
δυνάμενος, ᾿ΑἈπόλλων λέγεται " τοῦτο ὑμεῖς μαρ- 
τυρεῖτε. 

Tl ᾿Αγαναχτήσας οὖν ὁ Λυσίας, χαὶ ἐκ τοῦ θυμοῦ 
τοὺς ὀφθαλμοὺς διαπύροὺς ποιήσας, xai τρήσας τοὺς 
ὀδόνθας, ἐκέλευσεν σιδήρῳ θῆναι αὐτῶν τὰς χεῖρας, 
χαὶ τοὺς πόδας, χαὶ χλοίοις βαρυτάτοις κατασφυηγχθέν- 
τας ἀποτεθῆναὶ εἰς τὸ δεσμωτήριον εἰς τὸν πύργον τῆς 
πόλεως τῆς βλεπούσης κατὰ βορέαν, ἔνθα χαὶ πηγὴ 
ὑπεχτρέχει, ῥέουσα ἔξωθεν τῆς πύλης τῆς πόλεως. 
Παραγγείλας τοῖς φυλάσσουσιν αὐτοὺς στρατιώταις, 
Μεναῖᾳ χαὶ Βηληράδη, λέγων αὐτοῖς" Βλέπετε, ὦ Με- 
ναῖα καὶ Βηληράδη, πῶς αὐτοὺς φυλάττετε " μὰ τὸν 
γὰρ ᾿Ασχλήπιον, ὅτι ἐᾶν μάθω, ὅτι ἄρτος, ἣ ὕδωρ 
ἐδόθη αὐτοῖς παρὰ τινος, τὴν ἐχείνων τιμωρίαν ὑμῖν 
ἐπιθήσω, καὶ πυρὶ σὺν ἐχείνοις ὑμᾶς ἀναλώσω. Οἱ δὲ 
στρατιῶται τὰ δεσμὰ περιθέντες τοῖς ἁγίοις, ἐνέδαλον 


"qe Dux iratus lapidibus vultus eorum cedi 
jussit. Et dixit: Ora eorum percutite, ex 
quibus blasphemia erupit contra deos. Percussi 
Sancti dicunt Tyranno: Deus te percussurus est, 
minister satanz,, quia audiens veritatem, ebrius 
es impietate. S. Leontius dicit: Fratres, ne male- 
dicite his, qui ex seipsis maledicti sunt, sed be- 
nedicite potius. Quoniam ita scriptum est: Be- 
nedicite persequentibus vos; benedicite et non 
maledicite. Dux dixit: Leonti, per Deos juro, si 
obtemperetis mihi, et sacrificetis, quidquid vo- 
lueritis, dabo vobis: nam huc usque vos sustinui, 
considerans futurum, ut mutaremini. Si itaque 
Imperatoribus refragamini, et si non veneritis 
diis sacrificaturi, membra vestra corvis et cani- 
bus cibum proponam, et nihil vobis proderit stul- 
ta pervieacia. S. Antonius dixit: Cujusmodi diis 
sacrificare nos jubes? Lysias dicit: Sacrificate 
Jovi et Apollini. S. Leontius dixit: Deus vester, 
qui semetipsum servare non potest, Apollo dici- 
tur. Id confitemini vos ipsi. 

7 Indignatus ergo Lysias, oculis inflammatis 
prz furore, ac dentibus frendens, manus eorum 
ac pedes catenis vinciri jussit, et catenis gravis- 
simis excarnificatos, in carcerem compingi in 
turri civitatis, qua Boream respicit. Unde etiam 
fons excurrit, fluens extra portam civitatis. Mi- 
litibus, qui eos custodiebant, Menz:eet Beleradze 
id mandati dedit, dicens : Videte, Menza et Be- 
lerade, quomodo ipsos custodiatis. Nam per ZEs- 
culapium, si rescivero, aut panem aut aquam eis 
à quopiam data esse, pcena illorum vos mulctabo, 
et igne simul eum illis vos perdam. Milites au- 
tem, vineula Sanetis cireumponentes, in turrim 
conjecerunt. Sancti ex uno quasi ore dicebant: 


Bene- 


simul cum 
aliis ora, per- 
cutitur Lapi- 
dibus, 


vinculis con- 
stricli carce- 
ri mancipan- 
tur, el orant, 


recitanles 
verba psal- 
morum, 


hortante il- 
los S. Leon- 
tio exemplis 
mulierum 


C 


et S. Pota- 
mieng, 


DIE DECIMA JULII. 39 


Benedieimus te, Domine, regem glorie , qvi 
propter peccata nostra coram Pontio Pilato ad- 
stitisti judicandus. Tu enim vera es vita, qui pro 
nobis peccatoribus, in hostiam datus, veri Dei 
verus filius, patrisque tui Pontifex; ne separa 
nos a misericordia tua, neque ab hac fraterna 
conjunctione; qui omnes nos unis tui confessio- 
ne, et unius efficis voluntatis, mortem quoque 
nostram uni, nec permitte ut alter ab altero in 
aliquo separemur, ut videntes egregiam nostram 
alacritatem impii ministri exemplo nostro mo- 
veantur. Ecce enim in tenebras detrusi sumus, 
esurientes ac sitientes, et, animus noster in vin- 
culis tabescit; sed tu, Domine, patientiam nobis 
da, cursumque nostrum perfice, ut nullum e no- 
bis satanas capiat. 


8 Et flexis genibus orabant ; et postquam sur- 
rexissent, consederunt, eo quod recto corpore 
stare non poterant (erant quippe in vinculis in- 
curvati) et una voce canebant, dicentes : Expec- 
tans expectavi Dominum et intendit mihi, et 
exaudivit orationem meam, et eduxit me de lacu 
miserie et de luto fecis. Atque expleto psalmo, 
ceciderunt in faciem, et surgentes rursum ceci- 
nerunt, dicentes: Exaudi Deus orationem meam, 
cum deprecor ad te, a timore inimici eripe amni- 
mam meam : protexisti me a conventu malignan- 
tium, a multitudine operantium iniquitatem. At- 
que expleto psalmo et tertia facta oratione con- 
sedere, alter alterius vincula osculantes, et se 
mutuo stringentes exultabant. Sanctus vero 
Leontius hortari ipsos ccepit et dicere: Fratres 
venerandi, famulique ac servi Christi, generoso 
animo omnia toleremus : nostis enim esaeris Lit- 
teris, quanta sustinuerit Job (sed enim vos non 
latet finis Domini) memores estote, quod Joannes 
Baptista capite truncatus sit, Stephanus autem 
lapidatus, Petrus Apostolus Romz crucifixus , 
Paulus eapite minutus, Thomas spiculis confos- 
sus. Quot vero sancti temporibus Maximiani Im- 
peratoris, Decii οἱ Adriani, aliorumque impio- 
rum imperatorum, martyrio sint affecti et glo- 
riose coronas consecuti, et fortunati ab omnibus 
przdicentur, et nostis omnino et audistis. 

9 Quorsum autem viros pugiles commemorare 
attinet? Ubi mulieres quoque, religione et virili 
animo preestantes, imbecillitate sexus deposita, 
in Christo posuerunt spem, ob repositam in coelis 
gloriam. Dicit.enim Dominus in Evangeliis: Qui 
me confitebitur coram hominibus, confitebor et 
ego eum coram Patre meo, qui in ccelis est ; et 
qui negaverit me coram hominibus, negabitur et 
ipse coram Angelis Dei. Itaque si mulieres, qua- 
rum natura infirma est, viriliter decertarunt ; 
quanto magis nos tales ac tantos pro Christo mar- 
tyrio perfungi oportet? Audistis de S. Euphe- 
mia, Capitolina et Julitta, aliisque sanctis mulie- 
ribus, quarum nomina scripta sunt in libris cce- 
lorum, quam strenue dimicarint, et diabolum de- 
bellarint. E quibus dilectioni vestrze recensebo 
dignum sermonem, commemorans ea quae accepi 
a viro, magistro nostro, qui veniebat ex /Egypto, 
et audisse se aiebat a S. Antonio asceta. 


10 Temporibus Maximiani persecutoris fuit 
puella quedam. Alexandrie, alicujus e divitibus, 
istic degentibus, ancilla. Nomen ipsi erat Pota- 
miena a. Cogebatur a suo Domino ad concubi- 
tum. Illa dixit : Ancilla Christi sum, non scor- 
tor. Dominus vero ad tempus aliquod ipsi insul- 
tat. Ipsa autem non gessit morem. Is itaque si- 


εἰς τὸν πύργον. Οἱ ὃὲ “Αγιοι ὡς ἐξ ἐνὸς στόματος ἔλε- 
yov. εὐλογοῦμέν σε, Κύρις, τὸν βασιλέα τῆς δόξης, 
τὸν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου παραστάντα εἰς χριτήριον 
διὰ τὰς ὑμετέρας ἁμαρτίας " σὺ γὰρ εἶ ἡ ἀλγθινὴ ζωὴ, 
ὁ ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν θυσία δοθεὶς, ὁ τοῦ ἀ- 
ληθινοῦ θεοῦ ὑιός ἀληθινὸς, χαὶ τοῦ σοῦ πατρὸς ἀρχιε- 
psus, μὴ χωρήσῃς ἡμᾶς τοῦ ἐλέου σου, μήτε ταύτης 
τῆς ἀδελφότητος, ἑνόσας ἡμᾶς πάντας τῇ σῇ ὁμολο- 
γίᾳ, χαὶ ποιήσας ἡμᾶς ὁμοψύχους, ἕνοσον ἡμῶν καὶ 
τὴν τελείωσιν, χαὶ μὴ ποιήσῃς ἡμᾶς ἐν μηδενὶ χωρι- 
σθῆναι ἀπ᾿ ἀλλήλων, ὅπως ἰδόντες ἡμῶν τὴν χαλὴν 
προθυμίαν οἱ ἀσεξεῖς ἐργάται ἐπιθυμήσουσιν τὴν χαλὴν 
ἡμῶν πράξιν. Ἰδοὺ γὰρ ἐν σχότει κατεδλήθημεν πει- 
νῶντες χαὶ διψῶντες, χαὶ ἡ ψυχὴ ἡμῶν ἐν δεσμοῖς 
ἐχτήκεται" ἀλλὰ σὺ, Ἰζύρις, χάρισαι ἡμῖν τὴν ὑπομο- 
νὴν χαὶ τελείωσον ἡμῶν τὸν δρὸμον, ἵνα μηδένα ἐξ 
ἡμῶν ὁ σατανὰς χειρώσηται. 

8 Καὶ χλίναντες τὰ γόνατα προσηύξαντο, χαὶ ἀνα- 
στάντες ἐχαθήσθησαν, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι αὐτοὺς ὁρ- 
θοὺς στῆναι * ἦσαν γὰρ ἐν τοῖς δεσμοῖς χαταχαμπτό- 
μένοι, xal ἔψαλλον συμφόνως λέγοντες * Ὑπομένων 
ὑπέμεινα τὸν Κύριον, χαὶ προσέσχεν μοι, xxl εἰσή- 
χουσς τῆς δεήσεώς μου, χαὶ ἀνήγαγέν με ἐκ λάχχου 
ταλαιπορίας xai ἀπὸ πηλοῦ ὕλεως. Kal πληρώσαντες 
τὸν ψαλμὸν, ἔπεσαν ἐπὶ πρόσωπον, καὶ ἀναστάντες 
πάλιν ἔψαλλον, λέγοντες " Ἑισσάχουσον ὁ Θεὸς προσ- 
ευχῆς μου, ἐν τῷ δέεσθαί με πρός σε, ἀπὸ φόδου 
ἐχθροῦ ἐξελοῦ τὴν ψυχήν μου * ἐσχέπασάς με ἀπὸ συ- 
στροφῆς πονηρευομένων, ἀπὸ πλήθους ἐργαζομένων ἀ- 
δικίαν * Kal πληρώσαντες τὸν ψαλμόν, καὶ ποιήσαντες 
τρίτὴν εὐχὴν, ἐκαθέζοντο, ἀλλήλων τὰ δεσμὰ χαταφι- 
λοῦντες, χαὶ προσέχοντες ἀλλήλοις ἠγαλλιῶντο. Ὁ δὲ 
ἅγιος Λεόντιος ἤρξατο παραχαλεῖν αὐτοὺς χαὶ λέγειν" 
᾿Αδελφοὶ τίμιοι καὶ θεράποντες xai δοῦλοι τοῦ Χρι- 
στοῦ, γενναίως, ἅπαντα ὑπομείνωμεν * ὄιδατε γὰρ ἐχ 
τῶν θείων γραφῶν, ὅσα ὑπέμεινεν Ἰὼδ, ἀλλὰ χαὶ τὸ 
τέλος Κυρίου ἔγνωται" Μέμνησθε πάντως ὅτι Ἰωάννης 
μὲν ὁ βαπτιστὴς ἀπεχεφαλίσθη, Στέφανος δὲ ἐλιθο- 
Θολήθη, Πέτρος ὁ ἀπόστολως ἐν Ῥώμῃ ἐσταυρώθη, 
Παῦλος ἀπεχεφαλίσθη, Θωμᾶς ἐχεντήθη * ὅσοι δὲ 
ἅγιοι ἐν τοῖς χρόνοις Μαξιμιανοῦ τοῦ βασιλέως, χαὶ 
Δεκίου, xai ᾿Αδριανοῦ χαὶ τῶν ἄλλων ἀσεδῶν βασι- 
λέων, ἐμαρτύρησαν, ἐπιδόξως καὶ τοὺς στεφάνους 
ἀπέλαξον, καὶ μαχαρίζονται παρὰ πάντων, xal ἔγνωτε 
πάντως χαὶ ἀχούετε. 

9 Καὶ τὶ δεῖ περὶ ἀνδρῶν ἀθλησάντων λέγειν; 
ὅπουγε xal γυναῖχες θεοσεδεῖς xal ἀνδρεῖαι ἀποθέμεναι 
τὸ τῆς φύσεως ἄτονον χαὶ ἀσθενὲς, ἐνίσχυσαν τὴν εἰς 
Χριστὸν ἐλπίδα, διὰ τὴν ἀποχειμένην ἐν οὐρανοῖς δό- 
ἔαν. Ὁ γὰρ Κύριος εἶπεν ἐν τοῖς εὐαγγελίοις -Ὃς ἄν 
ὁμολογήσει με ἔμπροσθεν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω αὐ- 
τὸν χἀγὼ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς" 
χαὶ ὅς ἂν ἀπαρνήθησεταί ps ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, 
ἀπαρνηθήσεται xai αὐτὸς ἔμπροσθεν τῶν ἀγγέλων τοῦ 
Θεοῦ᾽ εἰ οὖν γυναῖχες, ὧν ἡ φύσις ἀσθένεια, ἀνδρικῶς 
ἀγωνίσαντο, πόσῳ μᾶλλον ὀφείλομεν ἡμεὶς οἱ τοιοῦτοι 
xai τοσοῦτοι ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρῆσαι; ᾿Αχούετε 
περὶ τῆς ἁγίας Εὐφημίας, καὶ Καπιτουλίνης χαὶ Ἰου- 
λίττης, xal τῶν ἀλλων ἁγίων γυναιχῶν, ὧν τὰ ὀνό- 
ματα ἐν βίδλοις τῶν οὐρανῶν εἰσιν ἀναγραπτὰ, πῶς 
λαμπρῶς ἡγωνίσαντο, χαὶ ἐνίκησαν τὸν διάξδολον * ἐν 
οἷς διηγήσομαι τῇ ἀγάπῃ ὑμῶν λόγον ἄξιον, μνημο- 
νεύων, ἃ ἀκήκοα παρὰ ἀνδρὸς, διδασχάλου ἡμῶν, 
ἐλθόντος ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου, καὶ αὐτὸς ἔλεγεν ἀχηχοέ- 
ναι παρὰ τοῦ ἁγίου ᾿Αντονίου τοῦ ἀσχκητοῦ. 

10 Ὅτι ἐν τοῖς καιροῖς Μαξιμιανοῦ τοῦ διώκτοῦ 
χόρη τις ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ, δούλη τινὸς ὑπάρχουσα τῶν 
ἐχεῖσε πλουσίων, ἄυτη δὲ ἐλεγετο Ποταμιήνα. Hyay- 
χάσθη παρὰ τοῦ ἰδίου δεσπότου συνχαθεύδειν αὐτῷ. 
Ἡ δὲ εἶπεν - Ὅτι Χριστοῦ εἰμι δούλη, καί ou πορ- 
νεύω. Ὁ δὲ δεσπότης ἐφήϑετο αὐτῆς ἕως τινὸς * ἡ δὲ 
οὐχ ἐπείσθη " αὐτὸς μέν ἅμα ἀγαπῶν, ἅμα δὲ χαὶ 


ἐλεῶν, 


EX MS. 


EX MS. 


ea 


40 


ἐλεῶν, οὐχ ἐτύπτεν, ἀλλὰ παρέδωχεν αὐτὴν τῷ ἡγε- 
μόνι, λέγων " Ἐὰν συνθῆτε τῷ σχοπῷ μου, φῆσαι 
αὐτοῖς, εἰ δὲ μὴ, κόλασον αὐτὴν ὡς Χριστιανὴν. Πα- 
ραδοθείσα δὲ τῷ ἡγεμόνι, xal πολλὰ παρ᾽ αὐτοῦ κολ- 
ἀγευθεῖσα τοῦ πεισθηναὶ τοῖς τοῦ δεσπότου χελεύμασι, 
ἀποκριθεῖσα εἶπεν. Μὴ γένοιτο τοιοῦτο ποτε δικαστὴς, 
ὃς κελεύει ἀσωτίᾳ δεσπότου δούλην ὑποτάσσεσθαι * 
τοῦ δὲ ἡγεμόνος φοξήσαντος, ὅτι ἐν τῷ λέθδητί σε 
ἐμξδάλω, συνκαίεσθαι τῇ πίσσῃ ὡς Χριστιανὴν οὗσαν * 
ἡ δὲ εἶπεν αὐτῷ ᾿ τὴν χεφαλὴν σοι τοῦ βασιλέως, 
ἐπειδὴ πολὺ φοδῆ αὐτὸν, μὴ χελεύσεις ἀπὸ ἀπαξ ῥι- 
φῆναί με ἐν τῷ λέδητι, ἀλλὰ χατὰ μιχρὸν χαλα- 
σθῆναι, ἵνα γνῶς, πόσην μοι ὑπομονὴν ὁ Χριστὸς 
χαρίζεται. 

11 Καὶ βλυηθήσης αὐτῆς ἐν τῷ Ann, ὡς ἦλθεν 
περὶ τὸν τράχηλον ἡ πίσσα, ἀπέδωχεν τὴν ψυχὴν 
αὑτῆς. Ὁρᾶτε, ὅτι γυνὴ μόνη xai δούλη ὑπάρχουσα, 
χαὶ μὴ ἔχουσα ἑαυτῆς ἐξουσίαν, οὕτως τῇ μεγάλῃ 
ὑπομονῇ χατήσχυνεν τὸν τύραννον. Τί ἂν εἴποιμεν 
ἡμεῖς; ἢ ποῖα ὑπέρθεσίς ἔσται, τοῦ μὴ ἀποθανεῖν 
ὑπὲρ τοῦ χυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ; Μετὰ γὰρ τὴν 
τελείωσιν ἡμῶν, αἱ μὲν ψυχαὶ ἡμῶν ἁπὸ ἁγίων "Ày- 
γέλων δορυφοροῦνται, καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρα- 
γῶν στέφανοι, xai τιμαὶ ἔσονται ^ τὰ δὲ λείψανα 
ἡμῶν μετὰ χαρᾶς χαὶ δόξης χατὰ πᾶσαν τὴν οἰχου- 
μένην ἐχπέμπονται. Kat ταῦτα εἰπὼν, πάντας παρε- 
θάῤῥυνεν, ὥστε χαὶ αὑτοὺς εἰπεῖν * τοῦ Kuplou τὸ θέλη- 
μα γενέσθω. ἸΚαύσονος δὲ ὄντος ἀφορήτου, ἡνίκα 
ταῦτα τοῖς ἁγίοις ἐσυνέμδαινεν, χαὶ ἐχκαιομένων αὺὐ- 
τῶν τῇ δίψυ, καὶ κολυομένων τῶν οἰκείων ἐπιδοῦναι 
αὑτοῖς ἄρτον, ἣ ὕδωρ, γυνή τις θεοσεθδής ὀνόματι Βα- 
σιανὴ, εὐσχηβιόνως ἐνδυσαμένη τὴν γυναικίον στολὴν, 
καὶ μαφόριον πλατύτερον τῆς συνηθείας περιδαλλο- 
μένη, χοθώνας ὕδατος πλήρεις διαζωσαμένη, καὶ ὡς 
ἐπισχέψεως χάριν ἁνυπόπτως πρὸς αὐτοὺς εἰσπορευο- 
μένη, ἐπότιζεν αὐτοὺς λανθανόντως. 


ACTA SS. XLV MARTYRUM. 


mul diligens, simul miserans, non cecidit, sed 
Praefecto eam tradidit dicens : Si proposito meo 
obsecundet, annuntia; sin minus, puni illam, ut 
Christianam. Przefecto itaque tradita, multisque 
adulationibus ab ipso tentata, ut heri jussis ob- 
temperaret, respondens dixit : Ne talis umquam 
fiat judex, qui jubet ancillam obedire libidini do- 
mini. Cumque Preefectus timorem incuteret : In 
lebetem te conjiciam, ut pice comburaris, cum 
Christiana sis; hwe dixit illi : Per caput impe- 
ratoris (multum enim hunc revereris) ne jubeas 
simul et semel me projici in lebetem, sed paula- 
tim demitli, ut noris quantum patientize Christus 
mihi donet. 

11 Ipsa itaque in lebetem injecta, simul atque 
pix ad collum pervenit, spiritum suum tradidit. 
Videtis, quod mulier, quae erat sola et ancilla, et 
quze non habebat potestatem sui ipsius, tam ma- 
gna patientia tyrannum confuderit. Quid ergo 
nos dicemus? Aut qualis dilatio erit non mori pro 
Domino nostro Jesu Christo ? Nam post mortem 
nostram, animse nostre Sanctorum Angelorum 
satellitio stipabuntur, et in regno colorum coro- 
nz et honores erunt; reliqui; autem nostre 
cum gaudio et honore per universum orbem trans- 
mittentur. Hzec fatus, omnibus animos addidit, 
adeo ut ipsi quoque dicerent: Domini voluntas 
fiat. Cum autem, quo tempore hzc eveniebant 
Sanctis, sstus esset intolerabilis, et pre siti 
exurerentur ; cumque insuper interdictum dome- 
sticis esset przebere eis panem aut aquam ; mulier 
quidam pia, nomine Basiana, muliebri amictu 
decore induta, maforio b latiore, quam solebat, 
cireumdata, poculis aquze plenis cincta et tam- 
quam visendi gratia sine suspicione ad eos pro- 
fecta, clam ipsis potum dedit. 


ANNOTATA. 


2 De hac S. Potamiena juniore actum tomo 2. Junii pag. 6. 
b Vox ista significat operimentum captis, maxime feminarum, de qua Cangius. 


CAPUT III. 


Sancti frustra ad. cultum deorum incitantur ; à deos οἱ Tyrannwm invehitur 
S. Leontius ; clam a muliere potantur. 


Διανυχτερεύσαντες δὲ ἐν τῷ σχότει ἦσαν ἀγαλλι- 
όμενοι, ὡς ἐν ἡμέρᾳ, καὶ ἔψαλλον ὁμου πάντες λέγον- 
τες ᾿ Ἐξελοῦ με &x τῶν ἐχθρῶν μου ὁ Θεὸς, xal ἐκ 
τῶν ἐπανισταμένων ἐπ᾽ ἐμὲ λύτρωσαί με " ῥύσαι με 
ix τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν, xal εξ ἀνδρῶν 
αἱμάτων σῶσόν με, χαὶ τὰ ἑξῆς. Οἱ γὰρ πλεῖστοι 
αὐτῶν £x νεαρᾶς ἡλικίας ἦσαν ἐχμεμαθηχότες τοὺς 
ψαλμούς. Kai τελέσαντες τὴν νυχτερινὴν εὐχὴν, ἐχά- 
θηντο ἐχδεχόμενοι τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ βοήθειαν. Ὁ δὲ 
Δοὺξ ἐν φροντίδι γενάμενος, ποίᾳ τιμωρίᾳ. χολάσει 
τοὺς "Aylovc, ἄνπνος διετέλει τὴν νύχτα. Περὶ δὲ τὸν 
ὄρθρον ἀφυπνώσαντος αὐτοῦ, παρέστη αὑτῷ ὁ σατα- 
νᾶς, λέγων " ᾿Ανδρίζου, ὦ ΔΛυσία " ἐγὼ γὰρ εἰμι ὁ 
᾽Ασχλήπιος, εἰς ὃν χθὲς ὥμνυες, ἀλλὰ ἀναστὰς τι- 
μώρισον τοὺς ἀνθρώπους τούτους * ἅπαξ γὰρ βλασφη- 
μήσαντες, wal ἐνυθρίσαντες oUw εἰσιν ἄξιοι τῆς ἡμε- 
τέρας θεότητος * ξέσον οὖν αὐτοὺς - οἶδα γὰρ τὴν 
ἔνστασιν «αὐτῶν, ὅτι οὔτε θύουσιν ἡμῖν, οὔτη προσ- 
χυνοῦσιν " πολλὰ γὰρ ἔλεγον κατ᾽ ἐμοῦ ἐν τῇ φυλαχῇ. 
Εὐθὺς οὖν χλάσας αὐτῶν τὰ ὀστᾶ, χαῦσον αὐτὰ πυρὶ, 


um vero pernoctarent, in tenebris tam exul- 
tabant, quam in luce, cantabantque una 
omnes : Eripe me de inimicis, Deus meus, et ab 
insurgentibus in me redime me; libera me ab 
operantibus iniquitatem, et de viris sanguinum 
salva me, etc. Quippe plurimi illorum ab ineunte 
setate psalmos perdidicerant. Nocturnis precibus 
absolutis sedebant, expectantes a Deo auxilium. 
At Dux cura confectus, quonam supplicio San- 
ctos afficeret, noctem transigebat insomnis. Sed 
ubi sub auroram obdormivisset, adstitit ipsi sa- 
lanas, ac dixit : Macte animis, Lysia. Ego nam- 
que ZEsculapius sum, per quem hesterno die ju- 
rasti, at strato te proripe, et illos homines ple- 
cte : nam semel blasphemiis et injuriis usi divi- 
nitate nostra indigni sunt. Proin esde illos : 
scio quippe pervicaciam ipsorum, quod nee nobis 
sint sacrificaturi, nec cultum delaturi: nam mul- 
ta adversum me dixerunt in carcere. Mox ergo 
confracta ipsorum ossa, flammis combure, et flu- 


vium 


pro pudicita 
in lebetem 
injecta. 


Dum Sancti 
in psalmis 
persistunt, 
Duz a Dia- 
bolo, /Escu- 
lapium men- 
Lito, mone- 
tur, 


qui Sanctos, 
accersi jus- 
505, qua. pro- 
missis, qua 
minis ad sa- 
crificandum 
urget ; 


at [rustra, 
S. Leontio 
contra deos 
arguente, 


et lyranmum 
incrcpante ; 


DIE DECIMA JULII. 


vium Lyeum inquire, et ibi hec disperde. At 
enim vereor, ne, si Christiani inveniant, qui 
domos magnas zdifieaverunt et illustres, ibi- 
dem eos defodiant, illosque reverentia et honore 
prosequentes me pessumdent : perde itaque ipsos 
sine ulla mora. : 

138 Dux itaque cum mane surrexisset multa 
eum festinatione, visionis imagine ac militum 
multitudine, atque egressus esset extra civitatem 
quasi ad spatium passuum centum et quinqua- 
ginta, locumque sublimiorem invenisset, sedens 
in tribunali, Sanctos accersi jussit. Nec mora ; 
milites ejecerunt ipsos, ac vinctos stiterunt. Dux 
autem fixo obtutu illos pererrans, sic fatur : 
Scitis pepercisse me vobis heri, ne tormentis 
cruciaremini, e£ in hodiernum usque diem con- 
nivisse, ut hodie diis sacrificantes, Imperatori- 
bus fiatis amici, et nobis; et postquam vestrum 
quilibet sacrificaverit ad ducentos aureos acci- 
piat, vestesque et dona alia imperatoria. Ecce 
enim, plerosque vestrum sacrificare velle video ; 
si ergo morem mihi geratis, mox tauros huc ad- 
duci mandavi, ut diis immoletis, prandium vobis 
paretur, et inter epulas splendida quoque accipi- 
atis dona ; sin obedire recusatis, ad aliud tormen- 
torum genus, procedere oportet. Proin vos hor- 
tor ne duleissimze lucis usura privari, neu ab uxo- 
ribus, liberis et amicis separari vos patiamini ; sed 
sacrificetis et, cui lubuerit deo, thus adoleatis. 

14 Tune uno quasi ex ore Sancti dixerunt : 
Anathema tibi, Tyranne, congruum furori tuo 
cognomentum sortite : jubes enim nos a Deo vi- 
vente deficere, et impuris et abominandis dzemo- 
nibus sacrificare. Enimvero et indumentum, et 
cibus et potus, et thesaurus, et pater, et, amieus, 
et frater nobis est Dominus noster Jesus Christus, 
qui nos vocavit. Dux dicit : Etiamnum vobis par- 
co vel injuria lacessitus : nam et amicorum ferre 
defectus, sequum est. Relictisque omnibus, 5. 
Leontio dixit : Prc reliquis mysteria gentilium 
probe callere te video, plane a puero iisdem in- 
stitutum. Quid ergo? Quandoquidem Jupiter, 
Apollo et ZEsculapius dii tibi esse non videntur; 
Neptuno aut Dianz hostiam litate. S. Leontius 
dicit : Erratis, dum eos dicitis esse Deos. At 
enim immortales hominum mentes diis mortali- 
bus pr:stant. Etenim si e ccelo et terra deorum 
vestrorum esse generationem dieunt, coelumque 
ae terra obnoxia sunt corruptioni elementa ; pror- 
sus, quoniam genitores suos imitantur filii, cor- 
rumpuntur ipsi, ut genitores. Jam vero si corru- 
ptioni obnoxii sunt, quomodo dii appellantur? Et 
si mentes hominum, vinculis corporeis soluta, 
non sustinent permanere, cum corpus non exi- 
stit, at divinum quemdam loeum occupant ; diine 
erant hi, qui quzerunt ea, quae hominum mentes 
oderunt, et venerec libidinis pruritu gaudent? 
Si quis ergo audeat dicere : Deus ego sum, preeter 
unum Dominum nostrum Jesum Christum ; alium 
mundum condat, dieatque: Hunc ego mundum 
condidi, ac tum Deus vocetur: is enim Domini 
ac Regis nostri Jesu Christi ars et. opificium est. 

15 S. Leontius iratum ac perturbatum conspi- 
catus ducem sic infit : O Dux, audi zequo animo : 
quia me dixisti rebus gentilium initiatum, audi, 
quz dicam contra tuos deos. Quemadmodum tu 
si Ccesar nominareris, et Imperatori bilem move- 
res, supplicio dignus fores; sic dei quoque vestri, 
demones, deos sese nuneupare ausi, maximc 
poenz rei sunt. Quin imo alteram quoque rem 
incredibilem vide. Cur vos, deorum vestrorum 
vindices, in dies deficitis? Nos contra servi pro 


Tomus rm Julii. 


41 


παν ἐπιζήτησον τὸν Λύχον ποταμὸν, χαὶ ἐχεῖ αὐτὰ 
ἀπόλεσον 3 φοθοῦμαι γὰρ μήπως, ἐὰν εὕρωσιν αὐτὰ 
οἱ Χριστιανοι, οἰχοδομήσαντες οἴχους μεγάλους wai 
περιφανεῖς, ἐχεῖ αὐτοὺς χατορύξωσιν, γἀχείνους ot. 
θοντες χαὶ τιμόντες, ἐμὲ ἐξουθενίσουσιν " σπουδῇ οὖν 
ἀπόλεσον αὐτοὺς. : 

19 ᾿λναστὰς οὖν ὁ Δοὺξ τῷ πρωΐ μετὰ σπουδῆς 
πολλῆς χαὶ φαντασίας, καὶ πλήθους στρατιωτῶν, 
χαὶ ἐξελθὼν ἔξω τῆς πόλεως ὡς ἀπὸ βηνάτων ρν΄, 
xai εὑρὼν τόπον ὑψιλότερον, χαθήσας ἐπὶ τοῦ βή- 
ματος, ἐχέλευσεν ἀχθῆναι τοὺς ᾿Αγίους * xa οἱ 
στρατιῶται τὸ τάχος ἐχθαλότες αὑτοὺς παρέστη- 
σαν δεδεμένους. Kol ἀτενίσας εἰς αὐτοὺς ὁ Δοὺξ, 
εἶπεν * Οἴδατε, ὅτι χθὲς φεισάμενος ἡμῶν τοῦ μὴ 
προσάγειν ὑμῖν βασάνους, εἰς τὴν σήμερον ἐτα- 
μιευσάμην, ἵνα τὴν σήμερον θύσαντες τοῖς θεοῖς, 
φίλοι γενέσθαι τῶν αὐτοχρατόρων, xai ἡμῶν - χαὶ 
θύσας ἕχαστος ὑμῶν λάξῃ πρὸς σ᾽ χρυσοὺς, zai 
αἰσθῆτας, χαὶ ἄλλας δωρεὰς βασιλιχάς " ἰδοὺ γὰρ, 
ὁρῶ τοὺς πλείστους ὑμῶν θέλοντας θύσαι, ἐὰν οὖν 
πεισθῆτέ μοι, ἐντεῦθεν ἤδη ἐχέλευσα ἀχθῆναι ταύ- 
ρους; ἵνα θύσητε τοῖς θεοῖς, wal γένηται ὑμῖν ἄρι- 
στον, χαὶ ἕν τῇ εὐωχίᾳ λήψησθε «zi τὰς δωρεὰς 
λαμπράς. Ἐὰν δὲ μὴ πεισθῆτέ μοι, ἀνάγχη ἐπὶ τὸ 
ἔτερον εἶδος τῶν βασάνων ἐλθεῖν. Ylapazale οὖν 
ὑμᾶς μὴ στερηθῆναι τοῦ γλυχυτάτου φωτὸς, μὴδε 
χωρισθῆναι γυναιχῶν xxi παιδίων καὶ φίλων, ἀλ- 
λὰ θύσαι, xi θυμιάσαι λίδανον Ow» βούλεσθε 
θεῷ. ; 
d 14 Τότε πάντες oi "Agi ὡς ἐξ ἑνὸς στόματος 
εἶπον * 


ἀνάθεμά σοι, τύραννε, τῆς οἰχείας λύσσης 
ἐπώνυμε ^ χελεύεις ἡμᾶς ἀποστῆναι ἀπὸ Θεοῦ ζῶν- 
τος, xal θύσαι δαίμοσιν ἀκαθάρτοις χαὶ βδελυχτοῖς * 
ἡμῖν γὰρ χαὶ ἔνδυμα, χαὶ βρῶσις xal πόσις, zal 
θησαυρὸς, χαὶ πατὴρ, καὶ voc, χαὶ ἀδελφὸς ὁ 
Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός ἐστιν, ὁ καλέσας ἡμᾶς. 
ὋὉ Δοὺξ λέγει * Ἔτι ὑμῶν φείδομαι xal ὑδριζόμε- 
νος * δίχαιον γὰρ ἐστιν xal τὰ τῶν φίλων ἐλαττό- 
ματα βαστάζειν. Καὶ καταλιπὼν πάντας, λέγει τῷ 
ἁγίῳ Λεοντίῳ * Ὁρῷ σὲ μᾶλλον εὐεἰϊδότα τὰ τῶν 


Ἑλλήνων μυστήρια, πάντως ὅτι £x παιδὸς ἐμυήθης. 
Τί οὖν; Ἐπειδὴ οὐ δοχοῦσίν σοι εἶναι θεοὶ Ζεὺς χαὶ 
᾿Απόλλων zal ᾿Ασχλήπιος, χαθήσατε τῷ Ποσειδῶνι, 


, 


ἤτι ᾿Αρτέμιδι. Ὁ ἅγιος Λεόντιος λέγει * Πεπλά- 


νησθε, θεοὺς τούτους λέγοντες ᾿ ὀπότε αἱ ψυχαὶ τῶν 
ἀνθρώπων ἀθάνατοι οὖσαι, χρείττους εἰσίν τῶν θεῶν 
τῶν θνητῶν. Εἰ γὰρ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς λέγουσιν 
εἶναι τὴν γέννησιν τῶν θεῶν ὑμῶν," οὐρανὸς δὲ χαὶ 
γῆ φθαρτὰ στοιχεῖά εἰσιν" πάντως, ὅτι χαὶ τὰ τέχνα 
μιμοῦνται τοὺς γεννήτορας, καὶ φθείρονται χαὶ αὐτοὶ, 
εἰ δὲ εἰσιν φθαρτοὶ, πῶς ὀνομάζονται 
τῶν ἀνθρώπων ἀποσπόμε- 


ὡς οἱ γονεῖς * 
θεοὶ ; χαὶ εἰ αἱ ψυχαὶ 
ναι τῶν σωμάτων, οὐχ 
τος παραμένειν, ἀλλά τινα θεῖον τόπον χαταλαμ- 


: ΄ t * t 
ἐπανέχονται ως Ux σωμαᾶ- 


δάνουσιν, εἰ θεοὶ ἦσαν ἐχεῖνοι, üt ζητοῦσιν ἃ αἱ 
ψυχαὶ τῶν ἀνθρώπων μισοῦσιν, καὶ χαίρουσιν πορ- 
νίαις xai χνήσαις; Ei οὖν τολμᾷ τις εἰπεῖν ^ Ὅτι 
θεός εἰμι, παρὲξ ἑνὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ 
Χριστοῦ, ποιήσῃ χαὶ οὗτος ἕτερον χόσμον, χαὶ εἴς 
πη ὅτι τοῦτον τὸν χόσμον ἐγὼ ἐποίησα, καὶ τότε 
γέσθω Θεός" οὗτος γὰρ τοῦ χυρίου καὶ βασιλέως ἡμῶν 
Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐστιν τέχνη καὶ δημιούργημα. 

15 Καὶ θεασάμενος “ὁ ἅγιος Λεόντιος τὸν Δοῦχα 
θυμωθέντα xal στρεδλούμενον, λέγει αὐτῷ - ὦ Δοὺξ, 
ἀνεξιχάχως ἄχουσον * ἐπειδὴ γὰρ εἶπές με μύστην 
ἑλληνιχῶν πραγμάτων, ἄκουε τὰ χατὰ τῶν 
* ὅν τρόπον γὰρ σὺ ἐὰν Καῖσαρ χληθεὶς, 


εἶναι τῶν 
θεῶν σου 
à : Ξ X Prises UY Spine 
xai παροργήσας τὸν βασιλέα τιμωρίαις ἄξιος εἶ, οὕτως 
χαὶ οἱ θεοὶ ὑμῶν οἱ δαίμονες τολμήσαντες ἑαυτοὺς 
x Ἀ I ENS 
θεοὺς καλεῖν, ἔνοχοὶ εἰσιν μεγίστης χολάσεως " ὅρα δὲ 
χαὶ ἕτερον παράδοξον. Διατὲ ὑμεῖς οἱ ἔχδιχοι τῶν 
NES : : aec. 
θεῶν ὑμῶν χαθεκάστην ἐλαττοῦσθε ; ἡμεῖς δὲ οἱ ὑπὲρ 


11 


ETE 


Χριστοῦ, 


EX MS. 


ἐξ 


EX xS. 


σι 


42 
Χριστοῦ δοῦλοι διωκόμενοι, καὶ ἀποθνήσχοντες πλη- 
θύνομεν ; xal τοῦτο πεισάτω σε, τύραννε, ὅτι δοῦλοί 
ἐσμεν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἠγαπημένου. Καὶ θυμωθεὶς ὁ 
Δοὺξ λέγει" θύσατε τοῖς θεοῖς, ἐπεὶ μὰ τὸν ᾿Ασχλή-, 
πιον xai τὸν Ἥλιον, οὐχ ὑπερδήσεσθε τὴν ἄυριον. Οἱ 
δὲ “Αγιοι πάντες ὡς ἐξ ἑνὸς στόματος εἶπον * Ἡμεῖς 
Κυρίῳ Ἰησοῦ προσφέρομεν λογικὴν λατρείαν, καρπὸν 
χείλων ἡμῶν, καὶ ἑαυτοὺς ὁλοχλήρρυς τῶν ῥυομένων 
ἡμᾶς τῆς μελλούσης χρίσεως " σὲ δὲ, Λυσία, ἄμα τοῖς 
θεοῖς σου κολάζοντα ἐν γεέννη πυρὸς ἀσδέστου. 

16 Καὶ χολάσας ὁ Δοὺξ ἐκέλευσεν πάντας γυμνω- 
θῆναι εἰς ξύλα μαχρὰ, xal ξέεσθαι ὄνυξιν σιδηροῖς, 
χαὶ ὀστράχοις ὀξέσιν * xa ἐχέλευσεν βοᾶν τὸν χήρυχα" 
οἱ τοῖς θεοῖς μὴ θύοντες, ἀλλὰ χαὶ ἐνυδρίζοντες, 
ταῦτα πάσχουσιν. Οἱ δὲ ἅγιοι ξεόμενοι, ἔλεγον * ὦ 
τύραννε, εἰ ἔχεις δεινότερα χολοαιστύρια, προσάγαγε 4 
ταῦτα γὰρ ἡμῖν ἐστιν εὐχαταφρόνητα. Kai ἤδη ὥρας 
ἕχτης χαταλαβδούσης, xal τοῦ ἡλίου χαταφλέξαντος 
τὴν γῆν πᾶσαν, ἦσαν οἱ ἅγιοι ξεόμενοι. Ὁ δὲ Δοὺξ 
πεινάσας, ἐχέλευσεν αὐτοὺς χατενεχθῆναι χαὶ ἀποτε- 
θῆναι ἐν τῇ φυλακῇ, ἐντειλάμενος μηδένα θεάσαι αὖ- 
τοὺς, μήτε ὕδωρ αὑτοῖς ἀποδοθῆναι ἣν δὲ τις πολι- 
τευτὴς ἐν τῇ πόλει τοὔνομα Ἡρώδης Χριστιανὸς, 
ὑποχρινόμενος ἢ 
Δοὺξ, Ἔσχεν δὲ νοτάριον Φίλινον ὀνόματι, οὗτος ἦν 
ἀγαπώμενος παρὰ τοῦ ἁγίου Λεοντίου, χαὶ μεταστει- 
᾿Αδελφὲ Φί- 
λινε, ἀπελθὼν εἰπὲ Ἡρώδῃ, ἵνα, εἰ ἔχει τινὰ εἰς τὸν 
Δοῦχα παῤῥησίαν, ἄυριον ἡμᾶς τελειώσῃ, ἠυλαθδεῖτο 
γὰρ μήτις τῶν ἁγίων δηλιάσας ἀπαγορεύσει. Ὁ δὲ 
ἀπελθὼν ἀπήγγειλεν πάντα τῷ πολιτευομένῳ. Ὁ δὲ 
Δοὺξ ἦν χαλέσας αὐτὸν ἐπ᾽ ἄριστον, χαὶ περιέμενεν 
αὐτὸν. Ἡρώδης δὲ παρῃτεῖτο λέγων “ "Ort, ἐπειδὴ 
χθὲς ἴδον τῶν καταδίκων ἐχείνων τὰς πλεύρὰς ἔεο- 
μένας, σιανθεὶς ἀνετράπην τοῦ στομάχου, χαὶ οὐ 
δύναμαι ἀριστῆσαι " 


ὃὲ τὸν ἑλληνισμὸν, map ᾧ ἔμενεν ὁ 


λάμενος αὐτὸν ὁ ἅγιος Λεόντιος, λεγει * 


χαὶ ὁ Δοὺξ ἐπερώτησεν αὐτὸν 
λέγων " Τί οὖν βούλει ἵνα ποιήσω; Ὁ δὲ εἶπεν " Οὐχὶ 
ὡς ἀνθεστηχότες τοῖς τῶν αὐτοχρατόρων θεσπίσμασιν 
ἄξιοί εἰσιν θανάτου; Τί οὖν οὐκ ἀποθνήσκουσιν συν- 
τόμως; Ὁ δὲ ὑπέσχετο, τὴν ἄυριον πυρὶ παραδοῦναι 
αὐτοὺς χατὰ τὰ διατάγματα τοῦ βασιλέως. 

17 Καὶ ὁ Φίλινος ἀκούσας: ταῦτα, δραμὼν ἀπήγ- 
γειλεν τοῖς ἁγίοις * οἱ δὲ φαιδρύνθέντες τὰς ψυχάς, ἡ 
ἐξεδέχοντο τὸ πέρας μετὰ χαλῆς προθυμίας, καὶ εὐ- 
λόγησαν παντες τὸν Φίλινον διὰ τὴν ὑπαχοὴν, χαὶ 
Ἡρώδην διὰ τὴν σπουδὴν. Ἢ δὲ συνήθως ἀποφέρουσα 
αὐτοῖς τὸ ὕδωρ ἐλευθέρα, εἶχεν μὲν τὸ ὕδωρ, ὡς τὸ 
σύνυθες, ἐπὶ τὸ"διάζωσμα * χωλυθεῖσα δὲ εἰσελθεῖν, 
ἠρωτᾶτο παρὰ τῶν ἁγίων, εἰ ἔχει ὕδωρ. Ἢ δὲ διὰ 
τοὺς παρεστῶτας ἠρνήσατο " xal λέγει αὐτὸ ὁ ἅγιος 
Λεόντιος τῇ “Ἀρμενίῳ φωνῇ Βασιανῇ "E μὴ ἤνεγκας 
ἄρτι τὸ ὕδωρ ἐν ταύτῃ τῇ ἀνάγκῃ, ὅτι καταφλεγό- 
μεθα χαὶ αἱ καρδίαι ἡμῶν σδέννυνται, xal ὃ ἐποίησας 
ἡμῖν χαλὸν, ὡς οὐδὲν κατεφάνη, χαὶ ὡς οὔτε ὅλως 
γεγονός. Τοῦτο δὲ ἔλεγεν προτρεπόμενος αὐτῇ ἐν- 
ἔγχαι τὸ ὕδωρ. 'H δὲ ἐξελθοῦσα τῆς πύλης, xci 
εὑροῦσα μιχρὰν χαὶ στενὴν θυρίδα, διὰ ταύτης ὑ- 
πέδωχεν αὐτοῖς τὸ ὕδωρ. Kal πιόντες xol ἀναψύ- 
ἕαντες ἐπηύξαντο αὐτῇ τοὺς υἱοὺς, xal υἱοὺς τῶν 
υἱῶν αὐτὴς εἰς ἱερέας γενέσθαι διαμοιβδὴν τῆς τοιαύ- 
τὴς θεραπείας. 


ACTA SS. XLV MARTYRUM. 


Christo persecutionem patientes, et morientes, 
crescimus? Vel illud tibi persuadeat, Tyranne, 
dilecti nos Dei servos esse. Dux furore accensus 
dicit: Diis immolate : quia per ZEsculapium et so- 
lem, non ultra crastinum vivetis. Sancti autem 
ex uno quasi ore dixerunt: Nos Domino Jesu offe- 
rimus rationabile obsequium, fructum labiorum 
nostrorum, quz: nos ipsos integre liberabunt a fu- 
turo judicio; te vero, Lysia, una cum diis tuis, 
ignibus gehenne addicent inextinguibilibus. 

16 Dux iratus ad ligna oblonga nudari omnes 
jussit et ungulis ferreis ac acutis testis radi, prze- 
conemque clamare : Qui diis non sacrificant; sed 
potius injuriam inferunt, hzc patiuntur. Dum 
Saneti excarnificarentur, dixerunt : O tyranne, 
si acerbiora tibi sint tormenta, profer : hzec enim 
contemminus. Cum jam esset hora sexta et sol 
accenderet ommem terram, Sancti radebantur. 
Inter h:c Dux, consilii inops, jussit eos abduci 
et carceri mancipari, przecipiens ne quis eos vi- 
seret, neu aquam prwberet.-Erat quidam rei- 
publieze administrator in civitate, nomine Hero- 
des, Christianus, sed gentilium sacra simulabat ; 
apud quem Dux habitabat. Habebat is notarium, 
nomine Philinum, qui a S. Leontio diligebatur. 
Postquam illum accersivisset, S. Leontius dixit : 
Philine frater, vade, Herodi die, ut, si quid 
apud Ducem valet, impetret, ut nos cras 
morte afficiat: timebat enim, ne quis Saneto- 
rum pre timore defecisset. Ille autem abiens 
renuntiavit omnia reipublieze administratori. Dux 
vero invitabat ipsum ad prandium et jam expe- 
ctabat. Herodes excusabat se, dicens : Quia, post- 
quam heri vidi istorum reorum latera radi, male 
affecto stomacho reversus sum, et nequeo pran- 
dere. Dux interrogavit eum, dicens : Quid igitur 
vis, ut faciam? Ille autem dixit : Nonne hi, qui 
edictis Imperatorum obsistunt, morte digni sunt? 
Cur ergo non moriuntur propere? Ille vero pro- 
misit, cras eos igni addicturum juxta Imperatoris 
mandata. 

17 His auditis, cucurrit Philinus, et Sanctis 
renuntiavit ; qui animis hilares, expectabant finem 
cum egregia alacritate, et omnes bene precaban- 
tur Philino, quod gessisset morem, et Herodi, 
quod festinaret. At generosa ista mulier, quce 
aquam ad Sanctos deferre consueverat, aquam 
de more sub cinctura condebat ; verum ingressu 
prohibita, interrogabatur a Sanctis, an aquam 
haberet. Negavitipsa propter adstantes. S. Leon- 
tius hoc dixit sermone Armeno Basianz : Si non 
attulisti aquam in haec necessitate (nam comburi- 
mur, et corda nostra extinguuntur) sane quod 
nobis fecisti bonum, tamquam nihil apparuit et 
tamquam prorsus non factum. Hoc autem dixit, 
hortans eam, ut aquam afferret. Illa. vero porta 
egressa, parvamque et angustam macta fene- 
stram, aquam eis per illam tradidit. Et postquam 
bibissent et refocillati essent, precabantur, ut 
filii ejus et filii filiorum ejus sacerdotes fierent, 
in tanti servitii compensationem. 


CAPUT IV. 


Orantibus apparet Angelus; convertuntur duo carceris custodes ; damnantur sancti 
Martyres ad ignem; aqua e rupe elicita; translatio et cultus reliquiarum. 


Ἑσπέρας δὲ καταλαβούσης, ἔψαλλον λέγοντες * 
Κύρις εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, καὶ ἡ κραυγή 


espere facto, cantabant dicentes : Domine 
V exaudi orationem meam, et clamor meus ad 


te 


qui novis pa- 
nis illos ju- 
bet eruciari. 


Potum acci- 
piunt a mu- 
liere; 


Deum orant ; 


A 


B 


apparel 4n- 
gelus, cujus 
spectato Lu- 
mine, duo cu- 
slodes carce- 
ris conver- 
tuntur : 


C 


quare ommes 
a Duce ad 
ignem dam- 
nantur, 


DIE DECIMA JULII. 


te veniat, etc. Et expleto psalmo, corroboraban- 
turin vinculis, gratias agentes Deo, orantes et 
dicentes : Domine Jesu, qui portas mala omnis 
creaturz, nihil absconditum est coram te, qui 
scrutaris corda, et probas renes : tu scis, quo fla- 
gremus tui desiderio, cernis tormenta, animabus 
nostris medere : nam corpora nostra tradidimus 
propter te : dele iniquitates nostras in corrupti- 
bili nostra vita: parva quippe hxc nobis sunt, et 
minime molesta, ab multam in te, Domine, cari- 
tatem : te desideramus, te timemus. Aspice e 
ccelo, et nos erige; tu etenim consolaris nos in 
omni tribulatione nostra, ut possimus sustinere. 
Nihil loci habeat satanas. Ne nos a fraterno hoc 
amore separa : omnium enim nostrum mater est 
fides in te. Et Tu, Domine, Pater noster, glori- 
fiea nomen tuum in membris nostris, et tamquam 
in holocaustis arietum et taurorum et in myria- 
dibus pinguium ovium admittamur. Sic fiat sa- 
crificium nostrum in conspectu tuo Domine, et 
perficiatur coram te; quia benedictus es et glo- 
rificatus in omnia secula. Et cum ommes dixis- 
sent, amen, noctem traduxerunt insommes. Ad 
noctis medium, magnum psalmum sibi funebrem 
cecinerunt. 

19 Hunc postquam implevissent et orassent, 
ecce Angelus Domini adstitit et luce implevit ha- 
bitaculum, et dicit ipsis : Gaudete; prope adest 
vester finis, et nomina vestra in libro viventium 
scripta sunt: Confidite, Dominus vobiscum. Hzc 
fatus discessit ab eis Angelus. Adoraverunt San- 
cti, et gratias egerunt Deo. At vero milites, 
qui custodiebant fores carceris, Meneas et. Bele- 
rades spectarunt quidem lumen, et vocem Ange- 
li audierunt ; sed vultum ejus non viderunt. Di- 
cit Beleradi Meneas ZEgyptiorum lingua (erant 
quippe genere ZEgyptii): Viden' et audin', Frater 
Belerade, qualis regis milites sint isti ? Ego sane 
ab initio Christianis amicus fui : neque enim stu- 
dent quemquam lzedere; sed potius attendunt sibi 
ipsis, jejunia vacantes, et Deum suum precantes, 
maxime in aurora, et nullo non tempore illum 
adorantes. Nihil injusti, iniqui nihil faciunt; 
hospitales sunt, omnes diligunt. Et sicut tu prze 
me nosti, quot solitarii in ZEgypto miracula fa- 
ciunt? Cur ergo moramur, aut tardamus? Nunc 
certaminis tempus est. Una cum ipsis in carce- 
rem introire mihi placet, ipsosque obtestari, ut 
me in suum accipiant consortium. Quid autem 
tibi videtur, frater? Et Belerades dixit : Si mor- 
tem illi non timent, sed propter Deum suum mo- 
riuntur cum gaudio, et tale lumen aspiciunt, 
quali nos quoque dignatus est ille, qui his appa- 
ruit; quippe ni gaudii ipsorum participes fiamus 
etiam nos? Vellem, ut quis ducem cogeret ad 
moriendum pro deo suo ZEsculapio aut Apolline, 
eumque apprehenderet ; sed enim ille amat val- 
de vitam; nostras vero annonas et alia benefi- 
cia succidit, ac viros justos occidit. Accedamus 
itaque. 

90 Et accurrentes acciderunt Sanctis, dicen- 
tes: Domini nostri, et servi Christi, nos quoque 
in numerum vestrum admittite: credidimus enim 
nos in Dominum nostrum Jesum Christum, qui 
dilexit nos. Orate itaque pro nobis, ne tamquam 
tarde venientes excludamur. Sancti omnes illos 
amplexi oseulum dederunt cum l:etitie, dicentes : 
Fratres nostri estis : nam Dominus noster Jesus 

. Christus hore undecimze operarios admisit in vi- 
neam : nolite ergo timere; nam Dominus, cui 
credidistis, qui nobis apparuit, et nobiseum locu- 
tus est, ipse vos vocavit, tamquam dignos. Orta 


43 


pou πρὸς σε ἐλθέτω, χαὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πληρώσαντες 
τὸν ψαλμὸν, ἦσαν ἐῤῥημένοι͵ ἐν τοῖς δεσμοῖς, εὐχα- 
ριστοῦντες τῷ Κυρίῳ, δεόμενοι val λέγοντες * Κύριε 
Ἰησοῦ, ὅ βαστάζων τὰ χαχὰ πάσης τῆς γτίσεως, oU- 
δὲν κρυπτὸν παρά, σοι, ὁ ἐρευνῶν χαρϑίας «at δοχιμά- 
ζων νεφρούς ; σὺ ἐπίστασαι τὴν ἡμετέραν εἰς σὲ προ- 
θυμίαν, ὁρᾶς τὰς βασάνους, ἴασαι ἡμῶν τὰς ψυχὰς * 
τὰ γὰρ σώματα ἡμῶν διά σε παρεδώχαμεν - συναπά- 
λειψον ἡμῶν τὰ ἀνομήματα ἐν τῷ φθαρτῷ ἡμῶν δίῳ - 
μικρὰ γὰρ ἡμῖν ἐστιν ταῦτα, xod ἀνάλγητα, διὰ τὴν 
πολλὴν περὶ σε, Δέσποτα, ἀγάπην " σὲ ποθοῦμεν, σὲ 
φοθοῦμεν. Κάτιδε οὐρανόθεν xai παραθάῤῥυνον ἡμᾶς" 
σὺ γὰρ εἰ ὁ παραχαλῶν ἡμᾶς ἐπὶ πάσῃ τῇ θλίψει 
ἡμῶν, εἰς τὸ δύνασθαι ἡμᾶς ἐπενεγχεῖν *— xod μὴ 
ἐχέτω τόπον ὁ σατανᾶς " μὴ χωρήσης ἡμᾶς τῆς ἀδελ- 
φότητος ταύτης * μήτηρ γὰρ πάντων ἡμῶν ἡ εἰς σὲ 
πίστις. Καὶ σὺ, Κύριε, πατὴρ ἡμῶν, δόξασόν σου τὸ 
ὄνομα ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν, χαὶ προσδεχθείημεν 
ὡς ἐν ὁλοχαυτώμασιν χριῶν χαὶ ταυρῶν, χαὶ ὡς 
ἐν μυριάσιν ἀρνῶν πιόνων. Οὕτο γενέσθω ἡ θυσία 
ἡμῶν ἐνοπιόν σοῦ, Κύριε, χαὶ ἐχτελέσθω ὄπισθέν 
σου, ὅτι εὐλογητὸς εἶ χαὶ δεδοξασμένος εἰς πάντας 
τοὺς αἰῶνας. Kal πάντων εἰπόντων, ἀμὴν, διετέλεσαν 
ἄνπνοι. Περὶ ὃὲ τὸ μεσονύχτιον ἔψαλλον τὸν μέγαν 
ψαλμὸν, ἐπιτάφιον ἑαυτοῖς. 

19 Καὶ πληρωσάντων αὐτῶν χαὶ εὐξαμένων, ἰδοὺ, 
ἤΛλγγελος Κυρίου ἐπιστὰς ἐπλήρωσεν φοτός τὸ οἴχημα, 
καὶ λέγει αὐτοῖς * χαίρετε " ἐγγὺς ὑμῶν ἡ τελείωσις, 
xai τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐν βίδλῳ τῶν ζώντων ἀνεγρά- 
φησαν " θαρσεῖτε, ὁ Κύριος μεθ᾽ ὑμῶν. Καὶ ταῦτα 
εἰπὼν ὁ ἄγγελος ἀπῆλθεν ἀπ᾿ αὐτῶν. Oi ὃὲ ἄγιοι προσ- 
εχύνησαν, wal ἠυχαρίστησαν τῷ Κυρίῳ. Οἱ δὲ στρα- 
τιῶται, οἱ φυλάσσοντες τὰς θύρας τῆς φυλαχῆς, Με- 
νέας χαὶ Βηληράδης ἐθεάσαντο μὲν τὸ φῶς, xal τὴν 
φωνὴν τοῦ ᾿Αγγέλου ἤκουσαν, τὸ δὲ πρόσωπον αὑτοῦ 
οὐχ εἶδον. Kai λέγει Μενέας τῷ Βηληράδη τῇ τῶν 
Αἰγυπτίων φωνῇ, ἦσαν γὰρ Αἰγύπτιοι τὸ γένος * 
ὋὉρᾶς καὶ ἀχούεις, ἀδελφὲ Βηληράδη, οἴου βασιλέως 
εἰσὶν οὗτοι στρατιῶται; χὰἀγὼ ἐξ ἀρχῆς φίλος τῶν 
Χριστιανῶν τυγχάνω * οὐ γὰρ σπουδάζουσιν ἀδιχεῖν 
τινα, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς προσέχουσιν νηστεύοντες, xai δεό-- 
μένοι τοῦ θεοῦ αὐτῶν, μάλιστα ἐν τοῖς ὄρθροις, χαὶ 
ἐν πάσῃ δὲ ὥρα προσχυνοῦντες αὐτὸν, μηδὲν ἄδιχον, 
ἤ παράνομον διαπραττόμενοι, φιλόξενοι, πάντας ἀγα- 
πῶντες. Καὶ, ὡς xal αὐτὸς οἶδας πρὸ ἐμοῦ, τοὺς ἐν 
Αἰγύπτῳ ἐρεμίτας, ὁπόσα θαυματουργοῦσιν. Τί οὖν 
μέλλομεν, ἣ βραδύνομεν ; Νὺν καιρὸς ἀγῶνος. "Euol 
δοχεῖ εἰσελθεῖν σὺν αὐτοῖς ἐν τῇ φυλαχῇ, καὶ παρα- 
καλέσαι αὐτοὺς δέξασθαί με σὺν αὐτοῖς. Σοὶ δὲ τί 
δοχεῖ, ἀδελφέ; Kai ὁ Βεληράδης ἔφη " Εἰ οὗτοι οὐκ 
ἐφοδήθησαν τὸν θάνατον, ἀλλ᾽ ὑπὲρ τοῦ θεοῦ αὐτῶν 
μετὰ χαρᾶς ἀποθνήσχουσιν, χαὶ τοιοῦτον φῶς βλέπου- 
σιν, διον xal ἡμεῖς ἰδεῖν κατηξιώθημεν τῷ ἐπ᾽ αὐτοῖς 

ανέντι, διατί καὶ ἡμεῖς μέτοχοι τῆς χαρᾶς αὐτῶν οὐ 
γινόμεθα 5 ἤθελον δὲ εἰ τις τὸν Δοῦχα, ἵνα ἠνάγχα- 
σεν ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ θεοῦ αὐτοῦ ᾿Ασχληπίσυ, ἤ 
᾿Απόλλωνος, xxl ὅν χαθέξατο " ἄλλ᾽ ἐχεῖνος μέν φι- 
λοζωεῖ, ἠμῶν δὲ καὶ τὰς ἀννῶνας d, xxl τὰς ἄλλας 
εὐεργεσὶας ὑπέτεμεν, καὶ ἄνδρας δικαίους ἀποκτενεῖ * 
προσέλθωμεν οὖν. 

20 Καὶ εἰσδραμόντες 
χύριοι ἡμῶν, χαὶ δοῦλοι τοῦ Χριστοῦ, 


προσέπεσον τοῖς ἉἉγίοις, 
λέγοντες * 
δέξασθε xal ἡμᾶς ἐν τῷ ἀριθμῷ ὑμῶν " ἑπιστεύσαμεν 
γὰρ ἡμεῖς εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν 
ἁγαπήσαντα ἡμᾶς " εὔξασθε οὖν χαὶ περὶ ἡμῶν, ἵνα 
μὴ ὡς βραδύναντες ἐχχλειθῶμεν, καὶ πάντες ὁμοῦ 
περιπλαχέντες αὐτοῖς οἱ "Aytot χατεφίλησαν αὐτοὺς 
μετὰ χαρᾶς, λέγοντες * ᾿Αδελφοὶ ἡμῶν ἐστε ᾿ ὁ γὰρ 

Kn t ECCE pao eni 
χύριος ἡμῶν ᾿Ἰησοῦς Χριστὸς καὶ τοὺς τῆς ἐνδεκάτης 
ὥρας ἐργάτας ἐδέξατο εἰς τὸν ἀμπελῶνα ^ μὴ οὖν 
δειλιάσητε ^ ᾧ γὰρ ἐπιστεύσατε Κυρίῳ, τῷ ὀφθέντι 

, ς τοι 

χάλεσεν ὡς ἀξίους 


ἡμῖν καὶ λαλήσαντι, αὑτὸς ὑμᾶς € 
ὄντας. 


EX NS. 


44 


ὄντας. Πρωΐας δὲ γεναμένης, ἡχούσθη ταῦτα. τῷ 
Δουκὶ, ὅτι xal οἱ φύλακες παρέδησαν, xal εἰσιν σὺν 
τοῖς δεσμόταις ^ ὁ δὲ Δοὺξ βλασφημήσας τοὺς θεοὺς 
αὐτοῦ, εἶπεν, ὅτι ἕνα χατ᾽ ἕνα ἀπώλεσεν, μὴ δυνά- 
μένοι ἑαυτοῖς βοηθῆσαι, ἀλλ᾽ ἐχδέχονται τὴν διὰ τῶν 
ἀνθρώπων ἐχδίχησιν. Καὶ ἐξελθὼν τῆς πόλεως, ἐχά- 
θισεν ἐν τῷ συνήθει τόπῳ, καὶ δεδωχὼς πρόοδον κατὰ 
τῶν ἁγίων, ἐχέλευσεν αὐτοὺς προαχθῆναι, χαὶ θεα- 
σάμενος τὸν Μενέαν, xai Βηληράδην, ἑαυτοὺς συνδέ- 
σαντας τοῖς 'ἁγίοις ἐμειδίασεν, χαὶ λέγει "Amm τῷ 
πρίγκιπι ὃ" Θεωρεῖς, ᾿λππιανὲ, ὅτι ἐστιν τίς καὶ ἐν 
τοῖς χείροσιν ἡδονὴ ἡ θάνατον φέρουσα * ἰδού γὰρ οἱ 
στρατιῶται τὸν θάνατον μᾶλλον ἠγάπησαν, ἤ τὴν ζω- 
ἦν. ᾿Αππιανὸς εἶπεν, δέσποτα, κόλασον αὐτοὺς ξένη τι- 
μωρίᾳ. Ὁ δὲ Δοὺξ λέγει" Οὔ, μὰ τοὺς θεοὺς, οὐ κολά- 
ζω αὐτοὺς, μήπως, κολαζόμενοι xal ὁμολογήσαντες 
τοὺς θεοὺς ζήσωσιν, ἀλλ᾽ ἀποφαίνομιαι xac αὑτῶν ὅ- 
πως σὺν τοῖς ἄλλοις καῶσιν, ὃ ἐπεθύμησαν, λάθωσιν. 

2] ᾿Απεφήνατο οὖν xav αὐτῶν, λέγων * Οὗτοι οἱ 
ἐστῶτες πτὸ τοῦ βήματός μοὺ οἱ πένθε καὶ τεσσαρά- 
κοντα τῆς τῶν Χριστιανῶν θρησχείας θρησχεύοντες 

; x : maie ; 

τυγχάνοντες, xod παραχούσαντες τῶν αὐτοκρατόρων 
βασιλέων, καὶ μὴ θύσαντες τοῖς θεοῖς, πρότερον μέν 
πελέκεσιν τεμνέσθωσαν χεῖρας καὶ πόδας, ἔπειτα πυρὶ 
παραδοθήτωσαν, χαὶ ἀπωλείᾳ τοῦ Λύκου ποταμοῦ. 
Οἱ 
ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, κατέτεμνον xoi ἐμέλιζον ἐν σπουδῇ " 
χαὶ οἱ μέν τῶν ἁγίων ἐν τῇ πυρρᾷ τοῦ χαύσωνος 
ἐξαιματωθέντες, ἀπέδωχαν τὰς ψυχάς * οἱ δὲ ἔτι ἐμ- 
πνέοντες ἦσαν ᾿ ἐν οἷς χαὶ ὁ ἅγιος ᾿Ανίκητος θεασά- 
μενος τὸν μυρὸν αὐτοῦ κλασθέντα, οὐ παντὶ δὲ τμη- 
θέντα, ἀλλὰ στρεδλῶς χείμενον, καταγελῶν τοῦ σώ- 
ματος αὐτοῦ, ἔλεγεν * Δεῦτε, ἴδετε, ἀδελφοὶ, ὃρε- 
πάνην χαρπιχὴν " καὶ αὐτοὶ δὲ αὐτῷ συνεφαιδρύνοντο. 
Ὁ δὲ ἅγιος Σισίννιος χατεαγεὶς τὰ σχεύη, wal σφόδρα 
χαταφλεχθεὶς 
χυλησθεὶς εἰς 


0t ὑπηρέται ποιήσαντες χαθεσθῆναι τοὺς ἁγίους 


τὰ ἔγχατα ἐκ τῆς δίψης κατεσύρη, 
τὴν ὑποχειμένην πέτραν οὐ μαχρὰν τῶν 
ἄλλων ἁγίων, χαὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ, ἐδεήθη 
τοῦ Κυρίου, λέγων ᾿" 

22 Κύριε μεγαλόδωρε, ὁ ἐχ πέτρας ἀκροτόμου 
δήμον μέγαν, xai λαὸν διψῶντα ποτίσας, ὁ θεὶς τὴν 
ἐρυθρὰν θάλασσαν τμήματα δύο, ἵνα ὁ σὸς λαὸς ἀπὸ 
χειρῶν ἀνόμου ῥυσθῇ, ὁ ἀνοίξας τοὺς καταράχτας τοῦ 
οὐρανοῦ, ὁ προσχαλούμενος τὸ ὕδωρ τῆς θαλάσσης, 

Wenn SETS LEN , PN e 
καὶ ἐχχέων αὐτὸ ἐπὶ πρόσωπον πάσης τῆς γῆς, ὁ 
εὐλογήσας τὰ ὕδατα ἐν τῷ Ἰορδάνῃ διὰ τοῦ ἁγίου σου 
βαπτίσματος, ὁ εἰπὼν * Ἔγῳ εἰμι τὸ ὕδωρ τὸ ζωὸν, 
διάνοιξον τὴν πέτρον ταύτην, καὶ ἔκχεον ὕδωρ, χαὶ 
πότισόν με μιχρὸν, καὶ ἐν τούτῳ γνώσομαι εἰ ἠγάπη- 
σας ἡμᾶς, καὶ εἰ ἄξιοί ἐσμεν τᾶς σῆς ἐπικλήσεως, 
Δέσποτα ópdc γὰρ ὅτι mca πηγμὰς τοῦ σώματος 
ἡμῶν ἐξεδαπανήδη, χαὶ ξηροὶ γεγόναμεν ὡς ὄστραχον * 
ἔτι δὲ τούτου εὐχομένου ἐν τῇ πέτρᾳ ἀθρόον, ταραχή 
τις γέγονεν ἐκ τῆς πέτρας, καὶ βόμδος ὕδατος - xci 
ῥαγεῖσα ἡ πέτρα ἐξέδλυσεν ὕδωρ διειδές τε xad χαλὸν, 
ὅπερ θεωρεῖται μέχρι τῆς σήμερον " xal πιὼν ὁ ἄγιος 
Σισίννιος ἡυλόγησεν τὸν Θεὸν, λέγων * Ὑμνῶ σε, 
Κύριε, ὅτι ἐχόρτασας ψυχὴν χενήν. Àiyó σε, βασι- 
λεῦ, χαὶ δοξολογῷ τὸν προαιώνιον τεχθέντα ἐκ τῆς 
θεοτόχου Μαρίας, ὅτι ἐχορέσθην τοῦ σοῦ χτίσματος, 
καθάπερ παιδίον γάλα μητρός. 


29. Καταξίωσόν με wai τοὺς ἡγιασμένους ἀδελ- 
φούς μου τελειωθῆναι τῇ σῇ χάριτι, xal ἐλπίδι" 
χαὶ ὥσπερ ἠνώθημεν ταῖς ψυχαῖς ἀδιστάχτως, ἐνω- 
θῶμεν x«l τοῖς ὀστέοις " zal τῶν χρείαν ἐχόντων 
τῆς σῆς βουθείας, xai παραχαλούντων σε OU ἡμῶν 
ταχέως ἐπάκουσον, Κύριε, ἐν ἑχάστῃ ἀνάγχη wal 
χρείᾳ * κἂν ἐν πενίᾳ τις ὑπάρχει, κἂν ἐν χρείᾳ, 
καὶ ὀρφανίᾳ, κἂν ἐν ὑποδημίᾳ, κἀν ἐν ἀσθενείᾳ. σώ- 
ματος xal Ψυχῆς, καὶ ἐν χρέεσιν, καὶ συχοφαντίαις, 
κἂν ἐν πιχρᾷ δουλείᾳ, κἂν ἐν φθορᾷ ἀνθρώπων ἢ 


ACTA SS. XLV MARTYRUM. 


autem luce, Dux accepit, custodes esse preevari- 
catos, età vinctorum partibus stare; et deos 


suos conviciatus dixit, eos unum post alterum. 


periisse, qui non possent sibi ipsis auxiliari, sed 
ab hominibus poenas pati. Civitate egressus con- 
sueto consedit loco, et misso ad Sanctos qui in 
via preiret, adduci eos jussit: Exin Meneam et 
Beleradem contemplatus, cum Sanctis vinctos, 
subrisit et Appiano principi dicit : Cernis, Ap- 
piane, quod vel in inferioris note» hominibus vo- 
luptas quzedam sit, perferre mortem. Ecce enim 
milites mortem dilexerunt potius, quam vitam. 
Appianus dixit: Domine, inusitato cruciatu eos 
plecte. Dux vero dixit: Non, per deos, non cru- 
cio ipsos, ne cruciati, et deos confessi vivant; sed 
pronuntio sententiam contra illos, ut una cum 
aliis comburantur, et, sic festinanter quod opta- 
runt accipiant. 

21 Sententiam itaque adversus eos tulit, di- 
cens: His, qui ante tribunal meum adstant quin- 
que et quadraginta Christian: superstitionis cul- 
ioribus, Imperatoribus Augustis reluctati, diis 
non immolarunt, primo quidem bipennibus am- 
putentur manus ac pedes, dein igni tradantur, et 
Lyci fluvii undis pereant. Ministri autem Sanctos 
humi collocantes, sine mora membris trunca- 
runt: quorum alii in pyra ardente sanguinolenti 
animam exhalabant: alii vero adhuc spirabant. 
Inter quos Anicetus, contemplatus fractum esse 
crus suum, non prorsus abscissum, sed deformi- 
ter tortum, corporis sui mala ridens, dixit: Ade- 
ste, fratres, videte falcem frugiferam; atque illi 
simul eum ipso gaudebant. At unus ex illis 
sanctus scilicet Sisinnius, fractis organis et ma- 
gno precordia inflammatus sstu, prz siti di- 
seruciabatur, ac volutatus in subjectam petram 
haud procul ab aliis Sanctis, aperto ore, Domi- 
num oravit, dicens : 


22 Domine, donorum magnorum dator, qui 
multitudinem plebis ac populi sitientem preerupta 
e rupe potasti, qui rubrum mare bifariam secui- 
sti, ut populus e manibus iniqui eriperetur; qui 
cataractas cceli aperuisti, qui evocasti aquas ma- 
ris, et effudisti illas in faciem universe terrz, 
qui benedixisti aquas, quze sunt in Jordane, per 
sanctum baptisma tuum, qui dixisti: Ego sum 
aqua viva; petram hane aperi, aquam effunde, 
pauxillum potus mihi prebe: et ex hoc cogno- 
scam si nos diligas, et si digni simus, Domine, qui 
invocemus te. Cernis enim, et compagem corpo- 
ris nostri omnem consumptam et aridos nos esse 
tamquam testam. Illo hzee orante in petra, in- 
gens e petra murmur insonuit, et strepitusaqua- 
rum ; ruptaque petra effudit aquam limpidam ae 
nitidam, quee in hodiernum usque diem specta- 
tur. Et postquam sanctus Sisinnius bibisset bene- 
dixit Deum, dicens: Benedico te, Domine, quod 
animam satiasti inanem. Laudo te, Rex, et glo- 
rifico, qui existens ante secula, natus es e Deipa- 
ra Maria, quia, tamquam puer per lac matris, 
per opus, quod condidisti saturatus sum. 

23 Largire mihi et Sanctis fratribus consum- 
mare cursum in tua gratia et spe ; et sicuti inter 
nos uniti animis fuimus constanter, ita uniamur 
ossibus. Opis tu: indigos, teque nostro inter- 
ventu invogantes, statim exaudi, Domine, in qua- 
cumque necessitate et indigentia: quamvis in 
paupertate quisquam existat: quamvis in vidui- 
tate et orbitate : quamvis in peregrinatione: 
quamvis in infirmitate corporis et animze ; quam- 
vis in cere alieno et calumniis : quamvis in acerba 


servi- 


et membris 
truncati 
comburun- 
tur, excepto 
Sisinnio; 


E 


quà precibus 
aqua e rupe 
elicita, 


et sanctos 

Martyres an- 
vocaluris be- 
ne precatus, 


etiam cum 
iisdem in 
ignem injici- 
tur. 


Translatio et 
cultus reli- 
quiarum. 


DIE DECIMA JULII. 45 


servitute: quamvis in hominum aut pecudum 
contagione: quamvis in mari quispiam sit nau- 
fragus: quamvis denique in aliis rerum tempo- 
rum, ac locorum adjunctis; tu illum, Rex, per 
nos interpellatus statim exaudi, ut cognoscant 
omnes mundi hujus incole, multum mos diligi 
a te, et exaudiri : ac malo cuilibet fiat aqua hzc 
in medelam: nam ad invocationem tui ebulliit, et 
innovatum est vetus miraculum in gloriam Patris, 
et Filii, et Spiritus sancti, in laudem et memoriam 
Martyrum tuorum quinque et quadraginta. 

24 Atque hoc orante in petra, milites, qui ac- 
cenderant pyram in campo prope civitatem, 
ignem lignis in sublime nutrientes in similitudi- 
nem fornacis Babylonieze, venerunt, ut ipsos tol- 
lerent; numerum ineunt, et unus desiderabatur. 
Sanctus autem Sisinnius clamavit, dicens: Hic 
sum, hic sum. Venientes vero hunc quoque sus- 
tulerunt, et adduxerunt in ignem. Et dicunt San- 
cti unanimiter: In manus tuas Domine tradimus 
animas nostras ; et: Benedictus Dominus, qui non 
dedit nos in captionem dentibus eorum ; et can- 
tantes in ignem injecti sunt. Porro lictores accen- 
derunt pyram, imitantes Chaldzeos. Eodem, quo 
obierant die, quze est, in decima Julii, jussit Dux 
colligi eorum ossa, ac projici in fluvium, cogno- 
mento Lyeum, milliaribus sex ἃ civitate distan- 
tem. Quo ubi detulissent, quzesiverunt aptum lo- 
cum ad perdendas sanctas reliquias. Profundus 
est vortex prope pontem, in quo evacuarunt sac- 
culos. 

25 Atfluvius depositiinstar Sanctorumreliqui- 
as accipit, utque pro eo, ac debebat, salvas atque 
incolumes redderet, eas unum in locum collectas 
conservavit. Lictoribus vero inde digressis, viri 
religione insignes, servi Dei, et Sanctorum mori- 
bus consimiles, assumptis quibusdam, fluvii pro- 
funda explorare peritis, integras sustulerunt, 
cum sanctificata ipsis [terra] ut impleretur Scri- 
ptura: Custodit Dominus omnia ossa eorum. Et 
postquam in civitatem invexissent, in oratoriis ea 
reposuerunt, cum profunda esset pax, dante Dei 
benignitate, piissimo Constantino regnante, et 
turris ipsi sunt fidei inconcussa, stelle ratione 
preditee Christianis lucentes, flores ecclesiarum, 
qua per orbem terrarum sunt, intercessores pec- 
catorum, piorum custodes, civitatis sue et orbis 
universi przesides, benefactores eorum, qui se 
possident in Christo Jesu Domino nostro, quem 
decet gloria simul cum Patre, et S. Spiritu, nunc 
et semper, et in secula seculorum. Amen. 


ζώων, χᾷν ἐν θαλάσσῃ χειμαζόμένος τις εἴη, κᾷ 

ἐν ἄλλῃ περιστάσει προσαχθῇ, συ, βασιλεῦ, δὲ ἡμῶν 
παράκλησιν ταχὺ ἐπάκουσον, ἵνα va πάντες οἱ 
χατὰ τὴν οἰκουμένην, ὅτι πολὺ ἠγάπησας ἡμᾶς, καὶ 
ἀκούεις ἡμῶν" χαὶ τὸ ὕδωρ τοῦτο γενέσθω εἰς ἴασιν 
ἐν παντὶ παθει * σῇ γὰρ ἐπιχλήσει ἐξόμόρισεν, καὶ 
παλαιὸν θαῦμα ἀνεκαινίσθη εἰς δόξαν Πατρὸς, 
xai Ὑἱοῦ, xal ἁγίου Πνεύματος, ἔπαινον δὲ χαὶ 
μνείαν τῶν Μαρτύρων σου τῶν πέντ 
χοντα. 


τε χαὶ τεσσαρά- 


24 Καὶ τούτου εὐχομένου ἐν τῇ πέτρᾳ, οἱ στρα- 
τιῶται καύσαντες χάμινον, ἐν τῇ χώρᾳ πλησίον 
τῆς πόλεως, καὶ εἰς ὕψος θρέψαντες ξύλοις τὸ πῦρ, 
καὶ ποιήσαντες ὁμοίαν τῆς Βαδιλωνίας, ἦλθον i ἐπάραι 
αὐτοὺς, xal ζητοῦσι τὸν ἀριθμὸν, καὶ ὁ εἷς ἔλειπεν. 
Ὁ δὲ ἅγιος Σισίννιος ἐδόησεν λέγων * Ὧδὲέ εἰμι, QE 
εἰμι. Ἐλθόντες δὲ καὶ ἐπάραντες χαὶ τοῦτον, ἤγαγον 
ἐπὶ τὸ πῦρ. Καὶ λέγουσιν οἱ “Λγιοι ὁμοψύχως * Εἰς 
χεῖράς σου, Κύριε, παραθησόμεθα τὰς ψυχὰς ἡμῶν * 

, εὐλογητὸς Κύριοξ, ὅς οὐχ ἔδωχεν ἡμᾶς εἰς θήραν 
τοῖς ὀδοῦσιν αὑτῶν " xal ψάλλοντες ἐδλήθησαν εἰς τὸ 
πῦρ. Οἱ δὲ δήμιοι ἐξῆπτον τὴν κάμινον, μιμούμενοι 
τοὺς Χαλδαίους. Καὶ τελειωθέντων αὐτῶν ἐν τῇ 
ἡμέρᾳ ταύτῃ, ἥτίς ἐστιν τοῦ Ἰουλίου δεχάτη, ἐκἐλεὺ- 
σεν ὁ Δοὺξ συλλεγῆναι αὐτῶν τὰ ὀστᾶ, καὶ ῥιφῆναι 
&y τῷ ποταμῷ, τῷ λεγομένῳ Λύχῳ, τῷ ὄντι ἀποση- 
μεῖα ἕξ τῆς πόλεως, καὶ κομίσαντες ἐζήτουν τόπον 
ἐπιτήδειον πρὸς ἀπώλειαν τῶν ἁγίων λειψάνων. Εἴλιξ 
δὲ ἐστιν πρὸς τῇ γεφύρῃ βαθὺς, καὶ ἐν αὐτῷ κατεχέ- 

᾿ ἥ 
νωσαν τοὺς μαρσίππους ὁ. 

2Ὁ Ὁ 0€ ποταμὸς καθάπερ παραγαταθήκην λαξὼν 
τῶν ἁγίων τὰ λείψανα, χαὶ ὡς ὀφείλων, σῶα καὶ 
ἀχέραια ἀποδοῦναι αὐτὰ συναγαγὼν ἑν ἐνὶ τόπῳ πα- 
ρεφύλαττεν. ᾿Αναχωρησάντων ὃξ τῶν δημίων, ἄνδρες 
θεοσεδεῖς, δοῦλοι τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁμότροποι τῶν ἁγίων, 
λαθόντες τινὰς ἐμπείρους εἰδότας πολυπραγμονῆσαι 
τὰ βάθη τοῦ ποταμοῦ, ἀνήραντο ὅλα μετὰ τῆς [γῆς] 
συνηγιασμένης αὑτοῖς, ὡς πληρωθῆναι τὴν γραφὴν᾿ 
φυλάσσει Κύριος πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν. Καὶ ε ἐνεγχαν- 
τες ἐν τῇ πόλει ἀνέθεντο ἐν τοῖς" ἐυχτηρίοις ὄικοις, 
εἰρήνης δὲ t βαθείας, τῆς τοῦ Χριστοῦ φιλανθρωπείας, 
xal τῇ βασιλείᾳ τοῦ εὐσεδεστάτου Κωνσταντίνου, καὶ 
εἰσιν πύργοι τῆς πίστεως ἄσειστοι, acc ἐρ λογικοὶ 
λάμποντες Χριστιανοῖς, ἄνθη τῶν κατὰ τὴν οἰκουμέ- 
νὴν ἐκκλησιῶν, πρεσθευταὶ τῶν ἁμαρτωλῶ ὧν, φύλακες 
τῶν εὑσεθῶν, προστάται τῆς τε ἰδίας πύλεως χαὶ τῆς 
οἰχουμένης, εὑεργέται τῶν χκεχτημένων αὐτοὺς ἐν Χρι- 
στῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει δόξα ἅμα τῷ 
Πατρὶ καὶ τῷ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν xai ἀεὶ, καὶ 


εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾿Αμήν. 


ANNOTATA. 


a Notata est Latinis voz annona ; hic forte sumitur pro salario. 
b Latine Princeps, de quo Cangius in utroque Glossario. 


c Voc barbara, qua hic saceus significat. 


DE 


EX MS. 


“. “8: 


SECULO VI. 


Fix aliunde 
notus, 


quam ea A- 
clis S. Pa- 
Llerni; 


probatur vi- 
visse seculo 
VI, 


46 


ACTA SANCTORUM. 


DE S. GENEROSO. ABBATE ET CONF. 


ENIXIONE APUD PICTONES IN GALLIA. 


Notitia ex Actis S. Paterni episcopi Abrincensis. 


e S. Paterno episcopo Abrincensi seu 
Abrincatensi actum fuerat in. Α ctis San- 
ctorum Ord. Benedict. seculo primo, pag. 

- 152 ; ibique nonnulla stabilita, qua post- 
modum a Mabillonio melius retractata sunt in Sup- 
plemento seculi 2, a pag. 1100; postquam α Cl. D. 
d'Herouval communicatam habuit. Vitam, a Fortu- 
nato Pictaviensi scriptam. Proprio die, xv1 Aprilis, 
Acta ejus ez variis aliis Mss. etiam illustrarunt 
Majores nostri, adjuncto fido socio S. Scribilione, 
qui uli nec in vita, nec in morte, sic nec in cultu a 
S. Paterno avelli debuit. Ex horum Sanctorum 
Vita potissimum innotescit is, de quo hic agimus, 
S. Generosus (Gallice Generoux) sub cujus disci- 
plina in monasterio Enesione, aliis Enestione, 
Enexione, Enixione, Hensione (quod munc credi- 
tur monasterium S. Jovini de Marnis, S. Jouin de 
Marnes, diccesis Pictaviensis, de quo videndus dies 
primus Junii pag. 13) religiosam vitam instituerit 
laudatus S. Paternus, postea episcopus, ut habes in 
Actis nostris, citata die xv1 Aprilis cap. 2, num. 6, 
ex quo hic subjiciam quz de sancto nostro Generoso 
pracipue memorari possunt. Sic ibi legitur : 

. 2 Cujus rei crescente fama, vir venerabilis ab- 
bas eorum Generosus, post triennium, ad requi- 
rendos monachos, tam bene ad Christum fugiti- 
vos, perrexit. Quibus inventis, agnoscit S. Pa- 
ternum in valde'arduam vitam conscendisse, ita 
quod preter panem et aquam, vel olera sale 
condita, nulla sumebat edulia. Aspectum vero 
non solum a feminarum, sed etiam ab ami- 
corum removebat presentia, ut ab omnibus re- 
motus, melius exspectaret adventus angelicos, et 
cresceret in divinitate, quod deesset in homine : 
lectulo numquam utens..... Quod abbas suus 
conspiciens, esse ultra propositum regule, velut 
impatientem frzmni equum, ad moderata revoca- 
vit jejunia; imperans, ne reclusus esset tam ar- 
due, ut virorum conspectu vel colloquio se frau- 
daret. Insuper ut cellulas, quas ipse construxerat, 
vieariis vicibus visitaret. De quo, quia de bonis 
parentibus esset, tam a Pontifice Leontiano, 
quam civibus testificatum est. Quem in loco 
commendans, B. Scubilionem revocans ad mo- 
nasterium secum, parvo intervallo ad fratrem 
redire permisit. 

3 Ad nomen Generosi sic observavit Hensche- 
nius : Fuit S. Generosus abbas Ausionensis; sed 
qui sequenti (adeoque seculo v1) dicitur vixisse in 
veteri Lectionario, nisi sit error, quod ad x Julii 
erit examinandum, quo die colitur in monasterio 
Ausionensi, et in ecclesia prioratus S. Generosi, 


vulgo S. Generone, in quo ejus reliquie servan- 
tur. Que omnia confirmat Mabillonius in citato 
Supplemento seculi 2. Benedict. ubi ad idem nomen 
S. Generosi hac annotatio apponitur : Hinc mani- 
festum est, Generosum abbatem, non ad secu- 
lum vir (ut alias diximus) sed ad seculum v1 per- 
tinere. Corrigendum proinde vetus Lectionarium 
Ausionense, in quo S. Generosus floruisse dici- 
tur eo tempore quo Romanum imperium Constan- 
tinus Augustus, tertius ab Heraclio gubernabat, 
et Childebertus filius Theodorici regis, Dago- 
berti primi nepotis, Francorum reipublicze prze- 
sidebat. Generosus monasticum habitum in mo- 
nasterio Ausionensi sub S. Launegisilo suscepisse 
legitur. Anno Mcrix textor quidam apud Toar- 
eium oppidum, ob violatum S. Generosi festum' 
diem, membrorum stupore punitus, in ecclesia 
S. Generosi facta pcenitentia, sanatus est. Item 
Aimericus quidam, cognomento de Villia, Toar- 
cii senescallus, ob rapta ejusdem ecclesi: orna- 
menta, poenas dedisse fertur. S. Gemerosus vi 
Idus Julii colitur in monasterio Ausionensi, seu S. 
Jovini de Marnis, et in ecclesia prioratus S. Gene- 
rosi, vulgo S. Generoux, quz una leuca distat ab 
ipso monasterio, ejusque reliquias adservat. 

4 Lectionarium, de quo jam dictum est, num- 
quam vidimus; neque alia, ad S. Generosum spe- 
ctantia, reperiri potuere, cum nulla ejus Vita aut 
Legenda scripta sciatur : certe ea. nec ad. Malillo- 
nium, nec ad nos pervenit hactenus. In sacris Fastis 
nusquam notus est, ne quidem in magno Gallicano 
Saussayi, qui demum in postrema. operis appendice 
pag. 1251 producit excerptum e sacris Pictavien- 
sis ecclesie monumentis, nuper, post hoc opus 
ferme editum, ex Rev. Domini Episcopi mu- 
nere acceptis, mense Septembri anni ΜΌΟΧΧΧΎΙ. 
in quo ad xv1 Julii sic haberi testatur : Generosus 
Romanus, cum ad occiduas partes transiens, in 
pagum Pictaviensem devenisset, monasteriique 
Heulionensis celebritatem oculis percepisset, ibi- 
dem a S. Lemiegisilo abbate habitum religiosum 
suscepit. Post cujus obitum Generosus (licet re- 
luctans admodum) eidem coenobio prefectus est ; 
migravitque deinceps ad Dominum, ut fertur, 
reparate salutis anno sexcentesimo vicesimo 
primo. Quanam in hisce paucis lineis corrigenda 
sint, ex supradictis abunde patet : natalis, saltem 
festivitatis dies certo videtur esse hic dies, non xv 
Julii, quo a. Castellano consignatus est in Martyro- 
logio Universali, addita epocha. anni 682. Sed hac 
circa, cultus diem. dissensio et postremus error chro- 
nologicus ez modo adductis facile etiam corriguntur. 


DE 


et coli hac 
die x Julii. 


IS) 


ANNO CIRCI- 
TER DCL AUT 
DCLXX. 


08 


Abbatia La- 
tiensis habet 
corpus S. 
Eltonis. 


€ 


ejus annun- 
tiationes e 
Martyrolo- 
giis; 


Elogia ea 
Balderico et 
Saussayo, 


DIE DECIMA JULII. 


4T 


DE S. ETTONE EPISCOPO ET CONF. 


LZETIIS IN BELGIO. 


GOMMENTARIUS PIUEVIUS. 


δ I. Cultus e Martyrologiis, elogia, 
Lectiones. 


clie sew Letia, Nerviorum vel Hainoen- 
sium oppidum haud ignobile in diecesi Ca- 
meracensi, vulgo.Liessies aut Liessy, ce- 
leberrimz abbatie Ordinis S. Benedicti, 
pluribus titulis in hoc. Opere de Actis Sanctorum 
promovendo meritissima , nomen indidit; qua sila 
est ad. flumen Helpram, secundo lapide, wf. scribit 
Hadrianus Valesius, αὖ Avesnis, ejusdem Hanno- 
nie oppido; de qua plura idem. Valesius in. Notitia 
Galliarum, pag. 260. Egregie hallucinatur F'erra- 
vius in Catalogo Sanctorum, qui in Martyrologio 
Romano non sunt, dum ad annuntiationem S. Etto- 
nis, ita loquitur in notis : Lxgrtg oppidum est 
Hannonice cum comobio, quod LzvzE vulgo ap- 
pellari videtur, Condato et Tornaco urbi Flan- 
drieze proximum, a Tornaco 3, a Valencenis 5 
M. Belg. distans : vel, ut alii aliqui scribunt, est 
oppidum ejusdem regionis, quod LESSEN vo- 
cant, ad Teneram fluv. non longe ἃ Brabantize 
limitibus, a Tornaco 5, a Montibus 7, a M. S. 
Gerardi, op. Brabantie, 4 M. Belg. recedens, 
cum cenobio Virg., a S. Lamberto dicato. Z7o- 
rentissima. Latiensis abbatia inter alia sacra cime- 
lia, qua recenset Raissius in Hierogazophilacio Bel- 
gico, a pag. 267, thesaurum mon infimum possidet 
corpus S. Ettonis, Etthonis seu Ethonis, Gallice 
S. Zé. A Balderico Tornacensium et Noviomen- 
sium Episcopo lib, 2, cap. 34, vocatur sanctus vir 
Domini Hetto, natione Scotus. 

2 Molanus in Additionibus ita illum annuntiat 
hoc die : Lsetiis ex Fisciaco, natale S. Ettonis, 
Episcopi et Confessoris ; quem etiam habet in Na- 
talibus Sanctorum Belgii. His accedit. Mirzus, in 
Fastis pag. 3929. sic de S. Ettone memorans : S. 
Etto sive Hetto Episcopus et Confessor, natione 
Hibernus seu Scotus quiescit in Lzetiensi Hanno- 
nic: cenobio. Obiit in Fisciaco, olim monasterio, 
nune prioratu, dependente a Lzetiensi abbatia, 
juxta Avesnas, Hannonie oppidum. Ferrarius 
ita ipsum refert : Lzetiis in Hannonia S. Ettonis 
Ep. Hiberni. Martyrologi Benedictini Wion, Dor- 
ganius οἱ Menardus eum. signant cum. dicto titulo 
Episcopi et. Confessoris; quos sequitur Saussayus 
in Martyrologio Gallicano. Castellanus Sancti nostri 
memoriam. attexuit Martyrologio Universali, ita lo- 
quens : Fisciaci (a Fescau) in confiniis Artesic et 
Picardie, S. Etto Hibernus, cujus reliqui: ex- 
istunt Lztiisin Hannonia, ubi honoratur tam- 
quam Episcopus. 

3 Elogium breve quidem , sed sua antiquitate 
venerabile, profero ex laudato Balderico, loco supra 
citato : In villa etiam, inquit, Fescau monaste- 


rium est, ubi sane sanctus Vir Domini Hetto vi- 
delicet Scotus, divina providentia dirigente, deve- 
niens, aliquanto tempore conversatus est; tandem- 
que cursum su: peregrinationis finiens, migravit 
ad Christum. Ad cujus meritum declarandum, 
divina pietas multa dignata est operari docu- 
menta virtutum. Unde quidam ex religiosis viris 
sancto Viro tantorum emolumenta bonorum tra- 
diderunt, ut aliquot canonicos admitterent. Au- 
diatur insuper Saussayus, post hanc annuntiationem, 
Fiseiaei prope Avesnas Hannonisz, depositio S. 
Ettonis Episcopi et Confessoris, ita excurrens in 
ejus laudes; qui cum S. Furseo ex Hibernia in 
Galliam Belgicam profectus, magna ibi religionis 
incrementa edidit; postque innumera animarum 
lucra, ad supernz remunerationis perrexit gau- 
dium. Cujus preclara merita divine virtutis, 
quz ad ejus tumulum in prioratu Fisciaci, abba- 
{ἴδ Leetiensi subjacenti micavit, documenta uber- 
tim declararunt. Fullor, si non nugas venditet Bu- 
celinus, dum in Menologio Benedictino hac profert : 
Is (S. Etto) Philtani, Hibernie Regis filius, con- 
tempta regia, humilis monachus, ex monacho Epi- 
Scopus, rursumque, relicto pontificatu, ex Episco- 
po monachus et peregrinus, etc. Citat quidem di- 
ctus Auctor monumenta Lzetiensia, Joannem Mo- 
lanum, et reliquos rerum Belgiearum seripto- 
res, tom. 2 SS., ete. At nihil simile in monumen- 
tis Lotiensibus, huc missis ; nec plus speret in Molano 
aut rerum. Belgicarum scriptoribus (recentiores haud 
dubie intelligit, qui fidem non faciunt, si aliqui ea 
asserant) tacente Balderico et Auctore vitz; uti 
planum fiet ex: iis, que per decursum hujus argu- 
menti dicentur. Molanus in Natalibus nonnulla col- 
legit, ex historia, ut ibidem notatur, Leetiis, Lova- 
nii et alibi manuscripta; sed nihil producit singu- 
lare, huc veferri digmum, quod. aliunde a nobis non 
proferatur. Elogium etiam sancto Attoni (evidenter 
pro S. Ettone) contezuit Ghinius, ac. Vernulzus 
libro de propagatione fidei per Belgium per sanctos 
ex Hibernia viros cap. 5. 

* 4 Locus alter, e quo sancti Confessoris elogia. peti 
possunt, sunt provime hic secuturz de S. Ettone, 
Episcopo, ut prafert titulus, Yberniensi, Lectio- 
nes in ejus solemnitatis Octava, excerpta ex an- 
tiquo Ms. codice monasterii S. Lamberti Lztien- 
sis, ad Rosweydum misse anno 1620 a P. Petro 
Lorignairt, monacho et bibliothecario Latiensi, sunt- 
que sequentis tenoris: LEcTIO 1. Est in confinio 
urbis Atrebatis villa quaedam Buyun-villare nun- 
cupata, B. Ettoni mira quadam et przcipua ve- 
neratione ideo quam maxime devota, quod ipse 
eam divina sui corporis, adhuc vivens, dignatus 
sit presentia ; seu etiam, quod ejusdem villze ec- 
clesia, in memoriam nominis Viri Dei exstructa, 
ejus in se clarescentibus meritis, incolis loci ha- 
beatur venerabilis. LEcTIOo τι. Verum, quoniam 
ipsa solius sacerdotis domui contigua, remotior 
est villa, visum est viro illustri Hellino, ipsius 
ville domino, aliam domui sus viciniorem ec- 
clesiam intra villam construere, quo tam ipse, 


quam 


item ex Le- 
clionibus 
propriis. 


AUCTORE 


Ad Ῥ. 


in quibus 
eruto lapide 
e priori S. 
Ettonis eccte- 
sin, 


* An. radio, 
vel funiculo, 
ad metien- 
dum? 


mira nar- 
rantur de 
Sancto in- 
venta. [uisse, 
viv«credibi- 
lit, 


uli hic ob- 
servatur : 


48 


quam omnes loci incolee, divina celebraturi, fa- 
cilius valerent concurrere. LrcTIO mr. Cumque, 
quod mente conceperat, exequeretur opere, jactis- 
que fundamentis ecclesi: structura ecepisset emi- 
nere, apposuit etiam terram, quam B. Etthoni fi- 
delis quidam moriens reliquerat possidendam, ad 
sumptus zedifieii vendere, affirmantibus nonnullis, 
hzc, quia non recte fiebant, Viro Dei displicere. 

5 LEcTIO Iv. Jam parietes templi in immen- 
sum excreverant, cum die quadam latomis lapis 
prograndis cuilibet loco aptandus defuit, a qui- 
bus in omni circa regione diu quzsitus inveniri 
non potuit. LEcrro v. Designatus est autem eis 
in interiori cancello prioris ecclesi: lapis unus, 
qui squera cireumducta ἡ, ita loco, cui inserendus 
quaerebatur, inventus est congruus, ac si peritis- 
simi czesoris studio ad id operis esset excisus ; ad 
quem ut illesus muro abstraheretur, cum qui- 
dam latomus accessisset, ferrum toto nisu vibra- 
tum injiciens, aliquantulum czsmenti ejecit, in- 
trorsusque feriens, plumbeum vas inter duos la- 
teres cemento signatum, produxit; nec tamen 
ipse, operi attentius insistens, quid egisset, de- 
prehendit. Puer vero parvulus prope eum stans, 
visis lateribus, cum se aliquid invenisse, gratula- 
bunda voce szpius exclamasset, omnes, qui ade- 
rant, sibi intentos reddidit. 

Lzcr1o v1. Amisardus quoque presbyter, quem 
nuper ab urbe Roma redeuntem B. Etto invisi- 
bili quadam potentia a ferreis compedibus eduxe- 
rat, advenit; dissolutoque czemento, stupentibus 
eis, sacratissimum vas aperuit. Eo igitur aperto, 
inventi sunt duo breves, vetustissimis litteris in- 
scripti ; portio quoque cujusdam pallii, reposi- 
tum servans humanum dentem, juncturamque 
quasi digiti. LEoTIo vir. Continentia autem unius 
brevis, quem ipse, multis coram positis, legi, in 
quantum meminisse datur, hzc fuit. In hoc loco 
clarissimus Yberniensium Episcopus Ettho man- 
sionem habuit, qui propter equum, quem aliquan- 
do concupivit, oculos, per quos concupiscentia ir- 
ruperat, mancipii sui officio, severus vindex 
eruit, et in hoc sacro vase reponens, czecus Ro- 
mam, Apostolorum suffragia petiturus, perrexit. 
Peregrinatione autem feliciter peracta, ad locum 
istum denuo rediit, oculosque suos propriis ma- 
nibus suis reconsignans loculis. Deo misericor- 


diter opitulante, lumen recepit. LEcTIO virt. In - 


alio autem brevi hoc tantummodo scriptum le- 
gisse me memini : Hie reposuit Ettho, Ybernien- 
sis Episcopus de corpore S. Clementis Pape et 
Martyris. Attendat prudens lector hujus Viri 
tam affectuosam erga Deum devotionem, et pro 
momentanea concupiscentia tam severam corre- 
ctionem. Attendat, inquam, et miretur ommis 
mundus Etthonis, spontanee exczcati tam per- 
fectam justitiam, oculosque recondentis tam sa- 
gacem prudentiam, Apostolos requirentis mira- 
bilem constantiam, et oculos resumentis spem 
atque temperantiam. Absurdum est itaque prze- 
sulatus honore eum negare sublimatum, quem et 
hic legimus Episcopum et in gestis ejus sacerdo- 
tem novimus appellari ; cum in sacra pagina no- 
men sacerdotii, non nisi solis Pontificibus soleat 
assignari. 

6 Male credulus sit , ut arbitror, qui moz sine 
idoneo teste aut vade admittat tamquam vera, qua 
narrantur lectione 6, 7, et 8. Enimvero prudenter 
ea omissa sunt in alio Ms., quod. habemus, cetera 
cum jam prolato conveniente. Fides itaque sit penes 
Auctorem, qui ut supra dicitur, horum continentiam 
asserit se legisse ; adjungens deinde quidnam in. alio 


DE S. ETTONE EPISCOPO ET CONFESSORRE. 


brevi legerit. Id si verum est ; utinam id legerit 
in documento fide digno, et non apocrypho ! Displi- 
cet praterea clausula, qua probat S. Ettonem fuisse 
Episcopum, quia in gestis ejus sacerdotem novis- 
se se dicit appellatum. Lectiones alie, in promptu 
sunt ex Ms. Breviario monasterii Latiensis. Verum 
cum ille mom contineant misi fragmentum vitz, 
quam hic damus, parco eas transcribere. Aliud pra- 
terea Ms. habemus ejusdem farina; circa quod. ni- 
hil vetat movare observationem, Lectioni 8 subne- 
vam : H:e suprascripte Lectiones leguntur in die 
natalis ipsius Sancti ; quatuor in primo Nocturno; 
reliqui: quatuor in secundo. Per Octavam ipsius 
nullze leguntur Lectiones, sed fit tantum comme- 
moratio de eo in fine Laudum ac Vesperarum 
per Antiphonam aliquam et Collectam. Unde 
colligas, non fuisse unam eamdemque ubique loco- 
vum. Officii canonici in honorem S. Confessoris no- 
stri recitandi rationem. 

"7 In manibus versantur Lectiones, de quibus in 
earum ecgrapho adscribitur, quod sint. Lectiones 8 
Octav: solennitatis S. Patris Ettonis, quz nus- 
quam reperiri dicuntur in antiquis Breviariis ; 
nonnullis autumantibus, Abbatem Blosium easdem 
composuisse et immiscuisse aliqua miracula, me- 
ritis Sancti patrata, in 5 et 6 Lectione. Et recte 
ibidem observatur, videri aliquibus absurdum, id 
quod legitur in 6 Lectione, quod propter equum 
concupitum eruerit sibi oculos, et ezecus Romam 
ierit, conclusis oculis in vasculo, et quod póstmo- 
dum naturalibus orbibus reposuerit incorruptos, 
et viderit; de quibus mos modo. Quare, rescissis 
dis; que agunt de pratenso hoc miraculo, subjicio 
reliqua : LECTIO 1. Justum et dignum est, Fra- 
tre charissimi, ut congratulemur sanctissimo Pa- 
iri nostro Ettoni, quem Dominus eductum ex 
hoc exilio, honorificavit zeternze beatitudinis prze- 
mio. Nimirum gloriose modo fulget in coelis, qui 
Christum ardentissime dilexit in terris. Perve- 
nit feliciter ad beatum locum permanentis jocun- 
ditatis, cujus amcenitati et suavitati, omne, quod 
oculus vidit, vel auris audivit, vel in cor hominis 
ascendit, comparari non potest. Deus occulta pul- 
chritudinis su: ei jam manifestans, incompre- 
hensibili consolatione eum l:etificat, torrenteque 
divine voluptatis inebriat; pium ejus laborem 
merces subsecuta est. 

8 Subditur ibidem LxcTro 1r. Ipse pro Dei 
amore Hyberniam, in qua natus fuerat, relin- 
quens, egressus de terra et cognatione sua, ut 
peregrinus veniret Romam ad visitandum limina 
beatissimorum Apostolorum ; et sancta peregri- 
natione peracta, habitaret in hac Galliarum re- 
gione, quam monstraverat illi Dominus ; reliquit 
honores, contempsit mundum, et omnia transito- 
ria arbitratus est ut stercora, ut Christum lueri- 
faceret. Verbo vitze seminando et sanct: charita- 
tis opera solicite perficiendo, seternum Regem sibi 
promereri summa diligentia studuit. O beatum 
Virum! qui pro Dei honore animarumque salute 
fatigari, dulce habebat. 

Lrcrro rr. Beati gressus ejus et speciosi pedes 
evangelizantis pacem, annunciantis bona! qui 
toties pro pietate et sincera erga proximum di- 
lectione lassati fuerunt. Beatze manus ejus! quz 
humilibus operibus exerceri semper amaverunt ; 
qu: Dominici corporis hostiam salutarem in odo- 
rem suavitatis Deo toties obtulerunt; quz» sine 
ira et disceptatione in oratione toties in coelum 
levatze sunt; quc indigentibus et infirmis tam 
multiplicia beneficia benignissime proestiterunt. 
Beata labia ejus! quz custodiebant scientiam. 


Beata 


que notatio- 
ne aliarum 
Lectionum, 


E. 


F 
quas hic 
tlamus,»e[ei- 
Luntur. 


Omittitur 
lectio sexta, 
tamquam fa- 
bulosa. 


DIE DECIMA JULII. 


Beatalingua ejus! quz judicium et misericor- 
diam loquens, tam multipliciter et opportune vul- 
neribus animarum mederi solebat. Beati oculi ip- 
sius! qui sanctissimis fletibus Deum et peccato- 
ribus placabiiem, et sibi familiarem ac suavem 


.reddere consueverant. 


LzorI0 1v. Cordis puritatem a prima state 
studiosissime sectatus est. Proposuit apud se iter 
immaculatum tenere, preecavens sancta animi vi- 
gilantia, ne vel mundo vel diabolo se subjiceret. 
Viriliter egit, e£ Deum mente gerens, mundum 
ae diabolum superavit. Ipse per arduum vitze te- 
norem, per secularium curarum abjectionem, per 
spiritualium exercitiorum assiduitatem, oculos 
cordis seculo mundavit, ut eos ad veram et zeter- 
nam lucem aperire posset. Vivifico splendori, se 
menti ejus offerenti, occurrere non neglexit. Abs- 
iraxit cor suum a rerum visibilium et suipsius 
amore inordinato, non cessans inhiare creatori 
suo: unde et suffultus vigore contemplationis, 
impletus ést lumine deifico. Quietem et humilita- 
tem eligens, etiam Angelis (quantum fragilitas 
humana patiebatur) conformare se studuit in prze- 
senti exilio. Pax Del, quz exsuperat omnem sen- 
sum, requievit super eum ; et ipse delectatus est 
in multitudine suavitatis ejus, Sabbatum Domini 
delicatum agens in corde suo. 

LroTIOo v. Sed cum nos ad conversationis ejus 
excellentiam digne exponendam, nullo modo suf- 
ficiamus, melius esse judicavimus, ut silendo 
eam humiliter veneremur, quam balbutiendo, de 
ea plura dicamus. Quamvis, si meritorum ejus 
sublimitatem lingua taceat, eam miracula, ab illo 
per gratiam Dei edita, nequaquam permittent 
esse occulta: nam quod cuidam Jovino manum in 
momento sanam reddidit, quz ob temeritatem 
in se patratam inaudito modo przpedita erat, et 
intolerabili dolore cruciabatur; quid nisi singula- 
rem ejus sanctitatem loquitur? Rursum, quod 
quemdam bonum pastorem, qui a nativitate mu- 
tus fuerat, in agro dormientem reperiens, et ba- 
culo suo leniter excitans, ad loquendi facultatem 
revocavit; quid nisi vite ejus perfectionem de- 
monstrat ? 

9 Pratermissa Lectione sexta ob rationes supra 
allegatas, transilio ad alias. LECTIO ὙΠ: Quamdiu 
fuit in hoc seculo, vitam sanctam et Deo placen- 
tem egit, quam etiam sancta et pretiosa in con- 
spectu Domini morte consummavit : nam ubi jam 
exrevelatione divina cognovisset obitum suum 
esse proximum, gaudens et exultans in spiritu, 
gratias egit benignissimo Deo, quo auxiliante, 
bonum certamen certaverat, fidem servaverat; 
unde et finitis laboribus coronam justitize, de ip- 
sius Domini confidens pietate, exspectabat. Mu- 
nivit diligenter exitum suum divinis Sacramentis, 
et sacram Eucharistiam summa devotione susce- 
pit ; sicque adstantibus et psallentibus discipulis, 
soluto carnis ergastulo, interorationes exspirans, 
felicissime migravit ad Dominum; eujus sacrum 
corpus cum ingenti luctu et piissimis lacrymis 
ab eisdem discipulis ac aliis fidelibus terree com- 
mendatum, exspectat in pace diem resurrectio- 
nis novissimum, perpetua tunc immortalitate ve- 
stiendum, 

LzcTro vir. Ecce, Fratres charissimi, habe- 
mus beatissimum Patrem nostrum Ettonem no- 
bis propositum, tamquam ductorem quem se- 
quamur, et velut doctorem, quem audiamus. Ip- 
se nobis est, protector et susceptor fidelissimus, 
ad quem securi confugiamus, et cui nos ae nostra 
fiducialiter commendemus. Aperiamus ergo ad 


Tomus 11 Julii. 


49 


tante sanctitatis jubar oculos, tamquam pii lucis 
filii, et ejus exemplis instructi, in proposito vi- 
i» spiritualis proficiamus. Postulemus devote 
auxilium illius inter multiplicia hujus vite dis- 
erimina, ut post resolutionem corporis nostri, 
sanctis ejus intercessionibus ae meritis pervenia- 
mus et nos ad Dominum Deum nostrum ; qui vi- 
vit et regnat benedictus per omnia secula secu- 
lorum. Amen. Proxime huc spectat Officium. .San- 
cti proprium, de quo paragrapho subsequente. 


$ II. Officium proprium ; Sancti 
invocatio ; confraternitas. 


os S. Ettonis cultus fuerit cordi incolis 
locorum, in quibus vel hominem exuit, vel in- 
ter homines vixit, intelligi datur ex apographo Offi- 
cium, magnam partem metricum, complexo, recita- 
riet decantari solitum in' ecclesia pagi, dicti 
Buyn-Villare, quod est in Artesia, medio fere 
inter Bapalmas et Atrebatum itinere. Officium 
predictum, sicut et plura alia. instrumenta, de qui- 
bus illico, ex diversis, ut apponitur scriptis olim 
a. se collecta misit ad P. Bollandum R. D. Luy- 
tens, mense Novembri anno 1637, tum temporis 
Latiensis supprior et magister Juniorum, et postmo- 
dum laudati monasterii Abbas longe dignissimus, 
eodem anno, mense Decembri Antonio de Winghe 
suffectus, ut dicitur in annotationibus de calcem vita 
V. Ludovici Blosii, littera a; cui Antonio, ejusdem- 
que religiosissimo Cetui quantum debeamus, palam 
professus est jam pridem praedictus Bollandus in 
Praefatione ad. Acta Sanctorum, tomo 1 Januarii 
prafixa, et laudato Abbati dedicata; et Rosweydus 
antea ostenderat, quanta venerationi sibi esset An- 
tonius de Winghe in proemio secundz editionis ad 
Vitas Patrum. Ne longius abeam a proposito, Offi- 
cium, de quo hic agimus, ita habet : 

11 Ad Vesperas super psalmos Antiphonz. Anti- 
phona 1: Ave pie pater Etho, ave sancte sacer- 
dos, ave dulcis consolator meerentium, ora patrem 
pro filiis ; roga Regem pro devotis tibi famulis. 
Antiphona 2. Justum deduxit Dominus per vias re- 
ctas, et ostendit illi regnum Dei, et dedit illiseien- 
tiam Sanctorum, honestavit illum in laboribus et 
complevit labores illius. Antiphona 3. Iste est, qui 
ante Deum magnas virtutes operatus est, et om- 
nis terra doctrina ejus repleta est, ipse interce- 
dat pro peccatis omnium populorum Antiph. 4. 
Iste cognovit justitiam et vidit mirabilia magna, 
et exoravit Altissimum et inventus est in numero 
sanctorum. Antiph. 5. S. Etho, tu duleedo pau- 
perum; tu pius consolator miserorum; ora pro 
nobis. Capitulum. Justus cor suum tradet ad vi- 
gilandum dilueulo ad Dominum, qui fecit. illum, 
et in conspectu Altissimi deprecabitur ; aperiet 
os suum in oratione et pro delictis suis depreca- 
bitur, et ipse tamquam imbres mittet eloquia sa- 
pientiz suce, et in oratione confitebitur Domino. 
Deo gratias. Responsorium. S. Etho, Christi con- 
fessor, audi rogantes servulos, et impetratam 
nobis coelitus tu defer indulgentiam. Versus. Ὁ S. 
Etho, sidus aureum Domini gratia, servorum 
gemitus solita suscipe clementia. Et impetratam. 
Gloria Patri, etc. Et impetratam. 

12 Hymnus. Presulis eximii 
ecce dies celebris, Qua Deus, orbis ab ille- 
cebris hune removens, sociat Superis. Etho 
decus specimenque Patrum, terrea caleat, aman- 


12 do 


meritis emicat 


AUCTORE 
JE 


Officium 
proprium ub, 
recitari 50- 
litum, eta 
quo huc mis- 
sum. 


E 


Antiphonz, 
etc., ad 1 Fe- 
speras, 


Hymnus ; 


50 DE S. ETTONE EPISCOPO ET CONFESSORE. 


do Jesum, Moribus exsuperat vitium, dum puer 
est, agitipse virum. Traditur ergo sacris stu- 
diis, scire Deum satis esse piis, Preedicat ore fi- 
deque magis, aut quibus est caro nexa dolis. 
Etho flagrans in amore Dei, barbara regna, 
thronumque Petri Pauper adit, sed in arce spei 
fixus, amat probra euncta pati. Limina sacra Petri 
subiens, stratus humi rogat ora gemens, Ac pre- 
ce castra Dei feriens, audit acroama polo ve- 
niens. Gallia pangat, ait, Domino, teque patrem 
foveat gremio; Corbrioli locus ipse tuo clareat 
Etho patrocinio. Doxa Deo sit et imperium, cui 
jubilant simul astra, solum, Quique perenne poli 
solium det famulis Patris ob meritum. Amen. 
Antiphona ad Magnificat. Ad te Christe, fili Dei, 
ad te clamant ommes rei, ut in hoc vitze stadio 
fessos idem paracletus refoveat divinitus, Etho, 
cujus imperio ccelestem sumpsit vitam, mentem 
jacentem visitet, consuscitet sopitam. O quam 
felix Dei donum, quod perenne confert bonum! 
Collecta. Deus, qui anime famuli tui Ethonis, 
Confessoris atque Pontificis :eternz beatitudinis 
premia contulisti; concede propitius, ut qui 
peccatorum nostrorum pondere premimur, ejus 
apud te precibus sublevemur. Per Dominum, etc. 
Benedicamus Domino. Ad Completorium, ut in psal- 
lerio, vel ut in die dedicationis ecclesie, ut infra, 
ratione Octavarum Ecclesie Atrebatensis. 

Ad Matutinum Invitatorium metricum sic sonat : 


Etho Deum laudet, per quem super zethera 
gaudet ; 
Nos igitur psalmis illi jubilemus et hymnis. 
Venite exultemus. 
Sequuntur Antiphonz in 1 Nocturno. 
Germine fceta sacro letetur Hybernia, fructu 
Quod tam multiplici regna superna replet. 
Hee septem radiis tenebras illuminat orbis, 
Sideribusque novis latius emicuit. 
Septem namque viros, meritorum lumine claros 
Edidit, et claris condecoravit avis. 
Vers. Amavit eum Dominus et ornavit eum. 
Resp. Stola glorize induit eum. 
Lectiones tum. hic, tum alibi supprimo: quia sunt 
fragmentum vitz. 
Resp. 1. Ad laudem Domini produxit Hybernia 
septem 
Fratres, insignes cceli quos gloria fecit. 
Vers. Par spes, par animus erat illis, et Deus 
unus. Insignes. 
Sequitur 2, lectio; et post. hanc Resp. 2. 
Hos decoravit honor mundi, fulgens et origo, 
Sed magis ingenuos dedit actio mensque beata. 
Vers. Dignos laude viros, tibi, sacrum Flamen, 
alumnos Dedit actio. 
Sequitur Lectio 3, et post hanc Resp. 3. 
Horum de numero venerandus claruit Etho, 
Cum pia progenies mores sacravit heriles. 
Vers. Uncetio sancta Dei, quz doctrix affuit illi 
Mores sacravit. Gloria Patri. Mores. 
In 2 Nocturno Antiphonz sic sonant : , 
Voti concordes effecit eratia Fratres, 
Quos spes atque fides fecerat esse pares. 
Hi natale solum liquerunt, sequora, Christo 
Remige suleantes, extera regna petunt. 
Fluctibus emensis nebulosi post juga montis 
Sacra Petri subeunt cum prece, cum lacrymis. 
Vers. Justum deduxit Dominus per vias rectas. 
Resp. Et ostendit illi regnum Dei. 
Sequitur Lectio 4. 
Resp. Traditus Etho sacris animo vigili docu- 
mentis, 


Predieat esse pium, super omia quserero 
Christum, 

Vers. Mundum eum flore, divino sprevit amo- 

re. Preedicat. 

Lectio 5 ; et post hanc : 

Resp. Etho domum, patriam, mundum cum flore 

relinquens, 
Verna bonus, Domini gremio meruit refoveri. 
Terrea cuneta terens, coloque potenter in- 
herens. Verna. 
Sequitur Lectio 6, et deinde : 
Resp. Plenus amore pio mare transiit, ac duce 
Christo, 
Solvit Apostolicis Rom: sua vota tropheeis. 
Solvit. Gloria Patri. Solvit. 
In 3 Nocturno Antiphonz : 
Collitus implorant, quibus hzee mortalia con- 
dant 
Membra sub hospitiis, ossa quibus tumulis. 
Christus servorum miserens, ubiquisquis eorum 
Jus caperet sedis, innuit a superis: 
Sedit ab his unus Etho, qua fonte refusus 
Manat Corbriolus, ccelitus exhibitus. 

Vers. Justus ut palma florebit. 

Resp. Sicut cedrus Libani multiplieabitur. 

Sequitur lectio T, et mox : 

Resp. Etho sacris precibus lacrymisque peram- 

plius instans 
Mente polum penetrat, dignis affatibusadstans. 

Vers. Extera transgressus, ad spiritualia raptus 
Mente polum. Lectio 8. 

Resp. Summus apex celsi solii moderator et arvi 
Orantem famulum recreavit acroamate tali. 

Vers. Gallia laetetur, et te pastore regatur. 
Orantem famulum. Lectio 9. 

Resp. Etho divinz per secla ferax medicinze 
Clade piat populum, fugat impia, gentis asylum 
Subvenit afflictis, miseris solatia prestat. 
Clade. Te Deum laudamus. 

Vers. Os justi meditabitur sapientiam. 

Resp. Et lingua ejus loquetur judicium. 

Ad Laudes Antiphonz : 
Felix Confessor, trinzee Deitatis amator, 
Audit de ccelis semel et bis oroma ἡ salutis. 
Mansio signatur primum, post tumba jubetur 
Quzeri, cumque dies vitze postrema vocatur, 
Posthuma facta Patris, dandosuffragia multis, 
Lucis eum sedem testantur habere perennem. 
Vota sacerdotis acceptans, carcere vinclis 
Ereptum recreat, spondensque salubria firmat. 
Eger abit sanus, meerens solamen adeptus, 
Nullus inexpertus opis est, Pater omnibus 
aptus. 


Capitulum. Collaudabunt multi sapientiam justi, 
et usque in seculum non delebitur; non recedet 
memoria ejus, et nomen ejus requiretur a. gene- 
ratione in generationem. Deo Gratias. Hymnus. 
Preesulis eximii, ut supra. Vers. Justus germina- 
bit sicut flos. Resp. Et florebit in seternum ante 
Dominum. Antiphona ad Benedictus. Exultemus 
hodie simul, et cantemus, Patris nostri glorie 
pia vota demus, qui de mundi voragine feliciter 
sublevatus, gaudet coeli lumine divinitus illustra- 
tus, nullam timens jacturam. Pro nobis Deo sup- 
pliea, sancte Pater, et vendica lctitiam futuram. 
O quam felix Dei donum, quod perenne confert 
bonum! Canticum Benedictus. Oratio ut supra. 
Ad 2 Vesperas antiphonz de laudibus super 
psalmos feriales. Capitulum. Dedit Dominus con- 
fessionem S. Ethoni, et excelso in verbo glorize ; 
de omni corde suo laudavit Dominum, et dilexit 


Deum 


Missa. 


B 


Pro quorum 
malorum so- 
spitate invo- 
cari soleat 
S. Etto. 


DIE DECIMA JULII. 


Deum, qui fecit illum. Deo gratias. Hymnus : 
Preesulis, ut supra. Ad Magnificat Antiphona. O Je- 
su Christi bonitas, o gratia! dirige nostras semi- 
iasad przmia, quc servas Fidelibus ob meri- 
tum virtutis ; da tuis supplicibus Ethonem refu- 
gium ad gaudium salutis. O quam felix Dei donum, 
quod perenne confert bonum ! Oratio ut. supra. 

13 Huc spectat, quod in Missis particularibus 
Ordinis S. Benedicti et ecclesie S. Lamberti Lze- 
tiensis ex Missali Ms., impressis Montibus anno 
1640, xvir Maii in festo commemorationis S, Et- 
tonis Ep. et Conf. dicatur Missa Protexisti. Zpi- 
stola: Dilectus Deo et hominibus. Evangelium : 
Homo quidam peregre, ut notatum reliquit Pape- 
brochius, addens praterea, quod x Julii in die na- 
tali ejusdem dicatur Missa Statuit. Utrobique 
oratio : Majestati tuze nos, queesumus Domine, B. 
Ettonis Confessoris tui atque Pontificis interces- 
sio sancta conciliet, ut a vitiis et impedimentis 
hujus seculi absoluti, te solum vere diligamus, 
et libero corde ad zeterna festinemus. 

14 Idem Ms. a laudato Domino Abbate huc mis- 
sum, docet, im quorum morborum. aut mecessitatum 
remedium soleat hic Sanctus invocari, maleriam 
hanc explanans verbis sequentibus : Sicut plerique 
Sanctorum in ccelo regnantium particularem ha- 
bent ex divini dispensatione decreti gratiam, me- 
ritis suis et intercessione juvandi in hoc exilii 
carcere degentes, atque e variis morborum mo- 
lestiis relevandi (si tamen debita cum invocatio- 
ne ex toto corde eorum patrocinia requirantur) 
ita noster hic Sanctus obtinuit a liberali dispen- 
satore Deo virtutem prolongandi iis vitam (si 
tamen expediat) qui in extremis agunt. Solet 
etiam ad eum peregrinatio institui a Fidelibus ad 
dictum Prioratus locum pro conservatione ac so- 
spitate boum, vaccarum et animalium caballini 
generis, ac ereptione ab iis, quibus interdum de- 
tinentur malis ac languoribus. 7d quod videre est 
in subjecta tabella; parlim ex dictis intelligenda, 
partim. ez dicendis in vita a num. 12, ubi narratur 
Sanctus bubulco, muto a nativitate, loquela usum 
dedisse percussione baculi sui ; quod miraculum hic 
expressum cernis : 


S. ETTO HYBERNVS EPISCOPVS. 


51 


15 Istud etiam, inquit laudatum .Ms., maxime 
prodit cultum et venerationem eximiam fidelium 
erga dietum Sanctum, quod in parochiali eecle- 
sia loci Doni-Petri, erecta sit confraternitas sub 
patrócinio nominis illius, cui multi inscribunt no- 
mina sua, estque de ejus institutione, ut primo 
in illam ingressu 12 stuferi in oblationem ero- 
gentur ; ac demum quotannis tres semisses pro 
augustissima unius Misse hebdomadatim cele- 
branda actione. Quo anno dicta confraternitas fu- 
eril erecta, ibidem non lego. Constat Confraternita- 
tem aliam in pago Bienvillers, Illustrissimo Atre- 
batensi subjecto, nondum. erectam fuisse die xvi 
Junii anno 1630, quamvis tum temporis ordinatum 
esset ab. eodem. Illustrissimo Atrebatensi, ut. erige- 
retur, sicut fidem facit in suis litteris Guilielmus 
Wallet, pastor dicti pagi Bienvillers; causam. di- 
lationis esse scribens, magnam divisionem, (1128 
est inter parochianos, (du: enim existunt eccle- 
sie in eodem pago) qualibet parte contendente, 
suam esse ecclesiam parochialem. Atque ex his 
manifestum est, non vulgarem. S. Ettoni in. parti- 
bus Hannoniz impendi venerationem ; quz prater- 
ea, solidissime probatur ex iis, quz mox qd idem 
propositum prosequemur. 


ὃ III. Festivitas annua; tumba; mira- 
cula ; locus, ubi quievit olim corpus, 
Abbatis L:stiensi subjectus, ac pos- 
sessionibus ditatus; corpus inde ab- 
sportari vetitum. 


dem, quod supra, Ms. preterea quotannis, in- 

quit, redeunte solenni die Ascensionis Domi- 
nice, celebratur dedicatio capelle Prioratus, 
Missarumque solenniis peractis, fit celebris pro- 
cessio, ad quam tam ex Belgii nostri, quam vi- 
cinarum provinciarum propinquis et remotis lo- 
cis congregatur ingens populorum agmen, voto- 
rum Sancto persolvendorum gratia. Decima au- 
tem Julii, qua ejus natalis recurrit, incolis loci 
admodum celebris habetur. Ab omni servili opere 
abstinent, tantusque tamque extensus est pro- 
cessionis circuitus (sub qua lipsanotheca quadri- 
ga transvehitur, plurimorumque comitatus equi- 
tum subsequitur) ut facile trium leucarum spatio 
producatur. Officium natalis in paroecia loci idem 
prorsus est cum eo, quod canitur in monasterio 
Lsetiensi, omnesque Octava dies celebres inibi 
habentur. 

17 Tum nullo verborum interjectu ita. disseritur 
ibidem de sancti Confessoris tumba : Quomodo au- 
tem et quando corpus e terra elevatum fuerit, 
non est litteris proditum. Hoc tamen silentio non 
est przetereundum, quod in navi ecclesie paro- 
chialis Doni-Petri, videre sit e regione summi 
altaris antiquam. tumbam lapideam, erectam in 
memoriam ejus, super qua visitur jacens sculptus 
in candido lapide picto, forma pontificali cum 
mitra et pedo. Et de miraculis quidem sequuntur 
hac pauca : Quod spectat ad signorum et mira- 
culorum virtutem ; non dubitamus hactenus in 
illis efficiendis eum mirabiliter excelluisse utro- 
bique locorum (intelligo tam Leetiis, quam in ca- 
pella Prioratus) ac etiamnum in iis continuandis 
mirabilem esse; quod satis patet ex frequentibus 
invocationibus ac etiam crebris peregrinationibus 
fidelium, quibus illum venerantur et ad sua devo- 


cant 


D 
De ejus con- 
[raternitate. 


Annua San- 
cti veneratio, 
solenni sup- 
plicatione 
frequentata 


in tumba an- 
tiqua scul- 
ptus exhibe- 
turtamquam. 
Episcopus ; 
miracula 
scripto non 
consignata, 


AUCTORE 
J.P 


Diploma, da- 
tum a Nico- 
lao Ep. Ca- 
meracensi,. 
tria potissi- 
mum capita 
complexum, 
hic exhibe- 
tur; 


videlicet : 
donationes 
ecclesia 
Latiensi fa- 
ctas, locum. 
Doni-Petri 
eidem subje- 
ctum, corpus 
S. Ettonis 
auferri veti- 
tum. 


52 


cant auxilia. Verum hactenus in neutro fuit loco 
consuetudo, ea in scripta redigendi. 

18 JVicolaus, episcopus Cameracensis, numero 
apud Sammarthanos inter. istos. Prasules x11, di- 
ploma edidit in. favorem loci, ubi corpus Sancti no- 
stri olim. requievit, tria potissimum capita comple- 
aum,nimirum : donationes, a loci illius Domino ab- 
batize Latiensi factas; tum. locum. ipsum, Donum- 
Petri, vulgo Don-Pierre, predicte abbatie subje- 
ctum, cum. privilegio ibidem constituendi monachos 
tot, quot ex assignatis ibidem donationibus sustentari 
poterunt ; denique prohibitionem. severam, qua in- 
terdicitur, ne quis Sancti corpus alio transferre 
prasumat. Habeto ipsum diploma, in quo singula 
tute videas expressa : In nomine Domini. Ego Ni- 
colaus, Dei gratia Cameracensis Episcopus, ge- 
nerationi huie, et ei, quae ventura est in perpe- 
tuum. Quia ea, quz legitime et ordine canonico 
ab Episcopis et Principibus, et ceteris Christi fi- 
delibus, ecclesiis contraduntur, tempore, inter- 
veniente long:vitate, frequenter a memoria ela- 
buntur, ea, qu: a nobis pie et canonice acta 
sunt, scripto notare et posterorum memorize com- 
mendare, utile duximus. Sciant igitur tam prze- 
sentes, quam futuri, quod Willelmus de Dono- 
Petri ob salutem anime suc et praedecessorum 
et successorum suorum altare de Fissau cum ap- 
penditio suo, Dono-Petri, cum omnibus, quae 
posidebat, tam in allodiis, quam in manibus fir- 
mis et allodio de Florbech in servis et ancillis, in 
terris censualibus, in campis, pratis, nemoribus, 
aquis et omnibus usibus, ad ipsum et ecclesiam 
B. Ettonis jure pertinentibus; duo etiam altaria 
Scarbes et Florsies, cum omnibus ad eam perti- 
nentibus in nostras manus libere et absolute ad 
opus ecclesie de Leties resignavit. 

19 Nos vero ob nostram nostrorumque salu- 
tem et remedium animarum, hzec omnia supradi- 
cta libere et absolute ecclesi: de Leties (salvo 
synodali et Episcopi, ministrorumque ejus jure) 
tradidimus, eo tamen tenore, et conventione, ut 
ecclesia de Lzetiis in ecclesia de Dono-Petri mo- 
nachos tot, quibus supradicta ad victum et ve- 
stitum sufficere queant, collocabit. Dominus vero 
Abbas ipsum locum ad honorem Dei et corporis 
sacri, ibidem requiescentis in acquisitis et acqui- 
rendis honorare et manu tenere, servitiumque 
ibidem ordinare debebit. Quoseumque apponere 
vel deponere voluerit, in ejus voluntate et dispo- 
sitione erit. Illud etiam non credimus preter- 
mittendum, quod sacrum S. Ettonis corpus nul- 
lus abbatum, nullus monachorum, nulla omnino 
persona a loco suo, ut alibi translatum remaneat, 
removere debebit. Quod si totius hujus conditio- 
nis pactio minus caute vel negligenter ab eccle- 
sia de Lcetiis vel Abbate observata fuerit, quali- 
ter corrigi debeat, in Domni Episcopi et ecclesize 
Cameracensis consilio permanebit. Ut autem hzc 
rata et inconvulsa perpetuo perseverent, prz- 
sentem paginam conscribi, et sigilli nostri im- 
pressione muniri fecimus, data conservatoribus 

benedictione et pace, in violatores sententiam 
excommunicationis promulgamus. Acta sunt heec 
publice in conspectu ecclesie nostrze anno Do- 
mini McLxi, Episcopatus nostri xxvi. S. Theo- 
dorici Praepositi et Archidiaconi, S. Joannis Alar- 
di, S. Eurardi Archidiaconi, S. Hugonis Decani, 
S. Gualteri Cantoris, S. Joannis Gualteri Sa- 
cerdotum, S. Bartholomei Gualteri Levitarum, 
S. Roberti, Anselmi sublevitarum. 

20 Huic diplomati subnectit pluries memoratum 
tur. Ms., hic obiter declarandum, quid de pre- 


DE S. ETTONE EPISCOPO ET CONFESSORE. 


dieto Guilielmo de Dono-Petri liber obituum do- 
mus nostre Lzetiensis ; ubi sie legi, ibidem perhi- 
betur : Pridie Nonas Octobris pie memorice Gui- 
lielmus sancte obiit ; cujus beneficium est ecclesia 
de Dono-Petri, corpus B. Ettonis, altare de Fi- 
ciaco, altare Sclarbis, de Floresies, allodium de 
Florbec, totaque villa cum appendiciis suis, cum 
classico et xir pauperibus. In cujus anniversario 
Prior de Dono-Petri Conventui xx solidos procu- 
ravit. Chronicon Latiense sic breviter in eodem Ms. : 
Guilielmus de Dono-Petri dedit Lcetiensi ecenobio 
ecclesiam Doni-Petri, corpusque B. Ettonis, si- 
mul conferens multas possessiones. Scribitur hic 
Guilielmus fuisse monachus et acolythus. Obiit 
Octobris die, vi anno crx. Porro ad pleniorem no- 
titiam istius Guilielmi, apponuntur in Ms. ea, quae 
Ludovicus Blosius ad pradictum locum in Chronicis 
Latiensibus observavit. Qua cum contineant seriem 
genealogicam, aliquos e familia Dono- Petri descen- 
dentes complexam, tacitus praetereo, tamquam a no- 
stro instituto aliena. 

21 Pergit Ms. ad munificas donationes, immu- 
nitates ac privilegia, quibus ecclesia Doni- Petri cu- 
mulatissime ornata. fuit. Neque vero solum Wil- 
helmus de Dono-P etri ecclesiam B. Etthonis lar- 
giflua patrimonii sui donatione locupletavit, sed 
et alize devot:e personz» hane eamdem ecclesiam 
studuerunt dotare et augere temporalibus bonis 
ad animarum suarum salutem ; inter quas elucet 
etiam Juinus de Dono-Petri, prout patet ex binis 
litteris confirmationis Petri Electi Cameracensis, 
quarum priores in hunc modum se habent : In nomine 
sanctze et individu: Trinitatis. Petrus Dei gratia 
Cameracensis Electus, tam presentibus, quam 
futuris in perpetuum. Diligenter sibi cavit in in- 
ventione litterarum humana industria : nam per 
earum monumenta, quzecumque in presentia se- 
cularium seu ecclesiasticorum Judicum facta vel 
recognita sunt, posteritatis memorise retinenda 
traduntur. Ea propter tam presentes quam po- 
steros scire volumus, quoniam Juinus de Dono- 
Petri pro salute animw sus et Predecessorum 
suorum, quidquid in eadem villa omnimodis pos- 
sidebat cum cespite et ramo in ecclesia S. Ettho- 
nis, eujus personatus est ecclesic L:zetiensis, so- 
lemniter super altare posuit, et coram omnibus 
parochianis in eleemosynam eidem ecclesi: do- 
navit et concessit, uxore sua et filiis preesentibus 
et ratum habentibus. Ea tamen in hac donatione 
interposita est conditio, quod predicti Juinus et 
uxor ejus et filii in vita sua ejus possessionis usum 
fructum perciperent, ecclesia retinente rei domi- 
nium et proprietatem. 

22 Testes: Helgotus Abbas Latiensis, Wilel- 
mus clericus de Dono-Petri, Gonterus clericus, 
Bernardus et Ingobrannus presbyteri, Symon et 
Emelinus milites ; duo villici Joannes de Condet, 
Joannes de Lessuel, Postmodum autem in obitum 
filii sui Philippi sepe dictus Juinus, et filii ejus, 
quod prius fecerant, secundo recognoverunt, 
Emelino íratre ejusdem Philippi presente et 
concedente, qui priori non interfuerant dona- 
tioni. Quidquid etiam citra Haiam Avesnensem 
aut in vicinia Doni-Petri possidebant cum cespite 
et ramo, super altare S. Lamberti L:etiensis, 
nomine eleemosynz, Deo et ecclesize obtulerunt. 
Testes : Arnulphus villicus Avesnensis, Symon et 
Willelmus juvenis, totusque Conventus Lzetien- 
sis. Tertio autem Robertus filius Juini, astante 
pàtre suo jam monacho Lzetiensi in presentia 
nostra apud Lztias, quod bino firmaverat con- 
cessu, tertio complevit his sub testibus : Willelmo 


de 


D 


Donaltor ec- 
clesie de Do- 
no-Petri [a- 
ctus mona- 
chus Latien- 
sis. 


Recensentur 

instrumenta 

authentica 
E 


donationum, 


ecclesim de 
Dono-Petri 
concessa- 
rum, 


in prasentia 
Lestium. 


Alia dona- 
tio; 


nummos. 


DIE DECIMA JULII. 


de Dono-Petri, Rogero de Vaurin, ZEgidio de 
Contricort, Magistro Gerardo et aliis plurimis. 
Ut igitur hzec donatio firma permaneat, eam con- 
firmamus et sigillo nostro corroboramus. Actum 
anno Domini MOLXxir. 

23 .Posteriores litere Petri Electi Cameracensis 
de eadem. donatione Juini de Dono-Petri, facta ec- 
clesie sancti Ettonis, et. de recognitione filiorum 
J'uini his verbis concinnata fuerunt : In nomine 
sancte et individue Trinitatis, Patris et. Filii et 
Spiritus sancti. Amen. Ego Petrus Dei gratia 
Cameracensis Electus, universis ecclesiw filiis, 
tam presentibus, quam futuris in perpetuum. 
Non parum quibuslibet in negotiis emolumenti 
confertur, dum id, quod amicitize opera et impen- 
sis collectum et adunatum fuerit, matris concor- 
die studio et tranquillitate conservatur. Ideo ec- 
clesiasticis in pactionibus ne discordize tenebris 
obscurentur, quz luce claritatis gaudere debent, 
omnimodis est elaborandum. Agamus igitur, quod 
posterorum illuminationi, ignorantiz discussis 
involucris, proficiat, cui quodlibet sinistrze partis 
occurrere metuat.Notum tam presentibus, quam 
eorum posteris, fieri volumus, Juinum de Dono- 
Petri ad animz suce salutem sibi vigilanter pro- 
spexisse, et quidquid in parochia ville przedictze 
omnimode possidebat cum cespite et ramo, so- 
lenniter in ecclesie S. Etthonis, ad ecclesiam 
Lzetiensem pertinentis, annuente uxore sua et fi- 
lis, in conspectu totius ecclesie, post suum et 
filiorum suorum decessum et Uxoris sus, Deo 
obtulisse, usufructuario, dum adviverent, sibi eis- 
que reservato. 1 

24 Huic donationi testes. adfuerunt: Domnus 
Abbas Helgotus, Guillelmus clericus de Dono- 
Petri, Gonterus clericus, Bernardus et Ingoleran- 
dus presbyteri, Symon et Emelinus milites, duo 
villici Joannes de Cuyndet, Joannes de Lessuel. 
Postmodum autem in obitu filii sui Philippi, 
quod prius fecerant, secunda recognitione allega- 
verunt, et Emmelinus frater ipsius Philippi, qui 
priori donationi abfuerat, huic secunde interfuit, 
et quidquid citra Haiam Avesnensem, aut in vi- 
cinia ville, quee Donum-Petri vocatur, aut Fis- 
ciaci omnimodis possidebant cum cespite et ra- 
mo super altare S. Lamberti in ecclesia Lzetiensi, 
Deo obtulerunt. Hujus donationis testes sunt : Ar- 
nulphus villieus Avesnensis, Symon Guillelmus 
juvenis, atque omnis conventus Lzetiensis. Tertio 
autem Robertus, filius ipsius Juini, astante patre 
suo, jam monacho Lzetiensi, in presentia Domni 
Petri, Cameracensis Electi, apud Lzetias, quod 
bino firmaverat concessu, tertio complevit. Hu- 
jus concessionis testes sunt: Willelmus de Dono- 
Petri; Rogerus Wauurin, Gilio de Gondricort, 
Magister Gerardus, et alii quam plurimi. Actum 
anno incarnati Verbi wcrxxir. 

25 "Theodoricus quidam, Dominus de Wallecu- 
via swum quoque affectum. erga. ecclesiam. Doni- 
Petri sepe dictam, testatum esse voluit annua solu- 
lione ; de qua exstat instrumentum sequens : Univer- 
sis, przesens scriptum inspecturis, Theodorieus, 
Dominus de Wallecuria, veritatem agnoscere. 
Noveritis, quod nos divina inspirante gratia 
ecclesis;e B. Etthonis de Dompierre, ut ipsius 
apud Christum adjuyemur meritis, duodecim Na- 
murcenses * in die beati Andrez Apostoli de 
redditu meo eidem ecclesi: vel nuntiis suis apud 
Wallecuriam persolvendos in perpetuum contuli- 
mus. Utautem hoc ratum et inviolatum permane- 
at, presens scriptum sigilli mei munimine dictce 
ecclesie tradidi. Actum anno Domini ΜΟΟΧΧΧΙΨ. 


53 


26 Quod. vero privilegia et immunitates loci in 
Prioratu Doni-Petri quondam. extiterint, colligi vi- 
detur vel. ex solo rescripto Illustrissimi Cameracen- 
sis, Guidonis de Laon, hac verborum forma exa- 
vato: G. (id est Guiardus de Lauduno, alías Guido, 
uti est apud Sammarthanos) Dei gratia Camera- 
censis Episcopus, omnibus, przsentes litteras 
visuris, salutem in Domino. Cum ad prioratum 
S. Etthonis de Dono-Petri, quz est domus eccle- 
sie Lcetiensis, nostram visitantes diccesim, di- 
vertissemus, ibidemque, nostris urgentibus ne- 
gotiis, pernoctassemus ; notum esse volumus 
universis, quod pro aliquo jure nostro vice illa 
non divertimus ibidem, nec quod per hoc nobis 
vel dictze domui przjudiéium generetur. Datum 
anno Domini wccxum. Feria v ante Dominicam, 
qui cantatur: Esto mihi. Observat horum. docu- 
mentorum. collector ,laudatum Antistitem operam non 
segnem attulisse eum aliis quibusdam ad institu- 
tionem festi Venerabilis Sacramenti, revelatam 
S. Cornelize, dictce de monte de Corvillon ; atque 
etiam corpus S. Gaugerici in ea, qua nunc re- 
quiescit, capsa  collocasse anno MCCXLY; quem 
Sammarthani ponunt naturz: debitum persolvisse in. 
A ffligemiensi ccnobio, Ordinis S. Benedicti in Bel- 
gio, anno MCCXLVII. 


81V. Corpus Sancti primo Montes Han- 
nonie, inde L:tias translatum et ho- 
norifice reconditum. 


traque hac translatio asseritur in. copia scripti, 
U ab illustrissimo Domino Roberto de Croy, 
Episcopo Cameracensi, super hac re exarati, cujus 
ecgraphum hic exhibeo, a manuscriptorum collectore 
aliis rebus, huc pertinentibus, insertum : Universis 
et singulis, przsentes litteras inspecturis, vi- 
suris, lecturis pariter et audituris, Robertus de 
Croy, Dei gratia Episcopus et Dux Cameracen- 
cis, Princeps sacri imperii, Comes Camerace- 
sii, etc. Judex et executor ad infrascripta, aucto- 
ritate Apostolica specialiter commissus et depu- 
tatus, salutem in Domino, et nostris hujusmodi 
imo verius Apostolicis firmiter obedire mandatis. 
Litteris sanctissimi in Christo Patris ac Domini 
nostri, D. Pauli, divina providentia Papx IV in 
forma Brevis sub annulo Piscatoris, chordula 
pergaminea cireumdato, expeditas, sanas quidem 
et integras, non vitiatas, non cancellatas, nec 
aliqua sui parte suspectas, sed omni prorsus vi- 
tio et suspicione carentes, nobis pro parte Reve- 
rendi Patris, Domini Ludovici de Blois, moderni 
Abbatis, et Conventus monasterii Liessiensis, 
Ordinis S. Benedicti, Cameracensis dicecesis, 
principalium in eisdem litteris principaliter no- 
minatorum, coram nofario et testibus infrascri- 
ptis preesentatas, Nos, eum ea, qua decuit, re- 
verentia recepimus hujusmodi sub tenore : 

28 A tergo videlicet: Venerabili Fratri, Epi- 
scopo Cameracensi ; intus vero in superiori mar- 
gine: Paulus Papa IV, et deinde post. [Venera- 
bilis Frater, salutem et Apostolicam benedictio- 
nem. Exponi nobis nuper fecerunt dilecti filii, Lu- 
dovieus de Blois, modernus Abbas et Conventus 
monasterii Liessiensis, Ordinis S. Benedicti, ὑπὸ 
dioeceseos, quod dietum eorum monasterium ha- 
bet in capsa lignea reconditum corpus S. Ettho- 
nis Confessoris, quod in oratorio seu capella 
cujusdam dicti monasterii regularis seu ab eo 


depen- 


AUCTORE 
TEES 
privilegia, et 
immuni- 
lates. 


Episcopus 
Cameracen- 
sis 


exhibet Lil- 
Leras, 


AUCTORE 
J. P. 


a Paulo IV 
PP. ad se 
datas, 


B 


C 


quibus indul- 
get corpus S. 
Ettonis La- 

tias deferri ; 


54 
dependentis loci, Prioratus nuncupati, siti in 
pago seu villa, qui vel quz Donum-Petri dicitur, 
etiam tus diocesis, ab uno monacho ejusdem 
monasterii, de illius pro tempore existentis Ab- 
batis licentia, in dieto loco habitante, custodiri 
solet, etiam nune propter bellum, eo quod pagus 
sive villa hujusmodi in finibus Comitatus Hanno- 
ni: juxta Franciam situs est, ad quamdam ipsius 
monasterii domum in oppido Montensi, similiter 
tux dicecesis, sitam, prout semper tempore belli 
iransportari consuevit, transportatum existit. 
Et, sicut eadem expositio subjungebat, ipsi, ut 
dictum Corpus in majori habeatur veneratione, 
ipsisque inde major proveniat consolatio spiri- 
tualis, cupiunt illud ad locum digniorem, ipsum 
videlicet eorum monasterium, in quo divina Offi- 
cia quotidie religiose et devote celebrantur, et 
disciplina religionis debite et honeste servatur, 
transferri seu transportari facere; id tamen 
absque nostra licentia sibi licere dubitant. 

29 Quare nobis humiliter supplicari fecerunt, 
quatenus eis dictum Corpus (ut praefertur) trans- 
ferendi seu transportari faciendi licentiam con- 
cedere, aliasque in praemissis opportune provi- 
dere de benignitate Apostolica dignaremur. Nos 
igitur, qui religioni deditarum personarum votis, 
per qu: eorum spirituali consolationi consulitur, 
quantum cum Deo possumus, libenter annuimus, 
hujusmodi supplicationibus inclinati, de przemis- 
sis certam notitiam non habentes, Fraternitati 
tus per presentes committimus et mandamus, 
quatenus, si est ita, eisdem Ludovico Abbati et 
Conventui, ut dictum corpus de Oratorio seu ca- 
pella aut domo hujusmodi, ad dictum eorum mo- 
nasterium reverenter et cum debita pompa sive 
reverentia transferre seu transportari facere, ac 
in aliquo ecclesi: ipsius monasterii condecenti 
loco reponere et ibidem perpetuo retinere, cu- 
jusvis licentia super hoe minime requisita ; ita 
tamen, quod ipsi in oratorio seu capella hujus- 
modi, aliquod os seu particulam ejusdem corpo- 
ris, ad consolationem populi dicti sive ville re- 
linquere seu illuc transmittere teneantur, libere 
et licite valeant, licentiam auctoritate nostra con- 
cedas ; contradictores quoslibet per censuras ec- 
clesiasticas et alia opportuna juris remedia, ap- 
pellatione postposita, compescendo, invocato 
etiam ad hoc, si opus fuerit, auxilio brachii secu- 
laris. 

30 Non obstantibus quibusvis Apostolicis, nec 
non bonz memorie Nicolai, olim Episcopi Ca- 
meracensis, ac in provincialibus et synodalibus 
conciliis editis generalibus vel specialibus consti- 
tutionibus et ordinationibus, ipsiusque regularis 
loci fundatione ac monasterii et Ordinis przedicto- 
rum etiam juramento, confirmatione Apostolica, 

vel quavis firmitate alia roboratis statutis et con- 
suetudinibus, privilegiis quoque indultis ac litte- 
ris Apostolicis etiam monasterio, Ordini et loco 
przdietis sub quibuseumque tenoribus et formis, 
ac cum quibusvis etiam derogatoriarum deroga- 
toriis clausulis, irritantibusque et aliis decretis, 
etiam iteratis vicibus quomodolibet concessis, 
approbatis et innovatis ; etiamsi in illis inter alia 
caveatur expresse, quod nullus Abbatum, nullus 
monachorum, nullave alia persona dietum cor- 
pus aloco suo, ut alibi translatum remaneat, 
amovere possit. Quodque si id ab Abbate minus 
caute et negligenter observetur, qualiter corrigi 
debeat, in Episcopi pro tempore existentis et 
ecclesize Cameracensis consilio permaneat. Qui- 
bus omnibus tenoris illorum ae si de verbo ad 


DE S. ETTONE EPISCOPO ET CONFESSORE. 


verbum, nihil penitus omisso, insererentur pree- 
sentibus, pro expressis habentes, quoad prz- 
missa specialiter et expresse derogamus, contra- 
riis quibuscumque, aut si aliquibus communiter 
vel divisim ab Apostolica sit Sede indultum, quod 
interdici, suspendi vel excommunicari non pos- 
sint per litteras Apostolicas, non facientes ple- 
nam et expressam ac de verbo ad verbum de in- 
dulto hujusmodi mentionem. Datum Rom: apud 
S. Marcum sub annulo Piscatoris, die xxm Julii 
MDLY, pontificatus nostri anno primo. Hieronym. 
Gadicen. V. Macharanus.] 

31 Post quarum quidem litterarum Apostoli- 
carum presentationem et receptionem, mobis, et 
per nos (ut praemittitur) factas, fuimus pro parte 
eorumdem Dominorum Abbatis et Conventus 
principalium, in eisdem litteris principaliter no- 
minatorum, debita eum instantia requisiti, qua- 
tenus ad executionem przinsertarum litterarum 
Apostolicarum et contentorum in eisdem proce- 
dere, eisque corpus S. Etthonis confessoris, re- 
conditum in quadam capsa lignea, quod in orato- 
rio seu capella cujusdam dicti monasterii regu- 
laris, seu ab eo dependentis loci, Prioratus 
nuncupati, siti in pago seu villa, qui vel quee 
Donum-Petri dicitur, nostrae Cameracensis dice- 
cesis, ab uno monacho ejusdem monasterii custo- 
diri solet, et quod pro nunc occasione guerrarum 
proxime preteritarum ad domum dicti monaste- 
rii, sitam in oppido Montensi dicte mostre dice- 
cesis, prout hactenus consuevit, occurrentibus 
guerris transportatum reperitur, ad dictum mo- 
nasterium Liessiense transferendi ac in ecclesia 
dicti monasterii in aliquo loco condecenti hono- 
rifice reponendi, licentiam concedere dignaremur 
juxta traditam seu directam per eos a Sede Apo- 
stolica nobis formam. 

32 Nos igitur Robertus Episcopus, judex et 
executor prefatus, attendentes requisitionem 
hujusmodi fore justam, et rationi consonam, vo- 
lentesque mandatum Apostolicum, nobis in hac 
parte directum, reverenter exequi, ut tenemur, 
quia informationi fiendze super verificatione con- 
tentorum in eisdem litteris ob nostram gravem 
infirmitatem interesse non valemus, reverendum 
patrem, Dominum Martinum Cuperum, Episco- 
pum Chaleedonensem, Abbatem de Crispinio, 
suffraganeum nostrum, ac venerabilem Dominum 
Magistrum Gabrielem Caillé, Officialem nostrum, 
qui una cum provido viro, Adriano Loir, notario 
publico et audientiario nostrz curis spiritualis 
Cameracensis, hujusmodi informationem, nobis 
postea reportandam, debite facere habeant, viva 
voce deputandos duximus et deputavimus. Qui 
quidem Domini Suffraganeus et Officialis, onere 
deputationis hujusmodi in se suscepto, informa- 
lionem super contentis in eisdem litteris fece- 
runt, ac illam nobis reportarunt. Et quia tam ex 
productione diversorum jurium et munimento- 
rum pro parte eorumdem Dominorum Abbatis et 
Conventus, coram eisdem Dominis suffraganeo 
οὐ Officiali facta, quam testium etiam producto- 
rum et per eos diligenter auditorum et examina- 
torum, dictis et depositionibus exposita, deducta 
et narrata in preeinsertis litteris Apostolicis fore 
vera reperimus; idcirco auctoritate Apostolica, 
nobis commissa, et qua fungimur in hac parte, 
prefatis Dominis Abbati et Conventui, ut dictum 
corpus B. Etthonis Confessoris a dicta domo ad 
prefatum eorum monasterium Liessiense reve- 
renter et eum debita pompa sive reverentia trans- 
ferreseu transportari facere, ac in aliquo ecclesize 


ipsius 


quarum vi- 
gore dictus 
Episcopus 


commisso 
su[fraganeo 
5u0, aliisque, 
debita rei in- 
formatione, 


(acultatem. 
dal, eorpus 
ad dictum 
locum trans- 
ferendi. 


C 


Ornatus re- 
liquiarum 


DIE DECIMA JULII. 


ipsius monasterii condecenti loco reponere, et 
ibidem perpetuo retinere, cujusvis licentia super 
hoc minime requisita ; ita tamen, quod ipse Ab- 
bas et Conventus in dicto oratorio seu capella 
de Dono-Petri aliquod os seu particulam corporis 
ejusdem S. Etthonis ad consolationem dicti pagi 
seu vill: effectualiter transmittere teneantur, li- 
bere et licite valeant, auctoritate Apostolica prze- 
missa, nobis in ea parte concessa, licentiam de- 
dimus et concessimus, damusque et concedimus 
per preesentes. 

93 Quae omnia et singula vobis ommibus et 
singulis supradictis vestrumque cuilibet in soli- 
dum intimamus, insinuamus et notificamus, ac 
ad vestram et cujuslibet vestrum notitiam dedu- 
cimus et deduci volumus per presentes, nec de 
premissis aut eorum aliquo ignorantiam aliquam 
pretendere valeatis, seu etiam quomodolibet al- 
legare. In quorum omnium et singulorum fidem 
et testimonium preemissorum, presentes litteras, 
manu nostra propria subscriptas, processum mno- 
strum in se continentem fieri, et per eumdem 
Adrianum Loir, notarium et audientiarium no- 
strum, supra et infrascriptum subscribi et publi- 
cari mandavimus, sigillique nostri fecimus et jus- 
simus appensione communiri. Datum in eivitate 
nostra Cameracensi anno Domini MDprvr, die 
xvir mensis Julii, pontificatus ejusdem Sanctis- 
simi Domini nostri Papze anno secundo, presen- 
tibus ibidem discretis viris, Dominis : magistro 
Guillelmo Claix, canonico ecclesi? Cameracen- 
sis et Joanne Ricquier, clerico Morinensis dice- 
cesis, familiari nostro, testibus ad praemissa vo- 
catisatque rogatis. Paulo infra ex latere erat 
seriptum R. de Croy. Et parum inferius sub pli- 
ca erant hee verba : Et ego Adrianus Loir, cle- 
ricus, Atrebatensis dicecesis publicus Apostolica 
et Imperiali auctoritatibus, et in archivio Roma- 
nxcuriz descriptus notarius, juxta Czesareze Ma- 
jestatis sanctionem admissus, quia przemissis om- 
nibus et singulis interfui, ideo hie me cum prze- 
fati Reverendissimi Domini, D. Episcopi Came- 
racensis manus proprie subscriptione et sigilli 
appensione subscripsi, rogatus et requisitus, cum 
signo ejusdem notarii ex latere, cui subscriptum 
erat ; Fides justitize fundamentum. Super plicam 
erat scriptum: Per Dominum Reverendissimum 
et Illustrissimum Lemanguier. 

34 Habesde sacris S. Ettonis exuviis, occasione 
bellorum primo Montes Hannoniz, ut tutiore loco 
essent, deinde in abbatiam. -Latiensem, majoris ve- 
nerationis gratia translatis ; nunc. cognosce eas, qua 
spe dictam translationem consecuta sunt reliquia- 
rum. decorationes, Amplissimi Abbatis Blosii testi- 
monio authentico confirmatas, quibus testatum facit 
de lipsanothecis, ad continendas dictas reliquias 
destinatis, quid actum fuerit. En tibi ejus verba : 
Anno tertio, postquam corpus S. Etthonis in ec- 
clesiam Lzetiensem ex consensu et ordinatione 
tam summi Pontificis quam Episcopi Cameracen- 
sis translatum fuerat, hoc est, anno Domini 
wDLIX, ego Ludovicus de Blois, indignus Abbas 
monasterii Lzetiensis, curavi fieri et deargentari, 
deaurarique ad honorem preedieti Sancti, taber- 
naeulum quoddam, quatuor columnis fuleitum, ad 
reponendum in medio ejus parvum feretrum seu 
capsellam, reliquiis ejusdem saneti Etthonis no- 
bilitatam, quee simul eum majori antiquoque fe- 
retro, corpus ipsius B. Etthonis continente, diu 
in oratorio prioratus nostri de Dono-Petri ser- 
vata fuit. In eujus etiam tabernaculi parte supe- 
riore ae tecto reposui (antequam clauderetur) 


55 


maximum pulcherrimumque os prefati Sancti, 
cum sua veteritheca lignea, ad similitudinem 
brachii humani facta, cui erat insertum. Reposui 
item in eodem tecto venerandas particulas de sa- 
ero capite ejusdem Sancti anno supra memorato, 
Xxm die mensis Junii, przesentibus religiosis et 
probis sacerdotibus : Domno Paschasio Sestre- 
bech, Priore Lzetiensi, Domino Ursmaro Dasson- 
leuille, Procuratore Lzetiensi , magistro An- 
drea Franquart, pastore Avesnensi, et, magistro 
Remigio Jonnequen, capellano prioratus de Do- 
no-Petri. 

35 Emstat aliud praterea testimonium. laudati 
Abbatis de renovatione feretri in hac verba : Sub 
idem tempus ipsum parvum feretrum seu capsel- 
la S. Etthonis, quee multum vetusta et deformis 
apparebat, fuit denuo exterius renovata, id est 
deaurata. In przdictarum rerum testimonium 
ac memoriam, ego Ludovicus de Blois, et alii 
prenominati sacerdotes huic syngraphe propria 
manu nomina nostra ascripsimus anno et die su- 
pradietis. Subsignatum erat: Ludovicus de Blois, 
Abbas Lzetiensis, Paschasius Destrebach, Prior 
L:etiensis, Ursmarus Dassonleuille, Procurator 
Lzetiensis, Andreas Franquart, Remigius Jan- 
nequen, capellanus in Prioratu de Dono-Petri. 

36 Alia sacri depositi ornamenta quid comme- 
morem ? dicente eodem collectore in Ms. ; Quze ve- 
vo Letias translata sunt predicti Sancti pigno- 
ra, tali decentia et ornatu decorata visuntur, ut 
quidem sacrum corpus claudatur capsa lignea 
inaurata, cui superinducitur holoserica vestis, 
flammis stellulisque distincta. Caput vero a re- 
liquo corpore separatum Illustrissimus ac Reve- 
rendissimus Dominus, D. Franciscus vander 
Burch anno Domini wpcxvir sacro omnium San- 
ctorum die, peractis a Conventu Missarum so- 
lemniis, imposuit nobili admodum thecz argen- 
tece, similitudinem humans Pontificis figure 
referenti, quam pie memorie Reverendus ad- 
modum Dominus Antonius de Winghe, Abbas 
Lzetiensis meritissimus, manu aurificis quam ac- 
curatissime fabrefieri invigilavit. /Vovam de sa- 
crarum reliquiarum. communicatione notitiam, de 
quarum ornatu jam egimus, suppeditabit paragra- 
phus sequens. 


$ V. Reliquie; tempus mortis; Episco- 
patus; Manuscriptum, quod hie da- 
mus. 


losius, Abbas Latiensis, cujus memoria in. ve- 

neratione est, quem S proxime antegresso vidi- 
mus obtinuisse a Paulo IV, summo Pontifice, cor- 
pus S. Ettonis, non primus in Abbatiam suam cum 
eodem. corpore sacro reliquias intulit, dudum ante 
illud tempus eisdem. gavisum, sicut testatur memo- 
ratus collector in Ms. , cujus recito verba : Hic in- 
terim dicendum, quod licet Reverendus admo- 
dum Dominus Ludovicus Blosius impetrarit a 
Sede Apostolica ecclesi Leetiensi venerandum 
corpus S. Ettonis, nihilominus ab aliquot ante 
actis seculis gaudebat eadem quibusdam sacri 
corporis ejus exuviis, prout auctor Chronici no- 
stri posteris scriptum reliquit in hse verba ; 
« Agnes Avesnensis zdificavit Lzetiis basilicam 
» beatz) Marise in monasterio, et basilicam S. 
» Joannis Euangelist: extra monasterium. Suis 
» etiam sumptibus jussit fabricari anno Domini 

» MCXXVIII 


AUCTORE 
ΦᾺΣ 


verbis abba- 
lis Letiensis 
Blosii firma- 
tus; 


cui accedit 
ornamentum 
corporis, et 
capilis a. cor- 
pore separa- 
ti. 


Abbatia La- 
tiensis diu 
habuit reli- 
quias Sancti, 
antequam 
corpus eo 
translatum ; 


AUCTORE 
dT: 


quibus reli- 
quiisin — 
Dono-Petri 


jussu Blosii 
alie superad- 
dite. 


De reliquiis 
in pago Bien- 
villers, 


56 


» Mexxvim feretrum S. Hiltrudis, undique te- 
» etum laminis argenteis tenuissimis, in quo fe- 
retro positze fuerunt reliqui: ejusdem virginis 
» intra cistellam eburneam incluse. Reposite 
» fuerunt etiam ibidem pulehrz reliqui: S. Et- 
» tonis, ad gloriam Dei omnipotentis et consola- 
» tionem nostram. » 

38 Quanta vero cum accuratione et fide laudatus 
Abbas conditioni, in. pontificio diplomate expresse, 
quam vide supra num. 29, fecerit satis, liquet. ex 
iis, qua subdit Ms., cujus verba profero, cum γ10- 
vam de reliquiis Sancti notitiam suggerant : Nec 
hic preetereundum istud, quod eum in Bulla sum- 
mi Pontificis permissus fuerit Reverendus admo- 
dum Dominus Ludovicus Blosius tollere et trans- 
ferre de oratorio ville Doni-Petri in oratorium 
S. Lamberti Lzetiensis corpus sanctissimi Ettho- 
nis, sub ea tamen lege, quod teneretur in orato- 
rio seu capella diete villae Doni-Petri relinquere 
seu illue transmittere aliquod os seu. particulam 
ejusdem corporis, ad consolationem populi dicti 
pagi seu ville ; ipse injuncto obediens fidelissi- 
me et promptissime os de corpore predieto di- 
miserit asservandum in eadem S. Etthonis capel- 
la; iusuper et feretra seu capsellas, injuria tem- 
poris inveteratas, in quibus reconderentur hu- 
jusmodi reliquizte, innovarit, decorarit ae nitori 
restituerit; prout patet ex scriptis super hae re 
factis. 

39 Et primo quidem de collatis reliquiis ita 
testatur ad posteritatis memoriam hoc Brevi Do- 
minus Nicolaus Murgaux, Decanus Christianita- 
tis Avesnensis, cujus verba proferuntur : [Anno 
Domini mprix, die xir vero Maii ad instantiam 
Reverendissimi Abbatis Lzetiensis Ludovici de 
Blois, et ex permissione Dominorum Vicariorum 
ecclesi: Cameracensis, ego Nicolaus Murgaux, 
Decanus Christianitatis Avesnensis, presentibus 
infrascriptis testibus, cum honore, et majore, 
qua potui reverentia, aperui parvum feretrum 
S. Etthonis in prioratu de Dompierre, ubi inveni 
quoddam os dieti Sancti, et alterum os simul 
imposui et reclusi, exhibitum a prefato Reve- 
rendissimo Abbate, ad tollendam parochianorum 
et confratrum confraternitatis de Dompierre su- 
spicionem credentium nullam infuisse dignitatem ; 
imo quz inerat, sublatam a Francis, przesentibus : 
magistro Rolando Gilliart, curato de Marbaiy, 
magistro Remigio Jonnequen, capellano priora- 
tus de Dompierre, presbyteris, Joanne Baligand 
de S. Hilario, Joanne Lescohier Avesnensi, lai- 
eis ; item Nicolao Lobbes Machoniensi, et Nico- 
lao de Marbaiy, clericis, testibus fide dignis, ad 
hoc vocatis. Subsignatum erat : Ita est, Nicolaus 
Murgaux, curatus ecclesi: S. Ursmari de Eppe 
le Sauvaige, nec non Decanus Christianitatis 
Avesnensis, ommia et singula, ut premittitur, 
esse vera, hoc mea attestor et fateor syngrapha. 

40. Inter alios diecesis Atrebatensis pagos, unus 
numeratur, nomine Bienvillers, cujus superius inci- 
dit mentio, Atrebato meridionalis, cumque eadem 
civitate et Bapalma triangulum conficiens, zquali 
fere distantia utrimque remotus. Pastor istius pagi, 
de quo supra. mum. 15, consultus de variis, que 
quari possunt de S. Ettone, loci patrono, ab aliquo 

monacho lLatiensi, eodem: fortasse supra laudato 
Thoma Luytens, datis xv1 Junii 1630, de reliquiis 
ejusdem Sancti ita. respondet. Gallice, quae sic verti 
possunt Latine : Qusris, num reliquias aliquas 
habearnus hujus Sancti? Respondeo, nos habere 
os quoddam brachii, ut fide bona credimus, alia- 
que plura singulatim, ut puta S. Clementis, un- 


1 


* 


DE S. ETTONE EPISCOPO ET CONFESSORE. 


decim mille Virginum, et alia, que Dominus 
Reverendus Episcopus Atrebatensis visitavit an- 
no nuper elapso, visitationes suas instituens in 
nostra parochia. 

. 41 Ut de tempore mortis, quo noster Sanctus αὐ 
Superos migravit, aliquid breviter addamus ; scien- 
dum nihil in. hoc puncto occurrere molestiz, cum sa- 
tis conveniat inter Auctores, vita. functum | medio 
circiter seculo septimo, aut aliquanto serius. 170 
conspirant nota chronologice ab scriptore vite con- 
glomerata mum. '1, ubi varios enumerando Sanctos, 
circa medium seculum. septimum florentes, significat 
605 S Ettoni cocvos fuisse. Eadem epocha confir- 
tur ez vita tertia S. Aldegundis, de qua xxx Ja- 
muarü, mortuz, ut ibidem ponitur ammo circiter 
673; nam in. dicta vita num. 12, monasterio, ὦ 
S. Auberto, episcopo Cameracensi in honore S. 
Dei Genitricis et perpetu: virginis Maris, san- 
ctorumque Apostolorum dedicato, refertur inter 
alios adfuisse S. Ettho. Accedunt recentiores. Won 
Sanctum. nostrum. signat. ad: annum circiter 650 ; 
Miraus in Fastis pag. 392, anno 651 ; Castellanus 
autem anno 652 ; Cointius longiuscule eum. diffe- 
vens, innectit ammo. 674. Unde colligas, natales 
ejus affigendos esse circiter seculo sexto. exeunti aut 
septimo inchoato, nullibi, quod. sciam, certiore tra- 
dita natalium epocha, quam sequamur. 

42. Qui Commentarium hunc pravium perlege- 
vit, abunde perspexerit Confessori nostro aptari locis 
plurimis titulum Episcopi, utv habes in. annuntia- 
tionibus Martyrologiorum mum. 2. In lectionibus 
proprüs num. Ὁ audit non. Episcopus tantum, sed 
iterato vocatur Episcopus Hibernus. Quin etiam, 
ut ibidem asseritur, absurdum est preesulatus ho- 
nore eum negare sublimatum, quem et hic legi- 
mus episcopum, et in gestis ejus sacerdotem no- 
vimus appellari; cum in sacra pagina nomen sa- 
cerdotii non nisi solis pontificibus soleat assigna- 
ri. Antiqua. tumba ecclesie parochialis in Dono- 
Petri, S. Ettonem reprasentat in forma Pontificis 
cum mitra et pedo, ut habes num. YT. Qua omnia, 
tametsi non ita multum urgeant, ut vem evincant, 
Dalderico, antiquissimo scriptore, Scotum ipsum 
mominante, sed titulo Episcopi abstinente, facile pa- 
tior Sanctum nostrum episcopum. haberi et Episco- 
pum vocari, ratus aliquid deferendum. communi ap- 
pellationi, quz videtur quodammodo abiisse in tradi- 
lionem, quam veneror. Demus itaque, si episcopus 
fuerit, regionarium | vel. Apostolicum .Episcopum 
fuisse, quales in. Belgio antiquis temporibus plurimi 
extiterint, Scoti, Angli vel Hiberni ; de quibus con- 
sule Commentarium pravium S. Rumoldi die 1 Ju- 
lii, S T, a num. 18, ubi varia ad. prasens institu- 
tum collecta reperies. 

43 Vitam, quz hic prelo committitur, misit D. 
Christianus le Roy Letüs, anno 1630, hoc titulo 
notatam : Vita S. Ettonis, Confessoris Christi, 
pratermisso titulo Episcopi aut Pontificis. Quo Au- 
ctore, quando, quo loco fuerit conscripta, non prodi- 
tur. Parergis, priusquam perveniat Auctor ad San- 
cti gesta, ita immodice indulget, ut tertiam facile 
partem iis insumat. Nwm. Ἵ Pyrenzos montes. et 
Alpes designat itineri Romano. Ibidem Algisus et 
Aldegisus dividitur in duas personas, quem. Baer- 
lius, ec instituto de ipso tractans die secunda. Junii 
pag. 223, mum. 5, unicum ubique reperisse se scri- 
bit. Proinde interjectis auctoris verbis, distinctio- 
nem dictam. designantibus, vecte concludens Baer- 
lius: Ego vero, inquit, ubi de uno laboramus sa- 
tis, alterum querendum non existimo, ut labore- 
mus magis ; presertim cum scriptor Vitz S. Et- 
tonis non alia ratione ad divisionem illam motus 


videa- 


ac tempore 
mortis, quo 
Sanctus 
obiit; 


denique de 
ejus Episco- 
patu. 


Observatio 
in vitam, 
qua hic da- 
tur, 


Ecclesia Ca- 
tholica mul- 
lis dotibus 
eaornata 


signis et San- 
clis mirifice 
propagatur. 


* alias ru- 


bore. 
D 


DIE DECIMA JULII. 


videatur, quam aliquali apud varios auctores non 
antiquos reperta nominis dissimilitudine. ta il- 
le; qui ibidem praterea non multum hujus vite Au- 
ctori deferendum censuit. Prater hac pauca, nihil 
habeo, de quo lectorem moneam, rationem habiturus 
in Annotatis eorum, qua per decursum. videbuntur 
indigere modica explanatione. Itaque ipsam munc 
Vitam subjicio. 


VITA 


Ex pervetusto Ms. monasterii Marchia- 
nensis, collata cum duobus aliis Mss. 
D. Preudhomme , Canonici Camera- 
censis, et cum Alnensi. 


PROLOGUS AUCTORIS. 


ancta fidelium mater Ecclesia sacrosancti la- 
teris dormientis in cruce Christi postquam 
est, cruore a peccatorum fecibus expiata, atque 
maritali jure vero jam'Moysi fidei ornamento sub- 
arrhata, multiplici filiorum prole tanto potiora 
quotidie accipit incrementa, quanto plures gene- 
rare videtur, qui tanti testimonii ferre possint in- 
signia ; et salutari baptismatis fonte, nigredine 
peccatorum evacuata, non est jam (cui jure invi- 
deatur) sthiopissa, sed [ea] cujus non mediocri- 
ter admiretur sapientia. Etenim cur sapientem 
sestimare non possis, qu:e a finibus terre venit 
audire sapientiam Salomonis? Venit igitur Regi- 
na Saba ad Salomonem, ut exquireret ab eo sa- 
pientie secreta. Venit Ecclesia dealbata super 
nivem, non ad ZEgyptum ignorantiae tenebris ca- 
ligantem ; sed ad Jerusalem, ad videndam super- 
nz visionis claritatem. Venit non ad Moysen, 
vicinius cum Domino loquentem; sed ad Christum 
divinitatis suce suis fidelibus arcana reserantem, 
captivis indulgentiam preedicantem, clausis aper- 
tionem. Ejus corporis et sanguinis medicamine 
recreata, ejus perunctione unguinis delibuta, 
ejus ligni est interpositione a luctibus seculi se- 
gregata, et salutiferi baptismatis diluvio super- 
vecta, nov prolis profert Christo quotidie ger- 
mina. Invenit per Eunuchum in deserto fontem 
Ecclesia, quod in deaurato non reperit templo 
Synagoga : in Apostolis crevit, cum in omnem 
terram sonus eorum exivit : eorum est super pe- 
tram fidei firmitate fundata, cum illorum in fines 
terre dilatata sunt verba. 

2 In martyribus est confirmata, cum illorum 
in conspectu, pretiosa multipliciterest morte de- 
corata. Innumeris modis testificata, innumera 
accepit signorum miracula : cui contulerunt Mar- 
tyres ornamenta, roseo sanguinis sui imbre" ru- 
bentia; Virgines, virginitatis suze insignia can- 
dorem liliorum vincentia ; quam Doctores egre- 
gii super verticem montium zedificaverunt ; quam 
Confessores egregii simul et gloriosi super alti- 
tudinem collium extulerunt; pro cujus statu con- 
tra occursores usque ad mortem decertaverunt : 
quales fuerunt, quos a Roma misit beatus Petrus, 
vel successores ejus, verbum fidei predicare 
Francorum a gentibus, Sanctus Dionysius b, Pa- 


Tomus 1 Julii. 


57 


risius missus ; sanctus Clemens c Metensibus de- 
Stinatus ; Valerius d Trevirensibus directus, et 
ipse cum plurimis discipulis et sodalibus ; qui mi- 
raculis suis multos in multis locis Christo lu- 
crantes, non usquequaque potuerunt pertingere 
predieantes. Unde interlimitaneam Francorum 
gentem reliquerant Christo omnino incredibi- 
lem ἡ. Post eorum vero ab hac luce discessum 
(qui quamdiu vixerunt orationibus suis quodam- 
modo detinuerunt regnum Francorum) refrige- 
Scente paulatim charitate, matre omnium virtu- 
tum, abundare ccpit iniquitas multorum. 


ANNOTATA, 


a, Intellige hoc nomen per prolepsim. Monarchiz 
Francicz initia referenda sunt ad seculum quintum, 
neque citius auditum in Gallia Francorum nomen. 

b Notissima de apostolatu S. Dionysii controver- 
sia est; de qua agitur in. Responsionibus ad .Exhi- 
bitionem errorum parte 1, α pag. 230 ; ac plenius 
ai poterit mense Octobri. 

c Ponitur ille apud. Sammarthanos primus Me- 
tensium Episcopus; de quo vide inter Pratermissos 
die 16 Maii, pag. 559 ; ubi notatur de ejus venera- 
tione Ecclesiastica nihil suggeri. 

d Quz ad S. Valerium spectant, habes die 29 
Januarii, ejus cultui sacro. 


CAPUT I. 


Qua, occasione et quibuscum S. Etto in 
Franciam ex Hibernia profectus sit; 
iter Romanum; reditus in Galliam. 


Pene itaque enormitate peccaminum, 
post Incarnationis Dominieze ferme quadrin- 
gentorum annorum curriculum, de latibulis suis 
egressa effera gens Hunnorum a, permittente 
Domino Deo ultionum, Galliam ingressa, ad so- 
Ium usque deduxit regnum Francorum. Ecclesize 
ergo dirutze, civitates sunt ad solum usque dedu- 
ctze ; monasterium nullum relictum, preter unum 
in Mediomatricensi urbe beati Stephani oratorio- 
lum, quo sanguinem ejus pullulare seimus vene- 
randum. Interfectio hominum magna, Christia- 
nitas est omnis abolita; eujus abolitionem Mon- 
tano ὃ monacho ad orbitatem usque luminum de- 
flenti, visum est supernorum Spirituum expeti- 
tione beatum Remigium pro Belgicz ac Gallica- 
n: salute ecclesi; nasci debere. Beatus itaque 
Remigius nominis sui officium expleturus, Regem 
Clodovzeum c cum omni Francorum populo Chri- 
stianitatis titulavit insignibus. 

4 Abhinc deinceps, paulatim crescente quo- 
tidie numero Christianorum redintegratum est in 
fide Christi regnum Francorum; donec surrexit 
Clotharius Magnus d, pater Dagoberti, amator 
et nutritor totius regni; qui postquam przfecit 
filium suum tam Austrasiis quam Saxonibus e; 
eisdem Saxonibus contra filium suum rebellanti- 
bus, spata sua. majorem nullum reliquit ex om- 
nibus : e£ quantum fam ipse quam filius regna 
diversa tenuerunt potentius, tantum ecclesias fi- 
delium in Christianitatis titulo roborare studue- 
runt attentius. Quorum tempore tam numerosi 
in Omnipotentis famulatu claruerunt Confesso- 


13 res 


EX MS. 


£o 


* id estinere« 
dulam. 


Hunnis in 
Francorum 
ditione gras- 
satis, 


a 


et postea Re- 
ge Clodovao 
a 8. Remigio 
baptizato; 
dum floret 
religio. Chri- 
stiana sub 
Clotario, 


e 


VITA S. ETTONIS EPISCOPI ET CONFESSORIS. 
giso in loco quodam habitaverunt, ab hominibus 


58 


ves Christi, ut prope nullum in regno Francorum VeL 


La inveniatur ecenobium, quod non ejusdem tempo- remoto intra Elpram' s fluvium, et Iseram ἡ ia EN HU 
vis, etsi non plures, vel unum modo retineat hu- — Theracensi* u pago, usquedum animabus suis d e hes 
matum corpore Sanctum. Quod revera felicissi- cratis Christo, excesserunt vita presenti seculo. icc 
mis felicius pronuntio tempus, eo quod tam plu- * al. "Teora- 
ribus et tam perfectissimis floruerit patribus. o 

venit Made- δ Eodem igitur tempore quidam vir, nomine ANNOTATA. 
goriusin,  Madelgarius ' f, venit in Franciam, nobilibus or- ieu: 
Ξ alias Malde- tusin Hybernia insula g natalibus. Est autem à Mirazus in Chronico Belgico ad annum 407 agit 
garius. Hybernia proxima Britannic Insula, spatio ter- de Galliarum PS MTHU aan S. Hie- 
rarum angustior, sed situ focundior. Hec ab  "onymus innumerabiles, inquit, et erocissimze na- 
4 SOR AREE rrigitur; cujus partes prio- tiones universas Gallias occuparunt. Quidquid 
Africo van ideo Pa cep eleg ibit t inter Alpes et Pireneum est, quod Oceano et 
res ab Hiberia et Cantabrico Ecc ew nes ας Rhodanoincluditur, Quadus, Vandalus, Sarmata, 
Unde jam dictus Mngelgarius Sire usua Alani, Gepides, Heruli, Saxones, Burgundiones, 
uxore, Walberti nobilissimi filia, Waldetrude Alemanni et. hostes Pannonii vastarunt. JVisi 
h hnomine, sub Dagoberto Rege militavit multo — frio respiciat auctor vastationem. ab Attila. Hun- 
tempore. Cognita vero beate Waldetrudis erga — porum rege factam : de qua ibidem Mirzus ad 
Christi servitium voluntate; dumque ab ea, ut annum 451. 
Christum sequeretur instigaretur quotidie, coa- b De isto etiam in Vita S. Remigii, auctore 
ctus est, se ita facturum, simulare. Relicta ergo — Hincmaro, referri, observat Sirinus in notis Mss. 
beata Waldetrude, reversus est Hyberniam, c Rexiste a S. Remigio baptizatus anno 494 : 
terram scilicet nativitatis suze, cogitans illic aliam de quo videri potest dies v1 Februarii ad vitam. S. 
Vedasti, pag. 183, num. 71. 
uxorem ducere. " : d Ille ab anno 584 rez. Neustriv; a 613 mo- E 
B 6 Comperto autem tasto usen nldeurud IP narcha; obiit 628. De quo Henschenius in. Indice 
qui ab uxore. abiit Hyberniam post virum suum, cum comiti- Chronologico ad tres Dagobertos. 
Vera bus multis, cupiens Apostoli dictum adimplere e Dagobertus rex Austrasiz creatur 621; factus 
gem reduci- exhortationibus suis: Salvabitur per mulierem — Monarcha anno 636, Chariberto Rege Aquitania, 
τ» fidelem vir infidelis. Ubi cum pervenisset ^et ejusque filio mortuis, uti habes in mox. dicto Indi- 
multis blanditiis et hortationibus eum adorsa ce : ubi mortuus ponitur 644, die 19 Januarii. 
fuisset, tandem optato adepta, in Franciam cum f De illo actum tomo 1 Aprilis in annotatis pag. 
eodem Madelgario, cognomento Vincentio, re- 839; pluribus acturi sumus 14 hujus, ipsi sacro. 
versa est gratulabunda. Eo quoque tempore non — Cetera male ἡϊο πεῖτία vide tuidem. rtr 
solum gens Britonum, sed et confines ejus (eo a Hoc Mid d inquit ird in. notis 
d mari ambiuntur Britannico) Pictonum et $»., quam quod-1n vita ipsius 5. Made gari 14 
auo E : : hujus mensis, ab auctore sat fabuloso compilata 
Anglorum et Hyberniorum in Dei cultu florebant dicitur Madelgarium ex Francorum et Vasconio- 
admodum. Nam licet antea variis ludificarentur — i gente ortnm esse. Sed quam. parum vere. id 
superstitionibus daemonum, tunc tamen fervebant putet, vide die pradicta. 
in Christi fide non modicum, converse per bea- h Agitur deista Sanctatomo Aprilisapag. 829. 
i ium Augustinum i jam dudum, vt vere in eis illa 1 Intellige potissimum hac de Anglo-Sazonibus. 
impleretur sententia, ubi abundavit peccatum, k De illo tractari poterit die 31 Octobris. 
superabundaret gratia. l Vide de illo diem 1 Maii a pag. 818, ubi si- 
quibuscum 7 Erant igitur tunc temporis septem fratres, natur annus DCLXXX. τ: 
du dod uno spiritu et fide in Christo concordes, licet de m Jllum habes 16 Januarii a pag. 35. Y wm 
Galliam per- omnibus non simus certi, utrum fuerint carnali n S. Eloquium Aabet Castellanus in additioni- 
fecti sunl. — v tivitate germani: Foillanus k Episcopus, et bus ad Martyrologium Romanum die 6 Decembris. 
fratres ejus Ultanus | et Furseus m, Eloquius ἡ RA Adelgisum et Algisum in duas dividi 
imn 5 J B RN q . personas, praevie monuimus a num. 43. 
C et Algisuso, Etto et Aldegisus ". Hi ergo pari ^, Interpolator vitz S. Gertrudis apud. Mavilio- 
0 consensu et una voluntate, scientes raro quem- je 566. 2 Bened. pag. 466 in annotatis littera a, F 
d Adeli- quam in patria sua perfectum esse posse, eum agit de ejus situ; appellans silvam Sonesiam, Ni- 

d jam dieto Madelgario et|beata Waldetrude, na-  viallo contiguam. 
vigio in Franciam venere, cupientes inde oratio- q Oppidum mon procul Namurco situm inter 
nis gratia Rom limina Apostolorum adire, Tran- — Mosam, et Sabim. 
scenso igiturjugo Pirenzi et Alpium altitudine, —— r Jnterpolator vitz Gertrudianz, de quo moa, 
nivium semper congelata congerie, ut optave- οϑίψιαπι retulisset necem S. Foillani Martyris, 
rant Romam meruerunt videre. Ubi Sanctorum — {4718 funus Gertrudis curavisse dicitur, ita narrat : 
ecclesiis perlustratis, eorum postulantes sibi suf- D Ew e Viro in vicino loco, quem Fossas ap- 
fragari suffragiis, ut unicuique eorum a Deo de- ΒΡ 2a up VERA constructo et fr atribus 
legaretur locus habitationis, talium coelitus sunt Prodepsci, eboglbi ῬΙ͂ΡΕ ἸΕΡῈΡ ropuquitatem loci 
affaminum solati responsis, quibus unusquisque E re eerie Το ΒΕ ἐΓΙΔ μα PODSUCDRIT, 

: sponsis, Ὁ Dusm collegit animas, quibus sanctitatis viam proposi- 
scire posset in Galliam reversuris, qui sibi locus tam noverat; eisque germanum suum Domnum 
esse deberet perpetuz inhabitationis. Ultanum proficiens, rebus pro tempore ordinatis 

Deinde Ro- 8 In Galliam igitur reversi, unusquisque abiit ad virginem remeavit. Ibat itaque frequenter ac 
M Hrola, ad locum destinatum coelitus sibi. Venerabilis redibat, modo fratres, modo sponsam Christi vi- 
reduces, in — Episcopus Foillamus cum germano suo Ultano, Sitabat. Dum ergo quadam die iter arripuisset, 
diens" — usque dum consummatus est in sylva Soneffiap Contigit eum per silvam Sonesiam, Niviallze con- 
sunt. martyrio", moratusestin loco, Fossasq nuncu- iguam errare, et in impias latronum manus in- 
^a, dp, — Pato, a beata Gertrude sibi r dato ; ubi et corpo- ei MARINE EUR MEA olii iud E n 
martyrio. — re humatus requiescit modo. Beatus vero Fur- is V P ἢ p "» P SNRDUATUU MC GBIIBQAS 
q seus cum Adelgiso, locis pluribus peragratis, ἘΠΙΣ ΕἾΠΟΝ ΞΟ CIMRcTemitHimug dd 3l Octobris. 
$ S Fluvius Hannoniz ad monasterium Laztiense. 


verbum vite seminando, pervenit Peronam in 
Vermandensi pago ; ubi obitu defunctus est san- 
ctissimo. Sanctus autem Eloquius cum beato Al- 


t Alias Hisa, vulgo Oyse. 
ἃ Vulgo la Tierache, tractus Galliz in Picardia. 


CAPUT II 


S. Elto Loco 
parando in- 
lentus, 

ü 


b 
' alias corpo- 
ralis. 


C 


a Jovino, loci 
Domino, im- 
peditur, et 
contemni- 
tur; 


C 


haud impu- 
pune. 


* al. Domini. 


4A Sanctis 
pluribus ha- 
bita cum S. 
Ettone. fami- 
Liaritas. 


DIE DECIMA JULII. 


CAPUT II. 


S. Etto loco solitario moliendo intentus, 
non impune contemnitur ; familiaritas 
cum aliis Sanctis; muto loquela red- 
dita; virtutes ; obitus. 


loriosus vero Domini sacerdos Etto, bonorum 
actuum dignus preconio, in delegatum sibi 
locum a a Domino, ccelitus advenit super fluvium, 
nomine Corbriolum 5; ubi dumis excisis, vepribus 
eradicatis, et superfluis quibusque ex parte jam 
extirpatis, locellum exstruere nitebatur corporis * 
post diuturnam peregrinationem repausationis, et 
liberze in Dei cultum vacationis. Quo cum labori 
manuum insistens, diutius lassescendo defatiga- 
retur, bonorum omnium invidus hoc tota inten- 
sione evertere moliebatur. Incitavit enim adver- 
sus Dei servum, quemdam virum, nomine Jovi- 
num, ejusdem fundi, unde Vir Dei superflua 
evellebat, Dominum. Qui dictante ira, nimia ac- 
census furia, crudeliora verbis Dei Homini cogi- 
tabat infligere facta. Sed Domino ejus efferos 
mentis conatus mitigante, qui Saulem, malo spi- 
ritu agitatum, spiritu prophetize induit, jam dictus 
vir Jovinus a beato. Ettone simpliciter non aliud 
quam vadium c ccepit expetere. 

10 Non licet, inquiens, homo nostris homini- 
bus ignote, silvam juris mei, me inconsulto, ex- 
tirpare. Quapropter justum a te vadium licet 
mihi suscipere. Beatus vero Etto, moras nullas 
innectens dicto, securim suam pro vadio eidem 
obtulit viro. Sed Dominus, qui induravit cor Pha- 
raonis, ut in eo ostenderet potentiam su:e virtu- 
tis, obdurari permisit ad tempus Jovinum, ut 
omnibus notum faceret beati Ettonis meritum. 
Sanctum quippe virum despiciens; ejus vadii 
parvitatem vilipendens, securim oblatam cum 
jurgio in vepribus abjecit, cappam ejus inibi ja- 
centem contingere preesumpsit, et statim abire 
velle ecepit ; quod. Dominus inultum transire non 
sivit. 

11 Protinus quippe ejus manui eadem cappa 
adhesit. Ast ille tanti reatus poenam pro byrro d, 
[viro] Dei ablato, in semet retorqueri conside- 
rans, clamoribus nimiis indulgentiam petebat 
expostulans, genua manusque illius indefatigabi- 
liter exosculans. Tandem sancto Sacerdote mise- 
rante, pristina donatus est sospitate, omni tamen 
tradita Ettoni, quam ibidem habebat, posses- 
sione, pro hac prius fratre suo dato fidejussore, 
habendam illie Deo militantibus perpetuo jure. 
Abhine deinceps ccpit fama virtutum ejus exu- 
berare, omnesque affines orationibus ejus sese 
festinabant committere : verborum Dei ex ore 
ilius reficiebantur semine; suorum reddituum 
illum suosque solabantur largiflua benedictione. 
Ipse vero Vir Dei jam dictum locum non retar- 
dabat exstruere sub Domni ' Petri honore, quo 
etiam usque in przesens eadem Ecclesia vocitatur 
nomine. 

12 Cireummanentes autem in hoc eum juva- 
bant opere, impendentes, quibus indigebat, ex 
propria possessione. Idem denique beatum Ma- 
delgarium mon desinebat visitare quotidie, Deo 
apud sanetum Ansbertum servientem in Alto- 


59 


Monte e, quem secutus ex Hybernia cum ceteris 
jam dictis fratribus fuerat, arrepta peregrina- 
tione. Ubi etiam confluebant quotidie, velut, ad 
alvearia apes assidue, insignes Christianze du- 
ctores militiz;e: beatus. Amandus f, veniens ex 
Elnoneg, sanctus Ursmarus À., cum Coepiscopo si- 
bi i Ermino ex monasterio Laubiacense ; sanctus 
Walnulphus k * ex loco Condatense; beatus 
Gislenus / ex monasterio Cellense; sancta Alde- 
gundis m ex loco Malbodiense ; beata Waldetru- 
dis a Castriloco n monte; mirabilis virgo Gertru- 
dis o ἃ villa Nivella; venerandus Sacerdos Foil- 
lanus eum Ultano fratre a monasterio Fossense, 
innumerabilesque sancti Patres totius Francice 
florentes eodem tempore *, colloquentes sibi de 
animarum utilitate * suarum. 

13 Beatus sane Etto hane frequentiam non 
su: assumptioni, sed Christo conferebat, in San- 
ctis suis mirabili. Malebat enim humilia de se 
sentiri, quam falsis adulantium existimationibus 
decipi. Sicut etiam mutum quemdam eo tempore 
restituens sanitati, voluit omnimodis omnibus 
occultari. Sed Christus accensam lucernam noluit 
sub modio videri tectam, verum candelabro im- 
positam , ingredientibus voluit fieri perspicnam. 
Nam quod sanctus sacerdos Etto omnino optavit 
occultum, Dominus (ut narrabitur) ad insinuan- 
dum beati Viri meritum, esse voluit in propa- 
tulum. 

14 Dum quippe quodam die iter carperet, 
nescio quaversum, quemdam bubuleum invenit, 
in pastu gregis sui occupatum ; (qui mutus, 
numquam cuiquam verbum dederat ullum) tune 
forte sibi opportunum carpentem somnum. Qui 
bacello Sancti percussus, tale beato Viro verbum 
primum est locutus : Quid me Sancte ccdis? 
Quid pereussura sanctis tuis commiscetur meri- 
tis? Anne aliter me nequivisti mutum a nativi- 
iate sanum restituere, nisi me baculo tuo vide- 
reris percutere? O felix tua peregrinatio! Per 
quam loquele mihi facta est redintegratio! Ad 
cujus vocem B. Etto ultra, quam credi potest, 
miratus, stabat obstupefactus. 


Mutus ad hzc ceptis instabat talia dictis : 
Quid mirando stupes? meritis quid vero per- 
horres, 
Muta tuis tacitas si fudit lingua loquelas? 
Num nerecordaris Dominantis, Sancte, fidelis 
Angelicis tremefacta minis quia fatur asella 
Sessori per verba suo; linguaque rudenti 
Edidit humanas animal pecuale loquelas ? 
Immemor es rerum, quoniam Sapientia mu- 
tum 
Szepius os reserare solet, puerisque disertas 
Efficiens linguas, cogit depromere laudes? 
Talia fante viro, gratulans venerabilis Etto, 
Congrua pro facto referebat munia Christo. 


15 Inter hujuscemodi miraculorum insignia, 
persistebat in oratione continua, quotidie existens 
Sacerdos et victima in odorem suavitatis, Domino 
Deo deorum accepta, crucifixus huie mundo, vi- 
vens Redemptori suo, pauperum receptor, orpha- 
norum adjutor, viduarum susceptor, mcrentium 
in tribulatione consolator, captivorum redem- 
ptor, omnibus in quacumque necessitate beni- 
gnissimus suffragator. His et aliis quamplurimis 
pollens virtutibus, confirmatis in Christi fide 
discipulorum cordibus, videt in visione quanto- 
cyus properare diem suiobitus. Vocatis itaque, 
quos Christo aggregaverat, fratribus, intimavit 


tempus 


EX MS. 


"αἱ. Wasnul- 
fus, Basanul- 
fus. 

l 

mn 

n 

0 
' al. sub eo- 
dem tem- 
pore. 
* al. salute. 
Muto loquela 
reddita 


percusswne 
baculi. 


Faris virtu- 
tibus conspi- 
cuus, tan- 
dem sua 
mortis pra- 
scius, suos de 
ea monet ; 


EX MS. 


ac praparato 
sarcophago 


* alias cur- 
vam 


p 


B 


εἰ sacro via- 
tico muni- 
tus, ad Supe- 
ros migrat. 


60 


tempus-imminere sui sanctissimi obitus. At illi 
nimium turbati, nesciebant pre tristitia, quod 
vel quale solamen tante suorum posset cordium 
obviare mosstitudini. Tandem benignissima beati 
Patris consolatione relevati, petiverunt, se sal- 
tem ejus largiflua benedictione Christo Domino 
commendari. Quod postquam non renuit facere, 
ccpit plus solito sanctus Etto orationi incum- 
bere, in vigiliis pernox, in jejuniis assiduus, 
in eleemosyna indigentibus largienda paratissi- 
mus. 

16 Eadem vero nocte, qua in crastinum de 
hae vita erat transiturus, vidit visionem pro se- 
pulero, ubi erat tumulandus, a Domino sibi osten- 
sam cclitus. Mox autem a somno expergefactus, 
jussit quemdam compatrem suum ad curbam * 
stratam p ire quantocyus, ad alium compatrem 
suum (quorum filios ex sacris susceperat fonti- 
bus) adferri sibi sarcophagum, quod ille alter ex 
sylva suis in carpento adducebat bobus, nescius 
(sicut ipse est postea professus) quis in eo humi 
esset tumulandus. At ille statim egressus domum, 
in eurba strata sarcophagum ab alio compatre 
(sieut Vir Domini dixerat) invenit delatum ; quod 
tamen Viro Dei non distulit deferre videndum. 

17 Percipiens igitur Dominici corporis et san- 
guinis Sacramenta, percepturus digna meritis a 
Domino in coelestibus przemia, sancta ejus, disci- 
pulis astantibus, anima inter orationes et psal- 
modiam, ergastulo carnis est soluta. Corpus ejus 
a discipulis et fidelibus terree est humatum, post 
hujus seculi decursum ἃ Domino resuscitandum, 
et perpetua immortalitate vestiendum ; ostendens 
assidue virtutibus in seculum, cujus meriti anima 
sit apud Dominum. At vero anima Angelicis ma- 
nibus evecta, inter consortia supernorum civium 
est collocata, exultans cum Angelis, gaudens 
cum Prophetis, tripudians eum Apostolorum 
choris, sociata Martyribus, coadunata Confesso- 
ribus, lzetabunda cum sanctis Virginibus, reve- 
lata facie Sanctam conspiciens Trinitatem, veram 
et unam, sicuti est, confitens deitatem, postu- 
lans pro nostris excessibus Dominum Deum deo- 
rum, regnantem per omnia secula seculorum. 
Amen. 


ANNOTATA. 


a Jacet non procul. Avesnis, Hannoniz oppido. 

b Fortasse hic designatur rivus, vulgo Crinchon, 
qui transiens Atrebato, Scarpa se miscet; vel alius 
aliquis obscuri nominis. 


VITA S. ETTONIS EPISCOPI ET CONFESSORIS 


c Vadium idem quod vadimonium, pignus, fide- 
jussio. 

d Voz ista significat quamvis vestem , tunicam 
aut chlamydem ; hic cappam. 

e Altus mons, monasterium in pago Hainoensi 
ad ripas Sabis , quo Amsbertum  Rotomagensem 
Episcopum Pipinus Herstallus relegavit. Vide Ha- 
driamum | Valesium in notitia. Galliarum paq. 14, 
Baldericum in. Chron., pag, 255; Comm. pravium 
S. Ansberti die 1x F'ebruarii pag. 342, ubi de Alto 
monte agitur; et vitz ejusdem Sancti cap. 8, ubi de 
ejus exilio. Utrum vero sancti, Etto, Madalgarius 
et Ansbertus una in Alto monte agere potuerint, in- 
venies ad 14 Julii. 

f Vide tom. x Februarii a pag. 815 ; ubi apponi- 
tur annus 684. 

g Id est. Amandopoli, vulgo saint-Amand : de 
quo die v1 Februarii ad vitam S. Amandi. 

h Actum de ipso est 18 Aprilis a pag. 551. 
Ponitur 698 aut potius ut. minimum 697 factus 
abbas; mortuus autem 113. Vide notam proxime se- 
quentem. 

1 Sigebertus ad annum 118 : S. Ursmarus Ep. et 
abbas Lobiensis ccenobii obit; eique S. Erminus 
in regimine succedit ; qui hic per prolepsim vide- 
tur vocari Ürsmari coepiscopus: quia, ut dicitur in 
annotatis ad. .Ermini vitam die 25 Aprilis, S. Er- 
minum in locum S. Ursmari subrogatum fuisse 
anno pnocxi, aliqui tradunt; atque, ut ibidem ob- 
servatum. littera g, neque verosimile est, prius 
episcopum consecratum, quam abbas eligeretur ; 
ergo stante hac supputatione non erat episcopus dum 
viveret S. Etto, anno. 660 aut 670 mortuus. Nec 
porro familiaritas ipsius cum S. Ettone intelligi 
potest, nisi des E'rmino annos circiter centum : cum, 
ut in vita dicitur provectus quidem setate, et ple- 
nus dierum in senectute bona; sed anno septin- 
gentesimo et trigesimo septimo, ab Incarnatione 
Domini nostri Jesu Christi, septimo Kalendas 
Maias, perrexerit ad Dominum. Quod fere tam in- 
credibile est, quam quod S. Erminus in vita. tertia 
S. Aldegundis cap. 3, narretur. interfuisse dedica- 
tioni manasterii Malbodiensis, tamquam. tum episco- 
pus, eque ac alii, qui ibi nominantur. Vide, que 
ad hunc locum notata. sunt ibi. 

k Castellanus eum signat Kal. Octobris, appo- 
sita, nota, chronologica versus annum '100. 

l Gesta ejus erunt illustranda die 9 Octobris, 
quo colitur. Hwnc Castellanus consignat versus an- 
num 680. 

m Consuli possunt, qua de illa dicta sunt die 30 
Januarii , ubi notatur annus DCLXXIII. 

n Castri locus olim, nunc Mons Hannoniz di- 
citur. 

0 Actis inserta est die 17 Martii, quo colitur ; 
mortua anno 664. Atque hinc collige, pleraque 
omnia, de Sanctis hic inserta, posse combinari, tam 
quoad. locum, quam quoad tempus. 

p Forte nomen alicujus vici aut pagi. 


DE 


SECULO VII. 


B 
Sanctis tri- 
bus feminis 
commune no- 
men 


€ 


non ez dua- 
bus linguis, 
sed ex Saao- 
nica pro- 
fuit : 


DIE DECIMA JULII. 


61 


DE S. AMALBERGA VIDUA 


LOBIIS ET BINCHII IN BELGIO. 


GOMMENTARIUS PIJEVIUS. 


δ I. Sancte nomen variz inflexum ; 
natales illustrissimi. 


obiensis seu Laubiensis cenobii situs, vetu- 

stas, et a monachorum sanctimonia claritudo 

non semel in. A ctis describenda fuerunt ; uti 
- et sacrorum corporum ez eo in Binchianum 
oppidum translatio, cujus non ita pridem memini- 
mus in Pretermissis secunda Julii, ubi dies nola- 
tos invenies, quibus de singulis Sanctis eo spectan- 
libus suo tempore actum est et porro agetur. Eos 
inter octava ordine est ipsa, qua de hic loquimur, 
S. Amalberga vidua, virtutibus non. minus quam 
origine illustris, accurate distinguenda ab alia syno- 
nyma nobili virgine, quz alterius, ut perperam ali- 
qui volunt, occasione, ipso hoc die etiam. colitur, 
toto seculo vidua posterior. Ab utriusque et forte 
eliam ab alterius cognominis abbatisse Susterensis 
ad. Mosam (qua xx1 Novembris colitur) celeberrima 
vitz sanctimonia, venerabile et sacrosanctum Amal- 
bergs, Amalabergw, seu Amelberge momen ad 
posteros transmissum est, apud. Belgas οἱ Germa- 
nos pervulgatum, e quorum. lingua proftuxisse ma- 
nifestum est: sive ez Amal, voce Saxonica, quam 
aliqui celum interpretantur, et berg, quz montem 
indicat , quasi quis diceret ccelestem montem ; sive 
ex alia Aventini nomenclatura, qui per Amalperg 
sew Amelperg intelligit nutritionis montem. Utram 
autem etymologiam praferas aut sequaris, mihi sus 
deque est. 

2. Ast eam penitus respuendam censeo, quam in- 
fra invenies ultimo numero Actorum S. Amalberg:e 
virginis Tamisiensis, ubi imperitus scriptor hanc 
mobis fingit ez. gemina. lingua, venerandi nominis 
balbutiem : Sed nunc de nobilissimo ejus nomine, 
divino quodam vaticinio eidem imposito, pauca 
dicturi, finem sermonis sic faciemus. Nomen 
quippe sanctissime istius virginis ex duabus lin- 
guis, latina videlicet atque thiudisca compositum 
esse, gemina verba declarant: prior enim pars 
A MALO, posterior BERGA, meritum ejus felicissi- 
mum fuisse, alterna voce proclamant. AMALBERGA 
namque a malo custodia, sive a malo cautela ex- 
primitur ; quod utrumque ipsius sancto proposito 
convenire, nemo est qui ambigat. Nam quod cor- 
pus et animam suam perpetua Christo castitate 
dicaverit a malo se custodisse dubium non est. 
Quoniam vero demonum insidias semper suspe- 
ctas habuerit, pedesque suos a laqueis iniquitatis 
retraxerit, mala jugiter cavisse, bonaque semper 
egisse, perspicua ratione probatur. Alioquin ut 
aliter, nescio quo docendi genere, nontfen ejus 
quilibet interpretabitur, an eam aliter, quam su- 
pra dictum est, fecisse mentietur? Minime vero: 
jam datum est medium, ut Scholz loquuntur. Sed 
parum ad rem nostram hujusmodi notitiz. 


3. Plusculum interesset perspicue dignoscere, 
sitne id nomen Amalberga cum eo quod modo mol- 
liori inflexione Amala seu Amalia seu etiam Ame- 
lia dicitur, in. Germania. frequentius usitatum, et 
ab ejus mominis Augustissima Imperatrice, Opt. 
Mem. Josephi I Casaris relicta, ejusdemque Sere- 
nissima Archiduce filia. augustius redditum ; quod 
mihi quidem plane fit verosimile. Sic enim accidere 
existimo, ut dum in sacro Baptismate imponitur no- 
men Amalberg:e, patrio more id exprimatur aut per 
Amalberg et Amelberg, aut forte frequentius per 
Amel, Amal, Amale et diminutive Amaltie ; quod 
idem in sexcentis Belgarum mominibus propriis, 
que dempto fine, per apocopen frequentissime de- 
curtantur, observare licet: wnde mova inflexione 
vulgus hodie etiam. Latine scientium, atque exteri, 
forle apocopen istiusmodi ignorantes, cum. inde vo- 
cem latinam ezprimere volunt, quemadmodum  pri- 
sci, addita terminatione Latina, ez Amalberg for- 
marunt Amalberga, sic isti er Amale Amal et 
Amel passim nunc forment Amalia seu Amelia, 
adeo ut feminis omnibus, eo nomine insignitis, pa- 
trona sit S. Amalberga, seu vidua, seu virgo, pro 
cujusque erga alterutram convenienti studio et vene- 
ratione. Hac de nominc. 

4. Porro Sanctz natales mira genesi a Phara- 
mundo deducunt scripturienles neoterici aliqui, plu- 
rima miscentes, quz nulla prorsus veterum aucto- 
ritate fulciuntur. Haud temere fortasse | dixero, 
viam iis prastravisse Petrum Diveum, dum lib. I 
Rerum Brabanticarum cap. 3, satis liberali cala- 
mo nonnulla expressit, quz paulo solidiori funda- 
mento subnixa cuperem. lta habet pag. 7: Ejus 
(S. Arnulfü Metensis episcopi) tempore, Pipinus 
Carolomanni filius, Austrasianorum  nobilissi- 
mus, in Hasbanio ae Brachbanto potenter domi- 
nabatur. De Carolomanno nihil fide dignum vete- 
res prodidere, quam quod Pipinum et Amalaber- 
gam liberos habuerit: quorum Amalabergam 
Valbertum peperisse aiunt; Valberto et Bertilia 
genitas Amalabergam. Aldegondim et Valdetru- 
dim. Amalabergam ex his Vitegerio viro nobili, 
Condati et Verginiaci Domino nuptam, Emiber- 
tum Cameracensem episcopum, Pharaildim, Er- 
melindam, Gudulam ae Reinildem sustulisse. Zta 
JDivaus paucis multa asserens, qua difficillimum 
sit ad veritatis limam ezigere. 

5. Unde tam míra acceperit, nec notat ipse, nec 
mihi vacat inquirere, id rectissime ad marginem 
apponi curavit, alios aliter sentire ; addere poterat, 
aliter omnino, si quid cerebri habeant, sentire de- 
"bere. Nam Amalaberga illa, Pippini soror, mater 
Walberti, mihi nota non est, non magis quam Ama- 
laberga altera , sanctorum  Walberti et. Bertiliz 
filia, soror autem sanctarum Aldegundis et. Wale- 
trudis, quz eadem fuerit mater S. Emeberti Came- 
racensis episcopi et quatuor illarum sanctarum Vir- 
ginum que omnes Sancta nostra hodierne attri- 
buuntur. Et postrema quidem quo ez [onte hause- 
rit, facile intelligo, quamquam et ipsa inferius refu- 
tanda sint. Verum qui S. Amalbergam Witgeri, 
quem Divaus Vitigerium appellat conjugem, soro- 


rem 


3» ΒΒ. 


mollioriin- 
[lezione 
hodie 4ma- 
lia. 


Mira Sancta 
nostre apud 
Diveum ge- 
nealogia, 


qua a multis 
alis 


AUCTORE 


). Β. 5. 


immensum 
aucta est. 


Illustrem ge- 
nere fuisse 
constat, 


sed cujus pa- 
rentes nec- 
dum certo 
noti sint ; 


62 
rem. faciat sanctarum. Aldegundis et. Waldetrudis, 
hactenus, quod sciam, inventus est memo, saltem 
qui fidem aliquam mereatur. Ne his refellendis diu- 
tius inhaream, videantur S. Aldegundis Acta. Xxx 
Januarii, S. Waldetrudis 1x. Aprilis, utriusque 
parentis Xt Maii ; in quibus nec iota apparet, unde 
quis colligat, S. Amalbergam tanta. propinquitate 
eos alligisse, utut. consanguineam aliquo in. gradu 
fuisse, inficiari non ausim. 

6 Ceterum illustria Divzi in aliis progenitoribus 
vestigia premere, imo altius extendere ausus est 
ZEgidius Waulde, Binchiensis ecclesie Canonicus 
et Pastor in opere de S. Ursmaro et aliis septem 
LLobiensibus Sanctis gallice edito 1628 ; ubi capite 2 
longam S. XAmalbergw genealogiam exhibet, ita 
concinnatam, ut avos ejus, abavos, tritavos ad. Pha- 
Tamundum usque protensos, memoriter vecitet, cum 
ego, post operam non. segniter positam, candide fa- 
teri cogar, me verum S. Amalberge parentis mo- 
men mecdum certo deprehendere potuisse. Crevit 
sensim oratio, auctaque immensum S. Amalbergz 
genealogica series, sic ut alii scriptores libellorum 
de vita S. Reineldis consanguineos ei accenseant 
Duces οἱ Archiduces plane innumeros, Reges, sed 
anonymos, plusquam septuaginta, Imperatores Occi- 
dentis omnino viginti, quorum octo Franci fuerint, 
duodecim vero ex augustissimo sanguine Austriaco. 
Vides quam brevi tempore immensi prope tituli 
Divi elogio accesserint. 

Αἱ enim fumum homines illi accersere viden- 
tur, quo. S. Amalberge gloriam inficiant potius 
quam illustrent ; neque enim a majorum. aut poste- 
rorum serie emendicari ea debuit, qua a. virtutum 
et. miraculorum fama longe splendidius coruscavit. 
B. Pippini Landensis soror germana, an ex sorore 
neptis fuerit, cum id vetera monumenta aut ambi- 
gue ezplicent aut involvant, quis audeat certo defi- 
nire? Pippini proximam fuisse consanguineam ejus- 
que cura commissam, non tam, scrupulose megave- 
rim. 126 cetero, in variis densisque tenebris, vim 
est ubi pedem figas. Obscura sunt alia, tum ad 
unum an duplex conjugium, tum ad liberos spectan- 
tia. Nec illud quis satis evplicuerit, qua ratione hac 
nostra S. Amalberga dici possit fuisse mater S. 
Pharaildis, qua patre Theoderico genita, ut in 
ejus Actis dicitur, mon videtur sorores habuisse 
Sanctas virgines Reineldem et Gudilam, multo mi- 
nus S. Ermelendem, quidquid, diversa confundens 
Actorum. collector, id disertissime asserat, et post 
ipsum Baldericus, Divaus, Cointius et alii. Sed de 
hac re paulo uberius paragrapho sequenti. 

8 Ad veram Sancta originem quod attinet, seclu- 
sis hic Divzi, Wauldei et variorum. libellorum ge- 
nealogiis, id tuto admittendum. est, illustrissimis 
exortam natalibus, ut testatur Legenda, quantum- 
vis in multis parum accurata. Ait eadem, sororem 
fuisse Pippini. patris S. Gertrudis, a quo nempe 
muptui tradita sit. Witgero. Aliqui autem, inquit 
Molanus in Natalibus, sororis filiam asserunt, et 
utramque Amalbergam muneupant. Sed cum, 
pergit Molanus, Nordmannorum gravissima per- 


secutio multas Sanctorura scriptas historias, 


justo Dei judicio deleverit ; mirum non est, si in 
minutioribus discrepent, qui eas post dictam per- 
secutionem undequaque colligere sunt conati. 
Verum hzc latius prosequi, non est przwsentis 
loci; satis sit igitur lectorem admonuisse, ut hu- 
jusmodi benigne legat. et pari humanitate, pro 
ut poterit, dijudicet. Ic ille prudenter sane et 
sapienter, mihil fingens, quo res obscura magis in- 
tricentur.. Perinde. ambique loquitur Mirzus in 
Fastis, nosque eadem in Actis Sanctorum Belyii et 


DE S. AMALBERGA VIDUA. 


in plurimis aliis quotidie experimur. Verum, ut 
jam dicimus, scriptori Vite S. Amalberge fides 
haberi potest, quod. illustri sanguine. genita. et B. 
Pippino genere provima fuerit: si mon soror, sal- 
tem neptis ex sorore. 

9 Fallor vehementer ni hactenus disputatis sub- 
scribant Belge wniversi; non ita forte consensum 
extorquebo in aliis, qua supersunt, difficultatibus, 
circa unicum S. Amalberg:e an duplex conjugium, 
ac proinde circa liberos ez uno am ec gemino viro 
susceptos. Rem ita proponit laudatus Molanus : 
Sunt qui eam asserant bis fuisse maritatam ; ex 
posteriore conjuge Witgero suscepisse tres jam 
dictas proles sanctas (.Emebertum, Reineldem et 
Guilam) ; ex priore vero marito similiter tres : 
Gengulfum martyrem, Venantium martyrem et 
sanctam Pharaildem. Verum hujus conjugii nul- 
lum apparet vestigium in historiis Gengulfi, Ve- 
nantii et Amalbergz: imo Binchiensis ecclesi: 
historia, cujus compendium posui, plane contra- 
rium habet; eam nempe, parentum orbatam so- 
latio, adhue teneram setate, nec puellares jocos, 
nec quaelibet lubriea curasse. Hine inimicum ca- 
stitatis diabolum puellarem admiratum continen- 
tiam, ad ejus matrimonium parentes, hoc est 
consanguineos, instigasse; cui renitenti maritum 
nominarunt Witgerum. Alii unicum agnoscunt 
cum Witgero conjugium, ef ex eo sanctas pro- 
les quinque : Ablebertum, Reineldem, Pharai- 
dem, Ermelendem et Gudilam. Sed ut de tribus 
omnes consentiunt, sic de sanctis Pharailde et 
Ermelende a multis contradicitur, et nominatim 
ab iis eeclesiis, in quibus he Virgines requie- 
scunt. His discutiendis serviet. 


$ II. S. Amalberg: conjugium, atas 
et liberi. 


0 de duplici S. Amalbergze conjugio scripsisse 
aliquos jam aiebat Molanus, idem ipse asse- 
ruerat in. Indiculo, ubi diserte legit, S. Amalber- 
gam viduam, matrem fuisse S. Pharaildis, et ex 
secundo, S. Emeberti episcopi, Reineldis, et Gu- 
dilze virginum ; idem in Pharailde et alibi tradide- 
vat, aliisque post ipsum in libellis gallicis de S. 
Reinelde, ut dicemus ad xv1 Julii. Potuit fortasse 
hac sola consuluisse muperus Legendista gallicus, 
quousque Acta nostra ei praluzerunt, non adeo ez- 
tra oleas vagatus , ubi vero ad. has aliasque angu- 
slias progressus est, audacter multa definiens. Alibi 
alia deglutüt ; hic vero rotunde admisit bina S. 
Amalbergee conjugia : alterum quidem cum Theodo- 
rico quem gratis vidwum facit, ex quo solam. Pha- 
raildem susceperit, prateritis Gengulfo et Venantio, 
de quorum priore jam satis dictum est ad. x1 Maii, 
de postremo non minus adymata. suo lempore osten- 
dentur. Cum. Witgero matrimonium alterum unde 
geniti sint. Emebertus seu Ablebertus, qui in pro- 
vecta. etate Atrebatensis et. Cameracensis episcopus 
fuerit; Reineldis porro et Gudila. 

11 His alia temere admiscet, qux ex nullis Fa- 
stis Belgicis aut Clivensibus depromere potuit : nem- 
pe RR. Reineldis festivitatem in. Clivia. celebrari ; 
forte quod alicubi legerit, Sanctas oppidum in ea 
regione situm esse : ignoraverit autem Sanetas, ubi 
Feineldis virgo et martyr colitur, in nostra. Hanno- 
nia querendas esse, Hallis Deiparz proximas, quas 
α S. Reinelde et sanctis martyrii sociis nomen tra- 
visse memoriz proditum est : ut cetera mittam mon 
minus crude digesta, in qua, ductore destitutus, pro- 


-- 


labi 


nec minus 
ambigua, 
qua ad Libe- 
TOS spectant. 


Bina S. 
ZA malberga 
conjugia 


a multis cer- 
tatim adstru- 
untur, 


A 


sed unicum 
admitten- 
dum est. 


Ex sancta ὃ- 
tate oslendi- 
tur, 


svolos tres li- 
beros pepe- 
risse 


DIE DECIMA JULII. 


labi necesse habuit. Duces ipsi fuerunt aliqui in ad- 
struendo duplici S. Amalberge conjugio, sed quos 
scire polerat, pridem. refulatos fuisse a. laudato su- 
pra ZEgidio Wauldeo operis sui cap. 8, pag. 292. 
Eos hic sigillatim emumerare nec vacat, mec opera 
pretium est ; nec prorsus curari debet longior neote- 
rici alicujus additio ad vitam S. Reineldis, xv1 Ju- 
lii repudianda, in. qua etiam sancti Gengulfus et 
Venantius S. Amalbergze filii perperam nuncupan- 
tur. Diceres, in id certatim studia contulisse, ut qua 
perplexa conciliare non poterant, accitis aliunde ne- 
bulis magis involverent. Sed. his, quoad poterit, illu- 
strandis modo pressius insistendum est. 

12 Bona igitur scriptorum istorum omnium ve- 
nia, non verebor asserere, viros illos bonos, qui post 
JNormannicas grassationes  Legendas Belgicorum 
Sanctorum ez superstite rudis vulgi traditione com- 
pilarunt, ut erant plerique ordinandorum recte tem- 
porum ignari, plurima temerasse et confudisse, qua 
nobis post tot secula elucidare longe difficillimum est 
ut toties fassi sunt. Molanus, Miraus et nos alibi 
cum Majoribus nostris. Ut rem semel dicam, censeo 
cum auctore Vite S. Reinildis et aliis a Molano su- 
pra citatis, sanctam Amalbergam mon nisi semel 
marilatam fuisse, nec alios liberos ex unico suo con- 
juge Witgero suscepisse prater S. Ablebertum. seu 
Erembertum Cameracensem antistitem, de cujus a- 
tate proxime agemus, et sacras duas virgines Reinel- 
dem et Gudilam, quarum illa Sanctis martyrio co- 
ronata fuerit. Aliter loquitur S. Xmalbergee Legen- 
da, hic a nobis danda et discutienda, verum post 
operosiorem disquisitionem deprehendisse videor, non 
una in re lapsum istius Vitze scriptorem, cujus pe- 
viocham, omnis offensionis lapidem, primum subjicio : 
Dedit autem Deus eis sobolem sanctissimam, Al- 
debértum sancte: Cameracensis ecclesiz pasto- 
rem beatissimum.... quatuorque dicatas Deo so- 
rores, quarum una Reyneldis, altera Pharaildis, 
tertia Ermelendis, quarta Gudila fuit. 

13 Ad difficultates omnes utcumque enodandas 
(cum ambigua sint ferme omnia) aliquousque explo- 
randa est S. Amalberg:e atas, qua inde colligi posse 
videtur, quod proles ejus natu minima et postrema 
fuerit S. Gudila, de qua angelus ei pradixerit, quod 
paritura esset filiam Deo dilectam summ:zeque con- 
tinentizx et castitatis flore perornatam, quodque 
post ipsam, alteram non conciperet filiam ; demum 
quod natam filiam traderet S. Gertrudi, lavacro 
salutari suscipiendam, et in Christo verbi divini 
lacte (ut Apostolus monet fieri debere) enutrien- 
dam. Notant hac certissime tempus quo S. Gertru- 
dis fama jam per Belgium vulgata erat, adeoque 
dum Nivellz sanctimonialem ageret. Atqui S. Ger- 
trudis nata anno 632, velata est a S. Autberto 650 ; 
consequens est, ut ante eum annum nata non sit S. 
Gudila, quandoquidem eam atatem ut minimum at- 
tigisse debuerit sancta institutriz, priusquam ad sus- 
cipiendam puellula curam idonea fuerit. Verosimilli- 
me igitur quis conjiciat, natam esse S. Gudilam circa 
annum istum 050 aut paulo serius. Cum vero ultima 
fuerit S. Amalberga proles, eadem prope verosimi- 
litudine deducetur, matrem ad eos circiter annos 
pervenisse, quibus concipere desinunt mulieres, quod 
est dicere, ab anno alatis quinquagesimo non procul 
abfuisse, ut proinde nata. sit seculo septimo ineunte, 
seu circa annum. Domini sezcentesimum. Nunc ad 
Anonymi biographi tectum redeamus. 

14 Admitto imprimis cum Majoribus ad xv Ja- 
nuarii, S. Amalbergew filium. fuisse, itidem. San- 
ctum οἱ Cameracensem episcopum Aldebertum, seu 
Ablebertum, aut Hildebertum, vel quocumque alio 
simili appelles nomine ; verum qui non Bertoaldo, 


63 


sed SS. Autberto οἱ Vindiciano successerit, ut. in 
Commentario de ejus gestis paragrapho 4 pag. 1078, 
et in Commentario de S. Gudila vx Januarii pag. 
513, contra Baldericum et alios probatum existimo. 
Et quis, obsecro, satis intellegat, S: Ablebertum ab 
anno 630 vel citius fuisse episcopum, adeoque natum. 
wt minimum anno 600, et tamen matrem ejus S. 
Amalbergam filiam peperisse S. Gudilam circa. an- 
num 650, quam S. Gertrudis lavacro salutari sus- 
ceperit et in Christo divini verbi lacte enutrive- 
rit? Cui rei viz eotempore apta fuerit S. Gertrudis 
non ante annum. 632, in. lucem. edita. Est itaque 
multo verisimilius, eum esse Hildebertum S. Amel- 
berge filium, qui et Ablebertus et Aldebertus et 
Emebertus dicitur, quemque non solum S. Aut- 
berto sed etiam S. Vindiciano successisse oportet 
circa annum 695, utpote qui sorori S. Gudilz, cir- 
ca annum defuncte, teste ipso Balderico, supervi- 
cerit. 

15 Gravior lapsus auctoris Vite, Balderici et 
aliorum est, quod. contra constantem, ut ferme aiebat 
Molanus, propriarum ecclesiarum. opinionem, qua- 
tuor virgines sorores faciant, quarum «tates non ma- 
gis componi possunt, quam S. Emeberti seu Able- 
berti episcopatus Cameracensis ante S. Autberti 
tempora collocari ; qua in re id etiam observatu di- 
qnum. est, auctorem Vitz S. XAmelbergz tradere, 
ipsam ab eodem S. Autberto sacrum velamen susce- 
pisse. Manifesta est, ni fallor,contradictio ín sancta 
Ermelende, que a Cointio et aliis inconsequenter 
rejicitur, quaque certe ex eadem cum S. Gudila 
matre gigni omnino non potuit, nisi miraculum fin- 
gamus, quod in. Sara, Abrahami uxore, admittere 
nos cogit sola sacrarum Litterarum divina auctoritas. 
De S. Ermelende, isdem prope verbis meminit 
Molanus in Indiculo et in Natalibus Sanctorum Bel- 
gii ad diem xxix Octobris, sic de ea scribens: Post 
mortem vero per quadraginta octo annos a cultu 
seculi latuit, donec miraculorum gloriam eam ma- 
gnificante, permotus Dux Pippinus, pater S. Ger- 
trudis, sacrum corpus levavit e tumulo. 

16 Plura de hac re eg ipsa S. Ermelendis Vita 
referuntur Commentario ad Acta B. Pippini para- 
grapho 4, prasertim num. 45, pag. 258, ubi dici- 
tur, quod przedictus Princeps.... przediorum per- 
maxima multitudine locum ditavit, jaciens fun- 
damenta monasterii ubi Christum recoleret plebs 
Dei. Vide ibidem alia, ad eam rem spectantia, paulo 
fusius explicata. Jam vero diem ultimum obiit bea- 
tus iste Pippinus, pater B. Gertrudis, per eam ap- 
positionem clarissime ab omni alio synonymo distin- 
ctus, anno Domini 646, quo ipso tantisper, sed gra- 
tis concedam, omnia jam relata peragi ab eo potuis- 
86: si jam annis totis octo et quadraginta sepulta fu- 
erat S. Ermelendis, vel in ea hypothesi plane 
admittendum est, ipsam ut minimum vita functam 
anno 598. Dentur ipsi anni vitz dumtaxat viginti, 
natam oportet rursus ut minimum anno 518. Et erit 
qui nobis persuadeat, sanctam nostram Amalbergam, 
qua S. Gudilam enixa est circa annum 650, ejus- 
dem istius virginis Ermelendis genitricem fuisse, 
totis ante annis duobus et septuaginta? Hxc qui ap- 
te conciliaverit, poterit una flammas inter et aquam, 
ventos et mare concordiam inducere. 

17 Sed neque S. Pharaildem video fuisse S. 
Amalbergze filiam, neque potuit ea opinio aliunde 
oriri, quam ex Actis SS. Emeberti, Gudile, et hu- 
jus Amalberg:e, quorum errores emendare conamur. 
S. Pharaildis certam atatem nemo est qui determi- 
naverit hactenus, nec id explorare potuit Operis no- 
stri conditor Bollandus 1v Januarii ; ad S. Gudilam 
notams, bis nuptam fuisse S. Amalbergam, si S. 


Pha- 


AUCTORR 


J.B. S. 


SS. Emeber- 
tum, Reinel- 
dem et 
Gudilam, 


E 


exciusa S. 
Ermelende 


et S. Pha- 
railde. 


AUCTORE 


OS: 


Recentior 
hujus quam 
Firginis cul- 
tus 


in recentio- 
ribus Fastis 
satis celebris 
€st. 


64 


Pharaildis mater exstitit; quod mobis nullo modo 
probatur.. Sed neque. id exprimunt S. Phavaildis 
Acta, dum preterito matris nomine, solum innuunt, 
patrem ei fuisse Theodoricum, intra fines Lotha- 
ringi: et Gallize imperantem, cui natorum etiam 
gemina fuerit soboles, sed innominata ; quibus fe- 
minez sortis tertia accesserit Pharaildis nomine, 
ubi rotunde sorores excluduntur. Adde his Vitam B. 
Reineldis, ad xv1 Julii illustrandam, in qua. sicut 
purior exstat in nostro codice Ms. Signato »« Ms. 
50, sic leges: Ex hae ergo (S. Amalberga) dedit 
ei (Witgero) Dominus sobolem sanctissimam, 
Emebertum, postea sanctze Cameracensis ecclesize 
pastorem beatissimum.... duasque filias, quarum 
una Gudila, altera Reineldis vocabatur. Nihil hic 
de Ermelende aut. Pharailde, quz etiam exclusa 
sunt in Vita S. Berlendis ad 11 Februarii ; sed 
quarum. sanctitati nec hilum subtractum. cupimus, 
tametsi eas aliarum sorores fuisse, prorsus existima- 
re non possimus. Sed de liberis satis dictum sit, ad 
S. Amalbergz cultum et Acta procedamus. 


$ III. S. Amalbergz cultus, professio 
et Acta. 


nter varios Legendarii gallici errores, de quibus 
I supra locuti sumus a principio paragraphi pra- 
cedentis, εἰ hic computandus est, quod satis confi- 
denter enuntiet, S. Amalbergam Virginem Aoc 
die recoli, occasione synonyma sancta vidue, cujus 
hic gesta illustramus ; cum utraque Acta. eumdem 
transitus diem qualiter signent, aliunde vero plane 
oppositum. dicendum. videatur : patebit enim infra, 
multis amte seculis notam fuisse in Martyrologiis 
jam dictam S. Amalbergam. virginem, ut in. Ros- 
weydino seu Trajectensi codice seculi xut et. pluribus 
aliis ; multis, inquam, ante seculis, quam hodiernam 
sanctam. Viduam additionibus suis ad Usuardum in- 
sereret Molanus, in Indiculo, forte per mendum ty- 
pographicum, signans x diem Junii, unde factum est 
ut Baronius, in suis ad Martyrologium. notationi- 
bus, occasione Virginis, qua sola Fastis vetustiori- 
bus et in hodierno Romano locum habet, scripserit, 
fuisse preeterea et aliam ejusdem nominis Amel- 
bergam viduam, et ipsam sanctitate celebrem, 
cujus Acta describit Surius tomo 4 hac die : porro 
festa dies ejus non vr Idus Julii, sed Junii agitur, 
ut testatur Molanus, de ipsa agens in Indiculo 
Sanctorum Belgii. Verum hic in Natalibus optime 
restituit eorum editor Lowius, ad hunc diem omnia 
veducens, qua de nostra sancta, Vidua dicenda erant 
aut retractanda. 

19 In dictisad Usuardum additionibus sic posue- 
vat laudatus Molanus ad hunc diem in. prima edi- 
lione: Binchii, Amalberge elect? vidus, quoe 
cum in pace quievisset, condita est in Laubias, in 
basiliea B. Ursmari ; et signis clara, mira vene- 
ratione fidelium colitur. In posterioribus paulo ali- 
ter et brevius: Eodem die Laubaco ccenobio, depo- 
sitio S. Amalbergz elect, quee signis clara, etc. 
Adjecta est Sancta recentiori manu Adoni Lobiensi 
manuscripto. Ejusdem meminere : Kalendarium Le- 
odiense, Martyrologium. Germanicum, atque. item 
Belgicum, Galesinius, Ghünius, Ferrarius et recen- 
tiores alii. Fallor, ni Saussayus Molani dicta conci- 
liare voluerit, dum elevationem a natali perperam 
distinzit : Eodem die elevatio sanctze Amalbergoe 
viduz sanctimonialis, cujus transitus Laubiis et 
Binehii quotannis festivatur rv Idus Junii. At 
Binchii preeipuo cultu pollet, ubi delata pridem 


DE S. AMALBERGA VIDUA. 


ex ecclesia. Laubiensi, cum aliis septem Beatis, 
quiescit sacra ejus gleba in theca argentea. Tabu- 
las non satis sinceras consuluit Saussayus, si aliam 
S. Amalbergz transitus festivitatem, reperit, pra- 
ler, eam. quam. hoc die signant monumenta omnia 
Belgica. 

20 Varia inter elogia unum subnectere. liceat a 
Constantino Ghinio satis recte conceptum, si solam 
epocham eximas, ut infra dicam: In Laubaco cce- 
nobio, depositio S. Amalberge vidue, quz illu- 
strissimo genere nata, patre orbata, etsi reluctans, 
Witgero Lotharingie Principi in matrimonium 
data, ex eo prolem sanctam in lucem edidit, 
nempe Ablebertum Cameracensem episcopum, et 
Deo dicatas virgines Reyneldem martyrem et 
Gudilam. Postea cum viro seculum deserens, ve- 
lamen accepit a B. Autberto Cameracensi anti- 
stite, et se totam Deo dicavit in Malbodio. Cum- 
quein dies magis ae magis jejuniis et precibus 
carnem domaret, [et] spiritum roboraret, febre 
correpta, sentiens diem vocationis adesse, szpe 
repetens verbailla: Domine, dilexi decorem do- 
mus tus, et locum habitationis glori: tu: ; ad 
eamdem gloriam vocata, quievit in Domino. Cor- 
pus Lobium delatum, inde Binchium translatum, 
miraculis illustratur. Claruit tempore Pippini, 
cirea annum Domini 790. Zxcusandus error in 
syfris 190, typographi, opinor. culpa, quemadmo- 
dum de Molani Indiculo divimus; mutandusque 
character primus 'I in. 6: quis enim ille Pippinus 
in Brabantia, Carolo Magno jam pridem imperante? 

21 Vulgati monastici omnes Martyrologi Bene- 
dictini S. Amalbergam sibi certatim vendicant, 
Wion, Dorganius, Menardus, Bucelinus, quos ni- 
hilominus Mabilio minime secutus est, de ipsa nec 
in Actis suis, ne quidem inter Pratermissos, nec in 
Annalibus ullam faciens mentionem. Bucelini en- 
comiwm, jam. dato haud multum absimile, Actorum 
synopsis est, qualem dedit Molanus in Indiculo et in 
Natalibus. Wion nonnulla perperam explicuit, qua 
superioribus paragraphis satis refutata sunt: in eo 
erroris socios habuit, seu potius ipse in errorem in- 
duxit Dorganium et Menardum, utpote qui omnes 
S. Amalbergam ABBATISSAM muncupent. Wionis 
verba sunt; Eodem die Laubaco cenobio, depo- 
sitio S. Amalbergw vidus, et abbatisse Malbo- 
diensis, quz signis clara, mira veneratione fide- 
lium colitur. Dorganius paulo brevius: Eodem die, 
S. Amelberge viduz et abbatisse, qus signis 
clara, magna veneratione colitur. Symmistas se- 
quitur Menardus, qui sic habet: Eodem die Lau- 
baco ccenobio, depositio sanctze Amalbergze viduce 
et abbatisse Malbodiensis. Ita ipsi, mutua placita 
adoptantes et describentes. 

22 At enim tota ista S. Amalberge abbatialis 
dignitas, tam speciose obtrusa, nulla omnino proba- 
bilitate nititur, nec ulla. Malbodii ejus exstat me- 
moria. Certe abbatissa prima. sancta, Aldegundis, 
ut xxx Januarii dictum est satis, videtur obiisse anno 
615; cui successit in. monasterii regimine S. Alde- 
trudis, de qua egimus xxv Februarii, qua duode- 
cim, annis praefuisse dicitur. Hanc abbatissa tertia. 
subsecuta est S. Madalberta, ut patebit ad. diem vx 
Septembris ; hacc vero usque ad annum 699. super- 
viait. Non est autem verosimile, sanctam Amalber- 
gam, qua circa annum 650. S. Gudilam ultimam 
prolem enixa est, aut tamdiu vixisse, aut saltem 
fuisse tum. regendo monasterio aptam. Ipse Wion 
(qui forte nominis. similitudine deceptus, Amalber- 
gam pro Madalberta, abbatissam. facit) illam. circa 
annum 690 obiisse scribit ; satis probabili conjectura : 
nam quod. noster Andreas Boyus in. Vitis sanctorum 


conju- 


Ejus elogia, 


ilem apud 
Benedicti- 
nos, 


qui per- 
peram ipsam 
abbatissam. 
faciunt ; 


satis est 
sanclimonia- 
leni appet- 
lare. 


Actorum 
satis impe- 
rite compila- 
torum 


compendia- 
ria analysis. 


DIE DECIMA JULII. 


conjugatorum, Surium. haud dubie secutus, scribit 
circa. annum. 650 obiisse, id. dici non potest, cum 
post S. Aldegundem. decessisse, em Vita ipsius, 
quam mox dabimus, manifeste constet. Constantini 
Ghinii, vel ejus typographi errorem jam supra ez- 
cusavimus. 

23 Sed a proposito nostro ferme deflectimus. Ab- 
batissam mumquam. fuisse S. Amalbergam, ectra 
controversiam positum censemus, attamen sanctimo- 
mialis habitum induisse, a S. Autberto, Cameracensi 
episcopo, sacro velamine amictam, et sub S. Alde- 
qundis aliarumque jam dictarum abbatissarum suavi 
gubernatione sanctissimam. vitam ezegisse, minime 
dubium videtur ; nam οἱ id, angelus ei diserte pra- 
muntiaverat mum. 3, cum viro tuo, mutatis vesti- 
bus, acceptoque monachali habitu, vosmetipsos 
gratas immolabitis Deo hostias, atque in sancta 
conversatione ad finem usque perdurabitis. Sic 
porro perdurasse Sanctam, id enimvero probant 
Acla a mum. 5. De ejus habitu hac notata, invenio 
ad eorumdem. Actorum calcem, eadem manu, qua 
ipsa olim descripta sunt, et a zelosissimis Operis no- 
stri, tunc necdum ànchoati, promotoribus monachis 
Latiensibus ad. Rosweydum transmissa. Pingitur 
hie (Binchii opinor) sancta Amalberga moniali 
indumento vel soutana coloris nivei, pallio atri; 
albo super caput velamine, uti Canonica ; οὗ manu 
sinistra novaeulam gestans (dextra librum) qua 
opus in angustia partus dive? Gudile traditur 
fuisse. Satis de cultu. 

24 Acta primus, quod sciam, edidit Surius, pra- 
fixo hoc titulo : Vita S. Amalbergz viduse, matris 
S. Gudile virginis, ut in Mss. codicibus habetur. 
Stylum mutavit F. Laur. Surius. Hic Surii in 
omnibus ferme Legendis mos fuit, de quo sepe alibi 
conquesti sumus ; mos genuinam ipsius et primige- 
niam phrasim, integra fide, restituendam censuimus, 
notaturi hinc inde graviores variationes, qu ad rem 
facere videbuntur. Auctorem. suspicari quis possit, 
fuisse monachum. Lobiensem, verum ipse nullum ejus 
vei vestigium. prodidit, ut satius sit, nihil idcirco 
definire. Nec facilis est conjectura, quo primum 
tempore scripta fuerint, quamvis indubitatum videa- 
tur, pluribus post Sancte obitiüm. seculis compilata 
fuisse (certe post seculum x, dum notissimus esset in 
Belgio Lotharingie ducatus) ab homine historic 
Belgicae et chronologiz non satis perito, qui ves et 
tempora male confuderit, paucissima memorans, qua 
ad rectam gestorum seriem pertineant ; signa autem 
jejune etiam et brevissime complezus, hac formula : 
Quanti eujusque meriti fuerit beatissima Christi 
famula, testantur ad tumulum ejusdem, orationi- 
bus ejus, diversorum signorum multiplicibus cu- 
rationibus, per gratiam Dei facta miracula; ne 
uno quidem aut altero e tanta, copia. sigillatim enar- 
Tato. 

95 Ew istiusmodi spiciminibus de Actorum me- 
rito et aestimatione facile statuet. harum rerum non 
imperitus arbiter. En modo brevem eorumdem ana- 
lysim. Nwmerus primus virginibus instituendis aptus 
est, ubi in tenera zetate parentum solatio orbata 
dicitur Sancta; et tamen numero 2 iidem inducuntur, 
tamquam a diabolo ad matrimonium ejus instigati. 
Dum ait scriptor, a. Pippino fratre suo nuptui da- 
tam, contradicit Vitis SS. Reineldis et Gudilv, in 
quibus sancta earum. mater. Amalberga, Majoris- 
Domus inclyta Pippini sorore progenita asseritur, 
ut tradunt eliam. alii. Quod autem de Witgero me- 
morat, totius Lotharingiz ducatus officium ges- 
sisse, eum mum. 4 appellans regem prudentissi- 
mum, refutatum est in Commentario pravio ad. Vi- 
tam. B. Pippini, ut dicemus paragrapho sequenti ; 


Tomus n1 Julii. 


65 


qua. sallem in ve mon tantopere vituperanda est Suri 
mutatio, dum Lotharingiz Ducis nomini substituit, 
Witgero homini przepotenti conjugem. traditam. 
fuisse S. Amalbergam. De liberorum numero supra. 
abunde disputavimus. Cetera, tametsi non. satis hi- 
storica, tolerari possunt. Superest, ut. Majorum fi- 
dem liberemus, eà etiam annectendo, quz de Wit- 
gero, S. Amalberg:e, marito, et postea monacho 
dici merentur. 


$ IV. Witgerus S. Amalberge maritus 
quis fuerit, et an Sanctis annume- 
randus? 


D pollicitus est. Joannes Bollandus ín citato 
non semel Commentario ad. Acta B. Pippini et 
alibi, acturos nos etiam hoc die de S. Amalbergze 
beato, ut ipse vocavit, Witgero, sanctissima uzoris 
conjuge ; cujus nulla seorsim Acta exstant; nec vero 
alia de ipso produci possunt. prater ea qua leguntur 
in Vitis jam datis S. Emeberti seu A bleberti xv Ja- 
nuariü, S. Gudile vir Januariü, S. Amalbergz 
qua datur hoc die, et S. Reineldis, de qua agendum 
diximus hujus mensis xvi, quando patebit clarius, 
aut unum eumdemque fuisse plurium Actorum scri- 
ptorem, aut certe alia aliis praluzisse, sic ut eorum 
genesis ferme deprehendi possit. Ne autem Bollando 
hic in nonnullis videar contradirisse, id accurate 
notandum, in citato jam. Commentario de B. Pip- 
pino ad xxx Februarii, circa jam dicte S. Reinel- 
dis Legendam, secutum ipsum manuseriptum paulo 
recentius, cui nomen tertia sororis S. Pharaildis 
insertum. reperit, quod plane abest ab antiquiori 
codice, a nobis supra laudato, ut ex relatis ibi 
verbis perspicuum est ; sed id pluribus et ex pro- 
fesso, ad dictum diem xvi Julii discutietur. Hzc 
cursim observata volui, ne quis hzreat, dum diver- 
sas S. Reineldis Vitas a nobis adferri intelligit. 


Quz de Wit- 
gero pollici- 
tus est 
Bollandus, 


27 Porro quz ad Witgeri, seu Ducis, seu Comi- hie rebus 


tis, certe viri prapotentis originem, titulos ac. pos- 
sessiones in Brabantia, seu ejus temporis Bracbanto 
(de cujus vocis etymo et significatione fusius disserui 
in Actis S. Rumoldi, seorsim editis anno 1118) 
multa curiose et erudite disputavit laudatus Bollan- 
dus in pradicto Commentario de B. Pippino, para- 
grapho 1l, numeris 4 et 5, quos hic denuo pro ma- 
jori parte exhibere visum est, in eorum gratiam, 
qui, cum Februarius Actorum nostrorum mensis 
varissimus factus sit, iis carerent, quibus tota hac 
res paulo clarius illustranda est, simulque refellenda 
non una Cointii assertio in suis Francorum ecclesia- 
sticis Annalibus ad annum. 653 num. 22, ubi de 
Witgero, ejusque possessionibus loquens, opposita 
Bollando sensisse visus est, prasertim circa castrum 
varie expressum Condaeum, seu Condatum, quod 
alter pro Condato .Hannoniz, alter pro Condaco 
Brabantiz, medio itinere Antverpiam inter et Me- 
chliniam sito, vulgo Contick, accepit, quod certe ad 
Lobienses propius pertinuisse, indubitatum est. Sed 
Bollandum ipsum audiamus. 

98 Et in Bracbanto quidem (Bollandi verba 
sunt) ejusdem. Pippini sororis maritus aut gener 
Witgerus opimas habuit fortunas, de quibus ita lo- 
quitur Vita S. Reineldis virginis et martyris, XVI 
Julii a nobis edenda : Igitur beatissima virgo Ray- 
neldis nobilissimis natalibus, Condacensi castro, 
quod super Scelt fluvium situm est, exstitit oriun- 
da. Nam regnante Pippino duce, patre sanetissi- 
me virginis Gertrudis..... pater illius. Comes 


Wigerus 


sancte Uxo- 
ris subjun- 
guntu r. 


Origo ejus et 
potentia, 


AUCTORE 
J. B. S. 


uti et tituli 
examinati ; 


B 


ubi etiam. de 
possessioni- 
bus. 


C 


De monacha- 
tu non dubi- 
latur, 


66 
Wigerus nomine, totius Lotharingie ducatus 
officium gerebat, et inter palatinos Principes 
primatum tenebat..... Fuit autem possessio ejus 
supradictum eastrum, nomine Condaeum, et Am- 
niacum, Uginiacumque, cum aliis przediis multis, 
quorum nomina non expedit hie recitari. Con- 
junxit ergo sibi in matrimonio puellam regiam, 
supradicti Ducis sororis filiam, nomine Amel- 
bergam..... Ex hae ergo dedit ei Deus sobolem 
sanctissimam Emebertum, etc. Notat deinde Bol- 
landus S. Reineldis vitam recentiorem esse, unde 
nec mirum, si mendis respersa sit; quale illud, quod 
Witgerus Comes dicatur totius. Lotharingise du- 
catus officium gessisse, quod idem etiam habes 
infra in vita S. Amalberg:e ; ut facile pateat, Vi- 
tarum istarum scriptores nonnulla affinitate conjun- 
ctos fuisse. 

29 Probat deinde Bollandus, Lotharingie seu 
regni Lothariensis nomen, non nisi annis ducentis 
et amplius post B. Pippini Witgerique obitum, cog- 
nitum fuisse, quando Lothario, Lotharii Imperato- 
ris filio, Ludovici Pii nepote, anno DCCCLXIX. sine 
liberis defuncto, ditionem. ejus inter se patrui ejus 
Ludovicus Germanicus et Carolus Calvus, ac deinde 
hic idem Calvus, et Ludovicus, Germanici filius, 
partiti sunt, non sine bellis. Nec in eo solum. Bol- 
lando videtur Vitze illius scriptor. hallucinatus, sed 
perperam quoque Condacum eastrum super flu- 
vium Scelt collocare, ratus Condatum esse Hanno- 
nir oppidum, ad Hainz Scaldisque confluentes. : 
cum Contacum esse videatur, pagus insignis, medio 
inter Mechliniam. et. Antverpiam spatio, aliquot 
millibus passuum. a. Scaldi. Nam cum patrimonium 
suum S. Reineldis, Witgeri Comitis filia, Lobiensi 
monasterio tradiderit, fatentur Lobienses, se am- 
plissima bona Contaci (quod vulgo munc Contick 
dicitur) possedisse, et jura. etiamnum quadam. reti- 
nere, ceteris Cardinali Granvellano venditis : Con- 
dati vero negant, se quidquam possidere, aut memi- 
misse a majoribus suis possessum. Atque hoc praci- 
puum. est in quo Cointium a. Bollando perperam re- 
Cessisse existimamus. 

90 lidem Lobienses Sanctas pagum veteris 

Brachanti, ubi corpus asservatur S. Reineldis, 
etiamnum tenent ez ejus donatione, licet parte ju- 
risdictionis alienata. Et in Bracbanto fuisse Wit- 
geri possessiones, sive avilas sive dotales "uxoris, 
conjicere est ez S. Gudile Vita, in qua cap. 1, 
num. 3 ista leguntur : Beata igitur Gudila virgo 
dignissimum habuit ortum in Brabantensi pago... 
parentibus secundum seculi dignitatem excellenti 
insignitis prosapia, et in administrationem rei- 
publice adeptis honorum fastigia. Pater siquidem 
ejus exstitit Witgerus, quem in fascibus comita- 
tus egisse accepimus. In altera ejusdem. Gudilz 
Vita cap. 1, num. 1 ista habentur : Tgitur Sige- 
berti Regis temporibus, qui fuit Dagoberti Regis 
filius, exstitit quidam Comes Witgerus nomine, 
in pago Brabantensi, probabilis moribus, etc. 
Laudatus supra Baldericus im Chronico suo Ca- 
meracensi de S. Emeberto sic scribit : Hic ex 
Braebantensi pago oriundus, parentibus siqui- 
dem et vite et generis dignitate clarissimis, pa- 
tre videlicet Witgero Comite, sancto viro, atque 
Amulberga matre editus est. Hactenus ferme ex 
Bollando. 

31 Atque hac quidem sunt quz cum aliqua ve- 
risimilitudine de Witgeri praclarissimis natalibus 
et possessionibus disputari possunt. De ejus cum. S. 
Amalberga conjugio iterum agitur in. Vita proxime 
subnectenda ; ubi et pios conjuges, mutuo consensu a 
5e invicem recessisse et monasticam toto reliqua vita 


DE S. AMALBERGA VIDUA. 


professos, habes num. 4 : Placuit denique etiam 
patri et matri seculum deserere, quo Christo 
possent liberius militare. Nam Witgerus rex 
prudentissimus, sieut ab angelo prwenuntiatum 
fuerat, monastiez regule disciplinze se subdidit ; 
uxor vero illius Amalberga, sacro velamine sus- 
cepto ab Autberto Cameracensi episcopo, se 
Domino dedicavit. Evpressis verbis hic. mon asse- 
ritur, Witgerum ad Lobienses se contulisse, ast ea, 
receptissima est scriptorum. prope ommiwm. opinio, 
pronius inde et facilius admittenda, quod amb» 
sanctorum. parentum. sancte heredes Reineldis et 
Gudila, potissimam bonorum suorum partem mo- 
nachis Lobiensibus subinde obtulerint, ut ec Vita 
S. Reineldis constat, et jam a Bollando satis di- 
ctum est. 

32 Quo primum anno vitam monasticam ample- 
vus sit. Witgerus, quamdiu in. camobio vixerit, quo 
tempore e vita, excesserit, tacentibus sancta waoris 
et liberorum Legendis, nemo, nisi temere divinave- 
rit ; nec. mihi lubet in rebus tam obscuris pro arbi- 
trio quidquam. statuere, quod fecit Cointius, dum 
annum. 666 assignavit, quo cum wxore seculo renun- 
tiaverit. Haud equidem dubitaverim, felicissimo 
exitu comparem vitam coronasse, unde eum Balde- 
ricus sanctum virum merito appellaverit. Ceterum 
exstat apud mos responsum monachi alicujus Lobien- 
sis ad Bollandi quasita, huc missum ab Operis nostri 
patrono .D. Thoma Luytens, Latiensi postmodum 
abbate, in quo articulo ultimo sic scriptum invenio : 
Balderieus in Chronico suo Cameracensi lib. [E 
cap. 16, dieit, S. Ablebertum parentibus siqui- 
dem et vitz et generis dignitate clarissimis, pa- 
tre videlicet Witgero Comite, sancto viro atque 
Amalberga matre editum. In quibusdam tabulis 
Sanctus dicitur, sed nulla apud nos ejus habetur 
memoria. Gazzus in sua historia pag. 73 ponit 
eum obiisse ultima Decembris, quo anno vero 
ignoratur. Satis ingemua confessio est, Witgerum 
apud Lobienses et Binchienses numquam pro Sancto 
habitum fuisse. 

33 Vellem addidisset, quibus in tabulis Sancti 
appellatio ei adscribatur, quam ego hactenus non 
veperi. Citat Bollandus Kalendarium Sanctorum 
ditionis Leodiensis, cujus auctoritatem non magnam 
esse oportet, cum noster P'isen inter Flores suos, ne 
venerabilis quidem nomen Witgero tribuere ausus 
sit; in elogio S. Amalbergsz id solum tradens, 
quod uti beatissima uaor, et ipse sanctissimam vi- 
tam instituerit, non minori laude, priorque de- 
functus sit; hocautem postremum, nescio unde hau- 
serit. Molano etiam plane prateritus est, nec Mi- 
T&us, utut in titulo Beatum vocet, de eo aliud asse- 
rit, quam quod jam divimus; nempe a Balderico 
sanctum virum et Comitem nuncupari, qui seculi 
curis valere jussis, demum factus sit monachus 
Laubiis ad Sabim fluvium. Verum hec nondum 
demonstrant, vel incohatum aliquem. cultum. Wit- 
gero umquam, delatum. Id vero peremptorium vide- 
tur argumentum, quo vetamur Sanctos aut. Beatos 
inler eum conmumerare, quod in ipso suo Lobiensi 
camobio nullam. prorsus venerationem habuisse scia- 
tur, quo circa nos omni titulo abstinendum. censui- 
mus, hzc de ipso in sancte conjugis gratiam. colle- 
gisse contenti. Reliquum. modo est, ut qualemcum- 
que, ez Ms. Binchiensi, S. Amalberge Legendam. 
subjiciamus. 


VITA 


lice. tempus 
definiri 
nequeat : 


neque scitur 
cultum us- 
quam 
habuisse. 


A 
ILtustri ge- 
nere nala 

ü 

B 
JFitgero 
nuptui 
traditur. 

b 

C 

De ultima 


prole angeli 
vaticinium, 


eL de conju- 
gum volunta- 
rio secessu. 


DIE DECIMA JULII. 


VITA 


Que legitur a, Laubiensibus et Binchien- 
sibus. Desumpta ea Ms. Binchiensi. 


eata Amalberga illustrissimis exorta natali- 
AD bus, sed moribus elegantioribus adornata, 
Sanctas a oppidum excoluit : cujus ductrix et 
Domina usque ad assumptam religionis beatitu- 
dinem jure hereditario extitit. Quze parentum or- 
bata solatio, tenera licet zetate, familiam, quz 
successione hereditaria sibi inhzserat, pervigili 
cura, suaviterque tractabat, non quia servorum 
aut ancillarum numerosa turba, quod inter mor- 
tales primum putatur, delectaretur, sed quia in- 
justum esse putabat, si paternum censum avide 
retinens, fame et inedia quemlibet eorum patere- 
tur perire. Non ipsa puellares jocos, non amato- 
ria carmina, non ludicra quzelibet, ac frivola au- 
dire, vel videre curabat, sed quasi Maria secus 
pedes Domini residens, quod actura fuerat, actu 
et habitu preemonstrabat. 

2 Atvero inimicus castitatis diabolus puella- 
rem admiratus continentiam, spe tamen frauda- 
tus inani, ad ejusdem puelle matrimonium insti- 
gat parentes; denominatur renitenti maritus, 
et tandem a fratre suo Pipino, patre sancte 
Gertrudis, Vuitgero, totius Lotharingice Ducatus 
officium b gerenti marito traditur, equali gene- 
re, nee dispari meritis. Dedit autem Deus eis so- 
bolem sanctissimam Aldebertum, sanctze Came- 
racensis ecclesiz:e pastorem beatissimum, cujus 
gesta plena miraculis atque virtutibus in eadem 
ecclesia usque in hodiernum florent; quatuorque 
dicatas Deo sorores, quarum una Reyneldis, 
altera Pharaildis, tertia Ermelindis, quarta Gu- 
dila fuit. 

3 Cumque oppressione junioris, sancte videli- 
cet Gudilie, ante paucos dies uterini partus ma- 
terno ritu angustiaretur, indictum est ei ab an- 
gelo hujusmodi solatium : Paries filiam Deo si- 
quidem dilectam, summzeque continente et ca- 
stitatis flore przeornatam; hec omnibus diebus 
vitze suse Deo gratum exhibebit obsequium ; tu 
vero post ipsam, alteram non concipies filiam, 
sed ex eo die in castitate manens, cum viro tuo, 
mutatis vestibus, acceptoque monachali habitu, 
vosmetipsos gratas immolabitis Deo hostias, at- 
que in sancta conversatione in finem usque per- 
durabitis : natam vero filiam trades sanctze Ger- 
trudi, lavacro salutari suscipiendam, et in Chri- 
sto verbi divini lacte (ut Apostolus monet fieri 
debere) enutriendam. 

4 Tune illa: Gratias, inquit, ago tibi, Domine 
Jesu Christe, qui ad consolationem angelum tuum 
de colis mittere dignatus es. His et aliis vocibus 
hujusmodi eclum pulsans, se Domino precibus 
commendabat. At vero ceterce ipsius filie cum ab 
infantia sua vitam eastissimam ducere propo- 
suissent, multique illas regni primores (ob nobi- 
litatem et divitias) copulari sibi in conjugio cu- 
perent, placuit eis in virginitate permanentibus, 
sponso cclesti magis adherere toto desiderio 


61 


animi, quam mortalium conjugiis copulari; pla- 
cuit denique etiam patri et matri seculum dese- 
rere, quo Christo possent liberius militare. Nam 
Vuitgerus rex prudentissimus, sicut ab angelo 
prenuntiatum fuerat, monasticee regule disci- 
pline se subdidit; uxor vero illius Amalberga, 
sacro velamine suscepto ab Autberto Cameracensi 
Episcopo, se Domino dedicavit. 

5 Igitur sanctissima Amalberga, sicut ab ine- 
unte ztatis suz tenere primzvo flore moribus 
bonis composita, divinis operibus attentius in re- 
liquo desudare decrevit ; moxque ad hzc totis vi- 
ribus conversa, incredibile dictu est quantz se 
abstinentie dederit, quam assidue jejuniis et 
orationibus corpus suum afflixerit. Cumque in 
dies magis ac magis carnem domando, spiritum 
roboraret, disponente Deo tanto ejus labori finem 
imponere, febre correpta est, et incidens in gra- 
vissimam invaletudinem, id quod desiderabat 
adepta est, scilicet ut Domino copiosius uniretur. 
Sentiens itaque prudentissima feminarum diem 
su: vocationis adesse, quasi quze humana despi- 
ceret et ad suos jam invitaretur, usque ad exspi- 
rationem animz istos versiculos susurrabat : Do- 
mine, dilexi decorem domus tu: et locum habi- 
tationis glorize tuze. Adsunt denique sancti beato- 
rum spiritus, ejus animam ad ccelum usque de- 
ferentes. 

6 Tota ad funus ejus Malbodiensis turba c 
convenit; omnis inopum multitudo matrem et 
nutriculam d se perdidisse clamabat. Tanta vero 
dignitas ejus ora compleverat, ut cunctis liquido 
claresceret, quia serummas beatitudine, labores 
requie commutaverat. Verum quia tunc tempo- 
ris Malbodii nulla spectabilium personarum se- 
pulturz tradita füerat, sed neque beata Alde- 
gundis e, quze eumdem locum ἃ fundamento ex- 
truxerat, majores natu ecclesi: quid facto opus 
sit consulunt, et quonam loco sanctum corpus 
sepulturz tradi oporteat, alternatim colloquen- 
tes, nihil certi statuunt. Tandem salutari reperto 
consilio Laubiense monasterium sepulture corpo- 
ris Dei famule constituitur, quod quia divine 
considerationis ordinatione gestum fuit, ab omni- 
bus unanimiter concreditur. 

7 In eodem autem tum temporis ccenobio non 
minima monachorum, Deo sub jugo regulz beati 
Benedicti militantium, continebatur congregatio, 
et in divini eultus profectibus sanctitatis florebat 
religio, et quamplurima beatorum Christi Con- 
fessorum inibi quiescentium corpora non mini- 
mam venerationem conferebant eidem monaste- 
rio : accepto itaque ab ommibus consilio, beatis- 
simum corpus condigna sui veneratione, sancti- 
monialibus cum canticis et hymnis prosequenti- 
bus, effertur, laudibusque delatum, quanta de- 
buit cum devotione ab Abbate loci, fratribusque 
decenter suscipitur, et in ecclesia sanctze Dei Ge- 
nitricis Marize, beatorumque Confessorum Chri- 
sti Ursmari et Ermini, cum ceteris plurimorum 
Sanctorum pignoribus sepulture traditur. In 
conspectu vero summse pietatis quanti cujusque 
meriti fuerit beatissima Christi famula, testan- 
turad tumulum ejusdem, orationibus ejus, di- 
versorum languorum multiplicibus curationibus, 
per gratiam Dei facta miraeula. Requievit autem 
Christi famula beata Amalberga sexto Idus Julii 
in pace, regnante Domino nostro Jesu Christo, 
cui est honor, etc. 


ANNOTATA 


EX MS. 


Ipsa sancti- 
monialis 
facta sancte 
moritur ; 


ejusque cor- 
pus Malbodio 
c 


d 


Lobium se- 
peliendum 
defertur. 


EN MS. 


bz 
5: 
τὰ 


CIRCA 
SECULUM VIII 


In solis 
recentiori- 
bus Fastis 
notus est. 


Ejus etatem 
docent Acta. 
S. Ansberti 
Rotomagen- 
sis episcopi 


68 DE S. PASCHARIO EPISCOPO ET CONFESSORE. 


ANNOTATA. 


a Jam supra monuimus, non hic Sanctas Cliviz 
indicari, sed pagum, Hallis Deipare in. Hannonia 
vicinum, ubi celebris est sanct» Reineldis et. socio- 
rum martyrum cultus. 

b De hoc officio et de S. Amalbergz liberis, in 


Commentario satis etiam. disputatum est ; ubi et ve- 
liqua expensa sunt, qua hic explicationem. aliquam 
mererentur. 

e Religiosas intelligo, qua funus comitata sint. 

d Potuit inopum nutricula esse etiam sanctimo- 
nialis ; ut cui a. sanctis filiabus eleemosyna suppedi- 
tarentur, in pauperes eroganda. 

e Hinc Bollandi et nostra, superius in Commen- 
tario evpressa, confirmatur assertio; quod S. Amal- 
berga post S. Alde gundem superstes fuerit. 


DE S. PASCHARIO EPISCOPO ET CONF. 


APUD NANNETES IN BRITANNIA ARMORICA. 


SYLLOGE 


De cultu, state, gestis et officio 
ecclesiastico. 


ui hic Pascharius communiori appellatione 
nuncupatur, is alibi Pasquarius, Pascha- 
sius, et alio ferme nomine indigitatus est 
a Claudio Roberto, nempe Poscarius seu 
Pasearius; a quo tamen Sanctus vocatur, addito 
festo hoc X. Julii. In Episcoporum Nannetensium 
serie, multis locis haud parum implexa, eum ipse, 
ger nescio quam conjecturam, facit ordine vicesimum 
qui apud Sanwmarthanos est xxu, mon ante. "Tauri- 
num et -Hairconem, sed post ipsos, ante Salappium ; 
cujus postremi alas colligenda proponitur ex eo, 
quod Chaddo archidiaconus, ejus vice, signum ap- 
posuerit concilio Cabilonensi anno 650, ut conse- 
quenter dicendum sit, S. Pascharium, si Salappium 
pracesserit, ante ewm ammwm e vivis excessisse; 
quam opinionem amplexus est Castellanus, in Mar- 
tyrologio Universali, obitum ejus consignans circi- 
ter annum OTT, idque breve ipsi elogium apponens, 
quod universum patrimonium suum pauperibus 
distribuerit. Antiquis omnibus prateritus est, sed 
inter vecentiores de ipso meminit Saussayus in Sup- 
plemento ad Martyrologium Gallicanum pag. 1144 : 
Nannetis in Armoriea, depositio S. Paschasii 
episcopi, viri apostolicis virtutibus clari; qui di- 
vina simul virtute et eloquentia przestans, mul- 
tos, dum in ecclesia prediearet, Dei amore in- 
flammavit, et seculo abductos, Christum sequi, 
crucemque post eum ferre ad consequendum ejus 
regnum edocuit. Brevius Ferrarius in. Catalogo 
generali, his verbis : Nannete, S. Pascharii, ejus- 
dem urbis. Ubi satis patet, typographi vitio inter- 
cidisse titulum episcopi , et forte confessoris. 

2 De ipso in Vita S. Ansberti Rotomagensis ar- 
chiepiscopi ad 1x. Februarii cap. 3, num. 16, ita le- 
gitur : Sub eujus (nempe sancti Lantberti) etiam 
regimine B. Hermelandus ex przdicto monaste- 
rio Fontanella, rogante venerabili pontifice Pa- 
Schario Nannetensis urbis, in eamdem regionem 
Nannetensem ab ipso Patre Lantberto directus, 
in quadam insula alvei Ligeris, quce vocabatur 
Antrum, juxta nominis ejusdem proprietatem, 


monachorum venerabile zedifieavit ccenobium. In 
cujus largitione przdictus antistes Pascharius 
statuit, ut post decessum ejusdem venerandi Pa- 
iris Hermelandi, ex monasterio Fontanella, per 
cuncta succedentia tempora sibi instituant recto- 
res; veluti largitiones ejusdem loci, quze adhue 
in prefato monasterio Fontanella servantur, 
apertissime declarant. Ad quz recte observavit 
Henschenius in citati capitis annotatis, S. Pascha- 
rium ANannetensem episcopum a. recentioribus statui 
sub Dagoberto Francorum rege, qui ex connexione 
S. Hermelandi, cum mostro Prasule corrigendi 
sint ; magisque id adeo patebit ez Vite S. Her- 
melandi serie, ab eodem .Henschenio ordinata, ad 
xxv Martii in Commentario pravio, num. 7, quem 
ad totius rei illustrationem hic describendum censui : 

3 De state S. Hermelandi aliqua ex Vita cer- 
to constant; e quibus id primo statuendum, S. 
Landbertum fuisse abbatem Fontanellensem an- 
no DcLxxim, usque ad annum ncrxxxrv, atque ab 
eo fuisse S. Hermelandum in monasterio illo sus- 
ceptum, ac sacro habitu vestitum ; peractaque 
novitiorum probatione, ad professionem admis- 
sum, et cum in virtutibus excelleret, ejus man- 
dato sacerdotem consecratum, ac tandem ad S. 
Pascharium, episcopum Nannetensem, ut novo 
monasterio erigendo preesset, cum aliis duode- 
cim monachis ablegatum. Hine colligimus, eum 
sub S. Landberto abbate, sinon fere toto tem- 
pore, saltem pluribus annis Fontanelle vixisse. 
Secundo constat, eum maturam etatem attigisse, 
cum Fontanellam veniret, scilicet qui ante, cum 
esset studiis przeclare instructus, vixeratin aula 
regia, et cor Regis omniumque optimatum, gra- 
tia suze venustatis, in amorem sui converterat. 
WE Rex autem Francorum, cum S. Landbertus 
fieret abbas Fontanellensis, erat Chlotharius III, 
qui Chlodoveo II patri suo, anno pcrxm vita 
functo subrogatus, rexit annos fere xiv, mortuus 
an. DCLXXY aut initio sequentis... Clothario suc- 
cesserunt fratres : Childericus » et hoc anno 
DoLxxix interempto, Theodoricus, cujus tempo- 
re constructum est monasterium Antrense. 


D 


et S. Herme- 
landi, cui 
monaste- 
rium con- 
struait : 


4 Pergit Henschenius definire tempora. quibus. ex quibus 
floruerit S. Hermelandus; cumque in. Vita dicatur 0'enditur, 


longsvo confectus senio, sic ea ordinat, ut San- 
ctum. existimet vivisse ut minimum usque ad. annum 
715. Porro Antrensis monasterii initia, ejus eastru- 
ctionem et dotationem explicant lectiones Officii pro- 
prii Nannetensis, in quibus ves tota satis accurate, 


si 


vixisse usque 
ad finem 
seculi i. 


De ejus gestis 
nihil aliud 
Superest, 


:DIE DECIMA JULII. 


si temporum confusionem evcimas, narratur his ver- 
bis : Sed timens (S. Pascharius) ne ad predica- 
tionis Euangelieze munus obeundum, solus ipse 
sufficere non posset, Lambertum abbatem mona- 
sterii Fontanellensis, diocesis Baiocensis, roga- 
vit, ut quosdam esuis monachis religiosissimos et 
doctissimos ad se transmitteret, ad erudiendum 
in fide Catholica:et bonis moribus populum sibi 
commissum. Venerabilis autem Lambertus, ut 
sancti Pontificis cognovit desiderium, Hermelan- 
dum monachum summe integritatis virum, una 
cum aliis quibusdam, itidem probatze vitz sociis, 
ad eum transmisit. Quos Pascharius summo cum 
honore et gaudio excepit: eisque monasterium 
erexit in loco, qui vulgo dicitur Antrum, ad lit- 
tus fluvii Ligeris, distans ab urbe per quatuor 
milliaria; quod decimis, censibus, prediis et re- 
ditibus, multisque ecclesiasticis ornamentis dota- 
vit. Hactenus" Officium, personas recte appellans, 
sed, ut moa patebit, tempora nimium pracipitans, 
qua ad chronologicam normam melius exigenda sunt, 
atque ex iis refutanda quaecumque A lbertus le Grand, 
in suis Britannie Armorice Sanctis, turbatos Le- 
cliomum calculos secutus, perperam digessit : de cetero 
non misi verbosius deducens, qua tutius ex prafato 
officio infra subjicientur. 

5 Ut igitur certo quidquam de S. Pascharii 
atate statuatur, ea ex Actis jam editis omnino con- 
ferenda et connectenda est cum temporibus sancto- 
rum Lantberti et Hermelandi, qua extra controver- 
siam posita sunt. Atqui hi duo floruerunt sub finem 
seculi vir, ut citatis locis ab Henschenio demonstra- 
tum est; neque Antrense monasterium ante annum 
679 adificari ceptum est , nec ante id tempus a S. 
Paschario decimis, censibus, przediis et reditibus 
dotari potuit ; fallit itaque Sancti epocha. in prima 
lectione Officii. Nannetensis tam. diserte expressa: 
Pascharius civis Nannetensis, miris virtutibus et 
bonis operibus clarus, floruit circa annum sexcen- 
tesimum quadragesimum, Heraclio Imperatore, 
et Dagoberto primo Rege Francorum. Aberrant 
praterea, etiam omnia que de anno obitus, a lauda- 
tis muper scriptoribus, determinata sunt; ea enim 
prorsus subsistere non posse, ex Antrensis monaste- 
vii exordiis manifestum existimo. Ut paucis dicam , 
siquid ex supra allegatis recte colligendum ; id de- 
mum est: circa annum sexcentesimum quadrage- 
simum, Heraclio Imperatore et Dagoberto I Re- 
ge, Francorum, natum esse S. Pascharium, qui, 
procul dubio, ad seculum usque octavum cum S. Her- 
melando, quem singulari pietate et favore coluisse 
certum est, vitam protracerit : unde et corrigendi om- 
nino sunt Episcoporum Nannetensium Catalogi, et 
S. Pascharius Salappio saltem et Agatheo verosi- 
millime postponendus, quidquid de anno, quo morta- 
litatem. exwit , nihil certi hactenus deprehendi po- 
tuerit. 

6 Non minus obscura sunt veliqua, ad S. Pa- 
scharii res gestas spectantia, frustra a nobis disquisi- 
ta, prater ea dumtaxat, qua in prafatisecclesie Nan- 
netensis lectionibus recitantur; veriora, opinor, et 
sinceriora, quam temporum vatio, ex sanctorum Lant- 
berti et Hermelandi atate sufficienter convulsa. Non 
semel alias adducenda fuerunt lectiones ec predicto 
ANannetensi proprio, cujus editio aliquousque colli- 
gitur ez apposito regio privilegio anni 1622, de quo 
iterum. in altero tomo dictum est, ubi de S. l'elice 
ejus urbis episcopo ad vut hujus mensis pag. 471. Of- 
ficium ponitur vitu duplici cum hac oratione : Deus 


69 


qui beatum Pascharium, urbis Nanneticze anti- 
stitem, in confessione verz fidei mundum relin- 
quere voluisti: adesto piis supplicationibus no- 
stris, et praesta, ut ejus meritis et intercessione, 
tecum sine fine Izetemur. Per Dominum. Cetera, 
sumuntur de communi Pontificis Confessoris, verum 
cum homilia in Evangelium : Sint lumbi vestri 
precineti. Omnino proprie sunt tres secundi No- 
cturni lectiones, quas hicad verbum describendas cen- 


suimus, ut magis pateant ea, qua ez ipsis desumpsi- 
mus. Ita habent : 


AUCTORE 


J. B. S. 


Ἴ LEcTIO 1v. Pascharius civis Nannetensis, mi- preterquam 


ris virtutibus et bonis operibus clarus, floruit 

circa annum sexcentesimum quadragesimum, He- 

racio Imperatore, et Dagoberto primo Rege 

Francorum. Fide erat robustus, spe patiens, ca- 

ritate fervidus, eleemosynis profluus, castitate, 

abstinentia, et lenitate conspicuus ; mundum δὲ 

omnia que illius sunt fugiens, nihil eum eo pro- 

prium habere voluit. Cum autem ejus virtutes 

cunctis hominibus lucerent, mortuo Nannetieze 

urbis Episcopo, ab omnibus Dei nutu, unanimi- 
consensu Pontificem postulatus, eligitur. Qui li- 

cet multum renitens, divinam tamen non potuit 
effugere voluntatem. Utrum hac ex vetustiori ali- 

quo Nannetensi DBreviavio accepta sint, am. ex aliis 
monumentis praterito primum. seculo collecta, mihi 
quidem perspectum non est. Ceterum prater epocham 
jam abunde refutatam, mihil magnopere habetur, 

quod non. aliis sanctis Episcopis Nannetensibus ap- 
tari commode valeat : in sequentibus duabus lectioni- 

bus pluscula sunt ad peculiarem S. Pascharii histo- 

riam spectantia, quz supra decerpsimus. 

8 ΓΈΟΤΙΟ v. Eo tandem episcopatus munere 
cum humilitate suScepto, ne torpescentis servi 
crimine notaretur, super gregem sibi commissum 
vigilare ccepit, et talentum sibi creditum, Domino 
duplicatum reportare curavit; terrenas vero, 
quas a Deo acceperat, facultates, pauperum inopi- 
am, et viduarum ac pupillorum oppressiones sub- 
levando, eidem tradenti reddebat. Constitutos 
in carcere visitabat, ac infirmos sua consolatione 
recreabat. Ante sibi commissas oves, bonorum 
operum exemplo gradiebatur, easque verbi veri- 
tatis predicatione vocabat. Sed timens ne ad 
predieationis Euangelieze munus obeundum, so- 
lus ipse sufficere non. posset, Lambertum abba- 
tem monasterii Fontanellensis, dicecesis Baio- 
censis, rogavit, ut quosdam e suis monachis re- 
ligiosissimos et doctissimos ad se transmitteret, 
ad erudiendum in fide Catholica et bonis moribus 
populum sibi commissum. 

9 LEcrro vr. Venerabilis autem Lambertus, ut 
sancti Pontificis cognovit desiderium, Hermelan- 
dum monachum, summze integritatis virum, una 
cum aliis quibusdam, itidem probat: vitz sociis, 
ad eum transmisit; quos Pascharius summo cum 
honore et gaudio excepit, eisque monasterium 
erexit in loco, qui vulgo dicitur Antrum, ad lit- 
tus fluvii Ligeris, distans ab urbe per quatuor 
milliaria; quod decimis, censibus, przediis et re- 
ditibus, multisque ecclesiasticis ornamentis dota- 
vit. At vero infideles Normanni, a czede Nanne- 
tiea revertentes, anno Domini octingentesimo 
quadragesimo tertio, illud etiam ecenobium incen- 
derunt et vastarunt, cujus adhue vestigia intuen- 
tibus patent. His tandem et aliis bonis operibus 
plenus, ad Dominum migravit sexto Idus Julii. 
Atque hac sunt qua de S. Paschario dici potuere. 


DE 


in lectioni- 
bus 


5l 
15 


Officii pro- 
prii 


F 


Nannetensis. 


J. Β. 5. 


ANNO 
DCCLXXII. 


B 


Distinguen- 
«ἰα S. vidua a 
virgine 
Tamisiensi; 


C 


εἰ maxime 
virgines 
inter se 


70 


ACTA SANCTORUM. 


DE S. AMALBERGA VIRGINE 


GANDAVI TAMISLE ET 


GOMMENTARIUS PRJEVIUS 


$ LI. Synonymarum sanctarum Belgi- 
carum diversitas. 


uam. notum est et toto presertim Belgio per- 
vulgatumS. Amalbergze venerabilenomen, 
tam persuasum habeo, paucissimas esse fe- 
minas, eo nomine insignes, qua satis nove- 
rint, quz demum Sancta ut Patrona sibi prefigenda 
et proponenda sit; quin et viros non omnino indo- 
ctos inveniri, quibus non satis explorata sit utriusque 
Sancte virginis a. vidua distinctio. Jam. superius a 
pag. ΟἹ nominis ipsius Saxonicum etymon, et hodier- 
nam modificationem dicam, an lazvigationem, in suavi- 
orem Amalize inflevionem, abunde, ni fallor , ezpo- 
sui. Tum. vero discutere et. illustrare. conatus sum 
qua de Sancta vidua ejusque veris sanctis liberis 
Emeberberto, Reinelde et Gudila, a suppositis dis- 
linguendis, satis ambigue et implexe ab imperitis 
LLegendariis post Normannicas grassationes compi- 
lata fuerunt. Ex iis igitur qua ibi disputata sunt, 
quam. manifestissime patet, non misi a rudibus et 
rusticis hominibus ad sanctam virginem Tumisien- 
sem, de qua hoc loco nobis agendum est, ea transferri 
posse, quae de conjugata et vidua ibi disseruimus, ut 
plane confidere audeamus, non superfuturos imposte- 
rum, qui nullam inter utramque Sanctam. distin- 
clionem, inveniant, nec. Virginis cultores repertum 
iri, qui Binchii in Hannonia sacras sancte suz Pa- 
tronz exuvias depositas esse affirmare non dubitent. 
2 Atque hac quidem historie Belgica mediocri- 
ler peritis satis obvia esse existimo. Ignotior pluri- 
bus est virgo alia. ejusdem nominis, et ipsa Sancto- 
rum. honoribus donata, in finibus Geldrice et J'ulia- 
censis ditionis satis celebris, a loco ubi sepulta est et 
religiose colitur, oppido nempe Susteren , in pago 
JMosano, non. procul Rurzmunda sito, Susterena, 
Sustria, Susteriensis et Susterenensis dicta; quam 
noster Bartholomzus Fisen in historia Leodiensi lib. 
6 num. 2, ad annum 900 Amalbertam, in Flori- 
bus ad xxx Novembris rectius Amalbergam appellat. 
Hanc a. Virgine Tamisiensi et vidua Lobiensi seu 
DBinchiensi operosius distinxit P". Arnoldus Hert- 
sworm, Prior sanct Crucis. Venlonz, qui in opu- 
sculo Belgico, non ita pridem sua manu descripto, 
historiam complecti voluit illustris capituli S. Sal- 
valoris virginum nobilium canonicarum. in predicto 
jam oppido Sustereno, idque dedicavit. perillustri D. 
Wilhelmina Elizabeth, Baronisse de Hompesch, 
capituli istius abbatisse, dum hac scribo (anno 1721) 
adhucdum. superstiti, cujus exemplar nactus sum ope- 
γα nostri P. Ludovici Toebast, Serenissime Henricz 
Christinz, natz Principi Brunswicensi et. Lune- 
burgensi, a sacris confessionibus, undenonnulla excer- 
psi, que hic pravie examinanda veniunt. 
.9 Supervacanea videri potest laudati. Arnoldi 


MATERNZE IN BELGIO. 


cura in pramonitione, quam posuit libelli sui parte 2 
8 9, dum magna solicitudine sanctam viduam a dua- 
bus synonymis virginibus distinguit, ipsam appellans 
S. Amalbergam primam ; nostram hanc hodiernam 
S. Amalbergam secundam ; et tertiam demum 
Amalbergam, quam contendit fuisse, non primam 
cenobii seu capituli Susterenensis fundatricem, ut- 
pote cum illud a S. Willibrordo conditum eaxstitevit 
temporibus sanctorum. Gregorii et Alberici episco- 


Tamisiensis 
et Sustere- 
nensis, 


porum. Trajectensium, sed magis proprie restaura- 


tricem, ope parentis sui Zwenteboldi Lotharingie 
regis. post vastitatem α Normannis toti fere Belgio 
illatam : de quibus ex professo agendum erit ad diem 
XXI Jovembris, quo sancta ista ÀAmalberga Sustereni 
colitur cum tribus, ut ipsas vocat Arnoldus, sororibus 
Benedicta, Cacilia et Relinde, quas etiam Sanctis 
adscriptas volunt, sed qua huc non pertinent. Tanta, 
inquam, cura viduam. & Virginibus discriminandi 
superflua videri potest ; jam enim abunde ostendimus, 
historie Belgicae non prorsus imperitis satis notam 
esse viduam inter Binchiensem et virginem. Tami- 
siensem distinctionem. 

4 Utiliorem operam posuit in. tollenda ea confu- 
sione, que paragraphi hujus, ad ceteros pravii, ar- 
gumentum est ; in tollenda, inquam, confusione in- 
ler sanctas duas virgines, Tamisiensem nimirum et 
Susterenensem, quz quod amba virgines et syno- 
nymz essent, a, non paucis pro eadem habita sunt, 
sic ut utriusque historiz facile commisceri potuerint. 
Et id nobis pernecessarium visum est, ne latius ser- 
pat temere pratensa. identitas, que usque adeo pri- 
dem invaluit, ut Tumisienses ipsi, apud. quos ho- 
dierna sancta. sepulcrum habuit, et a tot seculis reli- 
giose honorata. est, reliquias Sustereno acceperint, 
quas tamquam S. Amalberge, peculiaris Patrona 
sua pignora venerentur; saltem si alias non habeant, 
prater eas qua in ipsa approbatione, Tamisiz asser- 
vata, explicantur ; ex illa enim, mihi exhibita, con- 
stat acceptas esse reliquias ex ecclesia Susterenensi, 
et per nostros Patres ad R. D. Pastorem Tamisien- 
sem transivisse anno 1643. Crediderim ego haud in- 
verisimile. exstare etiamnum Tamisiz veteres San- 
cte reliquias, quas ibi olim expositas fuisse, testan- 
tur miracula, ad. calcem Legenda subjungenda, ali- 
asque istas, Sustereno acceptas, priscis superadditas 
esse, ne dicere cogumur, alterius Sanctae reliquias, 
sancte» Amalberge Tümisiensis exuviis suppositas, 
adeoque religiosum cultum non satis sincere, saltem 
ad ipsas reliquias dirigi. Sed utriusque Amalbergze 
diversitatem paulo distinctius elucidemus. 

5 Ec iis qua toto hoc commentario discutientur, 
patebit. clarissime, S. Amalbergam JT'amisiensem 
ultra seculum octavum vitam producere nequaqwuan 
potuisse, floruisseque adeo ante Normannicas (rassa- 
liones, a celesti suo sponso evocata auno 112. Con- 
stat autem, Zwenteboldum, Arnulfi Cesaris filium, 
capituli Susterenensis fundatorem, et ibidem sepul- 
tum, vixisse circa finem seculi IX ; sic ut ejus filia 
S. Amalberga, sive vere filia fuerit, sive, ut alii 
volunt, filiarum Zwenteboldi solummodo institutrim, 
ad annum circiter 900 pertingere potuerit; unde 


COnse- 


quarum con- 
fuse sunt 
reliquia. 


A mnalberga 
Tuamisiensi 
toto seculo 
seniori, 


male adscri- 
buntur non 
nulla, 


C 
cogitata po- 
lius quam 
probata. 


DIE DECIMA JULII. 


consequens est, toto minimum, seculo disjunctas esse 
predictas duas sanctas. Virgines, origine etiam, ge- 
stis et habitatione diversissimas : ut mirum sit, mo- 
nachos quoque Blandinienses S. Petri apud Ganda- 
vum Susterenum recurrisse anno, ut inquit laudatus 
Arnoldus, 1688, ut et ipsi inde reliquias obtinerent, 
iis substituendas, quas hareticorum Calvinianorum 
furor fade contaminaverat et disperserat, ut pluribus 
infra demonstrabitur. Equidem haud. diffitebor, ve- 
liquias etiam S. Amalberga Susterenensis a multis 
seculis Catholicam venerationem consecutas; at sa- 
cra. diversorum Sanctorum. lipsana confundere veti- 
tum esse, quis ignorat? Ceterum ne hic diutius in- 
haream, ex dictis satis liquere existimo, diversam 
plane esse sanctam virginem Amalbergam, qua Ta- 
misie im Flandria colitur, ab altera Susterenensi, 
cujus sanctitatis fama longe magis restricta est; au- 
deo dicere, aliarum. duarum celebriorem cultum, 
istius in hac. Belgii parte memoriam. quodammodo 
obliterasse. 

6 At enim utriusque confusioni locum dare potuit 
historia, mihi undequaque suspecta, quam pradictus 
Arnoldus scriptionis suz S 10 inseruit, de S. Amal- 
berga mostra Tamisiensi, tamquam. confundatrice 
camobii Susterenensis, unde et ibi cum alia cultum 
obtinuisse, frustra, ut mitissime dicam, commiünisci- 
tur. Memorat ibi Arnoldus ex Tamisiensi Legenda, 
qua ratione S. Willibrordus, ad ejus parentes Chri- 
stianum et Evam deflectens, tenellam virginem S. 
Landradz commendandam curavit, ubi Carolus 
Mantellus vi ipsi brachium luxaverit : nam, ut infra 
ostendam, tota. scena illa amatoria, si vera est, non 
ad Carolum Magnum, sed ad ejus avum Martellum 
haud dubie referenda est, atque adeo non in villa 
Materna, ut in. Legenda traditur, sed potius Beli- 
siz contigisse censenda est. E' hoc capite scriptorem 
non redarguo ; id quaritur, quo vade, quo teste as- 
serat, post acceptum anno 690 a sanctis Willibrordo 
et Landrada velum, Belisiz egisse S. Amalbergam, 
Tamisiensem totis viginti et amplius annis; tum 
vero Spiritu sancto plenam, anno 714 Susterenum 
ab eodem S. Willibrordo evocatam, ut novella plan- 
tationi invigilarel , non. quidem ut abbatissa , sed 
ut superior et magistra erecti istic qualiscumque cc- 
nobii ; quo munere fidelissime perfuncta sit, inde vero 
in Flandriam secedens, felicem mortem obierit anno 
ctatis sug centesimo. 

7 Hac ego tantum non somnia appello otiosorum 
hominum, quibus ad. corruptam ingenii pruriginem 
quidlibet ornare lubet, et dubiis dubia sic cumulare, 
ut musquam pateat exitus, nisi ipsorum figmenta, ut 
veritates cece amplectamur. Legenda ipsius narra- 
tionem talem qualem admittendam supponamus; ut 
quid ex nominum affinitate nova. comminisci, qua 
nusquam, tradita sunt? Affatim. profecto laboris et 
molestiarum suppeditat Legenda ipsa, utcumque sal- 
vanda, et ab enormibus parachronismis ezpurganda ; 
ut facile erit perspicere ez paragraghis sequentibus. 
Intelligant porro istiusmodi scriptores, non argui im- 
possibilitatem eorum, qua ipsi venditant ; nihil enim 
implicat, quo minus S. Amalberga, utpote S. Wil- 
librordi discipula, ab ipso praponi potuerit cenobio 
suo Susterenensi primum condito, quin et ipsum Ul- 
trajectum usque et etiam Epternacum prosequi, et, 
cum ita vis, ad. centenariam «tatem pervenire ; ve- 
vum quis nisi temere et ridicule id genus commenta, 
mullo praeunte, hodie procudere audeat ? De [actis 
gestisque hic unice quaritur, iisque sufficienti fide et 
auctoritate subnixis, qux utinam in ipsis S. Amal- 
berez Actis paulo uberius elucerent ! Sed de his 
obiter; ad propositam in. titulo. disquisitionem satis 
est demonstrata. Sanctarum. synonymarum. distin- 


ΤΙ 


clo; nunc ad. Virginem Tumisiensem propws acce- 
damus. 


$ II. Vetustus S. Amalbergae cultus ex 
B. Radbodi episcopi Ultrajectini elo- 
gio et Martyrologiis. 


emseca, nobis Tamisia, vulgo Temsche seu 
Temst in. Flandriz nostra regione, quz Wasia. 
dicitur, inter Antverpiam οἱ Teneremondam, ad 
sinistram Scaldis fluminis sita, a Sandero in Flan- 
dria sua illustrata, describitur tom. 2 pag. 546, 
tamquam municipium elegantia et amceno pro- 
spectu nulli secundum. Peculium olim fuit beatze 
Amelbergz virginis, quz illie sepulta, post ad 
coenobium Blandiniense translata est ad annum 
DOcoLxx, ut in Annalibus Belgicis notavit Mi- 
reus, quo etiam anno Carolus Calvus, diplomate 
Compendii in palatio regio dato, donavit Blandi- 
niensibus in pago Wasie, ut vocat, villam quse 
vocatur TEMSECA, cum ecclesia bene ornata, ad 
honorem S. Mari: et S. Petri consecrata, ubi S. 
Amelberga, virgo gloriosa, a seculo migravit ad 
Christum. Lucis non parum. dabit ad illustrandam 
translationis historiam diploma ipsum integrum in- 
ferius exhibendum ; hic suffecerit  Temsecam de- 
scripsisse, dominium olim Abbatum Blandiniensium, 
nunc Principum. Bornovilliorum, ut item Mirzus 
accurate notavit. 

9 Habes locum postrema habitationis et sepultu- 
γᾷ S. Amalbergz virginis, a qua sacrum ejus cor- 
pus transiit ad celeberrimum et Sanctorum reliquiis 
locuples olim sacrarium, cenobium Blandiniense, 
seu S. Petri juxta. Gandavum, de quo, occasione 
translationis sancti Bertulfi ad eumdem locum, jam. 
pridem actum est die v Februarii ; rursus ubi de 
sancto Ausberto 1x. ejusdem mensis Februarii ; dis- 
tinctius vero ad. vitam S. Gudwali v1 Junii, ut de 
pracipuo venerationis S. Amalberg:e loco nihil ob- 
servandum. supersit. Hac pranotanda fuerunt ad 
notitiam locorum ubi przcipue Sancta colitur, quibus 
addendus est pagus alius Materen seu Materne, in 
Actis villa Materna dictus, nom procul Aldenarda 
etiam in Flandria, in cujus ecclesia, teste Sandero 
pag. 527, est etiamnum capellania castralis S. 
Amelbergz, in memoriam ejus habitationis mu- 
nificentissime dotata, in patronatu Domini Schor- 
nacensis. Quid Mabillonium moverit, ut eam Mer- 
bece:ze collocaret, hactenus non perspicio ; ibi colun- 
tur nr Februarii Berlendis, Nona et Celsa ; at 
peculiarem ibi aliquam esse S. Amalberg:e venera- 
tionem, necdum intellexi : voluit procul dubio Tem- 
secam scribere is qui indices composuit. ] 

10 De S. Amalbergz nominis origine et infle- 
cionibus jam supra nos egisse diximus ad vitam syn- 
onyma sancie Vidua, ubi et. verbo correptus est, 
qui ab istius hoc die x Julii cultu, hanc alteram ea- 
dem die consignatam, perperam asseruit. Longe an- 
tiquiorem esse, eumque celeberrimum, saltem toto 
Belgio, istius sancte. Virginis cultum, clamant mo- 
numenta omnia, hic ordine recitanda, dum interim 
Vidua illa. seculo. primum xv1;wacris Fastis a Mo- 
lano inserta est. Et primum quidem vetustissimi 
cultus argumentum nobis porrigit vir sui seculi et 
prosa et carmine eruditissimus, idemque Sanctorum 
honores xx1x Novembris promeritus, Radbodus Epi- 


scopus Ultrajectensis, ordine XIV, vel, ut alii scri- 


bunt, xi ; quem Mabillonius ait anno. uno ante 
initium seculi x mortuum, melius dicturus, si eo 


circiter 


Tamisiz se- 
pulta et 
Gandavum 
translata, 


Maternz 
eliam, loco 
habitationis, 


antiquissimo 
cultu cele- 
brata est, 


AUCTORE 
J. B. S. 


laudata a B. 
Radbodo 
Ultrajectensi 
episcopo 


ut virgo pa- 
radoxa, u10 
post obitum 
seculo. 


C 


Iota in Mar- 
tyrologiis a 
seculo XI, 


T2 


circiter anno sacras infulas consecutum. asseruisset ; 
nam ex communiori calculo ad seculum decimum 
vitam protrazit, non. ante annum. 917 vel 918 ad 
Superos evocatus, multis titulis apud Bekam et He- 
dam, aliosque scriptores Belgas laudatissimus. 

11 Seripsit is, non. Vitam οἱ translationem S. 
Amalberg:, ut Valerius Andreas et alii perperam 
tradidere, sed homiliam seu librum unum, quo pre- 
clarissimarum Virginis virtutum laudes prosequitur; 
qui quod. brevissimus sermo sit, Tomelli nomine in 
codicibus Mss. nuncupari consuevit, quem verosimi- 
liter pro concione ad suos recitaverit; forte, ut ali- 
cubi notatum inveni, quod S. Amalberga, cum S. 
Willibrordo, Ultrajectensium | patrono, affinitatem 
aliquam spiritualem contraxisse sciretur, quo titulo, 
«que ac S. Bonifacius, singulare encomium prome- 
vita fuerit. Id certe indubitatum videtur, jam seculo 
ipso nono, a Virginis obitu prozümo, clarissimam 
fuisse, toto Belgio S. Xmalbergze Virginis virtutum 
et miraculorum famam, adeo ut sanctus Antistes, 
modo quodam antonomastico, eam Virginem para- 
doxam appellare mon dubitaverit, nota satis voce, 
vocisque etymologia, quz hic accipitur pro stupenda 
sanctitatis atque incredibilibus signis a Deo exornata 
virgine, qualem eam censuisse S. Radbodum, omnino 
existimandum est. 

12 Hoc argumento nizum crediderim eum, qui 
diw post S. Radbodi tempora .Legendam de integro 
compilavit, plurimis sane vefertam S. Amalberge 
mirabilibus süpmis et prodigiis, per capita movem 
omnino et viginti distributis, quz utinam eadem fide 
subsisterent qua sancti Antistitis oratio ! Id vero do- 
lendum mazime, tot mendis et parachronismis fada- 
tam esse, ut eam eruditissimus Mabillonius dignam 
non censuerit, quz in Ordinis sui Actis locum occu- 
paret; de qua ve pluribus infra disputabitur. Hac eo 
solum dicta sunt, ut pateat, quam. celebrem fuisse 
oporteat S. Amalbergam, qua vel sub seculi noni 
finem et decimi principium. jam tum Virgo para- 
doxa, a tam illustri Prasule, vero sanctitatis ejus 
astimatore, appellari mereretur. Certe satis rara 
sunt de Sanctis nostris Belgicis tam insignia monu- 
menta, quz ad eam. «tatem pertingant ; vara istius 
temporis Legenda ; rarissima tante auctoritatis elo- 
gia ad. posteros transmissa, utpote quz rapacissimas 
grassantium Normannorum aliorumque barbarorum 
manus effugere debuerint. S. Radbodi verba hic non 
lranscribo, cum totum ipsum opusculum inferius ante 
Acta. ipsa exhibendum sit. 

18 Vidit procul dubio sanctissimi Antistitis de 
B. Amalberga orationem is qui pro ecclesia. Ultra- 
jectensi Martyrologium | Usuardinum ,' alicubi in 
Anglia auctum, et eo deportatum descripsit, et San- 
ctis popularibus ampliavit circa annum. 1132, ut 
habes in nupera praf[atione ad nostram Usuardi edi- 
lionem. pag. LvIL, ubi codex iste Rosweydinus, a 
Fosweydi patria et prima monumentorum, ad. Opus 
nostrum. conducentium, collectione appellatur. Pri- 
mus itle est, quod sciam, qui sancte Virginis nomen 

Usuardo suo hoc die adjunzerit, his verbis : Item. 
sanctze Amalberg: virginis. Zum certatim secuti 
sunt Antverpiensis maximus, Ultrajectensis, Ley- 
densis, Lovaniensis, Albergensis et Danicus, phrasi 
paulo longiori : In portu Gandavo, monasterio 
Blandinio, sancte Amelbergz virginis. Quin et 
Centulensis, vetustus etiam codez in Gallia scriptus, 
ejusdem Sancte meminit : Ccomobio Blandinio, 
natale S. Amalbergz virginis. ZEque simplices 
sunt amnunliationes codicum. Hagenoyensis, Aqui- 
cinctini, Matricule Cartusie Ultrajectinz, editionis 
Lubeco-Col. Greveni et ipsius Molani in. Additioni- 
bus : ut ferme suspicer, primos istorum codicum scri- 


DE S. AMALBERGA VIRGINE. 


plores mulla Sanctz Acta. vidisse prater laudatum 
jam S. Radbodi panegyrim. 

14 Aliam viam iniit, aut. alia secutus est. vesti- 

gia, plusculum memorans, sed et aberrans auctor 
Usuardi Bruzellensis, gloriosum. sibi, opinor, du- 
cens, si sanctam suam. Patronam. Gudilam sangui- 
nis propinquitate B. Amalbergce conjungeret ; quod 
qua ratione fieri potuerit, nec quatsivit ipse, nec ex- 
plicare potuit, prasertim, ut non. solum. consangui- 
neam, sed neptem diceret. Etenim utut verum ad- 
mittamus, δ. Gudilam filiam fuisse alterius. S. 
Amalbergz vidue, neptem eam habuisse Sanctam 
hanc nostram, cum frater ejus Episcopus fuerit, so- 
vor autem. Reineldis virginitatem aque coluerit, ut 
suis locis ostensum. est, mon misi inepte asseritur. 
Auge si ita lubet, sororum S. Gudile numerum, iis- 
que adjunge sanctas .Pharaildem et. .Ermelendem ; 
neque sic tamen neptis ulla ei umquam mata fuerit, 
cum et hae duce intactam pudicitiam ad mortem usque 
servaverint. Neque ec pradicto S. Radbodi elogio, 
neque ez longiori Vita accipere usquam potuit sce- 
nas illas amatorias, a Carolo Martello perpetvatas ; 
quamvis si ad ullum Carolum referri possint, ei 
certe longe potius, quam Corolo Magno adscribendae 
sint, ut infra discutietur. Nunc Bruxellensis annun- 
Liationem audiamus. 

15 Sic scribit : Apud Temsecam secus Scal- 
dam, depositio sancte Ohristi virginis Amel- 
bergz, neptis beate Gudile, nostre Patrone; 
eujus brachii os fregit Karolus Martellus Prin- 
ceps, cum ipse junior esset, ut eam sibi raperet 
sponsam : quam et ipse plane cepisset, si non 
virginalis pudicitia penitus obstitisset. Hujus sa- 
cre virginis reliqui:e postea. Gandavi in monte 
Blandinio sunt translatz. Eamdem venam sapiunt, 
qua habet Arnoldus Wion in Ligno vile ad hunc 
diem, in notis varia, admiscens, qua mulla prorsus 
fide nituntur. En ejus textum : In portu Gandavo, 
in monte Blandinium dicto, sanctissime virginis 
Christi Amelberge; cujus brachium confregit 
Carolus Martellus Princeps, dum eam sibi spon- 
sam rapere volebat : quam plane cepisset, nisi 
pudicitia virginalis, de eo triumphans, obstitis- 
set. Dorganius Principis nomen relicuit; Menar- 
dus paucioribus verbis rem eumdem. complexus est, 
quam deinde more suo ampliandam suscepit Buceli- 
nus. Mitto Trithemium, Cratepolium, Galesinium, 
Maurolycum, Felicium, Ghinium et alios, cadem 
fere sentientes. Pro omnibus sit hodiernum Roma- 


mum : Apud Gandavum, sancte Amelbergz vir- 
ginis. 


$ III. Recentiora S. Amalberg:e elogia. 


D prisco et constanti S. Amalberge virginis in 
Ecclesia cultu, atque adeo de longe antiquiori 
et celebriori, quam qui S. Amalberga viduz dela- 
tus est, ez jam dictis dubitari non potest. Neque hic 
diversam. facimus vetustam à recentiori religiosam 
venerationem, verum id unice ostendendum suscipi- 
mus, singulari officio et ritu nonnullis Belgii parti- 
bus im hodiermum usque diem ejus festivitatem. X 
Julii, et aliis diebus translationum memoriam cele- 
brari, presertim Gandavi in monte Blandinio, Ta- 
misie et Materne, wt jam ordine prosequemur, 
postquam. .Molani, Μη ναὶ et Sunderi aliaque. ex 
Mss. codicibus elogia pramiserimus; twm quz 
Saussayus habet, tametsi, de suo errorem adjecerit, 
dum Sancta virginis depositionem non. Temsecz aut 
Gandavi, sed Laubiis collocavit, qui locus sepultura: 


est 


D 


non fuit ne- 
ptis S. Gudi- 
[Ea 


ut male legi- 
turin Usuar- 
do Bruael- 
lensi. 


In Molani 
elogio 


observanda 
sunt aliqua 


B 


qu& Mireus 
praterüt. 


Plura colli- 
qusanderus. 


DIE DECIMA JULII. 


est synonyma sanctae Vidua, ut supra diximus. Sic 
de virgine loquitur Molanus in. Indiculo et in suis 
Natalibus - In. portu Gandavo, in monte Blandi- 
nio, sanetissimze virginis Christi: Amalbergz. 
Hec virgo ex Arduenna, consilio S. Willibrordi, 
Belisiam venit instruenda, ubi sanctissima Lan- 
drada preerat monasterio, quod exstruxerat. 
Brachii ejus os confregisse putatur Carolus Mar- 
tellus Princeps, ut eam sibi raperet sponsam : 
quam etiam plane cepisset uxorem, nisi pudicitia 
virginalis, de eo triumphans, penitus obstitisset. 

17 Migravit ad Dominum anno septingente- 
simo secundo aut circiter, sexto Idus Julii, se- 
pulta in Temseca, sui juris villa ad Scaldim, ubi 
ostenditur ejus sepulerum; sed corpus virgineum 
Balduinus ferreus Gandavum transtulit ad Blan- 
diniense S. Petri monasterium ; ubi conjunctum 
est reliquiis S. Bertulfi. Maffzus scribit, cives 
Gandavenses unà cum Wilhelmo episcopo Tor- 
nacensi diem festum sibi instituisse anno mille- 
simo trecentesimo primo. Sed Blandinii frequen- 
tior est ejus memoria, unde in Martyrologio le- 
gitur, sexto Kalendas Novembris : In Blandinio, 
adventus corporis sanctissime Virginis Christi 
Amelbergz. Kalendis Maii: In Blandinio mo- 
nasterio, translatio corporis sanctissimze Amel- 
berge». Decimo tertio Kalendas Junii : In Blandi- 
nio, translatio corporum sanctorum Gudwali, 
Bertulfi, cum reliquiis sancte virginis Amelber- 
g:e. In picturis manu gestat pedum instar abba- 
tisse, vel palmam ceu virgo. Sub pedibus piscem 
habet, vulgo sturionem, quem alii acipenserem 
vocant. His enim piscibus navem comitantibus, 
fertur corpus ejus divino nutu, adverso flumine 
vectum esse. Hactenus Molanus. 

18 Quod de pisce Sancte appicto tradit, nescio 
unde hauserit; neque enim in. tota translationis hi- 
storia. vel verbum habetur, quod comitatum illum 
insinuet, praterquam in Legenda majori Belgica, 
quam. non satis sinceram. postea ostendemus. Forte 
melius quis censuerit, indicari piscem alterutrum 
de quibus in. Legenda agitur num. 27 et num. 43. 
Breviora sunt quz Miraus subtimide tradidisse vi- 
detur; solerter advertens, nonnulla in his narrari, 
qua connecti omnino nequeant, misi S. Amalberga 
ad decrepitam atatem vitam produzerit; utpote qua 
sub S. Landrada disciplina prima posuerit meli- 
qiosg vite rudimenta, a Carolo Martello adamata 
fucrit, vixeritque interim usque ad annum 112. Sed 
erunt hac alterius. paragraphi argumentum, quod 
chronologicam vitz rationem, quoquo modo fieri po- 
lerit, si non conciliare, saltem αὖ absurdis eximere 
conabimur. Hzc Mirai verba sunt de S. Amalber- 
ga : Belisix ἃ S. Landrada piis moribus institu- 
tam fuisse tradunt. Diu vixit, ac demum anno 
DCCLXXII obiit in sui juris villa Tamisia seu Tem- 
pseca ad Scaldim in diceeesi Gandensi; ubi ho- 
dieque tumulus ejus ostenditur, et vitze historia 
Ms. asservatur. Corpus virgineum Balduinus 
Ferreus, Flandrix: Comes, anno DCCCLXX ad 
Blandiniense monasterium transtulit. 

19 Ex binis jam adductis elogiis suum paulo 
longius concinnavit laudatus etiam supra Flandrie 
illustrator Sanderus in Hagiologio pag. 6, annum 
translationis male signans. 890 : mendo, opinor, 
typographico, cum. Mira ipsius verba recitet , ve- 
clissime cum eo observans Sanctam diuvixisse. Sed 
prioribus adjungit, S. Amalbere: Vitam scripsis- 
se S. Radbodum Ultrajectinum episcopum xiv, 
ex regia Frisiorum et Francorum stirpe, virum 
spiritu prophetico clarum. Scripsisse item eam- 
dem Theodoricum abbatem ad S. Trudonem Ordi- 


Tomus nu Julii. 


73 


nis S. Benedicti, in dicecesi Leodiensi, ex mona- 
sterio Blandiniensi, uti recte notavit Valerius 
Andreas in bibliotheca Belgarum. Sed hzc paulo 
post examinanda, erunt, ubi et proliziorem aliam Vi- 
tam T'landrice scriptam discutiemus ; ad hunc ar- 
ticulum modo spectat de sancta Amalberga. elogium, 
jam citatis paulo antiquius, quod. nobis. suggerunt 
citati non semel alibi codices Adonis manuscripti 
cenobii S. Laurentii apud. Leodios, de cujus. atate 
certo statui nil potest, et Florarium. Sanctorum, 
item manuscriptum, in quibus eadem exhibetur ora- 
tio, preterquam quod. positionem. distinctius deter- 
minat F'lorarium sic annuntiationem, exordiens : 
Apud Temsecam, depositio Amelberge virginis, 
de stirpe Karolidarum, eujus corpus Gandavi 
apud sanctum Petrum in monasterio Blandinio 
quiescit. Cetera plane conveniunt cum iis, qua ez 
jam dicto Adone Leodiensi describo, accepta. ez ipsa 
Legenda, sic tamen ut. Caroli nomen ferme zque 
ad Martellum, atque ad Magnum referri possit. 
Ita habet : — 

20 In Gandavo, sancte Amelbergz virginis, 
quz nobilibus orta natalibus, nimio corporis de- 
core omnibus erat amabilis; sed vilis et despica- 
bilis humanis desiderabat apparere oculis. Quze 
cum omnes illius temporis Virgines superaret, 
propter honestatem corporis pene incurrit pudi- 
citi: detrimentum. Nam cum ejus opinio ad re- 
gem Carolum pervenisset; continuo ipsius amore 
captus, ccepit cum illa indesinenter de nuptiis per 
internuntios agere. Postquam autem sensit vo- 
luntatem suam a beata Virgine, quz se meliori 
sponso, id est Christo devoverat, omnimodis re- 
probari; quod blandimentis et potestate regia 
non potuit, per insidias et quzdam latrocinia 
clanculo nisus est tentare. At illa contra hec 
omnia orationum clypeos obtendebat. Quadam 
vero die, cum ipsa intra domum sola resideret, 
orationi ineumbens, puer familiaris repente per 
posticum irruit, proclamans et nuntians Re- 
gem cum satellitibus suis adesse pro foribus. 
Tune ipsa nihil sui oblita, oratorium, quod domui 
adhzrebat, celeri cursu ingressa est; ubi se illi- 
co cum gemitu et lacrymis ad orationem prostra- 
vit, flebili voce obsecrans, ut eam Dominus de 
imminenti periculo liberaret. 

2] Tum vero Rex nimium temerarius post 
eam in oratorium instans, ccepit illi multis adu- 
lationibus blandiri, honoresque promittere tem- 
porales, quo sie illam suis persuasionibus acquie- 
scere faceret. Verum ipsa sponsum, quem elege- 
gerat, nullo modo derelinquere volens, jacebat 
immobilis, et ita solo defixa, acsi quibuslibet ra- 
dicibus implicita teneretur. Postquam autem Rex 
cuncta vaniloquia adhibuit, nihilque se proficere 
vidit, regiam auctoritatem vertit in seevissimam 
tyrannidem, arreptaque ejus manu, violenter eam 
foras trahere conabatur. Sed cum etiam ita nul- 
lus eum sequeretur effectus, tandem puellze bra- 
chium fortiter excutiens, summaque vi contor- 
quens, fracto humeri ejus osse, quasi qui se vin- 
dicasset, abscessit. Tune illa, αὖ erat tenerrima, 
vulneris dolore gravata, coram Domino aliquan- 
tulum flevit. Tamdiu autem oravit, donec Chri- 
stus, qui eam sibi desponsaverat, eam sanitate 
integra restauraret. Ex illa die nullum secularem 
passa amatorem, solius ccelestis amatoris dile- 
ctione flagravit, donec carne soluta, post. quem 
desiderio suspiraverat, ad Christum cum virgini 
tatis et sanct vitze remuneratione pervenit. 

29 Superest encomium. Saussayi, cujus errorem 
jam palam fecimus, in eo quod Laubiis sanctam no- 
15 


stram 


AUCTORE 


J. B. S. 


Ado S. Lau- 
rentii Leodii 


E 


cum Flora- 
rio Ms. satis 
concordat. 


F 


AUCTORE 
J. B.S. 
Quanam in 
Saussayi en- 

comio 


* lege Belisia 


B 


corrigenda 
sint. 


Breviarii 

Blandinien- 
sis Ms. feli- 
ciler reperti 


74 


stram Virginem collocet, ubi non ipsa sed senior syn- 
onyma Vidua deposita olim fuit, nunc Binchium 
translata, ut suo loco ostendimus, Sic tersiori paulo 
phrasi loquitur in suo. Martyrologio. Gallicano ad 
hunc diem : Laubiis, sanct:€ Amalbergze virginis, 
qu:e sanctissimze Landrad: in Besili:e " coenobio 
se ad instituendum committens, ejus disciplina, 
ad tantam castitatis et religiose vitte gloriam 
evasit, ut veluti totius sanctimoni: portentum a 
cunctis suspiceretur. Tanta autem  prwstabat 
pulchritudine, ut Carolus Martellus eam sibi in 
uxorem adsciscere cum ardentius percuperet, 
rapereque niteretur, reluctantis os brachii con- 
fregerit. Qua de re suppudefactus, pudicitize vir- 
ginali, Christi amore seculum aspernanti, de se 
triumphum agere permisit. In Christi igitur fa- 
mulatu quiete Amalberga perstitit, magna gra- 
tie fenora accumulans, donec tandem coelesti suo 
sponso ad optatissimum consortium invitata, 
carnem exuens purissimum spiritum in ejus ma- 
nus lzetabunda efllavit. Obiit autem in sui juris 
villa Tamisia ad Scaldim prope Gandavum, ubi 
hodieque in ejus nominis basilica sepulerum ejus 
ostenditur. 

23 Errat hic denuo Saussayus, nescio quem du- 
ctorem secutus ; ostenditur quidem Tamisie vacuum 
S. Amalberg: sepulcrum, ubi capella et altare ipsi 
dedicata sunt ; at basilica nulla. ejus nomini inscri- 
pia; nam templum pareciale, quod ibi unicum, 
beatissima virgini Deiparae sacrum movimus. Sa- 
lis accurata sunt, que deinde subjungit : Sed vir- 
gineum corpus, amplioris venerationis affectu, 
Balduinus Ferreus, Flandrie comes, ad Blandi- 
niense S. Petri coenobium transvexit, ubi una 
cum reliquiis S. Bertulphi ab incolis condigno 
frequentatur honore, hoc ipso die, quo jam mul- 
tis abhinc retro seculis, sibi festa ejus exequen- 
da a Wilelmo episcopo Tornacensi, tum dicece- 
sano indici postularunt. Ex hisce suismet verbis 
colligere poterat Saussayus, non Laubiis depositam 
esse aut peculiari veneratione coli sanctam. Amal- 
bergam virginem, sed. istic mazime ubi basilicam 
ei exstructam, etsi non recte, memorat. Quod magis 
eliam mirere, cum verbis proxime sequentibus refe- 
rai, elevationem sanctze Amalberge vidus et 
sanctimonialis ; cujus transitus, inquit, Laubiis et 
Binchii quotannis festivatur 1v Idus Junii; male 
iterum pro v1 Idus seu x Julii. Nunc ad singula- 
rem. ejus cultum. Gandavi, Tumisie et Maternz 
progredimur. 


δ IV. Peculiaris Sancte cultus Gandavi 
in monte Blandinio. 


e eo hic cultu solummodo agimus, qui Blandi- 
D niensibus monachis, post sacrum corpus eo trans- 
latum, proprius fuit in. Officiis ecclesiasticis : nam 
quz ad ipsam translationem, et S. Amalbergee ge- 
neraliorem apud Gandavenses venerationem. spe- 
ctant, suum inferius. locum. opportunius invenient, 
Mihi quidem dubium non fuit, quin. singulari olim 
Officio gavisa. fuisset hodierna Sancta in cenobio 
Blandiniensi, tametsi nullam ejus memoriam hodie 
superesse intelligerem apud. ceenobitas illos, causan- 
les, reliquiarum omnium, et sacrorum suorum tum 
cimeliorum, tum monumentorum supellectilem, irre- 
garabili jactura, a. furentibus seculo xv1 Calvinianis 
iconomachis aut igne absumptam, aut aliter destru- 
Ctam fuisse. Id vero mihi satis perspectum erat; ve- 


DE 5. AMALBERGA VIRGINE. 


rum non ita periisse omnia existimabam, ut saltem 
pradicti Officii exemplum aliquod impiorum istorum. 
manus non e[fugisset. Feliciter evenit, ut quod. ibi 
non reperi, aliunde in. manus meas opportune inci- 
derit; nempe codex Ms. in forma, ut aiunt, quarta, 
paginarum ferme quadringentarum, rudi charactere 
Belgico cum. suis rubricis, haud dubie ex. vetustiori 
aliquo descriptus, sub finem seculi xv1, vel prin- 
cipium seculi xv1r : ipsa enim. illa narrat, qua in 
cenobii excidio anno 1578 ab. impiis hareticis per- 
petrata. fuerunt. 

25 Pradicti codicis titulus est, Officia de San- 
ctis nostris ; et paulo inferius nomen suum. distincte 
exprimit is, qui totum. codicem. propria sut manu 
descripsit, in hunc modum : Ad. usum fratris An- 
dree vander Meere, monachi sancti Benedicti 
Ordinis, sancti Petri in monte Blandinio. Sequi- 
tur Kalendarium, ex quo, primo statim. intuitu, 
perspicias quz et quot Officia. propria in eo Brevia- 
rio Ms. contineantur, licet in decursu mensium or- 
dine disposita non sint, cum. S. Amalberge memo- 
ria primum in corpore locum occupet : remittit ita- 
que ad varia folia, ubi singula officia. invenienda 
sint. In Kalendario prima est depositio S. Bertul- 
phi ad v Februarii. Die sequenti, v Februarii A- 
mandi et Vedasti; et ejusdem mensis 1x Ansberti 
episcopi et confessoris. Pro Martio, ad 11. diem 
Winwaloéi abbatis ; ad xx S. Wulframni epi- 
Scopi; ad xxxi, translatio SS. Wandregisili, Ans- 
berti et Wulframmi. Mense Aprili sola habetur 
elevatio S. Florberti ad xix. Diex Maii, Comme- 
moratio S. Amalberg: virginis in utrisque Ve- 
speris; tum vero ad diem xx translatio sanctorum 
Gudwali et Bertulphi. 

26 Recte hac omnia an perperam ordinata. sint, 
non est hujus loci disquirere; Sanctorum seriem 
prosequimur. Junii die v Gudwali Episcopi ; xi 
octava S. Gudwali. Ad x Julii, Amalberge vir- 
ginis ; ad xvir, octava Amalbergz. Ejusdem men- 
sis XXII, depositio S. Wandregisili abbatis. JVo- 
tabile est festum S. Anns, matris B. Maris hic 
insertum, tamquam. cenobii istius proprium ; unde 
colligas, prius ibi in usu. fuisse xxv. Julii, quam 
ab universa, Ecclesia celebraretur. Die xx1x est Oc- 
tava S. Wandrigisili. Mense Augusto sola habetur 
commemoratio Winwaloéi in utrisque vesperis, 
I die. Pro mense Septembri signatur adventus SS. 
Wandregisili, Ansberti et Wulframni die τι, et oc- 
tava ejusdem adventus die x. Octobrem ornant ele- 
vatio S. Wulframni die xv, translatio S. Amandi 
XXVI, atque adventus S. Amalbergz xxvir. Mense 
ANovembri celebratur. festivitas Florberti abbatis, 
die ΠῚ; tum vero die x octava S. Florberti. De- 
mum pro 111 Decembris adventus SS. Gudwali et, 
Bertulphi. Hzc sigillatim. enumerare visum. est, 
ut brevi in schemate totius operis, hodie rarioris, 
economia. reprasentetur. 

2T Habes igitur notitiam codicis, in quo, uti di- 
cebam, primo loco ponitur Officium de S. Amalber- 
ga, per paginas plusquam. quinquaginta. sic disposi- 
tum, ut. principio occurrant capitulum et hymnus ad 
Vesperas; tum invitatorium, hymnus aliaque pro 
singulis Nocturnis propria, cum octo Lectionibus ex 
Vita. excerptis, non servato ordine; nam tres prio- 
ves Legenda, infra exhibenda, ex num. 1 et 2. ac- 
cepi sunt; quarta vero et ceterz ex num. 33 et se- 
quentibus profluunt ; octava. vero. finem Vite. com- 
plectitur. Evangelium, simile est regnum eclorum 
decem virginibus; et S. Gregorii in illud homilia, 
nihil preter commune continent. Ad Laudes et per 
horas propriz sunt. Antiphona, qua et Vesperis con- 
veniunt, de quibus plusculum. infra. Sequitur totius 


Vite 


D 


Officia pro- 
pria 


ordini enu- 
merantur, 


E 


prasertim S. 
Amalberga, 


A 


de qua hym- 
nus ad Ve- 
speras, 


item ad Ma- 
tutinum, 


C 


Antiphona, 
orationes, 
etc., 


DIE DECIMA JULII. 


Vitz reliquum, in varias Lectiones intra octavam di- 
stributum. totis paginis quatuor et viginti ; quibus 
omnibus demum subjungitur : Officium in adventu 
S. Amalberg: pro xxvit Octobris, ut ez Kalenda- 
rio patuit, in quo omnia sunt sicut in officio pre- 
dicto, exceptis paucis, qua illic extenduntur. Le- 
ctiones porro ad eam solennitatem accepta sunt ez hi- 
storia inventionis sacri corporis et translationis, 
infra à. mobis paulo accuratius ezcaminanda. Liceat 
modo nonnulla ez illis specimina seligere, ec quibus 
de ceteris facilis sit conjectura. 

928 Primum occurrit Vesperarum capitulum (nam 
antiphonas easdem esse dicimus, qua sunt ad Lau- 
des) Sapientia vincit malitiam, attingit ergo a fine 
usque ad finem fortiter, et disponit omnia suavi- 
ler. Hymnus dein mom satis terse digestus est im 
hunc modum : Agnum sponsum virgineum roge- 
mus unanimes, ut nostra roret pectora superno 
spiramine, in explicandis laudibus Amalberge 
virginis » A magnis traxit regibus venam clari 
sanguinis, sed clariorem reddidit virtutum insi- 
genibus, quod claret in miraculo restituti brachii » 
Phalanx fugatur daemonum ad occursum virginis, 
piseis in sicco palpitat, hoc ingens miraculum, 
rorante mundo, pluvia sudo sedet aeris » Hinc 
contemptis sponsalibus Caroli clarissimi, ipsius 
ob tyrannidem passa est martyrium, quam Chri- 
stus sponsus virginum fovens sanat sauciam » 
JEgros saluti reddidit vocis medicamine, nam 
c:ecus ad lumen redit, claudus jam rectus salit ; 
largam medelam sentiunt, qui salute indigent » 
Multis elaram virtutibus coeli cives visitant, ut 
Deo chara filia poli petat gaudia, quo nos tecum 
fac scandere, Virgo felicissima » Gloria et honor 
Deo usquequo altissimo, una Patri Filioque, in- 
elyto Paraclito, cui laus est et potestas per zeter- 
na secula. Amen. Hac et sequentia pleraque om- 
nia non nisi ex ipsa vita satis intelligi possunt. An- 
tiphona ad Magnificat sic habet: Euge Amalber- 
ga pulchra Christo, splendida Dei filio, Angelis 
et Archangelis omnibus grata, cum quibus casti- 
tate nites, pudicitia gaudes; o imperii ccelestis 
augusta, Agni comitatibus hzrens, exaudi sup- 
plices tuos de ccelis, et interpella sponsum tuum 
pronobis. Oratio : Deus qui nos annua beatz 
Amalbergz virginis solennitate letificas, da ut 
quam veneramur officio, pi: conversationis se- 
quamur exemplo. 

99 Ad Matutimum, Invitatorium : Adoremus 
Dominum regem eunctorum pie viventium, qui 
beatam Amalbergam coronavit in celestibus. 
Hymnus : Claris psallendo vocibus, hymnum ca- 
namus Domino; in Amalbergze beatz gaudentes 
solennitate » Regio alta pabulo, nobili lacte po- 
tata, pullulans in infantia, sanctitate gloriosa » 
dilecta mundali regi, plus polorum chara regi ; 
juste vivens feliciter, triumphat in ccelo semper » 
O benigna Amalberga, audire nostrum dignare in 
tuo melos honore, ac pro nobis intercede » Inve- 
cta choris angelicis, nostris miserere culpis, jugi 
prece nos conserva, ac te colentes adjuva » Glo- 
riam Patri psallamus, ejusque soli Filio, atque 
Spiritui sancto, nunc et omne per seculum. Amen. 
Tunc sequuntur sex Antiphonz pro primo Noctur- 
mo, sed quas describere opus mon est, cum eumdem 
prorsus stylum sonent, quem eo precedentibus hym- 
nis satis degustavimus. Ejusmodi sunt. Responsoria 
post singulas lectiones, sic pergendo per totum Offi- 
cium, bis quodammodo veferens, qua satis erit. se- 
mel in. Actis percurrere. 

30 Sublimiores non sunt antiphonz quas Laudibus 
et. Vesperis tam primis quam secundis aptatas dixi- 


75 


mvus. Ex antiphona ad Benedictus statue de ceteris : 
Laudemus Dominum Deum nostrum in beate 
virginis Amalbergz gloriosa solennitate, quze in 
hac peregrinatione nuptias seculares contemnens, 
Christum sibi sponsum elegit. Alleluya. Ad Lau- 
des et ad. Tertiam eadem, est oratio, quam supra de- 
dimus ; ad Sextam. autem. hzc subjicitur : Da, 
qucesumus, omnipotens Deus, ut qui beatze Amal- 
bergze virginis tuz natalitia colimus, et annua 
solennitate lztemur, et tantze fidei proficiamus 
exemplo. T'um demum ad Nonam : Przsta, quze- 
sumus, omnipotens Deus, ut beate Amalbergz 
virginis tuze natalitia recensentes, meritis ipsius 
protegamur et precibus. Im secundis Vesperis ni- 
hil notandum. occurrit prater antiphonam ad. Ma- 
qnificat, quz precationem. redolet, prime non mul- 
tum absimilem ; oratio vero eadem cum. ea, qua 
primo loco relata est. 

31 Et hzc quidem. hactenus de proprio Officio, 
a monachis Blandiniensibus decantari solito, dicta 
sufficiant, qua id ratione hodie observetur, vel inde 
satis patet quod. nec illud ipsum sese hoc tempore ha- 
bere, nec novisse fateantur ; adeoque omnia ez com- 
muni sanctarum. Virginum desumenda sint, quem- 
admodum de S. Rumoldo, sancta. Godeleva aliisque 
factum. ostendimus; quos cum varie ecclesie pro- 
priis Officiis olim celebrassent , ea sensim in desue- 
tudinem abierunt : sive quod Ordinarii ad normam 
Concilii Tridentini ea. omnia exigenda. censuerint, 
sive quod forte per grassationes Calvinianas codices 
ipsi consumpti sint, sive quod aliunde interruptus 
Officiorum istorum cursus, demum omnino negle- 
ctus fuerit. Quznam praterea apud. Blandinienses 
olim eluzerint in S. Amalbergam pietas et fiducia, 
quo tunc in honore habitz reliquiz, qua miracula 
ipsi adscripta, musquam scriptum aut. traditum re- 
peri. De generali apud Gandavenses solennitate jam 
verbo diximus, et porro in sequentibus plura dicen- 
tur. Hanc etiam plane spectat singularis et con- 
stans veneratio, qua in locis Flandriz, ipsius San- 
ctz commoratione quodammodo consecratis, a. mul- 
tis retro seculis perseverat, Tamisize presertim in 
Wasia, ut principio dicebamus, et Materna, seu 
Materenz, non procul. Aldenarda; quc erit para- 
graphi sequentis argumentum. 


$ V. S. Amalberge cultus Tamisize 
et Materne in Flandria. 


e horum locorum situ abunde dictum est sub hu- 
D jus Commentarii initium, et de utroque memi- 
nit Legenda ipsa, ut, licet ibi plura incerta sint, mi- 
nime dubium videri possit, quin utriusque Domina 
temporalis fuerit S. Amalberga, et utrobique non 
modicam sanctissima vitae partem exegerit. A primo 
ut exordiamur, fama istic est ac. multorum seculo- 
rum traditio, rudera quedam, adhuc exstantia, mon 
procul a celebri puteo, ruinas esse priscae domus seu 
castri in quo Sancta habitaverit, ubi modo spectatur 
horreum, vel eo titulo venerabile. Puteus autem, 
medio circiter horz quadrante a. Tamisiensi munici- 
pio dissitus, im sacelli cujusdam. formam decenter 
hodie coopertus est, ad quem non solum incolz, sed 
ex tota. ferme Wasia concurrunt. populi, salubrem 
adversus febres aliosque morbos aquam hausturi, 
non sine certo levamine, et tota sepius. sanitatis re- 
cuperatione, ut publica istic. fama contestatur. Au- 
diamus adm. R. D. Joannem Baptisiam .Buyst, 
Oratorii D. J. presbyterum, modernum. Tamisien- 


sem 


AUCTORE 
J.B.S. 


quorum om- 
nium nullus 
hodie usus 
est. 


E 


F 


Celebris pu- 
teus adver- 
sus febres, 


AUCTORE 
J. B. S. 


Sanct pa-.- 
trocinium in 
naufragiis, 


B 


item in aliis 
morbis et αὖ- 
ris tempesta- 
tibus. 


Solennis sup- 
plicatio ferui 
Ww Penteco- 
stes 


16 
sem pastorem, ita ad me scribentem ; Qusesitis de- 
mum superaddo, puteum exstare lapideum, qui 
viventi Virgini fuit in usu, et jam populo locus 
est sacer, atque in formam sacelli devotissime 
ornatur, ad quem turmatim quam internus quam 
externus populus eximia devotione accurrit, qui 
aqua dieti putei seu fontis refectus, non infre- 
quenter a morbis, presertim febribus liberatur. 

39 JNeque ibi sistit sancte Virginis in suos. exte- 
rosque superna protectio; cum enim et de. aliis ejus 
prasidis favoribusque interrogassem, diserte γ6- 
spondet laudatus Pastor: Peculiare omnino est 
Sancte patrocinium, soletque in omnibus maxi- 
me mnaufragorum periculis, et pro felici segete 
etiam invocari. Ad particularia autem. descendens 
petieram, am mon exslaret memoria recentiorum. 
miraculorum, aut saltem beneficiorum, que Sancte 
meritis adscriberentur ; qua vero fierent. piorum ad 
ipsam vota, tum in ipsa. festivitate, tum aliis anni 
iemporibus? Ad utrumque quaesitum : Tanta est 
inquit, erga Virginem devotio, concursus tantus, 
ut de beneficiorum seu miraculorum approbatio- 
ne przdécessores nostri parum fuerint soliciti. 
Verum hze inter innumera declaro, me sepius ἃ 
viroamplissimo, Congregationis Oratorii Przeposi- 
to, ac per xL1v annos hujus parochiz rectore, ac 
dive Amalbergse cultore devotissimo audivisse, 
adse venisse nautas, qui, ni impedisset, juramento 
affirmassent, sein naufragii periculo Divam in- 
vocasse, eodemque quo in ecclesia nostra habitu 
imago exponitur, in navi auxiliatricem spectasse. 
Hac paulo distinctius litteris mandata non esse, fru- 
stra conquerimur. D 

34 Subdit Buystius miraculum aliud paulo ma- 
gis expressum : Huic adjungatur, ait, venisse ad 
prefatum Amplissimum, Patrem quemdam Ca- 
pucinum, quondam collegii nostri Tamisiensis 
alumnum, (docent enim istic litteras Iuumaniores 
Oratoristz) qui ex maligna febri morti proximus, 
Divae auxilium implorans, et aliquot sacrorum in 
sacello ejusdem celebrandorum voto se obstrin- 
gens, fatebatur, se illo habitu, ut supra, sibi, vix 
spiritum trahenti, sanctam Virginem adstantem 
vidisse, et brevi sanitatem pristinam obtinuisse. 
Praefata vota hie persolvens, przdecessori meo 
rem candide aperuit. Quod iste Pater sincerius et 
apertius explicuit, alii tacite profitentur, nam teste 
eodem Buystio, frequentiora etiam fiunt sacra vo- 
tiva, quae a personis et locis dissitis, prout nu- 
per Amstelodamo, hie persolvuntur, ut debitas 
gratias pro sanitate, quam divze Virginis hujus 
auxilio adscribunt, referant. Atque hac nom solis 
Tamisiensibus, sed etiam remotissimis quibusque 
clientibus communia sunt ; non item quod. sequitur : 
Omnibus profecto patrize hujus incolis apprime 
estnotum, omni vieinarum parochiarum segete 
grandine szepius devastata, hanc unam fuisse in- 
columem, quam incolumitatem Virginis patroci- 
nio, qu: ad fructuum terrz conservationem spe- 
cialissime invocatur, indubitanter adscribunt. 

$5 Sic deinde prosequitur : Merito etiam no- 
tanda devotio, quze quotannis feria rv post Pen- 
tecosten divze Amalbergz ab immemorabili tem- 
pore exhibetur, quze solennitas vulgo intitulatur : 
CIRCUITUS LIPSANOTHECJE RELIQUIARUM S. AMAL- 
BERGE. Hzc series dicte solennitatis. Inter se- 
cundam et tertiam matutinam fit sacrum, quo 
finito, processionaliter ad puteum predictum 
proceditur, ibidemque cantata illius diei antipho- 
phona, propter nimium concursum, se in turmas 
dividunt, abeuntque per totam viam, quie ad 
quatuor horarum spatium extenditur, rhythmum 


DE S. AMALBERGA VIRGINE. 


de S. Amalberga indesinenter canendo : am tono 
Litaniarum, an. proprio alio, parum interest. Car- 
men. ipsum sew ode panegyrica Flandrica, in tres et 
quinquaginta articulos, patriarum cantilenarum mo- 
re divisa, totam. Vile seriem ex ordine decurrit, 
Virginis laudes ex Legenda ipsa potissimum excer- 
ptas, rudiori quidem minerva, sed. intimo pietatis 
sensu, et grandi in sanctissimum Patronam fiducia 
eaprimit, post singula cantionis segmenta. recurrente 
metro precatorio intercalari : Ap3uvA Nos DEUS 
PER SANCTAM TUAM VIRGINEM, ÀDJUVA NOS DEUS 
PER EAM QU.E TIBI PLACUIT. 

96 Testati mili sunt, qui supplicationi interfue- 
runt, ad eam confluere innumerabilem prope homi- 
num ec tota. Wasia turbam, inter quos, ut iterum 
habet. Buystii epistola, ingens nudipedum multitu- 
do, quae vix numerari possit. Quod autem in hac 
supplicatione stupendum, multi senes et. infirmi 
hoe magnum horarum quatuor spatium sine ullo 
labore perficiunt; et pro certo hic habemus, mul- 
tos, quibus iter illud pr: febribus aut tibiis pedi- 
busve caducis videbatur impossibile, sanos ab iti- 
nere rediisse. In hac supplicatione etiam plurimi 
videntur, qui, pre nimia infirmitate, curribus 
cireumvehuntur ; atque ad majorem dictze solen- 
nitatis pompam, aliquot centeni equitatim suppli- 
cationem comitantur. Hoeque quam maxime mi- 
randum, quod ob nullam aeris injuriam, vel via- 
rum diffieultatem hzc supplicatio umquam in- 
termittatur. Hisce (prosequitur) innumera pos- 
sent addi, quze clarius et plenius ore quam calamo 
possint exponi. Ceterum jam data narratio Tami- 
siensium. ceterorumque accolarum constantem in. S. 
Amalbergz patrocinium fiduciam. tam abunde de- 
monstrant, ut. pluribus inquirendis supersedendum 
existimaverim. Quam vero penam olim tulerint ob 
pradicta supplicationis neglectum, docebunt mira- 
cula, ex codice T'amisiensi Legenda subjuncta, ubi 
sub ipsum principium funesta. historia describitur. 

37 Ad cetera cultus Tamisiensis argumenta pro- 
gressus, quasiveram mum. ibi recitaretur Officium 
proprium, pertotam octavam distributum, quali usos 
noveram. monachos Blandinienses. Reposuit Buy- 
stius : Ex praedecessoribus nostris traditum habe- 
mus, proprium Officium ibidem fuisse decanta- 
tum, et ad probam facit, quod et hactenus illud 
Officium Ms. in archivis nostris asservetur, licet 
a multo tempore Officium de communi Virginum 
solum sit in usu. Quod nisi x Julii incidat in ip- 
sam Dominicam, festum Virginis Amalbergo 
transfertur in Dominicam subsequentem, quo ca- 
su solum festum a confraternitate solenniter co- 
litur, et eum octava finitur ; et illa ipsa Dominica 
sunt parochi: enezmia, quia universalis est, Pa- 
irona. Ad sequentem quzstionem; utrum quemad- 
modum Dlandinienses etiam Tumisienses celebrarent 
translationes, quibus diebus et quo vitu? Responsum 
est : Inventionemre liquiaruum (qua Blandiniensi- 
bus adventus est) incidere in xxvit Octobris ; trans- 
lationem earumdem in Dominicam ante festum 
S. Michaélis, utrumque ritu duplici celebrari. Ev 
quibus facile intelligitur in quo cum monachis conve- 
niant, in. quibus vero, ob nescio quas raliones, de- 
flexerint. 

38 Sequebatur questio ; an S. Amalbergze reli- 
quias haberent, quz in templo exponerentur ? Solu- 
tio fuit : Reliquias haberi, quze festis solennioribus, 
et omnibus Sacris, in sanct: Virginis honorem 
cantatis, exponi soleant. Sintne ille solummodo 
S. Amalbergee Susterenensis, an forte adjuncta ali- 
que proprie, quas olim ibi fuisse constat, non habeo 
unde certo explorem. Satis modica videtur particula, 


thecae 


magno popu- 
li concursu 
[requentari 
solita. 


E 


Officium ho- 
diernum est 
de communi 
Firginum. 


Sacrarum 
reliquiarum 
veneratio ; 


Α 


locus sepul- 
cri et alia 
cultus indi- 
cit. 


Ima ginis 
explicatio, 


€ 


DIE DECIMA JULII. 


theca argentea orbiculari inserta, et lapillis pretio- 
sis circum. exornata ; qua in majori duplicata, quo- 
dammodo capsa, οἱ ipsa affabre facta reponi consue- 
vit; dum populi venerationi repraesentatur. Quanta 
porro confluentium. undequaque hominum multitu- 
dine, et reliquiz ipse, et locus prima sepultura, 
qui hodiedum ibi monstratur, quotidiana ferme sup- 
plicatione, el longioribus sepe peregrinationibus fre- 
quententur, non est qui paucis eaplicare valeat. Di- 
ceres, P'landros orientales pro sancte Virginis sua 
gloria pia aemulatione certare, ut de xancta Godeleva, 
singulari occidentalium. Patrona, alibi me indicare 
memini.Sacrum in honorem ejusdem sanctze Vir- 
ginis (verba iterum 'sunt D. Pastoris) perpetuum 
singulis feriis quartis, magno populi concursu can- 
tatur, preter innumera votiva, quz fere indies 
ibidem celebrantur. 

39 Jam dictus veteris sepuleri locus ad. dextram 
intrantibus ostenditur, sub altari Sancta dicato, in 
cujus summitate eminet. Carolus, Virginem brachio 
apprehendens; statua S. Willibrordi partem unam, 
alia S. Landradz partem alteram eleganter. conde- 
corant. Ut verbo dicam, eximia erga sanctam .Pa- 
tronam reverentize ubique occurrunt indicia in pictu- 
vis, vexillis, cathedra concionatoria, aliisque exte- 
rioribus signis, que omnia eximiam prorsus erga S. 
Amalbergam Tumisiensium clientelam. apertissime 
demonstrant. Sacellum ab ipsa olim exstructum tem- 
pli partem. facere censetur, unde ipso ejus fronti- 
spicio F'landrica inscriptione significatur, S. Amal- 
bergam sanctissimze Dei genitrici Mariz sacellum 
istud erexisse anno ncorxx. In ejus effigie refe- 
renda variant pictores et. sculptores, apud. quos ferme 
sanctimonialis habitu exprimitur; sic tamen ut R. 
D. Pastor Merlebecanus Jacobus Heyndricz, magna 
vite Belgicae auctor, diversam. vestium rationem se 
reperisse fateatur ; de quibus hic mon lubet conten- 
dere. Tamisie et per Wasiam sic passim exhibetur, 
ut sanctimonialem quin et abbatissam fuisse existi- 
mes, apposito grandi pisce, quem sturionem seu 
acipenserem volunt; de quo superius mentem. satis 
expressi numero 18 ; quidquid et alia. de sturioni- 
bus Tuamisiensibus circumferantur, qua vulgi opinio- 
nibus facilius concesseris, quam hic a me referenda 
contendas. 

40 Imaginem, quam potuit accommodatissimam, 
ex variis aliis contractam effingi curavit citatus pro- 
cime Henricius, prototypa sua enumerans a pag. 
396 ; quz etsi Tamisiensibus, propria non sit, neque 
salis omnino constet, S. Amalbergam virginem ve- 
ligioso umquam habitu indutam fuisse, qua simpli- 
citer in Vita narratur velum sibi imposuisse, ut vio- 
lentas proci manus e[fugeret; locum hic tamen me- 
reri videtur, tum οὐ singularem pra ceteris elegan- 
liam, tum. quod plura sub unum aspectum exhibeat, 
qua sparsim divulgantur ; quorum pleraque ex Vita, 
et ex jam dictis satis obvia sunt. Notandum dumta- 
vat stamineum textum seu eribrumputeo appensum, 
quo memorant, diceret aliquis comminiscuntur, San- 
ctam ex altero puteo, multorum inter vicinos litigio- 
rum causa, aquam, hausisse, atque alio detulisse, 
ubi in arido fundo aquam elicuerit, unde modo pu- 
leus exuberet, sub S. Amalbergz nomine, sive. is 
sit, qui hodie Tamisiz, ut censet Henricius, sive 
qui Materne sanationum fama celebris habetur. 
Ita pie opinatur ipse, satis feliciter, si eque solide, 
productis alicunde vetustis tabulis, probaretur. Sub- 
stratum. pedibus caput, me tacente satis loquitur, 
quisquis demum Carolus eo denotari prasumatur. Ex 
adjecta lamella. collata cum. Actis, quid anseres et 

*reliqua significent, ultro perspicies; dum interim ad 
alteram paragraph partem procedimus. 


S, Virgo AMELBERGA Rodini 4rdenna nata. Belisia insti- 
tula. Temseca in juris sui villa ad Scaldim anno 112, mor- 
tua et sepulta, a. Roberto Blandiniensis Monasterii Abbate 
inuenta, ibidemque auspice Balduino Ferreo Primo Flan- 
drie Comite anno 810 Lranslata, eL reliquiis S. Bertulphi 
coniuncta; his vltimis turbulentis temporibus periit. Huic 
Guilielmus Episcopus Tornacensis anno 4551, die 9. Octob. 
per totam Christianitatem Gandensem festum cum indul- 
gentiis 40, dierum die sua consueta indizil. 
Hic ure Hic seca. 


41 Tamisiensibus S. Amalberg: eximiis culto- 
ribus, laudanda a&mulatione proximi accedunt. Ma- 
terniani seu MaterPtenses, a pago, hodie Materen 
dicto, quem. in territorio Alostano Aldenarda non 
procul situm, ex Sandero supra descripsimus. Roga- 
tus a me modernus loci pastor R. D. Pieraers pau- 
cis clare exposuit, tum superstites ibi de sancta. sua 
Patrona traditiones, tum vero, quz maxime postu- 
laveram, cultus et venerationis erga ipsam vestigia 
et monumenta. Ex ejus responsis interrogata mea 
intelligentur. Ita scribit: Est in praedicta parochia 
sacellum castrale S. Amalbergze virginis, amplum 
et valde vetustum, ab illa, ut traditur, seculo 
septimo (ex decursu patet, ab ipso intelligi sec. vii) 
dum in Materen habitaret, zdificari jussum, ad 
jactum lapidis ab ecclesia parochiali, S. Martino 
dedicata ; in quo illa (dum viveret, ex parte ma- 
iris parochiv domina) nune ut Patrona, ritu et 
offieio prim: classis, cum festo solenni x Julii 
colitur; quo die fit etiam solennis supplicatio , 
eam omnibus cireumvieinis DD. Pastoribus sua 
presentia honorantibus; uti quoque in dedica- 
tione ejusdem sacelli Dominica post festum Visi- 
tationis B. Mariw "Virginis, cum summa devo- 
tione, magnoque concursu. Subjungit alia de Ca- 
rolo Magno Sanctam in Materen ad nuptias solici- 
tante, qua fusius in Legenda recitantur : hic ea so- 
lum tradimus, quae ad cultum, a. Maternensibus ex- 
hiberi solitum, pertinent. 

42 In Officiis ecclesiasticis nulla ratio trans- 
lationis ejus hie habetur, sed Tamisiis prope 
Scaldim, non procul Teneramunda haberi credo; 
cum tradatur et legatur, illam ex Materen ad 
ilud municipium, cujus etiam domina erat, de- 
migrasse, ibidemque anno DccLxxir obiisse, et 
tempore Roberti abbatis S. Petri in monte Blan- 
dinio juxta Gandavum, atque Balduini Ferrei, 
primi Comitis Flandri:w, sacrum ejus corpus, per 
integrum fere seculum deperditum, tandem post 
multos labores, a monachis S. Petri quasi mira- 
culose inventum, Tamisiis ad dictam abbatiam 
esse translatum. Citat in hanc rem solum auctorem, 


quem 


Materna ve- 
tus sacellum 
castrale. 


in quo con- 
stans Sancte 
cultus, 


el in variis 
morbis me- 
dela, 


Quz ad 
translatio- 
nem prodigia 
fhnguntur, 


18 


quem de S. Amalberga legerit, laudatum. supra 
Merlebecanum Pastorem R..D. Henricium ; tum ve- 
ro vemittit ad. abbatiam .Blandiniensem, in qua 
plura alia particularia inveniri posse existimat. Sed 
neque Henricius multum contulit ad. Sancta vitam 
solide elucidandam ; qui grandes parachronismos in- 
trepide deglutiit, neque eo camobio Blandiniensi vel 
hilum licuit impetrare. Qua de sacri Sancta corpo- 
ris inventione et translatione memorat, paulo diligen- 
tius a nobis explorabuntur paragrapho sequenti. Au- 
diamus modo rescripti partem alteram : 

43 Monumenta istius Sanctee nulla hie sunt 
przeter dietum sacellum, ab infidelibus szepius de- 
vastatum, ab aliis restauratum, et modo in bono 
et honesto statu ; item vestigia illius castri, fon- 
temque solennem, qui a S. Amalberga denomina- 
tur. Null hie sunt reliquie, quod summopere 
deplorandum; Tamisiis esse dieuntur, atque in 
przdieta abbatia, in quam totum corpus Tami- 
siis translatum dicitur. Pluries desuper locutus 
sum religiosis id ipsum affirmantibus. Sed dum 
seculo xv (patet, indicari sec. Xv1) heretici Gan- 
davum oceuparent, atque etiam ipsorum abbatiam 
arcis loco tenerent, omnes thecas argenteas, 
(plurima enim sancta corpora habebant) abjectis 
reliquiis, rapuerunt, quz inter sese mixtze et con- 
gregatz», modo in una theca indistinetim conser- 
vantur.Invocatur Sancta in omni specie febrium, 
contusionum, aliorumque dolorum in scapulis et 
brachiis, atque etiam in morbo, vulgo Dem lan- 
gen evel. quem latine dixeris volvulum, seu morbum 
ilium , alias miserere. In ipsius festo, et per to- 
tam octavam, aliisque anni temporibus, pro ra- 
tione voti aut przedictarum ;afllictionum grassan- 
tium, fit frequens peregrinatio et concursus po- 
puli, eum magna devotione offerentis panem 
unum aut alterum, in protestationem beneficii, a 
Domino Deo, per intercessionem illius Sanctae 
prius collati, uni infirmo ad mortem, de quo vide 
Legendam infra num. 28, unde panes offerendi con- 
suetudinem. ortum habere existimat. Atque hzc de 
cultu hactenus. 


δ VI. Historia translati sacri corporis, 
ejus apud Gandenses veneratio, et per 
Calvinianos interitus. 


olennitati isti przcipuz, de qua superius egimus, 
S apud. Blandinienses occasionem dedit adventus 
sacri corporis, ez loco sepulturz: Tamisia ad istud 
cenobium translati anno 870, imperante. Flandris 
Balduino Ferreo, genero Francorum Regis et Im- 
peratoris Caroli Calvi, cujus munificentia non modi- 
cum. comobio accesserat fortunarum. incrementum. 
Translationis historia Actis ipsis subjuncta est; 
mon eodem, uti videtur, auctore scripta, sed qui 
aque ac alius prodigiis mirum in modum delecte- 
tur; nam tota inventio et. translatio ut. miraculosa 
depingitur. Dixerat Legendista num. 4T, S. Amal- 
bergam sepultam fuisse in ecclesia, quam ipsa, 
coelestis oraculi jussu, in honorem Dei Genitri- 
cis semperque Virginis construxit apud sui juris 
villam Temsecam, positamque ad dexteram alta- 
ris, anno nimirum 1T12, in magno fidelium ad. tam 


celebres exequias concursu; qui procul dubio tam 


venerabiles reliquias frequentare non. desierint, ea- 
rumdemque cultum filiis suis ac nepotibus commen- 
dare, ut rei geste memoria facillime manarit ad 
posteros, necdum toto seculo ab ea remotos. Interim. 


DE S. AMALBERGA VIRGINE. 


translationis narrator, quasi de re obscurissima 
acturus, satis. frigide historiam suam orditur mum. 
49. Transcursis enim post felieissimum ejus obi- 
tum multis dierum eurrieulis, loculus ille, omni- 
bus Christianis honorabilis, in quo sacrum ejus 
jacebat corpus, eunctis mortalibus, excepto uno 
solo eodemque ipsius beatissimze Virginis verna- 
culo, erat incognitus. 

45 Hinc illa multorum, nescio an satis recte co- 
gitatae, et magno ambitu exaggerata pervestigatio- 
nes, nimirum monachorum Trunchiniensium et S. 
Bavonis, quibus omnibus in. Tamisiam juris omnino 
nihil; hinc pertinax silentium illius vernaculi, vel 
ut alibi legitur, sacellani ipsius Virginis, acsi hic 
centenario major fuisset ; tum vero singulare DBlan- 
diniensium studium, jejunia, preces, ac demum facta. 
ceelitus revelatio, et furtiva quodam modo sacri cor- 
poris subductio: qua omnia non multo sensatius dis- 
posita. sunt, quam totius Legenda contextus. Equi- 
dem nom diffitebor, potuisse. occultari sacrum. cor- 
qus metu grassantium et sacra profanaque diripien- 
tium Normannorum; at mulli fidelium, prater- 
quam pratenso illi vernaculo, notum fuisse loculum, 
figmentum puto, poeticis mon absimile, quasi e la- 
tebris educi debuerit. Potuisset sane scriptor ille 
rem simplicius narrare et sincerius, si dixisset, Ca- 
voli Calvi liberalitate Temsecam ad monachos Blan- 
dinienses eodem ipso anno 810 transcriptam, ut do- 
cebit diploma mox producendum ; unde [factum sit, 
ut illi ex villa, tunc sui juris, S. Amalbergze cor- 
pus transferendum. censuerint, ne barbaris fortasse 
in pradam cederet, quemadmodum tot alia Sancto- 
rum corpora Blandinium, tamquam ad securum ve- 
fugium, circa ea iempora translata. novimus, ut 
SS. Winwaloci, Wulframni, Wandrigisili, Gud- 
wali, Ansberti, Bertulfi et aliorum, quorum festi- 
vilates in praedicto conobio annue celebrari solitas 
ex vetusto Kalendario Ms. ostendimus. 

46 Sic rem contigisse, equidem plane existimo, 
ad quam tot circuitionibus et ambagibus minime 
opus fuerit; brevius etium quis dixerit cum Chri- 
stiano Maffxo, cujus verba inferius referemus, jussu 
Balduini F'errei peracta esse omnia. Caroli Calvi 
donationis diploma eruit Cl. Mirzus in Donationi- 
bus Belgicis cap. 9, unde ipsum non uno. loco de- 
scripsit Sanderus. Titulus est: Temseca, Wasie 
villa ad Scaldim fluvium, datur monachis S. Pe- 
iri Blandiniensis juxta Gandavum, a Carolo 
Calvo Francorum Rege, anno ncecrxx. En modo 
diploma ipsum : In nomine sancte et individus 
Trinitatis. Carolus Dei gratia Rex. Notum esse 
volumus ommibus sancte Ecclesie fidelibus, ac 
nostris, presentibus scilicet et futuris; quia ve- 
nerabilis vir Balduinus, abbas monasterii, quod 
vocatur Blandinius, a S. Amando in vico Gan- 
densi constructus, in honore Apostolorum SS. 
Petri et Pauli consecratus, et ubi modo corpus 
B. Amelberge virginis quiescere dignoscitur... 
qualiter pro remedio anim: nostra, fratribus, 
in eadem ecclesia digne Deo militantibus, ut ali- 
quas res per auctoritatem przecepti nostri dare- 
mus: quod et fecimus. 

41 Ad perfectam constructionem videtur ad pun- 
cta deesse verbum. rogavit, supplicavit, vel aliud 
simile. Observa item, Abbatem hic vocari Baldui- 
num, qui in historia translationis Robertus appel- 
latur. Pergit preceptum: Dedimus praefatis Deo 
servientibus, in pago Wasiz super fluvium Seal- 
d:e, villam quae vocatur Temseca, cum ecclesia 
bene ornata, et in honore S. Mariz, et S. Petri 
Apostolorum principis consecrata, ubi S. Amel- 
berga virgo gloriosa migravit a seculo ad Chri- 


stum... 


commode ea- 
plicari pos- 
sunt, 


ex Caroli 
Calvi dipto- 
mate, 


Temsecam 
Blandinien- 
sibus tra- 
dente; 


unde et San- 
cte corpus 
sibi vindica- 
verint. 


Sancli cum 
atiis festa. 
Blandinii, 


C 


DIE DECIMA JULII. 79 


stum... Qux ut pleniorem in Dei nomine obti- 
neant vigorem, et a fidelibus sanctze Dei Eccle- 
sim, ac nostris verius credantur, et diligentius 
conserventur, de annulo nostro subter jussimus 
sigillari. Signum Caroli gloriosissimi Regis. Ilde- 
boldus Notarius, ab vicem Gosleni, recognovi. 
Data Idibus Aprilis, Indictione tertia, anno tri- 
gesimo, regnante Carolo gloriosissimo Rege. 
Actum Compendio palatio Regis, in Dei nomine 
feliciter. Amen. Signati characteres plane denotant 
annum Christi 870, quo mense isto Aprili adhuc flu- 
ebat annus tricesimus regni Caroli, utpote qui in Neu- 
stria, regnare ceperat anno 840 a xx die Junii vel 
paulo post, ut in. sua, Chronologia ostendit Labbeus. 

48 .Ea dicto diplomate, quod anno illo 870 dedit 
Carolus, quo et translationem ipsam contigisse indu- 
bitatum credimus; perspicue, ni fallor, colligitur, 
quod supra dicebamus, fingendas omnino non. fuisse 
tot sacri corporis disquisitiones, prasertim a mona- 
chis cenobiorum Trunchiniensis et S. Bavonis, qui 
absque patenti injuria, in. aliorum opes involare non 
poterant ; nec vero ab ipsis Blandinianis , qui villae 
Tumisiensis possessionem a. Rege consecuti, pote- 
rant pro suo arbitrio, prasertim grassantibus per 
Belgium barbaris, sacrum sanctz Virginis corpus 
in tutiorem. locum transferre: in quo moram non 
longam positam. fuisse, manifestum putamus. Idi- 
bus Aprilis donationem firmavit. Carolus; prima 
porro inventio et translatio facta memoratur mense 
Octobri proxime secuto ; quid igitur ad obvium plane 
negotium tam mira adferuntur? Posset quispiam 
non improbabiliter objicere, motivum aliud Tami- 
siensibus esse potuisse, sacri corporis abscondendi; 
nempe pretiosarum eawviarum retinendarum cupi- 
dos, ad talem occultationem recurrisse, ne a novis 
dominis tanto thesauro privarentur. Sit ita, per me 
licet ; neque sic causam adornanda id genus narra- 
tionis sufficientem invenio. Miracula adinvenienda 
non fuere, ut subditi ad revelandum Dominis suis 
Sancte corpus compellerentur ; nec verosimile est, 
ita conspirasse omnes, ut ansam, inde sumeret trans- 
lationis scriptor asserendi,'loculum, in quo sa- 
crum corpus jacebat, cunctis mortalibus, excepto 
uno vernaculo, fuisse incognitum ; quod. cui pru- 
denti suaderi possit, equidem doceri cupio. 

49. Ututea tamen gesta sint, de rei substantia ve- 
ritate nemo est qui dubitet. Adi, si placet, Meyerum 
in Annalibus ad dictum annum S0, ubi prater- 
ca notatum invenies, confirmasse Balduinum om- 
nia bona ac privilegia ejus ceenobii. Celebrantur 
in monte Blandinio, prater dictam paragrapho ter- 
tio hoc die cum solenni octava festivitatem, primum 
commemoratio S. Amalberge 1 Maii in utriusque 
Vesperis, qua cur ei diei affixa sit, ecpositum non 
invenio, nisi quod ibi translationem aliquam collocet 
Molanus in recitato supra. elogia. Proprium Blan- 
diniense nostrum de sola Sancte commemoratione 
eo die meminit. Scheda, infra citanda, ait comme- 
morationem fieri de translatione; sed de qua aga- 
tur, prorsus non. indicat. Magis patet, unde lauda- 
tus Molanus acceperit translationem aliam reliquia- 
rum S. Àmalbergz pro xut Kalendas Junii, quam 
et ipse et post eum alii annuntiant in. hac verba : In 
Blandinio, translatio corporum SS. Gudwali, 
Bertulphi, cum reliquiis sanctze virginis Amal- 
bergze (tametsi in. Officio solum agatur de SS. Gud- 
walo et Bertulfo) ; nam istam S. Amalbergz reli- 
quiarum inventionem, et cum Bertulfianis transla- 
tionem. el vepositionem apertissime insinuat. ipsa 
S. Bertulfi Vita ad v Februarii cap. 10 num. 40 
pag. 686, cujus textus, ob mensis. istius. Actorum 
raritatem describi meretur. Sic habet : 


, 90 In transferendis S. Bertulphi reliquiis, glo- 
ri: ejus gloriam hane Christus adjunxit, ut sic- 
ut gaudii Sanctorum consors est in ccelis, ita 
etiam reliquiarum eorumdem secum transferen- 
darum consors fieret in terris. Cui hoc speciale 
mox transferendo decus fuit, quod sacratissi- 
mam Christi virginem Amalbergamhac sui trans- 
latione sociam habere meruit. Quod ut factum 
sit, lectori paucis indicare non pigebit. Erat in 
orientali sancte Blandiniensis ecclesi: apside 
Serinium, immensa ztate in abdito repositum, 
quod a quibusduam Fratribus, devote eo admis- 
sis, est apertum, et in eo quiddam divini horro- 
ris repertum. Nam erat in eo cernere omnem 
pene virginei corporis Virginis Christi Amal- 
bergz pulverem, et plures castissimorum ossium 
ipsius particulas, una cum vestimentis ejus et 
peplo, pera quoque et baculo, cilicio etiam, et 
sacrato pretiosi operis colorisque velo; velo, in- 
quam, quo divinitus per B. Willibrordum san- 
ctamque Gertrudem legitur velata, Deoque con- 
Secrata. Fratres ad tam sacrum spectaculum se- 
cretius admissi, reperto tam pretioso thesauro, 
non parum gaudebant, eumque cum corpore 
S. Bertulphi collocare dignum ducebant. Quod et 
factum est. 

51 Narratur deinde insigne miraculum, quo 
inundationis incommoda quibus universa regio la- 
borabat, quaque laborantibus agricolis omnem 
futuram messis spem ademerant, subito cessave- 
rint ; ita ut unum idemque esset, Fratres loculum 
aperuisse, cataractasque cceli pluvias retraxisse. 
Plura ibi videri possunt, qua jam dictis lucem affe- 
runt, nempe quod. in crastino Pentecostes, quz in- 
cidebat in xix mensis Maii placuerit Fratribus 
sacrosanctum corpus B. Bertulphi cum S. Amal- 
berge reliquiis, de locello vetusto in novum 
transferre. Totum reliquum caput impenditur de- 
scribenda insolite istius diei solennitati, quod hic 
pro inserto haberi cupimus. Quod de sacro peplo 
a SS. Willibrordo et Gertrude accepto arroserat 
F'isenus, a Bollando explicatum invenies : non quod 
α Sanctis vivis id ipsi datum fuerit, cum totis secu- 
lis etate distent ; sed ab iis jam felici aeternitate do- 
natis, uti ad Vitam annotabimus. Certissima est 
etiam alia in Blandinio festivitas, eaque satis explo- 
rata, XXNvII Octobris, videlicet, Adventus Sanctze 
Amalbergs, sub ritu duplici minori, quod procul 
dubio ea anni tempestate sacrum corpus eo adve- 
ctum fuerit, postquam monachi, pracurso mense 
Aprili, Tamisiana ditione donati fuissent. 

52. Et hzc quidem cultus ratio hodiedum perseve- 
rat in eodem monasterio, ut fidem facit scheda Gan- 
davo transmissa a nostro P. Francisco Cocquyt : 
qui a me rogatus, dignaretur α Blandiniensibus ex- 
quirere quidquid ad illustranda Sancte suz Acta 
conducere posset: causati ipsi, ut supra dicebam, 
suorum omnium sacrorum cimeliorum interitum, id 
solum suppeditare potuerunt, quod recepta ibi con- 
suetudine supererat; nempe tribus jam dictis diebus 
S. Amalberg: im choro memoriam fieri. Datam 
notitiam ad verbum describo: S. Amalbergse festi- 
vitas x Julii celebratur a Blandiniensibus solen- 
niter cum octava. Ejus adventus apud Blan- 
dinienses celebratur xxvir Octobris. Duplex. 
Et prima Maii de ejus translatione fit com- 
memoratio. Quoad lectiones proprias, quie per- 
tinet ad Officium, non habemus. JVonm recitari, 
facile crediderim ; at non haberi nec reperiri in eo 
cenobio, mirum profecto videri debet ; cum scripte 
primum sint sub. finem seculi xvt, posteaquam jam 
plena. tranquillitas ei cenobio restituta esset, ut. ex 


scriptoris 


AUCTORE. 
J. B. S 
eL alia cum 
S. Bertulfo 
translatio, 


in qua sin- 
gulare mira- 
culum. 


Qua festa in 
Blandinio 
supersint : 


peculiare pro 
Gandavensi- 
bus, 


B 


ü Guilielmo 
episcopo in- 
stitutum 
1551 


σ 
* lege implo- 
raverint 


Multorum 
SS. Sacra 
lipsana ab 
héereticis vio- 
lata. 


80 


scriptoris. ipsius verbis, infra vecitandis, manife- 
stum erit. Sed de iis lectionibus, que apud nos Mss. 
exstant, ad propositum satis diximus. 

53 Superest modo, et. illud etiam narrabat Mo- 
lanus ex Maf[fao, nempe Gandavenses S. Amal- 
berg festum sibi instituisse. Chronographi istius, 
anno 1040 Antverpie apud Joannem Crinitum 
editi, verba sunt pag. 204 : Balduinus Ferreus 
iranstulit ossa (S. Amalberge) Blandinium Gan- 
davi; eujus cives, una cum Wilhelmo episcopo 
Tornacensi, diem festum ejus instituerunt sibi 
anno Mwocoxxxr, Indiet. xiv. Imstitutionis istius 
instrumentum opportune nobis suggessit, Vitae Flan- 
dricae scriptor, paulo post conveniendus, cui titulum 
fecit: Qualiter dies S. Amelberg: solenniter ce- 
lebranda est per totam Christianitatem Ganden- 
sem, cum Indulgentiis quadraginta dierum. 
Addere debuerat, ordinata omnmia et concessa esse 
auctoritate pradicti Guilielmi Episcopi. Ita habet 
descriptum programma : Gloriosus Deus in San- 
ciis suis, δὲ in majestate mirabilis, cujus ineffa- 
bilis prudenti: celsitudo cunctos ejus ministros 
magnificat, altis decorat honoribus, et coelestis 
efficit beatitudinis possessores; cujus alma ma- 
ter Ecclesia, sacra sequens vestigia studiis hono- 
rat solicitis, ac honores laudibus efferre non de- 
sinit incessanter. Ideoque per ministros et prz- 
latos ipsius Ecclesi: ad jugem ae devotam San- 
ctorum venerationem, in quorum veneratione 
Deus ipse laudatur, monitis inducere salubribus, 
ae muneribus spiritualibus invitare, et animare 
devotionem fidelium consuevit. 

54 Hc igitur intenta meditatione pensantes, 
ac cupientes clerum et populum Gandensem, op- 
pidi ae decanatus Christianitatis ipsius, nostra 
Torn. diccesis, ad venerationem debitam beate 
et gloriose virginis Amelberge, cujus corpus in 
S. Petri Gandensis ccenobii monasterio venerabi- 
liter quiescit, pie devotionis studiis incitare, ac 
donis spiritualibus animare ad honorem Dei, et 
devotionem Sanct: pradictz, pie et rationabili- 
ter duximus ordinandum, ut deinceps festum ip- 
sius S. Amalbergze, die sua consueta, et dictis 
oppido et decanatu Gandensibus, a clero et po- 
pulo ipsorum solenniter celebretur, ut quanto ce- 
lebrius et devotius illuc confluentes, devoti clerus 
et populus memorati, assiduis et devotis precibus 
et orationibus, Salvatoris gratiam implorando *, 
tanto celerius delictorum suorum veniam ac gra- 
tiam in presenti, et eternam gloriam in futuro, a 
bonorum ómnium largitore consequi mereantur. 
Ut autem ad devotum econeursum et venerationem 
solennem praefatee virginis Amelbergze facilius in- 
clinentur, ac devotius animentur clerus et popu- 
lus memorati : Nos, przefatus Episcopus, omnibus 
vere peenitentibus et confessis, qui in dicto festo, 
causa devotionis, orationis, sive peregrinationis, 
dicti coenobii monasterium visitaverint; de omni- 
potentis Dei misericordia et beatorum Petri et 
Pauli Apostolorum ejus auctoritate confisi, qua- 
draginta dies, de injunctis sibi pcenitentiis, in 
remissionem suorum peccatorum, misericorditer 
in Domino relaxamus. In cujus rei testimonium 
sigillum nostrum pr:esentibus litteris duximus 
apponendum. Datum apud Gandavum wcccxxxt, 
IX die mensis Octobris. 

55 Quousque Gandavensium in S. Amalbergam 
pietas tam. solennem. cultum. protrazerit, cum illi, 
quorum interest, quarere supersedeant, mec mihi 
promptum est explorare; quod novimus, inquit Apo- 
stolus, testamur. Gratum erit, opinor, postremum 
id intelligere, quo loco et S. Amalbergse et tot alio- 


DE 5. AMALBERGA VIRGINE. 


vum. Sanctorum corpora in templo Blandiniensi repo- 
sita olim fuerint ; tum vero quam fede et sacrilege a. 
furentibus iconomachis Calvinianis temerata, disper- 
sa. et forte combusta fuerint. Primum docuit is qui a 
Bollando citatur in. Commentario de S. Bertulfo 
num. 11. In choro ecclesi: S. Petri ferreum ta- 
bulatum visitur post summum altare, tam affabre 
efformatum, ut quasi crescere e pavimento videa- 
tur: itaad omnem modernorum symmetriam pro- 
portionemque flexum, curvatum implexumque, ut 
ferrum cerz instar, ductile fuisse videri possit. 
Ita hoec pretiosz ille capsce asservantur, quibus 
Divorum corpora condita sunt, videlicet: S. Ber- 
tulphi... S. Godewali, S. Ansberti, S. Wandregi- 
selii, S. Wulfranni, S. Amelberg et aliorum qua- 
tuor. De horum omnium interitu meminit Hensche- 
nius in Commentario ad S. Ansbertum 1x Februarii. 
Rem omnem ex Proprio Blandiniensium describo : 
Quorum proh dolor! reliqui: et sacratissimorum 
corporum sacratissima pignora, qu: Deo favente 
et propitio, nobis, non sine magno ejus beneficio 
fuerant concessa, eodem non immerito nobis ira- 
to, fuere ab hostibus fidei violenter erepta anno 
MDLXXVIII persequente Ecclesiam Catholicam in 
Belgio Principe Auriaco Calviniano, non sine in- 
:estimabili damno quod supra septennale exilium 
passi sumus in hoc nostro monasterio, quod tune 
fedis admodum ruinis horribiliter defoedatum 
fuit. Ubi advertas velim, scriptorem istum seculi xv1 
exitu antiquiorem esse non posse. 


S VII. Sancti Acta eorumque scriptores. 


J^ abunde egisse videmur de iis quz ad vetustis- 
simum et celeberrimum, presertim in monte 
DBlandinio, Tamisiz, Materna ettota  Gandavensi 
christianitate S. Amalbergze virginis cultum perti- 
nent, ut satis pateat meritissima ejus virtutum et mi- 
raculorum apud populares memoria, que omnia 
plane subsistunt et perpetua. patrum. nostrorum ve- 
cordatione receptissima sunt, quidquid demum  sta- 
tuatur de vitz ejus Legenda, non omnino accurata, 
nec tanta fide digna, ut non magnam in ipsa aucto- 
ritatem desideremus. De auctoribus vitz, Sanderi ez 
Valerio. Andrea aliisque judicium jam supra ecpo- 
suimus. Censent illi nimirum, et S. Radbodum eam 
scripsisse, οἱ Theodoricum abbatem Trudonopolita- 
mum ; non satis designantes, quid ambo ad rem con- 
tulerint. Primus enim, ut supra ostensum est, non 
Acta Sancte, sed encomium ejus seu orationem ad 
populum. dixit ; alter, quisquis is fuerit, Legendam 
adornavit; tum nempe cum sola. populari traditione 
nonnulla memoraventur, quz, per varia secula trans- 
eundo, sic a veritate degeneraverant, ut scriptor, 
chronologiz mon satis peritus, et ves quandoque et 
tempora certo confuderit , recepta satis consuetudine, 
dum Sanctorum Vit ad adificationis magis, quam 
ad veritatis libram exigebantur. Miror interim, 
mullum hactenus fuisse, qui dictam Legendam, aque 
ac tot alias, Latine ederet, cum tamen toties apud 
varios scriptores citata inveniatur, et sapius aut ve- 
futata, aut cum stomacho rejecta. 

DT Sic de Vita ista locuti sunt Mabillonius, 
Cointius, et nuperus Legendista Gallicus, lacinias 
em ea, hinc inde vecitantes, quas facile vefellevent ; 
eas przsertim, quz ad. temporum rationem, pessime 
α scriptore ordinatam, pertinent ; sed ita, ut. quasi 
dato studio, historiam ipsam, tamquam typis indi- 
gnam, lectorum oculis subtraverint. De ea sic lo- 


quitur 


D 


Certior est 
cultus quam 
vitae historia 


rejecta hac- 
Lenus et à 
nullo latine 
edita. 


DIE DECIMA JULII. 81 


quitur Mabillonius Actorum Benedict, sec. 3, parte 
2, pag. 240: Librum de gestis S. Amalbergo 
virginis, novem et viginti capitulis ἃ quodam 
Anonymo descriptam, exhibuit nobis Ms. codex 
bibliotheeze Bigotiane, sed eum tot fabulis re- 
spersum, incertisque narrationibus, ut satius vi- 
sum sit, quzdam ex eo decerpere, quam librum 
integrum exhibere. Quanti porro a, nobis fiat pr- 
dictus liber, jam satis insinuare copimus, et mani- 
festius deinceps ostendemus. Ceterum de re incogni- 
ta temere judicium proferre noluimus, sed ipsummet 
Vitam omnem. sincere proponere, ut. quilibet, eam. 
evolvendo, de nostris aliorumque argumentis statuere 
queat. Prima modo sit in auctorem, altera vero in 
Legenda ipsius pretium disquisitio. 


plurium Sanctorum Legendas, quz ipsi constantissi- 
me tribuuntur, quales sunt : S. Davonis, S. Rumol- 
di, S. Landradz et sancti Trudonis; de quarum 
singulis verum. est dicere, Theodoricum sane non 
indoctum, nec Latini sermonis imperitum ea. colle- 
gisse, qua ὦ senioribus per traditiones audiverat, 
magis solicitum bona dicere, et quz ad. edificationem 
auditorum ac lectorum conferrent, quam quz ad hi- 
storícam et chronologicam erisim expendi possent, ut 
jam. satis patuit in Actis S. Rumoldi et S. Landra- 
da; patebitque porro, ubi ad τ Octobris de S. Ba- 
vone agendum erit, cujus Legende non unum. erro- 
rem jum in Opere nostro retectum. invenies. Scitum 
est, ez hujusmodi scriptis ea, prudenter seligere, qua 
apud cordatos fidem. reperire queant ; ea, porro mo- 


Scriptor Bel- 
qu Radbodo 
Legendan 
Lribuit; 


58 Non unum ejus apographum Ms. reperit Lau- 
datus supra R. D. Jacobus Heyndriz, presbyter 
theologiz baccalaureus et pastor Merlebecanus prope 
Gandavum | ( Henricium | appellavimus), qui anno 


derate repudiare, in quibus ignorantiam. suum, sive 
Theodoricus, sive alius quislibet nimis manifeste 
prodidit. 


61 Asserit quidem, citato superius loco Mabillo-. yurium Le- 


gendarum 


forte Theodo- 


1625 sancta nostre Virginis vitam Belyice edidit, 
volumine bene magno, ad paginas 434 in forma duo- 
decima. extenso, utpote quem innumeri observationi- 
bus piis ac moralibus, in virginum Deo devotarum 
aliarumque gratiam interpolavit wt in praefatione sua. 
candide confitetur. Qua omnia. ei facilius condona- 
vero, quam ea qua textui suo Flandrico inseruit a 
Latino aliena, ut editionem, hanc nostram cum ipsius 
Belgica conferenti ultro patebit. Agnoscit Pastor ille 
Henricius, prefatam Vitam Theodorico abbati Tru- 
donensi pridem adscriptam ; addere poterat Belga- 
rum prope omnium eam esse sententiam, at mavult 
ipse auctorem facere Dominum B. Radbodum xiv 
Ultrajectensium. episcopum, deceptus, opinor, To- 
mello, ei Vite subnexo, de quo superius locuti 
sumus. INon crediderim, opinionis suz sequaces mul- 
tos reperisse Henricium : nam qui cum ipso senserint, 
fateantur necesse est, se nec ipsam scriptoris prafa- 
tionem vel a limine salutasse, ubi sic plane loquitur, 
ut non. Episcopum se esse, sed monachum satis ma- 
nifeste demonstret, quod. ex ejus verbis perspicue da- 
tur intelligi. Sic prologum suum contexit : 

59 Gloria et honor Dei viventis est, merita 
virtutesque Sanctorum narrare, easque scriptis 
commendare, quatenus zmula virtus incitetur 
bonorum studiis et pia imitatio proroget memo- 
riam in sterna secula. Quod licet perfectorum, 
imo sapientissimorum sit, qui, quod mente con- 
cipiunt, verborum significationibus explere que- 
unt, tamen juvenes cum virginibus, senes cum ju- 
nioribus laudare nomen Domini per Psalmistam 
jubemur. Sed ego, cujus aret ingenium, accingi 
jubeor in vita sanctissime virginis Christi Amel- 
bergz, atque zeterni sponsam. Regis laudare.... 
Sed quid agam? cogor contra torrentem niti, dum 
videor imperari posse, quod non possum, et puer, 
qui necdum cymbam impuli, clavum onerarix 
navis, inter amfractus Euboici littoris regere 
compellor. JVihil ego in tali oratione invenio quod 
Episcopum. scribentem. sapiat; nihil quod non ap- 
tissime ad monachum. aliquem in Blandinio moran- 
tem referri possit, qui. inter ceteros latini sermonis 
paulo peritior, a superioribus suis jussus sii S. 
Amalbergz, im eo cenobio tam. illustris, vitam et 
gesta, prout tum temporis monachorum ore fereban- 
bantur, litteris mandare; qua cur Theodorico ad- 
scribi non possint, hactenus non video. 

60 Sic eum depingit Valerius supra acsi ex mo- 
nacho Blandiniensi factus esset abbas ad S. Tru- 
donem; at varios ejus casus melius explicatos inve- 
nies in. Commentario ad. Acta S. Rumoldi 1 Jul 

2, a pag. 171; ubi etiam ostendimus, otium. ei 
fuisse, dum in Blandinio moraretur, ad scribendas 


Tomus m Julii. 


nius, auctoris Anonymi zetatem nullo indicio col- 
ligere licuisse, adeoque nec nomen eruere; at si 
omnia, perpendere potuisset, quz de Theodorico et in 
Commentario ad. S. Rumoldum et hic jam diximus, 
forte non abhorruisset ab hac etiam Legenda ei tri- 
buenda, unde ctatem plane collegisset, cum vita. fun- 
ctus dicatur anno 1107 : satis multis post S. Amal- 
bergam seculis, ut ex confusis rumoribus multa per- 
peram. connecteret. Ceterum aut ego vehementer fal- 
lor, aut Theodoricus, sive alius Legenda istius com- 
pilator, Encomium Radbodianum, prz oculis habuit ; 
in quo Carolidas et Carolum legens, haudquaquam 
dubitaverit, quin tota illa proci S. Amalbergz hi- 
storia, ad eum transferenda esset, qui in ea progenie 
omnium celeberrimus fuit. Quo argumento semel as- 
sumpto, non adeo inepte fiuerent Caroli Magni amo- 
Tes, si supponere potuisset, ipsum ante parentis Pip- 
pini mortem nuptias non. contraxisse, quod ei otium 
non fuit ad examen revocare, nec tempora S. Willi- 
brordi et S. Landrade dispicere, utpote eo solum 
collimanti, ut Legendam suam redderet quam orna- 
tissimam. 

62. Quidquid interim sit de vero Legenda auctore, 
quem nos certo explorare non posse, ultro fatemur ; 
habemus ipsam in tribus diversis codicibus Mss. 
Musei nostri; at non in omnibus adjecta est homilia 
sew Tomellus Radbodi et translationis historia, qua 
omnia integre referuntur in codice notato *& Ms. 50, 
qui olim fuit S. Pauli in Sonia. In magno More- 
tiano seu Valcellensi signato P. 151 deest sola Rad- 
bodi homilia; in tertio ἧς Ms. 11 monnulla con- 
tractiora exhibentur. Jam diri superius, eamdem 
historiam, in varias lectiones distributam, haberi in 
Officiis propriis cenobii Blandiniensis, ubi narratio 
translationis cum Tomello Radbodi confundi videtur. 
Dubium non est quin prior noster codex cum Bigo- 
liano ut plurimum conveniat, atque adeo cum eo 
libro de gestis S. Amalbergz virginis, quem se 
expendisse testatur Mabillontus, sed dignum non 
censuisse, qui in Ordinis sui Actis locum inveniret. 
Habuit ipse, cur ita. senserit; alia est nostra Acto- 
rum colligendorum ratio, qui nec apocrypha omitti- 
mus, praemunitis tamen lectoribus, ne in errorem 
inducantur. 

63 His postmodum accessit Vita manuscripta 
Tamisiensis, quam cum sepius ab Henricio et aliis 
citatam invenissem, tamquam monumentum vetu- 
state sua venerandum, ipsam demum. obtinui favore 
laudati superius Adm. Reverendi Domini Joannis 
Baptiste Buyst, presbyteri Oratorii. Domini Jesu, 
et in ipso loco Pastoris, cui plures alias notitias, ad 
Sanctae cultum pracipue spectantes, acceptas retuli. 
Est is codex membraneus paginarum quinquagtnta, 


16 in 


compilatoris. 


AUCTORE 


J. B. S. 


in quo adji- 
ciuntur mi- 
racula. 


Ez Pippino- 
rum confu- 
sione 


82 


in folio minoris forma ; quarum duz et triginta. prio- 
es vulgatam. Legendam et. translationis historiam 
continent, eodem modo et ordine quo ex codicibus 
nostris descripta sunt omnia. Constat enim pradicta 
Vita capitulis illis suis viginti novem, quam sequi- 
tur praefatio ad. translationem, et hujus descriptio, 
cum additiuncula temporis, in qua auctorem pluscu- 
lum sapere voluisse, notatum infra invenies num. 56. 
Ea occurrit a. nostris codicibus discrepantia, quod 
ubi in his legitur, solum vernaculum beate Virgi- 
nis conscium fuisse sepulture, istum codex Tami- 
siensis vocet sacellanum; intellige illum, cui for- 
tasse sacelli aut altaris custodia commendata fuerat. 
Quod autem mirere potissimum, abest omnino Rad- 
bodi Tomellus, quem praecipuum et vetustissimum 
monumentum esse, jam satis ostendimus. 

64 Sequuntur in eo codice pagina aliz duode- 
viginti, miracula nonnulla. complexa ab anno 1311 
ad 1327, alibi nusquam reperta, quibus ad calcem 
subjungitur programma. Guilielmi Episcopi Torna- 
censis datum anno 1331, die rx Octobris, de S. 
Amalberg:e festo pro Christianitate Gandensi ; cui 
decernendo occasionem fortasse dederint prafata mi- 
racula, tanto numero, tam brevi temporis spatio pa- 
trata. Decretum ez Henricio supra exposuimus : an. 
ipse inde acceperit, scire parum interest. Id maxime 
in miraculorum scriptore desidero, quod nullum in 
eorum serie amnorum ordinem servaverit; in quo 
corrigi potuisset, ni maluissem genuinum ejus tex- 
tum reprasentare, potius quam in eo quidpiam tran- 
sponere. Fidelem ipsum in Sanctz beneficiis referen- 
dis fuisse existimo, eaque adeo tutius admitti posse, 
quod ita nonnumquam loqui videatur, acsi prasens 
interfuisset; ut a vero minime aberraturus sit, qui 
scripta omnia asserat circa annum 1340. Optandum 
plane esset, et aliarum. gratiarum S. Amalbergo 
intercessu secutis postea. seculis impetratarum, tam 
accurata ratio α l'amisiensibus habita fuisset ; in- 
mumera miracula confuse memorant, quorum mulla, 
litteris debite mandata exhibere queunt. Nunc tem- 
pus est ea expendendi, quz contra Legendam oppo- 
nuntur. 


δ VII. Mabillonii et Cointii contra 
Legendam argumenta. 


ramonere hic verbo liceat, vitium esse apud me- 
dii evi scriptores Belgas, ad Pippini celebrio- 

ris tempora Sanctos nonnumquam revocare, quorum 
alas cum aliquo Pippino connecti poterat. Sic habes 
ad vi diem hujus mensis Julii, tomo 2. pag. 625 
confusam S. Landradz ztatem, quz, teste Sandero 
aliisque, Coenobium sacrarum virginum Belisicze 
construxisse dicitur temporibus Pippini et Carolo- 
manni, cum interim ipsa multis prius annis mortua 
sit, quam duo illi fratres rerum in. Francia poti- 
rentur : ut mirum adeo memini videri debeat, si 
Legenda nostra auctor, eruderandis temporum. cal- 
culis minime assuetus, eadem male confuderit, dum 
S. Amalberg: virginis ortum ad illam ipsam zta- 
tem retulit, cecus ipse pragressos cacos secutus; 
qui nimirum rotunde S. Landradam, et hanc S. 
Amalbergam sub iis principibus equales fecerint. 
Hinc primum et gravissimum offendiculum cur Ma- 
billonius Sanctz Acta prorsus contemnenda putave- 
rit, ut quz S. Landradam, S. Willibrordum, Pip- 
pinum, Carolomannum, Carolum Magnum aliosque 
cum S. Amalberga conjunzerint, quos vera tempo- 
Tum. ratio disparatissimos demonstrat, prasertim ubi 


DE S. AMALBERGA VIRGINE. 


Sancta anni dumtaxat unus et triginta attribuuntur, 
ejus morte anno T T2 inneza. 

66 Ut vem propositam. exequamur, expendenda, 
veniunt Mabillonii adversus Anonymi, sew forte 
Theodorici Legendam argumenta. Pramonitionis 
ejus exordium ex seculo 3 Benedictino, parte 2, 
pag. 240 jam dedimus, qua nempe ait, satius sibi 
visum, quzedam ex eo codice decerpere, quam li- 
brum integrum exhibere. Sic pergit ibi num. 2. 
In eapite 1. Anonymus agit de nativitate et in- 
fantia beatze Virginis, quz:e vitze sumpsit exordia 
in pago Ardenna, in patrimonio, villa Rodingi 
nuncupato, tempore quo div:e memorizx Pippinus 
una cum fratre Carlomanno honeste agebat in 
sceptris. Ejus pater Christianus, mater vero Eva 
nuneupati dieuntur, a sanguine magnorum re- 
gum regnique principibus originem ducentes. Fa- 
bulosa videntur ea quie refert auctor iste de con- 
sanguineis Amalbergz, quz beatissimis Gertru- 
di, Aldegundi atque Waldetrudi, propinquitatis 
agnatione proxima fuisse, et Beggam amitam 
habuisse fertur capite primo. Fuit quidem Amal- 
berga, filia sororis Pippini Majoris-domus, cog- 
nomento Landinensis, consobrina beate Gertru- 
dis, abbatissze Nivialensis et sanctte Beggze, ma- 
ter vero S. Gudile ; at Amalberga illa, quz 
forsan huie fabulze dedit locum, annis centum vi- 
xit ante Pippini et Carolomanni principatum. Vi- 
deri possunt ea qua nos paulo superius de ea disputa- 
vimus. Pergit Mabillonius : 

67 In capite 2 Amalberga nostra, adhuc puella, 
propriis manibus oratoriolum in viridario paren- 
tum construxisse perhibetur; et capite insequenti, 
puero, ob furtum contracto, sanitatem restituisse. 
Dein sanctus Willibrordus, dum Asternacum mo- 
nasterium, à se conditum, visitatum iret, per 
Ardennam iter agens, ad illustris Christiani do- 
mum divertisse, et Amalbergam optimis monitis 
instruxisse memoratur capite 4 ; quibus accensa 
Virgo tradita est beatze Landradze, quatenus eam 
sacris erudiret litteris, virtutumque informaret 
exemplis. Przerat autem Landrada coenobio vir- 
ginum quod ipsa in Beila, regio saltu, construx- 
erat, in loco Belisia dicto, unde nomen ccenobio 
Bilisiensi, ex capite 5. Landrada virgo et abba- 
tissa Belisiensis prima et auctor ea est, cujus res 
gestas Theodoricus abbas Trudonianus amplifi- 
cavit apud Surium, et ipsa annis amplius quin- 
quaginta Caroli :tate superior. Capitis sexti ar- 
gumentum est, quod ab inclyto Rege Pippino, in 
conjugium filio suo sit adoptata Amalberga, in 
coenobio licet Belisiensi degens, quam renitentem 
Carolus ipse, assumpto secum Rodino fratre bea- 
tee Virginis, inviserit, et ad conjugii copulam fru- 
stra pellexerit. 

68 Sed ille, cum immanem bestiam in con- 
tigua villa Gersbellia, prztereuntibus infestam 
interemisset, Virginem ad consensum sui pertra- 
here tanto molimine aggressus est, ut ea in ora- 
torium Dei genitricis confugerit, Carolo fores ec- 
clesi: confringere volente. Carolo in patris au- 
lam reverso, Amalberga sibi consulere volens, 
ccpit Andanam pergere, ad beatam Beggam, 
potius ad monasterium B. Begg:e, quz falso ejus 
amita dicitur hie capite 10. Sed parentibus alm: 
Virginis e medio factis, Hunrodus quidam, in 
aula Regis inter nobilissimos primus, hoc przeno- 
Scens, eam intercepit, et relictam orphanam, 
quasi ex jure propinquitatis in substitutione pu- 
pillari suscipiens in sua, in domum genitricis 
sue, nomine Riquere, invitam atque reluctan- 
tem traduxit, αὖ opportune filio Regis eam tra. 


deret. 


D 


plurima ma- 
le connexa 
sunt, 


qua in his 
"clis merito 
eaxagitantur; 


prasertim 
Caroli Ma- 
gni 


cum Firgine 
s. Landrada 
synchrona 


B 


cupite mu- 
ptia, etc. 


C 


Tum cogna- 
tio cum SS. 
Begga, Ger- 
true et aliis; 


DIE DECIMA JULII. 


deret. Pippino mortuo, Francorum principes de 
nuptiis Caroli cum Amalberga consilium iniisse 
dicuntur capite. 12. Sed ipsa a Rodino fratre sub- 
monita, venit ad locum, cui Achoius vocabulum 
est, ubi venerabilis soror ejus tunc morabatur ; 
et, velo capiti suo imposito, fugam capessivit. 

69 Miraeulis variis in itinere patratis, quce 
auctor a capite 14 ad caput 21 describit, Ca- 
rolus capite insequenti, ex Aquitanico adversus 
Hunoldum przlio reversus, Tornacum castrum 
contendisse, et Amalbergam trans mare fugere 
meditantem, in villa Materna pagi Bracbanten- 
sis delitescentem convenisse fertur. Verum illa 
a Waldulfo presbytero, qui in ejus comitatu erat, 
premonita, in loci oratorium, S. Martino ab se 
positum, confugisse, quo Carolus temere irru- 
perit, eique martyrium, hoc est brachii luxatio- 
nem, intulerit; sed mox a Domino sanatam. His 
gestis, Carolo Valentianas castrum profecto, in 
facti poenam inflicta febris : qui per Fulradum 
abbatem, virgini in villa Tempseca degenti cum 
muneribus missum, sanitatem impetravit. Deni- 
que Amalberga e vita migravit anno incarnati 
Verbi nccrxxir Indictione decima, v1 Idus Julii, 
anno ztatis ΧΧΧῚ : sepulta in ecclesia, quam ipsa 
in honore Dei genitricis construxit, apud sui 
juris villam Tempsecam, positaque ad dexteram 
altaris. 

70 Quse hactenus de Caroli cupitis cum Amal- 
berga nuptiis relata sunt, nullo scriptorum ve- 
terum nituntur testimonio. Ratbodus quidem, 
Trajecti ad Rhenum Episcopus, anno uno ante 
initium seculi decimi mortuus, consimilia refert 
de Amalberga, sed Regem ejus procum haud no- 
minat in homilia de hae Virgine composita, que 
sic habet paucis resecatis. Sequitur apud ipsum 
pradicta homilia, quam cur mutilaverit, non video ; 
qua resecta sunt, relinqui poterant, tametsi ad. hi- 
storiam non tantopere conducerent. Errorem in S. 
Ratbodi atate supra corremimus. Quod vero ait, 
procum ab eo mon nominari, verum esse potest de 
exemplari Bigotiano; nam in nostro codice nomen 
Caroli diserte exprimitur, sed absque distinctivo 
agnomine, ut non adeo incongrue referri possit ad 
synonymum Carolum Martellum, ut moz dicemus 
in propositorum argumentorum, si non solutione, sal- 
tem explicatione, ubi paucis Cointium audiverimus. 

71 Hic in suis ecclesiasticis Francorum Anna- 
libus ad annum 112. à num. 12 Lucam Acherium 
et Joannem. Mabillonium citat, eorumque verba hinc 
inde nonnihil amplificat, aut pressius vertit in ar- 
gumenta, quibus Legendam, qua de agimus, om- 
nino enervet. Primum itaque impugnat propinqui- 
tatem S. Amalbergse Virginis cum SS. Gertrude, 
Aldegonde, Waldetrude et Begga, quarum. fiis 
vecle temporibus, atate vero S. Amalbergsz con- 
tracta ad annos triginta et unum, sic ut nasci non 
potuerit ante anum 142. aut 743, consequenter in- 
fert, fabulosam esse agnationem illam proximam, 
qua in. Vita asseritur. Rursus, obitu S. Willibrordi 
jam dicto amno 142, innexo, recte ostendit, in ea hy- 
qothesi nec a Sancto illo Amalbergam mostram in- 
stitui. potuisse, nec αὐ B. Landradam Belisiam de- 
stinari. Fabulosa quoque sunt, inquit, quie de 
Carolo, Pippini regis filio subjiciuntur, nempe 
quod Amalbergam, licet in. cenobio .Belisiensi de- 
gentem, Carolo filio rez Pippinus in uxorem expe- 
tierit, renitentem vero Carolus ad conjugii copulam 
frustra. conatus sit allicere. Interemptam deinde be- 
stiam, secessum. S. Amalbergm Andanam ad S. 
Begygam. amitam, aliaque. hujusmodi ad mera fi- 
gmenta amandare non dubitat. 


83 


72 Num. YT prioribus fabulis alias subnecii 
ait, eliam post Pippini obitum, cum. Carolus, cogno- 
mento post Magnus, regno I?rancorum. jam gpotire- 
tur. Quo mavime adducit. Hunrodi pradationem, 
qua orphanam. Carolo adducere conatus sit, tum. opti- 
matum F'ranciz consilium de S. Amalberge cum 
eo nuptiis, Sancte fugam cum. fratre Rodino, po- 
strema, Caroli tentamina in villa Materna, illatum- 
que martyrium, denique inflictam Valencenis Ca- 
rolo penam, ὦ qua nonnisi per Virginis«merita li- 
beratus fuerit. Ad. qua subjicit : Totam hanc fa- 
bellam destruunt nuptize Caroli et Hirailtrudis ; 
celebrata sunt enim regnante Pippino, et Himil- 
trudis post ejusdem Pippini mortem superstes 
aliquot annos vixit. Supererat anno Christi se- 
püingentesimo sexagesimo nono, cum Carolus de 
Hunoldo sive Hunaldo in Aquitania triumphavit. 
Supererat et anno Christi septingentesimo se- 
ptuagesimo primo, cum idem Carolus generalem 
Francorum conventum ad Scaldim fluvium in 
villa Valentianas peregit. Ergo Rodinus iram 
Caroli Regis haud incurrit, eo quod Amalber- 
gam sororem ex sdibus Hunrodi clam subdu- 
xisset. τ 


δ IX. Qua potissimum ratione explicari 
posse videantur. 


gnoscent mecum eruditi omnes, talia esse docto- 
rum istorum. virorum argumenta, pracedenti 
paragrapho proposita, ut Legenda textui inhzrendo, 
nullatenus dissolvi possint. Neque vero mihi animus 
est, scriptoris enormes lapsus et parachronismos 
omnimode excusare; id wnwm meditor et conor, 
quod. muneris nostri est, ut salva rei ipsius substan- 
tia, auctoris imperitiam, quousque fieri poterit re- 
stituam, exclusis crassioribus falsitatibus, temporum 
ordinem aliter distribuendo : qui si tantisper suppo- 
natur, possint pleraque cum historica veritate con- 
sistere. Memorem itaque lectorem volo eorum, qua 
articuli prioris principio paucis insinuavi, et sepius 
alibi usuveniunt, nempe Belgas scriptores, post Nor- 
mannicas grassationes, superstites rerum. ante ge- 
starum spicas colligentes, ita-res et tempora confu- 
disse, ut plures Pippinos, Carolos et Carolomannos 
aliquando pro uno eodemque acceperint, eorum vero 
consanguineos, licet gradibus multis remotos, fratres, 
sorores, neptes aut mepotes continuo appellaverint, 
sicuti de S. Amalberga vidua, Pharailde, Erme- 
lende, Landrada, Itisberga aliisque ostendi potest. 
Id autem facilius in. sancta. hac Amalberga, ac- 
ciderit, quod alteri. seniori synonyma, talibus or- 
nata. fuerit cum. iis Principibus propinquitatis ti- 
tulis, qui ad. sanctissimam viduam polius perti- 
nerent. 

74 Ne ad singula argumenta eadem non sine 
nausea repetantur, semel dicam, Acta Amalbergia- 
na, maxime in ratione temporum, male consuta esse 
et imperite digesta, sic tamen ut cum. aliis, aque 
male consarcinatis, in Opere nostro, prasertim cum 
hactenus, quod sciam, latine edita non fuerint, lo- 
cum habere possint; tum. potissimum, si. scriptoris 
ignorantiam corrigendo, aliqua. liceat restituere, ad 
eum modum quem hic exposituri sumus. Dabimus, 
si ita necesse fuerit, I, Anonymum, S. Amalber- 
gw virginis illustrem originem cum alterius senioris 
natalibus confudisse, quamquam non videamus, cur 
id aliter salvari prorsus nequeat. Dabimus IT, INa- 
tivitatem ejus ad Pippini et. Carolomanni tempora 


pessime 


AUCTORE, 
J. B. 5. 


qu& omnia 
recte hic im- 
pugnantur. 


Sed coaptatis 
non nihil 
temporibus, 


videntur ali- 
qua expliea- 
ri posse. 


AUCTORE 


JOBS. 


Nata [fuerit 
Sancta adul- 
lo seculo vit, 


sic commode 
sub Landra- 
da vixerit, 


εἰ a Martello 
adamari po- 
tuerit. 


84 


pessime vevocatam. 11], Non. minus errasse, dum 
annos vit ad unum dumtaxat et triginta contraxit ; 
siquidem id ipsi vere imputari debeat. 1 V Demum, 
Caroli Magni amores, et pretensum cum S. Amal- 
berga conjugium, cque fictitium esse ; quamvis hu- 
jusmodi amatoria exempla de Belgicis virginibus ali- 
isque satis. frequenter. tradita sint. Hisce tantisper 
erasis, postulo, concedi mihi facultatem, ut Virginis 
et aliorum gesta cum ejus tate paulo aliter conciliem , 
sicque et tempora et res distribuam, ut a veritate non. 
adeo aberrent, sed, qua ratione fieri poterit, tolera- 
bilia reddantur. 

15 Cum satis appareat exigua. scriptoris in dige- 
vendis historiis peritia, haud adeo mirum, si multa 
commiscens, quemadmodum senioris S. Amalbergee 
prosapiam et parentelam huic nostrae fortasse. attri- 
buit, sic alatem variarum. Sanctarum cum ejus 
temporibus perperam copulaverit ; et cum verosimil- 
lime octogenaria fuerit Sancta, divinaverit ipse 
eam obiisse anno atalis tricesimo primo ; si, ut su- 
pra dicebam, ez ejus verbis id vere conficiatur. Con- 
cedam ipsi, quod sub Pippino et Carolomanno florue- 
vit, vitamque protraxerit ad tempora Caroli Magni, 
mortua utpote demum anno, «ut tam expresse definit, 
712; ad quam. epocham admittendam, aliam plane 
rerum hypothesim constituere necessse erit. Sic igi- 
tur disponatur vitz seris, ut mata dicatur sancta 
Virgo circa annum 680 vel paulo post, pervenerit- 
que adeo ad grandzvam «tatem, qua in re nihil pa- 
vadoxzi adstruitur. Nativitas eo removenda. erit in 
ea suppositione quod sancte Landrada, cujus etatem 
certo determinare ausi non. fuimus, obierit anno 
690. 

τὸ In ea, inquam, suppositione, nam ut mini- 
mum octennis [fuisse dicenda est S. Amalberga, 
dum sancte illius Abbatisse institutione committe- 
retur. At quid si modo cum aliis supponamus, S. 
Lambertum Leodiensem Episcopum, a cujus marty- 
rii epocha cetera. pendent, non ante annum 108 istud 
subiisse ; poterit sane S. Landrada seculum octavum 
fuisse ingressa, et. usque ad. annum 104 supervi- 
zisse, quod cur fieri non potuerit, nemo facile evin- 
cet. Hoc autem posito, nihil magnopere occurrit, 
quod obstet, quo minus S. Amalberga nata primum 
sit. circa annum. 690, ut proinde vix octogesimum 
vite annum attigerit, dum ad. meritorum coronam a 
sponso evocaretur, quod in virginibus tam rarum 
mon esse quotidiana exempla demonstrant. Atque 
hac rerum. gestarum basi admissa, solventur, aut 
saltem. explicabuntur argumenta pleraque, qua a 
male ordinata. chronologia. potissimum repetuntur, 
illudque imprimis, quo sub S. Landradz disciplina 
institui non potuerit S. Amalberga, quoniam medio 
et amplius seculo illa hanc antecesserit. 

ΤΊ Rursus, quid dici poterit obfuisse, quo minus 
cum S. Willibrordo agere potuerit, et in domo pa- 
lerna Rodingi-villa, quod memorat Actorum scri- 
ptor, et sepius alibi; quidni etiam in ipsa Temseca 
sew Tamisia, dum Antverpiensibus praedicaret San- 
ctus? Demum et istud aliquatenus  conciliabitur, 
quod. α Pippino, non quidem Brevi seu Caroli Ma- 
gni parente, sed a. Crasso sew Heristallensi, filio 
suo Carolo Martello in conjugem postulari potuerit, 


atque ab hoc petulantius incessi, procari et brachii, 


luxatione affici; quz est Molani aliorumque ad hunc 
scopulum ex hac et. Landradiana Legenda evellen- 
dum receptissima solutio. Ad recurrentia identidem 
prodigia, id reponendum est, quod. frequentissime in 
Actis nostris dicendum fuit, im eo probabilitatis et 
verisimilitudis gradu talia consistere, quo ascendit 
scriptoris ipsius auctoritas, quz tametsi non mavima 
sit, inde ponderis multum accipiunt varia illic nar- 


DE S. AMALBERGA VIRGINE. 


rata miracula, quod. Virgo tum. ob eximias plane 
virtutes, tum ob signa quibus coruscavit, a S. Rad- 
bodo, non nisi unico ab ea seculo distante, sinqulari 
prorsus titulo PARADOXA. muncupetur. Jam ad Ma- 
billonii et Cointii argumenta paucis respondeo. 

78 Primum ab utroque urgetur, quod S. Amal- 
berea agnatione propinquitatis proxima exsti- 
tisse dicatur beatissimis Gertrudi, Aldegondi at- 
que Waldetrudi; tum vero confugisse Andanam, 
ad S. Beggam amitam, qua postrema verba in ali- 
quo nostro codice melius absunt. Sed scriptoris sen- 
tentiae inhareamus. Ad explanandam eam difficulta- 
tem faciunt, qua jam a nobis prastructa sunt : spe- 
ctant Sancta istae ad. seculum. vir, a quo usque adeo 
remotior censenda. est S.! Amalberga virgo, quo ju- 
ον fuisse supponitur quando obiit mortem. Jam 
tantisper admisimus, Anomymum. forte confudisse 
binas Sanctas synonymas Virginem cum. Vidua ; 
qua posterior cum Pippini Landensis meptis ex so- 
rore fuisse supponatur, id. fortasse indicare voluerit, 
in similibus ezpendendis mon satis accuratus. Ve- 
rum quemadmodum ob Legendum S. Amalbergwe 
viduz inducere oportuit Pippini sororem aliquam 
anonymam, cujus ipsa filia fuerit, quid tantum pia- 
culi im historiam intrudetur, si ez qualicumque 
scriptoris hujus fide admittatur, patrem. aut. avum 
S. Amalbergs virginis Pippinum propinquo ali- 
quo consanguinitatis gradu. contigisse, unde et ipsa 
dici possit ex ea agnatione progenita, quamquam 
certus gradus determinari a nobis nequeat. 

79 At S. Begga ejus amita nuncupatur, adeoque 
Christianum, Sancte nostre patrem, fingere opor- 
tebit Pippini filium, S. Begga [ratrem, quod. vete- 
rum nemo somniavit hactenus. Nec mihi profecto 
somniare id lubet; quamvis nemo negaverit, S. 
Beggam fratrem habere potuisse, nobis hactenus in- 
cognitum, qui Christiani pater fuerit, sicque. com- 
mode salvaretur titulus amite seu potius abamitze, 
id quod Legendista non satis distinaerit ; imo, quod 
facilius crediderim, amitam appellaverit, quz cog- 
nata dumtaxat dicenda erat. Hac vel simili ratione 
intelligi dabitur S. Amalbergze cum tot insignibus 
Christi Virginibus et viduis consanguinitas, pro qua. 
mihi certare haudquaquam. lubet. Actum est tomo 
pracedenti ad diem vir Julii de illustri S. Lan- 
dradz origine, qua etsi accuratius explicari nequi- 
verit, certe negari non debuit, eam etiam B. Pip- 
pino propinquam fuisse. Utut interim. dicta. omnia 
accipienda. censueris, jam satis insinuavi, neutiquam 
mihi propositum esse, Mabillonii οἱ Cointii argu- 
menta adaquate dissolvere, quod. fieri prorsus mon 
gosse, ultro fassus sum ; sed ea dumtaxat. sic expli- 
care, ut ad tolerabilem sensum Legenda reducatur. 

80 Chronologicos scopulos potissimum explanan- 
dos esse, satis patet. En alterum undecumque insu - 
perabilem, nisi ad modos muperrime prascriptos 
accessus pateat. S. Amalberga mata dum. Pippinus 
et Carolomannus honeste agebant in sceptris (vize- 
vunt hi simul in summa auctoritate ab anno 141, ad 
147): Willibrordus Sancta instructor, dum Epter- 
macum. pergeret, aut inde rediret, qui mortuus est 
anno 142: Landrada, de cujus etate etiam egimus, 
per id tempus abbatissa Belisiensis, cui. commissa 
fuerit S. Amalberga, e vivis erepta anno 12, cta- 
tis sug anno tricesimo primo : totidem monstra sunt 
in ratione temporum. At enim apertissimos lapsus 
jam agnovimus, ad. quos corrigendos, substituendus 
est Pippinus Crassus, sew Heristallensis, Caroli 
Martelli pater, qui rerum in. Francia, potitus est ut 
minimum usque ad annum 114, cujus tempore na- 
tam omnino supponimus S. Amalbergam, «t paulo 
superius, qua potuit verisimilitudine disputatum est. 


"tas 


Quin et cog- 
natio atiqua 


cum Pippi- 
nis supponi 
potest. 


Restituuntur 
errores alii 
chronologici 


A 


ad. S. JFili- 
brordum spe- 
etantes. 


Male autem 
ex Fita ar- 
quitur, 


Sanctam 
obiisse anno 
lalis 51. 


"Etas Martelli apprime concordat. cum. annis San- 
cte, nisi quod junior fuisse videatur, ut ei aptentur 
omnia, qua de amoribus memorantur, si ea accide- 
vint vivente adhuc S. Landrada. Verum movi isti 
minutiores Legendiste condonandi sunt, modo in- 
lacta servetur rerum. substantia. 

81 Ad S. Willibrordum quod. attinet, et eam 
difficultatem. perviam. fecimus in hac nostra hupo- 
thesi. Rem omnem non discussit Willibrordus Bos- 
schaert in sua de Frisiz apostolis dissertatione 141; 
ceterum controversum illum Sancti ad. Virginis pa- 
rentum villam accessum componere pridem conatus 
est. Sic loquitur pag. 544: Si queras, quo anno 
quove tempore S. Amalberga directa sit Beli- 
siam ad S. Landradam? Respondeo, hoc de- 
buisse accidere ante annum pcxcvr, quo alii, 
sive ante annum poxcvir, quo alii S. Lamber- 
tum martyrizatum asserunt ; nam ante S. Lam- 
bertum terras deseruisse, et per eumdem sepul- 
turz traditam fuisse, affirmant omnes historic 
Landradinz. At ut quid propinquius calculemus, 
juxta Molanum Landrada obiit anno circiter 
DOXCII: quo posito, Amalberga missa est ad eam 
a S. Willebrordo in primo ipsius ingressu in 
Austrasiam, dum vel Romam pergens, vel Roma 
rediens, apud Pippinum Austrasie Principem 
de negotiis ad Frisiorum conversionem pertinen- 
tibus tractaret. Elige, quod magis placet; satis 
mihi est, utcumque composuisse quiquid adymati 
occurrebat in. conciliandis ztatibus Sanctorum. Wil- 
librordi, Landradz et nostre Amalbergze. 

82, Ne quid intactum maneat, supersunt cupitz α 
Pippino pro Carolo filio Sanct: nuptiz, haud. ali- 
ler intelligendz, quam quod Pippinus jam dictus 
Heristallensis eas expetere potuerit, Carolus vero 
Martellus, ejus filius, ea ferme omnia perpetrare 
qua Carolo Magno in Legenda perperam tribuun- 
tur : nam S. Amalberga decrepita, parum apta fue- 
rit, ut. Principem illum ad sui amorem alliceret. 
Mitto controversiam, Cointium inter et Pagium de- 
rimendam, fueritne  Hilmintrudis Caroli Magni 
conjur an concubina; mam quidquid ejus sit, satis 
exploratum. puto, Carolum Magnum  conjugatum 
fuisse, ante parentis Pippini obitum : quod licet da- 
remus falsum esse, in jam proposito vitz S. Amal- 
bergae systemate, ut iterum dicam, nemo sic desi- 
puerit, qui Caroli Magni amoribus vetulam di- 
qnam, existimet. Porro atate grandevam [fuisse 
S. Amalbergam, dum in cterni sponsi complexum 
evolavit, viderunt ante me Molanus, Sanderus, Fi- 
semus, Bosschartius, et quotquot alii vel minimam 
operam posuere, ut qua in Legenda turbate narran- 
tur, ad aliquem chronologie ordinem reducerentur. 
Has vero crassiores maculas si absterseris, nihil tan- 
topere reliquum. erit, cur a producendis B. Amal- 
berg: Actis, Mabillonii, Cointii aut aliorum aucto- 
ritate absterreamur. 

83 Id demum adducitur, tamquam Legenda to- 
tius eversivum, quod Sancta supponatur ec Actis 
mortua anno ztatis tricesimo primo, quod equi- 
dem fateor, admittendum. esse, si obierit anno 112 
in ea adhucdum atate, ut. paulo ante a. Carolo Ma- 
qmo tantis conatibus in. conjugem postulata sit, quem- 
admodum vita tota perpetuo inculcat. Verumta - 
men Anonymi verba non adeo expresse rem confi- 
ciunt, ut aliter et verius accipi non possint. Sic ha- 
bet num. 47 : Migravit autem beatissima..... 
in pontiflatu sancte: Romane Ecclesiwe agente 
Papa Adriano, anno ejus primo; Karoli quoque 
Imperatoris anno quinto, statis vero ipsius tri- 
cesimo primo. Postrema ea verba in rigore accepta, 
non magis ad S. Amalbergam referuntur, quam 


DIE DECIMA JULII. 85 


ad Carolum; est. autem. tam. certum, huic apprime 
quadrare, quam. supra. ostenderimus, impossibilem 
esse. tot personarum conneaionem, si Sancta tam ju- 
venis e vita, migraverit. Carolum vero, non anno 
747 (ut Labbeus. et alii pridem tenuere) sed. anno 
742 natum esse, hodie exploratum. est : rectissime 
igitur pradicari polest, mortuam esse S. Amalber- 
gam, dum. Carolus ageret regni annum. quintum, 
wtatis vero ipsius tricesimum primum. Si id c 
mente scriptoris alienum dixeris, at certe non diffi- 
tebere, vel incogitantem, rimam aliquam reliquisse, 
per quam paradoza ejus ad. congruam. veritatis spe- 
ciem componerentur. Quz ulteriori explicatione opus 
habere videbuntur, in annotationibus observata, inve- 
nies. En modo S. Radbodi Tomellum, de quo su- 
perius ita. actum est, ut hic praterea, nihil dicendum 
supersit. 


TOMELLUS 


Seu Sermo Domini Radbodi , sancte 
Trajectensis ecclesi: Episcopi, de vita 
et meritis paradoxe Virginis Christi 
Amelbergzx. 


Ea codice Ms. S. Pauli in Sonia, collato 
cum editione Mabillonii. 


uotiescumque, dilectissimi fratres, Sanctorum 
Dei memoriam, ad laudem et gloriam nomi- 
nis ipsius agimus, toties a peccatorum nostrorum 
sepuleris resurgimus. Reviviscit enim tune quo- 
dammodo fides nostra et rediviva innovatur dulce- 
dine vox nostra per officia labiorum nostrorum a. 
ac per hoc fit in nobis quod dicit Apostolus: Re- 
novamini spiritu mentis vestrze, et induite novum 
hominem. Quid namque est aliud male mori in 
sepulero ac jacendo fcetere, nisi peccatorum sor- 
dibus inquinari? Et quid aliud est ab hoc tumulo 
resurgere, nisi per confessionem et poenitentiam 
ad vitam, qui Christus est, redire? Habemus sa- 
ne hujusmodi mortis plurima in Scripturis exem- 
pla, qu: illos solet mortuos appellare, qui num- 
quam volunt a peccatis resipiscere ; sicut est 
illud in Evangelio : Sinite mortuos sepelire mor- 
tuos suos. Neque enim ii qui corpora sepeliebant, 
corporaliter mortui erant; sed cum essent scele- 
rati, ac propterea mortui, sepeliebant eos, quos 
mors corporis a vita subtraxit. Quocirca nos quo- 
que mortis hujus detrimenta caveamus ; quinimo 
de sepuleris vitiorum cito per gratiam Christi re- 
surgere festinemus, ut cum ipso in eterna beati- 
tudine vivere mereamur. 

2 Itaque laudemus Dominum Deum nostrum 
in Sanctis suis, eosdemque vicissim collaudemus 
et honoremus in ipso; quandoquidem Deo et San- 
etis ejus servire, vere est vivere; atque in hoe 
omni tempore permanere, prudenter est laqueos 
delictorum devitare. Ecce autem occurrit nobis 
hodierna die hujus rei aptissimum tempus, in 
quo PARADOX.E Virginis Amalbergae memorabi- 
lem vitam annua festivitate recolimus; quz im 
hac peregrinatione Deo et hominibus gratissima 
exstitit, tum splendore gemin» pulcritudinis, 


tum 


EX μῆς, 


Ad spiritua- 
lem resurre- 
ctionem suos 
adhortans 


laudat Fir- 
ginem san- 
ctus Prasut 


EX MSS. 


* alias ami- 

cum 

ab omni ge- 
nere virtu- 

tum ; 


sed pra- 
sertim 

« custodia 
virginitatis, 


repulsis Ca- 
roli blandi- 
Liis; 


80 


tum etiam merito pudiciti:e virginalis. Hz:ec cum 
esset primis orta natalibus, et propter nimium 
corporis decorem omnibus amabilis, elegit se 
ornare virtutum gemmis, potius quam vestibus 
pretiosis; vilemque se et despicabilem statuit 
humanis ostendere oculis, quo pretiosa atque 
honestissima conspectibus appareret divinis, Non 
auro utebatur aut margaritis, quia. sciebat Chri- 
stum sponsum suum non iis fuisse usum in ter- 
ris; non purpuram diligebat aut byssum, quo- 
niam non ignorabat propter hujusmodi multos 
demergi in abyssum. Non delectabatur rumuscu- 
lis frequenti: popularis, quia secretum locum 
noverat esse opportunum * moeroris. 

3 Porro autem, iis contemptis, longe aliter 
factitabat. Nam pro cognatis et amicis seculi, 
diligebat pauperes Christi : pro auro atque mar- 
garitis, ornabatur sententiis doctrine spiritualis : 
pro byssinis purpureisque vestibus, cinere et ci- 
liio utebatur : pro frequentia populari, quam pe- 
nitus respuebat, in excubiis templorum Domini, 
circa sacra altaria, orando et vigilando jugiter 
morabatur. Verum quomodo et quali ordine ad 
tantam discipline coelestis pervenerit summam, 
non est silentio transeundum, propter exemplum 
bonum, et propter meritorum ejus dignum nar- 
ratione preeconium. Erat quippe haec pudicissima 
puella in hereditate patrum. suorum. temporibus 
Francorum Principum, quos quidem a Karolo 
Magno Karolidas possumus appellare, qui ob 
multiplices victorias, et admiranda in Christiana 
religione studia hic solus inter ceteros vocabu- 
lum promeruit, ut merito magnus et optimus di- 
ceretur. 

4 Horum, ut dictum est, in diebus sancta et 
Deo placita Virgo Amelberga, defunctis jam pa- 
rentibus in possessione, que ei secus Scaldam 
fluvium latissima ex progenitorum successione 
provenerat, cum unico fratre suo religiosissime 
commanebat, jejuniis et orationibus serviens die 
ac nocte, eleemosynasque plurimas et largissimas 
faciens eum maxima hilaritate; habens semper 
in memoria illud Apostolicum : Hilarem datorem 
diligit Deus. Cumque esset speciosissima, usque 
adeo ut reliquas omnes sua. pulcritudine supera- 
ret, propter honestissimi corporis przrogativam 
pene incurrit pudicitize detrimentum. Nam cum 
ejus opinio ad regem provincie, Karolum b vi- 
delicet tunc temporis pervenisset, is ejus amore 
continuo captus, ccpit cum illa indesinenter de 
nuptiis per internuntios agere. Postquam vero 
sensit, voluntatem suam a beata Virgine, quz» se 
meliori sponso, id est Christo devoverat, ommi- 
modis reprobari, quod blandimentis et potestate 
regia non valuit, per insidias et quzedam latroci- 
nia claneulo nisus est attentare. At illa contra 
hae ommia orationum clypeos et coelestis arma- 
tur: frameas obtendebat. 

9 Quadam vero die cum beatissima puella in- 
ter domesticos parietes sola resideret, psalmos- 
que more solito caneret, puer familiaris repente 
per posticum irruit, proclamans et nuntians Re- 
gem cum satellitibus suis adesse prz foribus. 
Tune ipsa, nihil sui oblita, oratorium, quod do- 
mui adhzrebat, celeri cursu ingressa est, ubi se 
illico cum gemitu et lacrymis ad orationem pro- 
stravit, flebili voce obsecrans, ut eam Dominus 
de imminenti periculo liberaret. Tum vero Rex 
nimium temerarius, post eam in oratorium in- 
irans, ccepit illi multis adulationibus blandiri, 
honoresque promittere temporales, quo vel sic 
eam suis persuasionibus adquiescere faceret. Ve- 


TOMELLUS DE S. AMALBERGA VIRGINE. 


rum illa sponsum, quem elegerat, nullo modo 
derelinqnere volens, jacebat immobilis et ita so- 
lo defixa aesi quibuslibet radicibus implieita te- 
neretur. Postquam autem Rex cuncta blandi- 
menta * adhibuit, nihilque se proficere vidit, re- 
giam auctoritatem vertit in sevissimam tyran- 
nidem, arreptaque ejus manu, violenter illam fo- 
ras trahere conabatur. Sed cum etiam ita nullus 
eum sequeretur effectus, tandem puellze brachium 
fortiter excutiens, summaque vi torquens, fracto 
virginalis humeri osse, quasi qui se vindicasset, 
abscessit. 

6 Tune illa, ut erat tenerrima, ob vulneris sui 
gravissimum dolorem, coram Domino aliquantu- 
lum quidem flevit ; tamdiu autem oravit, donec 
sponsus suus Christus adesset, eamque sanitate 
integra restauraret. Ex illa autem die nullum 
secularem passa est amplius amatorem, sed li- 
bere in sponsi sui Domini nostri Jesu Christi di- 
lectione permansit. O felix commercium! o mi- 
mium prudens electio! ubi rex terre, pro crea- 
tore coli et terre contemnitur, ubi Deus pro 
homine adamatur, ubi pro luto isto coelestes di- 
viti: conquiruntur. O ! beatissima Virgo, si 
multum tibi sublimitas generis obfuit, at multo 
magis tua spontanea dejectio, et carnis propter 
Deum contritio profuit. Si splendor ἔπε puleritu- 
dinis periculum incurrit, at contemptus regice 
majestatis perenni te gloria coronavit. Si ad ho- 
ram passio contristavit, at tibi inde contubernium 
Martyrum et requies sempiterna provenit. Ecce 
nunc omnibus, 4185 in hac vita desiderasti, per- 
frueris, quoniam Rex regum, et Dominus domi- 
nantium concupivit speciem tuam, tuque, o au- 
gustissima regina, assistis a dextris ejus in vesti- 
tu deaurato circumdata varietate c. 

7 Nuneigitur in te fides, spes, caritas ful- 
gent, humilitas regnat, patientia triumphat, vir- 
ginitas candet, pudicitia nitet, prudentia discer- 
nit, temperantia moderatur, fortitudo superat, 
justitia judicat ; atque ut epilogum faciamus, vir- 
tutum omnium in te et ἃ te militia continetur. 
Quamobrem in zeterna beatitudine bona ineffabi- 
lia, non solum beatissimis oculis vides, et felicis- 
simis manibus tenes, verum etiam reliqui sensus 
eadem felicitate fruuntur. Nam et beatis auribus 
coeleste organum audis, et lzeto ore novum can- 
ticum canis, et venerandis naribus perennes mo- 
do delicias odoras. Itaque non erit ulterius quod 
tibi solicitudinem pariat, vel quod anxietatem 
importet. Habes quippe gaudium absque tristitia, 
delectationem 'absque fastidio, securitatem abs- 
que formidine, pacem absque dissensione, dulce- 
dinem absque amaritudine, satietatem absque 
defectione. Lux tibi sine tenebris lucet, munditia 
sine inquinamento resplendet : totam habes re- 
quiem, totam possides vitam, quz nec lassitudi- 
nem pateris, nec morti succumbis. 

8 Quid ergo melius? Quid jucundius? Opes 
terrenas aut fortunze rota subtrahit, aut conditio 
mortalitatis extorquet; thesauros vero ecelestes 
ipsa sui perpetuitas oppido concupiscibiles facit. 
Hos tu, o beatissima Virgo, eum angelis, pro- 
pter ezlibem tuam vitam; eum Apostolis, pro- 
pter fidem Catholicam ; eum Martyribus, propter 
passionis constantiam ; eum Confessoribus, pro- 
pter innocentiam sanctam ; cum Virginibus pro- 
pter specialem corporis et anim: pudicitiam, 
vere nune, patriam tuam post limina repetens, 
hereditario jure participas, et gloriaris in sponso 
tuo Jesu Christo Domino nostro : per quem te 
oramus ac suppliciter petimus, ut pro nobis apud 


ipsum 


D 


* alias vani- 
loquia 


aquo os ipsi 
confringitur 


c 
IHlustris tri- 
umphi ejus 
gloria, 


et multiplea 
in calis re- 
muneratio. 


{ 


1 


» 


DIE DECIMA JULII. 87 


ipsum intercedere non desistas, qui te in hac 
mortalitate ita roboravit, ut regem terrenum ca- 
stitatis gloria vinceres, et infernorum principem 
diabolum sanctitate precipua superares, auxi- 
liante ipso, qui eum Patre et Spiritu sancto glo- 
riatur Deus per omnia secula seculorum. Amen. 


ANNOTATA. 


à Quz sequuntur usque ad proximi mumeri hzc 
verba, ecce autem occurrit, in editione Mabillonii 
pratermissa sunt, substitutis punctulis, quasi ad rem 
non spectent. 

b Hic clare exprimitur nomen Caroli quod plane 
aberat a. codice illo quo usus est. Mabillonius ; at 
vero, quod supra dicebamus, non minus ad. Martel- 
lum referri potest, quam αὐ Carolum. Magnum, 
nam et ille eque ac alius fuit de stirpe Carolidarum, 
alias Carlovingiorum, qui a B. Pippino originem 
ducunt. Neque obest quod dicatur Rex provinciz, 
mam. et alibi Rex appellatus est Carolus Martellus. 
Henricius Carolum Magnum in versionesua Flan- 
drica, exprimit, quem ego in mullo codice latino ve- 
perire me memini. 

c Hic sistit Mabillonii editio, suppressis duobus 
sequentibus mumeris, forte, quod ad. historiam nihil 
conferre visisint ; nos nihil subtrahendum putavimus. 


VITA 


Auctore fortasse Theodorico Abbate 
Trudonopolitano. 


Ex Ms. codice S. Pauli in Sonia, cum 
aliis, item Mss. collato. 


PRAEFATIO. 


loria et honor Dei viventis est, merita virtu- 
tesque Sanctorum marrare, easque scriptis 
commendare, quatenus zemula virtus incitetur bo- 
norum studiis, et pia imitatio proroget memo- 
riam in :eterna secula. Quod licet perfectorum, 
imo sapientissimorum sit, qui quod mente conci- 
piunt, verborum significationibus explere queunt, 
tamen juvenes cum virginibus, senes cum junio- 
ribus laudare nomen Domini per Psalmistam ju- 
bemur. Sed ego, eujus aret ingenium, aceingi 
jubeor in vita sanctissimze virginis Christi Amel- 
berge, atque zeterni sponsam Regis laudare. 
Non quod ipsa humana laude egeat, cujus laus 
ipse Christus est; quz etiam, cum adhue homi- 
nem ageret, terrena velut inania caleavit; sed 
quo vita ejus gloriosa, semper angelieze puritatis 
xemula, exemplum commendet pi: conversatio- 
nis. Sed quid agam? Cogor contra torrentem ni- 
ti, dum video imperari posse, quod non possum; 
et puer a, qui necdum cymbam impuli, clavum 
oneraris navis, inter amfraetus Euboici littoris, 
regere compellor. Et quis me tanto oneri parem 
faciet? Meritum seilicet piissimze Virginis, cujus 
interest, ne tam videar, hane tante laudis mate- 
riam qualibet temeritate presumpsisse, quam de- 


bito venerationi, velut devotus minister inservis- 
se. Quz nune pendulum per tabulata titubantis 
gressum regat, tum sensum et, articulos scriben- 
tis, sui Deo commendet precibus et meritis, qua- 
tenus officium laudis suz, quod devota mente 
gerimus, efficaciter impleamus. Neque hoc dixe- 
rim, quod omnia ejus gesta hic perstringere cu- 
piam, quod nequaquam vel omnes valemus, eti- 
amsi velimus ; sed sicut qui immensam totius or- 
bis sphzeram in arcto situ depingunt, ita hic non 
omnia ejus facta videas comprehensa, sed ea 
tantum, quz fidelibus propterea contingit esse 
nota, quia fuere publica. Explicit prologus. 


Ordo Capitulorum in. Ms. 


I De nativitate et infantia beatze Vireinis. 

II Quod adhuc puella propriis manibus oratorium 
in viridario parentum construxit. 

rr De puero, furtum aggresso, mirabiliter con- 
tracto, sed meritis beatze Virginis sanato. 

Iv De B. Willibrordo et ejus admonitione divina. 

v Ubi ad ecenobium, Belisia vocatum, deducitur, 
et famule Dei Landrade, educanda commit- 
titur. 

vr Quod ab inclyto rege Pippino in conjugium 
filio suo Karolo sit adoptata. 

vir Qualiter ad orationem "Virginis Dei Karo- 
lus stare non potuerit, sed divino nutu loco 
cessit. 

vii Quod in oratorium Genitricis Dei confu- 
gerit, Karolo fores ecclesi: perfringere vo- 
lente. 

IX Quod Karolus patrem suum Pippinum pro 
Virgine multimoda interpellaverit prece. 

x De Hunrodo iter et votum beatze Virginis im- 
pediente. 

xi De obitu gloriosi regis Pippini, atque succes- 
sione filii ejus Karoli. 

xi De consilio a Francis principibus habito su- 
per desponsatione Virginis Dei. 

xir De oraeulo divino, per beatam Gertrudem 
Virgini revelato. 

xiv Quod fugam iniens, diem festum Pasche 
in pastoralibus solennizabat. 

xv De latrone a lupo suffocato. 

xvI Quod ad benedietionem Virginis Dei panis 
et»vini ubertas excreverit. 

xvir Quod obviam turbam demonum signo eru- 
cis conterruerit. 

xvrm De pisce ab alveo fluminis egresso. 

xix De quadam muliere languente, meritis bea- 
tz Virginis sanitati reddita. 

xx Quod inundationem imbrium a proprio sus- 
penderit agro. 

xxi De grege avium divino nutu imperato. 

xxi Quod a facie Regis. in oratorium confu- 
gerit, crinesque capitis sui ipsa absciderit. 
xxir Quod post Virginem Dei ecclesiam Ka- 
rolus temere irrupit, eique martyrium intulit, 

sed mox a Domino sanata et visitata fuit. 

xxrv De illustri Rodino, fratre Virginis, san- 
ctze conversationis habitum assumente. 

xxv De Sanctorum visitatione et allocutione, 
et sanctissimi obitus sui revelatione. 

xxvi De Karolo rege, divina animadversione 
percusso, sed interventu beatz Virginis sa- 
nato. ^ 

xxvi De aqua in sanguinem mutata, et mira- 
culo piscis, sibi divinitus collati. 

XXVIII 


EX MSS. 


88 VITÀ S. AMALBERGZE VIRGINIS. 
ἘΧ wss. — xxvur De commemoratione virtutum ejus, ipsius- minibus celebris habita, ab auditoribus conje- ἢ 
que laude digna. ctari ccepit, clariora per ipsam futura, eujus tam 
xxix De felici ejus in Christo dormitione. gloriosa essent principia. 

3 Cernens igitur hostis humani generis quod. Puer op [ur- 
venerabilis puellz infantia tanta adolesceret gra- Wm Vie 
tia, extimuit damna sus mequitie, sie ut Dei restitutus. 

CAPUT I. Virginem tentaret impedire. Et parans congredi, 
corrupit unum, qui in comportanda ligni et lapi- 
dis materia, adjutor et cooperator exstitit. bea- 
: ; s — lissim: Virginis, quatenus de oblationum fructi- 
S. Amalberge illustris 99190; pua. infan- bus furtum ditas: Qui impudice dexteram ad 
tia, miraculis clara ; sancti Willi-  aXtare extendit, atque de sacra oblatione aliquid 
brordi monitu ad. B. Landradam. Be-  surripuit. Sed peracto scelere, brachium nequa- 
isi inni wifyp» Quam ad se ultra valuit retrahere; nam sicut 
τὴς ELA is DUE HO ὈθΠ 0 ΟΙΙΩΙ E extendere ad iniquitatem presumpsit, ita 
et ad. [ilii sui Caroli nuptias postu- stupens repente diriguit. Stabat adhue contra- 
latur. ctus pusio coram altari attonitus, et praeter so- 
lum laerymari, ignoravit penitus quid ageret. 
Ad manum autem eum trahentes socii, sunt 
A Regibus — loriosa Christi virgo Amelberga hujus vitze — etiam et ipsi illacrymati, intenti oculos in solam 
CURE OrHIE: sumpsit exordium in pago Ardenna, in pa- Dei Virginem, utpote tanti languoris medelam. 
Ó trimonio, Rodingi-villa ὁ nuncupato, tempore quo Sed et parentes ejusdem contracti illustrem 
dive memoriz Pippinus una eum fratre suo Kar- Christianum , ejusque Deo devotam conjugem | 
B  lomanno honeste agebat in sceptris c. Hujus pa- — adeuntes, preces offerunt, si quo modo, per in- E 
ter Christianus, mater vero Eva est nuncupata,  terventum alm: Virginis, obtineant filio salutis 
a sanguine magnorum regum, regumque princi- gaudium. Invitatur proinde pia Virgo suorum 
pibus originem ducentes. Quod ut clarius pro- precibus parentum, tum lacrymis omnium, pro 
mam : exstitit quippe hac sacratissima Virgo hoc signo confluentium, ut si quam in ccelo habet 
agnatione proxima propinquitatis beatissimis gratiam, inde contracto eximat pietatis medelam. 
d Christi virginibus Gertrudi d, necnon Aldegundi ^ Tum oratum est ; et ecce ferreus ille rigor coepit 
et Waldetrudi. Et illud quidem egregium fuit, paulatim lentescere, et pristini usus statum re- 
quod tam a clarissimis quam religiosis parenti- sumere, ut videres uno eodemque momento, et 
bus alti sanguinis venam traxit; verum plus glo- precem virginis ante conspectum agni et sponsi 
riosum, quod eamdem vita et virtutibus illustra- sui evolasse, et dolorem abscessisse; sicque ab 
vit. Deinde sacro ergo fonte regenerata, post- universis conclamatum : Gloria Deo, gloria Chri- 
quam est ablactata, per singula statis incre- sto suo; ita ut a quibus prius dolor gemitum effu- 
menta, virtutum germinavit augmenta. Quam derat, postmodum affectus lacrymas extorqueret. 
parentes divino magisterio informantes, fovebant 4 Sanctus igitur Willibrordus, merito et officio S. illibror- 
sicut unicam, sicut Dei sponsam. Ipsa nimirum  divz memori: antistes, iis diebus sancte eccle- 4! ^oriatu 
divinis sic semper intenta erat, sic ecclesiarum — sie Trajectensium honeste aurigabat currum ; 
limina frequentans, ut Annam de Euangeliocre- qui tunc temporis construebat ccenobium, cui 
deres, quae non discedebat de templo, jejuniis et antiquum Aternaeus f hcwsit vocabulum ; hoc f 
obsecrationibus assidue vacans; unde conspicuum — tunc denique visitatum adiit. Sed dum per Ar- 
mortalibus dedit, quod eam jam tunc coelestis dennam iter agit, ut ad illustris Christiani do- 
sponsus elegit. mum diverteret, divino nutu accidit; futurum 
e 2 Pomerium e spatiosum et jucundum erat quippe erat, ut ipse meritum Virginis declararet, 
quic L4. domni parentum beatissimze Virginis contiguum. — et rumoris magnam partem ampliaret. Nam inter 
construit. Illic lilia vernantia rosis sanguineis decertantia, exhibita humanitatis officia interque colloquii di- — F 


illie einnamomi et balsami odor aromatisans, 
paradisiaez suavitati contendens ; fontes irrigui 
amoena virentia commendabant. Tum distincta 
florum varietas, atque frondium proceritas invi- 
tabat; ut non magis oblectareris cedris Libani, 
aut cypressis Sion montis jucundissimi. Cumque 
adhuc almze indolis puella, sub tutela parentum 
detenta, in schola virtutum proficeret, solebat 
Πὰς ingredi, ibique cum cozetaneis virginibus 
jam tune superna contemplari. In quo zedificio 
instar oratorioli propriis manibus constructo, at- 
que altari in honorem Domini ibidem erecto, ec- 
clesie nomen ei indidit, quod et ita sibi hzsit. 
Deinde optima quzque fructuum poma cum nuci- 
bus, mala punica cum castaneis, thymiama cum 
aromate supponens, sacrificium laudis cum tacita 
prece Domino libavit. Et ut cum admiratione di- 
ctum sit, cum ob infantiam tenerz indolis, per- 
pendere necdum posset, quid in ea ztate ipsa 
tunc egisset, tamen adimplevit officia perfecto- 
rum Patrum, imo sanctissimorum virorum, quo- 
rum unum esít sacris altaribus adstare, alterum 
Votis et precibus Deum compellare. Quapropter 
in ipsis annorum crepundiis, pro sui merito ho- 


vini suspiria, quibus sese mutuo vicaria relatione 
reficiebant, ad Dei Virginem pervenitur, atque 
de vita et moribus ejus sermo protenditur. Tum 
miraculum nuper factum, de restitutione arefacti 
brachii infantis celebre memoratur. Tunc ait An- 
tistes : Nos qui portavimus pondus diei et zestus, 
nil tale adhuc consecuti sumus, et tibi, beatis- 
sima Virgo, ad sublimandum virginalis glorize 
fastigium, divina pietas sic contulit gratiam san- 
cütatis : virginitate, qua immortali sponsi thala- 
mum ascendere meruisti, laudem et gloriam in 
sternis seculis peperisti. Hostis antiquus per 
puerum, amicum sibi mancipium, te illudere ge- 
stiebat, sed fractis viribus defecit, unde et Chri- 
stus sponsus honorem tibi prestitit et. splendo- 
rem. Floreas igitur cum Tecla, valeas cum Agne- 
te, et cum Maria optima sit pars tua. Qui tanti 
meriti elogio et virginale meritum sublimavit, et 
sacri Chrismatis unctione Dei sponsam confir- 
mavit. 

5 Beyla regius saltus est, et in eo locus Beli- 
sia g dictus. Ibi per id tempestatis beata Lan- 
drada, virtutum dote coruscans, cenobium con- 
struxit, quod sanctx Dei Genitricis honori et 


nomini 


Belisiam a4 
S. Landra- 
dam dirigi- 


tur ; 


[ 


ubi a Pippi- 


h. 


i 


no agnita 


ad filii sut 
Caroli nu- 
ptias invita- 


tur; 


B 


€ 


DIE DECIMA JULII. 


nomini intitulavit ; ad quam monitis atque hortatu. 


beati Willibrordi antistitis dirigitur almze indolis 
virgo Amelberga/!, quatenus eam saeris erudiret 
litteris, virtutumque informaret exemplis. Qua 
suscepta, atque choro Virginum, pro vitz bra- 
vio ibidera decertantium, adunata, agnoscunt 
virgines in Virgine angelicce vitze insignia, quam 
tam stupent quam amant. Tenerum vero corpu- 
seculum sericis adopertum vident, sed lactea 
membra ita cilicio attrita pavent : admirantur, 
quasi eam quotidie novam de virtute in virtutem 
[ascendentem] cernerent, nec tamen invident. 
Itaque in singulis virtutibus egregia eminebat, 
quasi ceteras non haberet ; sed instantia oratio- 
num, atque frequentia Scripturarum templum 
cordis sui domicilium constituit Spiritus saneti. 

6 Interea Karlomannus i, cingulo militize de- 
posito, atque sanectz conversationis habitu as- 
sumpto, monachus efficitur in nionte Sarepti, la- 
tibulo scilicet sancti Silvestri. Frater autem ejus 
Pippinus, ex jure successionis, et generali Fran- 
corum conventu solenniter habito, sublimatur in 
regno ; qui et bella quidem multa gloriose pere- 
eit, et in causis civilibus serenissimus exstitit. 
Qui eo tempore Beylam desertum, cum Franco- 
rum inclytis venatum devenit. Cui cum interim 
memoriz occurrisset, venerabile templum Dei 
Genitricis in vicino positum, przterire noluit in- 
salutatum; atque in eo, inclinata jam die, descen- 
dens, a beata Landrada ejusque sacra congrega- 
tione magnifice susceptus, atque ad hospitandum 
ibidem est invitatus. Rex autem attolens oculos, 
preclarz indolis puellam in choro virginum per- 
spicit, simul eleganti: prerogativam morumque 
senerositatem in ea tacite contemplans; inter 
prandendum de ea sciscitatur, cujusnam esset 
filia, quibusve majoribus orta. At ubi eam claris- 
simis proereatam natalibus agnovit, ad se accer- 
sitam, osculis et complexibus virginis aliquamdiu 
hzsit. Jam enim deliberaverat secum, eam in 
matrimonii commercio copulare suo filio Karolo. 

7 Unde super, hoc consilio eum Francorum 
principibus tune presentibus habito, invenitur 
nil tam generosum in magnorum familiis regum, 
cui non contendat nobilitas Amelbergze virginis. 
Hoe ipse Rex fatetur, idemque Regis principes 
confitentur. Sie inquiunt : Cum claritudo gene- 
ris, elegantia corporis, tum amplitudo patrimo- 
nii, et cetera id genus Virginem faciant appeti- 
bilem, merito, Domine Pippine, regum vietorio- 
sissime, Amelberega tui, imo nostri Karoli voea- 
bitur sponsa. Hoc autem ad honorem Regis, ad 
munimen regni, hoc ad proventum glorie, no- 
stro adoptamus Karolo. Rex autem desiderii sui 
spem talibus optimatum suorum dictis erigens, 
assensumque przbens, Dei Virginem de nuptiis 
filii sui interpellat, quasi qui uberius pro eo pe- 
teret, et regia auctoritate facilius impetraret. 
Sed Virgo Domini, Spiritus sancti vigore ar- 
mata, totaque facie in ipsum Regem conversa, 
hujusmodi responsum dedit : Amo Christum 
sponsum, eujus speciem intendo, cujus castissi- 
mis amplexibus solvi nequeo ; et quomodo tui 
filii nuptias eligam, qui Regis zeterni filio inse- 
parabiliter hereo? Jam ejus sponsalia suscepi, 
jam ejus thalamum introivi; et qualiter amore 
hominis mortalis, excludere possum amorem Dei 
viventis et sponsi immortalis? Illi virginalis pu- 
diciti:e privilegium devovi, illi candidze mew vir- 
ginitatis lilium reservavi. 

8 Iis Rex auditis, o! Virgo, inquit, et virgi- 
num decus, responsum divinum, et numquam 


Tomus ur Julii. 


89 


nisi ore divino prolatum. Ter et amplius beata, 
ex eujus pectoris domicilio talia Spiritus sancti 
personant organa! Potuit, o! inclyti mei, hzec 
setas tam tenerz indolis, talia numquam mente 
concipere, nisi afflata divino munere. Vere ad- 
mirabilis et gloriosus Deus in Sanctis suis! Sic 
Rex et cum Rege omnis illa curia hymnum Deo 
dixit et alleluya resonuit. Discedens autem, ve- 
nerabili Landradz Dei Virginem commendat, 
atque alta reverentia, velut Dei sponsam colat, 
et virtutum disciplinis instituat, item repetens, 
monet; Rex, inquam, sapientia et pietate miri- 
ficus, qui non solum in sponsa sua Deo honorem 
dedit, verum ipsam postmodum, acsi filiam, in 
sua suscepit. Posthzc palatio receptus, Bartradz 
reginte exponit sui itineris casus, itemque fit, ce- 
lebre nomen Virginis in aula Regis. Et Regina: 
Ita, inquit, et frater ejus Rodinus ab ipsis pri- 
mordiorum crepundiis, virtutum inolevit augmen- 
tis ; et nune quidem, licet in aula administratio- 
nem rerum publicarum, inter primos ut nobilis- 
simus gerat, tamen, sub obtentu militize, devote 
inservit Christianz religioni. Nutriantur ergo 
ambo, ait Rex, alta reverentia, hie in palatio, 
atque illa in ccenobio ; atque in omnibus famu- 
landi Domino, libero utantur arbitrio : fortassis 
olim ipsorum meritum nobis et regno nostro pro. 
videbit patrocinium. 


ANNOTATA. 


a Ex modis id genus loquendi ostendimus supra, 
Vitam istam non a sancto Radbodo, Ultrajectensi 
episcopo, cujus est premissus Tomellus, sed ab ali- 
quo monacho, verosimillime im monte Blandinie 
scriptam esse; an a Theodorico, an ab alio non de- 
fiiam. 

b Villa Rodingi, sive vicus aut pagus olim fu- 
erit, sive forte arz aut castrum familiz ; non facile 
quis hodie vestigia ejus inveniet, saltem sub eo aut 
satis affini nomine. Ardenn:z seu Arduenns silvz 
salis notus est tractus, modo ditioni Lucxemburgenst 
pro majori parte subjectus. 

e Implexa hxc temporum confusio aliquo usque, 
et quantum fieri. potuit, explicata est. Commentarii 
pravii& 9, quemadmodum ad Acta S. Landradz 
ad vri Julii polliciti fueramus. —— 

d De qualicumque cognatione cum hisce Sanctis, 
licet. antiquioribus, etiam egimus in Commentario 
previo S 8. 

e Tersior oratio hic exigenda non est ; dum seri- 
psit pomerium, voluit dicere pomarium, imo hor- 
tum, non solum arboribus fructiferis, sed et floribus 
varie consitum, siquidem recte quadrat. inflata ejus 
descriptio. Aliud plane est pomerium, ad urbium 
munia extensum, ut vulgo notum existimo. Sed hu- 
jusmodi minutias in talibus Legendis observare, ope- 
ra: pretium non judico, modo constructiones satis in- 
telligantur. 

f Hodie Epternacum, abbatia Treviris et Lu- 
aemburgo non adeo procul. dissita, quam sacris de- 
mum exuviis suis ditavit Sanctus, anno 741, aut 
742, ut loco suo. ezxaminabitur ad. vit Novembris. 
Interim S. Wüllibrordi, S. Landradz, et S. Amal- 
bergs mostre tempora superius eliam composita 
sunt. 

Vide Commentarium pravium ad Acta prz- 
fatz S. Landrade viu Julii num. 1 et 30. 

h Videiterumpradictum Commentarium num. 36. 

i Carolomanni et Pippini fratris, cognomento 
Brevis, postea Francie regis, nomina hoc loco per- 
peram intrusa, in Commentario abunde diximus. Si 
cui Carolidarum, alias Carlovingiorum, adscribi pos- 
sit tota procacis adolescentis comedia, ad Vitam S. 


17 Lan- 


EX MSS. 
sed constan 
tiam ejus im. 
sancto propo- 
5ito Laudat. 


EX MSS. 


a 
B 


Firginis au- 
dita fama Ca- 
rolus 


eam blandi- 
tiis frustra 
petlicere co- 
natur; 


90 


Landrade, ex mente. Mabillonii tantisper rejecta, 
soli Carolo Martello eam. convenire necesse est, ut 
jam satis demonstratum. putamus. Admixta subinde 
consequentia parerga, ex auctoris ingenio composita 
intellige. Non quod ea negemus alicubi accidisse, 
cum Paradoxse virgini apprime competant; sed 
quod rerum series male ordinata sit. Idem etiam de 
sequentibus censendum. 


CAPUT II. 


Inutiles Caroli conatus in prosequenda 
Virgine ; saniora Pippini consilia ; 
Hunrodi proditio ; post. Pippini obi- 
tum in amorem S. Amalbergc per suos 
magis, sed frustra incenditur Carolus. 


gitur Karolus a, forma et dote virtutis digna 
regia proles, ut persensit famam beate Vir- 
ginis, anhela trahens suspiria, totum se transfu- 
dit in amorem Virginis, nec prius desistere cre- 
didit, quam quid robur et impetus juvenilis ani- 
mi posset, experiretur. Et primo quidem palatio 
egressus, assumptoque secum Rodino, fratre bea- 
tissimz Virginis, sub obtentu venationis, Beylam 
desertum advehitur; expositisque circa venatio- 
nem militibus, perpaucis sibi junctis tironibus, 
ipse cum Rodino usque in Belisiam iter protra- 
xit, quatenus per eum sororis su: animum sibi 
citius inclinaret, atque optati connubii copulam 
facilius obtineret. Ubi vero eo perventum est, 
Karolus eminus prospiciens, in medio virginum, 
ex prerogativa singularis eleganti, ut id facile 
erat cernere, Dei sponsam agnovit, ipsamque 
propriis manibus ezementum vertentem , sive 
aliud quidpiam operis, pro exstruendis monaste- 
rii muris, cum reliquis virginibus exercentem of- 
fendit. Mox denique ut oculos in ipsam jecit, uno 
obtutu hzsit, acsi secum diceret : Ecce, Karole, 
quc complacuit anime tuze. 

10 Et post horam ab equo descendit, et non 
est passus quidem ultra teneras Virginis manus 
asperitate ligni et lapidis attrectari [ac] indignum 
fore dixit, regize nobilitatis puellam operi manu- 
um debere admitti ; et rogans Virginem continere 
dexteram: Surgite, ait suis, atque hujus puellce 
vicem prebentes, in cemento et lapidibus manus 
vestras exercete. Deinde vero, inter oscula et 
amplexus, desiderium animi sui juvenilis, cum 
Virgine tunc exultantis, aperuit, atque ut sponsa 
sua nominari, ac matrimonio sibi copulari debe- 
at, in omni prece descendit. Quam neque blan- 
ditiis illectam, vel terroribus concussam flectere 
valuit, quatenus suo amori communicaret, quia 
fundata supra murum fidei, ut turris inexpugna- 
bilis mansit. Virgo autem Domini, erectis in cce- 
lum luminibus, in silentio labiorum implorat suf- 
fragia angelorum, invitat presentiam Apostolo- 
rum, ipsisque mediantibus, hanc Deo gratam 
immurmurat orationis hostiam : Jesu benigne, 
unigenite Dei Patris, et unice Virginis matris, 
ad tui sancti nominis invocationem, respice an- 
cillae tuze contritionem. Tibi, sponso immortali 
virginalia pudieiti& meze devovi, et fidei arrham 
huc usque reservavi. Auctor castitatis, conserva 
tibi dicatum florem me: virginitatis. Descende, 
- Domine, ad precem meam, atque hujus tyranni 


VITA S. AMALBERGZE VIRGINIS. 


compesce furorem, nequando corporis mei com- 
mercium sue libidini contingat fieri ludibrium. 

11 Dixit, et oratio pura, ut auribus Domini 
insonuit, presentiam coelestis sponsi adesse pa- 
tefecit. Nam videre erat uno eodemque articulo, 
et adhue Virginem ab oratione labia non relax- 
asse, et Dominum Jesum care suc beneficium 
prestitisse. Cum ecce quzdam mulier, Bartina 
nomine, de contigua villa Gesbellia, miseram se 
clamitans, advenit, et cursu rapido usque ad pe- 
des beatze abbatissee Landradz ejulando sese 
dedit; et sciscitata super causa tante querimo- 
nie: Heu me, inquit, Domina, vix immanissi- 
mum ursum 5, e saltu prorumpentem, semiviva 
evasi. Nam et alvearia mea comminuit, apesque 
cum melle comedit, et jam nune circa ipsa pecora 
frendendo et laniando grassatur. Et nune mihi 
liberatorem mitte, qui eum ab instanti deterreat 
depopulatione. Quibus auditis, Karolus juvenis 
prastantissimus, et mox victor futurus, postha- 
bito ludo, atque velociter admisso equo, cum suis 
festinus, quo bestiam esse sciebat, viam tende- 
bat. Atque eo sub festinatione migrante, mari- 
tus praedicet? mulieris, nomine Theudo, nam 
forte adstabat, et arti scenofactorice intentus, te- 
monem plaustri levigabat, post tergum juvenis 
sie clamavit: Quorsum tendis, Domine mi, quor- 
sum vadis, fili Regis? Noli, queso, tanto pignore 
orbare regem Pippinum serenissimum ; nam et 
belua immanissima est, et tibi pro state, deest 
robur hominis, et inermis etiam abis? 

12 Qui non eduxit gladium, sed tantum sub- 
tus spata accinetus erat, quod tunc moris erat 
Francigenis juvenibus. Cui Karolus, ut semper 
erat impatiens morarum : Fac, inquit, finem ver- 
borum, atque celerius, quem tenes, mihi porrige 
temonem. Quo arrepto, cunctos pernix antevo- 
lans, ubi ad locum perventum est, suis cedere 
precipit, atque singulariter congredi deliberat, 
non inter spem et metum anceps, sed virtutis 
constantia impavidus. Sed et belua contra ru- 
giens, patulo ore frendebat, et brachia ad dila- 
niandum extendebat. At magnanimus juvenis, 
vibrato in altum temone, inter gemina tempora 
ictum dedit, ipsumque cerebrum dimidiavit. Ita- 
que ursus ante pedes victoris occubuit, cujus car- 
nes, in usus operariorum, venerabili abbatissae 
Landradz donavit ; pellem quoque, ob insigne 
peracti triumphi, patri ad palatia transmisit. 
Supradicta autem mulier, velut illa de Euange- 
lio, extollens vocem de turba, ob gestze militize 
praeconium, iis verbis magnificavit victorem Ka- 
rolum : O! juvenis, clarissima regum proles, re- 
verentiam majestatis in vultu geris, in brachiis 
fortis, egregii praenominis titulo coronaberis, et 
Karolus Magnus in ceternis seculis cognominabe- 
ris. Quod agnomen ex tunc coit, atque ex illo 
ei tempore hzsit, in quo et postmodum magnifice 
claruit. Nam post Imperator augustus factus, 
non solum ante alios dilatavit gloriam et regnum 
Francorum, verum pene ipsum contudit et subju- 
gavit orbem terrarum. 

13 Insignis ergo et clare victorice compos 
regius tiro, qua venerat via redibat, ut compla- 
citi sibi connubii copulam conciliaret. Virgo au- 
tem Domini oratorium Dei Genitricis semperque 
Virginis intraverat, et emunmitis deintus januis, 
tenebat interim portum post naufragium. Arrepta 
autem sacrorum pignorum capsula, imponit ca- 
piti pro galea ; fletibus terra humectatur,. preci- 
bus ccelum pulsatur, piis questibus divinum auxi- 
lium imploratur, et angelis mediantibus, Deo 


carae 


D 


qui intelli- 
gens ursum 
illic qrassa- 
ri, 


arrepto te- 
mone eum 
interficit. 


E 


Fictor re- 
diens novos 
conatus ad- 
hibet, 


sed a F'irgi- 
ne constan- 
ler rejicitur. 


C 


Pippinus 


laudat Fir- 


ginem 


hac moa 4n- 
danam pro- 


fugit ; 


d 


σ 


DIE DECIMA JULII. 


carv suc preces nuntiantur ; illa humi anhelabat 
et sic auctorem suce integritatis compellebat : 
Domine Rex angelorum et susceptor peccatorum, 
annue pro honore tui nominis, ne in me przeva- 
leat imperium terrenz tyrannidis. Dulcedo ani- 
mz me:e, non transeant in me carnalis copulze 
venena. Gloria mea, non sic confundar famula 
tua, ut denuder castitatis stola. Te sponsum ele- 
gi, puleritudinem tuam concupivi, et nil mihi, 
quod amarem, preter te reservavi. Tuis ut 
complaceam in nuptiis, pudicitize annulis, et au- 
res virginitatis monilibus ne spolier, deposco. 
Respice, piissime, de ccelis, et salva me ex ore 
leonis. Dilecte ergo sibi Virginis oratio Christo 
sedit ad gratiam et non dehabuit efficaciam. 

14 Igitur clare militi: juvenis initam fugam 
Virginis comperiens, quia persuadere non potuit, 
vim palam inferre non erubuit c ; et impudentius 
contra regiam pietatem agere molitus, virginalis 
quidem meriti gloriam auxit, suam vero tyran- 
nidem palam detexit. Nam jusserat templum 
beatze Dei Genitricis semperque Virginis, ipsis- 
que venerabile angelis pollui, et januas ejus in- 
fringi; et ni Virgo Dei spontanee in thalamos 
ejus eat, ipsam per vim foras trahi. Percipiens 
hoe Landrada meritis gloriosa, et veluti quoddam 
propugnaculum imminenti jaculo resistens, nunc 
suadendo, quatenus Deo et sanctze ejus Genitrici 
honorem tribuat, nunc supplicando ac pedes ejus 
deosculando, ne tanta blasphemia in ipsum au- 
ctorem vite impingat, vix impetum juvenilis 
animi laerymosa prece fregit, promittendo, se 
Virginis animum suzecupidini reconciliari, ipsam- 
que assistricem sui thalami futuram fore. Hac spe 
tranquillior factus juvenis, preteriit ; et Virgo 
Domini, aliquamdiu potita pace, in sponsi sui amo- 
re quievit. 

Interea ad regem Pippinum, celebri et omnium 
ore, przconium peracti triumphi de nece ursi 
pervenit, et ab universis Francorum optimatibus 
claro przenomine Karolus Magnus cognominatur. 
Sed et 1058 ad palatium reversus ccepit apud pa- 
trem omni prece anhelare, et per internuntios 
agere, quatenus Dei virgo Amelberga sibi assu- 
meretur sponsa; asserens, hane solam esse, cu- 
jus nobilitas ei competat, forma complaceat. Cui 
cum pater interdicendo blandiretur, ne amplius 
Virginem Dei pro re hujuscemodi contristaret, 
atque ut ab ejus intentione animum declinaret, 
filiam Desiderii, regis Longobardorum, nomine 
Hildegardam, promisit, sibi in matrimonio copu- 
landam. 

15 Virgo autem Domini, temporis malitiam 
redimere volens, memor dicti Euangelici, dicen- 
tis: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fu- 
gite in aliam ; deliberavit locum mutare, et An- 
danam pergere ad beatam Beggam, amitam d 
suam, sororem videlicet beatissim:e Gertrudis, 
eujus et superius mentionem fecimus : qu: eo 
tempore illo in loco ecenobium construxit, in quo 
et chorum virginum, ccnobiali militia agonizan- 
tem, Deo adunavit. Sed Hunrodus quidam, in 
aula regis inter nobilissimos primus, et conso- 
brinus beatissim:e virginis, hoc przenoscens, iter 
pariter et votum ejus, anticipando abscidit. Nam 
parentibus almze Virginis de medio factis, prze- 
fatus Hunrodus relictam orphanam, quasi ex 
jure propinquitatis, in substitutione populari in 
sua susciplens, ad domum genitricis suz, no- 
mine Riqueram, invitam atque reluctantem tra- 
duxit; sed revera, sicut demonstrabunt sequen- 
tia, magis ut opportune eam filio Regis traderet. 


91 


16 Pippinus igitur, justitia ac pietate rex ma- 
gnificus, eum per annos quindecim regnum Fran- 
corum strenue administrasset, finito Aquitanico 
bello, quod contra. Waifarium ducem susceperat, 
victor Parisius rediit, et morbo aque intercutis 
vn Kalendas Octobrisobiit ; sepultusqueest in ba- 
silica inclyti martyris Dionysii. Post quem Franci, 
generali consensu, filinm ejus Karolum regem 
constituentes, infula simperii illi imponunt. Porro 
mater ejus Bertrada scpius monita patris sui, 
quibus eum adhuc vivus instruxit, quatenus ab 
insecutione Virginis Dei suspenderet animum, ad 
memoriam revocavit; reputans, ne forte pro in- 
Justa preesumptione pcena mulctaretur divina. Et 
volens penitus morbi ejus occasionem abscindere, 
Desiderium Longobardorum regem adiit, et ut 
filiam suam, Hildegardam nomine, filio suo Ka- 
rolo in conjugium assumeret, expetiit. 

17 Ergo Carolus rex iis diebus solennia Pa- 
schalis gaudii apud Herstallum, tunc temporis pa- 
latium, celebrare disposuit. Quo solenni conventu 
suorum procerum habito, ubi iterum de statu re- 
gni, de pace gentis consulunt, ad nuptias quoque 
regales sermo pertrahitur, et quz virgo regali 
thoro forte sit digna, inter alia tractatur. Ubi 
vero diversarum provinciarum virgines exploran- 
tur, beata Amelberga cunctis familia clarior, 
moribus generosior, forma invenitur elegantior ; 
ut quanto plura sunt quz virginitatem inpugnant, 
tanto cumulatior foret gloria pro pudicitia de- 
certantis. Unde clara et una omnium sancivit 
sententia, Amelbergam Regis sponsam appellari, 
regnique consortem fieri. Et Rex quidem has 
principum suorum voces libenter audiebat, et 
quasi pro omine accipiebat; cum desiderium 
suum, quod dilatione crevit, etiam senatoria di- 
gnitas fieri summopere postulasset. Sed przefatus 
Hunrodus, cujus consilio Rex apprime incumbe- 
bat, incentor juvenilis et lubriei animi erga Vir- 
ginem Dei, tum regalium quoque nuptiarum prz 
aliis magnus auctor exstitit. Nam, mi Domine, in- 
quit, inclyte victor atque semper triumphator, 
rex noster Karole, te :equum est, quod tua ma- 
jestas, quod tuorum sententia principum ad salu- 
tem reipublieze, ad honorem regni dignum fore 
ordinaverit, summo cum studio et pietate exequi. 

18 Ecce, ni fallor, non alia virgo ad fastigium 
regni invenietur magis idonea, qu: tecum regina 
regnet et domina imperet ; atque hanc exoptat 
omnium tuorum cum benevolentia consensus, 
precipue cum placeat oculis tuis, et ipse amplex- 
ibus ejus ardenter inhies. Cur utili et honeste 
rei moras innectis ? Et nisi gloriosz: matris tuz, 
nune [in] Longobardia demorantis, consilium re- 
pente przvenias, forsan et quod ipsa nune stru- 
ere pergit, olim tibi impedimento erit, et egregii 
voti tui incompotem dabit. Dixit, et regias aures 
inflammans, juvenis animum eum vultu immuta- 
tum reddidit, ita ut Dei Virginem, quam prius 
tenere diligebat, postmodum ardenter sitiret; 
atque in amorem ejus perurgens animum, in ma- 
turandis nuptiis, przevertere iter matris constan- 
ter invigilat. Unde sub celeritate directis legatis, 
mandavit illustri Riquere, quatenus peractis Pa- 
Schalis solennii diebus, sibi occurrat, et conso- 
brinam suam Amelbergam, solenni apparatu se- 
cum ducat, ut eam sibi sponsam accipiat. Succur- 
re, succurre, o. bone Jesu! En ob gratiam tui, 
tot laquei tuze obtenduntur Virgini, quam uf tibi 
eripiant, etiam ipsi demones, tum d:emonum sa- 
tellites undique impugnant. Et mirum in modum, 
cum Hunrodus, propinquus sanguis, qui et mul- 


tum 


EX MSS. 


ille vero pau- 
lo post mor- 
tuus est. 


Caroli amor 
incenditur 
ab Hunrodo, 


F 
qui Firgi- 
nem prodere 
statuerat. 


EX MSS. 


Rodinus in 


somnis a S. 


Gertrude 
monitus, 


€ 


ü 


cum sancta. 
sorore fugam. 


arripit, 


92 


tum juvare potuit, eam prodendo persecutus est ; 
nullus Virgini, ad przesidium fugze, tutus relictus 
est locus. Sed mira Dei sapientia hujus concilii 
machinam, velut telam aranex reddidit frivolam. 


ANNOTATA. 


a Ew fundamento perperam posito, quid sequi po- 
test nisi congeries Actorum incongrue digestorum ? 

b WVenam pro eo tempore poeticam sapit mactati 
a Carolo ursi episodium. 

c Hic, opinor, luxatum fuit a. Carolo Martello 
S. Amalberg: brachium, quamvis secus Scaldam 
sew in. Tamisia id contigisse, S. Radbodus indicare 
videatur. 

d Dixi superius, in aliquo codice melius abesse 
amits appellationem; praeterquam. quod S. Begga 
jam pridem e vivis excesserat. Addidi porro, quo 
ferme sensu amita S. Amalberge dici potuerit. Re- 
liqua ex positi principii filo deducuntur ; uti et pro- 
ditio Hunrodi, custodia Riquera, evasio Sancta in 
capite sequenti narrata, etc. 


CAPUT III. 


Fuga Virginis cum fratre Rodino; Pa- 
sche festivitas cum pastoribus cele- 
brata; furis per lupum punitio ; panis 
et vini miraculosa ubertas; abigitur 
turba. demonum, variaque alia pro- 
digia perpetrantur. 


nterea Dominus Jesus rite mentor carz su, 
I pie disposuit adhuc eam pro privilegio virgi- 
nalis glorie, altius mirificare, et sui nominis 
sponsam, sub ala protectionis suc fovere. Etquia 
placuit consilio Altissimi, ut virginei pudoris glo- 
ria coronaretur palma martyrii, insigne passionis 
tropheum taliter pracurrit procella persecutio- 
nis. Rege tune perurgente de nuptiis, ecce Deo 
amabilis Gertrudis, felici et ipsa nuper transitu 
migrans, velut angelus illi beato Joseph, in som- 
nis apparuit venerabili Rodino a, dicens : Surge, 
et accepta gloriosa sorore tua, vade et fuge, at- 
que presidium cape. Premisit enim Rex nun- 
tios, qui eam investigent, atque ut eam sibi spon- 
sam accipiat, ad se deducant. Rodinus itaque, 
tante visionis oraculo monitus, moras rupit, et e 
vestigio de nocte consurgens, ad locum, cui 
Achaius vocabulum est, provehitur, ubi venera- 
bilis soror ejus tune morabatur. Deinde mandat, 
ut per opaca silentia noctis, sibi ad colloquium 
venire debeat. Virgo autem Domini, comperto 
adventu fratris, silentio per occultos pomerii 
aditus, quod forte domui adjacens erat, ad eum 
descendit, auditisque sui itineris causis, oculos et 
palmas ad ccelum tetendit, et pro collatione tanti 
beneficii, omnipotenti Deo grates rependit ; atque 
in singultu et prece suam Deo pudicitiam com- 
mendavit. 

20 Et concite domum remeans, velum quod 
capiti suo ad imponendum sibi paraverat, secum 
tantum tulit, et post cum fratre fugam iniit; sic- 
que Virgo Dei, virgo nobilis, virgo dives, et quod 

.Àis gloriosus est, constantia mentis nobilitatem 


VITA S. AMALBERGJE VIRGINIS. 


divitiasque respuens, memor verbi Dominici, di- 
centis : Nisi quis renuntiaverit omnibus que pos- 
sidet, non potest meus esse discipulus; posthabi- 
tis omnibus hujus seculi, nuda cum cruce sua 
secuta est Christum. Famuli autem domus, ab- 
sentiam ejus comperientes, eousque murmur eo- 
rum increbuit, quod ad aures clarissimze Rique- 
rz insonuit ; statimque directis ad palatium nun- 
tiis, filio suo Hunrodo, ut res gesta erat, mandare 
curavit. Qui aliis item destinatis legatis, ubi ne- 
potem suum Rodinum tunc esse sciebat; ubi cum 
presentem non invenit, quod sororem suam de- 
ducendo subtraheret, satis animadvertit. Unde 
continuo edictum in palatio a Rege pependit, ut 
viarum exitus obsiderent, atque omne iter con- 
cluderent, quatenus Virgo Dei facultatem deha- 
beret ulterius progrediendi. Sed juxta illud prze- 
conium Euangelicum, oculos habentes et non vi- 
dentes iniqui persecutores, eam invenire non vale- 
bant, cui Christus dux et via exstiterat. Virgo 
autem Dei, ut ccperat, faciem Regis declinavit, 
atque in remotioribus ad tempus delituit. 

2] Et jamdie festo Paschalis gaudii mediante, 
Rodinus iter quod inchoaverat, cum augusta cce- 
lestis agni sponsa ad perficiendum instabat; at- 
que inter agendum, ccpit Virgo Dei tzdere et 
moesta suspirare, quia cum Dominiee resurre- 
ctionis gloria esset, a sacro et immortali mysterio 
longe posita eo die fuisset. Nam declinantes viam 
compendii, et per loca solitudinis iter invium 
repetentes, forte accidit, ut ecclesize eo die occur- 
rere minime potuissent. Cujus moestitudinem 
pietas divina condescendit, atque sestuanti ejus 
moerori refrigerium beneficii preestitit. Cum ecce 
procul levantes oculos aspiciunt per crepidinem 
montis, ville Golminas contigui, concursum et 
occursum multitudinis. Erant enim pastores, 
super gregis sui custodia illic excubantes, haben- 
tes et ipsi eo die presbyterum suum ; descensis 
vero equis, in montem subeunt, et Sacramentis 
agni Paschalis participati sunt. 

22 Adhuc autem Virgo Domini sacra Missa- 
rum solennia solennizabat, et ecce corruptor spi- 
rituum impurus seseingerebat, si forte per iniqua 
fraudis su: molimina, saltem vel leviter in eam 
posset impingere. Et illaqueans unum e pueris, 
in przcipitium suz: damnationis immersit, et ut 
ad furti scelera descenderet, coégit: nam fura- 
tus est scriniolum beatissimz Virginis. Sed mox 
digno sua nequitia muletatur judicio. Qui enim 
furtum sub vestimento suo indutus erat, abscon- 
dens, longius asportavit, atque clam cunctis, quasi 
impunitus egisset, longius ire coepit. Sed terra 
nutui divino patens (nam mira dicturus sum) fo- 
veam, illic ante invisam, sub oculis omnium os- 
tendit, atque immanem inde lupum evomuit, qui 
vindex peraeti sceleris existens, insiliensque in 
furti reum, primo quidem vestem, quo furtum 
oceultavit, scidit, postque scriniolum manibus ex- 
eussit. Cumque anxiando et palpitando, locum 
evadendi quareret, quocumque se vertit, lupus 
ei in faciem, vastis rictibus et dentibus minaci- 
bus, ne aufugeret, fronte opposita stetit, tantum 
in carnem ejus dentem aut unguem minime ex- 
tendens. Pastores vero cernentes socium in vicino 
mortis urgeri, in lamentis pietatem beatissimze 
Virginis inclamaverunt, ut saltem, vel sero, post 
poenarum exactionem, quod supererat de vita 
lucraretur. Rodinus autem, militia clarus, velo- 

citer cum suis equo admisso, feram a preda in- 
terdixit; itaque reus ille, pia succursione, peri- 
cula mortis declinavit. Res nova! lupus furem, 


ne 


D 


elt cim ru- 
sLicis Paschae 
festivitatem 
celebrat : 


x 
E 


cx quibus fur 
aliquis pene 
a [upo devo- 
ratur; 


Ε 


A 


ipsa omnibus 
panem et vi- 
num mira- 
culose sup- 
peditat. 


Iter per Has- 
baniam pro- 
sequentes 


B 
b 


in turbam 
demonum 
incidunt, 


€ 


DIE DECIMA JULII. 


ne evaderet, tenuit, atque quem facile harpagare 
potuit, non lesit. | 

23 Memoratus autem presbyter ceterique co- 
mitum presentiam virtutis Dei cernentes, meri- 
tum beatissime Virginis cognoverunt, et clare 
praeconizaverunt. Virgo autem Domini atque ve- 
nerabilis ejus frater, invitante Paschalis diei re- 
verentia, precibus postulantium locum dederunt, 
etad epulandum discubuerunt. Satiatis itaque, 
atque sublatis fragmentorum reliquiis, agnove- 
runt, ad benedictionem Virginis Dei; cibos inter 
ora comedentium incrementum dedisse ; ita ut ex 
quo vix bidui aut tridui victus eis haberi potue- 
rit, ex ipsis quz collegerunt fragmentis, altera 
die satis abundanter ederent, sicque reficientibus 
per dies octo cibus non deficeret. Sed et vini Do- 
minus novam gratiam prestitit, quod cum exhau- 
riendo minui debuit, versa vice, contra naturam 
exuberando redundavit. O ! Virgo dives meritis, 
et inclyta signis, cujus sacris virtutibus illustra- 
vit etiam Dominus loca solitudinis. 

24 Igitur beata Amelberga inde progrediens, 
et per Hasbaniam iter habens, vergente die ad 
vesperum, devenit ad fluvium, cui Jetta b est vo- 
cabulum. Et ecce phalanx dzmonum, horribili 
quadam nigredine vultus et armorum terribiliter 
apparentium, ei obviam venit, habentes quidem 
vultus humanos, sed nigerrimos ; tum equos, cly- 
peos, et cetera armorum furva caligine nigran- 
tia, facile corda intuentium pavore prostrave- 
rant. Sed et apparatus equorum et armorum 
plurimus atque nigerrimus Rodino zstimationem 
induxit, Mauros homines, a Rege transmissos, 
ad persequendum eos. Qui celeriter socium agmen 
antevolat, presscire cupiens, utrum esset satis 
tutus tam insolitus occursus. Ubi virgo Domini 
primo ingenti pavore concutitur, sed post pusil- 
lum intra placitum su: mentis statum recipitur ; 
et ad nota orationum auxilia confugiens, velut ex 
quibusdam orationis et psalmodis pharetris, di- 
vina jacula contra principes iracundic dirigit. 
Tune denique apostaticze phantasize, non ferentes 
vim coelestis jaeuli, confossi atque confusi, velut 
ad vulnera gementes, dederunt sine mente sonum. 

25 Nam fuit audire mirum rugitum leonum, 
strepitum ursorum atque pardorum, ululatum 
quoque luporum, necnon varios horrescentes ser- 
pentum sibilos, ceteraque id genus vocem incog- 
nitam stridentia. Atque unus seductorum, prin- 
ceps quidem blasphemix, minas seductioni con- 
temperans, in hzc prorupit verba : Cur, inquit, 
Rodine, frustra contra torrentem niteris, et glo- 
rioso regi Karolo adversaris, sibi dilectam tuam 
sororem subtrahens? Nisi quidem sententiam 
tuam mutatam reddideris, regize majestatis offen- 
sam tibi creabis. Utique sapientia Dei dixit: 
Omnis qui potestati resistit, damnum sibi facit ; 
nune autem ad salutem regni, ad gloriam gentis 
tuz, eam regalis trielinii perduc assistricem. 
Rodinus autem sciens, dzemones semper solitos 
esse farcire mendacia, non quod seductor garri- 
ret attendit, magis vero, ut fluvium transiret, 
concite ad pontem tendit. Porro idem nigerri- 
mus malignorum spirituum turbo, iter ipsius anti- 
cipantes, ejus spem absciderunt, destruentes 
pontem. Videntes autem, germanos pro transitu 
anxios, rursus quidam de turba nefandorum, sub 
schemate veritatis, sic dedit verba falsitatis : No- 
liturbari pro transitu, sponsa Regis zeterni; sed 
veni hd me, et inoffenso pede, ultra hoc flumen 
dextera mea deducet te. Cum ergo versutus ille 
hostis ipsum in earne Dominum Deum Sabahot 


93 
tentare non pertimuit, quid mirum, si in mem- 
bris suis, dico in Sanctis, hoc idem agere pre- 
sumit? 

.26 Sed quid multa? Virgo antem Domini, Do- 
minicis non przferens malignorum insidias, con- 
tra seductores crucis signaeulum edidit ; qui vi- 
dentes figuram Dominici trophzi, et suce olim 
devietionis recordati, simul exelamantes poten- 
tiam Virginis, omnimodis disparuerunt , sicque 
fallacia seductionis, et tumor minarum preeteriit 
in vanum. Evanescentes autem cum agitatio- 
ne ipsius terre. quam sentiendo simul etiam 
tremere videres, ingentem sonitum dederunt, 
qualis solet esse sonitus castrorum tumultuan- 
tium atque exhortantium sese ad pugnam. Quam 
audientes in contigua villa, Tienas vocabulo, 
commorantes, non sine magna quadam admira- 
tione, apertis proruperunt portis, cognitisque 
mirabilibus, quze virtus divina per beatissimam 
Amelbergam operata est, pontem quidem ad ob- 
sequium Virginis restruxerunt, et Dominum in 
magnaliis suis predicaverunt. Quotquot autem 
interfuerunt, nam erat turba non modica, testes 
se hujus miraculi preebuerunt. Vere ter et am- 
plius gloriosa Virgo, quz veluti stella matutina 
in dextera Domini, signis et virtutibus coruscans, 
sieut ubique ab inimicis non destitit impugnari, 
ita abomnipotente Deo amplius meruit mirificari ! 

27 Vilfordia c nomen est fundi, ubi ecclesia, 
et in ea Dei Genitricis semperque Virginis habe- 
tur memoria, ubi Virgo Domini, adhuc minas 
regic tyrannidis declinans, una' cum venerabili 
ejus fratre, die sequenti hospitandi gratia diver- 
tit. Quze, quia sicut vigiliis et oratione, ita etiam 
jejuniis erat insignis, simplicem tantum panem, 
cum fasciculo herbarum, szepius in cibum sumere 
solebat. Die autem eodem, ex more continuans 
jejunium, et advocans Abram suam, jussit, ut 
herbam, quam vulgo crisonium d vocant, circa 
irrigua Sennz decerperet. Tum ex officio disces- 
sum est. Ubi vero ancilla, per prona alvei ad 
colligendum se inclinat, ecce de profundo aqua- 
rum piscis immanissimus, quasi ad devorandum 
eam, dato saltu enatavit prope siccum. Et expa- 
vescens exclamavit : Succurrite, succurrite, in- 
vadit enim me. Percunctanti denique: Cur sic 
perstreperet? Heu me! inquit, Domina, ni citius 
aufugissem, paulo minus me absorbuisset. Virgo 
autem Domini, collati sibi divinitus beneficii 
jam conscia: Vade, ait, et apprehende branchiam 
ejus, et trahe in siccum. Quod et factum est. 
Sed et alii ex famulis occurrentes, nam et puella 
tanto oneri impar erat, pondus illud ingens pi- 
scis exposuerunt in aridam. Et illud quidem no- 
vum erat, atque idcirco magis stupendum, quod 
novum est, piscem videre, quasi suspensum, in 
uno eodemque fluminis loco supernatare; ita ut 
postquam primo visum esset, seeundo ad alvei 
torrentem non rediret, e£ manibus excipientium 
sese ultro pr:eberet. Pro quo Virgo sanctissima 
gratam Domino hymnorum hostiam immolans, 
pauperes, quos semper apprime colebat, ejus car- 
nibus recreabat, nec tamen suis omnibus suffi- 
cientia victus defecit. 

98 Manebat itaque in eadem villa presbyter 
quidam, Benignus gratia et nomine. Hie ad Dei 
Vireinem descendit, eique benedictionum eulogia 
obtulit. Cui erat mater Christiane fidei valde 
famula, sed gravi morbo ita morti jam proxima, 
ut sibi artieuli jam diriguissent, et per dies xr. 
nullum omnino sumens cibum, ea tantum, quie 
soli sepultum: congruebant officia tractabant. 


Ubi 


EX MSs. 


(quos signo 
crucis San- 
ta fugavit. 


Ἢ 
F'ilvordie 
immanem 
piscem con- 
ficit, 


et aqram 
mulierem sa- 
nitati resti- 
tuit, 


EN MS5. 


B 


Malernz in 
villa propria 
residens 


/ 


inundalio- 
nem im- 
brium ab a- 
gro avertit ; 


94 


Ubi ad inclementiam morbi spes jam deficere coce- 
pit, mulier sibi consilium invenit. Denique eos 
qui sese jam migrantem tristius plangebant, ro- 
gat, ut de cibo, quem beatissima virgo propriis 
manibus contrectat, sibi dari debeat. Cujus desi- 
deri nuntium cum memoratus presbyter, qui 
tunc forte unus de discumbentibus erat, accepis- 
set, beat» Virgini ecmanti suggessit verba ma- 
tris postulantia. Qua primo quidem in secreto 
labiorum precem fudit. Deinde quod de ciborum 
fragmentis occurrit, tulit, benedixit, atque zegro- 
tanti ad lectum direxit. Nuntiatur interim, ve- 
nisse benedictionis munus, salutis plenum, cce- 
lestique medela copiosum ; et quasi qu:e jam 16- 
vius :egrotaret mulier, velle surgere lecto, cona- 
mine tentavit, ut Virgini Dei in suo munere ve- 
nienti, honoris et gratie reverentiam exhiberet. 
Needum quoque primam et exiguam ciborum 
partem, non tamen sine alta reverentia ori ap- 
posuit, cum ecce repente omni morbi pestem ef- 
fugam e dedit. Sie languor ille fortissimus, in 
quo plurima medicorum auxilia defecerant, dis- 
cessit, et auro fidei, atque opitulatione piissimze 
Virginis, mulierem memoratam dimisit. 

29 Interea rex Karolus f contra Hunoldum 
Aquitaniorum principem direxit exercitum ; quod 
quidem omnium bellorum, patri superstes primo 
suscepit, honestoque fine conclusit. Cujus pro- 
fectionem audiens beatissima virgo Amelberga, 
atque pro dato sibi pacis intervallo, congruum 
tempus existimans, quo animo liberiori Domino 
vacare potuisset, illico sus servitutis pensum 
Domino augere deliberavit. Itaque in sui juris 
villa Materna g, in territorio Brabantensi sita, 
ecclesiam condere atque dedicare statuit. Quod- 
que egregio concepit desiderio, non distulit per- 
fecto dare operi ; in quo etiam posuit memoriam 
S. Martini ^ Confessoris. Qua tempestate in prze- 
dicto fundo, tempore messis, Virgo etiam de- 
scendit ad messores suos in agrum. Interim luce- 
bat colum ita serenum, ut nec parve quidem 
nubeculz appareret vestigium. Cum subito aeris: 
turbine, mirum in modum omnis illa tranquilli- 
tas coepit involvi, nubes conglomerari, colum 
mugire, crebrisque coruscationibus fulminare. 
Messores autem e diverso, ut imminentem et 
jamjamque minantem declinarent imbrem, in- 
stantia qua poterant, manipulos ad aream con- 
cervare maturabant. Demum autem videntes, im- 
pendentem pluvi: necessitatem evitare non pos- 
se, dato uno omnium simul impetu, ad Virginem 
Dei, ubi psalmodiz et orationibus vacabat, cur- 
ritur; et ne spes totius anni, quam erat prope 
extinctam cernere, deperiret, ipsa, cui possibile 
esset, precibus et meritis redimere imploratur. 

30 Tum Virgo Domini preces quidem suppli- 
cantium benigne suscepit, sed ut ad opera sua 
quantocius redirent, imperatum est. Quid multa ? 
Ubi in motu labiorum aliquamdiu lacrymata est, 
ut tamen cum novitate stuporis dictum sit, vi- 
deas coelum vim pati, ac aéris elementa, quasi 
quodam jure refrenari. Itaque ab universis coeli 
cataractis, ruente przevalida nimborum grandine, 
colum in parte serenum illuxit, atque solis ra- 
dios, super agros gloriosz Virginis largius infudit. 

Mirum dictu! Ipsa ergo densa nimborum con- 
geries, in gyro agrum beatissimz Virginis cin- 
gens, acsi pro muro fixa pependit, ut nec vesti- 
gium nubis vel modicum eam coeli partem obfu- 
scare potuisset. Ecce Virgo Dei, sponsa agni, 
quomodo cum Elia coelum clausit, nubes abegit, 
itemque, ubi voluit, pluviam contraxit. Inclytus 


VITA S. AMALBERGAE VIRGINIS. 


ille meator campi et archos militie Domini Jo- 
sue, soli dixit, et stetit ; hzc oravit, et sol lueis 
defectum ignoravit. In eo autem quod vastus 
mundus inundatione pluvi; maduit, sed in solo 
ilius agro mee stillieidium stillavit, fortissimi 
Gedeonis virtuti communicavit, qui, rorante om- 
ni area, in solo vellere siccitatem impetravit. 
Patet quippe, quod quibus Virgo Domini, in su- 
blimitate signorum zequalis enituit, eorum nimi- 
rum spiritu plena fuit. 

31 Residente igitur, non longo post tempore, 
sanctissima Virgine in oratorio, quod in supra- 
dieta villa, ob orationum vigiliarumque frequen- 
tiam, domui su: contiguum sibi zdificaverat ; at- 
que quod ei moris erat, divinis animo intenta, 
puer familiaris, et ipse quoque officium procura- 
toris gerens, venit ad eam dicens; multa millia 
avium depascere sementem agri sui. Et rursum: 
Interdum, inquit, domina, territz et fugats ce- 
dunt, sed post horam redeunt. Fatigari quidem 
queunt, sed nimis importune ab iis sedibus eli- 
minari nequeunt. Et beata Amelberga : Ite, ait, 
atque eas in custodia publica recludite. Famuli 
vero imperata perficere maturabant ; sed rursus 
dissimulant, veluti qui imperata explere quidem 
cupiant, sed impossibilia esse videant. Quos hz- 
sitantes videns quziedam monialium, nomine Ge- 
nevefa, et ipsa laudabilis memoriz, redarguens 
eos, inquit : O! ignavi et tardi, si rem grandem 
vobis dixisset Domina, certe faciendum erat, 
quanto magis, quod nunc dixit? Ite et volucres 
ilas minate; nam femina przecedam viros, vos 
autem sequimini, atque actus meos imitamini. 
Et ne longius protrahant, iturin campum; et 
ecce late omnia albicant pennatis volucribus, quos 
communi vocabulo gances ὦ appellari solet; qui- 
bus etsi cum. jumento Balaam communia verba 
non erant, tamen ut animadverteres, quodam si- 
mulaero eas humane sentire atque discernere, 
depositis in terra capitibus ac submissis alis, ita 
dum eas minarent, cum mansuetudine przibant, 
ut, ne una ex eis quidem moveret pennam, e 
aperiret os et ganniret : unde denique erat per- 
spicuum, eas peracti sceleris esse conscias atque 
confusas. 

32 Subsequenti autem nocte, dum expletis ma- 
tutinarum hymnis Virgo Domini cata k mane do- 
mum rediret, miserata voces perstrepentium, 
jussit eis aperiri, ut, quo vellent, abirent. Sed 
exomni illa avium multitudine puer officialis 
unam subtraxit, et in abscondito occultavit. Re- 
liquze autem omnes jam longius de claustris exi- 
bant; eum repente, sese omnibus circumspectis, 
dato impetu redibant, et Virginis Dei prwesen- 
tiam requirebant. Tum  przter solitum garrien- 
tes, subinde se cireumspicientes, subinde in Vir- 
ginem Dei, ut tum forte stabat per fenestram 
prospiciens, uno obtutu herentes, fuit cernere, 
eas affectum postulantium quibusdam signis et 
nutibus pretendisse. Virgo autem Domini, quid 
quarerent vel quid peterent, virtute sibi Deo- 
que nota, etiam absens agnovit, captivamque 
sociam educi, gregique jubet sociari. Qua. rece- 
pta, ocius discedere jubens, preceptum eis po- 
suit, ut jam amplius fines agri illius non con- 
tingerent, et hoc in omni generatione sua num- 
quam preeterirent. Ita grege facto, ommis illa 
avium multitudo avolavit, ut sicut ab incolis loci 
illius testatur, nulla generis earum in memorato 
agro fertur postmodum resedisse. Hic ergo libet 
exclamare : Ὁ ! magni meriti Virgo, cujus in digi- 
to Dei, etiam circa aves virtus admirabilis fuit! 


ANNOTATA 


et magnam 
"um 
multitudi- 


anser 


nem 


imper: 
avolare com- 


pellit. 
F 


k 


io suo 


ü 
Carolus de- 
nuo Sanctae 
imminens, 


DIE DECIMA JULII. 


ANNOTATA. 


a, [Non videtur hac apparitio, tali occasione, loco 
et tempore reposita, magis subsistere quam. cetera, 
quibus, saltem hic, male adaptatur, quemadmodum 
et fuga. Virginis cim fratre Rodino, cujus adjuncta, 
respectu paradoxe Virginis, minus stupenda vide- 
ventur, si alia ratione et modo essent disposita. 

b Vulgo Geete, Gallice Jette, qui Thenas pra- 
terfluens, supra. Diestemium in Demeram aquas ezo- 
nerat. Recte procedit iter S: Virginis per Hasba- 
niam Thenas versus, ubi facilior erat transitus, 
quam per mira ista, quibus exornandis nimium de- 
lectatur historicus. 

c Hodie Vilvordia, oppidum Brabantiz; vetu- 
stissimo castro insigne, paulo plus quam medio iti- 
nere Mechliniam inter et Bruxellas. 

d Vox barbara a Gallico Cresson (Latine na- 


stursium) quod hic aquaticum indicatur. Ec hispor- - 


ro aliisque vocibus Gallicis, facile colligitur, Vitze au- 
ctorem. Gallum fuisse, vel, ut modo loquuntur, Wal- 
lonem. 

e Patet quid velit seriptor, expulsam nempe vim 
morbi; ad. similia passim harere non lubet. 

f Redit historia Caroli Magni, de qua. satis jam 
pridem diximus. 

g Et hanc villam, seu pagum aut parcciam alibi 
descripsimus. 

h In hodiernum usque diem S. Martino dicata 
est, ibi ecclesia ; ut vide Commentarium S Ὁ. 

i Alias ganze vel gantze, de qua voce plura dis- 
quirunt Cangius, Menagius, et apud ipsos alii, con- 
lendentes, non esse origine germanicam, licet etiam. 
Belgice gans dicatur plur. gansen; ut ez hoc solo 
capite Flander Teutonicus dici non debeat auctor, 
quem Gallum fuisse merito suspicamur. Porro an- 
seres imagini in Commentario appictos exhibuimus ; 
quidquid. sit de hujus aliorumque prodigiorum veri- 
tate, quz in paradoxam Virginem non usque adeo 
male quadrant. 

k Znepta locutio pro usque mane, quasi grace 
balbutire noverit scriptor, uti supra in archos. 


. CAPUT IV. 


Carolus Virginem denuo insequens, bra- 
chiwm ei luxat; sed. a Domino sanatur. 
Secessus Rodini in montem Cassinum. 
Sanctorum visitatio ; Carolo restituta 
sanitas; alia Virginis miracula; vir- 
tutes et felicissimus obitus. 


o igitur tempore Rex Karolus, Hunoldo ἃ 

Aquitaniarum, Lupo quoque Vasconum Du- 
cibus, quos bello expostulaverat, eque subjuga- 
tis, vietor potitus Aquitania totaque Vasconia, 
laureatus rediit, ac triumphales aquilas nobili 
Francise reportavit. Interea fama ad aures Regis 
promulgavit, quod beatissima virgo Amelberga, 
cum venerabili ejus fratre, fugam maturaret 
iransmarinam. Porro Rex, audito verbo, mce- 
rore dejicitur, atque ad amorem Virginis totus 
reaecenditur, perveniendique ad eam toto nisu 
raptatur. Et licet rogatu et precibus Adriani, 
Romani Pontificis, tunc moliretur bellum contra 
Desiderium regem Longobardorum filiumque ejus 
Adalgisum, quod et nobiliter postea administra- 


95 


vit, tamen susceptum tale tantumque negotium, 
iterum protrahendo suspendit; et causa Virginis 
Dei, usque ad Tornacum castrum festinato pro- 
vehitur. Denique arbitrabatur, si quam tunc in 
agendo moram pateretur, omnem sibi spem adi- 
piscendze Virginis abscindendam. Quoniam qui- 
dem hactenus apud eam de conciliandis nuptiis 
in vacuum labor ejus eucurrit, et sermo incas- 
sum peroravit, cum acquiescere placito noluit, de 
improviso eam clanculo circumvenire tentavit. 
Et facta inquisitione ipsius, didicit, quod fugam, 
quam olim a facie ejus fu£iens, inierat, usque ad 
villam Maternam protraxerit, atque inibi tunc 
temporis delituerit. Rex autem existimans, be- 
neficio noctis sese posse suffragari, circa ipsa 
somni primordia, iter quod ducebat ad villam 
Maternam arripit, ut si sponte consentire noluis- 
set, saltem renitenti atque reluctanti vi quadam 
matrimonii thoro communicasset; quod ad effe- 
ctum pervenire potuisset, nisi evidens Dei provi- 
dentia tam przsens adfuisset, et salubris quze- 
dam visio apparuisset. 

34 Habebat itaque sanctissima Virgo in comi- 
tatu suo presbyterum, nomine Waldulphum, vi- 
rum industrium, et per omnia virtutis virum, 
cui per somnium visum fuit, quasi cuneum arma- 
torum pretereuntem aspiceret; et sciscitans, 
quinam essent, vel quid sibi vellent, responsum 
accepit, quod Rex Karolus, ad deducendam 
sponsam Christi, virginem Amelbergam iter ha- 
beret. Expergefactus autem, et divine visioni 
credens, ascenso equo, per eam descendit viam, 
ubi paulo ante transire Regem in somnis sibi vi- 
sum fuit. Qui longiuscule progressus est; et ecce 
strepitus equorum et armorum clarius ccpit 
audiri. Sustinens autem, eventumque rei con- 
templans, ubi causas itineris eorum didicit, 
Regem cum suis de via avertit, dicens, eos de- 
via secutos, cceptoque itinere, minime posse 
adire, quo ipsi vellent pervenire. Sed cum mili- 
tes maximam itineris partem jam conficerent, 
et loco, quo ibant, minime appropinquarent, 
animadvertentes, se ab homine illusos, et per 
queque eremi viam rumpere, callem, quem 
pridem relinquebant, rursus repetebant. Pres- 
byter vero, opportunitate loci, et beneficio no- 
ctis adjutus, sensim se subtrahendo, declinavit 
a turba, atque per viam compendii eos pertrans- 
lit; perveniensque domum, Virgini Dei inspera- 
tum Regis nuntiat adventum. Quem adhuc lo- 
quentem, e vestigio puer familiaris subsecutus, 
anhelo et ipse incessu irrupit : Adest, inquit, mi 
Domina, rex potentissimus Karolus cum multis 
optimatibus, jamque primi tironum, ut irrum- 
pant, atria domus undique circumvallant. 

35 Virgo autem Domini ad nota orationum 
confugit presidia, atque oratorium domui vici- 
num intravit; sicque divinitus actum est, ut dum 
memoratus presbyter saerze visioni credidit, im- 
minentia pericula Virgo Domini declinarit. Que 
ubi oratorium intravit, coram venerabili altari, 
expansis manibus stetit, atque hoc modo spon- 
sum suum Christum invitavit : Jesu benignissime 
amator castitatis, et custos me:e integritatis, ne 
derelinquas me in die tribulationis. Te sponsum 
elegi, te amatorem totis viribus concupivi ; et 
preeter te nil dulee umquam habui ; quod tibi fi- 
dem servavi, regize tyrannidis minas incurri : et 
ecce leo, ut me devoret, undique persequitur, 
atque ut uspiam latibulum refugii ullum profuga 
habeam, non patitur. Et nunc, Domine, tibi 
commendo pudicitiam meam, ne umquam per- 


dam 


EX MSS. 


 sacerdoLe 
tantisper se- 
ducitur, 

2 


dum Firgo 
ad templum 
confugeret ; 


EX M55. 


b 


ubi cam in- 
secutus Ca- 
rolus, dum 
nil proficeret 


B 


humerum 
Firgini 
luzavit. 


C 
Rodinus ad 
montem Cas- 
sinum. se re- 
cipit. 


96 


dam virginitatis coronam. Inclina, Domine, au- 
rem tuam precibus meis, et mitte mihi auxilium 
de eolis. Completaque oratione, arrepto ferro si- 
sinnos b capitis sui totondit, atque sacro vela- 
mine adoperuit ; non degenerem ab inclytis 
Christi tironibus, dico Martyribus, gerens ani- 
munx, qui ferro et igne per Decios triumpharunt 
et Nerones. Przeclarum facti genus! et. quidem 
omnia rara preclara: quod tamen in. Euangeli- 
eum clerum transivit a beato Petro Principe 
Apostolorum, eujus Virgo beatissima fidem et 
actus imitata, novum et przeclarum quoddam etiam 
pro Domino ipsa egit, quod sacris virginibus in 
exempli monumentum postmodum reliquit. 

36 Videns interim Rex, non aspirare secunda 
votis suis, et detecta secreta consilii sui, eo quod 
Virginem Dei, quam silentio domi offendere pa- 
rabat, ad ecclesiam confugisse didicerat, usus 
est audacia pro sapientia. Denique, quod non li- 
cebat, post eam impudentius ecclesiam irrupit ; 
quia quod ardenter desideravit, modeste simu- 
lare non valuit; sacroque velamine eam adoper- 
tam videns, ait cum stomacho: Cum nullus sa- 
cri Ordinis minister, postquam a patre meo Pip- 
pino sponsa mihi nominata es, te velare prz- 
sumpserit, tu qualiter, sub schemate religionis, 
hoc velamine uteris? Rursumque minas contem- 
perans blanditiis, regalia offert patrimonia, qua- 
tenus sua eligat matrimonia. Sed constantissimze 
fidei Virgo, neque blandimentis illecta, neque ter- 
roribus concussa, clarum fecit Regi, quod om- 
nes mortis species pro Deo devota amplectitur. 
Rex autem, ut frustrari precem suam vidit, 
dato impetu juvenilis animi, tenerum Virgi- 
nis braehiolum summa vi arripuit, atque deloco, 
quo ad basim altaris jacebat prostrata, eam 
per violentiam ad se trahere atque de terra le- 
vare conatus est; verumtamen a desiderio suo 
fraudatus est. 

37 Itaque Virgo Domini penitus moveri non 
potuit, quippe quam sui przsentia Spiritus san- 
ctus immobilem fixit. At Rex fortissimus, bra- 
chiis dum adhuc secundo et tertio valide concus- 
sit, quia nullatenus vel ad momentum palpebrze 
mutari non valuit, admiratione et ipse deficere 
ccpit. Qui nee ita ab incepto animum compe- 
scens, verum luctando eam amplius perurgens, 
saerum velamen de capite ejus in terram ruit, 
sicque aliquantulum egregie deformis apparuit. 
Unde sublatus in ira, magnificentiam regis pie- 
tatis polluit crudelitate scvissimze tyrannidis. 
Itaque totis viribus humerum contorquens, fra- 
cto virginalis humeri osse, vere Dei sponsam 
agnovit, Christique Martyrem perfecit. Verumta- 
men non prius de loco, quo incubuit Virgo Do- 
mini surrexit, donec care sus flenti et oranti 


apparuit Dominus Jesus, et electam sibi integer- - 


rims restituit sanitati. Sie denique beatissima 
Virgo, angelici pudoris zemula, ex seminibus ca- 
stitatis praeclarum vindemiavit fructum passionis; 
vere, inquam, ter et amplius beata, cui Domi- 
nus, uf duplicis bravii coronam preestaret, can- 
didze eam induit virginitatis lilio, cum rubra 
martyrii palma! 

38 Iis ita gestis, Rodinus c sciens se in terro- 
res tribunicios incidisse, simulque metuens, ne 
forte Rex iram furoris sui in eum effunderet, 
pro eo quod nullus de sorore sua eum sequeretur 
effectus, parabat imminentia sibi declinare peri- 
cula, atque remedia temporum qu:srere. Et 
abiens ad Karlomannum, fratrem videlicet regis 
Karoli, qui tunc temporis morabatur Remis ci- 


VITA S. AMALBERGJE VIRGINIS. 


vitate, magnifice ab eo susceptus, atque aliquam- 
diu ab eo est detentus. Evolutis autem paucis 
diebus, eum consilio atque consensu ipsius exeel- 
lentissimi Prineipis Karlomanni ac benedictione 
Wulfarii, Remensis ecclesi: Archipresulis, in- 
clytus Christi miles Rodinus Romam se contulit, 
ibique in monte Soracte, cingulo militi;e depo- 
sito, clericatusque habitu assumpto, abiit in 
Samnium provinciam, ad monasterium S. Be- 
nedieti, situm in castro Cassino, ad Karloman- 
num, fratrem regis Pippini, qui olim Tudites 
appellatus est, ob id quod diversas nationum 
gentes, debellando et subjugando contuderit ; ibi- 
que monachus effectus, cursum vite presentis, 
ccnobiali tramite religiosissime consummavit. 
Nam et patrimonia sua, quibus in regno Franco- 
rum clarissimus atque ditissimus, utpote Regum 
sanguis pollebat, saeris locis per testamenti se- 
riem partim prius contradidit, partim pro com- 
mutandis pauperum refrigeriis distribuit. Hee 
vero de venerabili Rodino dicta sufficiant. 

39 Igitur post visitationem, qua Dominus bea- 
tam Amelbergam, dilectam sibi sponsam, imo 
Martyrem inclytam per semetipsum visitare, 
atque sanitati restituere dignatus est, rursus per 
Sanetos suos ei consolationis prestare benefi- 
cium pie sibi visum est. Denique cum ex more 
post vigiliarum orationumque prolixitatem, pau- 
lulum quieti indulgeret fatigata membra, appa- 
ruit illi in visu sanctus Willibrordus Antistes, 
eum beatissima virgine Christi Gertrude, hujus- 
cemodi coelitus deferentes oraculum : O! Virgo 
gloriosa, o! Virgo beata, cujus speciem coelestis 
sponsus adamavit et pretioso sui annuli sigillo 
subarravit, dimicasti viriliter, persevera con- 
stanter, et accipies coronam a Domino cum ange- 
lis. Misit nos ad te Dominus Jesus, dulcia tibi 
per nos cure su: prestans alloquia, atque glo- 
riosi certaminis tui repromittens przemia. Deinde 
S. Gertrudis, accipiens velum beatissimze Virgi- 
nis, quod ipsa, ob signaculum coelestis despon- 
sationis, capiti suo imposuerat, sancto illud ob- 
tulit Willibrordo Antistiti. 

40 Quod saerze benedictionis consecratione in- 
signitum, remisit iterum super caput beatissimz 
Virginis, dicens: Hzc signa pudoris sint tibi 
monumenta casti amatoris, sponsique 'immorta- 
lis, ut nullum preter Dei filium amatorem ad- 
mittas. Adjectumque. est : Finito triennii spatio, 
cursum vite presentis consummabis, ac velut 
regina in vestitu deaurato, sponsi tui thalamum 
introibis, sicque desiderati tui in zeternum facie 
frueris. Cumque beatissima Virgo percunctare- 
tur ab eis, quod interim pii exercitii, Domino 
suo gratissimum foret insudandum, responde- 
runt; ut suijuris possessionem villam Tempse- 
cam, secus Sealdam fluvium sitam, adiret, atque 
in honorem Dei genitricis semperque Virginis 
Maris ecclesiam construeret, ubi et quod reli- 
quum sibi vite przsentis superesse videretur, 
expleret; quod ex responso coelestis oraculi in- 
strui atque commoneri promeruit. Sanctis itaque 
ad ccelestia remeantibus, Virgo Domini, protanti 
beneficii collatione hymnum Deo dixit; atque 
alleluya jubilavit. Facto autem mane, ex condi- 
cto divini alloquii, imperatum sibi locum adit vi- 
sitatum, atque secundum omnia, qu:e a Sanctis 
didicit, effectui mancipavit. 

41 Rex itaque Karolus, cum Dei Virginem 
Amelbergam, contumeliis affectam, injuriisque 
maceratam reliquisset, quia a desiderio suo frau- 
datus est, cum indignatione regressus est, et 


festinato 


D 


Virgo a San- 
ctis visitata 


E 


Tempsecam 
migrare ju- 
betur. 


Cavolus mor- 
bo correptus, 


* alias vedi- 
mat 


* alias Folra- 
dus 


B 


inissa ad. 
Sanctam le- 
gatione, sa- 
natur. 


Tempore [a- 
imis varia. 
edit mira- 
cula. 


DIE DECIMA JULII. 


festinato perveniens Valentiamas castrum, subita 
febrium vexatione, inclementius ccepit perur- 
geri, et circa ipsa extrema perduci. Frater au- 
tem ejus rex Karlomannus atque totius regni 
optimates, qui eum visitatum advenerant, pro 
destitutione tanti monarchi senatum moestitia de- 
jiciunt, acsi ipsam curiam penitus extinctam vi- 
deant : erat enim languor fortissimus ac propter- 
ea dolor confusionis moestissimus. Stupentibus 
siquidem cunctis atque mirantibus, unde tam re- 
pentinus atque dirus cruciatus, ob calummiam, 
quam Virgini Dei crudeliter irrogavit, flagellum 
diving animadversionis imminere perpendunt. 
Suadent proinde Regi, ut ad Virginem Dei mitti 
debeat, quatenus siarum injuriarum immemor, 
pio interventu, flagellum divini judicii ab eo sus- 
pendat, atque de interitu vitam ejus reducat *. 
Rex autem salutaribus monitis assensum pre- 
bens, quod in salutem sui universus senatus con- 
sulit, ut quantocius fiat, et ipse flagitare ccepit. 
Falradus ' quidam eo tempore fuit in palatio no- 
minatissimus, vir per omnia religionis et virtu- 
tis, cujus Rex consiliis a secreto apprime incum- 
bebat, merito et officio abbas. 

42 Is enim salutaris nuntii bajulus, cum im- 
mensis auri atque argenti muneribus, ac varia 
vestium pretiosarum supellectile ad Dei Virgi- 
nem tune mittitur, quz illis diebus apud Tem- 
psecam degens, pia conversatione bonorum ope- 
rum exercebat vitam angelorum. Quam, uti rei 
poscebat necessitas, sub celeritate adiens, ubi 
demum sermonis cardinem ingreditur, munera 
offert, ac preces proinde replicat, quatenus pia 
intercessione Regi zgrotanti locum pcenitentice 
obtineat, et non pro suis malis ei vicem reddat. 
At Virgo benignissima, sicut erat in omni vita 
sua plissima, preces quidem supplicantis susci- 
piens, sed munera offerentis respuens; neque 
enim sibi integrum fore credidit, si jam juncta 
coelesti sponso, post caduca animum inclinaret : 
Jam, inquit, gloriam et divitias hujus seculi cal- 
cavi, atque iis impedimentis nune necesse non 
habui. Quapropter sint Domino tuo munera sua, 
sibi tantum hoe salutis verbum ei ex me defer, 
ut in usus pauperum ea distribuat, et eleemosy- 
nis peccata sua redimat. Ego autem non tantum 
pro restitutione sanitatis ejus, verum pro inco- 
lumitate status regni sui, gratis effundam oratio- 
nem meam in conspectu Domini; ipse vero suf- 
fragium beatze Gertrudis virginis imploret, quee 
mihi contra tela suze persecutionis semper scu- 
tum inexpugnabile exsistit defensionis, atque sibi 
hoe intulit flagellum divinz:& animadversionis. 
Rediit itaque nuntius, et sicut fide pia poposcit, 
Domino suo salutem obtinuit; atque ut Euange- 
lieus ille centurio, quem languentem dimisit, sa- 
num invenit. 

43 Quo denique tempore dirze famis flagellum 
universum opprimebat regnum. Videntes autem 
famuli, Dei Virginem oblatam sibi a Rege spre- 
visse pecuniam; nam ut querulum esse solet ser- 
vorum genus, immurmurantes dicebant, Domi- 
nam suam inconsulte egisse, quod ad redimen- 
dam famis inopiam, non sibi aliquam pecuniarum 
reservasset partem. Nec destitit Virgo benignis- 
sima pis consolationis suis monita dare, sua- 
dens, numquam de Dei misericordia desperare, 
qui semper, e£ maxime quidem in tentationibus 
suorum presens est exauditor. Die vero altera 


* dum Beata mane, expletis Matutinorum hymnis, 


domum rediret, ad hauriendam aquam puer fa- 
miliaris perrexit. Sed eum domi eam refunderet 


Tomus 1n Juli. 


9T 


in sanguinem mutatam, expalluit, tantique stu- 
poris causa Virginem Dei minime latuit : uni- 
versi etenim auditorum, novitate rei perculsi, 
non alienum a presagio autumant, quod tam in- 
solitum accidisse perspiciunt. Virgo autem Do- 
mini, facientem prodigia Dominum invocare at- 
que orationum vota paululum jubet continuare, 
et denuo ad flumen redire. Itur, et miraculum 
in littore conspicitur : nam piscis immanissimus e, 
divino munere collatus, invenitur in sieco expo- 
situs. Intelligens autem Virgo beatissima, Chri- 
stum sponsum su: necessitati compati, atque 
propriis usibus victum, famulante unda sibi pro- 
videri; hostiam jubilationis Deo Patri rependit. 
Piscis siquidem enormitas tanta fuit, ut salvo 
respectu pauperum, omni etiam ejus familize sa- 
tis superque victus sufficientia esset, atque quod 
magis stupeas, quotidie manducantibus non de- 
esset, donec advenit tempus messis. Itaque fa- 
ctum est, ut cibus comedendo cresceret, atque 
per dies minuendo non deficeret. Hic ergo sermo 
vincitur rei magnitudine, atque minus est omne 
quod dicimus. Sed licet hec magna sint atque 
stupenda, tamen quia facta sunt in digito Dei, 
fides per omnia est adhibenda. 

44 Pauca siquidem diximus de signis et vir- 
tutibus hujus gloriosissimze Virginis, quze, teste 
Deo, plura peregit, sed sanctitate plena, cum 
virtutibus proderetur, notitiam earum silentii 
secreto adumbravit, atque laudis humane favo- 
rem declinavit. Hzc autem tantum ideo nota, 
quia fuere publica. Ceterum quis in ea castitatis 
privilegium egregie przdicet? Quis solennem 
jejunii ejus morem? Vel quis dexteram ejus, 
semper pauperibus largam, idonee explicet? quae 
in tantum, ut ita dixerim, egenis solatia commo- 
davit, ut sani sepe pauperum inviderent refri- 
geriis. Instantiam vero vigiliarum atque conti- 
nuationem orationum preetereo. Libet etiam prz- 
terire communia, sed vere hoc fatear, itemque 
repetens dicam, quod virgo casta, virgo pudica, 
in carne vere angelice vixit, quoniam quod ange- 
lus habet per naturam, ipsa obtinuit per gra- 
tiam. Sed quid? Etsi de fonte Ciceroniano ser- 
monis rivulum deducam, numquidnam universa 
operum ejus insignia digne memorem? Nequa- 
quam. Si lacteam Titi Livii eloquentiam addam? 
Sed necdum. Postremo, ut quod satis sit con- 
cludam, quicumque, inquam, per cuncta vitz 
ipsius insignia, eupit incedere, jubeo illi linguam 
magni Hieronymi, et cor P. Augustini"; ut ore 
quo Christus videlicet declaratur, sponsa ejus 
laudetur. 

45 Iis ita finem datis f, gloriosum ejus trans- 
itum ministerio aggrediamur articulorum. Sed 
ecce dum felicem ipsius in Christo dormitionem 
perscribere nitimur, quasi recrudescente dolore, 
ipsi toti in funere sumus. Nam quis, rogo, nu- 
per nascentem rosam, aut adhue vernans lilium 
immature revulsum, nisi merentibus aspexerit 
oculis? Verumtamen si propterea dolendum est, 
quia quod carum habuimus, cum dolore amisi- 
mus; magis quidem gratulandum, quia ut pius 
Dominus filiis provideret, matrem ipsorum ad 
cclestia praemisit, unde non eam quasi nobis 
ablatam lugeamus, sed potius immortali sponso 
sociatam gaudeamus. Igitur beatissima Christi 
virgo Amelberga sanctze vocationis suze diem im- 
minere preevidens, apud sui juris villam Tempse- 
cam, sicut a Sanetis per. visum didicit, mansit ; 
in qua et sanctze dormitionis suce pausam g ele- 
git. Itaque ubi derepente mors venarum fontes 


18 haurire 


EX M58. 


E 


Insigniores 
ejus virtutes, 


felix obitus, 


EN MSS. 


sepultura 


et tempus 
migrationis. 


98 INVENTIO CORPORIS S. 


haurire coit, licet eam viribus destituit, tamen 
ab oratione anhelans spiritus non defecit. Ocu- 
lis ergo ac manibus in colum indesinenter ex- 
pansis, impendente jam vicinius mortis arti- 
culo, Domino duleius cecinit : Sitivit, inquiens, 
inte, Domine, anima mea, quam multipliciter 
tibi et caro mea, ut videam virtutem tuam et 
gloriam tuam in Sion : ut facile animadverteres, 
eam potius migrare velle, nec a Christo sponso 
diutius abesse. Quem ut vocantem audivit : Surge 
amica mea, columba mea, et veni ; e vestigio di- 
vinis Sacramentis munita, animam in manus an- 
gelorum efflavit, quorum in ejus sacro transitu, 
merito credi decet affuisse frequentiam, qui in 
illa sibi cognatam semper venerabantur virgini- 
tatem. 

46 Deinde fidelium turba non modica ad ve- 
nerandas pii funeris exequias hinc inde devota 
cucurrit; nam inclyta vite ipsius merita, tum 
ampla atque clarissima persona, excessum tante 
Virginis illustrabat, atque ad obsequium illud 
angelieum devota undique agmina contraxit. 
Quis enim religiosorum, dico sacerdotum vel se- 
culi optimatum, in translatione sacri corporis, 
non se gaudebat pio oneri insudasse, aut saltem 
manibus contrectasse : qui etsi tantz beats Vir- 
ginis glorie congaudebant, verumtamen dolo- 
rem, quem dissimulare volebant, lacrymis erum- 
pentibus interdum continere non poterant, ut 
inter spem et resurrectionis gloriam, fletum pie- 
tas non coerceret. Erat enim et hoc speciale vi- 
dere pro gloria, scilicet chorum virginum et tur- 
bam pauperum ipsum sacri funeris pignus lacry- 
mis rigasse : ille» utpote amissum insigne vir- 
ginitatis decus gementes, quod dolebant, pia 
confusione non tacebant : isti, ostendentes tuni- 
cas et vestes, quas faciebat illis altera Dorcas Ai, 
pro extincto tante matris solatio, uberius in la- 
mentum descendebant. O! Virgo magni przco- 
nii, cui inter gratiarum munera collatum est, ut 
gloriosior, imo felicior tunc fieret pauperum la- 
crymis, quam quisquam Principum gaudiis suis. 

47 Migravit autem beatissima virgo Amel- 
berga anno Verbi incarnati septingentesimo se- 
ptuagesimo secundo, Indictioue decima, sexto 
Idus Julii, in pontificatu sanctze Eeclesi;? Ro- 
man: agente Papa Adriano, anno ejus primo, 
Karoli quoque Imperatoris anno quinto, statis 
vero ipsius i tricesimo primo. Sepulta est igitur 
in ecclesia, quam ipsa ccelestis oraculi jussu, in 
honorem Dei Genitricis semperque Virginis con- 
struxit apud sui juris Villam Tempsecam, posita- 
que est ad dexteram altaris, undique in hymnis 
et psalmis personantibus fidelium choris : ad lau- 
dem Domini nostri Jesu Christi, eui cum Deo 
Patre et Spiritu sancto est honor, virtus et glo- 
ria in secula seculorum. Amen. 


ANNOTATA. 


a Alio spectant admixte hic historiz et impor- 
tune intruse; neque de celeris plura notanda oc- 
currunt. 

b Intellige cincinnos; vult dicere, sanctam. Vir- 
ginem. forfice. sibi crines abscidisse, quo se Christo 
desponsatam. evidentius demonstraret, velo praterea 
religioso capiti imposito. . 

c Qua hic de Ftodino attezuntur frustra. expli- 
care conatus est. Mabillonius : mihi non lubet in ve 
adeo incerta longiorem operam ponere. 


AMALBERGZE VIRGINIS. 


d Hac SS. Willibrordi et. Gertrudis apparitio 
ac valicinium de morte post triennitwm. obeunda , 
vera esse potest im aliis circumstantiüis : sic. cetera. 
ad. Carolum Magnum spectantia, pro ut hic narran- 
tur, cum vera historia conciliari omnino nequeunt. 
Sanctam | Virginem. Tamisie commoratam, ibique 
mortem. feliciter obiisse non. dubitamus; sed tum 
etatis adeo provecte, ut scenis illis apta non fuerit. 

e Silne hic piscis qui Virgini appingi solet, an 
alius iste qui prope. Vilvordiam supra captus est, 
non definio : forte uterque in imagine locum. suum 
occupat. De sturionibus vero nusquam verbum. 

f Quid velit Anonymus, haud obscure datur. in- 
telligi ; at melius scripsisset, iis ad finem perductis, 
vel saltem, iis ita fine dato. 

g Pausa (Gallice pause) requies, quz in Musi- 
cam transiit ; vide glossaria. 

h Ec Actuum cap. 9, y. 39 satis nota est Dore 
historia, uti et aliz supra ex sacro textw allegata et 
sufficienter explicata. 

i1 Refero ipsius ad. Caroli, ne alias tota prorsus 
historia. evertenda sit : et vero ad quem magis pro- 
aime et proprie referri possit, non video ; quidquid 
auctor sibi non cohareat, ut in Commentario pravio 
expositum est. 


INVENTIO, 


Elevatio et translatio sacri corporis Ta- 
misia ad ceenobium Blandiniense juxta 
Gandavum, tempore Balduini Ferrei. 


Ex eodem codice Ms. cwm aliis collato. 


Doro sancta Deo amabilis Amelberga pro Narrationis 


D 


conservando pudicitize titulo imitabilem, si- ἐμ scri- 


milia passis virginibus, fugam iniit, terreno Rege 
non solum spreto, verum etiam superato, proti- 
nus se ad Regem contulit coelestem, qui omnia 
cum Patre et Spiritu sancto perenniter regit, 
quique eam intra secretarium suze ineffabilis pie- 
tatis excipiens, coelestis alimoniw deliciis beni- 
gnissime et misericordissime deinceps enutrivit, 
acsi filiam, quam antea clementissime sanaverat. 
sauciatam. Nimirum quia illa pro conditione car- 
nis infirma erat et timida, confugium fecit ad pe- 
tram, quie est refugium herinaciis. Spiritusautem, 
qui omni, ad se confugienti, petra solidissima 
est atque felicissima, intra se receptam tanta be- 
nignitate protexit, ut postea, tam visibilis quam 
invisibilis hostis nullas pati posset insidias. De- 
nique a loco, qui more gentilitio Materna dice- 
batur, in quo contumeliam fuerat passa disce- 
dens, ad quamdam sui juris possessiunculam, quae 
Tempseca vocabatur, illico festinavit : ubi imn 
operatione virtutum, et spiritualis contemplatio- 
ne Theologiz sine cessatione persistens, postre- 
mo quam sanctum ae memorabilem vite finem 
habuerit, superius aliqualiter jam expressum est. 
Verum scriptor hujus opusculi, pollutís labiis 
enarrare non preesumens, purioris lingue aucto- 
ri id emendatius supplicavit explicandum : a quo 
etiam et utinam de translatione sanctissimi cor- 
poris ejus, Christo propitiante, narratio digna 
proveniat, quam veraciter a probatissimis viris 
compertam, tali modo certum est contigisse a. 


49 


F 


A 
a variis sa- 
crum corpus 
quasitum 
testatur ; 


b 


sedtInon nisi 
post preces et 
jejunia 


C 


a Blandi- 
niensibus 
monachis, 


DIE DECIMA JULII. 


LJ 

49 Transcursis enim post felicissimum ejus 
obitum multis dierum curriculis, loculus ille, om- 
nibus Christianis honorabilis, in quo sacrum ejus 
jacebat corpus, cunctis mortalibus, excepto uno 
8010 eodemque ipsius beatissimz Virginis verna- 
culo, erat incognitus 5. Qui cum diutius ob san- 
ctitatis illius meritum latere non posset, solicita 
satis et offieiosa fidelium inquisitione repertus 
est. Ac primum fratres Truncinensis monasterii, 
aliquanto quam oportebat ambitiosius, se ad hoc 
opus ingerentes, sedulis inquisitionibus fatigati, 
aliis locum dederunt, qui id religiosius explora- 
rent. Post hos similiter fratres de coenobio S. Ba- 
vonis, multum in ejusdem inquisitionis exercitio 
laborantes, tandem intellexerunt, non sibi the- 
saurum illum esse ostensibilem, sed potius iis, 
quos beatissima Virgo sui przsentia veris divi- 
tiis donatura erat. Qua in reillud necessario con- 
sideratur, quod sibi injustam reperiendi faculta- 
tem facit, quicumque facta Sanetorum temere ir- 
religiosequequzrere contendit. Quanto enim quis- 
que indignius accedit ad coeleste officium, tanto 
se hoc ipsum altius extollit, ne habeat arrogans 
et temeraria queesitio inveniendz rei spiritualis 
effectum, unde Apostolus: Noli altum sapere, 
sed time. 

50 Denique hine legimus, Ozam divina animad- 
versione.esse punitum, quoniam aream Dei Is- 
rael, non ea, qua dignum erat, humilitatis manu 
palpaverat. Quocirca nemo sibi aduletur, nemo 
sui immemor fiat; postremo, nemo sibi, quod 
non meretur, omnino presumat, quandoquidem 
inde sequitur unumquemque tanto gravior pcena 
quanto amplior przecesserit facta sanctze religio- 
ni injuria. Itaque ex hujusmodi exemplis facile 
colligitur, non meruisse fratres supra memoratos 
invenire tam pretiosum sanctissimi corporis the- 
saurum, quoniam hunc et negligenter quz- 
sierant, et fortasse postmodum aliter quam se 
devotionis ratio habeat, tracturi erant. Non lon- 
ge igitur ab iis inventus est quidam fidelis ser- 
vus et prudens, qui se ad tantum opus longe alia 
ratione mancipavit. Is cum esset in monasterio 
B. Petri Apostolorum Principis, intra villam 
Gandensem situato, proprio nomine Robertus, 
ecclesiasticis autem studiis vitzeque honestate 
omnibus notus, sapienter admodum intellexit, a 
divina pietate esse quzerendum, quod humanis 
argumentationibus nequaquam poterat inveniri. 
Ac primum se jejuniis multis et assidua oratione 
purificans, ab Episcopo ejusdem dicecesis, ut ex- 
quirendi licentiam mereretur, petiit commentum, 
qui continuo ejus precibus annuens, et benedi- 
ctione ipsum insignivit et consilio roboravit, re- 
busque tam sacro operi convenientibus fulcivit, 
dicens : Vade in nomine Domini, et sicut fuerit 
voluntas in ccelo, ita fiat. 

51 Et ille statim, secum paucis adhibitis fra- 
tribus, eum summa humilitate sanctoque timore, 
plenus tamen fide in spem bonam, ob divinz pie- 
tatis larga beneficia, sese fiducialiter erigens, ad 
locum, in quo gazas illas venerabiles repositas 
esse audierat, sine mora perrexit. Verum ubi 
illue perventum est, quantis se ibidem lacrymis 
perfuderit, quantaque se cordis contritione coram 
Domino mactaverit, quis explicare sufficiet? No- 
verat sane vir ccelestis ingenii, non sibi esse fa- 
cile, quod aliis fuerat impossibile; atque ideo se 
carnis maceratione vehementer angebat, quo pia 
Virgo, ejus meestitudini condescendens, tandem 
se aperiret vel sic pulsanti, quze numquam in vi- 
ta sua januam miserationis alicui clauserat pie 


99 


postulanti. Per totum igitur triduum margarita 
illa pretiosissima cum ingenti humilitate multa- 
que supplicatione qu:esita est, sed minime reper- 
ta. Cumque vernaculum. sanctissime Virginis, 
de quo superius diximus, subinde interrogasset, 
ubi id, quod. quzrebat, repositum esset, nequa- 
quam ab illo, uti hoc revelaret, ant blandimen- 
tis propositis, aut przemiis pollicitis, extorquere 
valuerunt, 

52 Itaque jam super eos miserabilis ceciderat, 
desperatio, jamque se frustra laborasse, cur ge- 
mituetlacrymis deplorabant; cum subito unus 
de fratribus, Thietwala nomine, locum sepuleri 
Sibi ostensum esse, mira exultans revelatione 
proclamavit. Ad cujus vocem cum omnes stupe- 
facti converterentur, factus est cunctis qui ibi 
aderant, locus cum sepulcro illo venerabili per- 
spicuus, quem tamen antea in propatulo omnium 
oculis expositum minime viderant. Tum vero 
summo repleti gaudio, et quodammodo in viros 
alios permutati, precelsis Deo vocibus gloriam 
canentes, templum illud angelicum hymnis et lau- 
dibus compleverunt. Sed quoniam crebra pirata- 
rum incursio regionem illam vehementissime in- 
festabat, salubri admodum consilio utentes , 
membra beatissimze Virginis pallio decenter in- 
voluta atque in locellum posita celeriter efferen- 
tes, ad navim, qua illuc vecti fuerant, cum festi- 
natione regressi sunt. Tunc illis de basilica 
egredientibus, multitudo volatilium c cceli appa- 
ruit, quz pennulis applaudentia, tremulisque 
vocibus officio quod agebatur conjubilantia, af- 
fectu, quo poterant, in obsequium venerandi cor- 
poris exultabant. 

53 Robertus autem, digne memoric abbas, 
posito intra navim thesauro omnium gazarum 
pretiosissimo, cum seseremis primus applicuisset, 
commonuit fratres, ut fugze quantocius consulere 
non differrent. At illis jussionem patris alacriter 
exequi cupientibus, senserunt sese repente, divi- 
no nutu, contra vim fluminis ferri; ideoque tan- 
tam Dei gratiam meritumque sanctissimz Amel- 
berg: virginis admirati, laborare semet, ubi vir- 
tus Christi operabatur, non oportere censentes, 
ad monasterium beati Petri Apostolorum Princi- 
pis, de quo supra diximus, cum incredibili velo- 
citate reversi sunt. Hunc, ut credimus, Virgo 
beatissima locum elegerat, uti in eo usque hodie 
habitaret; ad quem cum pervenisset, factus est 
ei obvius innumerabilis populus utriusque sexus 
et diversz zetatis ac conditionis : cujus multitu- 
do cum omnes campos omnesque saltus replesset, 
dulces in laudem Christi melodias expendere au- 
diebatur. 

54 Primus autem omnium, uti decebat, vene- 
rabilis Episcopus Reynelmus *, ingenti gaudio 
affectus, adesse non distulit, adorans Dominum 
et collaudans, quoniam tune videbat, quod mul- 
toties se visurum esse ante desperaverat. Post 
hune Balduinus Comes, gener Karoli, potentis- 
simi regis, se preesentem cum summa devotione 
exhibuit, omnique populo in vigiliis et oratione 
feliciter communicavit. Precipue autem clerici 
monachique quamplurimi catervatim undique 
accurrentes, non potest diei quam devote quam- 
que solenniter noctis illius excubias frequenta- 
verunt. Mane igitur facto, sanctissimum beatze 
Virginis corpus in locellum, cum magna Episco- 
pi et clericorum humilitate, atque cautela totius 
populi, in ccelum clamore sublato, qui tantum 
bonum nobis concessit, quo hujusmodi exemplis, 
hominum proeipites impetus virtute constantiz 

trium- 


EX MSS. 


accepta re- 
velatione, 
repertum, 


adverso [tu- 
mine Ganda- 
vum perdu- 
ctum, 


ibique ab 
Episcopo 
Tornacensi 
depositum. 

* alias Reyn- 
gelmus 


Inepta sacri 
nominis ety- 
mologia. 


d 


Clausula er- 
ronea a pri- 
o transla- 
tionis aucLo- 
re hic inser- 
la. 


100 


triumphemus, et daemones superare possimus. 
He de translatione corporis sanctz? ac Deo 
amabilis Amelbergw fideliter enarrata, si quis 
male interpretatus fuerit, ipse se infidelem esse 
fatebitur, quandoquidem illum mala diligere, qui 
bona credere contemnit, aperto satis indicio de- 
monstratur. 

55 Sed nunc de nobilissimo ejus nomine, divi- 
no quodam vaticinio eidem imposito, pauca di- 
cturi, finem sermonis sic faciemus. Nomen quippe 
sanctissime istius Virginis ex duabus linguis d, 
Latina videlicet atque Thiudisca compositum es- 
se, gemina verba declarant. Prior enim pars a 
malo, posterior berga, meritum ejus felicissimum 
fuisse, alterna voce proclamant. Amalberga nam- 
que, à malo custodia, sive a malo cautela expri- 
mitur, quod utrumque ipsius sancto proposito 
aptissime convenire, nemo est qui ambigat. Nam- 
que quia corpus et animam sua perpetua Christo 
castitate dicaverat, a malo se custodisse, dubium 
non est. Quantum vero demonum insidias sem- 
per suspectas habuerit, pedesque suos ἃ laqueis 
iniquitatis retraxerit, mala jugiter cavisse bona- 
que semper egisse, perspicua ratione probatur. 
Alioquin, aut aliter, nescio quo docendi genere, 
nomen ejus quilibet interpretabitur, an eam ali- 
ter, quam supra dictum est, fecisse mentietur? 
quod tamen de tam saneta et Deo amabili virgi- 
ne, nefas est quempiam fari, qu:e in tantum pu- 
dieiti:e ejus thalamum sublimavit, uti nunc im- 
perii cclestis augusta, desideratis amplexibus 
perfruatur sponsi sui Domini nostri Jesu Chri- 
sti, cui est honor et gloria in secula seculorum. 
Amen. 

56 In codice Tamisiensi additur clausula, quz 
primo translationis auctori tribuenda haud quaquam 
videtur, accepta procul dubio ex vetusta aliqua. in- 
scriptione, quam. amanuensis, ne periret, subjun- 
gendam censuerit, de suo adjiciens ineptam. corre- 
ctionem, qua melius omissa fuisset. En ejus verba : 
Corpus paradoxe Virginis Christi Amelbergse, 
ad prefatam basilicam delatum est ἃ Balduino, 
cognomento Ferreo, avo scilicet Arnulphi magni, 
sexto Kalendas Novembris, anno incarnati Ver- 
bi octingentesimo septuagesimo, Indictione ter- 
tia, sed ego dicerem Indictione quinta. Male uti- 
que, nam. Indictio tertia plane coincidit cum. anno 
octingentesimo septuagesimo, non item quinta; ut 
correctio plane supervacanea sit. Quod vero memi- 
nerit Arnulfi magni, ne inde quis inferat, Comitis 
istius tempore adjectam. esse eam clausulam | seu ad- 
ditionem : nam. licet ejus seculo componi potuerit, 
satis certum. videtur, recentiorem esse translationis 
historium. Malim existimare, Arnulfi memoriam 
illic insertam, quod ea semper in cenobio Blandi- 
niens recentior fuerit, ob innumera beneficia. qui- 
bus ipsum Comes ille locupletaverat. 


: ANNOTATA. 


a Necdum mihi persuasit scriptor iste, certum 
esse, sic contigisse inventionem sacri corporis, ut 
ipse narrat; sive. idem sit, qui Vitam compilavit, 
sive alius purioris linguze auctor, quod satis ambi- 
que explicat. 

b Vide qua de operosis his circuitionibus dispu- 
tavimus supra in. Commentario pravio. 

c Hic ego invenio aves, nescio quas, translatio- 
ni corporis S. Amalberge applaudentes, verum 


MIRAGULA S. AMALBERGAZE VIRGINIS. 


* 


de sturionibus, ut. iterum dicam, altum ubique si- ὦ 


lentium. A 
d Hoc commentum supra refutavimus in| Com- 
mentario praevio, ad Acta S. Amalberge Vidua. 


MIRACULA 


Ex codice membraneo Ms. ecclesie 
Tamisiensis. 


nno Domini millesimo trecentesimo vicesimo 
tertio, feria tertia post vincula sancti Petri, 
quidam pauper piscator in Scaldam mittens rete 
ad capiendum rhumbos a, non post longi tempo- 
ris moram trahens rete suum, invenit in reti suo 
captum rhumbum magnum ; et attrahens in na- 
vieulam ejus rhumbum, gavisus est ex captione 
piscis : quod gaudium statim versum est in mce- 
rorem, quia dum rhumbus sensit siccitatem, 
palpitans et percutiens cum cauda navim, et pi- 
scatoris rete rumpens, per foramen retis salivit 
in Sealdam. Invocans piscator corde mcesto bea- 
iam Amelbergam, ut succurreret sibi pro rhum- 
bo capiendo [promisit] ipse [quod] grossum Tu- 
ronum super altare ipsius jejunus immolaret. Et, 
hoc dicto, idem rete projiciens in Scaldam, rhum- 
bus intrans rete piscatoris, tractus est pacifice 
tamquam parvus pisciculus ad littus Scalde ; et 
deinceps manus piscatoris evadere numquam co- 
nabatur : unde piscator laudans beatam Amel- 
bergam, mane facto, sicut voverat, Turonum im- 
molavit. . 

2 Consuetum est a temporis antiquitate, fere- 
irum beate virginis Amelbergi, cum reliquiis 
ejus et etiam aliorum Sanctorum deferre circa 
metas villze ὑ Tamisiensis quolibet anno, semper 
in feria quarta sanctee Pentecostes; et omnis 
clerus nobilesque przedictze villze, necnon populus 
communis ejusdem ville et circumstantium villa- 
rum, cum reverentia et maxima devotione, je- 
juni cives Tamisiachi nudipedes, unanimiter cir- 
cumeundo villam, sanctum feretrum supportantes 
assequuntur. Adsunt etiam ibidem mimi et alii 
Joeulatores, histriones, organistze, buccinistz, 
tympanistee, viellatores et citharistze, et complu- 
res alii, quorum interest, in laudem et gloriam 
beate virginis Amelbergz, laudabiliter exercere 
multimodum genus organorum. Et eligitur qui- 
dam locus, qui dieitur fanc, juxta villam quoe 
dieitur be Zivestone; et congregatur ibi populus 
universus, moram faciens, milites, equites, ar- 
migeri, militisse c domicellreque nobiles, cum 
curribus earumdem coopertis : et przedicatur lbi- 
dem, et multa miracula beatze virginis Amel- 
bergz recitantur. Et supponitur feretrum hono- 
rifice curribus, donec sermo sit completus, et ab 
omnibus multifarie honoratur; deinde subleva- 
tur feretrum et refertur in basilicam beate vir- 
ginis Amelberg:. 

9. Anno Domini Mcccxxit, quod prezdietum fe- 
retrum pauperrime ferebatur cirea villam, non 
multis personis etiam minimis [comitantibus] sed 
major multitudo non curavit in hoc anno, quod 
consuetum fuerat ab antiquo, et sic feretrum ab 
illis qui tune aderant ad fanum ejus debiliter re- 
portatur. Posthine d in solennitate beatze virgi- 


nis 


D 


Piscalor a 
Sancta exau- 
ditus. 


a 


Obneglectam 
solennem 
supplicatio- 
nem 


b 


Tamisienses 
anno 1522 


terribili tem- 
testate pu- 
nili. 

' lege limites 


Mulier in 
partu peri- 
clitans sana- 
ta. 


Suscitatur 
in[ans mor- 
tuus. 


e 


DIE DECIMA JULII. 


nis Àmelbergz tanta serenitas erat, quod quasi 
generaliter omnes qui dicto festo Tamisic tune 
interfuerunt, mirabantur super hujuscemodi festi 
diei claritate, quze subito conversa est circa ho- 
ram Vesperarum in tam immensam umbram et 
validam tempestatem tonitruum, fulminum et 
grandinum, cum vento valido et densa pluvia; 
et quasi generaliter omnes qui videbant illam 
horribilem auram, interire crediderunt, et diem 
judicii veraciter adfuisse. Et oriebatur infra Ta- 
misiam, villam sancte Virginis Amelberg:e, sic- 
que fere medietas fructuum hujuscemodi villce 
quassata fuit et destructa per grandines qui tunc 
in die ceciderunt. 

4 Et est hoc miraculose notatum, nam ultra 
limina * parochiz sancte Virginis se [non] nisi 
modieum extendit, et aliquibus grandinibus, ad 
modum pomorum magnis, inveniebatur, ut im- 
pressa fuisset forma turpissimze faciei, velut dze- 
monis aut alterius turpis animalis ; et peritis- 
simi viri asserebant, illam ingentem tempestatem 
specialiter a Deo Tamisiensibus esse destinatam 
in exemplar et castigamentum, memoriamque 
przfatz tempestatis, ut. beata virgo Amelberza 
ἃ Tamisiensibus et ab omnibus Christianis dili- 
gentius imposterum honoraretur. Pr:sertim in 
anno Domini wccoxxir exhibebatur [tantus cul- 
tus] et tanta reverentia beatz virgini Amelber- 
gs, quod vix unus solus remansit in domo cu- 
stodienda, quin ad feretrum beatz Virginis ad 
supportandum ommes et singuli, senes cum juve- 
nibus, in honorem et laudem ipsius concurre- 
runt, laudantes et exoranfes sanctam Virginem, 
quatenus ad ccelestem Regem specialiter pro Ta- 
misiensibus, ac etiam omnibus Christianis inter- 
pellaret, ut ipse per suam misericordiam remo- 
vere dignaretur ab omnibus Christianis commi- 
nationem tempestatis. 

5 In anno Domini wccoxr, quedam mulier 
impreegnata a viro suo in villa Tamisiensi, oriun- 
da et nutrita in eadem; dum tempus pariendi 
ejus adveniret, infans in utero mulieris illius mo- 
riebatur, et nullo modo potuit ab infante libe- 
rari, sed dolens et infirmata fere per medietatem 
unius anni, ultra terminum pariendi, sic perman- 
sit. Quz» tandem consilio quarumdam matrona- 
rum freta, fideliter invocavit beatam Amelber- 
gam, ut deprecaretur Dominum Jesum Christum, 
quod ab infante, quem mortuum in utero sensit, 
liberari posset. Ipsa quoad vitam suam singulis 
annis vovit, se basilicam sancte virginis Amel- 
bergz peregrinando visitaturam. Et voto facto, 
statim infans mortuus exiit per foramen juxta 
umbelieum ejus membratim. Primo eaput et de- 
inde caro per frusta cum cunctis ossibus infan- 
lis ejiciebatur, et mater precibus et auxiliis bea- 
tw virginis Amelberg:e, non post longi temporis 
spatium, ab illius partus infirmitate reddita fuit 
pristinze sanitati. 

6 Anno Domini wccoxxii, sedens ultra Scal- 
dam, in loco qui dicitur leert e Theutonice, 
quidam mulier, habens in gremio suo quemdam 
infantulum ejus, sanum et hilarem existentem, 
qui continuo pallidus effectus exspiravit. Mater 
ejulans et exclamans voce magna vicinos convo- 
cavit, qui incitaverunt eam invocare beatissimam 
virginem Amelbergam super mortuo filio suo. 
Quae statim dum promisit eumdem offerre Vir- 
gini, cunctis ibidem vicinis videntibus, puer ille 
quasi expergiscens, sine mora revixit. 

7 Anno Domini wccoxx, quidam vir oppida- 
nus in Rupelmonda, in profesto beats virginis 


101 


Amelberge, circa horam primam parari cibaria 
sibi precepit ad prandendum, et poni mensam. 
Cui respondit uxor ejus dicens : Jejunium est 
beatze virginis Amelberge. At, ille respondens, 
dietum uxoris suz vilipendens, beatam Virgi- 
nem [contemmebat] et increpabat uxorem suam 
et totam familiam domus sue, dicens, jejunium 
esse fatuitatis ; obloquensque beat Virgini fri- 
volis verbis et inhonestis, ad mensam ejus sic 
resedit. Et dum cibum sumere cepisset, primam 
buccellam panis, quam habebat in ore, glutire nec 
vomere potuit; sed contractis membris ejus, in 
extasi effectus est, et totus mutus et quasi mor- 
tuus ab omnibus putabatur. Videntes autem uxor 
ejus et filii filizeque attoniti, vicinos convocantes, 
flexis genibus, ad terras humiliter [se] prostra- 
verunt, et voce lamentabili cceperunt invocare 
beatam virginem Amelbergam, ut ejus interces- 
sione sanaretur. Mater eorum et filii voverunt 
impransi nudique pedes, cum ipso sanctam basi- 
lieam Amelberg:e virginis, peregre, cum oblatio- 
nibus eorum, in laudem Virginis visitare, omni- 
busque diebus vite suz/ sanctam Virginem sin- 
gulis annis in profesto suo promittendo adire pe- 
regrinando. Paulo post eorum pater sanatus est, 
et ccepit loqui, veniam petens incessanter a Vir- 
gine sancta, seque confessus est coram omnibus, 
in ipsam Virginem cogitatibus et verbis graviter 
deliquisse; surgensque sine temporis intermis- 
sione, templum beatze Amelberge virginis devo- 
tissime cum oblationibus et amicis visitavit in 
illa die. 

8 Anno Domini wcccxx, quzdam matrona 
commorans in Erdenborch f, habens filiam, quz 
caduco morbo feriebatur, audivit mater miracula 
recitari, quce fiebant Tempsecz per beatze virgi- 
nis Amelbergz gloriosas interpellationes ad Je- 
sum Christum. Mater invocans sanctam Virgi- 
nem, promisit ei, quod. si filia sanaretur, num- 
quam ornato capite choreis aut nuptiis interes- 
set, vel sponsalibus, donec sanctam ecclesiam 
beatz virginis Amelbergz in Tempseca, cum 
oblationibus personaliter visitasset; quz» sanata 
fuit ab infirmitate sua. At postmodum immemo- 
res mater et filia voti facti, fere per annos tres 
transactos ; quedam sponsa, neptis filie mulieris 
hujus, in quodam die festo, dum deberet ma- 
trimonio copulari, rogavit neptem ejus, scilicet 
filiam hujus matrone, quod eam przcederet, 
nuda caput, cum ceteris virginibus, sieut mos est 
in talibus oppidis, et in aliis civitatibus et in vil- 
lis magnis. 

9 Mater nocte prcecedente dum lavare ccepe- 
rat caput filize suze, ut in secunda die decentius 
incederet, et ornatius inter alias puellas eum in- 
dumentis suis nuda caput appareret; porro filia, 
sub matre lavante, caput percussa morbo terri- 
biliter eaduco, quem non senserat per tres an- 
nos, recordata est mater promissionis, quam 
nondum impleverat beatz?e Amelberge Virgini. 
Coepit iterum mater laerymari, et altissima voce 
clamare : Miserere nobis, virgo sancta Amelber- 
ga, quia peccavimus tibi; sana filiam meam, et 
quoad vitam nostram, quolibet anno eum obla- 
tionibus nostris, in laudem et honorem nominis 
tui, visitabimus in Tempseca sanctum templum j 
tuum. Iis dictis, iterum filia convaluit, et laudare 
ccpit et benedicere beatam virginem Amelber- 
gam. Quiz mane surgentes mater et filia, cum 
muneribus et oblationibus, in Tempseca beate 
Amelbergze virginis sanctum templum visitantes, 
et qualiter eis hzec evenerunt, omnia coram sa- 


cerdotibus. 


EX MSS. 
Sancte con- 
temptor gra- 
viter corre- 
ptus. 


Puella cadu- 
duco morbo 
laborans 


[ 


emisso voto 
sanatur : 


EX MSS. 


item inflatio 
qutturts, 


furiosus, 


h 


puella con- 
tracta, 


C 


εἰ mulier ea 
partu affri- 
cta. 

k 


102 
cerdotibus ibidem et ommi populo verbotenus 
enarraverunt. n 

10 Anno Domini wccoxxnur, quidam nauta, 
eujus guttur inflatum erat, circiter octo dies pas- 
sus est angustiam magnam ; et dum quodam die 
cibum sumere conaretur, in mensa solam bue- 
cellam panis imponere nequivit ori suo; nec an- 
helitus ejus per arterias intrare poterat vel exi- 
re. Statim, eo invocante beatam Amelbergam, 
sanatus erat ab inflammatione, cum oblationi- 
bus adiens ecclesiam, [et] benedicens beatam 
Amelbergam. 

]1 Anno Domini wccoxxir, quidam vir oppi- 
danus in Mechlinia 4, furiosus et amens omnium 
sensuum ejus, ligatus erat ferrea compede, et 
fere duodecim funibus cirea manus et pedes, et 
a pluribus in furiositate tenebatur. Sed tandem 
inter omnes ferrum cum omnibus cordis disrupit, 
et in eadem hora beatam Virginem invocavit, 
dicens : Adjuva me beata virgo Amelberga. Qui 
statim, annuente Deo precibus Amelbergz vir- 
ginis, recepit perfecte quinque sensus ejus ; et in 
secunda die mane surgens, ferrum propriis ma- 
nibus ejus, in exemplar omnium, ad templum 
sanetze Virginis apportavit. Quod ab omnibus 
videri potest usque ad hodiernum diem. 

12 Anno Domini wccoxxur, quzdam mulier 
vidua, in villa Tamisiensi, quamdam habuit puel- 
lam, circiter septem annos habentem, ponens il- 
lam ad custodiendum pullos aucarum i in plateis. 
Quadam die sedebat illa puella supra quamdam 
fossam, non procul a domo matris ejus, et ex vo- 
luntate Dei omnia membra ejus contracta per- 
manserunt in illo loco, quod moveri per se ipsam 
nequivit. Mater ejus adveniens dixit : Filia, surge; 
et mater eam tetigit et traxit manibus ejus, sed 
remansit immobilis, quasi lapis. Mater vero tunc 
contristata nimium , sublevans filiam suam in 
humeris, in domum propriam cum corde ge- 
menti portavit. Tandem invocans beatam Amel- 
bergam, in filie 5.18. subsidium et juvamen, 
[oravit] ut ejus membra sie contracta pristinze 
sanitati restauraret. Quze per aliquot dies impo- 
tens in lecto jacuit, et mater confidenter oravit, 
quod per preces beats; Virginis erexit se puella 
de lecto, et cum matre et aliis vicinis ejus venit 
ad templum beate Virginis hilaris et sana, re- 
linquens oblationes super altare beate Virginis 
Amelberg:e. 

18 Anno Domini wccexxrr, quaedam mulier in 
Hulít Καὶ commorans, laborans in partu, peperit 
infantem super caput habentem massam carnis 
in magnitudine fere capitis sui; quod videntes 
mater ejus et complures ali: mulieres, ultra mo- 
dum contristabantur. Et mater advocari jussit 
chirurgicos et incisores vulnerum peritissimos, 
qui remedium adhiberent abseindendo hoc fru- 
stum earnis, taliter innatum capiti infantis il- 
lius; sed nullus chirurgicorum, propter pericu- 
lum mortis pueri, licet ad hoc a parentibus ex- 
hortaretur, apponere manus ejus audebat; sed 
puer ita remansit. Mater vero dolens multum, 
recordata est in eadem nocte miraculorum beatze 
Amelberg:e virginis, corde lugubri jugiter invo- 
cans ipsam sanctam Virginem super filii sui sa- 
nitate; quod si convaluerit infans et annihilare- 
tur illius carnis inflatio, veniret mater, quam 
cito surgeret a decubiis 1, ut beatze virgini Amel- 
berge filium suum cum oblationibus immolaret. 
Qu:e tunc inflata caro capiti penitus evanuit et 
annihilabatur; et precibus beatze Virginis, effe- 
ctus est infans sanus in capite. Et mater ejus in- 


MIRACULA S. AMALBERGJE VIRGINIS. 


fantem, sieut promiserat, in templo Virginis Ta- 
misi: prvwsentavit. 

14 Anno Domini wccoxvrr quidam Jacobita, 
Ordinis saneti Dominici, nomen habens frater 
Joannes de Bonestele, bone memoriz, predica- 
tor ultra Sealdam in terra Wasiz, preedicans in 
loco, qui dicitur &er banr, ibidem congregata 
magna multitudine populorum, et recitans plura 
miracula beate virginis Amelbergz, quse repe- 
rerat idem frater in Legenda beatz Virginis de 
spatio longi temporis in templo suo Tamisize 
scripta, sermone suo completo, rediit Antverpiam 
ad Fratres ejus ; eademque die sedens in cella 
sua solus, intra se recordatus est sermonis ejus 
facti in illa die, et miraeulorum beatze Amelber- 
ge. dubitans et hzsitans, ut in pluribus quae 
przdieaverat populis veraciter, sine m possent 
esse vera, loquensque ad interiorem hominem sui 
[et] dicens : Talia non sunt, licet ab aliquibus ibi 
sunt annotata. lis actis et dictis infra se, sine 
aliqua temporis intermissione, frigus eum inva- 
sit acsi febricitare coepisset, et impotens factus 
est omnium membrorum ejus, nec solum verbum 
proferre potuit ore suo. Qui statim ingemiscens 
tota mentis intentione, cordeque firmissimo san- 
ctam invocans Amelbergam, de commissis in ip- 
sam, humiliter veniam postulavit; et post modi- 
cum temporis assecutus est sanitatem, laudans et 
benedicens ipsam Virginem ; vovitque se fideliter 
quolibet anno in festo virginis Amelberge przedi- 
caturum laudem Virginis in loco qui dicitur 
flant 2, quoad vitam suam. Et hoc ingens mira- 
culum immediate fratribus ejus intimavit, et 
quamdiu vixit, semper interfuit festo Virginis 
sermocinans, et ibidem publicavit imprimis mi- 
raculum suum, qualiter acciderat sibi, cum aliis 
miraculis beatee Amelbergz. 


ANNOTATA. 


ἃ Rhombus piscis planus est, a figura sic dictus, 
de quo etiam egimus ad. Vitam S. Ottonis 2. Julii 
pag. 419 : Belgice vocatur tarbot seu terbot; gal- 
lice turbot., 

b Tritum hic et in Actis vocabulum, quod lezi- 
cographos exercet ; hic et superius non solum pro pago, 
urbe aut oppido accipitur, sed. pro tota. pareciz ali- 
cujus extensione. | 

c Voz rarior, pro nobili, opinor, femina, quem- 
admodum. Viri nobiles olim milites dicebantur. Cetera. 
qua& observari luc possent, satis intelliguntur. 

d Hoc et similia barbara, tum in verbis tum 
in sensibus, quibus hac miraculorum historia abun- 
dat, viz annotari merentur. Hinc inde uncis con- 
clusi, quz ad claritatem. juvare possunt. 

e Una circiter leuca distat Tamisia in Occiden- 
tem, quemadmodum Rupelmonda inferius in. Orien- 
tem. 

f Ardenburgum. oppidum novi in. Flandria, non 
procul Slusa situm : an hoc indicetur, nescio. 

g Dum hic legis templum S. Amelberg:e, alibi 
ecclesiam vel basilicam, intellige eo sensu quo supra 
diximus ; eam nempe im eo templo coli, at ipsum 
beatissime Virgini Mariz dedicatum esse. 

h Notissima civitas, Belgii ecclesiastici metropo- 
lis, "Tumisia in Meridiem distat leucis minimum 
quatuor. 

l Intellige hic rursus anseres, sed forte paulo 
magis cicures; qua ratione a. silvestribus distingui 
possunt, quos gances, sew ganzas in Vita appellatos 
vidimus cap. 3. Vide annotata ad litteram i. 

k Oppidum Flandriz, satis notum, ultra Wasia 


fines 


P.Dominica- 
nus malo suo 
miraculis 

[idem habere 


D 


discit. 


n 


[ 
b 


Manus con- 
trita resti- 
tuitur : 


[emina a pe- 
riculo mortis 
liberatur. 


DIE DECIMA JULII. 


fines in. Septemtrionem, Batavis acatholicis modo 


subditum. 

] Intellige a puerperio. 

m Gallicismus, ni fallor, quo vult dicere Pradi- 
catorem istum, wt vera asseruisse miracula, qua pos- 


sent esse falsa. 

n Banc, Ter banc loeus est, de quo num. 2, su- 
pra, ubi congregabatur populus, ad supplicationem 
fevia v1 Pentecostes : unde docemur, concionem ad. 
populum ibi etiam olim haberi solitam. 


Miraculorum continuatio. 


nno Domini wcccxit ὦ quidam vir operarius, 
dum eastrum de Beverne b altiorabatur, 
pro diurnis denariis ibidem laboravit portando 
lapides machinatoribus, et latomis ministrans. 
Accepit lapidem immensum et apposuit collo suo, 
qui prz» nimio onere lapidis, lapsus est, ad ter- 
ram; et cecidit lapis ille super manum ejus, et 
conclusit eam inter duos lapides; et tantam rece- 
pit leesuram, quod nulli chirurgici manum illam 
eurare poterant, licet plures magistri ad sanan- 
dum eam advenissent. Unde vir ille tantum sen- 
sit dolorem in illa manu, quod in fine magistri di- 
cebant, manum infectam et accensam igne, et 
nullum aliud esse remedium, nisi manum ampu- 
tari. Et die secunda convocati sunt amici ejus, 
qui cum magistris ibidem adessent ; et magistro 
uno, przeparante instrumentum ad hoc aptum, su- 
pervenit in domum illam vir quidam antiquus, 
canus multum, et loquebatur uxori hujus infir- 
mantis in hune modum : Manus viri vestri sana- 
bitur infra triduum, si beatam virginem Amel- 
bergam puro corde visitaveris in Temseca cum 
decem peregrinis. Et extrahens quoddam viride 
folium cujusdam herba, posuit super manum il- 
lius, et. jussit ut non amoveretur nisi tertia die 
transacta ; et immediate recessit, incognitus ab 
omnibus illis ; e£ dum aliqui eorum insequerentur 
eum per plateas ad interrogandum ab ipso plura 
bona, nullibi potuit inveniri. Et uxor illius sur- 
gens die tertia summo mane, votum peregrina- 
tionis, sieut przeceperat ei ille bonus homo, fide- 
liter adimplevit; et cum in sero domum rediisset, 
invenit maritum ejus hilarem, sanum, laudantem 
et benedicentem Dominum et beatam Amelber- 
gam, quod precibus et meritis ejus omnipotens 
Deus manum ejus ab omni lesione sanasset ; et 
sanatus absque mora similiter ipsam Virginem 
peregrinando visitavit. 

16 Anno Domini wcccxxvir, quidam juven- 
cula multum innocens, decepta a nobiliori viro, 
concepit puerum ab illo: qui dum percepisset, 
illam impr:egnatam, repulit eam, improperans ei 
s:epius et imputans, alios viros secum concubuis- 
se. Ex quo illa plurimum contristata ccepit invo- 
care omni die sanctam Amelbergam imis singul- 
tibus, ut eam consolaretur in hoc magno dolore, 
quoniam pura esset a consortio omnium aliorum 
virorum. Hzc tristis et mcesta manens, ob hoc 
quod eam amasius ita verbis suis diffamaverat, 
Ix mensibus elapsis, peperit filium unum. Ama- 
sius ejus intrans thalamum, ubi tune in decubiis 
illa jacebat, evaginato capulo accessit ad lectum 
amasiz su, dicens : Nune apparet quod tu cum 
alio concubuisti, et nune te interficiam hoc cul- 
iro; manus meas non evades. Illa tunc flebili cor- 
de fideliter invocavit beatam Amelbergam, ut ip- 
sam ab illo furibundo et insensato liberaret, Et 


103 


statim cecidit ille. directo dorso versus terram; 
surgens primo secundoque, sed tertio surgere non 
valuit. Jacebat impotens omnium membrorum 
ejus, quasi exspirasset, donec vicini thalamura 
intrassent, flentes et repercussi nimium super 
illo, quasi mortuo, sic jacente. Venerunt visitare 
beatam Amelbergam, ut ille precibus ejus recipe- 
ret sanitatem. Qui statim surgens, confessus est 
coram omnibus, voluntatem habuisse illam inter- 
fieiendi, diabolica suggestione, nisi beata virgo 
Amelberga ipsum constrinxisset; veniam ibi po- 
stulans de commisso, ipse cum amasia sua et cum 
aliis pluribus personis, peregre limina capelle 
beate virginis Amelberge, in honorem ejus et 
laudem visitaverunt; et voverunt, se quousque 
viverent, semel in quolibet anno visitaturos. 

17 Anno Domini Mccexxvir, feria quinta post 
Purificationem beate Marice Virginis, vir unus 
et duze mulieres interfuerunt miraculis quz fie- 
bantin capella beatz virginis Amelbergze, vide- 
licet quod duz mulieres obsessa liberabantur : 
una earum à duobus dzemonibus; altera ab tri- 
bus, in una hora simul et semel: quod miracu- 
lum raro visum est fieri in ecclesia aliqua. Ive- 
runt a Tamisia ad ecclesiam de Rupelmonde, in- 
venerunt ibidem congregatos scabinos, et alios 
probos viros ipsius ville, loquentes de negotiis 
eorum. Narraverunt illis miracula facta in eccle- 
sia Tamisiensi; quorum unus scabinorum, non 
credens, sed subridens, dixit: Hzec non sunt vera 
quz narratis ; et immediate, verbis illis ab ore suo 
prolatis, remansit immobilis et mutus, et impo- 
tens omnium membrorum ejus. Quem amici ejus 
posueruntin curru, et transvectus [est| eadem 
die usque ad atrium beate Amelbergz»; et dum 
levaverunt eum de curru, ponentes super garras 
c atrii, statim auxilio beat: Amelbergz resum- 
psit ibidem omnium membrorum ejus sanitatem ; 
et accedens ad sepulcrum et altare ejus, cum ami- 
cis et aliis bonis parochianis Tamisiensibus, lau- 
dans et benedicens beatam Amelbergam, reliquit 
ibi oblationem ejus, et rediit domum suam hilaris 
et sanus. 

18 Anno Domini «cccxxvi, mense Augusto, 
in vigilia Assumptionis, quzedam domicella patie- 
batur cordiacum, id est morbum cordis gravem, 
ita quod amici ejus desperabant de vita ipsius. 
Inter cetera consuluit una matrona illi mulieri 
infirmanti, quod ipsa invocaret sanctam Amel- 
bergam ; et illa promisit, sanctam Amelbergam 
visitare nudis pedibus, et immolare ei cor unum 
factum de cera, continens unam libram. Et dum 
hoc votum fecerat intentione bona, in hae hora 
sanabatur ab infirmitate sua ; quz tertia die se- 
quente, sieut voverat, beatam Amelbergam visi- 
tavit. 

19 Anno Domini uccexxvir, feria secunda post 
festum beati Laurentii, quzedam mulier febribus 
graviter occupata, vovit peregrinari beatze Amel- 
berg; et voto facto, febres deinceps evanue- 
runt, et omnino sanabaturab ipsis, precibus bea- 
i» Virginis. Et simili modo sanati sunt multi a 
febribus, et ab infirmitatibus diversis in eodem 
anno. 

20 Anno Domini wccexxvir, quzdam puella 
decem annorum vel circiter, obsessa a spiritibus 
immundis, introducta erat in capella beatz vir- 
ginis Amelbergze ; quam sacerdos unus conjurando 
conjurationibus magnis, et in balneo d ponendo 
conjuravit, et fortiter tentavit, ut ab immundis 
spiritibus liberaretur, absque corporis iliius et 
aliorum lesione. Quz in die nona, eadem nocte 

sequente, 


EX M$8. 


Incredulus 
resipiscit. 


Curatur 


morbus car- 


diacus, 


febris, 


et e 


na. 


nergume- 


d 


EX MSS. 


Fiolali [esti 
pana, 


6 


εἰ [furti reve- 
latio. 


caca visus 
restitulus, 


et integra 
membra. 
contractz. 


104 


sequente, dormiens coram altari liberabatur ab 
omnibus vexationibus daemonum ; et summo mane 
confessa est coram sacerdotibus et aliis viris pro- 
bis se esse omnino sanatam, precibus et meritis 
beat» virginis Amelberg:e. 

2] Anno Domini wccoxxvi, quzdam juven- 
cula, cujusdam vidue filia, preeparavit se ad. fi- 
landum e in profesto Amelbergz circa horam no- 
nam, et involvit colo suo lanam. Mater ejus ait 
illi: Filia mea, desine filare, quia festum est bea- 
t» Amelbere:; tu vides peregrinos transeuntes 
versus villam Tamisiensem, in honorem beata 
virginis Amelbergs. Cui filia respondit: Nulla 
mihi est de hoe cura; ego lanam meam in colo 
meo volutam ommino filabo priusquam advespe- 
rasset. Et eum hzc verba protulisset, immediate 
cecidit a scabello, supra quod sedebat, ingemi- 
scens et clamans quasi lunatica, et graviter omnia 
ejus membra torquebantur. Invocantes mater et 
vicine mulieres beatam Amelbergam pro sanita- 
te illius ; et vovit illa, quousque viveret, in quoli- 
bet anno circuire villam Tamisiensem cum feretro 
beatz Amelbergz. Statim, voto facto, cessavit 
in ipsa infirmitas; et in eadem die visitavit illa 
juveneula sanctze Amelberg:e capellam, in hono- 
rem et laudem ejus. 

22 Anno Domini xcccxxvir, in profesto beatce 
virginis Amelbergez, queedam mulier dives, dia- 
bolica suggestione, furata est xxr ulnas panni 
linei optimi cirea horam nonam: et dum ila, 
cui sublatus erat pannus, percepit se perdidisse, 
cogitabat huc illuc, quisnam abstulisset pannum 
ejus. Et h:c mulier habebat quamdam juvenem 
ancillam pectricem f, operantem inlanificio, quz 
fuit extranea ; sicqueilla, quz perdiderat pannum, 
et etiam maritus ejus imputabant illi pectrici, 
pannum abstulisse, vel per consilium ipsius esse 
sublatum. Ipsa tune pectrix contristari ccepit et 
negare, quod nihil penitus inde sciret, et inculpa- 
bilis esset ab illo furto, flens et orans tota nocte 
genibus flexibus et manibus plausis, beatam 
Amelbergam lacrymis amarissimis interpellando 
deprecabatur, ut ipsa Virgo- Deum coeli exoraret, 
quod ipse per suam misericordiam dignaretur 
ostendere, quisnam hoc furtum fecisset; ipsa je- 
juna, nuda pedes, in Temsecam, quam cito dies- 
ceret, ipsam peregre visitaret, quod et fecit. Et 
dum hzc pectrix ad domum illam, ex qua mane 
exierat, rediisset, inventa est fur illa super eam- 
dem fossam, in qua furtum fecit, ibidem volens 
occultare pannum in aquam, sed nullo modo ma- 
nus ejus potuit abstrahi ab illo per se vel per 
alium, qui libenter scandalum illius mulieris oc- 
cultasset. Tune confluxerunt vicini, etiam ipse 
Dominus temporalis, qui omnes unanimiter invo- 
caverunt beatam Amelbergam, ut misereri digna- 
retur illius mulieris. Oratione facta; mulier sur- 
rexit, dicens omnibus, quod beata Amelberga 
ipsam coegisset ad pannum reportandum. Et ipsa 
iunc liberata est; et ob honorem beatz Amel- 
berge, Dominus temporalis dimisit omne factum, 
et eadem die tres ille mulieres cum multis aliis 
visitaverunt ecclesiam beatze Virginis. 

23 Ànno Domini Mccoxxnr, mulier quzedam 
in villa Tamisiensi, carens visu, ducta est in ca- 
pellam beat: Virginis, et precibus ejusdem Vir- 
ginis recepit visum, 

24 Anno Domini eodem, filius mulieris habens 
annos quinque cum dimidio, positus est ad cu- 
stodiendum aucas, obdormivit in platea juxta do- 
mum matris ejus : dum a somno surgere credi- 
dit, impotens erat omnium membrorum. Ejus 


MIRACULA S. AMALBERGJE VIRGINIS. 


mater apportans eum in ulnas suas in domum 
ejus, invocans beatam Amelbergam ob salutem 
filii sui graviter infirmantis, vovit offerre filium 
ejus cum oblationibus, et peregrinis omnibus, 
quos congregare posset, beatze Amelbergo in ca- 
pella ejus. Voto facto, filius ejus sanus effectus 
est, et peregre profecti sunt in honorem beate 
Amelberg:. 

95 Anno Domini Mccoxxvir, mense Junii, sab- 
bato ante festum natalis sancti Joannis Baptiste 
quaedam juvenis mulier, quz& per quatuor annos 
vel circiter exercuerat vitam immundam, szepius 
interpellavit beatam Amelbergam, ut Christum 
pro ea deprecaretur, ut ipse per suam misericor- 
diam cor ipsius in melius converti g dignaretur, 
et a vita meretricali ipsam liberaret. Hzee mulier 
feria quarta in diebus Pentecostes, dum feretrum 
beat: Amelberg:e circa villam Tamisiensem por- 
tabatur, vovit beatz? Amelberg:, intima cordis 
compunetione, se per annum se ab illis illicitis 
peecatis abstinere. Exiens villam Tamisiensem 
sabbato predicto versus Gandavum ire propone- 
bat. Venit ad puteum ex quo beata Amelberga 
tempore vitze suze hausit aquas, et ingenieulavit 
se juxta puteum coram cruce, et reliquit ibi obla- 
tionem unam, in honorem beate Amelberg:e, 
quod eam defenderet a peccatis, omnibus diebus 
vitze suc. Et ipsa surgens, volens recedere, 
omnia membra ipsius sunt contracta, quod rece- 
dere nequivit ab illo loco. 

26 Et ipsa statim cecidit, juxta puteum ob- 
dormiens, ab hora prima usque in horam nonam ; 
cui somniando apparuit albis indumentis véstita 
mulier quedam, et faciens in puteo tumultum 
magnum ; et mulier expergiscens, nil invenit. Et 
iterum surgens, recedere putabat, et non potuit 
transire metas illius loci, in quo Amelberga sole- 
bat conversari. Convocatis ad hoc miraculum 
ommibus presbyteris et clericis, et fere populo 


. totius ville Tamisiensis, nullus hominum eam 


abducere valebat, sed tota nocte in illo loco per- 
mansit. Mane facto, exuit se omnibus vestimentis 
suis, et beatze Amelbergz immolavit, et sic eam 
capellam suam intrare et visitare permittit, et 
divinis officiis interesse non defendit, sed in lo- 
cum suum, divinis peractis, semper redit. Et si 
alis negotiis vacare vellet, pedes et manus ita 


sunt contracti, et sic infirmatur, quod quasi sta- 
tim moreretur. 


ANNOTATA. 


ἃ In Commentario praevio num. 64 monuimus, 
in miraculorum ordine seriem chronologicam omnino 
desiderari, qui sine ullo rerum. dispendio observari 
potuisset. 

b Distat Tamisia leucis duabus. Castrum, de quo 
ibi agitur, modo destructum est. 

ΠΟ Quz sint ist atrii garre, fateor me non intel- 
ligere. An fortasse quod. in. atrio scumna aut repo- 
sitoria fuerint, quz scriptor garras vel gerras potius 
vocet, qua voz mota est. 

d Neque satis capio, quid hic sibi velint adhi- 
bita, in. ecclesia. Tamisiensi ad exorcismos mulierum 
balnea. 

e Filare à Gallica voce filer, pro nere: 

f Ancilla pectrix, orans manibus plausis et si- 
milia, ez adjunctis intelliguntur. 

g Idem dicendum de hac et pluribus constructio- 
nibus, hic et in decursu satis distortis. 


Miraculorum 


Meretria 
Sanctam in- 
vOCQNS, 


ejus appari- 
Lione ad bo- 
nam frugem 
reducitur. 


Obsessi, ὦ 
Sancta adju- 
δ, 


sed voli im- 
memores 
acrius torta, 


Tamisis li- 
berantur. 


DIE DECIMA JULII. 


Miraculorum pars tertia. 


s tempore duze mulieres in territorio de 
Brabantia juvenes, una maritata, altera Be- 
ghina, in villa, quz dieitur Raemsdone, tunc 
commorantes, distantes tribus leucis aut paulo 
minus a villa Tamisiensi, gradiebantur et erra- 
diabantur « in platea quadam. Una illarum, ha- 
bens pomum in manu sua, evaginavit cultellum 
ejus et divisit pomum in duas partes, et tradidit 
unum frustum consocie ; qus sic invicem lo- 
quentes de vanitatibus, una tunc tres spiritus 
malignos et altera duos cum frustis pomi come- 
derunt, et ultra modum ab iis spiritibus malis 
vexabantur : unde parentes earum puellarum et 
amici nimis cceperunt contristari. Quze mulieres 
obsessze tune transvectze sunt prope Mechliniam, 
in quadam ecclesia S. Maris, quz dicitur Hans- 
wye, ut ab adjurationibus sacerdotum a demo- 
nibus liberarentur. Quse sic moram trahentes 
ibidem, sacerdotes adjurando per mensem unum, 
nihil penitus in illas obsessas proficiebant, et re- 
verse sunt ad villam propriam et ad domum. Et 
dicit mater unius mulieris obsessz, interrogans 
unum daemoniacum, qui filiam ejus ita vexavit : 
Cur, inquit, hanc innocentem creaturam sic tor- 
ques, et cur tale vas innocuum intrasti? Dzemon 
ait matri : Filia tua hzc non promeruit; sed ad 
castigamentum omnium Christianorum. Cui ma- 
ter : Quamdiu vexabitis ambas istas? Dsmon 
ait: Modieum temporis; una virgo ultra Scal- 
dam, nigra monialis, nos ἃ corporibus iis fu- 
gabit, et precibus illius illesze permanebunt et 
sanabuntur. 

28 Iis auditis, mater illa et amici ambarum 
vovebant, sine ulla dilatione templum beate 
Amelbergze, in honorem ipsius, cum viginti sex 
hominibus visitare peregrinando. Et statim, voto 
facto, mulieres ille obsesse, quasi nihil mali 
sentientes, propter sanitatem quam receperant, 
per aliquos dies moram trahentes, votum pere- 
grinationis suze, sicut voverant, non adimpleve- 
runt. Quie quadam nocte cceperunt graviter in- 
firmari, et ἃ dzemonibus vexari, quod quasi fie- 
rent amentes et tam furibundz, quod vix amici 
earum secum ausi sunt conversari. Et mane facto 
iter arripientes, lacrymabili voce amici earum 
[perrexerunt| invocantes beatam Amelbergam 
super has offensas. Tunc demones in ipsis quie- 
verunt, surgentesque mulieres obsesse, cum 
amicis earum, iverunt pacifice versus Tamisiam, 
peregrinando, donec fanum Amelbergz oculis 
conspexerunt. Quia tunc una illarum imprope- 
rare ccepit aliquibus facta secreta; et altera mu- 
lier muta facta erat a secunda feria usque ad fe- 
riam quintam, quod non protulerat solum ver- 
bum, et per violentiam trahebatur in navim ad 
transeundum Scaldam. Et dum ad atrium appro- 
pinquassent, nullo modo intrare ecclesiam volue- 
runt, ita quod unam sex viri fortes, alteram quin- 
que in capellam 'beate Amelbergz ante altare 
ejus cum magna vi traxerunt et ad terram po- 
suerunt. 

29 Qus eum omnibus membris palpitando, 
licet fortiter tenerentur, in presbyteros ibidem 
et in facies hominum stridentes et conspuentes, 
unum arripere, alterum percutere conabantur, et 
terribiles clamando sonos emiserunt. Et cum sa- 


Tomus 1m Julii. 


105 


cerdotes illas Obsessas circa horam sextam cir- 
cumemxissent, illa muta loqui ccepit, et demon 
unus respondit sacerdoti. Cui sacerdos ait.; Te 
et consocios tuos exire vasa hec oportet. Qui 
respondit : Adhuc non recedemus. Item interro- 
gatus deemon, dixit; quod essent tres mali in una 
illarum, et in altera duo, et quod circa nonam, 
vel paulo post, exirent, corpora illarum illzesa ; 
quia beata Amelberga eos cogeret, quod nerni- 
nem lzdere possent. Et dum conjurarent illas sa- 
cerdotes, corpora earum ita inflata erant, quod 
colla earum grossiora capitibus videbantur. Et 
sacerdos circumcinxit collum unius obsessz cum 
stola, et dixit deemonibus : Jam exite ab hoc 
vase. Dzemones dixerunt: Via nobis est pro nunc 
nimis stricta ad exeundum. Tunc sacerdos. ab- 
straxit stolam, et immediate unus malus exivit, 
et semper uno exeunte alter remanens, exeun- 
tem consocium suum proprio nomine nominavit, 
dicens : Iste jam exivit. Et in hora nona jacue- 
runt ille creature quasi immobiles, ore aperto 
tamquam in extasi. Et omnibus spiritibus malis 
ejectis, surrexerunt ambze mulieres simul et. se- 
mel una hora, junctis manibus et genibus flexis, 
et invocare cceperunt humiliter beatam Amel- 
bergam, quod eam tam amicabiliter, precibus 
suis, ab illis malignis spiritibus plenarie liberas- 
set. Hoc ingens miraculum visum est in capella 
beatze Amelbergz Anno Domini uccexxvir, men- 
se Februarii, feria quinta post Purificationem. 

30 Anno eodem, Dominica proxima sequente, 
introducta est quzedam juvenis mulier obsessa a 
daemonibus duobus, quorum unus exiens, tintin- 
nabulura campanelle beatze Amelbergz, per me- 
dium, tamquam homo cum dentibus, sicut ho- 
dierna die in ferro patet, in duo frusta momor- 
dit, et ab alio maligno statim sit sanata. Et illa 
duo frusta tintinmabuli palam videri possunt 
in choro Tamisiensi. Ista sanata est a duobus 
demonibus ; et dum reverti vellet ad partes 
suas, transactis quadraginta diebus, intravit ca- 
pellam beatzee Amelbergz, adorans eam cum sa- 
cerdotibus et aliis probis przesentibus ibidem. Et 
dum limen przedicte capelle transire credit, ad 
terras cecidit sicut lapis, et contrita sunt omnia 
membra ejus, et muta jacebat oculis clausis, acsi 
mortua fuisset. Tandem recepta pristina corpo- 
ris sanitate, de consilio sacerdotum, vovit ser- 
vire beatz' Amelberg:z quoad vitam suam, et 
quod numquam transferret se extra hereditatem 
beate Amelbergz, et quod ibi vellet vivere et 
mori; et quod ad sepulerum ipsius beatze Amel- 
bergz in capella sua resideret ad oblationes pe- 
regrinorum recipiendas, et fideliter dispensan- 
das, juxta posse suum, omni die cum tempus po- 
stularet. 

31 Et hoe facto, datus est dei locus in domo 
Beghinarum. Et visum est a multis, dum hse 
mulier in corde suo meditatur de repatriando 5, 
statim ad terras cadit, et per longam moram, 
quasi exspirasset, jacet immobilis, et non sunt 
viri quatuor tam fortes in Temseca, qui illam in 
illa hora, totis viribus eorum de terra levare va- 
lerent. Tale miraculum apparuit in haec muliere 
sexagesies et ultra; et toties quoties cogitat de 
recedendo, castigatur et punitur in omnibus ejus 
membris, et quam cito poenitet, tam cito sanatur. 
Et visum est, quod per duos dies et duas noctes 
capellam exire nequivit, quia.cor ejus induratum 
erat et voluntas erat recedendi. Et mater ejus 
carnalis confessa est coram pluribus, istam fi- 
liam eum anima et corpore, prwsentasse beato 


19 Amel- 


EX 


Alia item 
votum vio- 
lare cogitans 


toties 
bitur. 


MSS. 


reta- 


b 


EX MSS. 


Sanatur in- 
[ans a morbo 
caduco, 

ὃ 


tum mutus, 


deinde c&- 
Cus. 


d 


Servata do- 
mus ab in- 
cendio. 


B 


Mortuus sus- 
citatus. 


Curalus 
energume- 
nus. 

e 


Mira in ho- 
micidam 
qratia. 


. f 


Vacca a 
inorte con- 
servata. 


lh. 


106 


Amelberge, ut quamdiu viveret, beatze Amel- 
berg: ancilla maneret. 

32 Anno Domini wccoxxvr, die Martis post 
Matthis, quedam mulier ex quatuor officiis c 
habebat quemdam  infantulum preoceupatum 
morbo caduco, quz obtulit eum beatze Amelber- 
σῷ, et sanatus est a morbo. 

33 Anno Domini eodem, quidam mulier ha- 
bebat filium mutum septem annorum, qui pere- 
gre visitavit beatam Amelbergam cum ipsa ma- 
ire sua: qui confessi sunt, quod postquam vo- 
tum peregrinationis fecerunt, filius ille. loqui 
copit. 

34 Anno eodem, quidam dives homo in Ad- 
lemanias d czeeus factus est per multos annos : 
eui in visione intimátum est, quod beat» Amel- 
bergz duos argenteos oculos destinaret; et sic 
visum reciperet : quod ita factum est precibus 
beatze virginis Amelbergze. 

35 Annoeodem, quzdam vidua in Mechlinia 
visitavit beatam Amelbergam, quia domum ejus 
ab igne conservavit, ubi vieine domus ab utra- 
que parte comburebantur, et domus ejus mansit 
incombusta. Ex quo miraculo quasi tota civitas 
mirabatur. 

36 Anno eodem, quidam pauper in Wasia 
quinquennis, abhora prima jacuit mortuus usque 
ad horam vesperarum. Parentes ejus invocave- 
runt beatam Amelbergam flentes et orantes, ut 
Deum pro filio submerso deprecaretur. Et statim 
palpitare coepit, et revixit precibus ejusdem bea- 
iz» Amelberga. 

37 Anno eodem, quidam fullo, purus laicus, 
qui numquam didicerat solam litteram, obsessus 
per quindenam, ita congrue latinebatur e, quod 
vix aliqui clericorum sibi respondere valuerunt ; 
ductus erat in capella beatzte Amelbergs; qui 
meritis ejus ab omni clade diabolica sanabatur : 
et numquam postea scivit latinum loqui. 

38 Anno Domini ucccxvri, quidam homicida, 
de Brugis oriundus, captus et incarceratus in 
villa Tamisiensi propter homicidium quod fece- 
rat vovit feriare f, quamdiu viveret, beatz2e Amel- 
bergz, et profestum ejus in pane et aqua quoli- 
bet anno jejunare, et camisiatus g cum feretro 
circuire villam ejus, ut eum ab hoc facto precibus 
suis, pro ipso ad Deum fusis, dignaretur libera- 
re. Qui multoties eductus ἃ carcere coram justi- 
tia laicali ad condemnandum pro illo facto et ad 
decapitandum; et stetit in medio scabinorum 
pluries, quasi traderetur in manus inimicorum 
ejus, videlicet fratrum illius quem interfecit, ut 
ipsi se de fratre eorum interfecto vindicarent. 
Sed tandem habebat fiduciam et consolationem 
in beatam Amelbergam, quod numquam pro illo 
facto esset moriturus, quocumque modo minaren- 
tur. Et sic detentus est in carcere per integrum 
annum. Et post annum sine custodia et in- 
demnis liberatüs est, adjutorio beatce virginis 
Amelbereg:e. 

39 Anno Domini wccoxvr, tanta plaga erat 
vaccarum et boum in villa, quz:e dicitur Ossenes- 
se, ἢ, quod ibidem una domicella viginti quatuor 
vaccas [haberet] quze moriebantur, exceptis sex, 
qua tune supervixerunt. Et intravit quidam do- 
mum illius domicellze, consuluitque ei, quod pro 
qualibet vacca ibi vivente, unum denarium i Pa- 
risiensem beatze Amelbergz cum totidem pere- 
grinis voveret immolare: quo facto, vacec post- 

ea nullum patiebantur nocumentum. Et hzc 
Domicella, dum peregrinationem ejus implevit, 
confessa est coram pluribus, hoc miraculum a 


MIRACULA S. AMALBERGAE VIRGINIS. 


Domino Deo, in honorem beat» Amelberg:e, sibi 
contigisse. 

40 Anno Domini wcccxvir, quidam sacerdos 
passus est in uno oculorum ejus immensum do- 
lorem per plures dies, ita quod de nocte dormire 
nequivit. Habebat quamdam neptem servientem 
sibi, quie sic ait : Domine, quare non vovetis vi- 
sitare beatam Amelbergam? Vos auditis, quod 
ab omni morbo sanantur infirmi, qui confessi 
contritione cordis, adeunt ejus sepulerum. Sa- 
cerdos renuens dietum et informationem neptis 
ejus, sequente nocte somniavit, se nudum caput 
et pedes esse in ecclesia sanctze virginis Amelber- 
eg; et quod ex illa nuditate nimis verecundaba- 
iur erga sacerdotes et omnem clerum. Et dum 
expercefactus est ἃ somno, sine mora profectus 
est ad sanctam Amelbergam peregre, sieut som- 
niaverat in illa nocte, et rediens domum, infra 
triduum oculus ejus restitutus est pristinz sa- 
nitati. 

41 Anno Domini wccoxxvit, qugedam matrona 
languens absque ullo victu fere per triginta dies, 
vovit peregrinationem beate Amelbergw, quie 
nocte sequente, post votum factum, sanabatur 
ab illa infirmitate precibus beatze Amelberg:e. 

42 Anno Domini eodem, mulier vidua peregre 
visitans basilicam beate virginis Amelberge in 
Temseca, portabat ova ad immolandum beatze 
Amelberge, et invenit capellam clausam, quia 
totus populus erat in villa, exceptis decem vel 
undecim personis antiquis, qui in ecclesia reman- 
serant. Conquerebatur flendo, quo ad altare bea- 
tz virginis Amelberg: appropinquare nequiret : 
immediate de capella janu:z clause, omnibus 
ilis videntibus, aperiebantur : et illa intran- 
te k, immolavit ejus ova ad sepulerum ejus; re- 
versaque muliere, statim januz per se ipsas 
claudebantur. 

43 Anno eodem, vidua quedam videns domos 
vieinas comburi, invocavit beatam Amelbergam : 
ΟἹ Virgo, conserva domum meam illesam ab, 
igne, precibus tuis fusis ad coelestem  Re- 
gem; ego templum tuum, ad honorem nominis 
tui, nuda pedes, incamisiata peregre visitabo. Et 
post votum factum, ex utraque parte domus ejus, 
plures domus comburebantur, et domusillius mu- 
lieris inusta permansit. 

44 Anni ejusdem die Martis, mense Augusto 
post festum beati Laurentii, homo quidam ha- 
bens avenam, filii quidem ejus in campo illius 
avenz ludebant, quorum unus illorum cadens in 
fossam profundam plenam aqua, nescientibus 
aliis qui cum eo erant, per longam moram jacuit 
in unda submersus; videlicet quod pater ejus 
tanto tempore cum runcina | sua vellens avenam, 
gradiens et regrediens, tribus vieibus bonarium 
cw terrze [decurreret| priusquam memor factus 
est filiorum ejus. Et festinatione currens ad fos- 
sam, invenit filium ejus in fundum illius fossce 
jacentem. Extrahens eumdem, nigerrimus appa- 
ruit puer ille, aesi exspirasset. Pater statim in- 
vocans beatam Amelbergam pro vita illius sub- 
mersi, vidit tres venas moventes et percutientes 
in corpore illius ; et ingemiscere ccpit, [et] Deo 
adjuvante, vitam resumpsit : et immolatus est 
beatz virgini Amelberge, juxta sepulerum ejus 
in capella Tamisiensi. 


ANNOTATA. 


D 


Sanatur do- 
lor oculi, 


et matrona 
languens. 


E 


Ova mirabi- 
liter oblata, 
januis ultro 
apertis ; 


domus ab 
incendio il- 
laesa, 


Ek 
puer sub- 
mersus vita 
restitutus. 


m 


C 


ANNO MVII. 


S. Petrus co- 
litur Perusii 
ab immemo- 
rabili tempo- 
TE; 


cujus nomen 
fastis Bene- 
dictinis ad- 
seriptum. 


DIE DECIMA JULII. 


ANNOTATA. 


a Intellige evrabundas ambulasse animi gratia. 

b Repatriare, est patriam repetere. 

e Flandriz regio, Wasiz contermina, in quatuor 
partes, quae DBelgice ambacbten dicuntur, divisa. 

d Ec partibus Germanicis. 

e Latinere seu latinare, quid aliud significare 
potest, quam. Latine loqui? 

f Feriare, festum diem agere. 

g More panitentium vel reorum. quibus mulcta 
honoraria imposita est ; hos noster camisiatos et in- 
camisiatos vocat, ab indusio, gallice chemise. 

h Pagus est ad Scaldim occidentalem, Zelandia 
vicinus. 

i Denarius Parisiensis non videtur hic aliter ac- 
cipi posse, quam pro decima parte librze Parisiensis, 
gallice livre parisis, in Flandria usitatissimz, qua 


107 


est media pars floreni nostratis, constatque adeo assi- 
bus seu stuferis decem, quales singulos pro singulis 
vaccis obtulit. Alii sunt denarii, quorum duodecim. 
assem ; alii grossi Turonenses, supra num. 1, qui 
faciunt assem medium. 

k Nihil mutatum est, quandoquidem. sensus satis 
intelligatur. 

l Indicat. certo falcem messorium, cum. runcina 
potius serra species sit ; neque avena vellitur, sed 
potius abraditur. 

m Gallice bonnier, Flandrice bunder, jugerum. 


Hactenus Tumisiensis codex de miraculis non to- 
tis viginti annis patratis; ex quo specimine colligi- 
tur, ingentem. messem exurgere oportuisse, si pa- 
rem. Tamisienses prateritorum, et. sequentium huc 
usque seculorum rationem. habuissent. Narrant qui- 
dem, frequentissima. esse et quotidiana in. clientes 
suos sancte et paradoza Virginis beneficia et mira- 
cula, quemadmodum superius satis indicatum est in 
Commentario pravio, sed qui ea, ordine enarraret, 
aut comprobata exhiberet, nemo repertus est. 


DE S. PETRO ABBATE 


IN MONTE CAPRARIO PROPE PERUSIAM IN UMBRIA 
ITALIZ. 


GOMMENTARIUS PRJEVIUS. 


Publieus Saneti cultus; Vita, quae hic 
datur; setas, qua vixit; qua occasione 
ad perfectiorem vitam conversus; mo- 
nasterium, cui praefuit. 


hilippus Ferrarius in. Catalogo Sanctorum 
Italie hac die x locum tribuit, inter Coli- 
tes S. Petro, a loco, cui natales debet, vel 
a monasterio, cui praefuit, Perusino nun- 
cupato; tametsi in Sanetos, inquit, solenni ritu, 
quod sciatur, relatus non est : quandoquidem Of- 
ficio ecclesiastico ab ecclesia Perusina dudum co- 
litur ; atque adeo, teste isto auctore, de constanti ip- 
sius cultu ac. publica veneratione ab immemorabili 
tempore satis constat. .Et sane in. involucro. Vitae 
ejus Ms., huc misse adscribitur, ex Italico sic red - 
ditum ὦ me Latine, celebrari festum ejus cum Oc- 
tava in monasterio S. Petri Perusino monaclio- 
rum Casinensium, aec diccesi Perusina, die x 
mensis Julii; monachis dicti monasterii, teste Ja- 
cobillo tom. 1 Vit. Sanctorum. Umbriz, pag. 100, 
Officio cum. Lectionibus propriis, Clero autem Pe- 
rusino sub ritu duplici de communi Confessoris non 
Pontificis, annuam hodie sancti Abbatis memoriam 
venerantibus. 

2. Martyrologi Benedictini nomen S. Petri fastis 
suis accensent. Dorganius sic ipsum commemorat : 
S. Petri Abbatis, miraculorum gloria et vitz 
sanctitate clarissimi. Zisdem pene verbis pracesse- 


rat Wion : Perusii in monte Calvario S. Petri. 
primi Abbatis-ejus loci, miraculorum eloria et 
vitze sanctitate clarissimi. Accedunt Menardus et 
Bucelinus ; cujus postremi elogiolum, ez nescio quo 
Fortunat. Vincent. mutuatum, vir meretur tran- 
scribi. Hoc eliam die praeterquam quod. Ferrarius 
eum vefert in utroque Catalogo ; in eo, qui est San- 
ctorum. Italiv, vitz ac miraculorum. compendium 
edidit, postmodum a Mabilione relatum inter Acta 
Benedictina, Seculo v1 part. 1, a pag. 11. Idem 
prastitit Italice Jacobillus. Horum exemplum visum 
non est nobis sequi, daturis Vitam Ms., apud mo- 
nachos Perusinos asservatam, e qua sua se accepisse, 
fatetur Ferrarius ; et Mabilio defectum istius Vitz, 
qua tunc carebat, compendio supplevit, addens, se, 
si ipsam Vitam posset aliquando integram obti- 
nere, eam ad dicti voluminis calcem se daturum; 
quam deinde nactus, revera promisso loco vulgavit a 
pag. 161. 

3 Quam hic damus Vitam, Roma misit die xiv 
Januarii anni 1651 P. Philippus Alegambe, Bi- 
bliotheca: scriptorum Societatis Jesu. continuator. 
Conformitas apographi cum suo exemplari, e quo de- 
sumptum est, confirmatur publico ac. juridico testi- 
monio Notarii, ad finem ejusdem adscripto, ubi pa- 
riter, quo ex loco illud prodierit, asseritur; quod 
idcirco non abs re fuerit proferre : Ego Sinibaldus 
Tassius de Perusia, publicus Apostolica auctori- 
tate Notarius, judexque ordinarius, proedieta om- 
nia et singula, prout et sicut in nonnullis chartis 
adinstar quarti folii chartze bombaginze asserva- 
tur in archivio venerabilis monasterii S. Petri 
de Perusia, Ordinis S. Benedicti, Congrega- 
tionis Cassinensis, sito in dieto monasterio : in 
quo quidem archivio scripture et alia, ad di- 
ctum monasterium spectantia, asservantur, et as- 


servari 


EX MSS. 


J. P. 


Fitam suo 
exemplari, e 
quo desum- 
pta est, con- 
[ormem esse, 
probatur ju- 
ridico testi- 
monio; 


AUCTORE 


J. P. 


circa quam 
observanda 
quadam pro- 
ponuntur. 


De tempore, 
quo vizit 
Sanctus; 


j 
108 
servari; solentsub clave, et. diligenti ae fideli 
custodia detinentur , deseripta. inveni, ita ut sin- 
gula fideliter de verbo. ad. verbum, per alium 
mihi fidum copianda, et exemplanda commisi ; 
nil tamen addendo vel minuendo, nisi fortasse 
punetum vel syllabam, per errorem tantum ; non 
autem, quod in aliquo possit mutare substantiam 
et vitiare veritatem ; faetaque collatione cum di- 
cto originali, et cum eo concordare inventa, sal- 
va mihi semper, etc., et non aliter, etc. In fide, 
etco., mea manu propria subseripsi et publicavi 
requisitus, sub anno Domini Mpcr, Indictione ru, 
ipsius pontificatus sanctissimi in Christo Patris 
et Ὁ. N. Innocentii X, divina providentia Ponti- 
ficis Maximi, die vero xxv mensis Septembris. 

4 Porro rationem reddo eorum, qua in perlu- 
strando isto apographo prastiti. E«pressiones vocum 
compendiarias, satis crebro recurrentes, seu abbre- 
viationes, ut vocamus, integras reddidi; nonnulla 
scriptionis menda emendavi : alia uncis inclusa, 
e Mabilione vel ez alio nostro Ms. de quo statim, 
restitui. Denique paucula, in nostro, quod ezcudi- 
mus, Ms. pratermissa, ex utroque hoc exemplari 
huc transcribenda censui, quibus narratio tota vilz, 
mortis ac miraculorum absolvitur : Videns itaque 
populus tale miraculum, quod habes in fine vita 
hic editz de vento valido, arbores radicitus evellen- 
te, ob non. servatum. annuum. Sancti. festum ; sta- 
tuerunt, ut anniversarius ejus dies (edita a Mabi- 
lione addunt quolibet anno) solemniter celebrare- 
tur, et sic usque in hodiernum diem ab omni po- 
pulo ejus tumulus veneratur, atque beneficia 
spiritualia, operante gratia divina, devote po- 
scentibus ministrantur. Clausula hac suspicionem 
mili movet, nostrum apographum sapere majorem. 
antiquilatem, eo quod illa careat, qua posterius vi- 
detur ab interpolatore fuisse adjecta. Et vero siea a 
primo Auctore addita fuisset ; posterior, ut arbitror, 
mon omisisset, ad publicam Sancti venerationem et 
gloriam haud mediocriter conducentem. Edita a 
Mabilione, tametsi in substantia cum utroque ezem- 
gplari nostro satis conveniant, videntur tamen redo- 
lere aliquantulam expolitionem, nonnullis loco. plus 
una aliquanto concinnius ac. nitidius expressis. Pe- 
riodus ibidem in fime mum. 4 posita, quz pariter 
legitur in alio nostro Ms., et que proxime hanc ibi- 
dem subsequuntur, indicant scriptorem miraculis, a 
Sancto patratis, qua recenset, atque adeo ipsi San- 
cto si non. aequalem, saltem. supparem fuisse, vel 
non magno temporis intervallo ab eodem. remotum : 
Operatus est autem per illum Dominus miraeulo- 
rum virtutes plurimas, quas, illis referentibus, 
qui ea oculis viderunt, novimus. Qua verba no- 
strum Ms., quod typis subjicimus, mon habet. 

5 E variis characteribus chronologicis, vita hinc 
inde inspersis, colligi datur, quo tempore vixerit 
sanctus Abbas noster. Ibidem mum. 2 significatur 
vixisse cum Honesto, Episcopo Perusino, qui apud 
Ughellum inter istos Prasules locum obtinet vigesi- 
mum; quemque refert amno cMLv ecclesiam S. 
Petri Perusie olim cathedralem, monachis Be- 
nedietinis attribuisse, novamque cathedralem a 
Rogerio suo antecessore erectam consecrasse, de 
qua ve adisis Vitam eodem num. 2. Quo, uti habes 
num. 9 in fine, peracto, auxilio Dei, opere, et ad 
calcem perducta ecclesia, advocatoque Przsule 
dictze civitatis, xx Kal. Decembris in honorem 
Dei Deique Genitricis, sub nomine Principis Apo- 
stolorum ipsam dediearunt circa. annum Domini 
curxix. JVumero 6 ponitur S. Petrus cum praefato 
Episcopo Romam profectus ad. Joannem. xui, ante 
finem utique anni 971, quo e vivis abiisse ponitur, 


DE 5. PETRO ABBATE. 


die xv1 Septembris. Qua alio numero habes de Ot- 
tone 1 et τι, Berengario et Joanne XII, vide in An- 
notatis. Affirmat Mabilio ez aliis, Sanctum. obiisse 
anno 1007, regiminis quadragesimo. Hinc argue, 
S. Petrum in lucem prodiisse circa. seculum deci- 
mum aliquantulum. adultum, wtpote circa. annum 
ejus quintum. supra. vigesimum; quamvis de anno 
determinato nihil certi definiendum habeam. 

6 Jacobillus de Sancti ad perfectiorem. vitam 
conversionis occasione narrat, aliquid singulare, de 
quo nec apud Mabilionem, mec in utroque mostro 
Ms. fit mentio; nimirum, S. Petrum, die quadam 
in ecclesiam ingressum, audivisse legi ex Evangelio 
verba ista, a. Christo. discipulis suis dicta : Tollite 
jugum meum super vos, et discite a me, quia mi- 
tissum et humilis corde; eumque sic ista verba 
accepisse, quasi sibi soli dicta fuissent, motumque a 
Spiritu sancto, ac rebus omnibus muntio remisso, 
secessisse ad monasterium quoddam Cluniacense ; 
ubi monasticum professus institutum sit ; at vulgata 
sanctitatis ejus fama, ab Honesto, Perusino Epi- 
scopo, ipsi concessam fwisse ecclesiam S. Petri, 
anno 966, ac condito abs se monasterio primum 
profuisse abbatem. Ita ille; citans ad. marginem 
Lectionarium antiquum Ms. in bibl. S. Petri 
Perusini et Cath. d. civitatis, que securius ad- 
mitterem, si vel ab Auctore Vita, vel ab alio anti- 
quo monumento forent. consignata. 

"7 Pradicti monasterii ezordia et progressum ita 
describit Mabilio pag. 70 : Cathedralis, inquit, 
olim ecclesia fuit, a primis ejusdem Antistibus 
extructa, et S. Herculani Episcopi et Martyris, 
a Gregorio Magno laudati, sacris reliquiis ditata. 
Sed quod forte extra civitatem sita esset, Roge- 
rius Episcopus novam in urbe Cathedralem exci- 
tavit, ineunte seculo decimo: cujus suecessor Ho- 
nestus, veterem S. Petri ecclesiam, ne inculta 
maneret, Petro nostro dimisit, data el licentia 
monasterium construendi. Idque ipse statim ex- 
secutioni mandavit. Atque hzc initia fuere cele- 
bris monasterii S. Petri in monte Caprario, quod 
diu a Cluniacensibus inhabitatum, Eugenius IV 
Pontifex, agente Johanne Andrea, Perusino Epi- 
Scopo, anno MoDxxxv Casinensibus congregatio- 
nis S. Justine recenter erectz?e monachis attri- 
buit; qui ibi hodieque perseverant. Non, opinor, 
ingratum. erit intelligere, quantopere a priscis jam 
temporibus sepe dictum illud cenobium sub tutela 
Sedis Apostolica eatiterit, ab eadem contra aggres- 
sores fortissime defensum. 

8 Duplez in hanc rem extat diploma apud. Ughel- 
lum in Appendice ad tom. 9. Qua occasione primum 
latum. fuerit, sic ibidem. exponit col. 918 : Conon 
a Silvestro II Papa consecratus est Perusinus 
Episcopus anno cwxcix, quo Concilio Romano 
interfuit; aliquaque * item Synodo Romane, sub 
eodem Silvestro congregate adfuit anno wir, in 
qua accusatus, quod monasterio S. Petri de Pe- 
rusio molestias inferret, veniam petiit, omneque 
ejus, quod habere przetendebat, libere Pontifici 
Maximo refutavit. Post hec subnectit ipsum. di- 
ploma, ex tabulario ejusdem monasterii, in ca- 
psula privilegiorum num. 3; quod sic habet 
Quaecumque lites judiciali caleulo definiuntur, 
optimum est, ut scriptoris officio commendentur, 
ne protractu temporum oblivioni suecumbant, et 
recidivo ortu przwteritum errorem incipiant. 
Presidente itaque Domino Silvestro II, Romans 
Sedis Pontifice, in Synodo habita in palatio sa- 
crosancto Lateranensi, anno quarto ordinationis 
sue, mense Decembris die tertia, Indictione 1, 
astitit Petrus Seriniarius ejusdem sacri Palatii, 


et 


uli et de mo- 
do, quo ad. 
perfectiorem 
vitam trans- 
iit. 


Monasterii, 
cui Sanctus 
praefuit exor- 
dia et pro- 
gressus : 


quod et Sedis 
Apostolicae 
patrocinio 
defensum, 


' aliique 


sicul constat 
e duplici di- 
plomate, 


DIE DECIMA JULII. 


et coram universa Synodo hunc protulit sermo- 
nem, dicens : Domine Papa, hie Abbas tuus de 
Perüsia queritur adversus Cononem, Perusinum 
Episcopum, qui armata manu suorum satellitum 
de sub altari monasterii tui, eujus ipse regimen 
tenet, abstractus fuerit et extractus de ecclesize 
januis et fratrum claustris, omnia, que ibi in- 
venta sunt ad utilitatem fratrum, direptioni con- 
cesserint, de quibus partem habere noscitur Epi- 
Scopus; quoniam eisdem sacrilegiis communicat 
Episcopus, ejusdemque criminis nequaquam cre- 
ditur alienus. . 
9 Ad quem presens respondit Episcopus : 
Paratus sum me expurgare secundum istorum 
meorum fratrum judicium : quoniam neque mea 
preceptione, neque mea voluntate id factum fue- 
rit; etsi Abbas de aliquo mihi proclamaret, aut 
ad satisfactionem illum cogerem, aut si non pos- 
sem, meam gratiam cum omni beneficio sibi de- 
fenderem. Sed, omnium Pontificum Pater, mi- 
sericordiam tuam et totius Conventus presentis 
exoro, ut nullum mihi hodie przjudium fiat. Tu 
mihi ecclesiam Perusinam custodiendam commi- 
sisti, et ut ego neque illam imminuerem, neque 
imminui consentirem, me fecisti jurare. Mona- 
sterium illud, quod iste Abbas tenet, ad. meum 


: episcopatum proprie pertinet, et nulli alteri juri 


contra duos 


Perusin ci- 
vitatis Epi- 
Scopos, in [a- 
vorem monua- 
sterii predi- 
cli lato, 


subjacebit; si lex inde fieret, vester Aposto- 
latus nullam specialitatem in eo haberet. Cui 
Reverendus Papa subjunxit : Ego monasterium 
ecclesi; tu: neque subtraxi, neque subducere 
feci: sub jure et Dominio ecclesi: nostre illud 
inveni, et ita possessum usque nunc tenui. Ve- 
niant privilegia nostrorum Antecessorum Papa- 
rum, et his perlectis censeant fratres Coepiscopi, 
quz sit zequitatis rectitudo. 

10 Prolatis ergo in medium privilegiis Joan- 
nis scilicet Pap: atque Gregorii, ejus Predeces- 
sorum ac coram omni Synodo perlectis, ait Epi- 
scopus : Privilegia hzc mon reprobo, sed sine 
consensu Antecessoris mei, cujus temporibus il- 
lud prius privilegium factum est, facturn fuisse 
dico; si solum viderem consensum, haberem 
inde zternum silentium. Cui e contra omnis Cle- 
rus sanctz:e Romane ecclesie ait: Vidimus om- 
nes epistolam Antecessoris tui, in qua et consen- 
sus erat, et precibus, ut hoc fieret, obnixe 
postulat; eujus rei testes sumus, et secundum 
canonicam sanctionem verum fuisse comproba- 
mus. Oblatis denique Evangeliis, et clericis ju- 
rare paratis, Episcopi hane dederunt sententiam, 
ut aut Episcopus testimonia illa reciperet, et 
poenam privilegii persolveret ; aut monasterium 
illud refutaret. Episcopus autem Conon predictus 
sanctz  Perusinz ecclesie, monasterium illud 
pranominatum S. Petri, non longe a Perusina 
civitate constitutum, cum omnibus ad idem mo- 
nasterium. pertinentibus, et in prefatis privile- 
giis titulatis, Domino suo Silvestro Pape refuta- 
vit, et prefato Abbati pacis osculum attribuit, 
atque eum se adjuturum, deinceps promisit. Post 
hic autem idem Reverendissimus Papa, hoe eum 
Romanis Judicibus decrevit, ut quicumque Peru- 
sinc ecclesi: Episcopus hane definitam litem 
removere contra hune Abbatem vel suos succes- 
sores tentaverit, decem libras purissimi auri La- 
teranensi Palatio componat. Hzc definitio in 
seternum valitura permaneat. 

11 Diploma aliud in favorem. cenobii S. Petri 
Perusini, latum occasione Andrez Episcopi ejusdem 
civitatis, producitur a laudato. Ughello, a col. 920 : 
Ceterum cur illud diploma sit latum, et cetera, qua 


109 


hue faciunt, colligi poterunt e textu ipsius diploma- 
tis, quod. integrum. produco, datum, teste. Ughello, 
anno ΜΧΧΧΥΙ, in. Romana Synodo przesidente Be- 
nedicto IX. : quod ez fragmento ejusdem. Synodi 
desumptum, ait asseryari in tabulario ejusdem 
monasterii, capsula privilegiorum num. 51. Te- 
nor dicti Diplomatis est talis : Notum sit omnibus 
presentibus ac futuris, qualiter Andreas Episco- 
pus sanete Perusinz Ecclesie refutavit Domno 
Benedicto Papz consecratori suo monasterium 
videlicet S. Petri, quod situm foris murum su- 
pradictze civitatis, et aliud monasterium scilicet 
S. Salvatoris, et monasterium S. Marice in valle 
de Ponte, nimirum cum omnibus proprietatibus 
atque pertinentiis eorum. Adstantes ibidem Do- 
minieus Episcopus Lavicanensis, Robertus Epi- 
scopus Signensis, Ugo Episcopus Assinensis, Ugo 
Abbas Farfensis, Bartholomzus Abbas Grzcus, 
Joannes Abbas S. Montani, Ugo Diaconus sancte 
Romane Ecclesiz, Crescentius Diaconus ejusdem 
Ecclesiz, Leo subdiaconus, Benedictus presbyter 
Cardinalis, Sergius Scriniarius ; quin etiam cun- 
cta, qua superius prcelibata sunt, proprio ore 
per Sacramenta sanctorum Evangeliorum con- 
servare professus est, adjudicante illi sacramen- 
tum Gregorio germano pro:dicti Papz. Postea 
vero denominatus Episcopus se jactando atque 
injuriam faciendo in quodam archipresbytero S. 
Constantii supradicti monasterii S. Petri, osten- 
dit se causare monasterium, atque ad suum jus 
intromittere. 

12 Tune venerabilis Abbas Bonizo venit ad 
synodale concilium, indicavit hoc jam przlibato 
Papse. Ipse vero Benedictus summus Apostolicus 
sciscitavit eumdem Andream Ejpiscopum, si ali- 
quo modo causaret supradictum monasterium : 
ipse enim nulla ratione eum causare professus 
est; atque iterum refutavit coram. Domno. B. 
Papa, nec non et eorum cunctis Episcopis, atque 
Abbatibus, quorum nomina inferius adnotare 
curavimus: Petrus Episcopus S. Ruffinz, patro- 
nus ejusdem monasterii; Teudaldus Albanensis 
Episcopus; Petrus Ostiensis Episcopus; Joannes 
Portuensis Ep.; Joannes Ep. Prenestienensis ; 
Leo Ep. Belletrensis; Munaldus Ariminensis ; 
Petrus Castellensis; Teudaldus Ep. Ogubinen- 
sis; Adam Fosumbronensis; Tederieus Orbinen- 
sis; Arduinus Monfeltrensis ; Onestus Forumpo- 
pulonensis; Adalbertus Senensis; Ugo Farensis; 
Ugo Asisenatensis; Azo Centumcellensis ; Alber- 
tus Castrauensis; Johannes Lucanensis; Atto 
Florentinus; Jacobus Fesulanus; Heinrieus Po- 
puloniensis; Johannes Suanensis; Leo Orbiten- 
sis; Gotifredus Volaterrensis ; Wido Pistorien- 
sis; Wido Clusinensis; Crescentius Rosellensis ; 
Johannes Terracinensis ; Stephanus Seccensis 
Johannes Pipernensis; Girardus Berolensis; 
Landuinus Ortensis; Crescentius Fillarensis ; 
Johannes Cardinalis; Benen. Archidiaconus, cum 
aliis equidem S. R. E. Diaconibus ; Gregorius 
Abbas S. Sabze: Titus Abbas S. Pauli; Fran- 
ciscus Abbas S. Laurentii; Benedictus Abbas S. 
Petri a Vinculis; Crescentius S. Silvestri; Mar- 
tinus Abbas de Farneto, et aliorum diversorum 
ordinum nomina, qu: perlonga sunt ad narran- 
dum, etc. 

18 Atque hac quidem, non nisi remote et obli- 
que ad S. Petrum, proxime vero ac directe ad mo- 
nasterium pertinentia, cujus ipse primus Auctor ac 
moderator extitit, visum nobis est non negligere hoc 
loco, sed typis committere, ne vel in illis, in. satis 
mediocri de rebus ejus. gestis ad posteritatem trans- 


missis 


AUCTORR 
JT EL 


quod hic edi- 
mus. 


EX MSS. 


t 


b 
S. Petri 
natales ac 
virtutis stu- 
dium. 


d 
Ecclesiain 
destructam 
restaurare 
cupiens, sed. 
prohibitus 
primo, dein 
permissus est 
id facere, 


110 


missis monumentis, minus recte meriti de ipso ali- 
cui videamur. Quibus omnibus hwic. Commentario 
finem imponimus, et. Vitam subjicimus, ad alia ex- 
emplaria collatam, et nolis illustratam, ut videre 
erit per decursum. Meminerit lector in. annotatis 
vocari Ms. e codice Gallenii illud nostrum apogra- 
phum, in quo ad marginem. adscriptum. inveni, ex 
cod. O. P. Gallenii (fortasse Oratorii patris Gal- 
lonii) quem Baronius accepit a Cajetano. 


VITA 


Ex archivio monasterii S. Petri de Peru- 
sia, Ordinis S. Benedicti, congrega- 
tionis Casinensis ; collata cum Mss. ex 
codice O. P. Gallenii, nec non cum 
editis apud Mabilionem in appendice 
ad partem r, Seculi vi, Act. Bened. pag. 
161. 


CAPUT I. 


Natales ; ecclesiee restawratio miraculo 
approbata; iter Romanum; | dignitas 
abbatialis suis subditis ac popularibus 
utilis. 


D ex provincia Tuscic in Castro Agello a, 
qui a Perusia civitate fere sex millibus distat, 
ortus est b. Suos non ignobiles habuit parentes, 
qui puerum Petrum e prima in humanis studiis 
instruxerunt; sed ipse sacris insistens, thesau- 
rum illum absconditum invenit, quapropter, ven- 
ditis omnibus, emit agrum, ac sese in ministerio 
Ecclesiz;e mancipavit, atque per gradus ad sacer- 
dotium pervenit. Hic itaque super omnia Deo 
placere desiderans, ad fortia mittens manus, 
contra principem tenebrarum dimicandum se 
preparans, pervalidis armis lucis se munivit, 
scilicet castitate, innocentia, longanimitate, sim- 
plieitate, ac prudentia, et super ommia orationi- 
bus, ac lachrymis insistebat. Quapropter his 
armis valuit ommia tela ignea inimici rejicere : 


eleemosynarum quoque ae beneficentiz non obli- ἡ 


viscebatur, ut misericors ipse misericordiam a 
Deo consequeretur c. 

2 Erat tunc temporis extra, et prope civita- 
tem in loco, qui dicebatur Calvarius d, vel Ca- 
prarius, ecclesia quaedam, in honorem Principis 
Apostolorum dicata, multum temporis in ruinis 
jacens. Hanc vir Dei nimio desiderio restaurandi 
flagrabat, indigne ferens, quod tam nobile zedifi- 
cium ad honorem Sancti Dei extructum, in rui- 
nis jaceret. Quapropter pietate, religioneque 
:stuans, Episcopum, qui tune Perusinam rege- 
bat ecclesiam, Honestus e nomine, convenit : Spo- 
pondit, se omnem curam, et vigilantiam habi- 
turum, si jam prefatam ecclesiam sineret repa- 
rari; sed Episcopus concitatus malitia et invidia 
aliquorum, sibi suggerentium, qui ipse Petrus 
simulator esset, ac ejus ealumniator ; ea propter 
noluit eum audire: sed postea cognita veritate, 


VITA S. PETRI ABBATIS. 


et hominis sanctitate, eum accersitum rogavit, 
ut sieut in votis habebat, prefatam studeret 
rewdificare ecclesiam, quibus verbis credens ni- 
mioque repletus gaudio, ommipotenti Deo gra- 
tias retulit, et accinctus fortitudine saneti Spiri- 
tus, adjuvantibus plurimis religiosis viris, una 
cum Episcopo, in nomine Domini fundamenta je- 
cit, atque in honorem B. Petri Apostoli prefa- 
tam recdificavit Ecclesiam. 

3 Interea dum prefatum perficeret opus, ut 
gratum sibique acceptum omnipotens Deus esse 
monstraret, multis miraeulis patefecit: nam cum 
quadam die artificibus pio operi incumbentibus, 
panis deesset, Vir sanctus eos conquerentes allo- 
quitur, ut Deo fiderent; quippe qui potens est 
eos consolari, ac reficere, ut multis viris sanctis 
fecit. His dictis, ad Deum in oratione genua fle- 
ctens, multe sus misericordiz, ae beneficentice 
se commendabat, quibus votis Deus annuens, de 
cibariis eis providit; nam in oratione stanti an- 
nuneiatur, pre foribus adesse viros, cum equis 
onustis frumento incognitos ; quod audiens, gra- 
tias Deo pro accepto dono retulit f. 

4 Dum vero opus protraheretur, unus ex cza- 
mentariis incaute ambulans, a cacumine parietis 
in terram corruit; sed astante viro Dei, precibus- 
que ejus suffultus, qui in sacculo confractus erat 
colligendus, nullam passus est lcesionem. 

5 Accidit etiam, ut quadam die, dum artifices 
unam ex columnis marmoreis mire pulchritudi- 
nis, quze nimio pondere gravata, ruptis funibus, 
inter fragores hine inde machinaret, terram ni- 
mio impetu peteret; jamque spes salutis illius 
columns ommium artifieum recesserat. At Vir 
Petrus coram astans, signum Crucis ei oppo- 
nens, curvatam jam erexit. Peracto itaque auxi- 
lio Dei opere, et ad calcem perducta ecclesia, 
advocatoque Prresul, dietze civitatis, x Kal. De- 
cembris in honorem Dei, Deique Genitricis sub 
nomine Principis Apostolorum ipsam dedicarunt 
circa annum Domini cwrxix. 

6 Postea prefatus Episcopus una cum Petro 
Romam proficiscitur ad pedes summi Pontificis 
Joannis XIIT, ut ipsum Petrum in Abbatem, ac 
perpetuum Rectorem cum suis successoribus con- 
secraret. Quod ita factum est. At Petrus compos 
sui voti Perusiam revertitur cum magna letitia, 
ac spirituali gaudio, et Abbas effectus, regimen 
hujus suscepit loci, coepitque, sicut antea ex mor- 
tuis lapidibus Deo construxerat ecclesiam, nunc 
vero ex vivis, ac electis lapidibus aliam, ubi 
Spiritus sanetus inhabitat, instruere : namque 
ex illius exemplo multi seculum relinquentes, 
sanctze conversationis habitum susceperunt 
quos ommes caro affectu amplectens, ad super- 
nam civitatem suis aptandos locis, verbo et 
exemplo ccelabat. 

7 Interea dum Petrus circa ea, quce Deo pla- 
cent, insisteret, Otho g primus Alemanniz, et 
hujus nominis secundus, accitus ad Italiam, Ur- 
bemque a Romanis, et aliis Principibus propter 
multa mala gravia scandala, quze a. Berengario, 
et Joanne Pontifice XII, qui deploratze vitze fuit, 
fiebant, magno exercitu venit; venit etiam sub 
Joanne XIII, cum filio suo Ottone, quo tempore 
videt iter accepisse per Tusciam post acceptam 
coronam ἰδ, commoratusque apud Perusiam cum 
suo exercitu, qui civibus, et habitatoribus civita- 
tis multa mala faciebant, ut solet illud genus ho- 
minum, habens pro lege libertatem, et neque 
Deum, neque homines vereri. Quapropter la- 
chrymis viduarum, ac pauperum permotus Pe- 


trus 


Deo miracu- 
lis compro- 
bante, 


f 
E 
sibi gratum 
[uisse 


illud opus. 


Romain pro- 
fectus abbas 
statuitur, et 
egregie, ad 
suos rever- 
sus, praest. 


F 


De militum 

qrassationi- 

bus apud Pe- 
rusian. con- 
querens 


4 


I 


apud OtLLo- 
nem Impera- 
torem. 


DIE DECIMA JULII. 


trus Abbas, Imperatorem adiit (quisquis ille fue- 
rit sive rr, sive rr, hujus nominis, hoc parum 
refert i) ad cujus conspectum virili animo astans, 
sic eum alloquitur : 

8 Rex excelsus, o Imperator, terrenum tibi 
ad regendum mon destruendum commisit re- 
gnum; tu vero non gubernator, sed potius es 
dissipator. O miser, non vides, quanta bona dis- 
sipari, et devastari facis? Nescis, quia redditu- 
rus es rationem in die judicii? Quare iram ejus 
mereberis, cum ante illum districte judicandus 
veneris; et alia similia. Insuper adjecit, distri- 
etus judex in judicio non rapientibus, sed de suo 
nihil dantibus dieturus est: Esurivi [et non de- 
distis mihi manduare ; sitivi] et non dedistis mi- 
hi bibere; hospes eram et non collegistis me; et 
reliqua. Pro qua culpa horribilis subintonat vox, 
dicens: Ite maledieti in ignem seternum, qui 
paratus est diabolo, et Angelis ejus. Si ergo, o 
Rex, tanta pcena muletatur, qui non de suo ali- 
quid pauperibus dedit ; qua pena inferendus eris, 
qui alienum, et maxime pauperum rapiendo quze- 
ris? Quibus verbis Imperator commotus, eum a 
se expellere fecit; sed cum postea, audisset ejus 
vitzte sanctimoniam, eum acecersiri fecit, indul- 
gentiam ab eo petiit, quam et accepit. Erat 
enim optimus Imperator, ac catholicus, defen- 
sorque strenuus sancte Romane Ecclesise k. 
Quapropter cum viro Dei de multis, quae ad 
coercendam petulantiam pravorum facerent, ser- 
monem habens, per privilegium multa ei largi- 
tus est, ac corroboravit; et sic ad Germaniam 
tendit. Nam ad ea, quze Dei sunt, intendens ani- 
mum Petrus multis fulgebat miraculis. Deo ope- 
rante in servo suo; quippe qui dixit: Sine me ni- 
hil potestis facere; signa autem sunt argumen- 
tum fidei eorum, qui in eum credunt : nam ascen- 
surus ad Patrem ait: Signa eos, qui crediderint, 
hzc sequentur. Pro hac igitur fide laborans Pe- 
trus, merito hzc eum signa sequebantur, ut ei 
etiam inanimata, et sensu carentia obedirent. 


'" ANNOTATA, 


a Mapilio habet, ex Agelione videlicet pago. 

b Mabilio ex nobili Vintioliorum familia. 

c Longior in. Vitz hujus exordio Mabilio et Ms. 
e codice Gallenii, locis Scripture hinc inde infartis. 
Quid si vel inde arguam majorem. hujus, quod. hic 
damus, apographi simplicitatem, atque adeo antiqui- 
tatem ? 

d Πα etiam Ms. Gallenii cum Mabilione : qui ta- 
men antea in compendio vilae post Ferrarium posue- 
rat Calario. 

e Notus ille Episcopus e. Commentario pravio , 
num. Ὁ. 

f Longior hic denuo Mabilio et Ms. Gallenianum, 
re per inductiones aliquantulum amplificata. 

£g Anno 963, quo vide Baronium. 

h Coronatio illa contigit 967. 

i Apographum Gallenii cum Mabilione ponit Ot- 
tonem. I1; et vecte : nam hujus nominis tertius haud 
vivit tempore Joannis PP. XIII, natus 914. 

k Nec apud Mabilionem ; nec in Ms. Gallenii 
erat enim optimus Imperator ae Catholicus, de- 
fensorque strenuus sancte matris ecclesiz. 


111 


CAPUT II. 


Miracula a Sancto patrata; sanctus 
obitus. 


INS: eum quadam die juxta flumen Tiberis, 
eujus unda radices montis przefatee civitatis 
perficit *, esset cum aliquantis viris, molendinum 
constituentibus, trabs mirze magnitudinis adna- 
tans super aquas, molendino ruinam minabatur : 
tunc vir Dei, facto signo Crucis, ab incepto eam 
detorsit itinere, ne aliquam inferret molestiam, 
vel damnum. Pauei interfluxerunt dies, quod 
Vir Dei ad fluminis littus cum esset, et flumen 
undis valde excresceret, quidam viri trans Tibe- 
rim commorantes, ut ad sanctum Dei hominem 
devenire potuissent, naviculam ascenderunt ; sed 
alta commotio fluctuum naviculam a recto itinere 
detorsit. Tunc viri illi ad Dei famulum vociferan- 
tes, ita inquiunt: Famule Dei Petre, nobis oran- 
do succurre, quia perimus misere. Tunc Vir san- 
ctus Christum invocans, virgam, quam in manu 
tenebat, elevavit, et navicula, que antea in 
precipitium mergebatur, beati Viri przecepto, ad 
optatum littus deducta, sospites et incolumes 
suos deposuit viros. 

10 Ab Episcopo etiam quodam die pyxidem, 
electuario « plenam, ad servandum habuit, sed 
Vir Dei, charitatis amore repletus, debilibus, et 
infirmis illud totum expenderat. Post multos 
vero dies Przwsul illud requirens, ut cognovit, 
quod Vir Dei illud expenderat infirmis, iratus 
expostulat, ut commendatum redderet electua- 
rium; sed Petrus, non habens, unde redderet, 
confisus in Domino, et ingressus oratorium, om- 
nipotentem rogavit Deum, quatenus electuarium, 
quod suo pro amore afflictis erogaverat, divina 
dignaretur virtute reddere, quatenus Episcopi 
animum turbatum posset habere placatam. 

11 Cum post paululum, oratione completa, 
pyxidem aperuisset, invenit illam meliori ple- 
nam, quam antea fuisset, electuario. Confestim 
igitur sanctus Vir magno repletus gaudio, Deo 
gratias referens, Episcopo illud clam per nun- 
cium misit; Episcopus vero ut illud vidit, satis 
miratus, ad Dei veniens Virum, diligenter inve- 
stigat, unde prefatum electuarium, prius expen- 
sum, tunc tam reciperet perfectum. Vir autem 
occultare eupiens, sed minime valens, miracu- 
lum, ad pedes illius procidens, rogatus est ἡ, 
ut nulli umquam palam faceret factum, quous- 
que in hae viveret vita. Quoniam Rex, inquit, 
omnipotens, sicut Bonifacio b Ferentinz eccle- 
si; Prwsuli duodecim quondam, quos simile 
modo pauperibus expenderat, Byzantios e, ita et 
illi fecerat de electuariis. " 

12 Quadam autem die hospites ad monasteri 
portas venerunt, et eleemosynam qusesierunt. 


Tune Vir Dei accersito cellerario precepit, di- sr 
cens: Erater, hospitibus eleemosynam ne tardes ἢ 


dare, sed vade, tribue illis vinum, et panem, si 
habes. Ille autem protinus fallaciter negans, di- 
xit, se panes minime habere. Vir autem sanctus 
per spiritum, ejus mendacium agnoscens, cella- 
rium ingressus quinque tantum panes 1n arca 1n- 
venit; quos prz inobedientia illius canibus projiei 
procepit; quos canes, ut viderunt concurrentes, 
etodorantes eos, omni modo proculque fugien- 


tes, 


EX MSS. 


Trabs, item 
navicula 
cum viris 
ope Sancti 
505pes ser- 
vata. 

* perluit. 


Electuarium 
in pauperes 
expensum. 


ü 


calitus recu- 
perat. 


* rogavit. 


b 


Panibus, qui 
debeant pau- 
peribus di- 

t a ca- 


nibus inta- 
ctis, alti. 
substituti 


EN MSS. 


d 


Duo rei 
supplicio αὐ 
ficiendi, 


summo cum 
Firi sancti 
periculo 


€ 


a morte libe- 
rati; quod 
ipse evadit, 
viso, quod 
patrabat, 
miraculo. 


C 


"aliassenten- 
liam. 


Mulieres, 
partu labo- 
rantem, libe- 
7aL. 


112 


tes, intactos reliquerunt; quod Vir Dei perpen- 
dens, panes collegit, frangensque pauperibus 
dedit, monachumque fallentem, et inobedientem 
vehementer increpavit , regularique disciplina 
flazellavit. Confestim igitur ante coenobii fores 
quidam a quadam nobili femina missus, qui tri- 
ginta panes, et alia d sancto Viro fratribusque 
detulit. 

13 Sed et aliud miraculum, juridice referenti- 
bus viris, illum cognoscimus fecisse maximum, 
quod minime silendum arbitramur. Illis itaque 
temporibus quidam Teutonieus Comes a Rege 
fuerat missus, ut juste, et legaliter terram rege- 
retjudicansque constringeret, impiosque poenis 
aflligeret atque perimeret. Qui Regi parens, per 
omnia scelestos bene, et viriliter noverat corri- 
gere, latronesque numquam patiebatur vivere; 
sed tali deprehensos crimine, furcarum supplicio 
faciebat affligere. Die autem quadam duo depre- 
hensi sunt viri, tali facinore iniqui, quos przefatus 
Comes ligatos mox predicto precepit damnari 
supplicio; sed Vir sanctus valde pro eis Comitem 
interpellans, ut non eos poenaliter perderet, sed 
potius illis vitam concederet, audivit hoc minime 
posse fieri. 

14 Interea, oceano jam rapiente die, occasus 
incumbebat solis, ideo sententia illis mortis in 
sequenti est prolata mane. Sanctus autem Vir ad 
custodiendum illos usque mane quzrit. Tunc 
Comes jussit, ut secundum illius velle illi daren- 
tur ad custodiendum ; tali si quidem pacto, ut il- 
los si perderet, mortem, quz illis debebatur, suo 
subiret corpore. Quos Vir sanctus eo tenore sus- 
cipiens, suum illos ad hospitium usque duxit, sa- 
tisque admonens e, ut a tanta cessarent nequitia, 
pavit, vestivit, liberosque noctu abire permisit. 
Mane autem facto, missum illi a przedicto Comite 
est, ut commissos representaret, ac redderet, seu 
alias, eam dictam poenam, qua illis debebatur, 
ipse subiens expenderet. Omnes autem noti Viri 
Dei territi, atque pro tali flentes sententia, una 
cum ilload curiam accesserunt, comitemque nimis 
turbatum adversus Dei Virum invenerunt. 

15 Minabatur etenim mortem illi pro dimissis 
latronibus; sed cum multorum dictis comperis- 
risset, quod per illum Dominus virtutes plurimas 
egisset, ita ut inter cetera virtutum insignia, si 
sanctze Crucis signo aliquando panem bencdiceret, 
nullatenus canes hunc possent contingere. Quod 
Comes audiens, dixit, illum mortis sententia" non 
posse evadere, nisi hoc suis oculis, se vidente, 
ageret; sed cum Viro Dei hoc relatum esset, ait : 
Ego ob hoe minime Deum tentabo; quia scrip- 
tum est: Non tentabis Dominum Deum tuum. In 
manibus ejus sum ; qualiter illi placet, circa ser- 
vum suum operetur. Tune fideles, et amatores 
Viri Dei cum Comite simul illo nesciente, mensam 
parare fecerunt, Deique servum, ut benediceret, 
rogaverunt; data autem benedictione, panes il- 
lico canibus projecerunt, ut comprobarent, quan- 
lis virtutum meritis servum suum Dominus de- 
coraret. Confestim igitur, ut canes projectos vi- 
derant panes, concurrerunt, et odorantes eos, 
intactos dimiserunt, longeque ululantes abierunt ; 
quod factum Comes cum vidisset, maxima dein- 
ceps eum veneratus est admiratione. 

16 Accidit etiam ut die quadam causa mona- 
sterii, et obedientia fratrum, cum per quamdam 
incederet viam, mulier quaedam juxta iter illud 
pauperculo degens hospitio, partus dolore peri- 
clitans, voces mittebat eximias; sed Vir Domini 
pietate commotus, sancte Crucis facto signo su- 


VITA 5. PETRI ABBATIS. 


per domum ejus, feminam a passione illius libe- 
ravit supplicii. 

17 Alioquoque tempore Apostolorum Petri et 
Pauli ad limina cum pergeret, multi viri f utrius- 
que sexus, et zetatis pro nimia illius. sanctitatis 


' benignitate, et hospitalitate sanctum comitaban- 


tur Virum. Pluviarum tunc grandis immensitas, 
aere in nubibus collecto. eruperat ; sed miro illius 
nutu, qui facit magna et inenarrabilia, per totam 
viam, unde Vir Domini cum se sequentibus ibat, 
usque ad supradicta Apostolorum limina, una 
quidem pluvi: gutta, quamquam ex utroque la- 
tere procellosa valde inundatio incumberet, mi- 
nime cecidit; sicut temporibus Gregorii Pap: 
Cerbonio Populoniensi Episcopo, et Fulgentio 
Utriculensi accidisse legimus 4. 

18 Hee et alia plura et majora Vir sanctis- 
simus Petrus Abbas prwclarissimus faciens mi- 
raeula, ante duodecimum obitus sui diem vigi- 
lia Apostolorum Petri et Pauli, febre correptus 
elanguit. Omnis autem populus una cum prze- 
fato Episcopo ad ejus concurrens obitum, hanc 
predieationem ab ejus meruit audire ore: Audite 
fili, ex uno Patre editi, fratres dilectissimi , 
admonitionis verbum. In primis summum ve- 
strum moneo sacerdotem ; magni utens sacer- 
dotii gloria, est subjectorum rectitudo. Unde 
egregius przedicator inquit : Spes nostra, gaudium 
et corona vos estis mihi ante Dominum. Debet 
itaque Sacerdos, et pastor factis implere, quse 
verbis docet, sicut de Domino nostro Jesu Chri- 
sto legitur : Coepit Jesus facere, et docere : nam si 
non facit bona, [quz loquitur] implebitur in illo, 
quod per Psalmistam dicitur. Peccatori autem di- 
xit Deus: Quare tu enarras justitias meas, et assu- 
mis testamentum meum per os tuum? Tu vero odi- 
sti disciplinam, et projecisti sermones meos post te. 

19 Vos autem subjecti, arca zeterni testamenti, 
sponsa Regis superni: Vos membra corporis 
Christi, terrorem extremi judicii ante mentis 
oculos vestros locate, sicuti per sapientiam dici- 
tur: In omni opere tuo memorare novissima tua, 
etin sternam non peccabis. Habete vinculum 
dilectionis, et pacis. Habete humilitatem, humi- 
liamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet, in 
tempore tribulationis: Habete charitatem conti- 
nuam, et mutuam [in] vobismetipsis ; quia cha- 
ritas operit multitudinem peccatorum. Viriliter 
agite, et confortetur cor vestrum, sperantes in 
Domino, et in potentia virtutis ejus, ut. possitis 
resistere adversus insidias diaboli, et ut coronam 
vestri certaminis a Deo recipere mereamini. 

20 His dictis, oculis ac manibus sursum ere- 
ctis, commendabat se, et omnem populum Domi- 
no, et ad ultimum perceptis Dominicis sacramen- 
tis, fratribusque psallentibus, inter orationum 
verba, sexto Idus Julii, spiritum emisit, receptus 
in zterna paradisi requie, corpusque ejus juxta 
prefatam honorifice reconditum fuit ecclesiam ad 
seterni Regis, ac Redemptoris nostri Jesu Chri- 
sti laudem, et gloriam : qui cum Patre, et Spiri- 
tu sancto vivit, et regnat Deus per immortalia 
seculorum secula. Recurso autem unius anni cir- 
eulo, postquam Vir sanctus obiit; cum, quanti 
apud Deum meriti esset, homines lateret, Dei 
ommipotentis, cuncta cognoscentis, disponente 
clementia, plurimis virtutibus, diversisque mira- 
culis illius declarata sunt merita; nam cum et an- 
niversarius minime custodiretur dies, vehemen- 
tissime repente ventus venit, qui plurimas radi- 
eitus arbores evellens, dejecit, Segetemque mul- 
tam devastavit. 


v ANNOTATA 


D 


Romam ten- 
dens mirabi- 
liter a pluvia 
nontangitur, 


9 
Moriturus 
hortatur 
Episcopum 


εἰ subditos 
ad, virtutem. 


Sancte mori- 
tur. 


ANNO 
MLXXXVI. 


Laudes Fio- 
nig in qua 
martyrium 
passus est 
sanctus, Ca- 
nutus, 


(0 


cujus genus 
in Actis pri- 
dem explica- 
Lum est. 


DIE DECIMA JULII. 


ANNOTATA. 


4 Electuarium s?ve etymon. desumat ab electione 
rerum, e quibus componitur, sive aliunde ; composi- 
tum est, ut. puta medicum, quod. sorbitione vel co- 
chleari sumi potest. Consule Cangium. Mabilio le- 
git pixidem Edriano electuario plenam. In. Gal- 
lenii Ms. est Adriano. 

b De S. Bonifacio, Episcopo Ferentino, actum 14 


113 


Maii, a pag, 571. Quod hic de ipso narratur, habes 
ibidem im elogio Vite ex lib. 1 Dial. S. Gregorii 
Pape, pag. 312, num. 3. 

c Byzantius est nummus aureus ab Imperatori- 
bus Constantinopolitanis cusus; qua urbs dicta olim 
Byzantium. Byzantios pariter lego in Ms. Galle- 
nii; Mabilio habet aureos. 

d Mabilio alia fercula ; Gallenii Ms. alia xenia. 

e Ita etiam Gallenii Ms. ; Mabilio admonentes. 

f Id est homines utriusque sexus. In lectione no- 
stri Ms. consonant Mabilio et Ms. Gallenianum. 

g Adi Gregorium lib. 3 Dial. cap. 11 et 12. 


DE S. CANUTO REGE ET MARTYRE 


OTTONUE IN FIONIA DANLUZ. 


GOMMENTARIUS PIJEVIUS 


$ I. Sancti genus, preclara indoles, pie- 
tas, cultus, elogia in Fastis recentio- 
ribus et in Breviario Sleswicensi, ac 
novissime in Romano. 


ionia Daniz insula, Jutiam inter et Zelan- 
diam media, ut form: et situs amuenitate 
conspicua, pluribusque aliis titulis laudatur 
a Joanne Isacio Pontano in subjuncta hi- 
storiz sue Rerum Danicarum, Amstelodami 1631 
editz, chorographica descriptione pag. 121, ubi in 
Ottonize (vulgo Ottensehe) originem et. conditorem 
inquirit, qua hic referre mil juverit :- id ad rem no- 
stram spectat potissimum, quod in ea, urbe, inaudito 
eatenus facinore, a propriis subditis propter justi- 
tiam crudeliter interemptus sit gloriosus Dania pro- 
tomartyr ; is quo de agimus, S. Canutus Rev, antea 
Cnuth seu Cnutho dictus, ut alibi clarius explica- 
vit Zlnothus, Cantuariensis, divini Officii mini- 
strorum infimus, ut se vocat, sed pracipuus et ve- 
tustissimus Actorum Sancti collector. Unum huc 
etiam proprie pertinens, recte notavit Pontanus ; 
nempe hodiernam. Ottoniam templis ornari duobus 
elegantis structurze, quorum alterum Canuto, al- 
terum Francisco sacrum est. Sitne porro tem- 
plum, quod. hodie S. Canuti dicitur, idem istud, in 
quo sacrum ejus corpus prima sepultura donatum est, 
olim B. V. Mariz et S. Albano dicatum, non ezpli- 
cat; im historia lib. 5 pag. 199 diserte asserens, 
cum anno MDLXXXII die xxi1 Januarii chorus, ut 
vocant, ecclesiz:e D. Canuti instauraretur, reper- 
tam esse tumbam cupream, auro obductam, gem- 
misque atque aliis ornamentis pretiosis affabre 
elaboratam, in qua reconditum fuit Canuti Regis 
ac martyris sceleton cum epitaphio, ex Olai. Wor- 
mii Fastis Danicis moz integre referendo. 
2 Ottoniz igitur et. martyrio. coronatus, et. ho- 
diedum depositus est sanctus Rez Canutus, ab alio 
Canuto, itidem Sancto, et istius ex [ratre Erico 


Tomus 1 Julii. 


Bono nepote, plane distinguendus, ut accurate pra- 
stitit Bollandus ad diem vx Januarii pag. 390, 
utriusque genus et proavos sic explicans, ut hic plura 
superaddenda non censeam. Qui omnium postremus 
Vitam et miracula S. Canuti martyris, Regis 
Danizx vel Danemarcize, prius Italice, deinde La- 
tine edidit Romz anno 1667 P. M. Andreas An- 
gelettus, Romanus Carmelita, Saxoniz Provin- 
cialis, paginas ut minimum 60 in 4 insumpsit, ad 
extollendas peculiares prarogativas et excellentias 
regni Πάπα, tum gratias et privilegia populorum 
Daniz ; deinde insignes triumphos ac mirabiles vir- 
tutes prosequitur. Canuti Magni Regis Daniz, S. 
Canuti avi. (Voluit dicere avunculi, utpote cujus 
Soror Suenonis, S. Canuti parentis, mater fuerit, 
unde ei cognomentum Estrithius.) Hinc gradum fa- 
cit ad victorias obtentas a Duce Suenone, S. Canuti, 
ut diximus, genitore, qui tandem evectus sit ad do- 
minium trium regnorum ; cujus matrimonium cum 
consobrina Jutha, urgente summo Pontifice, disso- 
lutum fuerit. Sequuntur Suenonis istius Regis prz- 
clare gesta cum Guilielmo Episcopo, penitentia, 
obitus, et prodigiosa Episcopi cum Suenone tumula- 
tio. Sed. ex dictis satis explicatam habes S. Canuti 
genealogiam. 

3 Neque vero ea pluribus recensenda augendus 
hic Commentarius, quandoquidem ZElnotlhus, toto fere 
capite 1 Actorum in iis occupetur, qua& magis ad pa- 
rentem Suenonem quam ad S. Canutum referenda 
sunt. Id vero pratereundum mon est, inter varios 
Suenonis filios, naturales omnes, quorum undecim 
ex Meursio nominatim exprimuntur in annotatis ad 
num. 16 littera f. cum filia unica Syritha ; inter tam 
numerosam, inquam, prolem illegitimam longe su- 
pra alios eminuisse octavo. genitum, sed ordine se- 
cundum. Suenonis successorem, nostrum S. Canu- 
tum, tum insigni in Deum pietate, in pauperes mi- 
sericordia, zelo religionis ceterisque Christianis vir- 
tutibus, tum peritia, et fortitudine bellica, quam 
mirifice depingit Saxo Grammaticus historiz sua li- 
bro ΧΙ, ez »ecensione Stephanii pag. mihi 212, ut 
qui Sembicis atque Esthonicis trophzis illustrem 
adolescentiam egerit, novisque virium gradibus 
paterni roboris fundamenta transcenderit : qua 
hic pluribus ex ipso describerem, nisi vit totius 
elegantem narrationem. Actis 4ZElnothianis subjun- 

20 


gendam 


EX MSS. 


J. B. S. 


Inter [ratres 
eminuit, non 
sotum forti- 
tudine, 


AUCTORE 
J. B. S. 


sed maximc 
Christiana 
pietate. 


Insigne ejus 
epitaphium, 
uli et socio- 
rum, 


de quorum 
tamen cultu 
nihil certi 
habetur. 


114 


gendam censerem, cujus principium in variis S. Ca- 
nuti triumphis commemorandis wnice versatur, ut 
infra. manifestius declarabitur. 

4 Haraldi, secundo geniti, sed primi ad pater- 
mum regnum successio, et quz eam consecuta. sunt, 
tum vero egregia. virtutum. S. Canuti exempla, ec 
laudatis ZElnotho et Sazone suis locis dabimus, hic 
satis est, pauca pralibasse de Sancti genere, pracla- 
va indole et pietate, qua ipsum Sanctorum honoribus 
dignissimum veddidere, fuso pro Christiana, justitia 
regio sanguine, ut docet citatum modo ipsius epita- 
phium, apud Danicos scriptores aliosque pervulga- 
tum, quodque vel ipsis Actis, ut a Meursio. edita 
sunt, insertum. habes toto capite 29 ; in. nostris ta- 
men merito pratermissum, cum ad rerum. gestarum 
seriem nullo modo spectare videatur, quod. erit an- 
motatorum nostrorum ad caput Ὁ littera a argumen- 
tum. Est ea brevis martyrii S. Canuti et. sociorum 
cadis narratio, quam: in arca, in qua ejus sacrum 
corpus repositum erat, inventam divimus, cum. pro 
reparanda ade, ipsi Sancto dicata, sacellum, in quo 
positus erat, immutaretur. Rem describo ez. Fastis 
Danicis Olai Wormii, Hafnie editis anno 1643, 
pag. 29, em quo corrigenda sunt, quz male, loco 
nuperrime citato, decerpsit laudatus Pontanus, pro 
v1 Idus Julii et v1 feria, substituens vi Idus Junii. 
Sic habet insigne monumentum : 

5 Anno Incarnationis Dominiee MLxxxvr, in 
civitate Otthensija gloriosus Rex et protomartyr 
Danorum Canutus, pro zelo Christian: religionis 
et justitize operibus, in basilica S. Albani marty- 
ris, pereum paulo ante de Angliain Daciam trans- 
vecti, post confessionem delictorum, Sacramen- 
to munitus Dominici corporis, ante aram, mani- 
bus solo tenus expansis in modum crucis, latere 
lanceatus vi Idus Julii et vi feria, mortem pro 
Christo passus, requievit in ipso. Occisi sunt et 
ibidem cum eo, scilicet ejus nomine et gratia 
martyrii, Benedictus ac decem et septem sui 
commilitones, videlicet: Asmundus, Blaeca, So- 
nen, Aga, Thurgo, D. Bernhardus, Gudmer, 
ZEsckill, Tochik, Palai, Ati, Suna, Rostenulo, 
Radulus, Altoi, Thurgotus, Vilgrip Arni; om- 
nes sicut Dei gratia cum suo Rege ac Domino 
socii passionum martyrii fuerunt, ita consola- 
tionis et przemii cum eo consortes merito erunt. 
Sequitur epitaphium aliud metricum. versuum om- 
mino novem, quod mutilum exhibuit Meursius, in- 
tegrum vero, prout etiam hic α Wormio et a. Pon- 
tano reprasentatum. est, invenies im Actis nostris 
mum. 16. 

6 De sociorum S. Canuti numero et nominibus 
disputat Meursius, in notis suis ad ZElnothum pag. 
113, et post ipsum jam dictus Wormius; verum de 
iis hic non quaritur, et quamvis inscriptio indicare 
videatur, et ipsos martyrium passos esse, adeoque et 
praemii eum S. Canuto consortes, necdum uspiam 
reperi, Sanctorum honoribus eos cultos fuisse. Ut- 
cumque sit, ez hujusmodi tabula, vel ex aliis Dani- 
cis historiis, verosimile est, sua accepisse in addi- 
tionibus ad. Usuardum recentiores Martyrologos, 
quos inter vetustior codicis Danici concinnator : In 
Dacia, civitate Otthoniensi, natale S. Canuti re- 
gis et martyris. Paulo brevius, editio Lubeco-Co- 
loniensis : In Dacia, beati Canuti regis et marty- 
ris. Grevenus cum elogio : In Dacia, Kanuti re- 
gis et martyris, qui propter amorem justitiz et 
religionis sanctze, post multas persecutiones, in 
ecclesia S. Albani, protomartyris Anglorum, 
expansis manibus orans, ab impiis interfectus 
est. Hac in prima sua editione descripsit Molanus, 

in aliis paulo nitidius rem complexus : Civitate Ot- 


DE S. CANUTO REGE MARTYRE. 


toniensi, saneti Canuti regis et protomartyris 
Danorum, qui anno millesimo octuagesimo sex- 
to, in basilica S. Albani martyris, manibus in 
modum crucis solo tenus expansis, orans, mor- 
tem pro Christo passus est a suo familiari. Pas- 
si sunt eum eo Benedictus frater, et alii septem- 
decim. 

7 Agitur etiam S. Canuti memoria in. Florario 
Sanctorum. Ms. sepissime in Actis nostris citato, 
sed ubi martyrii epocha perperam refertur ad annum 
1100. Quid? quod et in Natalibus Sanctorum Bel- 
gii locum habeat, quia, inquit editor, Ethlam, quam 
nos Adelam dicimus, filiam Roberti Frisii, Co- 
mitis Flandri:&, uxorem habuit, ex qua genuit 
Carolum, cognomento Danum et Bonum, Comi- 
iem et Martyrem Flandriw. Sic autem ibi non- 
nulla recensentur ez Breviario Roschildensi : In 
civitate Ottoniensi, sancti Kanuti Regis et pro- 
tomartyris Danorum, qui anno millesimo octua- 
gesimo sexto, pro zelo Christians religionis, ἃ 
Blacco, suo familiari, in basilica S. Albani mar- 
tyris, ante altare, manibus solo tenus expansis 
in modum crucis, in latere est lanceatus, et feria 
sexta mortem pro Christo passus. Occisi sunt 
cum eo Benedictus frater et. alii septemdecim 
commilitones. Porro regina nobilissima Ethlena 
corpus deliberavit ad nativos terminos secum de- 
ducere ; sed ostensa indicia hoc non sinebant. 
Et hecex Officio ecclesi: Roschildensis. Reli- 
quum vero historie apud Saxonem legatur. 
Meminit etiam. S. Canuti Mireus in. Fastis, sed 
die ναι Januarüi, quo etiam die consignatus est in 
Martyrologio Romano, ex dierum haud dubie con- 
fusione, ut eo die Bollandus explicuit. Porro festi- 
vitas translata est. ad xix Januarii, 'quo primo loco 
annuntiatur, saltem. in editione Plantiniana. anni 
1678, et sequenti anni 1701. 

8 Sancti elogium paulo fusius extenditur in Le- 
ctionibus Breviarii Sleswicensis, alibi a nobis cita- 
ti, excusique Parisiis anno 1512, quas ez ipso hic 
subjungümus, pramissa oratione propria, quz iis- 
dem fere verbis refertur in Missali votivali Sue- 
cico pag. 52, im hunc modum : Deus qui ho- 
dierna die beatum Kanutum ftegem et mar- 
tyrem, ἃ subditis sibi plebibus injuste perem- 
ptum, glorioso martyrio coronasti; presta, quze- 
sumus, ut ipsum apud te sentiamus intercesso- 
rem, quem credimus in coelis gratia tua gloriose 
regnare victorem. Lectionum hic ordo est : LECT. 1. 
Kanutus rex Danorum, acutus ingenio, specie 
decorus, armis et animo strenuus, mentisque in- 
dustria et oris facundia redolebat. Ad miseras 
personas viscera gerebat materna ; divinum cul- 
tum ampliabat, earnemque propriam jejuniis at- 
fligebat : nam solennibus ac privatis jejuniorum 
diebus, necnon et sextis feriis panem solummodo 
cum sale et aqua comedebat, cum aliis ferculis 
regalibus, quae ei apponebantur, uti credebatur. 
Lzor. m. Considerans autem se Regem factum 
propter hoc ut justitia coleretur, incepit regni 
pravas consuetudines pro viribus exstirpare. Et 
ut populus contra ignaviam virtuosum exercitium 
haberet, edixit ut classis pararetur pro Anglia 
subjuganda, qui a dominio Danorum recesse- 
rat, et tunc erat per extraneos occupata. Cum- 
que naves pararentur, superveniente tempore 
autumnali, populus supplicabat Regi, ut propter 
eulturam agrorum, et occupationem rei domesti- 
ci, suspenderet expeditionem usque ad tempus 
vernale ; quod et Rex annuebat. 

9 Lzcr. ur Omnibus igitur ad propria reversis, 
coepit edicta proponere cum comminatione vindi- 


ctae 


Sancti me- 
moria in 
Fastis recen- 
tioribus. 


Lectiones 


in Breviario 
Sleswicensi, 


Vile com- 
nendiuin 
continentes. 


De ipso 
etiam agitur 
in Martyro- 
logio 


DIE DECIMA JULII. 


ciz, ut decimas populus ecclesiis solveret, jeju- 
niaque per Ecclesiam indicta reservaret. Plura 
etiam alia quce secundum Deum statuenda vide- 
bantur; at populus vesanus, vitiis et injuriis as- 
suetus, contra Regem, propter salubria edicta, 
odium concepit, ac destructionem ipsius, primo 
per occulta conventieula tractare ccepit; incenti- 
vum habens per Olavum Regis fratrem et quos- 
dam proceres, qui Olavo adherebant. LECT. tv. 
Est autem locus celeberrimus fere in medio Ju- 
tie, qui ob sui eminentiam sive ob antiquorum 
sacrificiorum frequentiam, vel ob idoli, quondam 
ibi nominatissimi, quod Wyg dicebatur, memo- 
riam, Wygbergis (veluti excelsum aut belli 
mons, seu sacrificationis) lingua Danica nuncu- 
patur : ubi pro causis terminandis, sive pro le- 
gum veritate vel firmitate discutienda, populus, 
ex more, de omnibus partibus Juti:& congrega- 
tur. Hune locum nobilis Princeps adiit, ut vel 
ibi refugium inveniret. Sed dum illic insidias pa- 
ratas videret, versus Fioniam properavit. 

10 Lzcr. v. Cumque Fioniam intrasset, ccepit 
et ille populus, diabolico spiritu inflammatus, in 
mortem pii Principis conspirare. Confluit ergo 
malignus populus, ac de die in diem augmenta- 
tur. Aderat inter eos versutissimus proditor, di- 
ctus Pipirco, qui Regem adiit sub specie pacis 
faciendz inter populum et ipsum. Suspicitur re- 
verenter, etin mensa Regis honoratur. Sed cum 
Regis propositum cognovisset, rediens ad popu- 
lum, omnia verba Regis peryertit, atque in me- 
cem pii Principis eorum animos malignus prodi- 
tor concitavit. LEcT. vr. Rex autem cum aliqui- 
bus sibi fidelibus, ad ecclesiam sancti Albani ac- 
cessit pro Vesperis audiendis. Quod eum populus 
comperisset, subito eum insequitur; aliique val- 
vas basilieze infringere, alii ignem admovere ten- 
tabant. Interea Rex devotissimus per confessio- 
nem et Dominici corporis communionem se mu- 
nivit. Cumque obstinatus populusipsum et socios 
ejus, jaculis et saxis, per fenestras aliasque aper- 
turas nimium infestaret, Rex pius coram altari, 
in modum crucis procumbens, se etsuos Domino 
commendabat. Dum autem sie orando jaceret, 
unus per fenestram immissa lancea, latus ejus 
transfixit, [et] Christo martyrem fecit. Satis fi- 
deliter Sancti Acta contrahunt Lectiones ; at quando 
aut a quo composita sint, non. liquet ; paulo vetu- 
stiora sunt, quz dabit sequens paragraphus. 

11 Porro S. Canuti gloriam non solum in Dania 
aut aliis Septemtrionalibus partibus, sed etiam Romz 
pervulgatam. esse, docebit infra laudatus P. M. 
Andreas Angelettus ex. celebri solennitate in. ejus 
honorem habita anno 1641, ut est num. 35. Cete- 
rum inchoatam ibi pridem venerationem sensim ac- 
crevisse, ez eo pra ceteris patet, quod in omnibus 
editionibus Martyrologii Romani apud .Plantinianos 
ejus momen referatur ad. diem. vit Januarii, qui 
cum impeditus sit octava. .Epiphaniz, translata. est 
festivitas, postquam anno 1670 Sanctus peculiari 
Officio donatus est, ad xxx Januarii ; ubi anno 1675 
annuntiatur primo loco in hunc modum : In Dania, 
S. Canuti Regis et martyris, cujus dies natalis 
agitur vir Idus Januarii, uti hactenus in Martyro- 
logio observatum. invenies : sed in. quo fateri. cogi- 
mur, factam esse verosimillime confusionem ali- 
quam inter Sanctos synonymos sub Canuti nomine, 
patruum nempe seniorem, et nepotem ez fratre Eri- 
co Bono, hoc ad. diem istum vix Januarii, illo ad 
hunc x Julii spectante, ut olim demonstravit Bollan- 
dus, atque. ex hoc Commentario praevio manifestum 
6886, existimamus. 


115 


12 Neque vero uniformis semper fuit comme- 
moratio : nam in. Plantiniana prima, anni 1586 le- 
gitur : In Dania, S. Canuti Regis et, martyris, 
quem eum plebs furens occidisset, peste et. fame 
a Deo percussa est; in sequentibus solum habetur : 
In Dania, S. Canuti Regis et martyris ; in recen- 
tissimis additur festum translatum esse ad xiv Kal; 
Februarii. Interim quoeumque modo ea, accepta. aut 
intellecta sint, aperte patet, et in. Martyrologio et 
in Breviario Romano agi memoriam ejus S. Canuti 
de quo hic potissimum. sermo est; nec alteri juniori 
applicari posse decretum. sacrz Congregationis Ri- 
tuum, datum die xx Augusti 1670, et postridie a 
Sanctissimo approbatum, quod. ez ipso programmate 
Romano describimus : Sacra Rituum Congregatio 
habita die rx Augusti mpcrxx censuit, si Sanctis- 
simo visum fuerit, posse concedi, ut Officium S. 
Canuti martyris Regis Daniz apponatur in Bre- 
viario Romano, sub ritu semiduplici ad libitum, 
cum oratione et lectionibus propriis, per eamdem 
Congregationem sub dicta die approbatis ; quas 
satis est legere, ut quis de dictorum veritate convin- 
catur. Jam succedat vetus encomium, de quo dicere 
caperamus. 


$ II. Singulare Sancti elogium scriptum, 
uti apparet, ab aliquo qui prima sacri 
corporis elevationi interfuit. 


ntiquum. hoc et ποία optimz monumentum de- 
LY scribi olim. curavit strenuus Majorum.nostro- 
rum adjutor P. Grothusius, ez perquam vetusto 
Ms. exemplari Cartusiz: Coloniensis, sub hoc titu- 
lo: Passio S. CaNurI REGis ET MARTYRIS. Se- 
culi sui scabritiem redolet stylus hinc inde rudior; 
sed. hoc et si quid praterea vitii occurrit, vetustatis 
pretio facile compensatur. Sic orationem suam ordi- 
tur scriptor : Licet per totius orbis ecclesias con- 
veniat omni populo Christiano, festa Sanctorum 
celebrare, victorias Martyrum laudare, vitamque 
istorum imitari: in singulis etiam locis propter 
familiaritatem cohabitantium, et propter san- 
ctarum presentiam reliquiarum, quz in sola- 
tium istis vel illis habitatoribus condonate sunt : 
Veneratione, inquam, speciali apud cives popu- 
losve suos digni habentur, atque honorantur. 
Omni ergo virtutum opifiee Spiritu sancto aspi- 
rante, nunc de S. Kanuti Regis et Martyris 
tractaturi passione, ammonemus vel obsecramus 
vos, qui hzc audituri estis, ut intento corde consi- 
deretis, quanti sit apud Deum, justitiam ceteras- 
que virtutes diligere, ac pro his atque celestibus 
animarum premiis, hujus mundi vitam contem- 
nere, et abnegando semetipsum felicia cruce 
Christi sequi vestigia. 

14 Stirpe igitur regali, et ultra istius gentis 
naturam vel consuetudinem, in Christiana reli- 
gione preclare editus Kanutus, et inter ipsos 
pueritize flores predagogis traditus, utpote ad re- 
gni hujus gubernacula erudiendus ; incredibile di- 
ctu quantum subito profecerit, ni fallor, ob me- 
rita pii ae religiosi parentis et felicis memorie 
Suenonis Regis, aut certe gratia Spiritus sancti, 
quemadmodum postea comprobatur, attractus. 
Nam crevit in eo morum prudentia cum juven- 
tutis gratia, adeo quod ipsis principalibus qua- 
tuor virtutibus, ad normam illustrium virorum 
quadratus, jam prope ruinam vitaret insanize vel 
stultitize, aut defectum contemneret ignavice. To- 
tius ergo inventor vel auctor malitie diabolus, 


quasi 


AUCTORE 


J. B. S. 


et in Brevia- 
rio Romano, 


Antiqui scri- 
ptoris exor- 
dium. 


Sanctus, ob 
virtutem 
nequidquam 
exosus. 


AUCTORE 
JOBS 


regnum con- 
secutus, illud 
pie qubernat, 


Ecclesi 
jura fortiter 
propugnans : 


C 


116 


quasi jam nune expavescens, quod ei deberet 
multos tandem subtrahere, et hinc fraudes ac 
spureitias vel immunditias hominum atque mali- 
gnorum spirituum eliminare aut saltem compe- 
scere; Kanutus, dico, supervivens ac, ut coepit, 
in virtutibus sedulo acerescens, non tantum corda 
quorumdam hujus terr: principum ; verum etiam 
fratrum suorum, injusti ac mali timoris invidize- 
que jaculis perculit ; in tantum, quod hine dene- 
garent jura super se regnandi, ne propter ipsius 
probitatem judicarentur velut ignobiles aut re- 
probi. 

15 Quid igitur ? Ut fratres Joseph, expulerunt 
hune in exilium in partes Suithorum, quem prz- 
conio virtutum deberent extollere ad colum. 
Ipse autem prudens, velut Jacob consilio Rebec- 
ez, id est rationabilis patientice, utiliter et inno- 
center fratribus cessit, usque dum virtus divina 
eum in pace reduxit. Itaque Dei suffragio Rex et 
gubernator huie populo electus atque constitu- 
tus, tamquam David in Domino confidens, et 
sua spei anchoram in coelestibus figens, per bo- 
na hujus labentis vit? opera ad portum salutis, 
Deo gubernante, inter varias mundi procellas 
lata extendebat velamina : sustentabat inopes, ac 
refovebat flebiles, quatenus summ» dignitatis et 
glori? perennis aliquam sortem perciperet, inter 
supernos locatus proceres; Pontifices autem et 
doctores vitze hujus vitaliter, Episcopos videli- 
cet, et presbyteros divinitus intentos officiis, re- 


' bus prz: ceteris amabat; et consolationibus auxi- 


liisque ac donis erigebat, et quo liberius velliben- 
tius ad meliora proficerent, bonis eos promissis 
blande ae devotissime confortabat. Insuper etiam 
ecclesias vel congregationes Sanctorum frequen- 
tans, sedulo corde oreque reverenti, votis mune- 
ribusque pretiosis eas ditavit atque honoravit, 
sieut Roschelde, Dalboi, Lunde apud sanctum 
Laurentium precipue apparet, cujus ecclesic 
constructor, pater ae cultor extitit, quatenus 
illie et istic bonitatis ae sanctz religionis ejus 
memoria [recolatur| cum benedictione Sancto- 
rum in secula seculorum. Amen. 

16 Interea quoque jam prorsus perversà et 
inania quzeque, sieuti hostis antiqui deliramenta, 
despiciens, Deumque per omnia salvatorem dili- 
gens, gentem istam, adhuc in moribus bonis ac 
Deo placitis parum eruditam, vel in sacris virtu- 
tibus exercitatam ; proposuit imprimis amicabili- 
ter paterneque rogare, ammonere, atque per se 
et Episcopos ae prelatos instruere, ut Deo suo- 
rum bonorum primitias vel decimas, seeundum 
legem Dei, voverent necnon persolverent, Chri- 
stianorumque religionem utilius et honestius 
quam hactenus, ob salutem animarum suarum, 
servarent. At cum tali moderamine exiguum pro- 
ficeret, ac gens insipiens, nec tartara timens, 
noe eolestia querens, terrenis desideriis, qua 
militant adversus animam, nimis adhzereret, aut 
in deterius animum reclinaret; Rex Dei zelo 
permotus, adjecit majoris ex eis regaliter ac po- 
tenter deterrere, atque de jure suo aliqua. eis 
subtrahere; interdum etiam majorum vel San- 
ctorum auctoritate compellere, ut Deo et Sanctis 
obedirent, justa honestaque delectationibus trans- 
itoriis przeponerent : nullos fideles Christianos, 
quasi advenas et peregrinos despicerent; sed 
tamquam cives Sanctorum et domesticos Dei, ut- 
pote in Christo fratres, haberent : ac sic glutine 
caritatis coalentes, seseque invicem supportantes 
vel adjuvantes, certius ad gloriam coelestem per- 
venirent, 


DE S. CANUTO REGE ET MARTYRE. 


17 O, virum omni laude prosequendum ! qui 
noluit solus hie valere, aut etiam in ccelo regna- 
re; sed multos ad Christi palatium secum tra- 
here. Sciebat quippe quod diligentibus Deum, et 
in Deo proximum, cuncta cooperantur ae prove- 
niunt in bonum, sicut testatur et ipse Dominus 
noster Jesu Christus. His vero dispositis, cum 
hujus regni melioribus fide ac virtute valentiori- 
bus tractare ccepit, quanam rationali occasione 
hane plebeiam multitudinem honestis laboribus 
erudire posset, ut tandem aliquando pia saperet, 
infernaliaque intelligeret, quo cautius novissima 


hominis provideret. Denique inventum ae cito. 


consultum ex precepto Regis et Principum dili- 


genter divulgandum, ad Anglos transmeandum, * 


ut eorum generationem per militum virtutes de 
gravi jugo servitutis indignze absolverent, aut 
saltem militum istorum animos vigiliis solicitudi- 
nibus, fame, siti, gelu vel aliis laboribus redde- 
ret exercitatos et eruditos, ne, ut ad id tem- 
poris, leviter quasi ex lascivia et adipe iniqui- 
tas eorum prodiret, et in affectum cordis trans- 
irent. 

18 Ast alii hzc longe aliter et multa Regis 
consilia vel beneficia animadvertentes, aut ejus 
hortationi et egregize virtuti livida et serpentina 
mente obstantes, et idcirco multos ne irent ad 
Anglos impedire cupientes, etiam fratrem ipsius 
Olavum adversus eum clanculum excitaverunt : 
qui si perfecte et vere saperet atque cognosceret, 
quam bonum et quam jueundum habitare fratres 
in unum, pro virtuoso germanoque principe po- 
tius animam poneret. Ne aliud proferam quod 
tali viro vel levi verbo umquam resisteret, aut 
sine ipso regnare hic desideraret. Rex autem 
prudens hzc sine mora comperiens, et non tam 
sibimet quam fratris errori consulere intendens, 
misit eum caute in Flandriam, ne inccepti mali 
consilii super se regnando incurreret infamiam. 
Spiritualis autem judicat omnia, et ipse a nemine 
judieatur, et in hoc est preestantior ceteris ani- 
malibus. Unde et David dicit: Homo cum in ho- 
nore esset non intellexit, comparatus est jumen- 
tis et similis factus est illis. Pro his itaque et 
hujusmodi gestis, ac maxime propter amorem ju- 
stitize et religionis sanetze diu ab incolis terrze, 
elatis mente, persecutionis ac regni detrimenta 
patienter sustinuit. 

19 Ad ultimum vero, pene ommibus contra 
Dominum et Christum ejus conspirantibus, a 
parte aquilonari, quz appellatur Wendele, aper- 
ta est contradictio, manifestaque repugnatio vi- 
detur oriri, tamquam turbo involvens. Et sic per 
partes Jutensium ssviendo, et eos ad eumdem 
furorem provocando, quotidie plura congregans 
arma, ad civitatem, quae vocatur Slesuine, fre- 
mens ac frendens sancti Regis insequitur vesti- 
gia. Rex ergo tunc cernens quod eos sedare ne- 
quisset honesta ratione, immo de Jutensibus fu- 
gere compulsus, ad Vionenses transivit, in qui- 
bus magis auxilium speravit. Quo cum pervenis- 
set, hine indeque a persecutoribus vel Regis in- 
sidiatoribus directi convenere legati, praecipiendo 
istis precipientes, ut Regem tyrannum interfice- 
rent, si regionem suam incendi aut devastari 
noluissent. At illi plus homines quam Deum ti- 
mentes, vel attendentes, nec Regem, ut decuit, 
honorificantes, sed feroci animo cum gladiis, fu- 
stibus et armis ad curiam ejus convenerunt. De- 
nique ipsius fratre Benedicto et admodum paucis 
sancte fidei et caritatis constantia confortatis, 
secum remanentibus in tam crudelibus et inopi- 


natis 


D 


sed gentem 
ferocem fru- 
stra emollire 
cupiens, 


E 
fratrem Ola- 
vum in vin- 
cula conji- 
cere cogitur. 


F 


In Fioniam 
fugiens, 


ibi a subditis 
[ade interi- 
mitur. 


TRANSLATIO. 


Variis signis 


B 


DIE DECIMA JULII. 


natis suorum tribulationibus, Rex Kanutus valde 
pius, Sanctorum exemplis instructus, ad eccle- 
siam sanetissimze Virginis Mariz et beati Mar- 
tyris Albani animum iterque direxit : frequenter 
quidem jejuniis orationibusque sacris convenien- 
ter ac tum precipue intentus, sicuti cupiens jam 
jamque sibi pree ceteris dilecti Martyris Albani, 
et per ipsum de partibus Anglorum huc revecti 
consortium, aliorumque proprio vel sacro san- 
guine laureatorum, Christo principe martyrum 
favente, promereri. 

20 Verumtamen adhue volens plebem mimis 
lemerariam et insipientem corrigere aut sedare, 
vades et fidejussores ad omnem Justitiam subje- 
ctis impendendam praebuit, necnon ne aliquis in- 
nocens propter ipsum periret, jusjurandum adhi- 
buit. Ast vulgus ratione carens et insolens, nec 
humani generis calamitatem attendens, tunc cce- 
pit magis mente insana furere, temptans ommi- 
modis sacras zedes Sanctorum et ecclesiam Do- 
mini confringere, aut saltem per fomenta ignis 
corrumpere. Quid multa? Dux et gloria Danorum 
optans per martyrium mutuare certum ac stabile 
Regnum, gloriam hujus mundi transitoriam flocci 
pendens, arma secularia deponit, ne cum ipsis 
periret, si corpus corruptibile plus quam animam 
diligeret, confessionem etiam pro erratis ac deli- 
ctis iteravit, fructus poenitentize dignos adauxit, 
Dominici corporis Sacramentum ad zeterns sa- 
lutis incrementum cum reverenti devotione acce- 
pit, et sese suosque ccelorum rectori gratia bonze 
spei commisit. Nec mora: undique plebis agmina 
per fenestras aliasque aperturas lapides ad Re- 
gem projiciunt, et jacula; donec unus de sacrile- 
gis religiosum Regem perfodit lancea. Nam cru- 
cis in modum manibus expansis ad altare S. AI- 
bani Martyris transfixus est in latere cuspidis 
mucrone. Itaque v1 [Idus] mensis Julii sie occu- 
buit pie secus aram Christi fuso sanguine, Do- 
mino nostro, inquam Christo regnante et adju- 
vante, cui est honor et gloria in secula seculo- 
rum. Amen. 

2] Sed quia nece in libris Ecclesiasticis legi- 
tur, neque vulgo refertur, quod aliquis Rex in 
sedibus sacris et a militibus suis tam crudeliter 
tamque miserabiliter interfectus sit; arbitramur, 
vel experimento 'intelligimus, Deum omnipoten- 
tem, ob id valde commotum aut despectum, in 
eujus basilica, quasi prineipis summi aula, re- 
fugium ae tutamen quzesivit ut decuit. Ideirco 
vindieta Dei correctionis gratia illico subsecuta, 
totam fere Daniam. pluviali tempestate, ferali 
pestilentia, fame et alimentorum inopia tamdiu 
perturbavit, donec per multas visiones ae reve- 
lationes pluribus est ostensum, quod ejus corpu- 
sculum misere dejectum et hactenus jacens de- 
spectum, deberet inde levari et amplius inter 
Sanctos reverenter honorari. Quid multa? His 
mox divulgatis, Jutenses cum Episcopis et sacer- 
dotibus admodum religiosis ad nos fide bona et 
devotione venerunt. Consilium mobiseum ini- 
erunt, et in eo decreverunt, ut ossa Regis et 
Martyris eum digno honore elevari debuerunt. 

22 Tum indicto triduano jejunio peractoque 
cum orationibus, eleemosynis et hymnis et spi- 
ritualibus canticis, corpus Regis jam sacratum de 
pulvere terreno esset elevatum, Deus omnipotens 
et misericors tria in eo magna declarare digna- 
tus est miracula, quatenus hebetes istorum men- 
tes ad poenitentiam revocaret, vel ad sanctam 
religionem ineitaret. Nam ad suggestionem vel 
petitionem multorum, ne mens dubitando tabe- 


117 


Sceret insipidorum, super sancta ejus ossa qua- 
tuor vieibus ignem nimis ardentem misimus, qui 
1n momento quasi aqua infunderetur, extinctus, 
nihil molestize inferens, nec aliquid lzedens, nus- 
quam comparuit. Aliud quoque in Olavo fratre 
atque successore in hujus regni dignitate, no- 
tandum contigit : quia quando erat Regis et mar- 
tyris Kanuti depositio, accidit. Olavi tunc exulis 
ac positi in Flandria in vinculis liberatio, et hic 
ad regnum exaltatio. Et nune, Deo disponente, 
dum facta est beati Kanuti martyris translatio 
exaltationis, evenit hujus Olavi depositio terre- 
n: dignitatis. 

23 Tertium vero in sexta feria ante Kanuti 
translationem, omnibus apud nos bonis In ora- 
tione et jejunio persistentibus, magna tempestas 
pluviz fluit, adeo etiam in nocte sequenti, quod 
nos multum conturbavit. Et in sabbato quoque 
tenebrz vel obscuritates magne usque in horam 
tertiam sunt factze. Sed postquam sepulerum 
ejus discooperuimus, et reliquias sanctas re- 
perimus, statim magna luce et aeris serenitate 
omnipotens Deus, ad laudem ipsius et meritis 
beati Kanuti regis et martyris, quibusdam si- 


' gnis nos lzetificare, et ineffabilem misericordiam, 


qua et indignos vocat ad pcenitentiam, multis os- 
tendit, quam ipse precibus ejus nobis przstare 
dignetur in perpetuum qui vivit et regnat cum 
Filio suo in unitate Spiritus sancti Deus per om- 
nia secula seculorum. Amen. 


ὃ ΠΙ. Acta ab aliis postmodum scripta 
quo hic ordine recenseantur. 


rimum omnium qui S. Canuti gloriosum marty- 
P vium litteris consignavit, eum fuisse plane ezi- 
stimo, quem jam dedimus Anonymum , verosimillime 
in aliqua ecclesiastica dignitate positum, qui tamen 
breve potius encomium, seu orationem ad populum 
composuerit, quam ordinatam historiam, ut ex pro- 
qosito contextu. satis patere existimo. Vitam et pas- 
sionem paulo post digessit, more istius seculi, longis 
parergis historicis, moralibus, poeticis, aliisque figu- 
Tis, sepe importune obtrusis, exornatam amplifica- 
tamque /Elnothus aliquis, sive Ailnothus, Alnothus 
aut Elnothus Cantuariensis, qui se in prafatione 
ad Nicolaum Regem, Cantia, non Cantico, ut legit 
Meursius Anglorum metropolitana urbe editum, 
et Daciz:e partibus quatuor quinquenniis et bis 
fere binis annis demoratum scribit; in epilogo au- 
tem, sacerdotem infimum sese nominat, Anglorum 
orbe editum. et Daciz partibus annis numerosis 
peregrinatum. JVihil in eo auctore desideres prater 
debitos nervos et moderatam brevitatem ; cum nar- 
rationis, ad Sanctum spectantis, limites plerumque 
excedat, rem. omnem modis potius concionatoriis, 
exclamationibus, apostrophis, invectivis, quam hi- 
storico filo adaptans : eo nihilominus titulo vere com- 
mendandus, quod Sancto atate proximus et prope 
aequalis fuerit. : 

95 Etenim Nicolaus Rev, cui Vitam S. Canuti 
fratris. inscribit. ZElnothus, quintus fuit filiorum 
Suenonis in paternum regnum successor ; obses pri- 
mum, in Flandria, seu potius in vincula, Olavi fra- 
tris loco sua voluntate conjectus, ut sublato a perduel- 
libus subditis S. Canuto, totius rebellionis in San- 
ctum machinatori Olavo ad thronum viam sterneret ; 
deinde et. sibi, sed post. E'ricum, fratrem alterum, 
cognomento Bonum, qui regno non sine laude ad- 


ministrato 


AUCTORE 
JTD"S 


& Deo illu- 
strata. 


4Elnothus 
Anglus, pra- 
cipuus Aclo- 
rum scri- 
ptor, 


EF 


Regi Nicolao 
synchronus, 


AUCTORE 


J. B. S. 


proximus 
fuit atati S. 
Canuti. 


Meursii edi- 
^w imper[e- 
cta est, 


118 


ministrato, suscepta, cum pia conjuge Botilde, in 
Palaestinam peregrinatione, in. Cypro insula diem 
extremum obiisse videtur anno circiter 1105 ; siqui- 
dem omnia que de fratrum successione apud Sazo- 
nem Grammaticum traduntur, ad rectam. aliquam 
chronologicam seriem reduci possint. Cum vero mor- 
tis predicti. Erici. nuntius nonnisi biennio post in 
JDaniam pervenerit, non. potuit Nicolaus regni ha- 
benas, excluso S. Canuto juniore, Erici Boni filio, 
capessere ante annum 1107. Hic autem regnum 
tenuisse dicitur annis octo supra viginti, a Sleswi- 
censibus demum occisus in. vindictam czdis S. Ca- 
nuti junioris, a. filio ejus Magno proditorie interem- 
pli; sic ut vitam suam protrahere non potuerit ultra 
annum 1135. 

26 Ex istius Nicolai regis atate facile colligitur, 
AElnothum ante annum jam dictum 1135. Vitam. 
Canuti a se scriptam, edidisse ; qui si tunc annis vi- 
ginti quatuor in Dania commoratus fuerat, ut. ipse 
testatur, in ipsa Vita num. 16innnuens, se interfuisse 
solennissima sacri corporis S. Canuti translationi, 
anno secto regni Erici, non multis a S. Canuti mar- 
tyrio annis in eas partes ipsum pervenisse necesse est ; 
fuitque adeo proximus Sancti aetati, potuitque a pro- 
babilibus personis utriusque sexus et ordinis, et a 
religiosi habitus viris omnia certo et indubitate cogno- 
scere,qua posterorum memorie apicibus reservan- 
da contraderet. Sunt igitur ea A cta, quantumvis ora- 
lorie extensa, magna fidei, auctoritatis et ponderis, 
primum vulgata Hafniz anno, ni fallor, 1603, an- 
nos circiter viginti octo, inquit Joannes Meursius, 
antequam ipse alteram. suam. editionem. proferret, 
excusam ibidem anno 1631, ubi ad lectorem monet, 
priorem illam impressionem sibi antea ignotam fuis- 
se: Verumtamen, verba ejus sunt, dum editionem 
illam Hafniensem, postmodum scilicet obtentam, 
oculis lustro, video menda, quae in codice manu- 
scripto satis multa occurrebant, etiam hie reprze- 
sentari. Itaque persistendum mihi in incepto ar- 
bitratus, denuo descriptioni manum admovi, et 
corrupta passim loca, inter describendum obvia, 
emendavi, eaque in notis meis, quas adjicio, os- 
tendi. 

21 Quousque manuscripti sui menda eaterserit 
Meursius, quot vero altera editio alteram excedat, 
cum prior a Museo nostro. absit, non est mihi. prom- 


' plum divinare; ast iis vefertissimum. esse oportuit 


€t postponen- 
da antiqui- 
»ri Ha[nien- 
si 


Meursii apographum, imo et in. nonnullis partibus 
mancum, defectivum et mutilum, cum ez .accurata 
collatione alterius manuscripti, quod. apud nos Tosa- 
num vocatur, cum. ejus editione, deprehenderim, 
multa. ab eo perperam. scripta, multa non. satis per- 
fecte reddita, alia pratermissa, qua forte ipse in suo 
exemplari non reperit, sed qua auctoris, in multis 
sepe battologi; stylum. omnimode. sapiunt. Maxime 
notabilis est. lacuna. numero nostro 24, quam -hic 
describere opus non est, cum. inter annotationes sa- 
tis explicata sit. Ceteras variantes sigillatim enume- 
rare, preterquam quod, tetricum et inutile censeam, 
hujus certe loci non est. Exstat jam sepe dicta Meur- 
sii editio, quam. cuilibet integrum erit cum hac no- 
stra conferre, unde discrimina omnia colligi pote- 
runt: iis vero quibus ipsa ad manum non est, licebit 
ad jam. dicta annotata. nostra recurrere, in. quibus 
neglecta non sunt qua observatione digna videbantur. 

28 Non. placuisseolim Majoribus nostris Meursi- 
anam illam ZElnothi editionem, argumento sunt non. 
pauca ; illudque imprimis, quod tametsi ipsa in Mu- 
860 nostro exstaret, essetque. Bollando notissima 
(nam priorem -Hafniensem hactenus nobis ignotam. 
existimo) tametsi, inquam, Meursianam recensionem 
pra oculis haberent, attamen manuscriptum nostrum 


DE S. CANUTO REGE ET MARTYRE. 


ab ipsis non oscitanter ezxaminatum advertam, tam- 
quam dignum quod suo tempore typis committeretur, 
Meursiano utique praeferendum. Nec preproperum 
fuisse aut vanum. ipsorum judicium, docuit non ita 
pridem vir clarissimus Ericus Benzelius anno 1715, 
post accuratam utriusque editionis collationem a 86 
factam, Upsalia ad nos scribens, multis locis prde- 
stantiorem esse editionem priorem Hafniensem, 
posteriori illa, quam dedit Joannes Meursius. 
Mitto plura dicere; hac suffecerunt, ut merito me 
compellerent ad. vecensendum. de integro. laudatum, 
manuscriptum, a .Bollando olim tantopere astima- 
tum, atque ez eo procurandam tertiam impressionem, 
cum Meursiana illa collatam, sed ipsa etiam multo 
prastantiorem. 

29 Non diffuebor equidem, exemplar nostrum 
navis eliam. suis mon paucis vespersum. esse, sive 
auctoris ipsius, non satis Latine scribentis, vitio, sive 
amanuensium, quorum imperitiam et socordiam 
numquam. quis satis incusaverit. A uctori ipsi adscri- 
bendi sunt longiores et detorti quandoque ac scabrosi 
sensus, quos ad rectam syntaxim reducere, non sem- 
per usque adeo pervium est: Amanuensium sunt 
omissiones vocum, earumdem transformationes, adeo- 
que durior et inconcinnior orthographia ratio, sepius 
à nobis, ubi omnino opus fuit, nonnihil emendata. 
Pro Sueno, seu Sweno semper expressum reperi 
Swegno, inflezxum numquam, plerumque indeclina- 
le; verum, pramissa hac monitione, putavi, commu- 
niori scribendi modo et hoc et alia fortasse nomina, 
aptari posse. In varias sectiones seu breviora capita 
divisum est manuscriptum. nostrum, ex quibus tri- 
ginta, quinque distinvit Meursius, inzquali prorsus 
ratione ; cujus vitanda gratia, solitz nostra methodo 
inharendo, ad eamdem. normam exegimus capita ; 
titulos vero, numeros, et marginales notas convenien- 
ter addidimus. 

30 Titulus, in manuscripto nostro prafizus, sic 
habebat: Passio gloriosissimi Canuti Regis. T'um : 
Epistola Ailnothi ad Regem Daniz Nicolaum, de 
passione gloriosissimi Canuti Regis et martyris : 
sed ea rursus omnia ad nostram disponendi rationem 
contrahenda. fuerunt. De cetero dubitari nequit quin 
hac prima, vetustissüma et potissima sit vitz et 
passionis S. Canuti historin; quam. utinam paulo 
pressius digessisset. scripsissetque auctor, parergis 
illis, de quibus divimus, inutilibus digressionibus 
atque invectivis abstinens, qua omnia pro concionibus 
dicenda potius, quam lectorum oculis exponenda 
sunt : in quo multis titulis, me quidem judice, pra- 
ferenda est Saxonis Grammatici elegans, nervosa 
et numerosa narratio α Surio, qui ZElnothum non 
noverat, ad v1 Januarii male collocata; utpote qua 
ad hunc x Julii veferenda. erat, cum dies illa vit 
Januarii alteri juniori S. Canuto propria sit, ut 
pridem. vectissime monuit Bollandus, apud quem, 
dicto loco, non pauca, ad utrumque sanctum Canutum 
spectantia reperiuntur, hic a nobis consulto praeterita, 
ne frustra eadem repetantur. De Saxone Gramma- 
lico dicendum superest. 

31 Sane prastanlissima sunt qua Saxo, littera- 
lissimus sui temporis historicus, veve, graviter. et 
nitide de sancto Rege Canuto tradidit libro x1, ea 
quo sua acceperunt, qui deinde secuti sunt. rerum 
Danicarum. et Suecicarum. scriptores, quos inter 
etiam Joannes Magnus paucis multa, contrahit lib. 
18, cap. 12 et 13. Fugio hic referre, quam varia 
fuerint de Saone isto Grammatico judicia, ad rem 
nostram, nil facientia: id. certissimum. est, eam a 
nemine ei laudem praripi, quod stylo eleganti, flo- 
vido ei terso, ad seculi sui miraculum historiam 


contezuerit, eruditissimis quibusque id testantibus 


apud 


adeo uL ter- 
tiam ex Ms. 
adjicere com- 
pellamur ; 


quamvis nec 
ea navis im- 
munis sit. 


Multo niti- 

dior est Sa- 
conis histo- 
ria. 


Quz ab aliis 
traduntur, 


Spernenda 
polius quam 
astimanda 
sunt. 


Novissimus 
scriptor 4n- 
gelettus 


DIE DECIMA JULII. 


apud Stephanium, qui ipsam recognovit, motis illu- 
stravit et edidit anno 1644, in Prolegomenis a cap. 
16 pag. 24, Saxomastyges ibidem operose et egregie 
vefellens. Qua de priscis Danize Regibus et populis 
collegit, hic ezpendenda non sunt; in iis certe qua 
ejus atati propinqua fuerunt, nemo tanti scriptoris 
fidem in dubium revocaverit. Vivit autem et floruit 
seculo x1t, mortuus verosimiliter anno 1202 aut 1204, 
ut vide apud laudatum Stephanium cap. 15. Fuisse 
Roschildensem. Canonicum et Prepositum, ibidem- 
que sepultum, indubitata est omnium sententia. Cum. 
autem Surius sua omnia ez Saxone desumpserit, "ut 
ea; utriusque collatione constat, ejus editionem hic se- 
qui non piguit; iis solum additis, que de Olavi fa- 
melici interitu subjungenda putavimus, tamquam in 
vindicta parricidarum complementum. 

32 Prater hos scriptores, fide dignissimos, quid 
alii de S. Canuto, sive ez professo, sive ez occasione 
tradiderint, querere supersedeo ; neque vero opera 
pretium me inde relaturum, satis docuit Vita B. 
Caroli Boni, Flandrie Comitis, quam reperi in 
pragrandi nostro manuscripto codice "Theodorici 
Pauli Gorcomiensis, alibi a nobis non semel citati, 
ubi ipse historie martyrii B. Caroli brevem. sancti 
parentis Vite epitomen pramittit, ex qua satis erit 
wnum. alterumve specimen exhibere. Inter alia sic 
refert: Cumque in timore Domini (S. Canutus) 
gubernacula regni nobilissime per aliquot annos 
rexisset, ivissetque de virtute in virtutem, Ar- 
naf, sive Arnoldus frater suus, ambitione perci- 
piendi regnum, insidiatus ei multum fuit. Audis 
hic perperam appellari Arnaf sive. Arnoldum, qui 
Olavus seu Olaus dici debuit, cuique auctor, per in- 
signem calumniam, sancti ipsius Canuti parricidium, 
tamquam propria manu commissum, infra adscribit, 
visionem S. Wenceslai Bohemici importune intru- 
dens , qui Sancto nostro revelaverit, quod suo ge- 
nere mortis deberet mori. Sed rem ordine prose- 
quamur. 

33 Sic pergit : Igitur cum quadam nocte quie- 
sceret, completis de nocte orationibus, quas legere 
consueverat, apparit ei sanctus Venzeslaus mar- 
tyr Christi per visum, eique quod suo genere 
mortis deberet mori, revelavit; preecipiens ei, ut 
in honorem ipsius, qui Wenzeslaus dicebatur, 
monasterium construeret, Rex vero a sompno 
consurgens, stupefactus de visione, convocato 
clero, ccepit de S. Wenzeslao, de quo numquam 
antea audierat, ab ipsis quis esset, diligenter 
perquirere: et certificatus, quod esset Princeps 
Bohemiz, et a Boislao, fratre suo martyrizatus, 
ccpit ad honorem ejusdem Sancti in Kivallia 
Cisterciensis Ordinis monasterium magnarum 
possessionum exstruere. sed numquam consum- 
mavit. Ipse sanitate et justitia ac religione prce- 
clarus, dum in sua regali capella divina audiret, 
traditus a suis, a prefato fratre suo dire marty- 
rizatus fuit xxv die mensis Junii. Undecumque 
hac "Theodoricus acceperit, fallunt omnia : nec a 
fratre. casus est S. Canutus, mec Cistercienses no- 
visse umquam potuit; nec proinde subsistit talibus 
commentis inniza δ΄. Wenceslai apparitio. Sed hu- 
jusmodi fictiones mon. moramur; reliquum est ut 
Sancti nostri οἱ decessorum aliquot. successorumque 
lempora explorare conemur. 

34 Non excidat tamen, laudati superius P. M. 
Andree Anmngeletti, Romani Carmelite Savonie 
Provincialis, ultimi, quod sciam, historie S. Ca- 
nuti Collectoris, verbo hic etiam meminisse. E dato 
superius, hujus Commentarii S 1, specimine, satis 
palere existimo, virum prolivitati studuisse, dum. 
agglomeratis undecumque parergis, collectionem 


119 


suam, ita. subfarcinavit, ut ad. centum. septuaginta, 
octo paginas in quarto eam, extenderit ; non magno 
queque opere pretio, quandoquidem. additamenta 
ejus pleraque ad S. Canuti gesta, virtutes aut glo- 
riam promodicum conferant. Candide fatemur, non 
majorem ejus, utpote scriptoris recentissimi, quam. 
aliorum rationem. hic a nobis habitam. esse; ne eo- 
rum quidem, quz de stabilito olim. cultu pluribus 
verbis commemorat, cum ea ipsa non aliunde, quam. 
€x assignatis a, nobis genuinis fontibus desumenda. 
fuerint. Unum. est, cujus ipse testis oculatus esse 
potuit, quodque in ipso solo reperimus, de instituta, 
seculo prozime elapso solennitate, quam. cap. suo 
49, pro totius operis coronide , describit in hunc 
modum : 

' 85 Fuit denique, inquit, anno MDCXLI, in ec- 
clesia nostra S. Marix Transpontinz, sacellum, 
in honorem ejusdem S. Canuti martyris, Regis 
Daniz, virtute decreti S. Rituum Congregatio- 
nis, instante humiliter D. Canonico Christiano 
Payngh Dano, auxilio et cura Joannis Baptistze 
Pamphilii, S. R. E. Cardinalis, et tunc tempo- 
ris supra negotia, ad regnum Daniz spectantia, 
constituti, qui postea ad pontificiam sedem as- 
sumptus, felicis record. Innocentius X vocatus 
fuit; quod decretum etiam prompte confirmatum 
fuit ab Urbano VIII felicis mem. et die vir Janu- 
arii ejusdem anni, juxta Martyrologium Roma- 
num, in eademmet nostra ecclesia, prima festi- 
vitas pontificie celebrata fuit, assistente sacro 
Emin. Cardd. Collegio, cum universali applausu 
summaque urbis Rom: letitia, quam innumera- 
bilis populorum frequentia, luminaria, machinze 
curules, et ignes artificiales per duos continuos 
dies, necnon plurima alia verz pietatis ac vene- 
rationis, tam glorioso Sancto debita obsequia, 
satis superque comprobarunt. Debemus igitur 
ibidem et nostras preces supplices nos effundere 
votaque nostra offerre, przecipue in die festivita- 
tis, quee singulis annis, eadem die vir Januarii 
celebratur, certissimi, nos non solum inferiores 
antiquis Daniz populis, sed certe zequales ac su- 
perabundantiores etiam gratias, meritis sanctis- 
simi Regis et martyris Canuti, efficacissima in- 
tercessione recepturos. T'ranslatam hodie Sancti 
festivitatem, notissimum est; ad ejus fratrumque 
temporum seriem digerendam accedamus. 


$IV. S. Canuti et fratrum Regum Dani 
chronologia. 


e Dania, ejus conversione, Regumque genealo- 
D gia egit olim Henschenius. in Commentario ad 
vitam S. Anscharii Hamburgensis ἀπ Februarii : 
S. Canuti genus, proavos, filios et nepotes antea 
explicuerat, ut supra diximus, Bollandus ad vu Ja- 
nuarii; a quibus recedere non debuerat laudatus 
Angelettus, cum ea locis istis ita eruderata sint, ut 
nec ipse solidiora proferre potuerit, nec mihi hic 
quidquam addendum supersit. Solam eam partem 
illustrandam suscipio, qua patris et fratrum Sancti 
nostri annos, in regni administratione exactos, paulo 
accuratius determinet, quam. hactenus factum de- 
prehendere potuerim. Dolendum imprimis, Sazo- 
nem Grammaticum, scriptorem hic alias diligentis- 
simum, minorem, quam par erat, designandorum 
temporum rationem habuisse, ut difficillimum sit, 
annorum seriem ex ipso distinguere. Unde vero lu- 
cem speraveram, inde majores tenebra obort sunt ; 
nam qui ad chronologize calculos sua exigere conatus 


est 


AUCTORE 


J. B. S. 


testari potuit 
de solenni- 
tate Romana. 


Proposiuam 

chronologie 
Danica par- 
tem 


non uno loco 
involvit hi- 
storiogra- 
phus 


Joannes Isa- 
cius Ponta- 
nus 


non satis ad- 
vertens ad 
eas epochas, 


120 


est Johannes Isacius Pontanus, satis aliunde notus 
Daniz historiographus, supra etiam laudatus, is ple- 
raque huc spectantia sic involvit, ut mirum sit, tam 
inconsequenter procedere potuisse. 

37 A Suenonis magni obitu ordinandz omnino 
sunt filiorum in regnum successiones definiendaque 
cujusque. administrationis tempora. Illum autem 
Pontanus, pag. 191 in fine, recte in. fata cessisse 
asserit anno 1074 : Apud suos Sueno, inquit, ze- 
tate jam propemodum confectus, levi primum 
valetudine tentatus, atque inde gravius gravius- 
que eadem inyalescente, sub annum septuagesi- 
mum quartum, vitam cum morte commutavit in 
oppido Cimbriez  Chersonesi, quod Slutorpium 
domestici scriptores vocant. Atque hac indubitata 
videtur epocha, asserta item a Stephanio in notis ad 
Saxonem pag. 219 : In fata concessit Sueno 
Estrithe filius, ob res preclare gestas, magni 
cognomentum sortitus, anno Christi croLxx1v, 1v 
Kal. Maii, posteaquam in pago quodam Jutis, 
Suttadorp dicto, lenta febre correptus, aliquam- 
diu decubuisset. At n&mo rem istam certius definire 
potuit quam. ZElnothus, etate proximus, cujus sen- 
lentiam, paulo fusius deductam, habes num. 17, ubi 
descriptis morbi, loci et exequiarum adjunctis, sub- 
dit : Actum anno Incarnationis Dominieze mille- 
Simo Lxx1v, qui erat annus regni ejus xxviII, Iv 
Kalend. Maii. 

98 Audiamus modo Pontanum pag. 195 :-Nunc 
ad Haraldum, qui sceptrum regium post paren- 
iem Suenonem, utpote filiorum natu maximus, 
proxime suscepit, stylum vertamus. Haraldus, 
inter fratres natu maximus, parenti suo Suenoni 
sub annum wLxxxr, vel, ut aliis placet, octavum 
successor declaratus. Si recte filiorum Suenonis 
atatem. ordinavit Stephanius, male inter varios fra- 
tres, ex diversis concubinis susceptos, natu maxi- 
mus dicitur Haraldus, cum ipsum pracesserit Gor- 
mon, ut pag. 193 expresse statuerat Pontanus ipse, 
errans etiam in altera filia. Ingertha. ceteris adjun- 
genda, qu& non Suenone, sed S. Canuto genita est, 
ut. reliqua mittam, ibidem nonnihil ad assentandum 
composita : hic temporum dumtaxat sit ratio. Jam 
divit Pontanus, regem Haraldum vel anno. 1083, 
vel 1088 demortui parentis Suenonis successorem 
declaratum, absorpto integri novennii, vel forte an- 
norum quatuordecim interregno.. Combinemus Ha- 
raldi tempora de cujus obitu et extremis ita loqui- 
tur pag. 196 : Regnando biennium emensus Ha- 
raldus defungitur, ut necesse sit, obiisse anno 1085 
vel 1090. Hzc ibi. 

99 Verum non satis eorum memorem fuisse opor- 
tet Pontanum, dum ad S. Canutum progressus, pag. 
297 de eo ita scribit : Canutus itaque postquam 
integrum fere quinquennium ordinandis domi re- 
bus operam impendisset, annum circiter millesi- 
mum octuagesimum quintum, assumptis in cli- 
entelam, etc., fratribus..... Angliam, infelicitate 
amissam, hereditario jure repetendam existima- 
vit. Hac lam prope consequentia, nec Pontanus 
ipse, nec quisquam alius facile conciliaverit. Anno 
1083 parentis successor declaratus est Haraldus, 
biennium regnando emensus; et tamen S. Canu- 
tus, postquam quinquennium ordinandis domi 
rebus operam impendisset, anno ipso 1085 An- 
gliam jure hereditario repetere meditatur. Eque 
infeliz est apud, hunc. historiographum chronologia 
ratio, dum pag. 199 ait, przefuisse regno S. Ca- 
nutum circiter septennium, defunctum cum an- 
nus ageretur MLxxxvir. Cetera non minus turbata 
sunt, audetque tamen Pontanus Molanum accusare, 
quod toto sexennio aberraverit, ubi hic clarissime 


DE S. CANUTO REGE ET MARTYRE. ἷ 


expressit annum. millesimum. octogesimum. sextum, 
qui verus annus est quo martyrii coronam accepit S. 
Canutus, ut jam. dictum est, et ex infra. dicendis 
clarius patebit. 

40 Sola et unica observatione opus erat, wt fixis 
duabus epochis, nempe mortis Suenonis et martyrii 


S. Canuti, hujus et Haraldi tempora aptissime de- 


terminarentur, admisso etiam aliquanto. interregni 
spatio, de quo jam dicta pag. 195 sic loquitur Pon- 
tanus : Sed annorum utcumque accipiatur caleu- 
lus, certum, aliquamdiu interregnum fuisse, ac 
disceptasse inter se, ac dubios hzsisse regni pro- 
ceres, utrum Canutum an Haraldum ad regni 
clavum essent admoturi. Demus ipsi anmum, δὲ 
ita velit, integrum, demus plures : quo sua longius 


eatenderit, eo magis necesse erit, everti penitus opi- 


nionem ejus, nec Haraldi biennium umquam inven- 
turi, nec S. Canuti septennium; ut mirari liceat 
talem. historiographum toties cespitare potuisse, in 
paginis iam parum dissitis, dum [fatetur ZElnothum 
sese pra oculis habuisse, ex quo et Saxone res 
paulo accuratius ordinanda erat, posilis prasertim 
expressissimis obitus Suenonis et martyrii S. Ca- 
nuti epochis, quarum primam diserte ipse signave- 
vat, in altera unico dumtaxat anno a vero calculo 
dissidebat. 

41 Notabilis est ZElnothi aut librarii error dum 
num. 19 ait, anno sexto regni patria via egres- 
sum Jaraldum, qui pertingerent ad annum 1080 
vel 1081. Cum autem bina fere lustra, teste Sazone, 
regnando exegerit S. Canutus, nequaquam ammo 
1086, sed 1090 martyrium subisse dicendus esset, 
id quod Pontanus ZElnotho tribuit pag. 199. At 
vero ZElnothi lapsum restituit Saxo et post eum alii, 
non nisi ad. biennium Haraldi regimen extendentes, 
idque chronologiz aptatur longe commodius; servan- 
turque S. Canuto bina fere lustra administrationis 
dum initia ejus figuntur anno. 1076, martyrium 
autem anno 1086, quemadmodum epitaphium, pa- 
ragrapho 1 superius relatum, clarissime exprimit, 
eum characterem, adjiciens, qui rem. indubitatissi- 
mam reddit, nimirum sexto Idus Julii et sexta 
feria, que eo anno 1086 aptissime coincidunt sub 
littera Dominicali D, non item aliis tmnis proximis, 
ut proinde hac in eo genere sit demonstratio chrono- 
logica. Nescio ubi Labbeus notatum invenerit diem 
sabbati ; sed is character eum consequenter deduait 
ad annum 1087. Ceterum fixa nobis manet epitaphii 
epocha, ex qua ceteras mon paucas, a. Stephanio in no- 
tis ad Saxonem recitatas pag. 222, omnino rejicien- 
das censemus. Habe modo trium subsequentium fra- 
irum seriem. 

42 Narrat ZElnothus num. 68, quo pacto facta 
fuerit prima sacri corporis elevatio, postquam. re- 
quievisset Rex Deo dilectus Canutus et martyr 
egregius eodem in loco annis bis quaternis et 
mensibus fere ter trinis (quz paulo serupulosius 
accepta videntur) Olavo regni ejus successore im- 
pérante : usque dum crebrescentibus virtutum 
miraculis, communi consilio et pari voto cleri 
totius et populi, singulis Pontificibus cum multi- 
tudine cleri aggregatis, sacrisque ossibus igne 
examinatis, ex humili mole sustollitur, et ad ba- 
silicam australem, insigni lapideo tabulatu a fun- 
damentis erectam..... solenniter advehitur, ibi- 
que saxeo sarcophago impositus, in crypta re- 
conditur. Senstm. colligimus tempora quibus regna- 
vit S. Canuti successor; mam illo, ut "Elnothus 
prosequitur, e terra levato..... Rex Olavus, quem 
ejus regni successorem preediximus, quo etiam 
regnante fames et pestilentia, morbus, et ho- 
stium metus Dacix terminos occupaverat, zegri- 


tudine 


ex quibus res 
tota pende- 
bat. 


In Haraldi 
annis erravit 
4Elnothus; 


exquo tamen 


44 Ad hunc modum facilius conciliaveris, que 
aliter explicari nequeunt; nempe tot annis regnasse 
Olavum, seu potius durasse morbos, pestilentiam, 
calamitates, ob immane parricidium Daniz inflictas, 
quot antea, S. Canutus imperaverat, nempe per duo 
circiter lustra, ut non uno loco satis aperte memo- 
rat Saxo Grammaticus : sic tamen ut etiam verum 
maneat, quod ez ZElnotho jam retulimus, requie- 
visse regem Deo dilectum Canutum eodem in loco 
annis dum!azat bis quaternis et mensibus fere 
ter trinis; nempe novennio non integro ab Olavi 
exaltatione, eL paulo solenniori sacri corporis depo- 
sitione; sic ut Olavi obitus referendus videatur ad 
annum 1096, quo ea omnia contigerint, qua ez lau- 
datis Anonymo et. ZElnotho supra memoravimus; 
quando etiam Ericus bonus, frater regnandi ordine 
quartus, habenas regni moderandas susceperit, uti 
narrat ZElnothus num. 69 : Protinusque, totius 
exercitus elevatione et populi acclamatione, pree- 
stantissimus Ericus, Deo provehente, elementis- 
que faventibus, ad regni jura,coriscendit. 


vero Daciz partibus quatuor quinquenniis. et bis 
fere binis e annis demoratus, hostium vires vir- 
tute divina subvertere, contumacium colla po- 
tenti: pede proterere, regni jura decenter dispo- 
nere, pacis securitate perfrui, et post decursum 
temporalis imperii, sempiterne felicitatis beati- 
tudine ditari. 

2 Clementiam magnitudinis elorize vestrze sic- 
ut protervus quilibet et imprudens seu vecors 
detestatur, sic providus quisque et probitatis ex- 
ecutor, tam presentia quam et exsequentia simul 
moderationis dispiciendo f discretione, non modo 
laudibus, verum digno venerationis affectu ex- 
tollendo prosequitur. Judicem enim universorum, 
quem Rex propheticus et opilionum fortissimus, 
justum et fortem denuntiat, eumdem etiam pa- 
tientem et longanimem esse declarat. Et cujus 
honorem judicium diligere insinuat; ei se mise- 
ricordiam cum judicio decantare manifestat. Cu- 
jus vestra excellentia pietatis modum, pro mo- 
dulo mortalibus concesso exequens, et justitize 


DIE DECIMA JULII 121 
A tudine tactus... vita simul et. regno excessit. S EX MSS. 

recte scriptoris mentem percipio ; vult dicere, tam- 
diu, varias inter calamitates regnasse Olavum fra- 
trem, quamdiu S. Canuti corpus in. prima sepultura 
depositum fuit. — — : HISTORIA 

Ἢ on 49 In eamdem. sententiam. loquitur Anonymus, 

S ^ quem dedimus paragrapho Ὁ, num. 92. Aliud quo- i 

5 que in Olavo fratre successore in hujus ΕΝ VWEAE ET PASSIONIS. 
dignitate notandum contigit : quia quando erat 
regis et martyris Kanuti depositio, accidit Olavi Auctore 4EInotho monacho Cantuariensi 
tunc exulis ac positi in Flandria in vinculis, li- : 
beratio, et hie ad regnum exaltatio. Et nunc, 
Deo disponente, dum facta est beati Kanuti mar- Κα Ms. Thosano, collato cum editione 
tyris translatio exaltationis, evenit hujus Olavi : Meursü. 
depositio terrens dignitatis. Sed hac aliquam 
saltem latitudinem pati necesse est, ipsam praser- 
tim in. Flandria e vinculis liberationem, qua tunc 
evenire non potuit, quando erat regis et martyris PROLOGUS. 
Canuti depositio, nisi admitlumus, aliam omnino ' 
fuisse solenniorem illam depositionem, a prima sa- Ad. Nicolaum Regem 
cri corporis sepultura, quz furentibus adhuc per- : : 
duellibus, tumultuarie facta, tempus magis opportu- 
mum ecspectare debuerit,'ut vera depositio dici pos- rincipum Duci przcipuo, nobilium Primicerio 
set. Rem sic componendam existimo, ut priusquam P patrie Patricio a, pio, invicto, magnifico, E 
Olavo fratri obses in Flandria successerit Nicolaus, — Dyacize b provisori serenissimo, tam specie quam a 
adeoque et liberatio acciderit, et ad regnum exalta- — et nominis dignitate Illustrissimo Regi Nicolao c, b 
tio, annus facile intercurrerit, sic ut anno primum — divini officii ministrorum infimus Ailnothus, Can- |. ὃ 
1087 et exaltatio facta. sit et sacri corporis depositio. — tia d, Anglorum metropolitana urbe editus, jam rra Ca- 


nuti fratri 
hanc narra- 
tionem dedi- 
cat auctor. 


d 


δ 


Regis severi- 
tas clementia 
condienda. 


reliquorum 
δὶ Canuti 
[]ratrum se- 
rS. 


45 Commentarium hunc nostrum cum. ZElnotho 
absolvimus, ita scribente num. 16 : Anno autem 


severitati mansuetudinis lenitatem  pr:eferens, 
ejus ob hoc, ipso opitulante, elorix compos effi- 


sexto imperii magnifici regis Erici, congregatis 
universis Dacie Pontificibus, cum multitudine 
cleri, et terree populo innumerabili, pretiosas 
beati Martyris reliquias, ex saxeo sarcophago 
exsumptas, atque ex crypta, ubi hactenus serva- 
bantur, erectas, solennibus laudibus universis 
comitantibus, ab eodem, quem prefati sumus, 
pontifice Humbaldo, xir Kalend. Maii, eadem, 
qua praediximus, arca, oculis peccatores nos in- 
speximus impositas, et ad instar nivis candidas 
et serico decenti involutas. Hac itaque facta [ue- 
rint sub initium seculi xut, verosimillime anno 1102, 


cieris; cujus hie vicem tam dignitate quam et 
nominis participatione exequeris. Ipse quippe 
potentes de sede dejiciens, humiles et in prz- 
senti exaltat et in perpetuum sempitern: beati- 
tudinis honore magnificat. Illius, ut credi potis- 
simum est, gratia, pretiosus frater tuus germanus 
Canutus, jam indubitanter beatus cognominan- 
dus, ex apice temporalis imperii gloriam nactus 
decoris perpetui, sieut inter mortales regni glo- 
riosus excellebat potentia, sie jam beatis spiriti- 
bus associatus, gloriosior virtutum effulget ma- 
gnificentia. 


S. Canuti ge- 
sta a se de- 
scripta 


3 Cujus ego pressumptuose gestorum simul et 


quando Ericus, cognomento Bonus, ab illicitis amo- 
certaminum insignia explicare aggressus, im- 


ribus a Botilde conjuge avulsus, pia omnia et sancta 


meditabatur, etiam peregrinationem in Palestinam, 
cui demum immortuus est, anno, uti credimus, 1105, 
fratre ejus Nicolao, non ante obitus nuntium, ezclu- 
50 Canuto juniore, Erici filio, succedente anno 1107, 
quemadmodum paragrapho 3 satis ezpendimus. At- 
que hac de fratrum Regum serie satis dicta sint ; nunc 
tertiam ZElnothiana historiz editionem subjicimus. 


T'omus ΠῚ Julii. 


peritze linguze infaeundi:e ignosci deposco; ut si 
quid inane seu veritatis vacuum pondere, visus 
aspectantium offenderit, non superducto proti- 
nus supercilio Pharisaica condemnetur invidia, 
sed sincerz discretionis articulo exterminandis 
sublatis, inserantur probabilia. Siquidem morda- 
cis invidi:e morbum, qui versus g exiguitatem 


21 imbe- 


EX NSS. 


B 
petit regia 
auctoritate 
defendi. 

h 


k 


Gratulatur 
Itegi fi ater- 
nam gloriam 


122 


— 


imbecillitatis vestree interdum solet assurgere, 
haud modoextinguendum, immo expergiscendum 
autumo, eum eventilatum cineribus ignem frustu- 
lis appositis, fumivoma licet flamma obfuscante, 
incendiis aptare contendo, Sed soricem in situla 
salientem, gallus atria perlustrans, et sub tecti 
culmine anhelitu raucisono aera verberans per- 
transeat, et cum comparibus adacutis calcaribus 
bellum certaminis ineat. Neque enim ego Danaum 
classes Dardanis excidium inferentes edissero : 
non acies Hectoreas, Myrmidonum armis, um- 
bonibus objectis, insigniter obviantes comme- 
moro ; sed qu: de gestis religiosi principis, et 
Deo dilecti Martyris, probabilibus personis utri- 
usque sexus, et ordinis referentibus, agnovi; re- 
ligiosi habitus viris Jesu Christo ibidem insigni- 
que triumphatori deservientibus obnixe suffra- 
gantibus, posterum memori: reservanda, apici- 
bus contradidi : ea pietati majestatis vestrae 
reprzsentans, ut et de tanti germani glorifica- 
tione plenius exhilaretur, et ad ejusdem virtutis 
insignia s&emulanda, superno provisore aspirante, 
ardentius incitetur. 

4 Meis igitur ec ptis, pacis simul et patris 
provisor, solita pietate faveto, et qui de opina- 
tissimo ἢ progenitore vestro, gloriosorumque 
germanorum tuorum temporibus, ad hec usque 
presentia magnificentia vestre tempora colli- 
gendo perstrinxi, regio dignare confirmare de- 
creto; ut habeat dignitas regia, tam proprii 
quam et precedentium exercitii monumenta po- 
steris deferenda. Ambiguitatis vero scrupulum 
de pretiositate sanctitatis hujus, de quo operis 
nostri summa est, Dei hominis a pectoris sui 
secreto fidelis quisque removeat, qui Dominum 
ommia posse, et antequam efficiantur pranosse 
ac prenuntiasse, non hzsitat. Qui enim. Ange- 
lum superbi: ob extollentize contumaciam de ex- 
celsissimis ἡ dejecit; ipse humiles et quietos, 
ejusque judicia metuentes de infimis ad superna 
perducit : et qui desilice durissima, Aaron virga 
percutiente, laticem produxit; ipse sibi de Rege 
Martyrem, de Principe terreno, regni coelestis 
consortem elegit. Hzc autem qui omnipotentem 
peregisse dissimulat, ne et a divinze repromissio- 
nis solo exterminetur, pertimescat. Petro quippe 
attestante, in omni gente qui timet Deum et ope- 
ratur justitiam, acceptus est illi : et quia potens 
est Deus de lapidibus suscitare filios Abrahz, 
cur ex gente licet durissima k, Catholica tamen 
fide insignita, Principem religiosum, veritatis et 
justitite executorem, Sanctorum in supernis col- 
legam non dignaretur efficere ? 

5 Sed eum universa possibilia sint credenti, 
et Deus in illo potenti:e suze clementiam pere- 
gisse credatur, et patrocinio terrigenis proviso 
debitee venerationis obsequio ab universis magni- 
ficetur : letare ergo Rex insignissime, tanta 
Íratris adornatus glorifieatione : exulta, confi- 
dens, apud Deum advocatum habere, in cujus hic 
regni solio, eo concedente, meruisti residere. 
Gratulare illum ccelis evectum, Abrahse sinu re- 
conditum, Angelorum socium, Martyrum conci- 
vem effectum, Beatorum choris interesse, Dei 
vultum presentem cernere, gloriam majestatis 
inspicere, et hoc jam interventus l1, ope divina 
peragere, quod hie regia quondam functus po- 
tentia non valebat perpetrare. Visu namque or- 
batislucis respectum condonat, cutem Lazarica 
tabe putrescentera expurgat. 


Obstructas m aperit aures, et famina reddit, 


VITA S. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 


Dum lingue nervos, gressusque resolvit ha- 
benas : 

Effugat et febres, cunctos pellitque dolores : 

In Sanctis quoniam Deus est mirabilis ipsis, 

Virtutes, signa faciens post inclyta gesta, 

Ut coelo clari fiant, seclo manifesti. 


6 Tanti igitur germani pignora, regia condi- 
gnis adornet donis potentia, zdis sacre decus 
amplificet, spiritualis normz viros cultui ibidem 
divino jugiter insistentes solidando corroboret, 
ut pro temporalis suffragii adminiculo supernz 
remunerationis in zternum potiaris premio. 
Ejus quoque intercessionis obtentu hostium tibi 
vires subjiciantur, inimicorum cuneus attenue- 
tur, regni vis consolidetur, pacis securitas con- 
firmetur, sospitatis integritas tribuatur, morbus 
ac pestilentia pellantur, commoda quaque con- 
valescant, incommoda decrescant, et desidui m 
longzva imperii meta decursa, ad superna trans- 
missus, in regia glorieris zeterna. Vigeat et va- 
leatin zternum pietas vestra, et divinze misera- 
lionis respectu regisque sublevationis opitula- 
tione sustentetur imbecillitas nostra o. 


ANNOTATA. 


a Deest hic titulus in editione Meursü, a qua, 
ut in Commentario diximus, multa alia absunt : 
non putavi tamen singulas minutias scrupulosius ob- 
servandas. Ms. nostrum Thosanum dicitur, a veteri 
monasterio Doest, quod Brugis Flandriz non procul 
situm fuit. 

b Daciam pro Dania accipi vulgo notissimum 
est, id tamen a scriptoribus posterioris avi inductum 
testatur Meursius, pro eo in notis varios scriptores 
allegans, quibus enumerandis hic supersedeo. ZEgrius 
id ferre videtur Stephanius in motis ad Saxonem 
pag. 21: Nam quod ad illam attinet appellatio- 
nem, inquit, qua plerique scriptorum veterum, 
imprimis seculi sequioris, nos Dacos indigitent ; 
in ea semper persisto sententia, longe fuisse 
alios, quam nos Dawos, et Dacorum nomen in 
media barbarie ab hominum imperitia genti Da- 
norum impositum. Sed de his hic mobis disputan- 
dum, non est : fuerit eadem aut. diversa gens, cer- 
tum est, ZElnothum per Dacize provisorem intelli- 
gere Regem Danorum. 

c De Nicolao aliisque S. Canuti fratribus, satis 
dictum est supra, uti et de ZElnotho, horum Acto- 
Tum scriptore. 

d Sic recte legit noster, pro hodierna. Cantuaria, 
de qua pluribus Meursius, explicans suum. Cantici, 
quod in suo Ms. male expressum repererat. 

e Satis mira Zlnothi locutio, sed quz interpre- 
tatione non. indiget. Vide Commentarium. pravium 
a num. 24. 

f Ita omnino legendum. puto, melius quam apud 
Meursium dispicientia, discretione. Cetera phra- 
ses, satis contorla, auctori condonandz sunt. 

g Finis non sit, si duriora. queque leviganda 
suscipiam ; satis mihi erit modo constructiones intel- 
ligi possint. Hic pro versus, malim legere adversus. 
Habes et illic expergiscendum active, et in sequen- 
tibus pomposiores dicliones profanis eruditiunculis 
non satis apte respersas. 

h Za voce utuntur mediz istius etatis scriptores, 
pro inclyto aut celebri. 

i Sic plane legendum est, non excellentissimis, 
ut Meursius, cujus plures alias variantes sigillatim 
non prosequar. 

k Ita etiam Danos depingit Sefridus in. Vita S. 
Ottonis, quam. dedimus die 2. Julii, pag. 419 A : 
Nam et homines terre ilius tales sunt, ut in 


maxima 


D 


suadetque ut 
sepulcrum 
ejus ornet. 


E 


E 


n 


0 


B 


"quilo sero 
[idem reci- 
pit; quare? 


b 


Dani priores 
ceteris con- 
versi, ma- 
nent constan- 
tes in fide. 


Sueci in [ide 
inconstantes 
dicuntur, qui 
S. Eskillum 
occiderint. 


DIE DECIMA JULII. 


maxima ubertate atque divitiis, generali quadam 
duritia, omnes inculti videantur et agrestes. 

] Vult dicere, opinor, interveniens , sew sua 
apud. Deum interventione. 

m Palam est, legendum, ut hic, obstructas, ne- 
que intelligitur, quid sibi velit. Meursii exemplar 


per obructas. 

n Haud dubie pro residui. Verum, ut semel di- 
cam, sezcenta sunt hnijusmodi minutiz, imposterum 
negligendz, wbi necessarium mon fuerit eas expla- 
nave ad. rei intelligentiam. 

o Ec hujusmodi prologo facile intelligis, quod 
supra dicebam, scriptorem, diffusiori orationi assue- 
tum, multis pauca dicturum. 


CAPUT I. 


Pramittuntur varia de recepta serius ὦ 
gentibus Aquilonaribus fide Christia- 
mna, de victoris et gestis Suenonis, 
S. Canuti parentis, et Haraldi fratris. 


R3 Aquilonis in remotis mundi partibus 
abdita, longe diuque paganis tenebantur 
ritibus dedita ; quousque ea de profundo erroris 
et infidelitatis divina extraxit clementia. Nam 
postquam fere omnia occidentis regna, quze Ju- 
lius Caius, magni quondam Pompeii gener, Au- 
sonio subjecerat imperio, Christianis colla subdi- 
dere legibus; nationes ille, qu: ex adverso la- 
tere Francorum seu Gallorum Saxonum, qui 
Aquilonaribus consistunt partibus, Suechi videli- 
cet et. Gothi, Normanni atque Isonii a, tanto se- 
rius signa fidei suscepere, quanto illuc fidei do- 
ctores, tam pro victus rerumque penuria, quam 
et pro barbarorum feritate et innata duritia, ma- 
gni pendebant ὑ divertere. 

8 Dani vero, qui Gallis Saxonibusque vicinio- 
res existere videntur, idcirco gentibus prenomi- 
natis potiores habentur; quod et ipsi solum ne- 
cessariis utilius usibus incolunt, fidemque Trini- 
tatis ante quam illi cognoverunt, isti susceperint ; 
finesque suos Regum nobilium vi et consilio, tam 
Prosulibus quam et divini officii ministris, eccle- 
siis Dei ibidem indies cireumquaque adauctis, no- 
bilitaverunt : fidemque hactenus susceptam, huc 
usque fideliter venerando servaverunt. Ut enim 
quiddam ex antiquorum relatu contingam, ex quo 
venerabilis memori: Pontifex Poppo c, candentis 
ferri ardorem inusta deferens dextra, et ignitas 
ferri laminas incombustis pertransiens plantis, 
Christum Dei filium verum, et solum Deum fore 
evidenti indicio declaravit; fidem, quam gens 
Daniea suscepit, in hodiernum illibatam con- 
servare et custodire, Jesu Christo favente con- 
tendit. 

9 Suechi vero et Gothi, rebus ad votum fa- 
ventibus, prosperisque succedentibus Christiani- 
tatis fidem nomine tenus venerari videntur. At 
ubi adversitatis aura, sive terre infertilitate, 
aerisve siccitate, aut procellarum densitate, seu 
hostium incursione, vel ignis adustione inflave- 
rit; fidei religionem, quam verbotenus venerari 
videbantur, non modo verbis, verum rebus, Chri- 
stianorumque fidelium persecutionibus insequun- 
tur, atque suis finibus omnino expellere conan- 
tur. Unde pi: memoriz Eskillius d Episcopus, 
ex nobilissimo Anglorum orbe deveniens, ibique 
Euangelium fidei feris et indomitis gentibus de- 
nuntians, pro veritatis testimonio barbarorum 


123 


feritate et vesamia transitorio sequestratus se- 
culo, Angelis collzetantibus superna adiit victu- 
TUS perpetuo. 

10 Aquilonales autem qui ob situm regionum 
Normanni dicuntur et Isonii, qui etiam ob hie- 
mis ibidem vehementiam et. longwvioris glaciei 
seriem, Glaciales tam patria quam et Danica et 
Normannica lingua nuncupantur, ritum quidem 
Christianze religionis observant, sed pro terrze 
infertilitate victusque exiguitate, eamdem fidei 
religionem tam solennibus jejuniorum diebus, 
quam ef quadragesimali tempore illicitorum esu 
ciborum commaculant. Ab Aquilone enim, ut per 
Prophetam Dominus commemorat, pandetur, 
malum super faciem universz terrze. Idcirco na- 
tiones istze, quas commemoravimus, antique in- 
fidelitatis obstrictze frigoribus, vix umquam ita 
fervore succensz fidei stabilitate solidantur, ut 
infidelitatis nexibus penitus absolvantur : dum δὲ 
fidei Sacramenta, quod mortalibus inconcessum 
est, humanis conantur rationibus perstringere, 
legesque suas Dei justitize przeponere, et ab an- 
liquis sese ritibus, sive religiosis, sive irreligio- 
Sis, divini respectu timoris, pudori deputent ab- 
strahere. 

11 Verum ne his diutius immorer, quidquid 
seu illis sive cunctis in divinis perficiendis deest 
mandatis fidelibus, exurgente Aquilone, id est 
frigore corporis et iniquitatis effusato, veniat 
Auster et perflet hortum Ecclesiz fidelium, ut 
fluant aromata illius : veniat scilicet, calor gra- 
ti m spiritualis, et influat in corda credentium, 
ut vere fidei professione operumque fraerantia 
redundante, luceat lux nostra coram hominibus, 
id est mundi amatoribus, et non superna sed ca- 
duca sapientibus, et glorificent patrem nostrum 
qui in eclis est. Et ut proposita congruenter 
prosequamur, favore nos ut essemus creantis, et 
ut reformaremur recreantis, adjuvemur. 

12 Post multos igitur bellorum incursus cer- 
taminumque conflictus, inter Magnum Aquilona- 
lium et occidentalium et Suenonem, Magnum 
etiam nuncupatum, orientalium et Australium Du- 
cem, acerrimos utrosque, commissos ; postque 
memorabile initum przlium inter Heraldum Co- 
ma pulchrum et eumdem Swenonem de principa- 
tu Daci: habitum ; Magno quidem via universi- 
tatis egresso, et Heraldo Daciz» terminis extur- 
bato Sueno Magnus nativi soli principatum obti- 
nuit: et quoad vixit tempore, nobilissime re- 
xit: qui veluti famosus ille Trojanorum quondam 
heros inelytus Priamus, speciem dignam pre- 
ferens imperio; cum secundum divinum interpre- 
tem, sapiens corde esset et fortis robore, gentem 
suam tam divinitatis auxilio, quam et robore et 
prudentia consilii sui ab extranearum incursione 
gentium strenue protexit ; et pace cireumquaque 
reddita, armis eam et viribus pluribus per circui- 
tum gentibus terribilem effecit. 

13 Sed et quia liberalium non expers erat 
studiorum, et divinarum non inscius lectionum, 
religionis cultum evehere non neglexit : immo 
Sanctorum ecclesias, in quibus erant locis, re- 
gali auctoritate provexit, et in quibus hactenus 
non fuerant, erexit : clerumque ac pontifices tam 
adaugere quam et venerari operam duxit. Orpha- 
nis et viduis egenis et advenis, et maxime pau- 
peribus clericis, regalibus suceurrebat stipen- 
diis : et ex iniquo mammona hos sibi amicos ef- 
ficere satagebat, a quibus se :eternis intromit- 
tendum tabernaculis preesumebat. Et ne omnibus 
immorer : mitis erat parvis, atrox asperque su- 


perbis 


EX MSS. 


Norweqi et 
Islandi ab 
antiquis ri- 
libus diffi- 
culter rece- 
dunt. 


E 


Votum seri- 
ptoris. 


Sueno ma- 
gnus Rex 
Danis, victis 
regni emu- 
lis, 


cultum divi- 
num promo- 
vet. 


EX NSS. 


Ad excusan- 
da ejus pec- 
cata, 


ostenditur 
remitti om- 
nia prater 
desperatio- 
nem. 


Sueno cx 
concubinis 
multos susce- 
pit filios 


194 
perbis; illos muleebat clementia istos premebat 
potentia. Pauperibusque dapes, nudis dat tegmi- 
na vestes : hos favebat ne in via deficerent, illos 
tegebat ne aut frigoris rigore aut caloris ardore, 
deperirent. Sed quid in humanis est omni parte 
beatum. Deus.enim Dominus noster solus vere 
bonus et solus vere beatus, zequalis et cozeternus 
Deo Patri existens, e£ homo in fine seculorum 
deveniens, sicut immaculato et intemerato utero 
exivit virgineo, ita sine molestia et gravedine 
peccati nostri conversatus est, egressus eseculo, 
nostro dico, per humanitatem, pro nobis, in no- 
bis, ex nobis assumptam, egressus est seculo; 
qui per Deitatis essentiam suis fidelibus zeternam 
promisit presentiam. 

14 Nos vero qui in iniquitatibus concipimur, 
et in delictis ac doloribus parturimur, quamvis 
salutari lavacro originali absolvamur commisso, 
fragilitate corpores infirmitatis et onere super- 
addite mortalitatis aggravati, in peccati cce- 
num relabimur; et nisi supernus relevaret spi- 
ritus, omnes ztern:e damnationis absorberet in- 
ieritus. Sed qui protoplasto post mali gustum et 
divini precepti transgressum, morte morieris, 
dixit, in se credentibus, ejusque jussis obtempe- 
rantibus, vitam :ternam promittit : et qui lega- 
lis censure? severitatem, per premissos intulit, 
ipse misericordiam veniens attulit, ut legalis du- 
ritia Euangelica mitigaretur clementia, dum quos 
illa puniendos dijudicet, ista ad veniam quzeren- 
dam invitet : nam cum illa ob hoc vel illud com- 
missum hunc a populis delendum, illum lapidi- 
bus obruendum, alium morti condemnandum de- 
nuntiet; hzec poenitentiam agentibus regnum cce- 
lorum aperiendum declamat, e& omnem reatum, 
excepta Spiritus blasphemia, id est sterns sa- 
lutis desperatione, remittendum insinuat. 

15 Quo enim modo reatibus absolvendus cre- 
ditur, a quo ejusdem remissionis gratia despe- 
randocontemnitur? Et qui enormitatem scelerum 
suorum divini lateris sanguine diffidit przpon- 
derandam, et multitudinem reatuum spiritualis 
gratia remissionis non wstimat exsuperandam, 
atque in ipsam incrudelitatis seu desperationis 
obstinatiam in finem usque perseverando defece- 
rit; ideirco pietate privatus, omnibus exit crimi- 
nibus implieatus; et ab ea, quam desperando 
contempserat, ac per hoc semet indignum ipsa 
judicaverat salute, a Christo condemnatus, zeter- 
ne damnationis barathro, sempiternis exurendus 
incendiis detruditur deputatus. Qui autem voce 
Dominica audita verze remissionis gratiam petit, 
ut accipiat; commissorumque indulgentiam quze- 
rit, ut inveniat ; atque ad pietatis zeternze januam 
precibus importunis mon deficiendo depulsat, 
portas indeficientis clementize, verc confessioni 
apertas inveniet; per quas ad atria curiz ccele- 
stis devenitur, ubi Deus deorum in Sion, id est 
eterne pacis praemissa conspicitur. 

16 Inter igitur preemissa pietatis studia, Sue- 
no Magnus, veluti Regum quondam fortissimus, 
ut et vatum facundissimus David; qui in simili- 
tudine veri pastoris, bestiarum fauces manu forti 
conterens, gregem Dominicum a voratu insidian- 
tium ἃ Christo liberandum insinuarat; et Go- 
liath alienigena, veluti Antichristo, divinis ca- 
stris insultanti, atque singularis occursum certa- 
minis offerenti, seseque contra et supra Deum 
extollenti, lapide angulari sive petra qui Chri- 
stus est, de monte sine manibus excisa, percus- 
80, ac dejecto, ac proprii mucronis acie per- 
empto; ipsum Antichristum divini oris et illu- 


VITA S. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 


stratione magnifici adventus interimendum in- 
sinuarat; hoslibus cireumquaque devictis ae ini- 
mieis insidiantibus solo stratis, regni felicitate 
nacta, et quiete e, pacis securitate, potita, luxui 
illecebrosi appetitus admodum cedens, numerosa 
prolis sobolem f, in regni sibi jura successuram 
emisit ; quosdamque divin: scienti: studiis ap- 
posuit, quosdam suis in locis singulis educando 
nobilibus delegavit. 

l7 Ipso autem in loco qui Suddadorp ἡ, id :est 
villa comnosa, dicitur, via desperandi reditus 
egresso, regii glebam , cadaveris regalibus pro- 
curantes exequiis, in insulam maritimam, quae 
pro eo quod mari circumcingitur, lingua Danica 
Seland nuncupatur, ad locum przecipuum, qui 
Rooskild g,id est fons Roe, antiquitus vocaba- 
tur, inferunt, ibique in ecclesia sanctze et indivi- 
due Trinitatis, et sancti Lucii martyris, insigni 
lapideo tabulatu, a Suenone ejusdem tunc Sedis 
Pontifice constructa, debitis honorificantes exe- 
quiis recondunt. Actum anno Incarnationis Do- 
miniez millesimo Lxxtv A, qui erat annus regni 
ejus xxvii, rv Kalend. Maii regnante in perpe- 
tuum omnium dominatore Jesu Christo Domino. 

18 Inclytus ergo Sueno Magnus Rex, natio- 
nibus cireumquaque versus regni sui gentes pa- 
cificatis; Dominicisque zedibus tum proprio reli- 
giositatis industria in locis przecipuis quamplu- 
rimis eminenter extructis, tum ab aliis pridem 
perfectis ac per semet regalibus donis decenter 
adornatis, et tam Pontificibus quam et religiosi 
cultus ministris amplificatis; ipse tandem huma- 
ne conversationis usum deserens, atque secre- 
cretum longevse pausationis ingrediens, regni 
sui heredibus non tam regalium opulentiam ga- 
zarum, quam et regnandi securitatem, pace un- 
dique effecta, reliquit : eisque paternarum vir- 
tutum prudentiam gnaviter imitandam, operum 
monumentis deseruit. Sed regiis inter se tironi- 
bus, Haraldo scilicet et Cnutone, jam jamque 
Canuto nominando, de principatus jure dissi- 
dentibus ; Haraldus, quia et natu anterior et ge- 
stu videbatur modestior, totius gentis electione in 
regnum adsciscitur, et ut felix diu vivat Dacis 
princeps proclamatur. Quod acerrimus Cnuto, li- 
cet moleste ferret, fraterne tamen potius duxit 
ire cedere, quam, secundum Thebanos quondam 
regios pueros, sempiterni rogi incendiis ob re- 
gnandi libidinem sese fratremque concertando 
admittere. Divinitatis enim sibi affuturum in- 
scius exspectabat auxilium, per quod se postmo- 
dum tam eminenti gloria ignorabat sublimandum. 

19 Ipse autem Dominus Deus noster, qui in 
altüs habitans, humilia respicit et alta a longe 
cognoscit, tempora. exaltationis electi sui impo- 
sterum reservabat: quem non solum temporali, 
verum sempiterno honorandum imperio delege- 
rat. Ut vero proposita persequamur, Haraldus 
patrium nactus imperium, populi votis admodum 
favere, eisque leges et jura, non tam quz vellent 
eligere, imo quz vel quales elegissent poste- 
ris servandas regali studebat auctoritate decerne- 
re. Unde leges ab eo sancitas Dani usque in ho- 
diernum diem ab electis et eligendis sibi Regibus 
expetunt; eumque, veluti pacis ac libertatis pu- 
bliee provisorem, pro concessis ab eo legibus, 
laude et favoribus extollunt. Sed et ipso regmi 
sui anno sexto ὁ patria via egresso, locus eum 
celebris, qui Vallis villa, id est Dalbui Danica 
lingua dicitur, futurze resurrectioni reservandum 
excepit, et exceptum terrz matri religiosis pro- 
secutum exequiis commendavit. 


ANNOTATA. 


D 


* Pontanus 

Slutorpium, 
mortuus an- 
no 1074. 


h 


E 


Excluso S. 
Canuto, eli- 
gitur succes- 
sor Haral- 
dus, 


qui miles eL 
gratas popu- 
lo Leges con- 
dit. 


DIE DECIMA JULII. 


ANNOTATA. 


a Novas hic eruditiones non satis apposite conge- 
rit ZElnothus : ad Isonios adverto potissimum, quos 
in. suo ecemplari Ms. Meursius quoque reperit, ob- 
servans, in prima editione Hafniensi, pro Isonii 
haberi Islandi ; qua lectio longe praplacet. Isonios 
non novit Saxo, ut viden Stephanii ad. ipsum notis 
pag. 22 et 23. 

b Intelligo verebantur, seu periculosum. ipsis 
videbatur ad feras eas genles divertere: 

e Popponis istius non uno prodigio celebris, me- 
minerunt scriptores varii. Danici, Suecici aliique 
citati a Joanne Vastovio in-Vite Aquilonia pag. 28 
editionis anni 1623, et in altera Benzelii anni 1708 
pag. 21, atque etiam in annotationibus a pag. 14, 


125 


altum pelagus tendentes, ratis nostre rimas so- 
lerti industria obstruamus, ne qua vena insidian- 
tis wquoris navigantes intercipiat ; et erecto 
Crucis Dominicz ligno, vela virtutum in altüm 
resurgant, quo sirenarum cantus auribus obtusis, 
veloci Euro perflante, discurrentes, Herois no- 
stri meritis ad sinum optati portus delatis, an- 
choram spei nostre divinze affigamus clementize 
ne spiritualium mercium navim scopulorum ad- 
versitas intercludat, et littorea gaudia, gazis 
porro vectis jam sparsim unda nantibus, fletuum 
planetibus admisceat. Sed qui dixit: Aperi os 
tuum et ego adimplebo illud, sensus nostri labia, 
et oris dirigat eloquia, ut sic militis ejus effera- 
mus preconia, quatenus majestati illius tracte- 
mus complacita. 

21 Gloriosi igitur Suenonis magni Regis in- 


EX MS5. 


Nova prez[a- 
lio in vitam 
8. Canuti. 


nulo, α 


clyta soboles, licet omnis paternz virtutis indu- 54e 4posto- 


lica Canutus 
dictus, mul- 
Lis splendet 


quorum textus aliquos hic allegavit Meursius. Ne- 


que is in Actis nostris incognitus est; de eo enim striam innata sibi z:emularetur prudentia, insi- 


agitur tomo 1 Junii pag. 107 D, et rursus pag. 
530 D, E, ubi dies obitus assignatur xiv Kal. Au- 
gusti seu 19. Julii, quando, inquit. Papebrochius, 
licebit de eo agere, saltem ut beato. Zta ipse quam- 
vis fortasse majora requiri possint cultus saltem ali- 
cujus, utcumque inchoati vestigia ; quandoquidem in 
Breviario Sleswicensi anni 1512, cujus. urbis Epi- 
scopus fuisse dicitur, nulla usquam Popponis occur- 
rat memoria. Sed hac ibi discutientur, ubi et de 
inusta, pro non usta dextera, de ignitis ferri la- 
minis, et chirotheca ferrea. 

d S. Eskilli seu Eschilli Acta illustrata sunt 12 
Junii; de S. Sigfrido autem, cum quo ex Anglia 
devenerat, vide 15 Februarii. Cetera parerga satis 
patent, uti οἱ orationes concioni magis quam histo- 
rie convenientes. 

e Notat Meursius ita etiam legere editionem pri- 
mam Hafniensem, sed restituisse se, et quietae pa- 
cis. Nimis religiose, nam recta est syntaxis ; non ita 
placent nacta et potita, verum licentius in his et 
aliis versatus est ZElnothus. 

f Satis innuit numerose prolis sobolem fuisse 
illegitimam. | Undecim filios numerat Meursius, 
nempe: Gormonem, Haraldum, Suenonem, Omun- 
dum, Ubbonem, Biornonem, Benedictum, Canutum, 
Olaum, Ericum, Nicolaum , et filiam Syritham; 


gnissimus noster Cnuto, (quem sedes postmodum 
Apostolica, summo Pontifice presidente, quam 
plurimisque tam Przesulibus quam et religiosi or- 
dinis viris assistentibus, seu propter sensus ca- 
niciem vel vitze sinceritatem, seu pro hoc quod 
eum in canone Sanctorum connumerandum de- 
cernebat, Canutum censeri instituit) veluti inter 
gemmas pretiosas effulgens carbuneulus, non 
tam patria imitari studia, quam et propriis mo- 
numentis gesta posteris conabatur tradere cele- 
bria : crescebat enim in eo morum honestorum 
prudentia cum venuste juventutis gratia. Unde 
superna tandem providente clementia, in regni 
processit fastigia. Acer quippe erat ingenio, spe- 
cie dignus imperio, oculis vivacibus, armis et 
animo strenuus, mentisque industria sermonis 
prodebatur facundia. Et quia neque volentis, ne- 
que currentis, sed miserentis est Dei; et ab ini- 
tio exorientis seculi electi mansionibus zternis 
in regia sempiterni Patris sunt locandi ; Dominus * 
in eo elegantem sibi satellitem formabat, quem 
ex regix dignitatis fascibus comitem supernorum 
et Martyrem faciebat. 

22 Ipse vero post fratris excessum ex seculo, 


virtutibus, 


uiisericors 


in pauperes, 
sacerdotuin 
reverens, in 
sacris assi- 


divinitus sibi proviso promotus imperio, Regum 


ez quibus quinque, ut in Commentario diximus, pa- 
se Domino obsequiis mancipabat fidelibus ; ut ejus 


tri in regnum ordine successerunt. 


g De Roskilde, ejusque a fonte denominatione 
plura. adducit, Meursius, qua huc magnopere non 
spectant : sufficiat observasse, Roskildim eo tempore 
fuisse Zelandiz metropolim et Regum. sedem, Haf- 
nia necdum, condita. 

ἢ Ec ea epocha ferme pendet temporum ratio 
pro sequenti. filiorum dominatione, ut supra. osten- 
dimus. 

i De Haraldo ejusque regimine aliter loquitur 
Saxo, ut infra patebit : neque ei sex anmos, sed 
solum regni biennium concedit, quod ex aliis scri- 
ptoribus confirmat Meursius. Vide etiam Stephanii 
notas pag. 220 D. 


CAPUT II. ΄ 


protegente auxilio, tam a terrestrium quam et 
ab aeriorum hostium muniretur ineursibus. Fa- 
melicos fovebat, et pauperes nudos vestiebat et 
algentes, orphanis et viduis clementer succurre- 
bat, peregrinos et egentes misericordim stipen- 
diis sustentabat. Ordinis religiosi viros quosdam 
ut Dominos, quosdam ut Patres honorabat: mi- 
nisteriorumque spiritualium sacraria regalium 
munerum donis adornabat. Sanctas Sanctorum 
Dei ecclesias, diurni cursus sacratum ordinem au- 
diturus, assiduus frequentabat: et quz ibi capaci 
percepisset auditu pretiosi pectoris armario re- 


' eondebat: ad quie eum divinus incitabat spiri- 


tus, ut in seculum seculi permaneret memoria 
ejus. 


duus. 


23 Regum quamplurium, sed et ipsius Salo- 
monis devitans lasciviam, ob quam ejus quondam 
posteri bis quinis regni partibus ablatis, vix dua- 
bus irato Domino principari a merebantur ; impe- 
ratorii generis , nobilissimam sibi conjugem, sa- 


Ducia uxore 
Adela. Flan- 
dra, intendit 
justitiz et di- 
vini cultus 
propagatto- 
ni, 


S. Canuti praeclare virtutes, misericor- 
dia in pauperes, cura justitie et cultus 
divini, rigida penitentia, etc. Expedi- 


À E s 7  pientum consilio, elegit; quam insigni honorifi- a 
tio in Angliam, fratris. Olavi prodi- centia ex occidentalibus oris adductam, secundum 
tione interversa. nominis ejus zestimationem, quze Ethleta ὁ id est b 


nobilis dicebatur, nobilem nobiliter excipiens, im- 
pudieis coneubinarum despectis amplexibus, so- 
liusejus connubio, Jesu Christo teste, Angelisque 


ranseursis littorels remigiis et adjacentium 
ejus, contentus est. Sed et quemadmodum de 


regionum intuitu jam satiatis obtutibus, ad 
beato 


EN MSS. 


obloquenti- 
bus unprobis 
ejus sancto 


zelo. 


Peccata sua 


d 


5 


confitetur, 
proque iis 


sese [lagella- 
ri privatün 


curat 


in Quadra- 


C 


qesuna et 


amnibus die- 
bus Veneris, 
in pane et 
uqua jeju- 


nans. 


f 


126 


beato Job dieitur, causas utiles, quas nesciebat, 
diligentissime investigabat ; e& eum prudentibus 
et religiosis sepius pertractans, qualiter fidei 
Christian: religionem in regno suo indies adau- 
geret, assidue revolvebat. Multa siquidem anti- 
quitus tradita in preesens observari sagaci indu- 
stria prospieiebat, quee magis pro divina essent 
justitia corrigenda, quam ob vulgi favorem exe- 
quenda: quz superni arbitri inspirante gratia 
coercere disponebat. 

24 Sed indomitz gentis feritas et innata du- 
ritia, voluntatis ejus effectum indies differebat. 
Et quia, ut veritas attestatur, omnis qui male 
agit odit lucem, et non vult venire ad lucem, ut 
non arguantur opera ejus; hi qui magis pravis 
usibus inhzrere, et voluntarie cupiebant in pec- 
catis jacere, quam injuste observata, justitie ra- 
tione audita, relinquere ; vanitati eum insistere, 
et veluti novis et inauditis adinventionibus ope- 
ram dare, in suis conventiculis querebantur: ac 
ob hoc, qualiter jugum dominationis ejus ab indo- 
mitis et hactenus inflexis duris contumacicz suae 
cervicibus excuterent, haud divini Spiritus illu- 
stratione inflammati, seb alieni spiritus sugge- 
stioneinflati, consiliabantur c. Homo enim carnalis 
non percipiebat, quze regio pectori omnis scientize 
Spiritus infundebat. Nam d cum ipse eos a pec- 
cati servitute eripere, et ad justiti libertatem 
conaretur reducere; audiendo non intelligentes, 
et obezecati videntes, veluti antiquze pacis et quie- 
tis invasorem ac pristinz libertatis eum putabant 
ereptorem. Idcirco congregaverunt iniquitatem 
sibi, et egrediebantur foras. Foras egressi sunt, 
cum justitize divinze sua statuta proferendo, Dei 
justitize subjecti non sunt: ac per hoc ἃ justorum 
consortio sequestrati et a teMminis eorum ejecti, 
iniquorum collegio sunt deputati, quia voluntarie 
servi peccati sunt effecti. Quapropter in laqueum, 
quem pedibus innocentis paraverunt, incidentes ; 
et in foveam, quam foderunt, corruentes, Judzeo- 
rum zmulatores extiterunt, quia vitia eorum in- 
crepantem ferre nequiverunt. Sed relatu perdi- 
lionis eorum suo tempori reservato, ad virtutum 
nobilitatem magnifici Herois nostri explicandam, 
redeamus. 

25 Crescente ergo in servo et vere Rege (quia 
Deo servire regnare et vitiis imperare dominari 
est) divini respectu timoris; actus et ignorantias 
pristinas ac delicta juventutis suze solerti exami- 
natione discutiens, sibi cohzrentibus religiosis 
viris, tune quidem regalis curize Capellanis e, nunc 
autem Pontificibus venerandis, Geroldo scilicet 
et.Arnoldo, verz et sincerz confessionis humi- 
litate adaperiens, suc devotionis affectum, ita 
divinz subjiciebat clementiz, ut quod quibusdam 
incredibile videbitur, corporalis etiam vindictze 
plagas ipsis solis, Deo teste, ejusque secretorum 


consciis, ab eis sibi inferri non renueret. Audie-- 


rat enim et audiens intellexerat, quia quanto ma- 
gis caro exterior attereretur, eo amplius spiritus 
interior relevaretur. 

26 .Et, ut qui Christi esse desiderant, carnem 
cum vitiis et concupiscentiis crucifigere non per- 
horreseunt f; solennibus etiam et privatis jeju- 
niorum diebus sextaque sabbati menso regali 
assidens, cum a convivantibus vino seu melle 
mixtis uti putaretur liquoribus, ministris solum 
fidis eum occultorum inspectore scientibus, pura 
utebatur aqua ; regaliumque deliciarum dapibus 
ori tantum appositis, delatisque partim circa se 
sedentibus, partim pauperibus distributis atque 
transmissis, ipse pane sicco, sale apposito, cor- 


VITA S. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 


pus delitiis assuetum, non tam sustentabat, quam 
et his, non ad sufficientiam sumptis, cruciabat : 
opera enim sua non in platearum occursibus pro- 
palari, sed ab investigatore cordium desiderabat 
approbari ; ut nesciret sinistra quid faceret dex- 
tra: quia non inde laudis human: favorem, sed 
Patris, in abscondito videntis, prestolabatur re- 
munerationem. 

27 Sed quoniam, juxta veritatis dictum, civi- 
tas in excelso sita nequit abscondi; et lucerna 
lumen magis in edito proferri, quam in abscondi- 
to debeat occultari; fama virtutum et constantiz, 
prudentia nobilissimi Principis latius diffunditur: 
et tam apud Scottos, Orcadas, Irosque 5, qui ul- 
timos fere occidentis fines incolunt, quam et apud 
Anglos et Gallos Saxonesque celeberrimus habe- 
batur. Italicis vero terminis incognitus non erat; 
et ipsius Francigenis, qui et Romani ^, dicuntur, 
admodum bellicosis, non tam admirandus quam 
et metuendus insonabat. 

28 Anglorum enim gens nobilissima, quz ab 
antiquis Saxonibus originem ducere i Venerabili 
Bedw Presbytero, ejusdem gentis historiographo 
describente, dignoscitur, Haraldo Rege fortissimo 
a Wilhelmq Australium Normannorum Duce, 
belli insidiis interempto, ipsoque Wilhelmo ita 
demum Anglorum imperium vi arripiente; eorum- 
dem, quos supra commemoravimus, Romanorum 
seu Francigenarum dominatus jure diutius op- 
pressa, eo tantummodo pristinz sé restituendam 
libertati incipiebat przesumere, si insignissimum 
principem Canutum cum sui exercitus viribus ad 
uleiscendam consanguinei necem, Haraldi scilicet 
quondam Regis, ab eisdem Romanis interempti, 
Britanni littoribus agnovisset applicare. Siqui- 
dem inclytis eorum Ducibus et Comitibus, Satra- 
pis et nobilibus diversarumque dignitatum perso- 
nis partim peremptis, aliis in ergastulis deputatis, 
quibusdam paternarum gazarum ac dignitatum 
honore simul et hereditate privatis, nonnullis na- 
üvo solo exterminatis, reliquis veluti publica 
servitute oppressis, ferocitatem tyrannidis eorum 
non ferentes, extraneorum attrahere decernunt 
auxilia, cum reparandz seu recuperand:e liberta- 
tis ducem eis aut principem inimicorum provida 
non reliquisset astutia. 

29 Unde legatis frequentius transmissis, prze- 
stantissimi Principis Canuti deposcunt auxilium, 
magis cupientes hostibus aggressis ad Anglorum 
obtinendum decertare imperium, quam inimico- 
rum tyrannidem patiendo, ferocitatis eorum ferre 
dominium. Quorum angustiis et legationibus, 
piissimus Heros incitatus, incommoditati- eorum 
succurrendum decrevit; ut et gentem nmobilissi- 
mam pristine libertati restitueret, οὲ Romano- 
rum seu Francigenarum insolentiam, consangui- 
nei necem ulciscendo, puniret. Classem ergo 
quam plurimam parari instituit, suisque ad om- 
nia paratos esse edicto proposito demandavit. 
Sed omnia disponens et cuncta dijudicans, eujus 
judieia abyssus multa, et eujus consilium nullus 
investigare potuit mortalium ; sive pro illius ad- 
huc gentis correptione protelanda, seu pro Mar- 
tyrii gloria nobilissimi Principis sus magis pro- 
prie genti quam extraneis reservanda, iter hu- 
man: voluntatis impediebat : qui Danis de Prin- 
cipe patronum, de Rege protomartyrem efficere 
disponebat : protomartyrem dico, quia nulla an- 
tiquorum relatione didicimus, aliquem ex eorum 
genere martyrio insignitum fuisse, nullum inter 
eos perseverandz justitixte constantia taliter 
oceubuisse. Idcirco gloria et honore coronatus, 


in 


D 


Nominis ejus 
celebritas, 
. 


ἢ 


h 


KEvocatus ab 
Anglis con- 
tra Guiliel- 
mum Nor- 
mannum: 


eis succur- 
rere medita- 
fur, 


F 


A 


classe eo fine 
parata, 


DIE DECIMA JULII. 


in dextera sempiterni Regis permanet colloca- 
tus. Sed hzc Deo cognita. 

30 Classis vero in dies parabatur, et ad nobi- 
lem tam frugibus quam et rerum opulentia ter- 
ram, tam a nobilibus quam et a vulgo omni in- 
stantia festinabatur. Verumtamen rumore expe- 
ditionis eorum Britanniam usque velificante, at- 
que universum Anglorum orbem cursitando re- 
plente, Willelmus arte tuitionis, utpote bellico- 
sus heros, non imperitus, castra et oppida mu- 
nire, muris et fossatis propugnaculisque castella 
cireumcingere, urbium muros renovare, vicis vi- 
gilantiam adhibere, diversosque ad portus nauti- 
cas custodias deputare; exercitu vero conducto 
tam a Gallis et Britonibus, quam et a Cenoman- 


' mis aggregato, ita urbium sedes replebantur, ut 


Guilielmo in- 
Lerim rebus 
suis prospi- 
ciente. 


k 


Olavi prodi- 
tione orto in- 
ter Danos tu- 
multu, 

m 


isle in Flan- 
driam capti- 
vus, exerci- 
tus domum 
dimittitur. 


n 


vix suis domestici focis assidere, viderentur. 

31 Anglis autem quibus non minimi desiderii 
Danici exercitus adventum esse didicerat, barbas 
radere k, arma et exuvias adinstar Romanorum 
coaptare, et ad deludendum adventantium visus, 
per omnia se Francigenis, quos et Romanos dici 
pretulimus, assimilare [przcepit]; quod per- 
pauci fecere. Sed hzc ibi. Classe igitur parata, 
Danorum exercitus occidentalis portus littoribus, 
velis sinuatim distensis, advehitur, ibique regiz 
classis adventus in dies preestolabatur, Rex vero 
in loco celeberrimo, ab ejusdem quodam loci Do- 
mina Ethe | Ethebi nomen accepit, quod Danica 
lingua, interpretatum Campi villa dicitur, demo- 
rabatur, cum prudentibus et sapientibus pertra- 
ctans, qualiter res cepta ob multorum profe- 
ctum, Jesu Christo auxiliante, ad decentem per- 
veniret effectum. 

32 Sed quemadmodum Israeliticus quondam 
populus, Moyse cum Deo confabulante demo- 
rante, ab Aaron deos sibi fieri, qui eremeticze 
eis vie ducatum m przeberent, exposeunt; et ob 
hoc irato Deo desiderati soli tam visu quam et 
usu privantur ; ita et vulgus hie impatiens morze 
littoree detentionis, przestolationes domesticis 
inutiles negotiis querebatur, et aut ad propria 
remeandi, sive principem eis alium expeditionis, 
Rege aliis intento, eligendi facultatem, seu Regi 
nuntios, cum sua quantocius classe acceleraret, 
consilio crebrius inito, transmitti vociferabatur : 
quorum strepitu frequenti diuturnisque clamori- 
bus Principes moti, Regi nuntios transmittere, 
querelasque parati exercitus regiis decernunt 
auribus insinuare. Cujus legationis Olavus, ejus- 
dem gloriosi Regis frater germanus, haud felix 
exeeutor effectus, Regem cum comitibus adiit, 
exercitus mandata depromit, causas questuum 
libere perorans ostendit. 

33 Porro Rex perspieacis industrie, negotio 
diutius protracto, Rodberto occidentalium nobi- 
lissimo Duci, sibi per filiam, Reginam scilicet 
Ethelam, propinquo, fratrem suum eumdem re- 
servandum in Flandriam transmittit n; exerci- 
tuique per internuntios quz:e volebat remandavit. 
Verum autumno imminente, remissis legatis, non 
minima instantia omnis multitudo interpellat, ut 
ob domesticorum usuum negotia, exercitum ad 
propria remeare jubeat. Vernali tempore clas- 
sem universam, quocumque delegisset, paratam 
habiturus. Quod Rege, nobilibus magnatibusque 
intervenientibus, annuente, anchoras leti sabu- 
lis eripiunt, tentoria super affixa jaciunt, et mali 
suprema erigentes, vela ventis admittunt, altum- 
que pelagus petentes et Regi prospera imprecan- 
tes, /Equora puppe cavant, laribusque eupita re- 
portant. 


1?7 


ANNOTATA. 


à Quid. auctor velit, satis intelligitur ; dictio est 
posterioris evi, sicut et alie plures, quibus hzc 
Acta non carent; sic bis quinis, ut superius bis 
binis, mire ipsi placent. 

b Vocatur alibi hzc S. Canuti conjux. Adilia et 
Aleydis, sed receptiori usu Adela, filia Roberti Fri- 
sonis, Flandriz Comitis, B. Caroli nostri Boni, ex 
S. Canuto mater, de qua etium Saro Grammatis 
cus, et hic pluribus infra. 

c Editio Meursii habet conciliabant ; neutrum, 
ut nobis videtur, recte : voluit auctor dicere, con- 
silia conferebant. 

d Sequentia omnia usque ad. Quapropter absunt 
ab editione Meursii; sintne in antiquiore Hafniensi, 
ignoro : certe a verbositate ZElnothi aliena dici non 
possunt. 

e De Capella seu Cappella et Capellanis nonnulla 
disserit Meursius, que ad rem, hodie notissimam, 
non multum. conferunt. Videant curiosi etymologi 
Spelmannum in. Glossario, οἱ Cangium, capella 
originem paulo altius, utpote a S. Martini caga re- 
petentem. Quod. hic obiter indicasse, sit satis. 

f In scrupulo iterum laborat Meursius, dum ait 
in editione Hafniensi haberi perhorrescant, se au- 
tem edidisse perhorrescat. Utrumque respuo: non 
enim ut conjunctionis vice ibi fungitur, sed adver- 
bii, sicut, quemadmodum. 

g Paulo melius observavit supradictus Meursius, 
in Ms. suo etiam legi Irosque, pro qua voce editor 
Hafniensis substituerit Hibernosque. Saíis indicat 
auctor se de Hibernis agere, qui etiam vulgato Bel- 
gico vocabulo Ieren, seu Iren appellantur, unde Ier- 
land, Hibernia. 

h Non placet Meursio, quod Francigenz Roma- 
ni umquam dicti fuerint: hinc adductis pluribus 
Abbatis Urspergensis locis, in quibus voces diserte 
confunduntur, Romani seu Francigenze, Franci- 
gen: seu Romani, existimare non veretur, Nor- 
manos istic intelligi, atque adeo ubique legendum 
Normani, litteris leviter transpositis. Satis libere 
profecto; quasi mom etiam alibi ita. appellati sint, 
non solum Francigenz, seu qui per connubia a 
Gallis orti sunt, sed Galli ipsi et. Franci, unde et 
eorum lingua sortita sit nomen Romanse, ut contra- 
distincte a Latina. Quis ignorat, famosas illas fa- 
bulosorum heroum historias inde Romans nmuncu- 
patas ? 

i Non est opus hic multum inharere explicanda 
Anglorum origini, et Guilielmi Normanni de Ha- 
raldo victoriz, qua apud Anglos historicos vulgatis- 
sima sunt, ut super[luas hic existimem. longiores 
Meursii notas. 

k Operose etiam hunc sensum versat et restituere 
conatur prafatus Meursius ; at frustra, nisi insera- 
tur verbum praecepit, a nobis uncis inclusum : patet 
enim infinitiva hic continuata intelligi non posse pro 
imperfectis, cum ea Angli non ultro fecerint, sed a 
Guilielmo coacti, ne habitu aut barbis a Normannis 
distinguerentur. 

1 Hanc eamdem esse putat Meursius, de qua ali- 
quoties meminit Saxo initio libri 8. 

m Nimiam operam insumit Meursius, ut. probet 
hanc vocem significare ductum, seu vie pramon- 
strationem. Hanc cum reliquis auctori condonarepo- 
terat. 

n Vide hac in altera. Vita, multo distinctius a 
Saxone explicata. 


CAPUT III 


EX MSS. 


EN MSS. 


Canutus mo- 
rum disci - 
plinam, [e- 
storum, jeju- 
niorum, li- 
bertatis, et 
hospitalitatis 
jura sancit : 


quare im- 
probi popu- 
lumadversus 
eum conci- . 
tant. 


Regii mini- 
stri eos sua 
injustitia 
magis exa- 
cerbant. 


128 


CAPUT III. 


Multa in Ecclesia. bonum sancita, mi- 
nistrorum nimius rigor, improborum 
seditio, sancti regis secessus, direpta 
ac spoliata curia, tumultuantium  va- 
ria scelera. 


xercitu igitur ad propria reverso, religiosus 
Princeps, veluti hactenus, pietatis studiis 

inhzrere, divini cultus reverentiam extollere, 
cleri jura provehere, dierum precipuorum legi- 
timorumque jejuniorum observantias vindicta 
proposita regali edicto, quemadmodum per uni- 
versum Christianum orbem habentur, statuere, 
et omnia admodum Deo contraria pro posse suo 
coercere, studere; servos manu missos et proprii 
sudoris labore pretio acquisito redemptos, liber- 
tati publieze adjudicare ; advenasque et undecum- 
que advenientes, nec alicui hactenus obnoxios, in- 
colarum pares jure et zequitate decernere : (Quod 
licet Danis invisum et incommodum, Deo, ut 
arbitramur, haud admodum contrarium) rebel- 
lium, sive divinorum seu legalium institutorum, 
obstinatiam & opprimere, et regie :quitatis 
virga indomitas eorum cervices edomare conten- 
dere. - 
35 His ergo pietatis inimicus et virtutis atque 
veritatis hostis irritatus, dum per hz:ec numerum 
sibi obsequentium jam jamque imminuendum per- 
timescit, diversarum insidiarum preestigia diseur- 
rit, utque tantze religionis tempora perturbet, et 
populum jam tandem, per devoti Ducis solertiam, 
Deo quam maxime subjieiendum, suz potius ma- 
lignitatis faucibus deglutiat, machinas astutia- 
rum intendens, ut leo rugiens circuit; quem de- 
voret, inquirit. Et jam veluti quondam Pontifices 
ac Phariscos legisque magistros in ipsum veri- 
tatis auetorem veneno invidiz incitarat, per quos 
vulgi simplicitas ad condemnandum vitz opificem, 
instigaretur ; sic et natu quosque majores et prze- 
eminentes facundia etiam, et audacia ad fas ne- 
fasque promptiores, adversum religiosum Prin- 
cipem iniquitatis antiquz stimulis incitat, incitan- 
do inflammat, ánflammando ad omne nefas pronos 
et promptos inclinat: atque ut justi viri memo- 
riam solo exterminent, nobiles ignobilesque in- 
stigationenoninsolita provocando, adarmat. Unde 
omnis pene terre vulgus veneno iniquitatis ejus 
infectus, et laqueis malitize illius irretitus, ad 
omne scelus przparatur, et averso sensu vultu- 
que in terram dimisso, summa inspicere devi- 
tant; ne ἃ maliti:e semitis recte avertantur, quo 
eorum participes effieiantur, quos sapientia di- 
vina, Dominum a se recedere compellere prote- 
statur. 

36 Verumtamen, ut proposita prosequamur, 
regalium negotiorum executores sive exactores 
plus justo in causis exaggerandis insistere, state- 
rarum pondera adaugere, rerum quarumcumque 
pretia vilipendere, et, ut vulgariter edisseram, 
unciarum valentiam b, vix solidi pretio admitte- 
re; judicia, ut tradunt, pervertere, nobilesque 
quemadrnodum et ignobiles vi et potentia oppri- 
mere contendere. Quorum insolentia quampluri- 
mi exacerbati, majores natu ira simul et invidia 
accensi, omnes in regium Principem consilio et 


VITA S. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 


armis irrumpere, et tam in eo quam et in illis, 
nuntiis cireumquaque intermissis, publicas, ut ar- 
bitrantur, injurias vindicare. Disceurrunt ergo 
impietatis et dementize intercursores, et non mo- 
do ad scelera promptos, verum etiam simplicium 
atque innocentium incitant animos, ut complicesc 
scelerum multiplicent, et veritatis ac justiti:e jus 
usquequaque perturbent. 

37 Pro dolor! abundans exsurgit iniquitas, 
refrigescit et tepescit caritas: plebs ad omne 
scelus incitatur, fas substernitur, et nefas extol- 
litur: et veluti belua δα deglutiendum parata, 
sanguine sitibunda cupit saturari regio : armis 
lacertos, crudelitate exacuit animos. Et heu ! heu ! 
veretur, ne tempus ad'eniat sceleri, et ante suc- 
cumbat, quam omne ministerium iniquitatis; adim- 
pleat. ; 

Sed quid ad iste furor, vel quo violentia tendit ? 
In Regem populus ut consurgat furibundus ! 
Plebs insana, vide tibi quid super affluet inde : 
Adveniet pestis, cedent armentaque morbis, 
Ut bos deficiat, et quod tibi vacca ministrat. 
Rus reddet tenuem sterilis maledictaque messem 
Seminis et fructus persolvet vix ager ullus : 
Deficient silvis glandes et germina campis. 

Et copiam lactis et amittes dulcia mellis ; 
Oceumbent pecudes, morientur gurgite pisces : 
Dura fames homines prosternet deficientes. 

Et tu qui proprio Duci submittere colla 

Jam dedignaris, sub averni duce jacebis. 


38 Rex igitur in locis Australibus ultra flu- 
vium qui Lima * dicitur regalibus negotiis ex mo- 
re peractis, ad regionem maritimam, quz: Wen- 
del lingua Danica, quod convertibilis interpreta- 
tur, advehitur; ibique in villa regia, quze ἃ Do- 
mina quondam loci ipsius Burhlina d, jam mu- 
tata vocali Burhlanis nuncupatur, cum regio 
satellite spatiaturus, residere decrevit, regiis 
exactoribus de peragendis simul et inquirendis 
negotiis demandans. Cujus adventu tam nobiles 
quam et vulgus incitati, impiorum consiliorum 
conventicula aggregant, et ad invicem animos 
ad iniquitatem instigant pudori deputantes, re- 
giis institutis cedere, et sese inferiores quam re- 
giam potestatem existimare. Idcirco dum pote- 
stati insidiantur, Domino adversantur; quia 
juxta veridieum Apostolum : Qui potestati resi- 
stit, Del ordinationi resistit. At per hoc in ejus 
deputantur consortio, qui dum Deo subditus esse 
contempsit, in profundissima inferni de excelsis- 
simis ccelorum dejectus cecidit sedibus. 

39 Pontus ergo Cornicus dicitur, ubi ommis 
multitudo iniquitatis, animo venenato et brachio 
armato, adunatur, et tam nocturnis quam et 
diurnis conciliabulis religioso principi insidiatur: 
unanimes instituentes, ut aut illum finibus suis 
exturbent, vel (quod dietu nefas est) ἃ regione 
viventium exterminent. Statuto autem die Rex 
eum suis multitudinem conventus eorum specta- 
turus ingreditur, et cognita voluntatis eorum ob- 
stinatia, rem pertractaturus ad suos revertitur : 
sed ibidem perpaucis, quc proposuerat, ob inso- 
lentiam insanientium dispositis, furorem aduna- 
te et conspiratze multitudinis mitigare cupiens, 
et de se suisque prospiciens secundum illud Do- 
minieum preceptum: Si vos persecuti fuerint in 
civitate una, fugite in aliam ; loco cedendum in- 
stituit, et ne major tumultus fieret quietus abire 
constituit. 

40 Aquilonalibus igitur partibus derelictis , 


occi- 


Pathetica 
seriptoris 
exclafhatio. 


Aperta sub- 
ditorum se- 
ditio, 

" alias Lim- 
ma 


quam Ganu- 
tus [rustra 
placare co- 
natus, 


A 


lantisper se- 
cedit, conju- 
ralis, curia 
direpta, ewm 
insequenti- 
bus. 


b 


' pro absti- 
neant. 


Fado.tumul 
tu 


C 


multis spo- 
liatis, occisis 
et [ugatis, 


DIE DECIMA JULII. 


oecidentalium terminos insequitur, et ad locum 
qui nune usque secundum veteres Acresburch, id 
est urbs agri dicitur, obsequium turbis transmis- 
sis, ipse non longe cum reverendissimo Antistite 
Henrico in villa episcopii ejus ibidem proxima 
spatiaturus cum numeroso comite resedit. Porro 
Regis Canuti discessu divulgato, turba diripien- 
tium catervarum regias curias invadere, rerum- 
que provisores ibidem zedibus exturbare, ommia. 
investigantibus oculis avaris inspicere, manibus 
quaque proxima diripere, universa porcorum 
more subvertere, regalium stipendiorum reli- 
quias, quas vorando deglutire nequiverant, pedi- 
bus conculeando proterere. Et quid amplius? Ut 
in David legitur, confirmata malignitatis consilio 
universa multitudo iter aggreditur, regia vesti- 
gia alii propriis, quidam cornipedum pedibus in- 
sequuntur, edicto proposito statuentes, ut aut 
religiosi Principis memoriam solo eripiant, aut 
eum a regni jure depellant. Reverendissimus ve- 
ro Pontifex, qui eo, ut przediximus, tempore se- 
cum Regem gloriosum detinebat, non sperato 
adventu vesanze legionis audito, seditiosos cuneos 
eum prudentibus adiit et sermone placido, ut ab 
insolentia haud sano admodum consilio coepto 
compescant", instigat, et ne ad infamiam universi 
orbis deveniant, fas nefasque proponens, facun- 
dissime perorat. 

41 Sed quia quos veritatis inimieus et pietatis 
hostis perturbatione inquietudinis repleverat, 
Spiritus divinus aufügerat, et super inquietos ac 
tumidos idem Dei spiritus requiescere non pote- 
rat; ut Judei quondam Stephanum redarguen- 
tem non ferentes, duris dissecabantur cordibus 
etin eum stridebant dentibus; sic sanis Reve- 
rendi Antistitis consiliis infrementes, insanis cla- 
moribus insonant, et jam jamque in Reverendum 
Pontificem irruere, impetu facto festinant, ha- 
stis sabula littorea spargunt, czethera vocibus im- 
petunt; et ne vera peroranti ac utilia persua- 
denti vulgus acquiescat, incommodis quibusque 
propositis dissuadendo insistunt. Verum ut con- 
firmatio sermonis maligni perficeretur, Illustris- 
simi Viri spretis exhortationibus, et piis ejus per- 
suasionibus postpositis, ferocitatis complicibus 
viatim e multiplicatis, seditiosa legio ad omne 
facinus preceps, ad urbem prznominatam, ubi 
regalium gazarum ministri seu provisores assi- 
debant, concite properat : et, ut exinde fama in- 
solenti: cceptce in universum Juticze orbem divul- 
getur, decertat. 

42 Et quid immoror? Stuperes insanientium 
irruptiones intuens : quidam namque nudi stra- 
tis extrahuntur, alii pro foribus suffocantur, 
nonnulli flumine przcipitantur ; sed et ipsos Ma- 
gnates undecumque investigantes persequuntur : 
dum et istis armis fugiendi recluditur exitus, et 
ilis simul prze foribus hostis assistit et gladius. 
Decertat ergo cuneus uterque, illi deforis fimpu- 
gnantes, isti deintus se suaque defendere cupien- 
tes. Sed multitudine irrumpentium continuatim 
accrescente, quidam ipsis etiam vestibus expo- 
liati in arma nudi prosiliunt : alii saucii et veluti 
ἃ beluis dilacerati procedunt. Nonnulli domibus 
quoque diffractis effugiunt. Dehinc latebras qui- 
que quam proximas requirunt, quidamque navi- 
bus admissis, furori irruentium cedunt; Rege 
cum suis hactenus ab his tumultibus ultra*flu- 
vium transposito. Omnibus igitur illine tam re- 
giis ministris quam et ipsis domesticis exturbatis, 
supellex euncta subvertitur, lectisternia subver- 
tuntur, singulorum mansiuncule dispiciuntur, 


Tomus n Julii. 


129 


hospitia investigantur, sed et ipsa effodiuntur 
atria; et quid quisque przdo avarus rapiat, seu 
famelicus diglutiat, ipsis adinvicem przdonibus 
altercantibus, avaritia procax decertat. Hine 
ignobiles quique et rafaces locupletantur, dum et 
nobiles ab hostili euneo propriis privantur, ef 
alii saucio quondam latere acquisitis exspoliantur. 

43 Talibus igitur furiis pertinacis obstinacize 
turba exagitata, ut omne suis jus terminis ex- 
turbet insistit, et ne Principi religioso refugii 
locus usquam relinquatur ; ac ne quemquam sua 
vitia redarguentem superstitem deserat, vesanize 
suz simul et dementiz intercursoribus cireum- 
quaque, dzemone comitante, ceu ventis transvo- 
lantibus decertat. Sed veluti pietatis magister 
Jerusalem eum filiis suis in ipsum perennis mi- 
sericordiz fontem Phariseorum consilio et Scri- 
barum instinctu sepius conspirantem, ventura 
denuntians, utpote futurorum insciam, deflebat ; 
sic jam te, Jutia, ob insolentiam te inhabitan- 
tium, et Dei hominem, probitatis inimici instiga- 
tione, persequentium, non ullus pietatis przco, 
ob hane insolentiam superventura tibi incommo- 
da, sed tuis interim visibus abscondita prospi- 
ciens, non immerito defleret, cum te przsentibus 
tantum credere et non visis ; imo tantum adven- 
turis fidem quam minime cerneret adhibere. Qua- 
propter his te querelis aggredi non incongruum : 


44 Gens inimica bonis justo cur insidiaris? 
Cur furiis actus firmas cum dczemone pactum? 
Ut velut ille polo tumidus dimittitur alto; 
Sic tu de proprio deturbes commoda solo, 
Ut simul et rabidus et sis pietate privatus? 
Sicque tuo tantum cur pellis ab orbe patronum? 
Et quod tentabas cum perfecisse volebas, 
Cur non implesti? quo te post glonia justi 
Et crescens tereret, et dejiciendo levaret : 
Ut cum deveniens, ejus manifesta videres 
Signa, decus, doxam ; propriam cognoscere no- 
xam 
Posses, et titubans nudas admittere plantas : 
Ingrediensque sacras contrito pectore valvas, 
Ponens exuvias, sumpta probitate, veternas, 
Et simul exertos sursum retinere lacertos, 
Ora rigans lacrymis et tundens pectora palmis ; 
Et genibus flexis veniam deposcere noxis; 
Improperans sceleri proprio, grates sed honori 
Martyris attribuens et facta facinora deflens. 
Sed quod, tu Jutia contemnis habere superba, 
ZEmula facta tua capit ecce Fionia clara : 
Et quamvis coeptum perfecerit illa malignum, 
Ipsa tamen gestis signis lzetatur honestis, 
Assidue spectans, vice conversaque frequentans ; 
Cum nune exorat, quem expirando necarat, 
Pectore coneusso vultu soloque remisso, 
Et visu madido pugnis et corde retunso, 
Atque genu flexo tristis pro crimine facto, 
Ut fore pacatus velit.illis et miseratus, 
Continuaque prece priscum scelus abluat omne. 
Aureolis aula, donis ditatur et ipsa, 
Hieque nitent fulvi nune ornamenta metalli 
Cum serico gemmis croceo pretiosa decoris. 
Confluit huc populus, habet hic pia gaudia vul- 
gus, 
Exultatque sacrum se percepisse - Patronum. 
Organa cum tibiis resonant duleisona pulchris, 
Et cytharas plectro quatiunt speciosa canendo. 
Hec tu cuncta tuis furibunda repellis ab oris : 
Illa levatur habens, qu: tu minueris amittens. 
Ista locis, verum serventur in ordine rerum 
Queis nunc omissis dentur loca, tempora gestis. 
45 


99 


“ὦ 


EX MSS. 


Canutum in- 
tercipere co- 
nantur. 


Invectiva in 
improbos, et 
mazime Ju- 
tas. - 


- 


Ε 


EX MSS. 
Canutus fu- 
giens, venit 
in Wybergh. 


h 


€ 


190 


45 Locus igitur celeberrimus medio fere Ju- 
ti» orbe consistit, qui seu oh sui eminentiam, si- 
ve ob antiquorum inibi sacrificiorum frequentiam, 
vel ob idoli ibidem quondam opinatissimi, qui 
Wyg dicebatur memoriam, Wybergis g veluti 
Wyei excelsum aut belli mons, seu sacrificatio- 
nis, lingua Danica nuncupatur: ubi ex totis Ju- 
ti:e partibus quam scepius non minima multitudo, 
tam de causis communibus tractatura, quam et 
de legum veritate sive firmitate discutienda, si- 
mul et stabilienda convenit; et quod ibi commu- 
ni sensu aggregatze multitudinis statutum fuerit, 
non impune uspiam in Jutie partibus irritum 
fieri valebit. Hue ergo insignissimus Heros cum 
satellite superstite deveniens, dum inibi, si 
quempiam fidem retinentem inveniat, inquirit, 
non modo non invenit; imo etiam ibi insidiarum 
laqueos sibi appositos intendit. Aquilonale nam- 
que vulgus, ut supra commemoravimus, furiis 
infernalibus actum, quod sceleris hujus auctor et 
exordium fuisse dignoscitur, jam vesanive suc 
signa eireumquaque denuntiando efflaverat, et 
Principi religioso effugii locum nusquam relin- 
quebat. Et (heu 1) cum vulpibus auxilii fovea pa- 
teat, et aves consertos sibi nidos requirant, Filio 
hominis, id est Jesu Christo famulantes ubi ca- 
put reclinent, non habent. Ex hinc portum flu- 
minis, qui Sleh ἢ dicitur, cum suis absque tu- 
multu adiit, nautico itinere cum fesso jam per 
terras comite Fioniam profecturus. 


ANNOTATA. 


ἃ Obstinatia seu-obstinacia, et hic et infra num. 
43 pro obstinatione sumitur. Sic etiam preestigia 
pro przestigise. 

b Valentia pro pretio sew valore, satis intelligi- 
tur. 

e Ad explicandos, complices, multe eruditioni 
congerenda supersedere poterat Meursius, cum ea 
vox im Glossarüs obvia sit. Infra invenies compli- 
cium pro societate sceleratorum, mum. 63 : quos 
poterant ad complicium sceleris invitabant, etc. 

d Meursius scripsit Burlina et Burlanis, et paulo 
superius Wendle pro Wendel, sed neutrum locum 
eaplicare curavit : uti nec infra ubi situs fuerit Pon- 
tus Cornieus, ubi Acresburch vel Ackersburg, 
Villa episcopii Henrici, etc., que mihi modo reperi- 
Te, non adeo promptum. est. 

e Per viam, qua Regem insequebantur, facino- 
rosis aliis accedentibus. 

f Multus iterum est Meursius in enucleandis vo- 
cibus deforis, deintus, lectisternia, pietatis ma- 
gister, etc., qua satis intelliquntur ; mallem ego 
geographicam seriem. fuge S. Canuti nobis exhi- 
buisset. 

g Hodie Wiborg, opinor, sew Wiburgum, in 
Jutia septemtrionali, wrbs episcopalis sub Archiepi- 
scopo Lundensi; unde colligendum. est, qua via in 

Fioniam se receperit sanctus Rez. 

h Hunc ego fluvium in ea. regione hodie non di- 
stinguo, at satis certum est, ez iis unum. fuisse, qui 
plures numero ex: Viburgensi tractu in sinum Coda- 
nicum aquas &uas exonerant. 


VITA S. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 


CAPUT IV. 


Fuga S. Canuti in. Fioniam, Piperonis 
aulici nefanda proditio , furentium 
impetus im basilicam S. Albani, in 
qua Rec lancea perfossus pro justitia. 
Martyr occumbit. 


uppibus ergo non segniter instructis et neces- 
P sariis advectis, magnificus Princeps Juticum 
furorem simul et ipsam Jutiam penitus relicturus, 
fluctivagos sinus cum. domesticis satellitibus, et 
novo jam certamine tironibus experiendis ingre- 
diens, Fionis partibus advehitur : ubi dum prze- 
sentis securitatem quietis requirens, non invenit; 
sempiterna felicitatis palma et. perpetua gloriosi 
triumphi memoria insigniri promeruit. Tu ete- 
nim, antiquissime seductor, hzc omnia, Deo si- 
nente et ad potiora disponente, maliti: tuc ar- 
tibus et instigatione perficiens, qui quondam 
decorus et magnificus, ob immensi tumoris con- 
tumaciam, de summo cclorum dejectus, et post- 
modum in serpente visus, proavos nostros Dei- 
tatis promissu seduxeras; haud mirum si jam 
per unius regni spatia, in hominem Dei insidia- 
rum machinas distendas, cum quotidie per uni- 
versum orbem fidelium iter impediens, ad dam- 
nationis tuze cumulum multiplicitatem complicium 
sempiterno tecum igne exurendorum coacervas. 
Aggredere ergo impietatis tuze ministros et im 
Dei servum exacue virus, instrue animos, incita 
lacertos ad arma, insidias prepara, complices 
sceleris aceumula : ut quanto crudelior extiterit 
insidiantium szvitia, eo gloriosior efficiatur reli- 
giosi Principis victorize memoria. τ 

47 Regis ergo adventu divulgato, ut quod di- 
vina disponebat providentia, non serius efficere- 
tur, nocturnis simul et diurnis intercursoribus 
cireumquaque transmissis, multitudo vulgi coad- 
unata, iniquitatis aggregat consilia, et ut suis 
etiam Principem religiosum finibus exturbent; 
seu, quod dictu scelus est, vitze exortem effi- 
ciant, omni condicit instantia. Ipse autem ad lo- 
cum precipuum, utpote certaminis, triumphi, et 
repausationis ὦ suze, qui Othenswi dicitur, cum 
Erico fratre suo, Rege postea gloriosissimo, et 
Swenone inclyto, Benedicto quoque laboris atque 
certaminis consorte, curialibus secum comitanti- 
bus proficiscitur, rerum ibidem eventum przsto- 
laturus, et quid suis consilii admitteret, tracta- 
turus. Seditiosa vero multitudo indies adaugetur, 
et non tam internuntios quam et exploratores 
curie regali intermittit, regiaque undecumque 
sciscitatur consilia, et ad eam cum suo comitatu 
dejiciendum, omni decertat instantia. Cujus se- 
ditionis uti princeps et fraudis commentor, Pi- 
pero b dictus, inter eos insignissimus, astutus 
ingenio, facundus eloquio, Principem innocentem 
fraudulenter adit, et ut fidem fraudibus praebeat, 
legionis insensatze furibunda non occultat edicta, 
qua tamen per se quam plurima proponendo, 
haud minime depromit attenuanda. 

*8 Mense igitur regali et Regi proximus as- 
sidens, secundum illud Davidicum : Qui edebat 
panem meum, magnificavit super me supplanta- 
lionem ; Regiis tandem non modo dapibus farci- 
tus et poculo debriatus, quam et muneribus ho- 


noratus, 


Rez in Fio- 
niam [fugiens 


OtLhoniam se 
recipit, 


F 


ubi Pipero 
aulicus eum 
[urenti po- 
pulo prodit. 


Longiores 
dira 


d 


in impium 
proditorem. 


g 


F'urentibus 
sediliosis, 
Rex in basi- 
licam S. AI- 
bani secedit, 


DIE DECIMA JULII. 


noratus, veluti magistro veritatis, Judze proditori 
intinctum panem porrigendo, dicenti : Quod facis, 
fac citius; religioso Duci pacis osculo, ficto et 
venenato corde tradito, sicut ille lucis auctorem 
et pietatis eruditorem Phariscis, sumptis argen- 
teis vendidit; sic et iste'luce derelicta, id est 
fidei probitate dejecta, infidelitatis tenebris illa- 
queatus, ut nox nocti non scientiam sed insi- 
pientiam indicaturus, hostilibus catervis occur- 
rit : et quce a Rege perceperat, non pandendo, sed 
pervertendo denuntiat; et qua eum fraude cir- 
cumveniant, perorat. 

49 Et heu te miserum, infrunitum, vecordem, 
mente captivum! incassum impietatis aggregas 
exercitum, cum ad detestationis tuz adaugen- 
dum opprobrium, quem cum consortibus tuis 
persequeris, latius jam per orbem efficies cele- 
berrimum : eujus enim paulo ante conviva exsti- 
teras, ejus nune proditor vitze fieri non erube- 
scebas. Cur ergo, crudelissime, tetro, et inviso, 
tuis assistenti dextris inimico, Crucis signaculum 
non opponebas? Cur arma tuis jam humeris su- 
perimminentia non przevidebas? Et si te ab sce- 
lere nec convivii participati benignitas, nec mu- 
neris collati dignitas revocabat, cur perennis 
infamia et dedecus sempiternum, utpote indu- 
stricte sagaci c, ob ineffabile nefas, animo non 
occurrebat? Distensis etenim adhue epulo visce- 
ribus, et veluti sanguinolentis obtutibus, necdum 
consumpta digesseras; et quibus jam convivam d 
pium persecutoribus traderes, advocabas. O! te 
impudicum, pietate et probitate privatum, orbis 
universi acclamatione detestandum et stygiis so- 
lum umbris ac Cerberi faucibus dignissime de- 
putandum ! 

50 O! te infelicissimum! Factus es Anna pe- 
jor, Caypha deterior, Pilato crudelior. Ille nam- 
que Judzis, ut Jesus crucifigeretur inclamanti- 
bus, accepta aqua, non tam manus a sorde 
abluere, quam simul et voce et officio ab Justi 
sanguine immunem sese cupiebat efficere; tu 


.vero crudelitatis ferocitate actus, et veneno im- 


pietatis omnis, malitize spiritu administrante de- 
briatus, non modo imperiti vulgi insolentiam non 
compescebas, verum ad malignitatis ceptum ve- 
locius perficiendum, exacuebas. Neque enim te 
ad haec Csesaris terror incitabat, sed antiqui se- 
ductoris suggestio provocabat, quem a scelere 
desuper residentis et ex alto cuncta prospicientis 
intuitus non e revocabat. Nam sicut quondam 
Domino Jesu impius Judas osculum przbendo, 
Judzis, quem comprehenderent, innotescebat f ; 
non impari modo populorum impetum adversus 
Dei hominem attrahebas. Quapropter ut ille la- 
queo vita excessit, ita tu postmodum occupatus 
demone, lingua mordicus abscissa, spiritu sce- 
lestum cadaver deserente, ad inferos pene g con- 
sortem inquisiturus, non immerito immitteris. 

51 Seditiosa vero multitudine vesaniwe sus 
principem jam przememoratum prosecuta, ad lo- 
cum regis sedis coacervatim conelomerata dis- 
currit, ad omne nefas preceps intendit, equorum 
fremitus et populorum fragor ac armorum colli- 
Sio sthera tangit, cursus et impetus humum 
concutit; pulvis solo exurgens et in aera altius 
latiusque diffusus, die adhue superstite, noctur- 
nas tenebras interserit, et caligine nebulosa, vi- 
sus [atque] etiam animos obezeatorum obvolvit. 
Porro vespertinali tempore imminente, devotus 
Heros vespertinalem synaxim auditurus, et jam 
se suosque universorum opifici commendaturus, 
in basilicam pretiosi martyris Albani, haud longe 


181 


sitam, eum fidis solum et laboris consortibus, et 
non tam certaminis quam et przemii, ut credi fas 
est, participibus expetit, reliquis latebras, quas 
poterant, inquirentibus et vitze przesenti consu- 
lentibus. ὃ 

92 Hostilis vero cuneus cireumquaque gdve- 
niendo occurrit, et tam zdes regias, quam et 
atria irruendo occupat : quidam quoque sacraria, 


ubi Dux religiosus cum suis inerat, irrumpere- 


tentant; alii valvas basilicze infringere, nonnulli 
ignem admittere; ceteri, ut aut vivos compre- 
hendere possint, vel ut occumbentibus super- 
stent, insistere. Sed igne rore superne virtutis 
extincto, invictissimi tirones deintus, pro foribus 
hostibus assistunt, aditum armis non segniter re- 
cludentes, et pro suo Principe gloriosissime di- 
micantes. Rex interea devotissimus Regem sem- 
piternum, non Herodiana inquirere fallacia, sed 
humilitate Davidica se criminibus reum, illum ve- 
ro, verum vere confitendo Deum; et non solum 
verz et sincerce confessioni insistens, imo vitalis 
communionis sacramento se muniens, tam aureis 
quam et argenteis muneribus ditat altaria; so- 
ciis etiam haec eadem perficientibus, et vicissim 
ne hosti aditus pateat, armis obsistentibus. 

53 Conspiratzee tandem legionis multitudine 
undecumque accurrente, et ecclesie parietibus 
cireumquaque insistente, monstruosus Pipero 
deforis pro foribus assistit, regiarum gazarum 
fidelissimum hactenus provisorem, veluti ad sin- 
gulare certamen advocat, et si quid cordis vel 
virium assit, ut occurrat, interpellat. Quo haud 
segniter deintus occurrente, duris alternatim 
letibus admissis sauciantur ; illo deintus gloriose 
occumbente, isto ad evidentioris ultionis indi- 
cium ad modicum supervivente. Nam domi de- 
hine delatus et acerrimo dzemone invasus, vicina 
quaeque tam morsu quam manibus invadere, 
disrumpere, conterere, ore spumas ejicere, hor- 
ribiliter vociferando acclamare, vana et inaudita 
proferre, scelus fraudulentum evidenter edicere, 
ad ultimum, lingua mordicus abscissa, vita mi- 
serabili terribiliter excedere. At vero hostis per- 
tinax, obstinaci insolentia basilicze parietibus in- 
sistit, et cum sagittis saxa per aperta immittit, 
Duceque przeeipuo tam lapidibus, ut Stephano 
iunso, quam et telis, ut Sebastiano saucio, zedes 
Sacra tam ejus quam et sociorum vulneratorum 
ae demum occisorum cruore perfunditur; et, ut 
ita fatear, pretiositate Martyrii eorum, iterato 
consecratur. 

54 Verum ut passionum Christi Rex devotus 
imitator efficeretur, veluti Dominus Jesus in 
Cruce in medio iniquorum positus, sic et iste in- 
ter euneum adverse multitudinis constitutus, 
aquam sibi sitienti porrigendam, inter furentium 
tela expetiit : quam cum quidam, pietate motus, 
haustam deferens, ei per fenestram porrigeret ; 
alius hasta intromissa, et vase de manibus utro- 
rumque excusso, ac simul aqua effusa, Regi qui- 
dem sitim extinguendi otium ad modicum abstu- 
lit, illi vero pietatis premium non ademit. Ille 
autem haud longo post tempore vesania actus, 
fonti superimminens, utpote sitim propriam ex- 
tineturus, capite tandem in profunda demisso, 
genibusque desuper monstruose distensis, spiri- 
tuque scelesto ad infima baratri extracto, cada- 
ver ibidem exanime, veluti divinse ultionis indi- 
cium, supervenientibus inspiciendum reliquit. Et 
hic quidem hoe modo deficiens in servum Dei se 
deliquisse, manifesta expertus est ultione. 

55 Sed quid amplius? Eloquar an sileam? 


sceleris 


EX MSS. 


ubi perceptis 
sacris mystc- 
riis, oppu- 
gnatur. 


E 


Piperonis 
saucii et a 
demone ar- 
repti inter- 
itus; 


ilem alterius 
qui oblatam 
Sancto 
aquam hasta 
everterat. 


EN MSS 
S. Regis ad 
martyrium 
se parantis 
laudes. 


h 


Per[ringunt 
tandem basi- 
licam conju- 
rali, Canuto 
lancea per- 
fosso. 


Comiles ejus 
strenue se 
defendentes 
occumbunt. 


i 


132 
sceleris enim. copti malignitas perfecta expri- 
menda incumbit, et opus seculis detestandum ut 
depromatur, series deposcit. Hucusque namque 
gloriosum Principem eum insignissimis heroibus 
contra adversarios decertantem inspiciebamus, 
et veluti prope assistentibus arma pii affectus 
subministrdbamus. Nune vero, cum omnia prz- 
sentia ad occasum vergant, et floribus maturatis 
tempus sectionis adveniat; licet ob humanae fra- 
gilitatis. compassionem dolori deputetur, tam 
gloriosissimi viri presentiam seculo sublatam 
edicere; ad potioris tamen letiti: accrescit in- 
crementum, eum post laboriosi certaminis cur- 
sum, ad superna evectum, laudibus extollere. 
Sed quid de insensata plebis rabie et vesania 
edisseram ? Cum enim terreno Principi adversa- 
tur, in ipsum virtutum Dominum furoris sui ma- 
chinas invehere non veretur. Ignem namque sa- 
eris appositum sedibus, ne sancta comburerentur, 
desuper extinctum inspexerat : Ducem religio- 
sissimum inter arma stridentia et saxa volantia 
positum, utilia quzeque ac rationabilia persuaden- 
tem et pacifica pollicentem audierat; sed spiritu 
malignitatis impleti, et spiritu benignitatis eva- 
cuati, nec divinis moventur virtutibus, nec hu- 
man: rationis mitigantur persuasionibus : su- 
perni quippe arbitris h consilium perficiendum 
imminebat, qui hoc modo athletam suum de 


serummnis presentibus sempiternz. quieti inseren- ἡ 


dum advocabat. Nam et illi perpetuze parabatur 
glorie memoria, istis vero perennis detestatio- 
nis infamia, cui veluti de Domini persecutoribus 
dietum est: Si cognovissent, in Principem glo- 
riosum arma furoris sui non intulissent. 

56 Fortissimis igitur heroibus hostiles acies a 
foribus basilieze deturbantibus, ad orientem san- 
ctuarii, ubi Principem devotissimum precibus 
insistentem introspexerant versi, gladiis et secu- 
ribus, postibus secandis et diruendis insistunt, 
capsulasque reliquiarum pretiosorum Martyrum 
Albani scilicet, nec non et Oswaldi cum cruce 
sacra interposita, poste ad ima vergente, solo 
dejieiunt. Inter hzee ccelesti sponso secretorum 
suorum jam proxime conscium futurum ad zeter- 
num advocante cubiculum, Rege insignissimo 
pectore simul ad aram et ore converso, quidam 
ex impiorum caterva, lancea per fenestram in- 
iromissa, latus ejus perforat, et zedem sacram 
sanguine innocentis cruentat. At ipse Christi 
etiam post vulnus exitiabile non immemor, Be- 
nedicto fratre suo certaminum collega, vulneri- 
bus admodum saucio, assistente amplexato, et 
pacis osculo dato, brachiis in crucis modum ex- 
tensis, membrisque solo ante aram sacram expo- 
sitis, sanguinis vena ex vulnere lateris emanante, 
voce adhue superstite Jesum interpellat: ac spi- 
ritum Creatori commendans, pretiosi glebam ca- 
daveris sanguine consecratam reliquit, et secre- 
tum misericordie sempiternz, ab his tumultibus 
perpetuo pausaturus, intravit. 

57 Constantissimi vero commilitones, Duce 
interempto, non modo hostilibus non cedere, ve- 
rum etiam ad invicem exhortando i animos inci- 
iare, vires exerere, per aperta irruentibus haud 
segniter occurrere, armis arma viriliter referre, 
cedentibus vicem rependere, gloriose magis oc- 
cumbere, quam tanto Principe amisso eligentes 
supervivere ; quibus, multitudine hostili caterva- 
tim accrescente, non tam stratis quam et vicissim 
opprimentibus adversariis suffocatis, zedes sacra 
eruore conspergitur, templi solum unda sanguinis 

irrigatur ; et illud Propheticum adimpletur, quo 


VITA S. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 


dieitur : Venerunt gentesin hereditatem tuam, pol- 
luerunt templum sanetum tuum, effuderunt san- 
guinem Sanctorum in circuitu. Unde non imme- 
rito, ut in subsequentibus habetur, faeti sunt op- 
probrium vieinis suis, subsannatio et derisus in 
circuitu consistentium, commotioque capitis in 
populis. 

58 Quis enim Principem religiosum, a populo 
profano insidiis impetitum, et lacessitum non de- 
testetur? Quis Regem a gente propria interem- 
ptum [fuisse] non execretur ? Ut enim quzedam ex 
antiquis referam : Agamemnonem durissimum 
bis quinis annis et amplius, Argos bello pelago- 
que ἃ propriis retinentem , Grecia sustinuit : 
Hannibalem ferocissimum, nobilium ezedibus eru- 
entatum, Hispania pertulit: Herodem atrocissi- 
mum, lucis auctorem et universorum factorem 
persequentem, crimen parricidale parvi penden- 
tem, nobiles ergastulis recludentem, lactentium 
turbam innocuam, maternis uberibus abstractam, 
impie jugulantem, Judzea toleravit: Neronem eru- 
delissimum, materna viscera ense rimantem, fra- 
irem interimentem, Urbem inflammantem, ejus- 
demque senatores urbis et Patres orbis exitialiter 
exterminantem, ipsa mundi caput Roma pati du- 
xit 4: Principem religiosum, divinaexequentem, 
utilia et liberalia indicentem, a servilibus gestis 
vulgus coercere studentem, Dacia contumax suf- 
ferre non valuit. 

59 O superbia execranda! o contumacia dete- 
standa! o eervix rigida, quze dum in presenti 
flecti contemnis, sempiternis postmodum suppli - 
ciis coercenda et flectenda reservaris! Cum enim 
tua vitia redarguentem vita presenti extorsisti, 
temetipsam beatitudinis vitze perpetue exortem 
effecisti: et quxe te gentibus ceteris immerito, 
non juridice I, sed elatione preeferebas, hujusmo- 
di indiciis eunctis te infideliorem et infelieciorem, 
nec non etiam detestabiliorem demonstrabas. 
Principis quippe a Deo preepositi dum juri subjici 
recusas ; illius te ditioni, hunc dejiciendo manci- 
pas, de quo sacri eloquii protestatur veritas: 
Omne sublime videt, et ipse est rex super uni- 
versos filios superbize. Qui autem in excelsis re- 
sidens, humilia respicit et alta a longe cognoscit, 
falli non potest; qui etiam in Euangelio humiles 
confortans et superbis minitans, dixit: Omnis 
qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, 
exaltabitur. Petro vero Apostolorum summo ac- 
clamante : Deum timete, Regem honorificate ; qua 
te fronte Deum timere contendis, qus regis po- 
testati honorem divinitus imperatum, impendere 
contemnis ? Sed dubio procul posito, Isaiz in po- 
pulum antiquum exprobratio, quam Dominus Je- 
sus {2015 improperans opponit, de te quoque 
expresse manifestatur: Populus hie labiis me 
honorat, cor autem eorum longe est a me. Sine 
causa autem colunt me, docentes doctrinas et 
mandata hominum. 

60 Quis autem te nesciat Christianze religionis 
fidem verbis et ore quam facundissime extollere, 
sed divinis legibus propria tamen statuta proepo- 
nere? Et cui incognitum est, ejusdem te fidei re- 
ligionem, ipsiusque religionis denuntiatores non 
tantum vilipendere, imo dolis et versutia, fraudi- 
bus et invidia impugnare? Fides enim tua secun- 
dum Jacobi attestationem, sine operibus mortua 
est. Quia etsi facta queedam fidei congrua non- 
numquam exercere videaris, non minus pro hu- 
manis ea favoribus, quam Patris in abscondito 
videntis remuneratione, efficere probaris. Qua- 
propter cupito laudis human: favore exhibito, et 


temporali 


D 


Exaggeratio 
crudelis par- 
ricidii. 


k 


Canutus pro- 
pter justi- 
Liam occisus. 


Ε 


Danorum in 
rebus fidei 
languor. 


[ 


Parricidae 
basilicam di- 
ripiunt, 


DIE DECIMA JULII. : 


temporali mercede recepta, remuneratione pri- 
varis zeterna. Verum his de infidelitate et infeli- 
citate impiorum hactenus exaratis, ad proposita 
persequenda redeamus. 


ANNOTATA. 


a Repausatio et hujusmodi alia viz indigent lon- 
gioribus Meursii commentariis ; notulam addere po- 
ierat ad  Othenswi, Othensiam, seu Ottoniam, 
vulgo Odensee 'ioniz metropolim, de qua in Com- 
mentario pravio dicendum fuit. 

b Secutus sum exemplar mostrum, in quo con- 
stanter Pipero appellatur Sancti proditor, qui in 
editione Meursii Pipo dicitur ; apud Sazonem Blac- 
co ; apud alios Blacco, Pibo.et Pibus, sic forte ama- 
muensium vitio varie expressus. 

€ Industrie sagaci sensum mom reddit, ut hic 
Meursium recte correxisse censeam industri et sa- 
gaci, ubi induster sumitur pro industrius, ut infra 
num. 55, superni arbitris pro arbitri, etc. 

* d Malim legere invitatorem, non conviva dici- 
tur is qui invitatus est. 

e Contendit Meursius, particulam non hic abun- 
dare, adeoque ejiciendam : alii mecum. censebunt, et 
vecte, omnino servandam esse. 

f De innotescere active, pro notum. facere vel 
indicare, jam alibi non semel egimus. 

g Putetur Meursius in suo Ms. et in editione 
Hafniensi sic etiam legi pene, se vero restituisse 
poene; non male quidem; sed correctio superflua 
videtur, si dicas scriptorem significare voluisse, Pi- 


peronem, qui Regem prodidit, nom omnimode con 


sortem fore Juda, qui Dominum Jesum osculo tra- 
diderat, sed fere consortem. Utrumlibet selige. 

h Jam divi supra ad litteram c, arbitris hic 
legi pro arbitri. 

i In Ms. erat exorando, librarii, opinor, impe- 
ritia, restitui exhortando, ut sensus videtur exige- 
re, hic paulo perfectior, quam sit apud. Meursium, 
verüm etiam animos incitando exhortare. 

k Tota illa historiarum inductio male consuta est , 
neque ad. Vitam S. Canuti quidquam confert. 

l Meursius legit virtute; sed nihil corrigendum 
putavi. Neque vero hic omnia observari possunt, 
qua intacta. relinquimus, modo sensus intelligatur. 
Sic vita preesenti extorsisti, etc. 


CAPUT V. 


Parricidarum in Benedictum, Sancti 
fratrem. crudelitas ; Dania divinitus 
matis plagis afflicta ; Adela absterrita 
ab auferendo sacro corpore, quod. plu- 
ribus signis clarescens, solenniter ele- 
vatur, et in theca venerationi expo- 
nitur. 


uce a igitur presstantissimo cum invictissimis 
D athletis intra sacras sedes interempto, eo- 
demque sacrario occisorum cruore non jam vio- 
lato, imo iterato, ut credi fas est, consecrato; 
profanorum euneus, non tam atria regalia, quam 
et ipsa angulatim perserutatur sacraria, nuper 
imposita diripiens, et pridem admissa et habita, 
longiusque conservata non relinquens ; ut quz sa- 
cris detrahebant altaribus, ornandis interse par- 
tirentur muribus δ, atqueillud propheticum etiam 


133 


litteraliter impleretur : Dispersi sunt lapides 
sanctuarii, in capite omnium platearum. Dehinc 
regi sedis locum circumquaque curiose perlu- 
strantes, et ne quis regiz stirpis, utpote sceleris 
ultor, superstes relinqueretur, provide przecave- 
re cupientes, Benedictum jam pretiosi tam Mar- 
tyris, quam et, Regis fratrem germanum, colle- 
gamque certaminum ab investigantifius adhuc su- 
pervivere, et quam proximo servatum hospitio, 
cognoscunt adesse. 

62 Quo prwecipiti catervatim- cursu irruentes 
et regium Juvenem inventum, vulneribus admo- 
dum saucium, quod dictu nefas est, pedibus ex- 
trahentes in medium impietatis suze conventicu- 
lum admittunt, ut secundum Apostoli dictum, 
spectaculum mundo mundique Principis admini- 
stratoribus efficeretur, et per eos omne mini- 
sterium iniquitatis perficeretur. Cumque quo mo- 
do, vel quali eum morte perderent pertractarent, 
jam veluti venatoribus, de raptu dissidentibus, 
membratim distrahunt etiam semivivum, uf ni- 
hil crudelitatis imperfectum relinquerent. Lan- 
ceis alii nobile corpus terrze affigunt, quidam se- 
curibus, nonnulli gladiis impetunt ; et ut nullus 
profani sceleris expers existeret, quod quisque 
manu proximum arripuerat, adducunt, et mille 
vulneribus vita exemptum , ac minutatim per 
membra secatum relinquunt; atrocitatis suze in- 
famiam cumulantes, et orbi universo sese dete- 
stabiles perpetuo efficientes. Ut enim Rex prophe- 
ticus protestatur: Corrupti sunt et abominabiles 
facti sunt in studiis suis, quia non erat in eis bo- 
num faciens, vel impie agentes coercere sata- 
gens ; sed ob immanitatem avaritize, crudelitatis 
simul, et maliti:ee, velut sepulerum patens erat 
guttur eorum : linguis quippe suis dolose agebant, 
et venenum aspidum sub labiis éorum. 

63 Et quomodoos eorum maledictione et ama- 
ritudine plenum non erat, qui quos poterant ad 
complicium sceleris sui invitabant, et ipsi pessi- 
ma quzeque et nefaria proficiebant? Ad effunden- 
dum vero innocentem sanguinem non tam pedes 
veloces, quam et manus exhibent procaces, Deum 
quidem cognoscentes, sed nec ejus judicia me- 
tuentes, nec eum invocare curantes ; sed quos ve- 
nerari, illo jubente, ac metuere deberent, impize 
atrocitatis ingluvie, ut escam panis devorantes. 
Averterunt enim tam sensus quam et oculos, ne 
viderent colum, et ne recordarentur judiciorum 
justorum. Illic quippe trepidaverunt timore, ubi 
non erat timor ; timentes namque ne quempiam 
pravitatis suz superstitem correctorem relin- 
quendo, aut a Deosuperimpositze potestati obau- 


* diendo, vel subjecti manendo, reliquis per cir- 


cuitum nationibus zequarentur, ac per hoc quasi 
pristine libertatis exortes efficerentur ; dum nec 
divinis institutis cedere, nec regiz potestati ob- 
temperare, sed ceteris potiores et prestantiores 
audacia simul et contumacia conantur gentibus 
existere; Deo execrabiles, orbi detestabiles, ho- 
minibus odiles, omnibus viliores et contemptibi- 
les, ob peraeti sceleris immanitatem efficiuntur, 
et ipsis summ:e Veritatis persecutoribusnon im- 
pares adjudicantur. Idcirco contritio et infelici- 
ias in viis eorum, quia a via pacis divertentes, 
et divini respectus intuitum post terga, non prc 
obtutibus, ponentes, in Euangelieum scandalum 
inciderunt; pro eo quod vitia humanze pravitatis 
potius exequi quam relinquere maluerunt. 

64 Quis etenim illum falli posse h:esitare prve- 
sumat, qui servum scientem voluntatem Domini 
sui, et digna non facientem, plagis vapulandum c 


quam- 


EX MSS. 


Benedictum 

Canuti ger- 

manum pe- 

dibus rapta- 

tum, truci- 
ant. 


Nova. in par- 
ricidas inve- 
ctiva. 


EX MSS. 
Dania mul- 
tis plagis, ob 
cedem inju- 
stam, divini- 
tus affecta. 


Sancti Con- 
jugis sepulti 
corpus 


B 
regina Gan- 
davum ab- 


sportare co- 
nata, 
2 


luce colesti 
deterretur. 


134 


quamplurimis denuntiat? Ex quo namque furoris 
sui rabiem vesana multitudo in Principem reli- 
giosum evomuit, ager frugibus sterilis, prata at- 
tenuantur herbis, silva glandibus rara, unda 
piscibus infeeunda permansit; pestis armenta 
consumpsit ; homines morbus debilitat, fames 
aggravat, nobiles ac locupletes attenuans, imbe- 
ciles exanimans, secundum illud Jeremiz: Defe- 
cerunt in fame, in capite platearum. Et alibi : 
Devastata sunt horrea, dissipatze sunt apothecz. 
Regionem quoque universam hostium metu occu- 
pante, sexus uterque veluti jam jamque ingruen- 
tium adversariorum adventum indies suspicando, 
trepidabat ; donec pretiositas interempti signis 
declarata divinis emicuit, et hostis virtutum deper- 
iit; prineepsque pacificus elementis, ut fateor, 
colletantibus, simulque faventibus, in regnum 
Deo provehente, surrexit. Sed heec suis in locis 
plenius explicanda. 

65 Prememoratis ergo sedatis tumultibus, et 
impietatis executoribus a templo divino simul 
et Deo recedentibus, clerus ibidem devotus, fi- 
delibus aggregatis , humanitatis officio insisten- 
tes, ezesorum corpora curant, regia quidem mem- 
bra germanique ipsius, infra basilicam certa- 
minis ipsorum in singulis loculis recondentes, 
gloriosum militum cadavera in atrio ejusdem 
basilieze angulo Occidentali simul et Aquilonali, 
in diem resurrectionis reservanda, terre matri 
commendantes. Venerabilis vero Ποῦ dilecti Re- 
gis et prudentissima conjux, inter pressuras im- 
minentes, animi nobilitatem vultu praetendens, et 
de se, situque suo admodum prospiciens, carissi- 
mi conjugis jam pretiosa membra a strepitu in- 


cursantium hactenus persecutorum eripere, et - 


secum ad nativos sibi terminos, Gandavos scilicet, 
Blandiniensi ecenobio, Apostolorum Principi con- 
secrato, advecta honore decenti disponebat re- 
condere. 

66 Omnibus igitur dispositis et opportunis ad 
hzc peragenda utensilibus acquisitis, basilicam, 
in qua jam nuper humatus servabatur; nocturna 
eum suis aggreditur, quz proposuerat, perficere, 
ad locum, ut autumabat, eminentiorem corpus 
nobile desiderans advehere. Liminibus itaque 
reseratis illisque introgressis ante mediam fere 
noctis horam ; lux emissa coelitus omnes ecclesize 
angulos replevit, ac veluti meridiani solis splen- 
dore tam atrium quam et vicina quzeque claris- 
sime perlustravit. Metus quoque non minimus 
Reginam venerabilem, comitesque ipsius percu- 
lit, et ne propositis insisterent accrescentis splen- 
doris admiratione simul ac pavore detinuit. Cun- 


cta enim disponentis providentia, quae locum: 


eumdem pretiositate martyrii ejus insigniri de- 
creverat, patrocinio illius orbari, talibus ostensis 
indiciis, non sinebat. 

67 Porro Regina prudentissima, sagaci indu- 
stria divina perpendens magnalia, licet tanti con- 
jugis moesta maneret dissidio; tam perspicui 
tamen prodigii gratulatum indicio, jam se confi- 
dens advocatum apud Deum habere, eujus hoc 
sanctitatis signum intelligebat existere. Divinis 
itaque virtutibus cedens, et misericordiz sempi- 
terne debitas, vultu demisso grates jam cernua 
reddens, lta simul et anxia. 


Conjugis ad tumulum nobilis prosternitur ipsa, 
Crebris profusis perfundens fletibus humum, 
Commendans summo se precibus Domino, 
Et sua cuncía pium poscens disponere Chri- 
stum. 


VITA S. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 


Tune laerymis quoque ibidem largiter profusis, et 
gaudio moerore mixto perfusa, surrexit, Regina 
prudentissima : 


Ae cruce sacrata pariter sacrisque verendis 


decliva d facie genibusque scwpius flexis, resalu- 
talis : 


Multa diu secum prudenti corde revolvens ; 
Atque sui cari carissima pignora linquens, 


. preesentia tandem, non mente recessit. 


68 Requievit autem Rex Deo dilectus Canutus 
et martyr egregius eodem in loco annis bis qua- 
iernis et mensibus fere ter trinis, Olavo regni 
ejus successore imperante : usque dum crebre- 
scentibus virtutum miraculis, communi consilio 
et pari voto cleri totius et populi, singulis Pon- 
tificibus eum multitudine cleri aggregatis, sacris- 
que ejus ossibus igne examinatis, ex humi mole 
sustollitur et ab basilieam Australem, insigni 
lapideo tabulatu a fundamentis erectam, sed 
nondum penitus constructam, nunc vero postmo- 
dum ejus nomini consecratam e solenniter adve- 
hitur : ibique saxeo sarcophago impositus, in 
crypta reconditur. 

69 Illo autem e terra levato, evidentibusque 
signis eum Dei sanctum fore, declarato, Rex 
Olavus, quem ejus regni successorem predixi- 
mus, quo etiam regnante fames f et pestilentia, 
morbus, et hostium metus Dacix terminos occu- 
paverat, :gritudine tactus, veluti virtutum non 
electus inspector, vita simul et regno excessit : 
protinusque totius exercitus electione et populi 
acclamatione, prestantissimus Ericus, Deo pro- 
vehente, elementisque faventibus, ad regni jura 
conscendit, et totius Daci principatum pari 
omnium voluntate atque monarchiam obtinuit : 
moxque eo ad imperium evecto, utpote conversis 
temporibus, copia frugum arridebat, rerum opu- 
lentia exuberabat, pacis securitas, ut Salomonis: 
quondam temporibus, universos exhilarabat; quia 
et ipse Regibus per circuitum ac potentibus pru- 
dentia strenuus et consilio providus apparebat. 

70 His ergo temporibus pacis securitate, veluti 
opportunitate concessa, divina ad pretiosa Mar- 
tyris pignora erebrescunt magnalia, et militis sui 
preconia superni Regis indies adauget potentia. 
Csceis namque visus redditur, surdis auditus 
restituitur, mutis lingua resolvitur ;, manus 
arefactze restituuntur, debilium gressus repara- 
tur, Lazarica cutis emundatur, et omnibus, opem 
in nomine Jesu petentibus, sanitatis pariter et 
cclestis clementie auxilia conferuntur. Fama 
autem virtutum latius diffusa, confluit undecum- 
que multitudo fidelium ejus exorare suffragium : 
ut quem irritaverant persequendo, ejus patroci- 
nic juvarentur, sceleris commissi veniam devo- 
tione fideli expetendo. 

71 Rex vero prudentissimus, utilitati publicce 
providens, legatis ad Pontificem Romanum trans- 
missis gestorum facta innotescit, et ut devotioni 
fidelium auctoritate Apostolica consulat, deposcit. 
Qui Episcopis per circuitum consistentibus aggre- 
gatis, religiosique ordinis viris venerandis quam- 
plurimis, omnibus synodali more assidentibus, et 
quz Dei sunt tractantibus, silentio indicto, lega- 
tis ut jussa denuntient, ac simul legationis suce 
signa demonstrent, demandat. Rerum igitur ge- 
starum apicibus in palam prolatis atque perlectis, 
regiisque mandatis ab internuntiis facunde pero- 


ratis 


Sacri corpo- 
ris, igne 
prius exami- 
nali, eleva- 
tio. 


8 * 


E 


Olavi fame-' 
lici obitus, 
εἰ Erici feli- 
cioris succes- 
δῖο. 

f 


Plurimis ad 
S. Canuti 
corpus cre- 
brescentibus 
signis, 


Ε 
Jg 


Ericus Pon- 
tifici suppli- 
cat pro ca- 
nonixatione 
fratris, 


qui in album 
SS. Marlty- 
rum refer- 
tur; et pro 
Cnut Canu- 
tus appella- 
tur. 


Reducibus ex 
Urbe Erici 
legatis in 
Daniam, 


B 
hi 


celebrior 
redditur S. 
Canuti cul- 
tus, et ad 
ejus sepul- 
crum con- 
CUTSUS. 


€ 


Adela Roge- 
rio Apulie 
nupta, mu- 
nera mittit 
ad sepul- 
chrum S. Ca- 
nuti, prioris 
sui mariti. 


k 


DIE DECIMA JULII. 


ratis, immensas Omnipotenti. grates exsolvunt, 
qui in diversis mundi partibus electos suos glori- 
ficando manifestat. 

72. Ac ita.demum communi consilio et pari 
omnium decreto, Regem quondam. gloriosum 
beatorum in ccelis jam Martyrum adscisci decer- 
nunt collegio, cum martyrii gloria nominis etiam 
dignitate adaucta, ut qui pridem veluti vocabulo 
imperfecto et ligamine insoluto, Cnut nuncupaba- 
tur, jam ob sensus caniciem et gestorum matu- 
ritatem, ac pro eo quam maxime, quod jam in 
canone Sanctorum connumerandus adjudicabatur 
Canutus diceretur. Sie enim quondam Abrahe 
cum Deo fedus ineuntis, cum divinz familiari- 
tatis participio vocabuli adaugetur edictio, ut qui 
hactenus Deo cognitus, fide probabilis habeba- 
tur, ex hoc etiam inter homines rerum gestarum 
exercitio e£. generis ae nominis amplificatione, 
gloriosior ac magnificentior haberetur. Et pul- 
chre martyr pretiosus ac Deo dilectus Canutus, 
adinstar Abrahz, vocabuli amplificatione insi- 
gnitur, qui ejusdem Abrahz sinu exceptus, ceter- 
ne quietis felicitate perfrui evidentibus signis 
approbatur. 

79 Legati ergo Pontificali auctoritate roborati 
et tantorum ac tot illustrium virorum testimonio 
pariter confortati, beatissimi Petri Sanctorumque 
patroniciis, prout desideraverant adoratis ἢ, at- 
que a Pontifice mandatis glorioso Regi deferendis 
exceptis, Apostolica tandem benedictione condo- 
nàta, Ausonie terminos letabundi excedunt; 
beati jam indubitanter Canuti meritis prosequen- 
tibus, ac prosperum illis iter ubique conservan- 
tibus. Desideratas autem Dacis partes ingressi, 


et quousque ad propria devenirent, a singulis * 


affectuose ubicumque suscepti, regiam majesta- 
tem vultibus honorantes et ore salutantes, Apo- 
stolieee Benedictionis verba intimant, mandata 
denuntiant, et quze de impositis responsa perce- 
perint, lzetabundi perorant. Super quz magnifi- 
centissimus Heros abundantissime exhilaratus, 
magnates quique letificati, Pontifices cum clero 
gratulati, plebs universa, veluti nove pacis ad- 
nuntiatoribus advenientibus, summa exultatione 
congaudet, universorum opificem devotione extol- 
lens assidua, qui etiam in remotis orbis partibus 
talia suis fidelibus patrocinia divina providit cle- 
mentia. 

74 Exhine dejecta et confusa incredulitate 
infidelium, et erecta atque adducta religiositate 
fidelium , basilieze ejus dicandz martyrio con- 
struuntur, przedia condonantur, usibus apta sacris 
adhibentur : ut quemadmodum ad necem Princi- 
pis religiosi, pari conspiraverant consilio ; ita jam 
communi universorum locis in singulis devotionis 
frequentaretur obsequio. Relatu quoque virtutum 
ipsius ae Apostolieze exinde confirmationis cor- 
roboratione latius pervolitante, non modo e vici- 
nio, verum ex regionibus cireumjacentibus, no- 
bilium sicut et populi annuatim ὁ innumera mul- 
titudo, devotionis suze quique signa deferentes, 
ejusque suffragia fideliter deposcentes. 

75 Regina etiam Ethela prudentissima, ejus 
haetenus, ut prztulimus, conjux nobilissima, 
jam ultra Italie terminos Rogerii Apuliensis 
Ducis Illustrissimi thalami comes effecta, tantis, 
et adeo desideratis de carissimo quondam con- 
juge rumoribus auditis, superno & bonorum au- 
ctori debita referens, pretiosa dilecti sui pignora, 
pretiosis transmissis donis adornat; ut cui hie 
conjugii pudieis affectibus decenter inhcserat, 
eum jam a seculo sequestratum, ac superis asso- 


135 


ciatum, et mente recoleret; et quem | preesentia 
non poterat, 'muneribus transmissis decentibus, 
honoraret ἱ. Unde ex collatis et conservatis, [i 
Regis imperio, et Reverendi ejusdem Sedis Pon- 

tificis Humbaldi consilio simul et, adminiculo, 


EX MSS. 


Ossibus arca sacris insigni schemate facta. 
Conficitur, puro nitidi fulvique metallo, 
Cceruleis, croceis, pulchre decorata lapillis, 
Quo possent Sancti jam pignora sancta recondi. 


7/6 Anno autem sexto imperii magnifici Regis 
Erici, congregatis universis Daciz Pontificibus, 
cum multitudine cleri et terrze populo innumera- 
bili, pretiosas beati Martyris reliquias ex saxeo 
sarcophago exsumptas, atque e crypta, ubi hac- 
tenus servabantur, evectas, solennibus laudibus 
et ingenti letitia universis comitantibus, ab 
eodem, quem prefati sumus, Pontifice Hum- 
baldo xi Kalend. Maii, eadem qua preediximus 
arca, oculis peccatores m nos inspeximus impo- m 
Sitas, et ad instar nivis candidas , et serico 
decenti involutas, epitaphio simul imposito, hoc 
modo composito : E 


Jam ccelo tutus summo cum Rege Canutus, — : 
Martyr in aurata Rex atque reconditur arca, 
Qui pro justitiz factis occisus inique, 

Ut Christum vita, sic morte fatetur in ipsa : 
Traditus a, proprio, sicut Deus ipse ministro, 


Solennis re- 
liquiarum in 
novam lipsa- 
nothecam 
translatio, et 
Sancti epi- 
taphium. 


Et petiens n potum telorum pertulit ictum : n 
Lancea necne latus ut Christi perforat ejus. 
Ejus o et ante sacram sanguis sacer effluit aram. 0 


Spiritibusque sacris moriens satiatur in astris. 


Ossibus itaque sacris ejusdemque apicibus decen- 

ter collocatis, ccelestis thesauri pretiosus loculus 
recluditur, et omnibus ejus patrocinia requiren- 

tibus mensa p vitalis convivii spectanda super- y 
ponitur : dehineque ibidem virtutum perficiuntur 
insignia, et przsentibus perspicua, et opem ex- 
quirendo, petentibus efficiuntur probabilia. 

ΤΊ Hzc ego sacerdotum infimus Ailnothus, 
Anglorum orbe editus, et Daciz partibus annis 
numerosis peregrinatus, tibi, Rex preclare et 
Martyr pretiose, tua exarando gesta dictavi, 
certaminum tuorum conflictus posterum memo- 
rie tradendo q composui, et pulchrum, ut dici- q 
tur, hominem pietor ego feedus depinxi, monu- F 
mentum sre perennius exegi, quod non fluctuum 
impetus'absorbeat, non flamma vorax absumat, 
sed ad chaos ultimum usque permaneat, et tuc 
laudis in seculum monumenta retineat. 

78 Tu infelicitati meze apud Jesum precibus 
suceurre, calamitatibus miserere, angustiarum 
miserias releva, imbecillitatem sustenta, fragili- 
tatem alleva, crassa criminum caligine cireumfu- 
sum, virtutum tuarum splendoribus illustra, sar- 
cina admissorum jam jamque sub onusta deci- 
dentem, molibus peccaminum aggravatum erige, 
ab Euangelieis latronibus saucio ae semivivo 
relicto, miserationis opem admitte, cicatricum 
plagas antidoto intercessionis tu: infuso, obdu- 
cito; vitiorum putredines expurga, ad stabulum 
divinze reconciliationis inducito, ut in tabernacula 
quantulumeumque intromissus :terna, te cum 
tuis concivibus conspicere, et ad januam regni 
vel ultimus merear assistere. Et quia de nitido 
fuscus, de mundo spureus eloqui sum aggressus, 
lingue procaci indulge, labiis audacibus ignosce, 
et Verbo, per quod omnia sunt condita, cunctos 
fideles reconcilia, cujus majestatis potentia non 
desistit in secula. Illi eum Patre et costerno 


Pneumate 


Eyilogus au- 
ctoris, 


quo pracipue 
S. Canutum 
invocat. 


EX MSS. 


136 VITA S. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 


Pneumate benedictio, honor, laus, et gratiarum 
actio sempiterno maneat et accrescat tempore. 


Amen. 
ANNOTATA. 


a Apud Meursium hic inseritur caput, in. ejus 
editione 29, quod. complectitur S. Canuti et socio- 
rum, ejus causa interemptorum, seu brevem marty- 
rii historiam, anno 1582 in. Sancti ipsius lipsano- 
theca repertam, de qua egimus in Commentario 
praevio num. 5. Utrum in prima editione Hafniensi 
etiam habeatur, non. indicavit Meursius; ceterum 
non satis opportune hoc loco intrusam existimo, 
cum narrationis filum. plane interrumpat ; ad rem, 
plusquam satis descriptam, parergon inutile. Satis 
hic sit, nec verbum in Ms. nostro de ea re inventum 
fuisse. . 

b Crediderim voluisse dicere, altarium orna- 
menta blattis, tineis et. muribus deputanda. Sed 
auctoris hujus stylus severius discutiendus non est. 

c Active, pro verberandum, vel plagis afficien- 
dum. 

d Multa hic aliter legit Meursius, sed qua sensu 
ab hisce non differunt. Pro decliva facie, habet de- 
clinata, utrumlibet selige. 

e Non videtur aliter legi posse. Nihil significat 
Meursii constructio : nec vero ejus: nomini conse- 
cratam. 

f De fame aliisque Daniz plagis sub Olavo rege, 
plura habes in altera Vita per Saxonem scripta, sub 
finem. 

g Mutila hic denuo Meursii lectio, in qua desunt 
hac verba : surdis auditus restituitur, mutis lingua 
resolvitur. 

h Nemo observabit, deesse lic quidquam ; addun- 
tur tamen in editione Meursii lec duo vocabula, 
honoratis et exoratis. . 

i Recta, opinor, lectio; nee satis intelligas, quid 
velit Meursius per annuntium occurrit multitudo. 

k Neque hic apud Meursium sensus est, super 
bonorum auctori. 

] Satis explicat auctor quz ad Adelam spectant. 
Vide Acta B. Caroli Boni tomo 1 Martii pag. 162 
et 204. 

m Quid sibi vult. Meursius, dum legit oculis 
peccatricibus ? 

n Multa in hoc versu variatio. Meursius scribit : 
Atque petens polum ; Olaus Wormius: Et pe- 
tiens polum; Pontanus: Et patiens potum. Prz- 
ferrem, si dici posset : Et patiens sitim ; quod sal- 
tem aquivalere-potest: Atque petens polum. Zlige 
quod, magis placet. 

o Deest hic versus in editione Meursii, qua etiam 
Hafniensem carere asserit ; nos servandum putamus, 
cum et hic et apud Pontanum et. Wormium expresse 
reprasentetur. 

p Corrigit pro suo arbitrio Meursius mensa, 
quem secuti sumus ; sed forte errat, sensus enim 
emigere videtur ut pretiosus loculus menses su- 
perponatur; verum tunc legendum erit spectandus. 

q Sic denuo Meursius, licet in ejus et mostro 
exemplari legeretur tradenda, quod optime referre- 
tur ad gesta. Verum si respiciatur ad conflictus, 
legendum. esset &radendos. Sed de his et ejusmodi 
minutis satis dictum sit. Reliqua est ultima Meur- 
511 correctio, ni fallor, dum scribit in epilogo, sar- 
cina admissorum jam jamque sub onusto fasce 
decidentem , ubi noster habet sub onusta, expun- 
cto fasce. Neuter sensus admitti potest, nisi onu- 
stus sumatur pro gravi seu ponderoso. 


Sequatur Vita altera Sazonis Grammatici, qua 
ez jam dictis satis illustrata. est : 


VITA ALIA 
Auctore Sazone Grammatico. 


anutus Suenonis filius, propitize fortuuce be- 
K neficio, summis naturc dotibus cumulatus, 
magno cum experimento ztatem animo przeeu- 
currit. Quippe contracta juventute, Myoparonum 
piratica monstra perdomuit, Sembicis atque Esto- 
nicis illustrem troph:is adolescentiam egit, no- 
visque virium gradibus, paterni roboris funda- 
menta transcendit : quae victoria futurum ejus 
dominium ominata est. Pro amplificanda tuen- 
daque patria juges excubias gessit, rerumque, 
quarum ob infirmam :zetatem vix spectator esse 
potuit, auctor haberi presumpsit. Quinetiam 
juvenile corpus continuo usu ad bella impigre 
conficienda, armaque viriliter sustinenda firma- 
bat, famaque ejus bellica vi in tantum claritatis 
excessit, ut redivivum magni Kanuti spiritum 
fortunamque simul cum nominis videretur com- 
munione sortitus; adeo ut nullus eum paterni re- 
gni successione potiturum ambigeret. Neque 
enim virtute jam maturus, honori intempestivus 
videbatur. Sed nec liberalitatis species ejus ado- 
lescentiw defuit. Cujus fratrem Haraldum natu 
majorem, obtusi admodum cordis, inter juventze 
initia perpetuus inerti: sopor oppressum tenebat. 
2 Suenone autem defuncto, regiz successio- 
nis delectum anceps popularium sententia per- 
tractabat. Major namque Danorum pars, memor 
quantis per Kanutum private adhue fortunz pe- 
riculis objecta fuerit, graviora, si regnum indue- 
ret, verita, maligna virtutis interpres, quod glo- 
riz ejus accrescere debuerat, iniquissima merito- 
rum zstimatione dammabat, elevatis virtutum 
premiis, clarissima ejus opera repulsz turpitu- 
dine rependendo. Igitur ut hunc negotiorum metu 
perosa ; ita Haraldum otii cupiditate complexa, 
audacie hebetudinem protulit, ignavumque sibi 
Regem maluit imperare, quam fortem. Quamob- 
rem egregie indolis claritate contempta, nega- 
tum virtuti culmen vitio tribuere non erubuit, 
repulsa fortitudine, inertiam honoribus insecuta. 
Verum hunc ingratze mentis habitum fücosa ra- 
tionis specie colorabat; Haraldum perinde ἃς 
natu majorem, ipso nature jure regno debitum 
certans. Genus affectionis inusitatum : hunc virtus 
invisum, illum vitium probabilem fecerat. Soli 
Scanienses, justa animi inclinatione provecti, 
Kanuti probitate culta, Haraldi desidiam re- 
spuebant. Porro Haraldus plerosque fraternze 
partis fautores, legum emendatione, liberiorisque 
vitz jueunditate promissa, per subornatos in 
gratiam suam solicitandos curavit. Ita a Kanuto 
vulgi animos partim spes, partim metus avertit. 
Ipse, deficientibus a se copiis, tribus dumtaxat 
rostratis navibus in angustissimas Scanici maris 
fauces elabitur, regno carere jussus, cujus ipse 
incolumitatem protexerat, terminos auxerat. Ubi 
fraterna legatione, regni communionem spon- 
dente, reverti monitus, spretis mandatorum 
blanditiis, Suediam fugibundus intravit, perquam 
stultum ratus, ejus se promissis in fracta fortu- 
na credere, cujus eadem adhuc vigente minas 

acceperit. 
3 Mox perinde atque injuriarum oblitus, in- 


tactis 


S. Kanutus 
adhuc adolte- 
Scens, pira- 
tas domat. 


Haraldus 
Rex Danie 
creatur ; 


A 


cui mortuo 
succedit Ka- 
nutus 


Episcopis et 
toti Clero 
plurimum 
[avens, 


alque iu ec- 
clesias egre- 
gie liberalis. 


DIE DECIMA JULII. 


tactis patrie rebus, bellum adversum Orientales, 
vivente patre coeptum, enixe prosequitur. Inte- 
rim Haraldus regnando biennium emensus, de- 
fungitur. Quo mortuo, Kanutus fraternis suffra- 
giis in regni fastigium revocatus, Orientale bel- 
lum, quod in adolescentia orsus, in exilio auspi- 
catus fuerat, accepto solio, potius amplificandze 
religionis, quam explendz cupiditatis gratia, to- 
tis viribus innovandum curabat, cum incremen- 
tis fortunze etiam claritatis augmentum appre- 
hendere cupiens. Nec ante manum ab incepto re- 
traxit, quam Curorum, Sembonumque ac Esto- 
num regna funditus delesset. Deinde, sublato 
hoste, nuptias circumspiciens, finitimaque con- 
jugia obscura ac dignitate sua minora reputans, 
Preefecti Flandriz: Roberti filiam Ethlam in ma- 
trimonium advocavit, ex qua filius ei Carolus ob- 


' venit. Cumque Magnatum insolentia solutos he- 


betatosque prisci juris nervos adspiceret, omni- 
bus ingenii modis ad reparandam patrii moris di- 
seiplinam connisus, probatioris justiti:e cultum 
severissimis edidit institutis, contusumque et la- 
bentem zequitatis tenorem in pristinum habitum 
revocavit. Non sanguini, non necessitudini, quo 
minus juste se gereret, indulgentiam habuit: 
nullius amiciti:e aut familiaritati impunitatem 
injuriz tribuit ; sed omnia antiquz consuetudi- 
nis momenta przecurrens, labefactatum juris vin- 
culum tenacissimo nexu adstrinxit, ac paterne 
severitatis vestigia solicitus usurpavit, eoque stu- 
dio gravissimas Majorum offensas contraxit. 

4 Sacris decus suum reddebat ; sacerdotia ge- 
rentes gratie nutrimentis prosequebatur; cum- 
que ab inerti et rudi populo parum justam Pon- 
tificibus venerationem haberi conspiceret, ne 
tanti nominis potiores inter privatos relinqueret, 
decreti cireumspectioris industria, Principum eis 
consortionem indulsit, ipsisque primum inter 
Proceres locum, perinde ac Ducibus, assignavit, 
auctoritatem honore concilians. Providit etiam, 
ne tanti officii pondus zequo minor veneratio ca- 
peret, inque summa religionis arce positi, infima 
cultus conditione vilescerent. Nec solum Ponti- 
ficibus dignitatis incrementa. donavit, sed etiam 
privatorum Clericorum ordinem benignissimis 
decretis adornare studebat. Nam quo cumulatio- 
rem eis honorem redderet, litteratorum contro- 
versias, vulgaris fori conditione exemptas, ad 
ejusdem professionis judicium relegabat. lisdem 
religionis reos, objecta repellere nequeuntes, pe- 
cuniaria mulcta puniendos permisit. Quibus etiam 
in omnia, quze adversum divina committerentur, 
animadversionis arbitrium tradidit, cunctasque 
hujusce generis actiones, Sacerdotali judicio de- 
stinatas, a publico foro secrevit, ne honore im- 
pares conditio szequaret. Quamobrem dignitati 
pondus adjecit, decusque privato fastigio excel- 
sius eorum respectui inesse voluit. Quo effectum 
est, ut Danorum nemini, nisi Regi aut Ponüfi- 
cibus, eique, qui potissimus regni successor ad- 
vertitur, domesticis quemquam liceat actionibus 
postulare. Idem populares, adhue saerorum ru- 
des, decimarum religioni assuefacere conabatur. 
Sed propositi irrita suasio fuit : quippe maturi- 
tatem rerum capere novelli cultus rudimenta ne- 
quibant. 


5. Ne autem Sueno Episcopus promissam tem- 


pli refectionem negligentius exequi videretur, 
eoptam Roschildensis sacrarii fabricam ad finem 
usque perduxit. Cujus excolendi gratia coronam, 
arte impensaque operosissime elaboratam, in ejus 
ornamentum appendit, existimans, regias opes 


Tomus 1 Julii. 


197 


potius sacrorum splendori, quam humanz avari- 
{160 servire oportere. Egynus quoque iisdem fer- 
me temporibus, opitulante Rege, Laurentianz 
:dis inchoatum ἃ se opus explicuit. Quibus Rex 
dedicari jussis, mirificam dotis nomine munifi- 
centiam erogavit. Nam in zde Laurentiana an- 
nua cantorum stipendia, Pontificis subsidio ful- 
tus, instituit. Ipse enim partim ex fisco suo 
Regisque latifundiis, partim Antistes ex ante 
collatis templo beneficiis quotidianos eorum sum- 
ptus exhibuit ; tantaque inter ipsos religiosi 
certaminis alacritas fuit, ut uter in Deum vene- 
rabilior fuerit, incertum extiterit. Prima itaque 
dedicationis die Rex solenniter altaria venera- 
tus, quartam regii numismatis, quartanr suc in 
cives exactionis, quartam zstivi census portio- 
nem ei, qui pro tempore loci Antistes extiterit, 
muneris loco perpetuo jure possidendam conces- 
sit. Nec parcius privata Clericorum jura tutatus, 
ab eis, qui sacrarii rus excolunt, universum pene 
regie pensionis jus adscriptis chori ministris 
deferendum curavit. Ceterum detractz ' expedi- 
tionis pcenas, ac violatz pacis vindictam, eorum- 
que, qui propinquis vacui decessissent, heredi- 
tates regii dumtaxat juris esse voluit. Itaque non 
minorem in edendis templorum privilegiis, quam 
prestandis beneficiis, auctorem egit. Et, ut legi- 
bus suis zeternitatem conciliaret, eas convellere 
conaturos Antistitum exeerationi subjecit. Cujus 
edicti, postmodum a multis temere pertentati, 
vetus adhuc ratio perseverat. 

6 Rex vero cum in omnibus sancte se indu- 
strieque gessisset, przecipue religionis caritate 
conspieuum prebuit, nec umquam remotos ab 
exactissimo ejus cultu oculos habuit. Qui cunt 
fratrum suorum turbam juveniliter intemperan- 
tem patrie admodum onustam videret, largis 
uberibusque stipendiis alitam, uno dumtaxat 
Olavo, Slesvici partibus presidente, in cliente- 
lam assumpit, ac publicum pondus privato leva- 
vit impendio. Tandem Danorum nomen, armis in 
desidiam cadentibus, a paterni avunculi tempo- 
ribus obrutum animadvertenti, novandarum re- 
rum cupido subrepsit. Utque ejus animum certius 
representaret, non contentus studia sua Orien- 
talibus decorasse victoriis, Angliam, infelicitate 
amissam, hereditatis duxit nomine repetendam. 
Recolebat enim bellicam Majorum gloriam, cum- 
que opibus imperii fines nullo magis, quam An- 
glicis crevisse titulis, majoremque eis ex unius 
insule, quam totius Orientis spoliis incessisse 
splendorem. À quorum imitatione deficere, sto- 
lidi atque degeneris animi esse, satiusque regno 
carere, quam inter parvule telluris angustias 
inclusum majestatis usum habere. Ut ergo nego- 
tiorum conformitate, Majorum fortitudini respon- 
deret, operamque eorum studiis consentaneam 
ederet, atque aviti nominis gloriam :equaret, 
omnium, qua paterna corrupisset inertia, refe- 
etionem su: commendabat industriz, parentem- 
que perosus, avum zemulatus est. 

7 Primum igitur occultum. Olavo consilium 
prodit, eoque id ipsum hortante, rem deinde po- 
pularibus aperit. Alacris omnium assensio fuit. 
Sed quem Rex sibi fraterna caritatis vicissitu- 
dine respondere crediderat, latenter zemulum ha- 
bebat, insidioseeque ejus adumbrationis ignarus, 
affectum referri sibi, quem ipse impenderet, zesti- 
mabat. Quem etsi prudentia secus monuit, san- 
ctitas tamen malignam de fratre suspicionem re- 
ferre prohibuit : ne consanguineam fidem temere 
damnare, inque fraudis metu hostes ac necessa- 

23 


rios 


EX MSS. 


* An non de- 
irectalze ? 


E 


Fult 4n- 
gliam armis 
repetere ; 


sed fratris 
Olavi per[i- 
dia turbatur 
expeditio. 


138 VITA S. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 

&xwss. — mios juxta ponere videretur. Verum Olavus affe- moribus ignobilem fecerit. Post hec rex Olavum D 
ctatione regni, pletatis erga germanum oblitus, catenis coercitum, navigioque in Flandriam re- 
perfidissimi pectoris habitum summa fidei simu- legatum, carcerali custodi:te mandandum curavit. 
latione tegebat, vulgatumque Regis propositum — Cujus captionem conjurati parum fama aut nun- 
nonsolum adulationibusfovit,sedetiamhortamen- tio experti, quo callidius exercitum solverent, 
lis instruxit: non quod potentissimum regnum inertem regis moram absentiamque causati, clas- 
ab eo recuperari posse speraret, sedutimperatz? sem clandestino monitu cireumventam, domos 
rei diffieultatem in odium imperantis converte- abire jusserunt. Quam rem si quis palam exhor- 
ret. Enimvero fratris animum fastidiose zsti- — tatus fuisset, publicatis bonis, autin exilium agi, 
mans, piissimum ejus amorem parricidali fraude ^ aut capitali supplicio affici lege merebatur. Quam 
pensabat. Nam cum eum, quod neglectam ante ob rem defectionis incentoribus tutissimum vi- 
severitatem novis legibus restituisset, civibus in- sum, ut sine ullo auctore ipse sibi populus deser- 
visum animadverteret, quo odium ejus cumula- tionis licentiam vindicaret, ne tam privatum dis- 
tius redderet, quod publice displiceret, privatim — cessionis crimen, quam publicum haberetur. 
exequi stimulabat. Et ne solus insidias volveret, ^ Tantum autem apud improvidam multitudinis te- 
lecta societate clandestinz conjurationis coetum — meritatem insidiosa Magnatum ratio valuit, quod 
instruxit. Nec frustra ingenium fuit: quippe pri- plebs non minus eorum auctoritate, quam more 
mores, quorum violentia regiis sanctionibus re-  tzedio adducta, fidentissimam revertendi liberta- 
tusa fuerat, parricidalis cum Olavo propositi tem acciperet. 
consortium habuerunt; Kanutus vero omnium 9 Cujus facti Rex cognitione suscepta, dolo- ex pecunias 
animos glorie magis, quam sceleri intentos rem prius, deinde letitiam egit. Siquidem inju- ΤῊ ἀρ οτος 
existimans, imperata classe, Lymici maris oris riam in religionis habitum formavit, muletzque mulctat, 

5 advehitur, a quo brevissimus in oceanum transi- nomine primam exigendarum decimarum occa- bes de 


tus patet, quondam navigiis pervius, nunc vero sionem corripuit, lztatus quod ei utilissimam /utionem 


inutare stu- 


interjecta arenarum'mole perclusus. Hic Rex fra- 


propositi rationem opportunitas conciliasset, suo- 


det : 


iernum diu przstolatus adventum, navigandi que dedecore sacrorum decus instruere liceret. E 
cunctatione exercitus alacritate est excussus. Cumque Magnates Olavum, quem sibi factionis 
Nam Olavus, reddita tarditatis ratione, veniendi ducem futurum speraverant, a fratre interceptum 
moram in dies extraxit, commentumque cas- audissent, proposita fraude defecti, summam ejus 
sande expeditionis exagitans, alimenta perfidie ^ dissimulationem egerunt. Itaque Rex, accersita 
mendaci impedimentorum simulatione queerebat, postmodum concione, docet quantum Danicis 
eo moram trahere cupiens, donec aut Regem armis militaris semper disciplina profuerit: Ma- 
sine eo proficiscentem, interim ipse regno priva- jorum imperiis a minoribus semper optempera- 
ret, vel tarditate suspensum, exercitu destitue- tum fuisse, Regum auctoritatem popularibus in- 
ret; Rexque vel desertorum impunitate despica- niti suffragiis: Principum famam nullo magis, 
bilis, vel poena cunetis invisus evaderet. Ita et quam militum fide crevisse: eorumque nullius 
fratrem et dominum adventus sui eunctationelu- momenti imperium esse, si non plebeiis subsistat 
dificans, tam vafrz, tamque insidiose rationis auxiliis. Sibi vero nuper ignotam Regibus contu- 
commento, generosi ae fortis propositi molitio- —meliam obvenisse, inusitatz defectionis auctores 
nem subruere conabatur. hebetudinem audaciz protulisse, aviditate otii 
SM Hur Cü- 8 Nec eum callida consilii ratio fefellit. Nam speciosissimze rei negotium subruisse. Adjecit 
v^ ps er i iota a Rege classis, fastidita ejus expectatione, quoque, quanta pecunie summa ob impium de- 
ΕΣ di- defecit. Rerum enim, qu: a fratre gerebantur,  sertionis crimen damnari meruerint, gubernato- 
Preritus. — ignarus, morantis adventum sepenumero man- rum singulis quadragena nummum talenta, terna 
datis exegerat: cum tandem de ejus perfidia cer- remigum unicuique mulctze loco numeranda pro- 
tor factus, classe przstolari jussa, Slesvieum ^ ponens. Nemine collationem abnuente, promissa 
lectissima manu festinato contendit: ibique fra- — zeris solutio est. Quo cognito, remittere se Ka- 
C trem inopinatum et attonitum intercepit. Deinde — nutus illam exactionem, si Sacerdotibus decimas — F 


productum aceusatumque, mec objecta valide 
propulsantem, perinde ac convictum, impoten- 
temque defensionis, compediri a militibus jubet. 
Qui indebitam regio sanguini contumeliam suis 
manibus administrandam negabant: cujus tanta 
apud ipsos veneratio fuit, ut ex eo ortos, morte 
quam vinculis muletare mallent, tolerabilius rati, 
quod communis conditio admittit, quam quod ser- 
vile supplicium exigit. Sed et gentis nostrze vere- 
cundia summam in vinculorum poena turpitudi- 
nem reponere consuevit, hisque affici omni fato 
tristius ducit; ingenuas mentes probroso, quam 
cruento supplicio punitiores existimans, tanto- 
que alterum altero speciosius censens, quantum 
nature habitus a fortunz vitio distare creditur. 
Mandatam militibus operam communis frater 
Ericus exequitur, plus justi imperii, quam iniqui 
germani respectui tribuendum, nec sanguini par- 
cendum, dum vitia puniuntur, existimans : quip- 
pe quem virtus defecerit, nullam stirpis reveren- 
tiam obtinere, animique labe fcedum, omnem ge- 
neris infuscasse splendorem. Igitur non tam fra- 
iris nomen, quam parricidze propositum intue- 
batur. Adeo sanguinis pretium vilescit, cum se 


erogare voluissent, edixit. Tunc concio, petita 
consulendi licentia, paulisper a Rege delibera- 
tura secedit, an propositis satisfieri conditionibus 
oporteret. Utraque exhibitu difficilis zestimata. 
In solvendo namque cre, complures inopia affi- 
ciendos credebant; decimarum vero pensionem 
omni 2vo celebrandam, seternam debitoribus in- 
fligere servitutem. Igitur quasi in tristium rerum 
contextu minus aspere delectum facturis, acer- 
bior visa, cui comes diuturnitas affuisset. Nam 
cum altera se tantum, altera posteros quoque 
puniendos adverterent, presentem inopiam per- 
petuo muneri przatulerunt. Itaque temporum 
swstimatione facta, quo sibi tantum, quam quo 
posteris poenam crearent, culpam redimere pra- 
optantes, semel :re, quam semper libertate, de- 
fici maluerunt, jure elicitum, dedecore vacuum : 
persuasione extortum, probro obnoxium rati. 
Quin etiam annuam alienis frugem dependere, 
ignomini; , non religioni, attinere censebant. 
À quibus cum Rex deteriorem conditionis par- 
tem approbari videret, simulata pecuniz exactio- 
ne, Septemtrionales Jutie partes ingressus, 
Tostonem, cognomine Peculatorem, ejusque col- 


legam 


hinc Lurbae 
in exactores 
et in Regem, 
qui in Fio- 
niam fugit, 
ubi a Blacce- 
ne proditur. 


C 


DIE DECIMA JULII. 


legam Hortam, colligendze pensionis quzestores 
instituit, muletz;e metu decimarum religionem 
disserere cupiens. lisdem defectorum res, sesti- 
matis possessionum pretiis, intactas dimittere 
jussum. Qui mandatum immitius, ac jussi fue- 
rant, executi, iniqua plebem exactione pulsabant. 
Quam rem cmuli Regis in popularium concilio 
deplorantes, calumniam mendaciis exaggerabant. 
Veris quoque majora fringentes, invisos cunctis 
reddidere qusstores. Quippe militum opus, non 
Regis imperium, judicabant: nec jubentis, sed 
jussi studium intuebantur, 

10 Quorum instinctu multitudo Qusstores 
adorta, communem injuriam publica consterna- 
tione cohibuit, magis, quid fieret, quam quid 
fieri jussum esset, inspiciens. Nec eorum czedi- 
bussatiatà, in Regem quoque vesana prorupit. 
Qui impetum ejus opportune sua ratus absentia 
declinandum, Slesvicum concessit: ibique con- 
jugem cum filio constitutam, si res sinistre ces- 
sissent, perfugere in patriam jussit nullum inter 
perfidos presidium. habituram. Siquidem intem- 
pestivum regno heredem domesticorum arbitrio 
relinquere verebatur. Igitur Vuandali, solam si- 
bi in armis libertatem restare credentes, fug 
ejus, perinde ac victores, insultare coeperunt. 
Qui cum imminentibus Jutis, et vetera auxilia 
deficere cerneret, nec nova temporis angusti 
contrahi sinerent, quo tutior secessu foret, Fio- 
niam petit, salutem insulze przesidio quzsiturus : 
ubi nihilominus indignam religiosissimo spiritu 
suo violentiam expertus est. Hinc enim Jutis au- 
cta s:eviendi fiducia, concitatam multitudinis te- 
meritatem exacuit: hine grassandi presumpta 
libertas, tristem Regi Kanuto procellam inflixit. 
Sane populares, penze metu in cceptum omittere 
veriti, perseverantiam magis sceleri exhibendam 
duxerunt. Neque enim bis lzesum poenam noxiis 
remissurum credebant. Ideoque ejus exitium si- 
tientes, ardentissimo odio sanctissimi viri necem 
petebant : ae veluti venize desperatione compul- 
si, hostem tollere, quam ultorem experiri ma- 
luerunt. Nec suis eum finibus exegisse contenti, 
Fionia quoque propellendum decernunt. Jamque 
Rex accepto trajectionis nuntio, Sialandiam emi- 
grare statuerat, cum Blacco quidam, primam ip- 


sius familiaritatem adeptus, sed nihilo minus. 


eum occulte perosus, simulate fidei consilio hor- 
tatur, fuge pareat, Othoniensis pagi preesidia 
expetat, nec femineo more latebram circumspi- 
ciat : se interim plebis acta speculaturum, blan- 
ditiasque ire ejus oppositurum promittit. Quod 
si plebis animum mitigare nequisset, tanto ante id 
Regi pronunciaturum, quantum fugze oceupandze 
satesset. Consilio obtemperatum est. Tunc Blacco, 
omissa legatione, sinistris plebem monitis palpi- 
tans, conciliand:e gratize loco, odium Regiimpen- 
sius struit. Hortatur, quam celerrime calumnic 
auctorem occupent, nec fugacem elabi permittant : 
oppressionum vindices tyrannum, non Regem, 
fastidire commemorat : carere culpa, quod hone- 
statis emulatione committitur : patri:e tutores, 
perinde ac pietatis ministros, parricidio exui : 
privatum abesse crimen, ubi publieze libertatis 
vindieta peragitur. Przterea miserrimos, coepti 
irritos; compotes, felieissimos fore. His atque 
consentaneis modis solicitato in Regis necem po- 
pulo, adversum immerentis caput funestos om- 
nium conatus erexit, eaque actione consternatam 
amentia plebem, veluti furiali quadam face suc- 
cendit. Statimque impetus crevit, ubi hortatorem 
habere ccpit. Neque enim temeritati ejus con- 


139 


stantiam suam objecit, sed publicze sese dementize 
auctorem adscripsit. Igitur incitatior seditionis 
procella, pestifera ejus concione deferbuit, gra- 
viorque tempestatis incentorem nactis tumultus 
erupit. Inde reversus, pacatiorem populi animum 
nuntiat : facile consternationis procellam acquie- 
scere, si Rex iram mutuo deponere, reisque pce- 
nam remittere voluisset. Quem Rex fidum lega- 
tionis ministrum ratus, regalis magnificentize 
convivio excipit, malignumque suz pietatis in- 
terpretem donis prosequitur. Utrobique gratia 
perfidize habita est. Nam Blacco alterna partes 
vice subiens, corrupto legationis officio, pro. me- 
diatore proditorem agere ccepit, atque ex spe- 
culatore sceleris hortator evasit sinistre Regis, 
falso plebis animum interpretatus. Ita pellacis 
viri mendacium, legationis titulo involutum, R&- 
gem pariter ac populum fefellit : hune, ne im- 
minentem vitaret; illum, ne parceret expectanti. 
11 Eumdem die postera Rex prioribus paria 
pollicentem, ad speculanda seditionis acta dimit- 
tit, communemque hostem, inter se et vulgum 
creandz pacis auctorem: assumpsit. Nec solita 
legato perfidia defuit : cujus pestiferis monitis 
instincta plebs, vehementius adversum Regis ca- 
put consternationem destrinxit. Kanutus interim 
quotidianis sacrorum solennibus assuetus , ne 
quid religioni preeponeret, Albani zedem sacram, 
pro se deprecaturus, accedit. Quippe precibus 
Deum, quam hostem armis, ne quid charitati de- 
traheret, aggredi przeoptavit : ubi dum religioni 
vacando officia sanctitatis exequitur, consterna- 
te multitudinis corona armis sacrarium clausit. 
Quotquot ergo ex militibus hostem preecurrere 
poterant, periculi consortium affectantes, Regem 
petebant, ejus in seipsos discrimen transfundere 
cupientes: cumque salutem secessu consequi 
possent, periculum presentia qucesierunt, mor- 
teque clari, quam fuga tuti fieri maluerunt. 
Quanta porro humanitate clientelam hanc abun- 
dasse credemus, quie ne infelicem domini fortu- 
nam desereret, periculo sese, quo vitare licebat, 
opposuit, inque magna fugiendi copia salutem 
Regis, quam suam, tueri satius duxit! Benedi- 
ctus quoque fraternitatis nexum fide imitatus, in 
templo cum fratre commori destinaverat; Ericus 
vero seorsum ab hoste conclusus, cum solus 
multitudinem sustinere nequiret, per medios ho- 
stium globos, ferro secessum molitus, erupit. 
Tune nemine religiosz pacis domicilium violen- 
ter irrumpere presumente, primus Blaeco, cun- 
ctantibus ceteris, ferro valvas petivit, ductuque 
suo eamdem cunctis licentiam tribuit. Ita se non 
sacrilegii modo, sed etiam publici parricidii du- 
cem auctoremque exhibuit. Quod videns plebs, 
concitato seditionis motu, templum aggreditur, 
eoque irruptione facta, divinos lares ac sanctis- 
sima penetralia sacrilega tempestate fedavit. 
Verum Blaeco in ipso, quem irruperat, aditu 
trucidatus, datis parricidii piaculis, violati sa- 
crarii poenas pependit : mors ejus, interfectoris 
exitu vindicata est. Itaque alterius fato scelus, 
alterius pietas causam prebuit. Crediderim tune 
pium cruorem parricidali permixtum, separatis 
fluxisse meatibus, atque sine ulla rivulorum com- 
munione hine sacrum, inde scelestum sanguinem, 
dividuis alveis incessisse. Benedictus liminibus 
irruptorem excipiens, dum foribus acrius propu- 
gnat, occiditur. AA 
12 Rex ipse inter cruentos imminentis vio- 
lentis strepitus, fiducia conscientiw, eumdem 
mentis habitum tenuit, neque religioni parcius, 
quam 


EX M$8. 


Concitatus 
populus San- 
ctum in tem- 
plo aggredi 
audet 


E 


EN MSS. 
et primo fra- 
trem deinde 
ipsum, pec- 
cata confes- 
sum interi- 
mit. 


Miracula S. 
Kanuti impii 
obscurare co- 
nantur. 


140 


quam si periculum abesset, vacavit, ne plus ab 
eo timoris quam constantize viribus indulgeretur. 
Sed ne extrema quidem ejus hora sanctitatis 
studio vacua fuit. Nam cum parietem undique ἃ 
popularibus perfringi, (quippe ligneus erat) ideo- 
que propinquam sibi necem instare animadver- 
teret, aecersito Sacerdoti factorum areana con- 
fessus, per summam moeroris acerbitatem pree- 
terit; vite culpas absolvit, preemiumque sibi 
penitentie salubritate concivit. Tantum enim in 
innocentia sua fiducie reposuerat, ut mortem 
non perieulo oppressus refugere, sed metu va- 
cuus appetere videretur. Quin etiam propassis 
utrimque brachiis ante aram, fati securus occu- 
buit. Ubi dum vietimz:e more prostratus pereus- 
sorem expectat, immissz per fenestram lancez 
mortifico jactu confossus, pium mortis sacrifi- 
cium edidit, profusoque militum sanguine, suum 
ad ultimum erogavit. Enimvero crebris undique 
telis petitus, corpus immobile tenuit, nec ante 
loco, quo cubabat, excessit, quam feretro man- 
daretur extinctus. Ex eujus sanctissimis vulneri- 
bus plus glorie, quam cruoris effluxit : quippe 
presentis vitze exitu initium melioris accepit, 
hostili judicio punitus, divino servatus. Felix eo- 
rum parricidium, qui quem terrestrium virtutum 
orbe exemerant, coelestium usibus applicabant, 
caducaque et fragili potentia spoliatum, solidze 
atque zternz felicitatis compotem statuerunt. 
Sed et clandestina ejus virtus perlucidis postmo- 
dum experimentis enituit. Hzec. autem audiens 
Regina, patriam cum filio impubere repetit, gemi- 
nis post se relictis filiabus : ex quibus Ingertha 
Folconi Suedieze gentis nobilissimo nupta, Bene- 
dictum , Kanutumque filios habuit : iisdemque 
mediantibus, Birgerum, qui et nune extat, Sue- 
die Ducem cum fratribus suis nepotem accepit. 
Verum ex Czcilie matrimonio Ericus Gottho- 
rum Przfectus, Kanutum cum Carolo procrea- 
vit. Ex quibus generosissimarum imaginum mu- 
rierosa posteritas, clara propinquitatis serie co- 
hzrens emersit. . 
13 At populus, perempto Rege exultans, quod 
scelus deflere debuerat, insultatione prosequi, 
voluptatis loco reputabat. Qui cum »varricidio 
pietatis causam pretexeret, idque tyranmicidii 
nomine coloraret, militem suum Deus mercede 
fraudari non passus, arcanam sanctissimi viri in- 
nocentiam manifestis publicavit indiciis, eximio- 
que vitze ejus splendori etiam clara mortis orna- 
menta concessit. Sane ad coarguendam parricida- 
rum malitiam, puniti merita miraculosis prodidit 
argumentis, ignotamque vulgo virtutem mirifico 
rerum fulgore detexit. Quorum plebs admira- 
tione perculsa, virtutis invidiam egit, conspi- 
cuamque signorum experientiam diu nequidquam 
infuscare tentavit. Veteris namque invidie fre- 
mitu, ac pristinis odii viribus pertinacius excan- 
descens, adduci non poterat, ut divinis honori- 
bus coleret, quem ob scelus a se interfectum 
putaret; rem coelitus declaratam, humanis argu- 
mentis abnegare conando. Quamquam enim dam- 
natos a se mores, colesti judicio comprobatos 
videret, ad dissimulandam tamen occultandam- 
que miraculorum fidem, justam czedis causam 
fingebat, firmamque facti tuitionem retinens, 
sententie suc perseverantissima propugnatrix 
existere non erubuit. Nec vita Regem spoliasse 
contenta, etiam fati laudibus exuere conabatur ; 
eujus lucem extinxerat, famam quoque sepelire 
connisa. Sed humanis tenebris divinus splendor 
involvi non poterat : quippe miraculorum nitor, 


VITA 5. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 


dubietatis caliginem clara rerum luce pellebat, 
Nam sanctitatis ejus medela, varias imbecillita- 
tum affectiones, remediorum salubritate prose- 
euta est. Cumque obtrectantium livor crebrescen- 
tibus signis virtuti cedere cogeretur, nec fidem 
ulterius frustrari quivisset, in facti tamen de- 
fensione persistens, sanctitati quidem assensit, 
sed eam non tam ex prwteritee vitze meritis, 
quam ultimi temporis poenitentia profectam ad- 
struxit. Ita et justam facto causam preetexuit, et 
vita cassum honore donavit. Siquidem digne Re- 
gem perisse, sed pium lacrymis evasisse dicebat, 
intentionem ejus avaritite, quam religioni, pro- 
piorem existimans. Cujus erroris non parvas 
postmodum poenas pependit. Sed et posteri, pa- 
ternam redolentes invidiam, sanctitatis ejus fa- 
mam non moribus, sed lachrymis imputant, prz- 
sentique incredulitate preterito se errori impli- 
cant, neque adduci possunt, ut ipsius beatitudi- 
nem, deposito odio, sincere sstiment. Verum 
sacra ejus oppidulo orta, toto pene terrarum 
orbe fulserunt, cultusque ipsius primum a civibus 
exceptus, paulatim in commune prorepsit. Cujus 
tam vitee, quam miraculorum virtutem privatim 
Othoniensibus venerandam, publica etiam religio 
consecravit. Sed et coelestem ejus spiritum ad 
hoc usque tempus felix signorum fortuna prose- 
quitur. Hinc est, quod Kanutus divini jam animi 
immortalitate potitus, ut terrestribus patriam pa- 
trociniis attollere studuit, ita cclestibus prote- 
gere non desistit. Ideoque sanctitas ejus, glorise 
et celebritatis fructu opulentissima, splendidum 
in Fastis locum obtinet. Quin etiam salutares ef- 
fectus suos quotidianis administrat indiciis, ma- 
litiamque patri: beneficiis pensat. Nam virtutum 
ejus insignibus omnis stas Danica gloriabitur. 
Talibus illustrationis radiis Sanctorum fatis clari- 
tas erogatur, cum coelesti beneficio mortalis livor 
opponitur. 

14 Interfecto Kanuto, Juti iniqua societatis 
pertinacia singularem Olavi gratiam amplecten- 
tes, creari eum Regem alacerrimis petivere suf- 
fragiis : hune sibi plurimum gratie relaturum 
sperantes, cui tanto regnum discrimine qucesivis- 
sent; neque ejus fratribus hune honorem eximio 
Kanuti amore suspectis erogandum duxerunt. 
Igitur pecunia pacta, Nicolaum communem tam 
preteriti quam futuri Regis germanum, vadem 
pro ejus redemptione dederunt, receptoque 're- 
gnum imponunt. Nec parvum Nicolaus fraternze 
charitatis specimen edidit : siquidem fraternas 
induere catenas, suisque vineulis germano re- 
gnum emere non dubitavit. Quod audiens Ericus. 
contumelie memor, quam ei communis fratris 
jussu inflixerat, ultionis metu cum conjuge Bo- 
tilda, quze Ulvoni Gallitiano ex filio Trugoto 
neptis obvenerat, Suediam petivit. Dani vero, 
collato certatim cre pro sponsoris reditu, pa- 
ctam creditori pecuniam numerarunt. Quem 
Flandrensi custodia liberatum, infesta parricidis 
fortuna veluti cladem aliquam nostrorum abun- 
dantiz ac fertilitati injecit. Nam eum Dani novi 
Regis initiis applaudentes, pristine ruinze pro- 
cacius insultarent, criminosis semper infensa di- 
vinitas, ne diu scelus impunitate floreret, petu- 
lantiam penuria rependere voluit, communique 
inopia, publici parricidii victa exegit piacula, Ut 
enim non in singulos modo, sed universos anim- 
adverteret, summa aeris intemperantia annorum, 
quibus Kanutus regnum gesserat, numerum ad- 
?quavit, ccelestique robore humana vi majorem 
edidit ultionem. Quippe verni cstivique temporis 


fervore 


p 


Nicolaus pro 
Olavo [ratre 
catenas in- 
duit, ut hic 
Canulo suc- 
cedat. 


summa aéris 
intemperies, 
et fames in 
Dania pluri- 
bus annis. 


B 


DIE DECIMA JULII. : : 


fervore satum omme coaruit : autummale vero 
adeo pluvium fuit, ut si quid locorum humiditate 
palustrive madore alitum succrevisset, perseve- 
ranti imbrium inundatione decideret, quamquam 
contrarium cceli habitum humane commoditatis 
ratio flagitasset. Igitur opportuno solstitium hu- 
more caruit, eumdemque sine modo profusum, 
siccum amans Sextilis excepit. Tune plane cam- 
porum facies ccelestibus imbribus inundata, late 
patentis stagni speciem prebere conspecta est; 
ita quod zestas zegre genuit, autumnus oppressit : 
tantaque temporum intemperies extitit, ut nec 
imber zstum leniret, nec zestus imbris illuviem 
temperaret. Quin etiam agrestes, aquis campos 
tegentibus, supernantia spicarum capita deme- 
tentes, naviculis excipiebant, ac deinde putres 
aristarum reliquias fornacibus igni percalefaetis 
exsiccandas mandabant : sieque eas mole subji- 
cientes, quia panem prestare non poterant, in 
usum pultis vertebant. Quamobrem tanta cibo- 
rum penuria incessit, ut maxima populi pars, 
alimentorum inops, inedia consumeretur. 

15 Ea res locupletes inopia, pauperes morte 
muletavit : majoresque zere, minores spiritu spo- 
liavit. Nam divitum populus, non suppetentibus 
alimentis, auro argentoque salutarem compara- 
vit impensam : pauperum vero gregem, tam cen- 
sus quam dapis inopem, horrida passim fames 
absumpsit. Rex ipse ad ultimam tabem adactus, 
plurima fruge latifundia permutabat, agrisque 
venire jussis, alimenta possessionum pretiis com- 
parabat. Nobilibus in eumdem usum ingenuitatis 
insignia erogare, rubori non fuit. Enimvero abun- 
de seges finitimis erat, ut privata gentis, non 
publica terrarum ultio videretur. Quse tam dira 
clades convictum populi animum, sanctitatem, 
quam antea detrectaverat, fateri coegit, deque 
celsitudinis ejus contemptoribus veneratores ef- 
fecit. Sane tam evidens pcena, aliis fruge abun- 
dantibus, Danis privatim ingruens, et parricida- 
rum noxam, et perempti innocentiam liquido 
argumentata est. Hanc pestem Sueno Pontifex, 
cujus summa apud Danos auctoritas erat, populo 
parricidii poenitere preemonito, incessuram pree- 
dixit. Quippe in plebem pius, in Deum venerabi- 
lis habebatur, religionemque attentiore cura, 
conciones prestantiore facundia celebrabat : ita 
favore omnium occupato, arcem in nostros aucto- 
ritatis atque eloquentie fastigium possidebat. 
Subjectorum mores non solum dictis, sed etiam 
serenissimis operum informabat exemplis : nec 
voce, quam mente, concinnior fuit. Idem per- 
fecta Trinitatis ede, in exczdificando ejus ambitu 
Kanutum religiosi operis socium habuit. Nec mi- 
norem in exstruendis Mariw sacrariis operam 
gessit. Quippe unum in urbe, alterum Ryngstia- 


141 


dis enixe molitus, tertium Michaeli Slagosiz con- 
didit : adeo se sanctorum penetralium singulari 
cultu flagrare monstravit. Nec domestica sancti- 
fate contentus, augmentum ejus foris petere, ar- 
repto peregrinandi labore, constituit. Cumque 
Hierosolymam proficiscens, Byzantium pervenis- 
set, contracta varii generis ornamenta, curn sa- 
crorum cinerum reliquiis in necessarios usus do- 
mestici templi remittenda curavit. Sed eujus Grz- 
cia pietatem vidit, mortem Rhodos aspexit. 
lisdem fere temporibus, absumpto Richaldo, 
Ascerus, morum generisque splendore eximius, 
Lundensi potitur sacerdotio. Olavus cum. bis 
pene lustrum regnando condidisset, inter conti- 
nuas rei familiaris angustias, nihil regali magni- 
ficentia dignum exequi poterat. 

16 Sed et finitimi, facto paupertatis ejus con- 
temptu, famelicum ferro incessere ruboris loco 
duxerunt, rati inediam armis obrui non opor- 
tere, neque divinitus afflictum, humanitus premi, 
aut cclestium vindictam mortalium viribus ex- 
aggerari; cui enim invidiosum existeret regnum, 
contemptissima tot annis inopia profligatum ! 
Cum Rex divinum Natalem celebrans, pane in 
domo non suppetente, jejunos eireumquaque pe- 
nates aspiceret, erubescenda mensarum inopia 
magnopere confusus, obducto manibus capite, 
suffusoque lacrymis vultu, per summam animi 
zgritudinem temporis difficultatem gemitu pro- 
secutus est. Sane tantulam dapem tot convivis 
apponi deflevit, contemptissimam famem honora- 
tissimze lucis ignominiam judicans. Qui mihi alie- 
nam specie, suam re vera deplorasse videtur ino- 
piam. Deinde supplicatione habita, superna con- 
tuitus, auctorem omnium Deum, ut si quid irze 
adversus populus concepisset, suo, non ejus peri- 
culo satiaret, oravit, infelicissimum patrie sta- 
tum, difficillimum temporis habitum zestimans. 
Quippe tam inops epularum convivium, quo fa- 
mem instruere potius, quam pellere videretur, 
prineipum oculis subjicere erubescebat. Nec dif- 
ficiles numinis aures habuit; siquidem celerem 
fati viam obtinuit, sibique mortem, salutem pa- 
tri: (siqua modo paricidis virtus inest) pia prece 
conscivit, ingenuoque vivendi pudore, maximc 
cladis peenam avertit. Itaque memoriz ejus spe- 
ciosius deposita vita, quam gesta adscribi potest, 
qui fatum patri: finiendi spiritus causam habuit. 
Porro quantum caritatis erga suos cordi insitum 
haberet, aperuit, cum et eorum mala proprio 
capite luere vellet, et commune periculum ad se 
solum redundare deposceret. Nempe quia suam 
pro civium salute devovit, pii animi titulo frau- 
dandus non est. Fortuna siquidem eum auctore 
suo pari funere extulit, inediamque satietate mu- 
tavit. 


DE 


EX M$8. 


Olavi pzni- 
tentia et obi- 
lus. 


142 ACTA SANCTORUM. 


DE S. UDALRICO CONFESSORE 


BENEDICTI 


IN MONASTERIO CELLENSI BRISGOLZE IN GERMANÍA. 


A 
ORDINIS S. 
J.P. COMMENTARIUS PRJEVIUS. 
δ I. Monasterii Cellensis conspectus, 
vicissitudo, primordia. 
B omo tertio Aprilis, die xxv1, a pag. 424, 


CIRCA ANNUM 


MA actum fuit de S. Trudperto Martyre, ere- 


mita in Brisgoia; ejusque occasione Com- 
' mentarius pravius in ipso sui exordio sup- 
Monasterii — peditat brevem descriptionem monasterii Trudpertini 
Ver Kd a quod jacet in dicta Brisgoia, inter illustres magna 
monasterio — (ermania regiones ad dexterum. Rheni latus usque 
Trudpertino A : : 
in Brisgoia Herciniam seu. Nigram Silvam extensa, sub Au- 
siti striacorum antiquissima. possessione Alsatiz supe- 
riori contermina, ac Constantiensis diecesis juris- 
dictioni subjecta. Haud procul a laudato monasterio 
abest locus, in quo cenobium Ordinis S. Benedicti, 
a S. Uldarico, suo quondam fundatore, habitatore 
ac praside, cujus hic illustramus Acta, Cella 
S. Udalrici appellatum , ejusdemque , dum viveret, 
virtutum ac miraculorum splendoribus ; dum autem 
vivere desierat, sanctimoniz odore ad ingentem no- 
minis celebritatem evectum. Sive vero mutata nomi- 
nis efformatione modica, eum dixeris Vuldaricum, 
Wldaricum, Ulricum ; unum eumdemque sanctum 
eapresseris. 

2 Franciscus Petrus, canonicus regularis Ordi- 
nis S. Augustini in recentiore opere, cui nomen 
Suevia ecclesiastica, nonnulla collegit a pag. 801, 
C qua ad majorem. loci pradicti explanationem protu- 
lisse, non abs ve fuerit. Et quod ad loci situm ac 
statum vel recentiorem vel modernum attinet, memo- 
vatus auctor graphice illos exhibet ez Bucelino, ocu- 
lato ejusdem inspectore, qui àn sua. Constantia Bene- 
dicting, Ms., ut vocat, tom. 9, part. τ, ita loquens 
inducitur : Situm loci adhuc memoriz tenemus, 
cum ex divi Trudperti aliquando ipsa divi Udal- 
rici ejusdem annua memoria eo peregrinaremur, 
impressum. Dignum revera cenobium majori fre- 
quentia, quod hodie vix unieus, summum duo ex 
divi Petri Herciniw& patres incolunt, Prioratus 
etiamnum titulo insigne et Sanctitatis reveren- 
tiam prz se ferens, et vel sacrorum negligentio- 
ribus (experti loquimur) sacrum quemdam hono- 
rem ἡ ineutiens. Verum uti in aliis rebus humanis 
usuvenire solet, suam vicissitudinem hoc cenobium 
subivit. Etenim, ut prosequitur idem scriptor, non 
multis ante eum, quo inspexeramus, annis, in- 
cendio vastatum, dignitatis gloriam perdiderat. 
Quod eo, inquit, doluimus magis, quo plura 

ejusdem vestigia et rudera spectabamus. 
pBulin» — 3 Sacer ambitus, brevi ambitione per quadrum 
descripta. ^ clusus, ignibus superfuit, pulchellulis secto lapide 
columellis; et intercepta area, exigua licet, fon- 


status recen- 
lior ac vicis- 
situdo ; 


* horrorem. 


iem tamen ingentem habet, seu fontis potius 
exceptorium, superstite jam multos annos aqua, 
nec, quam oportuit, promota aut. curata. Grandi 
mole unico excisus lapide, ad zeternitatem duro, 
amplissima peripheria, sed modice cavata, aquam 
excipit. Cireumambiunt extimam rotunditatem 
quatuordecim statuz, prisco artificio, profundo 
labore lapidi commissee. Harum duodecim Apo- 
stolos, bins: ceterz, ni fallimur, hominis Dei 
Parentisque Virginis éffigies referunt. Contiguum 
xysto templum, nulla re pretioque nobilius, quam 
divi Ulrici, Cluniacensis monachi, corpore fuit ; 
hodie sepulero solo et viduo editur ' : quod Clu- 
niacenses, cum loco cederent, sacras furati exu- 
vias eredantur. Quidquid ita sit, et divo Udalrico 
sit dives templum, quod alio [loco] fuerit condi- 
tus, quam ejus extaret tumba, ne direptioni tan- 
tam per solitudinem pateret ; multis tamen divum 
corporibus, eorum precipue, qui Uldarico con- 
vixere, felicem esse, nemo dubitaverit : quorum 
nos etiam per absentiam modo nostram, adfectu 
tamen terrz tam beate adfixi, sacra pignora ve- 
neramur, etc. 

4 At prasentem loci istius statum breviter exhibet 
Amplissimus Georgius Geisserus, e comnobio suo Villin- 
gensi scribens, in litteris, de quibus in fine hujus Com- 
mentarii, ita loquens : Olim sanctiorem vitz porti- 
onem transegit S. Uldaricus in Prioratu, nunc 
ejus nomine insignito, et duabus circiter leucis 
Friburgo Brisgoi:e, qua meridionalem Herciniz 
in plana subsidentis plagam spectat, abjuncto. 
Is prioratus, sub' exitum fere seculi superioris a 
Cluniacensibus derelictus, nostro cesserat mo- 
nasterio : sed a nostris Majoribus ob magnas 
vexationes et exactiones, ejus nomine monasterio 
nostro indictas, sponte dimissus, ccenobio S. Pe- 
tri Hercinize Silv, itidem nostri Ordinis unitus 
est. Porro S. Udalrici sepulerum visitur etiam- 
num et honoratur a circumjectis locis : nec pauci 
salutem inde reportant. 

5 Primordia sepe dicti loci idem. Franciscus 
Petrus altius repetens, tradit sequentia a dicta pag. 
801, qua alibi verbatim non invenio : Nuspiam 
fida divo Ulrico statio, nuspiam diuturna ; quam 
cum tandem in Brisgovia consideret, quamvis 
nec ibi principio esset; donec mutato secundum 
loco, aptiorem reperisset. Geraldum, condito in 
Rimsingen coenobio, ab divo Hugone preefectum 
superius dictum est; sed negligentis sive [non] 
curantis, et fructu nullo, excipere vices Udalricus 
destinatur. Accepit provinciam, inspectoque cu- 
ratius loco, divinis ineptum servitiis et commo- 
dis monachorum necessariisque adversum depre- 
hendit. Ergo bona Hessonis, qui condiderat, 
venia, Groningam, nobilem tum temporis vicum, 
concessere. Sed uberem cetera et aptum omnino 
locum inquies palatina et frequentia procerum 
turbavit, ut denuo adito Hessone licentiam Udal- 


ricus 


* videtur 


Prasens loci 
status : 


loci predicti 
primordia, 


εἰ siructura. 


quo anno 
4 [acta : 


quanta mo- 
nachorum 
inducta pau- 
citas, 


Alia cenobia 


DIE DECIMA JULII. 


ricus mutandi rogaret, et qua aptius videretur, 
immigrandi. Annuit pientissimus dynasta, perque 
se licere, quidquid liceret, Udalrico spopondit. 
L:etus promisit ille vicina cireum obire nemora, 
lustrare oculis omnia, quidquid ccenobio conden- 
do deligeret, solicitus dispicere, quid aversaretur 
ponderare. In montana denique penetrans haud 
procul divi Trudperti Martyris asceterio, in lo- 
cum incidit, ex animi voto ac sententia opportu- 
num, densis undique silvis tutum, nullis adver- 
santium aut propius advolantium turbis inquie- 
tum ; grata tamen rivulorum inundatione fcecun- 
dum, ipsaque sui facie et compositione nec non 
situ pulchrum et salutarem : quo illico cum suis 
immigrare decrevit, immigravit. Sequentia fere 
in Vita Mabilionis et nostra. 

6. Assensere zgrius principio college, loci 
tedio et solitudine absterriti. Evicit tandem 
optimi amor Patris, et qua prewcederet, sunt 
consecuti. Constructurus autem monasterium 
cum religiosis fratribus, prolato sancte crucis 
signaculo, locum structure fabrilis perlustrans, 
ac precum vota suppliciter persolvens, ipsum 
aqua sanctificationis consecrat. Ipse quoque ad 
fundamentum ponendum primus terram sarculo 
aperit; deinde exemplum magistri discipulorum 
devotio subsecuta, terram certatim egerit. Hzec 
idcirco commemoravimus, ut presentes et sub- 
sequentes semper habeant in memoria, in quanta 
sanctitate et religione prefati loci surrexerint 
primordia. Cum tandem sub magna rerum penu- 
ria ejusdem ecclesiz zdificium esset consumma- 
tum, in honore Apostolorum Petri et Pauli con- 
stat esse dedicatum. Z« ultimis liisce verbis liquet, 
verum esse, id quod asserit laudatus Sueviz eccle- 
siastica» auctor, monasterium hoc, de quo loquimur, 
primum SS. Petri et Pauli nuncupatum, quod 
hodie S. Udalrici nomine appellatur. 

7 Pradictam vero prioris sedis mutationem anno 
MLxxxvi illigandam. esse, discimus ex chartario 
Cluniacensi apud. Mabilionem in. Observationibus, 
vite Sancti praviis, sec. v1 Bened. pag. 180, num. 
3, ubi refert, legi in charta, num. 716 signata, 
Ulrieum, Priorem de Grunningen, acquisivisse a 
Burcardo Episcopo Basileensi, data recompensa- 
tione, locum, qui Cella dicitur, in Silva Nigra, 
in comitatu Herimanni Comitis, in pago Brisgo- 
wie; ubi solent nives per declivia montium in 
vallem, ubi situs est, delabi. Data anno MLXXxX VII, 
Indictione x, Nonis Junii ; appositis testibus Ber- 
tholdo Duce, Comite Herimanno et aliis. 

8. Cenobium pluries memoratum non equali sem- 
per nominis fama claruit, sed abbatia Herciniane 
subditum, atque in ejusdem corpus adscitum. fuit, 
citu monachorum ad exiguam paucitatem diminuto. 
Certe ad obscuritatem redactum. fuisse locum, me- 
morie proditum legitur in citata Bibliotheca Clu- 
niacensi fol. 1742, qua idem etiam supra dictus 
Suevia ecclesiastice auctor operi suo inseruit, qui- 
bus sic inscribitur iste locus : Prioratus de Sella, 
alias S. Ulriei in Nigra Silva, dicecesis Constan- 
tiensis, ubi debent esse, Priore computato, se- 
ptem monachi, et debent ibi celebrari quotidie 
duo Missz, et debet fieri eleemosyna bis in heb- 
domada, et quotidie transeuntibus. Visum est 
Prioratus istius ampliorem notitiam hie pertexere 
non tam ex merito argumenti, quam ut locus obscu- 
viov illustretur, aliunde fortasse vel nullo modo vel 
saltem non aque facili illustrandus. 

9 Prater hoc cenobium, a. Sancto nostro condi- 
tum, alia duo constructa fuisse, docet Vita; unum 
quidem. in monte Rotgeri seu Lotgeri, traditur 


143 


ibidem mum. 40; quo, post devoratas plurimas 
difficultates et. superatas emulorum. calumnias, ad 
finem. perducto, rediit Cluniacum. De altero mos 
instruit eadem Vita a num. 53 : cujus relatio expla- 
nari polerit ex P'rancisco Petro, qui primaevam 
istius loci fundationem alicubi taliter annotam 
lestatur, quam. transcribo ez ipsius fide, cum. alibi 
reperire non potuerim : Sub hoc (circa annum, ut 
signat, 1072) tempore, Hesso vir nobilis (non ille 
de Usinberg, qui Ottonem Habspurgicum Utten- 
hemii interfecit, quadraginta pene post anmis, 
quod nonnemo suspicatur ; neque filius ejus, cum 
nostrum improlem ex eo conjiciamus, quod pos- 
sessiones suas et predia Cluniacensibus delega- 
rit)et per Brisgoiam potens in ditione sua et 
sedibus avitis loco Rimesingen, hodie Rimsingen 
(hic enim contra? Adelbertum inclusum sentimus, 
qui primum coenobium, locum Groningam, cum 
secundum Anonymum, synchronon divi Udalrici, 
et ab familiaribus ejus rem plenius edoctum, 
alterum designare debuisset) molitur, evocatis 
Cluniaco, qui incolerent, monachis. Neque abnuit 
divus Hugo, supremus Cluniacensium dictator, 
viri religione et pientia illectus, tum propagandi 
sacri Ordinis, et disciplinze studio, quo preeeipue 
zestuabat. 

10 Missa monachorum colonia, Geraldum 
(alium item ab illo, qui divo Ulrico huic nostro 
antedicto Comes in Galliam et ἃ singulari vite 
pietate tam laudatus fuit) przeesse jussit, qui ac- 
cepto in potestatem loco, possessione adita, non 
diu tamen preefuit. Ratam Hessonis donationem 
Henricus Ccsar id temporis habuit publicis litte- 
ris, quarum exemplar subjicit dictus auctor ez Bibl. 
Cluniac. desumptum fol. 526, ad ejus finem apposi- 
ta sequenti clausula : Signum Domini Henrici IV, 
Regis invictissimi. Datee (littera) Wormatie Iv 
Kalend. Augusti, anno Dominicze Incarnationis 
MLxxiI, Ind. x, anno autem ordinationis Domini 
Henrici IV Regis xvir, regni vero xvi*. Liquet 
ex dictis num. 4, per monasterium, munificentia 
Hoessonis monachis Cluniacensibus in Brisgoiam 
accitis, fundatum ac dotatum, mon aliud intelligi 
debere, quam istum locum, quem S. Udalricus cum 
sociis suis priusquam Grunningense monasterium 
construeret, inhabitavit, conformiter ad Vitam, nu- 
mero 52 sic narrantem: Qualiter vero beatum 
Virum, S. Udalricum, ad Alamannorum Bris- 
gaugie videlicet partes, ad multorum salutem, 
per divinam providentiam contigerit pervenisse, 
cum omni gaudio et exultatione mentis, libet 
commemorare. Et injecia mentione Hessonis num. 
53, ita pergit: Locus igitur quidam, in eadem 
regione situs, qui etymologiam sui nominis ex 
adjacentium camporum silvarumque virenti amc- 
nitate ostendens, Gruningen dicitur, legitimo 
concambio facto cum Duce Bertholdo, cujus di- 
tioni subjacebat, studio et industria clarissimi 
viri Hessonis, monachorum juris efficitur: qui 
quomodo regulari custodi:x aliquantulum aptior 
videbatur, construetis mansionibus, monachi illuc 
sunt translati ; nec ibi, ut postea clarebit, stabi- 
liter mansuri. Hesso certe , ut pramiserat Vita 
auctor dicto num. 53, cum habitatio, prius ab eo- 
dem monachis Cluniacensibus assignata, monastico 
proposito minus idonea videretur, aliorsum ver- 
tit religiosam intentionem mentis, comparato, ut 
vidimus, pro fundo Rumesingensi, alio, vite mona- 
slice institutioni. aptiore, Grunningensi : ubi San- 
ctus. aliquantisper moratus, deinde migravit ad .Ni- 
gram silvam, in cenobio Cellensi, ibidem a se exea- 
dificato, vitz, quod habebat, reliquum peracturus. 


1 


AUCTORE 


JAE; 


a S. 


* alii xIx, 


XVII. 


Udatrico 
adificata 


E 


AUCTORE 
Jp? 


recensentur. 


Sanctus alio 
die obiit, alio 
a Martyrolo- 
gis refertur, 
et celebra- 
tur; 


eujus cultus 
stabilitur ex 
benedictione 
aquae s. U- 
daltrici. 


144 


11 Aee procul. hinc aliud asceterium. Vir sanctus 
erexit, non minus solicitus, ut femineo quoque sexui 
ad perfectionem religiosam aditum patefaceret. Quod 
ita tradit. Vit auctor a num. 61 : Solicitus fuit, ut 
etiam muliebrem sexum faucibus antiqui hostis 
subriperet; unde in villa, quee Boleswiler dicitur, 
distans a monasterio Cellensi fere milliario uno, 
non solum eas collegit, quz maritales delicias 
postponerent; verum etiam, quz virginali deco- 
re candentes, coelestis Regis sponsz vocaren- 
tur et essent. Hs sub utraque conditione seculo 
renuntiantes, cum nitore castitatis accensisque 
lampadibus in adventum sponsi sui sese sata- 
gebant preparare; quatenus cum eo ccelestis au- 
1 thalamumm ererentur intrare. Quam vero pra- 
clare et solerter monasteriis, ase conditis S. Udalri- 
cus prafuerit, videri potest in contextu. Vita. Qua 
re haud mediocriter comprobatur, quanta sancti Hu- 
gonis, abbatis Cluniacensis, cui suberat, de ipso es- 
sel existimatio, quanta ejus in rebus asceticis pertra- 
ctandis peritia, summo spiritus, quo flagrabat, ardore 
roborata. Adi sis num. 63 et 64. 


8 Π|. Sancti obitus, cultus, stas, con- 
sanguinitas ; preclare gesta et. quod- 
dam miraculum. 


erbis hisce, ad calcem vita positis num. 92 : mi- 
a gravit autem venerabilis Pater 1: Idus J ulii, 
nec voluisse, nec potuisse auctorem designare alium 
diem, quam xiv Julii, usilata phrasi pridie Idus 
Julii munc dici consuetum, puto esse indubitatum. 
Porro observat. Mabilio, Sancti celebritatem agi a 
Gluniacensibus die x. hujus, quo eum damus et nos, 
et quo pariter illumreferunt Martyrologi Benedicti- 
ni. Dorganius ita eum annuntiat : S. Vuldarici mo- 
nachi, qui in confessionibus audiendis, et morbis 
animi curandis mirabiliter enituit. Won verbis 
consonans, pramiserat: in coenobio Cluniacensi, 
post nomen Sancti, adjungens, discipuli S. Hugonis 
abbatis; addensque, tabulas Cluniacenses nec non 
chronicon Ms. eodem die sancti Viri meminisse ; 
quo Menardus quoque ipsum signat. Adde Ferra- 
rium, qui in Catalogo Sanctorum , in Martyrologio 
Romano desideratorum, brevissime scribit: Cluniaci, 
S. Vuldarici monachi. Apud. Mabilionem in titulo 
Vita scribitur, in Nigra sylva Constantiensis dice- 
cesis corporaliter quiescere: unde translatum vidi- 
mus wum. 3. Nos in titulo, uic Commentario prafi- 
v0, eum consignavimus in. monasterio Cellensi, loco 
pluvibus titulis ipsi debito. 

13 Ad cultum Sancti stabiliendum facit collecta 
cum psalmis ac versiculis, quam subnezuit Mabilio 
Vite, a se editz cum hoc titulo: Ad aquam beati 
Udalriei benedicendam. 'um subditur psalmus : 
Deus misereatur nostri; et psalmus : Domine, ne 
in furoretuo arguas me; et y. Adjutorium nostrum 
in nomine Domini. OREMus. Deus, cujus potentia 
beatus Udalrieus, confessor tuus, aquam bene- 
dixit, infirma czegrotantis membra humiliterlavit, 
et incolumem, abire permisit, bene T dicere, mu- 
1 nire et sancti ficare dignare hanc creaturam 
aqua, et ommes ex ea loti, vel humiliter sumen- 
tes, expulso omni morbo contagioso, infusoque 
tuze benedietionis ministerio, mereantur in cor- 
pora et anima plenam accipere sanitatem. Per 
Dominum nostrum, Jesum Christum, etc. Bene- 
t dietio Dei Patris T, et Filii T, et Spiritus San- 
cti * descendat super hane creaturam aqua. 
, Amen. 


DE S. UDALRICO CONFESSORE ORDINIS 5. BENEDICTI. 


14 Laudatus Wion in Annotatis ad. Martyrolo- - 
gium suum  Benedictinum censet, S. Udalricum 
floruisse anno wc. Mabilio in. Observationibus sub- 
scribit Bucelino, cum scriptoribus Germanis. ejus 
mortem signanti paullo post annum xci : Id enim, 
inquit Mabilio, ex ejus vita et antiquis chartis 
Cluniacensibus colligi posse videtur. Etenim Udal- 
rieus anno MLXXXVII dimissa Gruninga, ubi ali- 
quot annis cum suis sociis consederat, Cellam 
adiit, et ibi monasterio pro sese suisque monachis 
exstructo, aliud pro mulieribus excitavit, ac de- 
mum post duos czcitatis annos abiit in ccelum. 
Quze sane ommia intra sex annorum spatium vix 
complere potuit. Quare miortem ejus ad annum 
circiter uxori potius revocandam esse censemus. 
Atque ut de natali ipsius anno statuas, alligari eum 
posse seculo x1 aliquantulum inchoato; id argumen- 
lo est, quod in senectute bona plenusque dierum vi- 
tam. clauserit, uti liquet e Vita num '16 ; ubi iter 
faciens, frigoris asperitate adeo traditur obriguisse, 
quod vix vel vocem edere, vel labia movere po- 
tuerit, donec SENIOR, uno cliente se comitante, sub- 
sequitur, ac domum intrans, ab obsequentibus si- 
bi juxta loci incendia collocatur ; alibi dicitur, bien- 
nio ante mortem cacutiisse; isto malo viros etate flo- 
rentes ac viribus integros rarius corripere consueto. 

15 Accedit eo, quod in monasterium. Cluniacense 
secesserit, postquam. annis aliquot in aula Impera- 
toris evactis, vita et admonitione Zmperatrici recte 
vivendi formam tribuisset; id quod non cadit nisi 
in virum, atate et moribus maturum ; prasertim 
cum vita monastica institutum non fuerit aggressus, 
nisi post abdicatam. ecclesiz Frisingensis praposi- 
turam, institutum. iter Hierosolymitanum, in pro- 
prio fundo nequidquam tentatam monasterii edifica- 
tionem, ac salutata sanctorum Apostolorum limina. 
Et sic habes plurium annorum seriem et sancti Viri 
senechuem, ut ex ea de exordio ejus vitz ac pueri- 
tia aliquo usque statuas. Quin et in proemio, quod 
opusculo suo de Consuetudinibus Cluniacensibus pra- 
ficit, fatetur ipse, de se. loquens, pene ad trigesi- 
mum alatis suz annum non nisi de rebus seculi 
magnopere se curasse. Zmo vero a. Willelmo Hir- 
saugiensi, ejus synchrono (de quo die v hujus) in 
Prologo de Consuetudinibus Hirsaugiensibus apud 
Mabilionem inter vetera Analecta tom. 4, pag. 406, 
dicitur; circa idem tempus Udalricus senior qui- 
dam Cluniacensis, nutu Dei pro causa monasterii 
in Alemanniam missus, aliquamdiu, secum man- 
sisse, et communicasse duos libellos de consuetudi- 
nibus Cluniacensibus, a se conscriptos. 

16 Obiter de S. Udalrici consanguineis insti- 
tuendi sermonis occasionem. prabet scriptor Vito, 
his verbis initio cap. 2. sic loquens : Post haec au- 
tem patruus przecellentissimi Viri nóstri, Nilo no- 
mine, qui pontificatum Frisingensis rexit eccle- 
sie, hunc beatum ad suce diceceseos urbem invita- 
vit, ad Diaconatum eum promovens. Tomo1 Metrop. 
Salisburgensis apud. Hundium , mihi Catalogum 
Episcoporum Frisingensium lustranti,nullus occur- 
rit inter illos Nilo. Ponitur illic Nicerus seu Nit- 
gerus, qui sederit annos 13 ad usque annum. 1052. 
An idem fortasse iste, qui Nilo? Ibidem Nicerus 
seu INitgerus fertur fuisse frater Bernulfi ac Mach- 
tuni, ob violatam [idem jussu Imperatoris Hen- 
vici IIl cruci afficorum, ipseque, id indigne fe- 
rens, Ravennam. velegatus amno MXLIV; qua am 
competant patruo S. Udalrici, malim ab alio decidi. 
Certe cum eo mon concordat, quod legitur in Anna- 
libus Boicis Aventini lib. Ὁ, pag. 524, ubi dicti 
Bernulphus et Machtunus obscuris crepundiis 
apud Boios Occidentales Reginoburgii orti nar- 


| mvantur, 


D 


De ejus anno 
mortis et na- 
talis 


nec non de 
senectute 
ipsius: 


^n Nilo ali- 
quis fuerit 
Episcopus 
Frisingensis, 


S. Uldalrici 
patruus ? 


B 


C 


Preclura 
Sancti gesta 


DIE DECIMA JULII. 


rantur, auctore Vite num. 5 dicente, quod, Udalri- 
cus ex illustri prosapia Bavariorum Ratispone 
civitatis fuerit. procreatus. Quid si Nilo iste ab- 
sentis Nitgeri. locum suppleverit, exercens functio- 
nes episcopales, qua characterem. episcopalem. non. 
requirunt uti hodieque usuvenire videmus in vica- 
riis Episcoporum? Secus tamen videntur suadere 
sequentia ibidem paulo post : Suscepit itaque FRr- 
SsINGARUM PoNTIFEX, COEPISCOPI SUI LITTERAS. 
Et alia : Perpendens itaque Antistes Frisingen- 
sis sapientia et spiritus discretione suum pollere 
nepotem euram illi commisit przepositurze. Deinde 
mum 19 : Patruum suum, Frisingensem Pontifi- 
cem, defunctum reperisse, memoratur Sanctus. 
Certe in. Ms. nostro, Villinga ad nos misso, poni- 
lur nomen Nitgeri, et supra paululum ad unam 
partem eadem, ut videtur, manu ponitur Nilo. 

17 Huc facit observatio Mabilionis, asserentis in 
altero codice Ms. haberi Notgerus Nilo; de cujus 
lectionis authentia. genuina, tamquam e primzvo 
antiqua Vitz scriptoris calamo profecta, si consta- 
ret, tum demum aliquid concludi posset, quod Not- 
gerus et Nilo sint eadem persona, idemque F'risin- 
gensis Episcopus. At quoniam incertum, qua cui 
lectioni tamquam magis sincera et ab interpolatione 
immunis sit anteponenda, an illa, que habet Nilo 
tantum, an quz Notgerus Nilo, consequens etiam 
est, nihil certi concludi posse, sintne duo ejusdem 
Antistitis nomina, nec ne. Sed fac duos per duo 
ἰδία nomina. Episcopos significari ; quid vetat, quo 
minus illo temporis intervallo, quod fluxit ab anno 
1044, quo Nitgerum modo dicebamus Ravennam 
amandatum, cathedre Frisingensi Episcopus prz- 
fuerit Nilo? Et vero cum illa temporis intercape- 
dine optime conciliari potest collata S. Udalrico, 
nepoti ejus, prapositura, cum , ut est apud. Hun- 
dium, non nisi anno. 10583. Ellenhardus electus po- 
natur, ut dictz cathedra prasideret Episcopus. At 
memoratus Catalogus nomen NNilonis non exprimit : 
esto. Nomen illud diserte exprimit auctor vitz, illis 
temporibus proximus, optimz fidei, de cujus merito 
videsis dicta num. 22. Enimvero quam facile no- 
men aliquod in hujusmodi Catalogis potest omitti ? 
Ad hac, cum isti Catalogi concinnari soleant ex an- 
tiquis Actis; quis vitio det, si stemus pro Nilone, 
tam clare ibidem nominato? tamdiu saltem, donec 
aliunde luz aliqua affulgeat, qua certo suadeat in 
mumero Prasulum ibi ordinato non esse ipsum re- 
ponendum. Sic optime coharent omnia, consangui- 
nitas prorima S. Udalrici cum Nilone, ipsius pa- 
truo, tempus ac prapositura Sancti, à patruo eodem 
accepta ; nec non absentia Nitgeri, Ravennam pro- 
fecti; et sarta tecta servatur auctoritas antiqui scri- 
ptoris. 

18 Sancti elogio, in. Vita expresso, num. 28, 
consonant ea, qua data sunt ἴηι. Commentario praevio 
Vitz S. Hugonis, tom. 3 Aprilis, pag. 629, num. 
2. e Chronico Cluniacensi ; nec non apud. Wion ex 
eodem Chronico ; adeo ut supervacaneum prorsus fo- 
vet, illa denuo pluribus hic transcribere. Praclara 
8. Udalrici gesta locis variis Annalium. Benedicti- 
norum inseruit Mabilio : anno 1052, num. 18 de 
monasticae vite primordiis, qua Sanctus posuit; 
anno 1061, num. 89 de regimine Marciniacensium 
sororum. post Renchonem suscepto; 1072, mum. 9, 
de prioratu Grunningensi ; 1085, num. 109 et 105 
de scriptis ab ipso consuetudinibus Cluniacensibus 
rogatu. Wilhelmi abbatis Hirsaugiensis ; ibid. num. 
107 de acquisitione Cella, nec non de iniqua veza- 
lione, ipsi illata; anno denique 1093, num. 82 de 
ejus obitu ac miraculis. Insigni etiam et satis longo 
elogio S. Udalricum prosequitur Bucelinus in meno- 


Tomus 111 Julii. 


145 


logio Benedictino, ex variis Mss. , ut asserit, Trud- 
pertinis, S. Petri, et vita ejusdem, quam penes se 
retineri dicit, Constanti: sux Bened. tom. 2 An- 
nal. etc. Longum. foret elogium pradictum. hic re- 
ferre : suffecerit, inde delibare miraculum, ab au- 
ctore Vite pratermissum, atque adeo non abs re hic 
proferendum, cujus fides sit penes. scriptorem. Ita- 
que ibi memoratur Vir sanctus per dejectam vio- 
lentia ventorum proceram arborem, inque verti- 
cem duorum ex adverso jacentium scopulorum 
procubuam, immensz profunditatis vallem seu 
voraginem cum equo, velut pontem superasse, 
ac non prius, quam superato periculo, monitus 
advertisse, et miraenlum agnovisse. Quod miror 
ab auctore Vile, si vere subsistat, fuisse prater- 
missum. 


$ III. S. Udalrici scripta; auctor Vite; 
tempus, quo ea fuit conscripta ; exem- 
plar Vite, quod hic datur. 


N* sola morum integritate viteque sanctitate 
claruit Udalricus, sed cum virtute conjungens 
sapientiam, scriptis etiam excelluit. Id. probat opus 
insigne de antiquioribus consuetudinibus Cluniacen- 
sibus, per interrogationes et responsiones ab ipso 
concinnatum, in quo, teste Vila scriptore, num. 65 
studium, ingenium quoque sapientiamque viri 
inibi manifeste poteris cognoscere. Lucas Da- 
cherius pradictum opus, in tres libros distributum, 
typis vulgavit tomo 4 Spicilegii a pag. 21. Quo 
scriptor collimet, habes ex ejus verbis im epistola 
nuncupatoria, ubi illud ita dividit : Pars prima 
est, inquit, de opere divino, et quod maxime fit 
in ecclesia per annum universum. Secunda de 
eruditione novitiorum. Tertia de obedientiis, 
quibus et ultima obedientia est subjuncta, qua 
quisque fratrum ab hoc seculo migraturus, vo- 
catur ad Christum. Porro qua occasione animum 
ad scribendum appulerit, prefatur ipse in proemio 
in hac verba pag. 31: 

20 Ante hos dies senior noster domnus Abbas 
humilitatem meam in Germaniam direxit : pro- 
pter quid, non multum interest modo referre : 
quod ad rem pertinet, per hane occasionem di- 
verti ad virum venerabilem, domnum Willel- 
mum abbatem, cujus monasterium situm est in 
pago Spirensi et in insula * , cognomento Nigra. 
Isdem autem pater, ut erat a puero notus et 
amicissimus, me videns, lzetabundus collegit, et 
alter mihi Cleophas alio tendentem, tamen ali- 
quantos dies secum manere coegit. Interim erat 
ei mecum sermo assiduus, imo, quantum fieri 
potuit, pehe continuus, de consuetudinibus ec- 
clesiz: nostre, de quibus nimirum sic orsus est 
loqui : Ecclesia vestra, dilectissime, per miseri- 
cordiam Dei non parvam in nostris partibus opi- 
nionem religionis obtinuit, nec aliud zestimatur 
a nobis, quam quod in his locis, quz: ad nostram 
notitiam pertingere potuerunt, non sit ei similis 
in vita et disciplina regulari. 

21 Unde non parum facis ad votum nostrum, 
si qua, te referente, meremur audire de usibus 
et institutis majorum vestrorum, qu: etiamsi 
non geruntur a nobis, tamen hoc ipsum ad hu- 
militatem zedificat, si nos non latet, ita vos vi- 
vere, et conversari, ut nostra infirmitas aut no- 
luerit aut nequiverit. Ad quod ego : Panem, in- 
quam, vestrum sum comesturus, dignum est in- 
terim, ut voluntati vestrz obedire non sim 1mpa- 


24 ratus. 


AUCTORE 
JE. 


E 


Tres libros 
de antiquis 
consuetudi- 
nibus Clu- 
niacensibus 


qua occa- 
sione ἡ 


F 


' Silva. 


S. Udalricus ' 
conscripse- 
rit. 


Quadam ob- 
servationes 


de Vile au- 
ctore anonu- 
mo ; item de 


ejus atate, 


vite institu- 


to, 


fide, 


C 


146 


ratus. Sed qui est in loco tali, pro diversitate 
linguz quasi barbarus, nec a pueritia nutritus, 
non facile fieri potest, ut ita sciat omnia, sicut 
ille, qui est indigena, et qui ab infantia inter ta- 
lia crevit; ideoque non est mirum, si et ego non 
multum scio de hujusmodi, qui pene ad tricesi- 
mum zetatis nostrze annuni non nisi de rebus se- 
culi magnopere curavi. Tamen quantum est quod 
scio, id ipsum referam non invitus. Ergo vide, 
de quo volueris primum interrogare. Videri pre- 
terea potest Prologus. Wilhelmi ad. Consuetudines 
Hirsaugienses tom. 4 Analectorum pradictorum edi- 
tus a pag. 465; quae neutiquam confundenda sunt 
cum. Consuetudinibus Cluniacensibus, a S. Udalrico 
elaboratis; a quibus etiam distinguenda Consuetudi- 
nes Cluniacenses Bernardi, istius monasterii mona- 
chi : de quibus visum est lectorem monere, ne hac 
diversa opuscula ob argumenti similitudinem et tem- 
porum vicinitatem, confundat. 

22 Ad auctorem Vitz, quam vulgamus, quod 
spectat, pro conveniente ipsius notitia, cupio obser- 
vari sequentia. In prologo num. 4 sic edisserit : 
Ante nos quidem vitam beati Patris quidam ex 
discipulis ipsius pro suo ingenio scriptam edidit. 
Atque hanc vitam quibus adminiculis cumulatiorem 
quam. primam, ipse reddiderit, palam facit ibidem 
his verbis : Sed multas et praeclaras virtutes, quas 
apud nos vivens egisse cognoscitur, sibi fortasse 
non notas, przteriit, quze postea a studiosis fra- 
iribus scripte, sparsimque paginis insertze, pro- 
prio loco nequaquam sunt innexc. Sed et suo 
tempore quam plurima signorum preconia ad 
tumulum ipsius cognovimus patrata fore, quae 
nondum scribentis studio recondita sunt in sinum 
memori:. Zndidem discimus, eum super antiquiore 
vita, tamquam basi, suam, quam composuit, super- 
struxisse. At ego, inquit, ut jussus sum, per an- 
tiquioris libri campum passim gradiens, pulerio- 
resque actus, quasi quosdam. flores caute decer- 
pens, minus necessaria succidere, omissa sup- 
plere, brevitatique quam lucidius potero, conabor 
insistere. 

23 Auctoris dicti nomen latet; atas, vita insti- 
tutum, locus habitationis magis in promptu sunt. 
AEtate supparem vixisse Sancto, de quo scribit, haud 
obscure detegitur ex mum. 56, narratum ibidem 
opera, S. Udalrici miraculum ita concludens : Hoc 
miraculum przedieto ibi paulo ante fratre Warih- 
hero referente, cognovimus qui adhuc superstes 
vivit in domo Dei, sancte simplicitatis et inno- 
centizte monachus. Rursum mum. 86, ubi de gressu 
Sancti precibus infanti restituto narratur, is nunc 
esse robustze vir statis, perpetrati in se miraculi 
causa testisque existere : in quo homine pulcra 
manus Omnipotentis pulere excellentisque sta- 
iure plasma confinxit. Ac demum num. 90 S. 
Udalrico post duos cacitatis annos, in. postremam, 
ec qua obüt, infirmitatem lapso, ad cantandas re- 
gulares horas vir vitz venerabilis Wido est de- 
putatus, qui adhuc in carne degens, ejusdem 
Patris vestigia sanctis operibus sequitur. Vite 
instituto et habitatione fuisse monachum Cellensem, 
extra. dubium videtur positum, attentis vel solis loci 
superioris verbis num. 21 prolatis. Jam vero fidem 
suam commendat num, 31. Hoc autem, ait, lecto- 
rem nostrum volumus cognoscere, nulla nos huic 
operi inserere velle, nisi quae veritatis radice 
subnixa, ejus sanctitatis praeconio specialiter sint 
attribuenda. Cum enim preeclaris gestis ejus per- 
sone singulariter adscribendis abundemus, cur 
sanctum virum velut alienis phaleramentis exor- 
nare attentemus ? 


DE S. UDALRICO CONFESSORE ORDINIS 8. BENEDICTI. 


24 Qurens, quo circiter anno. vile auctor. scri- 
pserit, hoc. sibi responsi habeat, quod etiam. dederat 
Mabilio ; scriptam. fuisse vitam illo temporis. inter- 
vallo, quod a. Sancti Hugonis morte ad. ejus usque 
canonizationem, id est ab anno 1109 ad 1120, flu- 
mit, illud indicio est, quod. scriptor honorifice lo- 
quens loco non. uno de S. Hugone, semper a beati 
aut saneti titulo abstineat, sed felicis memorice pa- 
trem Hugonem, vel reverendum patrem ac ve- 
nerabilem abbatem nuncupet ; quod quidem a mo- 
nacho Cluniacensis instituti factum. haud. fuisset post 
indwitos sancto HTugoni honores sacros. 

25 Postremo, quoad vita exemplar, desumptum 
ex editis apud Mabilionem, observandum, duo eum 
pra manibus habuisse exemplaria : unum. quidem 
ab annis circiter ct evaratum in ipso, ut. sibi videri 
ait, monasterio Cellensi ; alterum ad se transmis- 
sum. refert anno 1680 ab Amplissimo Georgio Geis- 
sero, abbate S. Georgii Villinge supra laudato. 
Proinde sive Vite auctorem, sive etatem ipsius, si- 
ve fidem consideremus, adde etiam modum. scriben- 
di, ezpressiones ac stylum, plurimum habet unde 
commendetur, tamquam de sancto Udalrico optime 
meritus, conscribendo ejus gesta Vitamque, quam 
subjicimus, modicis hinc inde notationibus illustra- 
tam, ubi occasio id tulit. 

26 Hanc Vitam non omnino puram et a manu 
interpolatoris intactam, salva tamen historiz sub- 
stantia, ad manus editoris Mabilionis pervenisse, non 
obscure colligo ex eo, quod pluribus locis sit inspersa 
digressionibus LANE in altera. vita 
Ms., quacum nostram, quam damus, contulimus, 
non expressis. Atque hanc Vitam, quz collationi 
nostra inservivit, judico plane eamdem esse cum ea, 
ad quam pariter contulit Mabilio suam, quam typis 
subjecit : tum quia illam una cum o[ficiosissimis lit- 


D 
ac tempore, 
quo scripsit: 


demum de 
File exem- 
plari quod. 
damus ; 


et alio apo- 
grapho ad 
qued eam 
contulimus. 


leris, ad. Papebrochium anno 1687, die 1x Julii, ἢ 


quas et pluries alias dedit, misit idem Amplissimus 
Georgius Abbas, e Monasterio Villingano scribens ; 
tum quia id aperte indicant ποίῳ marginales ali- 
qua, quas non legimus in nostro apographo, et Ma- 
bilio in suo. Cetera satis conveniunt amba. vite, si 
minulias quasdam. excipias, vix observatione dignas. 
Prologus vero, qui in Mabilione est, a nostro apo- 
grapho abest. Interpolationes autem, qua in editione 
Mabilionis et nostra. mon. inveniuntur, distinctio- 
mis gratia uncis includemus | 1; adjectis ad mar- 
ginem. variis lectionibus ; ut per decursum obser- 
vari videbis. 


VITA 


Auctore Anonymo monasterii de Cella 
in Sylva nigra monacho suppare. 


PROLOGUS. AUCTORIS. 


Ex editis apud. Mabilionem Act. Bened. 


Sec. vi, part. ἃ, a, pag. 181, ad aliud 
Ms. collatis. 


ui Sanctorum gesta nudo et imperito sermo- 
ne scribere presumpserit, non solum diserti 
lectoris mentem impolluta locutione offendit, sed 


et 


"uctor, Le- 
nuitatis sut 
conscius, 


pra[atur, se 
pro rerum 
gestarum 
S. Udalrici 
dignitate, 


€ 
üis qua ad 
ipsum perti- 
nent, con- 
scribendis 


imparem es- 
Se. 


DIE DECIMA JULII. 


et gloriam electorum Dei apud humanam opinio- 
nem quodammodo imminuit. Quanto enim excel- 
lentiori verborum ornatu Sanctorum merita per 
Scriptorum facundiam pronuntiantur, tanto si- 
quidem avidius audientium auditu creduntur, 
credita venerantur, venerata, ad pi: imitationis 
usum ab auditoribus suis assumuntur. Unde ego 
peccator, qui sanctissimi patris nostri Udalrici 
gloriosam vitam, saneti Spiritus gratia suffra- 
gante, posterorum memorie styli officio signa- 
tam, institui commendare; fateor, multum ti- 
meo, ne puleram materiam minus delectabilem 
reddat incomptus sermo. Sicut enim homini, na- 
turali puleritudinis elegantia prefulgenti, mul- 
tum decoris sui adimitur, si sordidis incultisque 
vestibus induatur; sic nimirum splendida Sancto- 
rum vita magna obumbratur caligine, si prolata 
fuerit incomposita verborum rusticitate, quo pro- 
fecto minus zedificationis in se gestat, cum digni- 
tatem illius styli humilitas attenuat. 

2 Cum ingenii quoque mei parvitatem cum 
tantzé rei magnitudine confero, tam excellentis- 
simi viri actibus describendis me omnino impa- 
rem esse video. Talis nempe tantzeque sanctitatis 
ille beatissimus fuisse cognoscitur, ut etiamsi fa- 
cundissimus ille rhetor Cicero modo viveret, si 
vitam, mores, actusque illius novisset, in eis pro 
rei veritate explicandis cum tanta eloquentia sua 
vix sufficere posset. Quid ergo agemus? Penitus 
de illo silebimus? Nihilne ad normam nostr: in- 
stitutionis de imitabili ejus conversatione dice- 
mus? Certe licet congrua verborum dignitate 
almi Confessoris Christi vitam non valeamus ex- 
primere, ad nostram tamen instructionem aliqua 
ex illa pro posse nostro attentabimus disserere. 
Taciturnitatis utique nimizque desidiz a nostris 
successoribus non immerito argui poterimus, si 
multorum :edificationi profutura silentii torpore 
merjoric subtrahi siverimus. Itaque, si non, ut 
volo, loquar tamen de sanctissimo Viro, prout 
possum et sentio. Nam ad hoc opus assumendum 
non aliqua propria prosilio temeritate, sed vene- 
rabilium virorum sancta et auctorabili ad hoc 
provocor petitione, quorum siquidem id, quod 
maxime intendit postulatio, ut litteris inserta 
humilem lectorem tanti Patris zedificet conver- 
satio. 

3 Quapropter moneo curiosos hujus operis 
inspectores, ne dulees simplicium animorum da- 
pes, licet vili deseriptionis testa sibi appositas, ἃ 
palato cordis sui fastidiendo velint rejicere, ut- 
pote nullo sapore conditas. Liquet enim quod et 
de parva mensa delectabilia sumuntur cibaria, 
et de rusticano vasculo nectarei poculi plerum- 
que hauritur dulcedo. Sed et hoc inferimus, 
quod prudens lector nequaquam verborum folia 
in descriptis sanctorum Patrum gestis perquirere 
Soleat; verum multo magis fructum salutiferze 
eruditionis attendat. Ad profectum igitur omnium 
monachorum, immo cunctorum fidelium, hujus 
fidelissimi monachi vitam a primzeva zetate, pro 
meo describens modulo, miracula quoque, quee 
per eum superna potestas operata est, partim 
intimabo. Cum certe tot sanitates, in hae vita 
manens, et post mortem cum Christo vivens, pe- 
tentium necessitati exhibuisse probatur; ut ma- 
gnum volumen complerem, si omnes conscribe- 
rentur. 

4 Ante nos quidem vitam beati Patris quidam 
ex discipulis ipsius pro suo ingenio seriptam edi- 
dit, sed multas et przeelaras virtutes, quas apud 
nos vivens egisse cognoscitur, sibi fortasse non 


147 


notas, przeteriit, quee postea ἃ studiosis fratribus 
scriptz, sparsimque paginis insertze, proprio 
loco nequaquam sunt innex». Sed et nostro 
tempore quamplurima signorum praeconia ad tu- 
mulum ipsius cognovimus patrata fore, qua non- 
dum scribentis studio recondita sunt in sinum 
memoriz. At ego, ut jussus sum, per antiquio- 
ris libri campum passim gradiens, pulerioresque 
actus quasi quosdam flores caute decerpens, mi- 
nus necessaria succidere, omissa supplere, bre- 
vitatique,. quam lucidius potero, conabor in- 
sistere. 


CAPUT I. 


Natalibus Sancti conjuncta educatio in- 
tegerrima, et vel in ipsa aula incor- 
rupta. 


enerabilis vir Udalricus ex illustri prosapia 

Bavariorum Ratisponz civitatis procreatus, 
velut lucifer inter cetera poli sidera, sie inter 
totius cognationis su: relucebat nobile stemma. 
Pater siquidem illius, Bernoldus nomine, Ratis- 
ponensium civium non infimus fuit in genere. 
Nam et Henrico tertio z, Romanorum Impera- 
tori augusto valde carus et acceptus fuerat ; inter 
cujus regni przpotentes divitiis, fama et gloria 
potenter eminebat. Hic itaque filium suum egre- 
gie indolis flore adornatum, peritis doctoribus 
commendavit, litterarum studiis imbuendum ; et 
quia Spiritus sanctus, ubi vult, non cessat spi- 
rare, bons spei puer, ejus gratia inspirante, 
mellifluos Scripturarum flores, velut apis pru- 
dentissima, in sui pectoris alveum studiose me- 
moriterque ccepit congregare. Jam vero licet 
setate parvus esset, studebat tamen, ut infantiles 
annos mentis senectute transcenderet, cozvulo- 
rum suorum vanitates et ludorum ineptias pru- 
denter declinans, legendi vel dictandi studio ani- 
mum suum szepius occupabat, sicut subsequentis 
testimonii veritas patenter demonstrat. 

6 Quadam enim die Deo dicatus puer, sodali- 
bus suis ludo operam dantibus, solus in conclavi 
sedebat, et arte dictandi ingenium suum intente 
exercebat. Quo superveniens senior quidam sa- 
piens ac religiosus, viso eo, in limine substitit, 
et adstantibus sibi przesago spiritu dixit: Divinze 
pietatis providentiam magna qusedam su: volun- 
tatis opera in hoc puero completuram esse co- 
gnoscite, quem in puerili evo tam maturis exer- 
citiis non dedignatur implicare. Ex hoc actum 
est, ut tanto ille ad discendum fieret promptior, 
quanto ob ardorem sui studii cunctis jam. ccepe- 
rat esse carior. Erat quippe ingenio disertus; 
erat morum qualitate decenter compositus, erat 
et lingua a vanis otiosisque verbis honeste tem- 
peratus. Nullam, ut talis stas solet, carnalem 
amplectabatur lasciviam, perpetuam B. Virginis 
Filio mentis et corporis sui vovens ae conservans 
castimoniam. Divine legis precepta, docente 
eum intrinsecus Spiritu sancto, intentissime le- 
gebat, legendo intelligebat, intelligendo conser- 
vabat, conservando summa mentis alacritate, 
quantum in ipso fuerat, operibus adimplere sata- 
gebat. 

7 In templo Domini crebro aderat, ac laudes 
supernz Majestati pro modulo suo devote cele- 


brans 


EX M$S. 


E 
Sancti nata- 
les ac edu- 
catio 


EF 


omnibus 
scientie ac 
virtutis doti 
bus 


egregie or- 
nata. 


EX MSS. 


Decurso phi- 
losophig sta- 
dio, 


* alias auli- 
cis. 


148 


brans, in conspeetu Domini Sabaoth, velut alter 
Samuil, simplici mente ministrabat. Operabatur 
hac in illo ineffabilis Christi bonitas, qui et lin- 
guas infantium faeit disertas, et cujus grati 
nulla est expers stas. Tali morum habitudine 
Christi tiruneulus florem. perduleis suze pueritize 
nobiliter adornabat, et jam in teneris annis fru- 
ctum futurs probitatis evidenter przwsignabat. 
Quis ergo coelestis magisterii gratiam in eo non 
veneraretur? Quis, inquam, tam docilem et tam 
bons mentis puerum ulnis carissimi amoris non 
amplecteretur? Crescebat itaque Uldalricus, am- 
borum parentum letitia, decus et ornamentum, 
generisque sui insigne quoddam margaritum. 

8 Puerilibus igitur annis simpliciter et inno- 
center transcursis, posteaquam divino fonte phi- 
losophis satis abunde potatus videbatur, in ter- 
reno terreni Imperatoris palatio ille summi Re- 
gis miles manere jubetur. Ipse vero, licet secun- 
dum regize voluntatis arbitrium palatinis ἡ homi- 
nibus esset associatus, nequaquam tamen vel 
illie, ab illo cordis sui inhabitatore, videlicet 
Spiritu sancto, est derelictus; qui suc disciplinze 
vernaculum , tametsi cum habitantibus Cedar 


'eommorantem, ab ommi pollutionis fece, qua id 


in aula de- 
gens, sed ab 
aul& illece- 
bris integer 


C 


destinatur ad 
servitium 
Imperatri- 
Cis; 


b 
"alias Agne- 
lem. 


genus hominum contaminari consuevit, miseri- 
corditer custodivit; quia in ipso zeternaliter habi- 
tare decrevit. Actus quippe sui alummi, et aspi- 
rando przeveniens, et adjuvando subsequens, 
gressus illius in viam salutis direxit; eumque 
infra recti itineris tramitem ambulare perdocuit. 

9 Nam, quod revera spirituali gubernatione ab 
ilieitis actibus custodiretur per bonos mores, 
quos in palatio positus ostendit, facile perpendi- 
tur. Avariti:e etenim pestis, et honoris ambitio, 
quz aulicorum mentes su:e pestilentize tabe gra- 
viter solet corrumpere, illius animo propriz per- 
ditionis virus nequaquam valuit infundere. Non 
illum congregandarum divitiarum solicitavit eu- 
ra, quas perplures in magna possident penuria. 
Quid mirum, si terrenarum rerum facultates non 
laboravit conquirere, qui per illarum largitatem 
nullius dignitatis apicem conabatur ascendere? 
Mundi namque gloriam virtutis pede calcavit : 
sed et auram favoris humani spernens, ejus de- 
lectamentis inflari omnimodo refugit. Nulli um- 
quam se praetulit; nullum despexit; nullius pro- 
speritati invidit : propter quod bonis omnibus 
non immerito complacuit. 

10 Regia quoque sublimitas suas venerabili 
Viro non negabat amicitias ; e& quoniam eum ho- 
nestius ceteris conspexit vivere, sua dilectione 
digniorem judicavit fore. Honorabat in eo reli- 
giosi habitus compositionem, et innocentis vite 
laudabilem puritatem. Quid vero de glorioscz 
Regin: dicam devotione, qua famulum Christi 
speciali dilexit affectione? Illius etenim. delecta- 
bilium morum conventa suavitate, suis eum ob- 
sequiis voluit adherere, felicem 56 credens fie- 
ri, si talis personze aspectu, auditu et servitio 
mereretur perfrui. Nec dubium est, nobilissi- 
mam imperii consortem, videlicet Agnem b ', 
multum ex assidua illius familiaritate profecisse, 
in eujus vita et admonitione recte vivendi for- 
mam poterat invenire. Nam Vir Deo carus, offi- 
cio Reginz instans devotus, solitam animi sui 
servabat constantiam , curialis incontinentie 
omnino fugiens et execrans lasciviam. Studebat 
magis religiosze gravitati, quam vane curiosi- 
tati; plus volens humiliari, quam aliquo superbize 
vento inflari. 

11 Curabat et amplius mentem suam sancta- 


VITA S. UDALRICI CONFESSORIS ORDINIS 8. BENEDICTI. 


rum virtutum ornamentis decorare, quam corpo- 
ris sui marcessibilem florem immoderato pretio- 
sarum vestium luxu foris dealbare. Cum vero, 
ut solebat, in regio comitatu iter agebat, psalmis 
et. orationi frequenter vacabat, quoties opportu- 
nitas loci se ullatenus obtulit. Die noctuque ec- 
clesie limina infatigabiliter frequentavit; nec 
corporis lassitudini voluit aliquando parcere, 
dummodo coelesti suo Imperatori debitze servitu- 
lis pensum vigilando, psallendo et orando non 
tardaret reddere. Multa preterea in palatio con- 
sistens purze innocentie et sancte simplicitatis 
demonstravit exempla, quibus cunctos tam ad 
sui venerationis amorem, quam ad melioris vitae 
provocavit instituta. 


ANNOTATA. 


a Puit is Henricus Niger, anno 1046 exeunte, 
festo natalis Domini Roma coronatus cum Agnete, 
WOTE SW. 

b Observa hic, Agnetem istam fuisse sororem 
Willelmi vix et vi, Comitum JPictaviensium. et 
Ducum Aquitania : atque ex gestis piz hujus Prin- 
cipis satis. patuisse, quantum profecerit ez monitis 
S. Udalrici. Sane magnam laudem paucis isti Prin- 
cipi tribuit Bertholdus. Constantiensis, continuator 
Hermanni Contracti, sic loquens : Agnes religio- 
sissima Imperatrix, jam xx annis in viduitate 
Deo devotissime serviens, nec filio suo Heinrico 
contra Apostolicam Sedem in aliquo consentiens, 
Rom: requievit in pace, sepulta Rom:e in eccle- 
sia S. Petronellz. 


CAPUT II. 


Mulierem a. calumnia liberat ; visit loca 
sacra; gentilium furorem evadit; Ro- 
mam  proficitur; monasticum. ample- 
ctitur institutum. 


ost hec autem patruus precellentissimi Viri, 
Nilo « nomine, qui pontificatum Frisingensis 
rexit ecclesie, hune Beatum ad suce diceceseos 
urbem invitavit, ac in diaconatus gradum solen- 
niter eum promovens, fidelem Christo ministrum 
constituit. Quo in loco positus, quas sapientis 
suz quave pie miserationis ostenderit indicia, 
subsequens aperiet pagina. Qua:edam femina Ra- 
tisponensium partibus oriunda, detestabili quo- 
dam crimine, licet falso, est accusata, quse dum 
se de impositi facinoris noxa deberet expurgare, 
peccatis suis impedientibus invenitur tamquam 
reà in judicii probatione. Tantam igitur confu- 
sionem non ferens, patrios fines clam deseruit, 
et Frisingarum partes fugze sue latibula delegit. 
Sed nec ibi diu latere poterat, quam fama vul- 
gante, suus Ratisponensium scilicet Preesul, illic 
abscondi cognoverat. Suscepit itaque Frisinga- 
rum Pontifex coepiscopi sui litteras, pro infamata 
et adhuc negante muliere examinanda sibi dire- 
ctas, qui quomodo de incognitis sibi causis prze- 
sumptuosum erat definitam proferre sententiam, 
culpam vel innocentiam illius judicio statuit esse 
manifestandam. 
13 Rursus ergo miserabilis femina examina- 


tioni 


D 


nihil 


E 


Ε 


Ad diacona- 
tum promo- 


lus, 


! de s0- 
lida pietate 
remittens. 


ü 


A 


mulierem 
[also accusa- 
tam liberat. 


B 


Prapositur& 
admotus, Te- 
cte illo o[ficio 
fungitur. 


C 


Proficiscitur 
Hierosoly- 
mam ; 


DIE DECIMA JULII. 


tioni subjicitur, subjecta labitur, lapsa pallet, 
trepidat et angustiatur. Verum quia propria con- 
scientia eam excusabat, iterum negationibus per- 
severanti animo instat. Quid enim faceret, quid- 
ve consilii caperet, penitus ignorabat. Cujus dis- 
cussioni cum noster Udalrieus interesset, vide- 
retque infelicem illam fluctuantem gravi metu 
anxietatis, tenerrime compatiebatur ejus miseriis, 
motusque est super illam, ut Salvator quondam 
super mulierem pro stupri reatu lapidandam, vel 
ut Daniel super Susannam. Quapropter evocans 
eam seorsum a ceteris, hortatur, ut Domino pu- 
ram confessionem faciat de peccatis suis, ne qua 
apud eam culpa indiscussa lateat, quce ad com- 
probandam innocentiam ipsius obsistat. Cui con- 
fitenti quzedam commissa, que nondum alicui 
detexerat, minister Christi, licet minime adhuc 
functus presbyterii officio, remedium poenitentise 
indixit, et sic ad judicium remisit. Illa vero se- 
cura intrepidaque accedens, libere se expiavit; 
ac 516 consilio et auxilio Viri Dei, patriam, do- 
mum, maritumque lzeta revisit. In hoc facto beati 
illius consiliarii pietas collaudatur, meritum ex- 
tollitur, fama magis ac magis augetur. 

14 Perpendens itaque Antistes sapientia et 
spiritus discretione suum pollere nepotem, curam 
ili commisit przepositurze, ut qui se ipsum sa- 
pienter et honeste videbatur regere, aliis jam di- 
gne posset et sciret przeesse. Sed ille Beatus, cu- 
jus honor fuerat Christus, hujuscemodi przela- 
tionis regimine suscepto, tantum in se est humi- 
liatus, quantum super alios exaltatus. Scriptum 
namque scivit : Quanto major es, humilia te in 
omnibus. Et ut certius demonstraret, non pro- 
prium honorem, sed commissi sibi gregis utilita- 
iem solicite se per omnia quzirere, canonicam 
disciplinam, prout melius potuit, firmare, sa- 
pienterque ccepit disponere. Fratribus suis ne- 
cessaria vite providebat, et sicut corporis fragi- 
litati carnalem, ita spiritalem cibum languori 
animarum eorum, bene vivendo, et recte docen- 
do administrabat. Quodam etiam tempore cum, 
acerrim:e famis incumbente periculo, multarum 
habitatores regionum gravissime premerentur, 
Augusto Longobardiam indeque Italiam, hoc co- 
mite proficiscente, fratres ipsius, communibus 
rebus pro relevanda penuria distractis, non mo- 
dice tribulabantur. Quo cognito, vix post multas 
preces impetrata ab Imperatore licentia, festi- 
nanter redit; et prediis suis in pignore positis, 
non solum sui gregis, sed et aliorum necessita- 
tes prompto animo relevavit. O virum benignis- 
simum! o patrem familias liberalissimum ! qui 
idcirco terrenas divitias membris Christi sine 
cunctatione hilariter erogabat, quia sternorum 
copias thesaurorum sitienter affectabat. 

15 Tandem aliquando, propulsa famis incle- 
mentia, famulus Dei, qui quotidie bonorum ope- 
rum gressibus ccelestis Jerusalem curiam festi- 
nabat intrare, collecta non modica pecunia, ter- 
restrem Jerusalem, Dominiec passionis trium- 
pho insignitam, disponebat adire. Anxietates ac 
labores, quos in eadem via pertulit, videlicet in 
procellis fluminum compendiose prwtereo, ne 
prolixitas narrationis lectori fiat fastidio. Verum 
hoc minime tacere debeo, quod ommi die, prius- 
quam equi dorsum sederit, Davidici carminis 
dulcedinem ex ordine recitaverit. Confecto igitur 
itinere, ubi sancte Civitatis portam attigit, tam- 
quam sibi, velut alteri Moysi, Dominum dicen- 
tem audiret : Solve caleeamentum tuum; locus 
in quo stas, sanctus est; Dominieze dormitionis 


149 


sepulerum humiliter discalceatus adiit. Quze ibi 
lacrymarum flumina, quas preces, que suspiria 
dilectissima Deo anima ex intimo profuderit cor- 
de, cujus facundia valeret edicere? Num se a 
fletus continere posset effusione, cum loca, Chri- 
sti vestigiis consecrata, signis ac virtutibus illu- 
strata, passione glorificata, oculis conspiceret, 
pedibus calearet, mente delectabiliter conside- 
raret? 

16 Ibi quippe sincerissimo lacrymarum fonte 
maculas suce mentis satagebat abluere; de prze- 
teritis ac praesentibus delictis veniam, de futuris 
poscens cautelam ; ibi, inquam, orationum suarum 
aromatibus vulnera Salvatoris nostri flebiliter 
inunxit, non dissimili devotione sanctarum Mu- 
lierum, quarum fides, comparatis unguentis, 
corpus Domini Jesu in sepulcro requisivit. Inde 
verus noster Israélita, corpore quidem non ani- 
mo deserens civitatem gloriosam, Bethleem pe- 
tiit, Christi nativitate dedicatam. Illic ad preese- 
pe Domini, thesauris ditissimi sui pectoris aper- 
tis, tria. Magorum mystica munera, etsi non re 
obtulit, tamen typice, Dei filium, Regem regum, 
verum sacerdotem, ex assumpta carne confitens 
mortalem, summo Patri cozternum, per ineffa- 
bilem Deitatis majestatem. 

17 Deinde ad Jordanis fluenta, in quibus Sal- 
vator mundi delictorum nostrorum lavit crimina, 
exutus vestem, purum descendit in amnem. 
Cumque pro sui desiderio ablutus, litoris teneret 
soliditatem, vix jam vestitus, videt eminus pro- 
fanam quamdam gentilium turmam, ad se suos- 
que volantem,.armis, vultu et clamore truculen- 
ter minitantem. Quibus super se ruentibus, ser- 
vus Christi, licet palmam martyrii desideraret 
in mente, fuge tamen se cum sociis credidit, 
carnis fragilitate impellente. Unus autem ex ho- 
stibus violentius imminens fugientibus *, Udalri- 
cum nostrum magni molem lapidis in dorsum 
projecit, et in cujusdam foves profunditatem, 
quze forte inibi fuerat, simul cum equo przcipi- 
tem dedit. Quid tum Dei Athletà faceret? Solus 
remanserat ; nullus ei ex suis comitibus aderat, 
quippe quos hostilis furor longius abegerat. Ve- 
rum ile totam spem suam divinz protectioni 
committens, illis jamjam appropinquantibus, ti- 
morem passionis, quam sibi imminere non dubi- 
tavit, abjecit, [et ad toleranda mortis supplicia 
viriliter se accinxit. 

18 In tali discrimine posito, tu, fortissime 
Deus, mature subvenisti famulo tuo : tu qui Ju- 
dzos, ad te capiendum venientes, unius vocis 
terrore retro cadere fecisti, istos nune potentia 
Xuze fortitudinis ab amici tui perditione prohi- 
buisti.] Subito enim perterriti rediere, et tuo im- 
perio ab ejus persecutione cessavere. [Servasti 
Domine militem tuum adhue altioris vitzte gra- 
dum ascensurum; servasti eum, legem maxada- 
torum tuorum adhuc perfectius completurum ; 
servasti, inquam, illum ad multorum salutem, 
qui postea doctrina ejus, exemplo ejus, moribus 
ejus ad tuam fuerant convertendi servitutem. 
Gentilibus igitur redeuntibus,] conviatores reve- 
rendi Viri celerius repedantes, de fovea eum ex- 
traxerunt, ccptumque iter perrexerunt. Verum 
quia castus amor Sanctorum Deo satiari nescit, 
Beatus iste religiosze mentis desiderio nondum 
satisfactum existimans, Ascensionis Christi mon- 
tem adiit, ibique in convalle plorationis ascen- 
dens, venturo Judiei se totum commendavit. 

19 Peragratis itaque quamplurimis locis, quae 
corporalis Redemptoris nostri prvesentia conse- 

craverat, 


EX MSS. 


loca sacra ve- 
nerabundus 
visitat; 


m 


Jordane 
abluitur, 


* Supple in. 


Ε 


Gentilium 
furorem eva- 
dens. 


Inde Gerwa- 
niam repe- 
tens, 


150 


craverat, ad sux habitationis solum remeat : quo 
perveniens, patruum suum, Frisingensem Ponti- 
ficem, defunctum reperit, et non solum episcopali 
cure, verun etiam sus Prcepositure alium 
praesse cognovit. De morte Episcopi, etsi secun- 
dum spiritum contristari nollet, secundum car- 
nem tamen se imperare non potuit, quin doleret. 
De munere autem dignitatis, quo absens est pri- 
vatus, ideo non est conturbatus, quia quod habi- 
tum non magnopere dilexit, id sibi ablatum fuis- 
se :quanimiter tulit. In magno siquidem mentis 
vertice stabat, qui, ut prefati sumus, sui juris 
predia in illorum fratrum necessitatibus dispen- 
sando, sibimet inopiam cognoscitur induxisse; 
nec subtractam sibi Przepositurze utilitatem, vel 
ob id maxime nisus est repetere. Quam ejus pa- 
tientiam superna pietas respiciens, solita benigni- 
tatis suze gratia suum fidelem consolari citius vo- 
luit, quem in adversitate justum invenit. Nam 
quidam beati viri consanguineus in, Ratisponensi 
ecclesia officio przpositure functus, benigne 
. eum in sua suscepit, et quoad usque przdia sua 
redimeret, secum detinuit. 

20 Interea animo ejus insedit consilium, in 
sua possessione construere monasterium, ubi mo- 
nachorum ccetu adunato, divine laudis quotidie 
resonaret celebratio. Sed cum tam pium deside- 
rium statu temporis, necnon Episcoporum irre- 
ligiositate, qui tune ecclesi: preerant, limpe- 
diente, ad effectum non ita apte ", ut vellet, pos- 
set perducere, se ipsum cum suis decrevit Domi- 
no vovere et reddere. Considerans siquidem, 
inter fluctuantes seculi procellas vix quemquam 
vite suz cursum ad tute stationis sinum posse 
dirigere; quodque inter varios ejus strepitus, 
quantumlibet quietze mentis szepius concuteretur 
Status, a Domino pennas columb: optavit acci- 
pere, cupiens advolando in solitudine requiesce- 
re. Quapropter res suas pauperibus Christi coepit 
erogare, volens euangelicum przeceptum comple- 
re, quo dicitur : Si vis perfectus esse, vade, ven- 
de omnia, quz habes, et da pauperibus, et veni, 
sequere me. 

21 In eisdem vero Ratisponensium partibus 
quzdam feminz Deo consecrat? sub monaste- 
riali cohabitabant disciplina, quas grandis rerum 
oppresserat inopia. Nam, ut, fertur utriusque pa- 
nis, candidi videlicet et nigri, dimidiam mensu- 
ram paupertate cogente, singule accipiebant. 
Quarum miserans penuriam tam largi dispensa- 
toris benignitas, tantum illis contulit arabilis 
terrz, ut albi panis plenam libram sumerent, ac 
insuper pro ipsius largitoris salute septem pau- 
peres exinde, sicut ipse constituerat, annuatim 
nutrirent. Facultatibus itaque suis partim egenis, 
partim cognatis suis large distributis, partim 
etiam suo desiderio commodius perficiendo re- 
servatis; ubi mundialium rerum impedimenta a 
se projecit, de hujus mundi naufragio liber eva- 
sit. Sed quia totus Dei ac proximi dilectione in- 
tus fuerat accensus, alios secum de fluctibus se- 
culi eripere affectabat; quoniam solus ad Deum 
venire nolebat. 

22 Quapropter ejusdem civitatis scholasticum, 
nomine Geraldum b, adiit, suam ei voluntatem 
pandit, et ut mundi incerta secum pariter relin- 
queret, monuit, suasit et obtinuit. Venerabiles 
ergo viri, saneti Spiritus gratia cooperante, in 

; una eademque voluntate coadunati, coenobitarum 
quidem vitze sociari quam maxime eligebant ; sed 
quo in loco suave jugum Christi, et onus ejus 
leve suis humeris securius imponere possent, an- 


EX MSS. 


B 


[aeultates su- 
as pauperi- 
bus distri- 
buit, 


"alias aperte. 


ac moniales 
rerum indi- 
qas sublevat. 


[t 


Adjuncto sibi 
socio, status 
monastici de- 
siderio fta- 
grat, 

h 


VITA S. UDALRICI CONFESSORIS ORDINIS S. BENEDICTI. 


xie inter se conferebant. Salubri tandem consilio 
invento, in Cluniacensi ccmobio, eujus religio- 
nem longe lateque przdieari audierant, sancte 
conversationis schema suscipere decernebant. 
De hujus igitur mundi labyrintho per sacre Scri- 
pturze ducatum egressuri, primitus adeunt limina 
sanctorum Apostolorum Petri et' Pauli; quibus 
quoniam Redemptoris nostri clementia ligandi 
atque solvendi tradidit potestatem, ipsorum me- 
ritis et intercessione peccatorum suorum a Domi- 
no sibi condonari flagitabant absolutionem. 

23 Ipsis etiam votum suum intentissime com- 
mendabant, deprecantes ut arduum regularis 
vitze tramitem, per quem ad celestem patriam 
desiderabant pervenire, eorum patronicio, beato 
fine mererentur consummare, Votiva vero ora- 
tione completa, de Apostolica Sede redeunt, et 
ad desideratum Cluniacensis ecclesie locum e 
vestigio veniunt ; ubi voluntatis suce secretum 
ejusdem monasterii reverendissimo Abbati, vide- 
licet domno Hugoni c, aperientes, devotissime 
ab eo suscipiuntur; et firmata, ut moris est, 
stabilitate sua, corpori congregationis tamquam 
pulcherrima membra inseruntur. O quam dele- 
ctabile erat oves Christi, exutas vellere pristine 
conversationis aspicere, ultimas quidem in ordi- 
ne, sed non paucis superiores in ordinata morum 
qualitate! O quam imitabile virtutis exemplum 
viros, ommi peritia imbutos, humilem Christi 
philosophiam humiliter discere, alienze voluntati 
se obedientissime subdere, seipsos sibi per omnia 
fideliter abnegare ! Vere enim, qu: retro fuerant, 
obliviscentes, et in anteriora toto nisu mentis sese 
extendentes, velut bonz arbores in altum cresce- 
bant, duleesque virtutum fructus proferebant. 

24 Verum nos de prudentissimo viro Geraldo 
tractare minime proposuimus, sed vitam beati 
Udalriei enarrandam suscepimus. Ut tamen de 
illo aliquid succincte loquamur : sapientia, consi- 
lio, ac morum gravitate insigniter preepollens, 
non post multos annos major Prior constituitur, 
ac postmodum, jubente Apostolieze Sedis Przesule 
Gregorio VII d, Ostiensis ecclesi» pontificatu 
sublimatur. Cujus sedis curam cum summa rexit 
solicitudine, creditzque sibi negotiationis talen- 
tum Domino suo cum duplicata reportans usura, 
meruit audire : Euge serve bone et fidelis, intra* 
in gaudium Domini tui. His ita de illo summatim 
explicitis, qualis patroni nostri conversatio fuerit, 
adjuvante Domino pro posse nostro dicamus. 


ANNOTATA. 


a Consule, que de nomine isto pramotavimus in 
Commentario pravio. 

b Parvum elogium de illo habes die 29 Aprilis 
in Commentario pravio Vit S. Hugonis, pag. 629, 
num. 2; quod et hic insertum infra mum. 24. 

c Agitur de illo die 29 Aprilis a pag. 628. 

d Geraldum, Gerardum, Geroldum seu Giral- 
dum Petro Damiani in. episcopatu Ostiensi. succes- 
sorem, non sub Gregorio VIT, sed sub Alexandro ΓΙ, 
ejus decessore, promotum fuisse anno 1072. disces ea: 
Ughello tomo1 Italiz sacra col. 14 : qui prater di- 
gnum. viro elogium signat auctores, de ipso tractan- 
tes. Paucis multa complectitur Bertholdus, qui supra, 
ejus obitum signans anno 1077, his verbis : Geral- 
dus venerabilis Ostiensis Episcopus, jam dudum 
seculo vivus, mundo crucifixus, de hujus vitze 
ergastuloliberatus est ix Idus Decembris. Apud 
Ciaconium et. Ughellum ex dicto auctore citatur vim 


Idus 


quod, 
quam 


stolis 


Cluni, 
plent. 


Quadam di- 
gressiuncula 
l0 50- 
cio, nomine 


de dic 


Geraldo, 


dein Ostiensi 


post- 
Rome 
sanctis Apo- 
com- 
mendassent, 
aci 65- 


Episcopo. 


n 


d 


Vitam mona- 
sticam auspi- 
catus, 


plurimarum 
virtutum ex- 
ercilio 


€am exornat. 


DIE DECIMA JULII. 


Idus Decembris. Baronius corrigendus, quando 
legit nono Idus. Monetur lector apud laudatum 
Ciaconium, a multis confundi Gerardum. hunc cum 
Girardo, Engolismensi Episcopo. 


CAPUT [III. 


Vit monastica; sacerdotiwm; patientia, 
stimulis carnis et calumniis probata. 


gitur dilectus et electus Dei famulus Udalricus, 
I divinze pietatis gratia praeventus, carne mor- 
tificabatur, ut spiritu vivificaretur. Christo quo- 
que conresurgebat; quae sursum sunt tota men- 
tis aviditate perquirens, ea, quee in mundo sunt, 
funditus despiciens. Incedebat demisso vultu in- 
ter monachorum ccetus, velut agnus mitissimus ; 
ut et habitu demonstraret, quia huie seculo fue- 
rai mortuus. Erat jam vere nomine et opere mo- 
nachus, erat in obediendo promptissimus, et in 
Dei servitio studiosissimus. Mores ejus et vita 
prebuere omnibus virtutis exempla. Habitabat 
enim in illo Christus, velut in templo sao, di- 
gnumque fuerat, ut sanctze opinionis fragrantia 
redoleret ex eo. Nullum illi in bonis actibus cer- 
neres esse superiorem, vix quisquam ejus adz- 
quare posset laborem. Orationibus crebro insta- 
bat, vigiliarum excubias solicite observabat, cor- 
pus suum distrietis jejuniis macerabat. Prophe- 
tieze quoque admonitionis documenta vigilanter 
observans, omnes vias suas diligentissime custo- 
diebat, linguamque suam a loquacitate refrzena- 
bat. Otiosa verba omnino devitabat proferre, sed 
nec ab aliis curabat audire. 

26 Aures suas ab audiendis detractionibus fir- 
missime szpiebat, quas sanse doctrinz et sermo- 
nibus zedificationum libentissime aperiebat: nam 
quia continu: contemplationis penna ad alta vo- 
labat, columba etiam fuerat ad fenestras suas, 
quando resplendebat in eo prudens et discreta 
simplicitas. [Sed ecce dum supern:e pietatis mu- 
nera, in sanctum Virum abunde collata, verbis 
exprimere cupimus, ea pro rei veritate digne ex- 
plicare nequaquam valemus:] nam que lingua 
congrue disserere poterit, quam mansuetus, quam 
pius et quietus fuerit, quamque compositus in 
omni sua actione exstiterit? Cujus, inquam, fa- 
cundia eloqui valeret, qualiter in sancti Ordinis 
observatione arserit, quam studiosum, quam be- 
nevolum in omnibus se exhibuerit? Tanta siqui- 
dem solicitudine, tantoque fervore per sanctorum 
Patrum vestigia decertabat ambulare, ut veraci- 
ter ejus vitam antiquorum monachorum, sive Pa- 
irum studiis posset adzequare. 

27 Perh:ze ethujusmodi admirabilis vitee me- 
rita, velut coeleste sidus radiabat inter monacho- 
rum collegia. Et licet his aliisque divinze pietatis 
charismatibus super ommes esset ditatus, nihil 
tamen suis meritis pro his attribuebat, sed om- 
nium bonorum largitorem in se glorificabat, di- 
cens cum Apostolo : Gratia Dei sum id quod sum. 
Renitebat quippe in illo eximium decus humilita- 
lis, quze est summa virtus vitze monachilis ; heec 
ei seniper inseparabilis comes adhzerebat, euncta- 
que illius studia, quasi quodam salis sapore, dul- 
cissime condiebat. Nihil in eo fucatum cerneres, 
nihi] religioni contrarium, ut in plerisque fieri 
solet, obumbrante sanctitatis forma, sub ipso 
tectum simplici oculo, deprehendere posses. Quid- 


151 


quid enim foris relucebat in opere, ex intima 
cordis humilitate processit. Nam quod revera 
apud 86 parvus fuerit, ex hoc quam maxime pos- 
sumus intelligere, quia inferiores etiam sibi non 
dedignatus est, anteferre. 

28 Talibus magnificumi excercitiis, sanctus 
Abbas ad sacerdotale promoveri fecit officium, 
sibique constituit capellanum et consiliarium. Et 
quia sciebat, eum virtute ac sapientia totum esse 
compositum, suo etiam gregi apud illum confes- 
sionis preparavit aditum. Unde accedebant ad 
eum tam senes quam juvenes, diversis passioni- 
bus laborantes, tanto sincerius, quanto securius 
conscientias suas illi aperientes. Ipse vero cum 
summa caritate omnes suscipiebat, et more sa- 
pientissimi medici, congruis quosque peenitentize 
remediis curabat. Diligebat autem omnes, et di- 
ligebatur ab omnibus. Sed maxime circa novos 
Christi milites ejus animi fervebat affectus. Hos 
nimirum tamquam rudes et majoris consolationis 
indigos, frequenter ad se accersitos, mira beni- 
gnitate docuit, monuit, et instruxit: illosque 
adeo in paternz caritatis sinu fovit, ut ex hoc 
pater et dux novitiorum specialiter appellari me- 
ruerit. 

29 Quant: compassionis et misericordiz circa 
lapsos sanctus homo fuerit, ex subjecto exemplo 
liquidius patebit. Frater quidam fuerat in eadem 
congregatione, qui, suadente veternoso inimico, 
jugum discipline per fugam conabatur abjicere : 
qui peccato peccatum addidit, et aureum vas, in 
quo corporis et sanguinis Christi sacrosancta my- 
steria consecrari solebant, secum portandum 
furtim abstulit. Facta est ergo inquisitio de ca- 
lice; quo non invento, fusis prinum ad Dominum 
orationibus, ut, ipso revelante, tanti pretii vas 


- mon amitteretur ; claustrales etiam aditus diligen- 


ter custodiri jubentur, ne auctor furti fugze prz- 
sidio elaberetur. Sed miser ille, quem propric 
conscientiz reatus graviter torquebat, videns se 
evadere non posse, sicut desideraverat, ingenti 
metu concutitur, variisque intra se cogitationum 
fluctibus confunditur. 

30 Confugiens itaque ad misericordissimum 
virum Udalrieum, velut ad tutissimi portus sola- 
tium, eulpam suam cum gemitu pandit, poeniten- 
ti? medelam suscipit, ipsique jussus calicem de- 
dit: quem acceptum vir misericordiz sub terra 
fossum abscondit, et in crastino petita humiliter 
in capitulo venia de amissa re, revelatum sibi fore 
innotuit. Revera enim, ejus pietate promerente, 
Dei nostri clementia, et damnum ecclesiz resti- 
tui, et fratris crimen occulta poenitentia purgan- 
dum voluit celari. Assumptis itaque quibusdam 
fratribus, ad locum perrexit, ac primo per indu- 
striam circumquaque fodiens tandem exerta fossa, 
sacratum vas eductum ecclesiastico thesauro red- 
di fecit. Sic homo Dei pie callidus, dum humans 
nature fragilitatem facile labi posse considerat, 
proximi lapsum clementi compassione dissimulat. 

31 Hoc autem lectorem nostrum a volumus cog- 
noscere, nulla nos huic operi inserere velle, nisi 
quze veritatis subnixa, radice ejus sanctitatis pre- 
conio specialiter sint attribuenda.|Cum enim prz- 
claris gestis ejus persone singulariter adseriben- 
dis abundemus, cur sanctum Virum, velut alie- 
nis phaleramentis exornare attentemus ? Namque, 
ut verum fateamur, non eget noster Udalricus, 
ut vel falsis, vel extrinsecus assumptis laudum 
favoribus extollatur, qui suis adeo preecellere eog- 
noscitur, u£ pro sui numero et excellentia, vix 
vel. a diserta scriptoris comprehendi possint elo- 


quentia. 


EX MSS. 


Sacerdotio 
initiatus, 
medici ac 
patris spiri- 
tualis officio 
fungitur; 


E 


edito erga 
sacrilegum 
fratrem 


pie callida 
mansuetudi- 
nis exemplo. 


a 
Auctor hu- 
jus vitz, fi- 
dem suam te- 
statur, 


C» 


EX MSS. 


deinde nar- 

rat stimulis 

carnis San- 

ctum misere 
eaagitatum 

[uisse, 


eisque adhi- 
buisse reme- 
dium, non 

imitandum. 


€ 
Sancti viri 
patientia 


' alias Hu- 
noldus. 


adversis ten- 
tata 


152 VITA S. UDALRICI CONFESSORIS ORDINIS S. BENEDICTI. 


quentia. Verum priusquam ad deseribenda mira- 
culorum ejus insignia procedamus,] animi ejus 
constantiam, tentationumque certamina, [ad sa- 
lubre imitationis exemplum proferamus. Quia 
enim nullius virtutis manifestatio fit sine tenta- 
tione, magna profecto legenti erit utilitas, beati 
Viri pugnas et victorias cognovisse: nam et for- 
tia Christi membra tentantur, ne in suis tenta- 
tionibus desperent infirmiora. 

32 Hoc itaque eximium Christi membrum,] 
licet corpus suum | vigiliis edomaret, et jejuniis ; 
acriter tamen stimulari ccepit ex libidinum incen- 
tivis; in tenui et exhausto corpore contrariz de- 
lectationis voluptas pullulabat; [quia, ut Aposto- 
lus ait, caro adversus spiritum concupiscebat. 
Quis miretur, si antiquo hosti hujuscemodi impu- 
gnationis vento hane pulcherrimam cedrum im- 
pingere Dei judicio conceditur, cum et Paulus, 
altissimorum montium vertex, ab angelo satanc 
colaphizatus legatur, ne magnitudine revelatio- 
num extolleretur. Vide etiam Antonium, vide 
Hilarionem et Hilarionis laudatorem Hierony- 
mum, monastiei Ordinis patres ac previos, car- 
nis su: stimulo fuisse vexatos. Qui cum tentatio- 
nibus non cessere, sed viriliter eas, favente Deo, 
superavere, idcirco in exemplum infirmioribus 
proponuntur, ut non desperent nec cedant cum 
tentantur. Poterat hie homo Dei sublimitate coe- 
lestis gratice in se collatze ad modicum elevari, si 
sese tam infirma passione non sentiret humiliari. 

33 Tali igitur molestia laborans,] cum arctis- 
sima corporis afflictione et abstinentia ardorem 
carnis mitigare non posset; iratus sibi, quod tam 
infirma tentatione diutius fatigari deberet, geni- 
talibus locis candente ferro perforatis, et fune 
immisso,vulnus vulnere sanavit, et voluptatem in 
dolorem traxit. [An hie perfectum non vides mo- 
nachum, vere beati patris Benedicti sequacem et 
discipulum? Ille impugnante inimico conceptum 
carnis stimulum, inter veprium spinarumque acu- 
leos reptans, refrzmavit; iste immane vulnus 
corpori infligens, noxium calorem extinxit.] Quid 
doloris; quid miseri: hoc vulnere intumescente 
pertulerit, lingua carnis pavet dicere. Nullum ta- 
men hoc scire volens, animo forti se contra se 
erexit, solito more laborans, Abbatisque sui ob- 
sequio incessanter instans. 

34 In hoc congressu cernens invidus tentator 
suam astutiam superatam fore, ad alia callidita- 
tis 5128 argumenta conversus, in amicum carita- 
tis fraterna odia non cessavit excitare. Nam qui- 
dam fratres, Abbatis obsequio inhzrentes, sim- 
plieitatem et innocentis vitze puritatem, quam in 
se non habebant, in beato Viro invidiose carpe- 
bant; cum magis, si saperent, bono virtutum 
ejus odore ad morum suorum condimentum dele- 
ctabiliter uti deberent: [nec mirum in monachos 
quoque invidiam cadere posse, cum nec astra in 
conspectu Dei munda sunt.] Przecipue tamen 
exarsit, et alios contra eum inflammavit mona- 
chus quidam, Hunaldus * nomine, [velut ex sub- 
sequenti narratione liquido possumus advertere.] 

35 Venerabilis Pater Hugo, iter agens, cum 
ad quamdam basilicam venisset, et hune, quem 
propter sanctitatem ac morum gravitatem in co- 
mitatu suo frequenter habebat, Missarum solem- 
nia celebrare jussisset, extraneum quemdam Ab- 
batem suscepit, qui collocutionis gratia ad eum 
divertit; cumque mutu:x confabulationi diutius 
inhzrerent, et horarum spatia defluerent, reve- 
rendus Pater prefatum Hunaldum ad suum sa- 
cerdotem misit, quatenus celebrationem mysterii 


differre deberet, quoadusque peracto colloquio 
ipse adesse potuisset. Qui veniens ad hominem 
sanctum, amari cordis asperitatem, qua intus 
contra eum tumuit, foris ostendit; illi durum ae 
turbulentum signum, quod discerni non poterat, 
cum nimia indignatione faciens. Vir autem Dei, 
ut erat simplicis naturze, quia signum non intel- 
lexit, indutus veste sacerdotali Missam exorsus 
est celebrare, existimans videlicet, quod Abbas 
aliis occupatus negotiis non posset interesse. Quo 
viso, reversus nuntius, eum coram extraneis, 
quasi paternz jussionis contemptorem accusat, 
verba multiplicat, causam nimis exaggerat, pa- 
tremque spiritalem, si possit, ad gravem indigna- 
tionem commovere laborat. Sed prudens magi- 
ster discipuli innocentiam secum considerans, 
animo lenis, vultu tamquam iratus apparuit: et 
qualiter et ignotos, qui aderant, in illo zedificaret, 
et suis patienti; ejus exemplum proponeret, so- 
lerter intra se tractare ccepit. 

36 Veniens itaque ad subjectum suum, jam 
divinis obsequiis instantem, ab altari eum repu- 
lit, ac casulam ei abstraxit; et sic Missam, quam 
usque ad consecrandam oblationem perduxerat, 
finire coegit. At ille, quoniam signum monachi in 
tentationibus apparet, qualis semper fuerit in 
tranquillitate, palam ostendit imminente tenta- 
tione : nam reliquis indumentis cum tanta man- 
suetudinis lenitate seipsum spoliavit, ut nec vul- 
tum quidem pro illata sibi contumelia mutaverit, 
[Ascensis igitur equis cceptum iter accelerant.] 
Tune prudens Pater, ut demonstraret, quod tam 
severa discipuli correptio non irascentis furor, 
sed amantis esset probatio, rursus eum mysteria 
jussit celebrare; quod et ille cum omni mentis 
explevit devotione. O magn: humilitatis indi- 
cium ! o invictze patientize salutare documentum ! 
Talis tantaque tolerantia discipuli, gloria est ma- 
gistri, aliorum zedificatio, delatoris confusio, et 
ipsius meritorum non parva augmentatio. 

37 Addatur et aliud patienti: ejus exemplum, 
[quod audienti virtutis przbeat incitamentum. 
Solebat Vir Deo carus dulces ac salubres littera- 
rum suarum admonitiones notis suis tam Abba- 
tibus quam monachis privatim dirigere ; religio- 
sos et honestos confortans, deviantes vero ad 
viam veritatis revoeans : quam piam et caritati- 
vam saneti Viri przesumptionem predicti ejus 
vmuli moleste nimis tulere, dolentes, illi am- 
plius, quam ipsis, aut concedi aut licere. Quibus 
crebra clamationum importunitate aures spiritua- 
lis Patris aliorumque seniorum ob id pulsantibus 
monachis, [de his gravioris culpze districtioni ad- 
dicitur, et] pro lege talis correptionis in conspe- 
ctu conventus presentatur. [Nec ibi, Domine, 
famulum tuum deseruisti,] cui per Sancti Spiri- 
tus gratiam, tantam zquanimitatis constantiam 
subministrati, ut cunctis exemplo fuerit et admi- 
rationi. Sed et Abbas discretissimus, qui magis 
aliorum improbitate, quam propria voluntate ad 
hzc fuerat perductus, facile culpam ignovit, quam 
non elationi, sed caritati deputavit. 


ANNOTATA. 


a Consule, quz de Auctore pramonuimus in 
Commentario mum. 21 et sequentibus. 


CAPUT 


salis dure, 


E 


at non supe- 


rata. 


Oculo Sancti 
quiatim 
fuente, 


miram ipse 
prafert pa- 
tientiam. 


Discedil cum 
socio in lo- 
cum solita- 
rium; 

' alias Lim- 
lingen. 


DIE DECIMA JULII. 


CAPUT IV. 


Patientia in. infirmitate oculi; secessus 
"in locum solitarium; hydropica et de- 
moniacus sospitati , calumniator ad 
frugem reductus. 


poss his, aliisque tribulationum aculeis, su- 
perno Opifice ordinante, diligenter examina- 
tus, fidelisque fuisset inventus, ccelestis agricola, 
qui suos palmites, ut. fructum plus afferant, pa- 
terno verbere purgat, hunc electum suum pal- 
mitem, jam virentem, jamque fructificantem ar- 
tificiosius purgare disponebat.] Missus etenim ad 
locum, qui dicitur Marcigniacüs a, ut ibi prze- 
esset sacris Christi virginibus, quas felicis me- 
morie pater Hugo in eodem coenobio sub jugum 
Domini coadunaverat, per longas vigilias no- 
ctium, per scribendi laborem continuum, gravis- 
simum capitis dolorem incurrebat. Ipse autem 
non hoc divinitus pro sua examinatione, sed casu 
existimans sibi accidisse, aliquoties caput lavit 
absinthio, ut a tali liberaretur incommodo. Con- 
tigit itaque, ut aiunt, festucam absinthii ejus 
oculo infigi, que exinde quia nullo consilio erui 
potuit, oculus sancti Viri per sex mensium spatia 
guttatim effluxit. 

39 Sed monachus Dei tam exemplo fortium 
virorum, quam etiam divinarum consolationibus 
Scripturarum roboratus, ut Job vel Tobias, vir- 
tutem patientidte est assequutus. Et quia scri- 
ptum scivit : Beatus homo, qui corripitur a Do- 
mino, non est contristatus pro exterioris luminis 
detrimento : [quia quanto carnalis visus obscu- 
rior, tanto mentis acies ad contemplandum su- 
perni luminis claritatem fuerat perspicacior.] In- 
firmitate igitur compellente, Cluniacum reverti- 
tur, et misericordiam petens a commisso sancti- 
monialium regimine absolvitur. Cui clementissi- 
mus pater Hugo quam benignus exstiterit, qua 
caritate eum foverit, quam pie, quam prudenter 
ejus infirmitatem consolatus fuerit, cujus sermo 
explicare poterit? Precipuo etenim illius congre- 
gationis membro infirmante, merito compatieba- 
tur ipse pater, qui quasi caput omnium cogno- 
scebatur esse. 

40 Eodem tempore przpotens quidam, no- 
mine Lutoldus, de castello, quod dieitur Rume- 
lingen *, lata quidem przediorum aliarumque 
divitiarum locupletatus possessione, sed dulci 
filiorum carens successione, ex consensu su 
conjugis ad Cluniacense ccenobium perrexit, et 
prediis suis ad altare beatorum Apostolorum 
Petri et Pauli liberaliter traditis, Filium Virgi- 
nis pro zeterna hereditate adipiscenda suum he- 
redem constituit. Quo petente monachos secum 
dirigi, beatus Udalrieus, incolumitate jam rece- 
pta, et vir venerabilis, nomine Cuno, a Patre 
monasterii eum eo mittuntur, quatenus per eo- 
rum industriam congrua monachis habitacula 
construerentur. Postquam perventum est, consi- 
derato locorum situ, elegerunt Montem-Rotgeri, 
in quo zedifleia ccenobitarum mansioni idonea 
perspexerunt aptius posse fieri. Sed quoniam 
hiemalis inclementia zdificationem impediebat, 
reverendi seniores, secularium hominum cohabi- 
tationem declinantes, in speluncam quamdam, a 


T'omus mm Julii. 


153 


predicto monte duobus milliaribus distantem, 
sese contraxere; ibique instantis Quadragesimze 
dies, pane et aqua solummodo contenti, cum spi- 
rituali gaudio deduxere. 

41 Ibi ergo dum vellent secretius latitare, ut 
diving contemplationi arctius possent inhzerere, 
in abdita solitudine turbam patiuntur, dum a 
multis frequentantur. Nam primo quidem paucis, 
magis novos homines videndi admiratione, quam 
suce salutis causa ad se venientibus, beatus Udal- 
ricus przedicavit verbum vitz; et exinde innu- 
merabiles hominum turbz ad eos certatim con- 
fluxere. Sed prudentissimus Vir Udalricus sibi so- 
lerter prospexit, Missarum solemnia, psalmos, et 
hymnos ex monastica traditione constitutos, nec- 
non psalterium ex ordine decantans. Post heec. 
tamquam sibi animze suze Sponsum dicentem au- 
diret : Surge, sonet vox tua in auribus meis ; de 
dulcissimo quietis suz thalamo foras processit, 
et erroneo populo, adhuc rudi, adhuc animali, 
et solo nomine Christum confitenti, viam salutis 
ostendit. Sie aeuto preedicationis suze vomere 
agrestium hominum corda scindens, ac peccato- 
rum spinas, audita eorum confessione, eruens, 
remedia pcenitentize illis indixit ; sicque per ejus 
eruditionem plebi, eatenus in umbra mortis ha- 
bitanti, lumen veritatis oriri ccepit. 

42 Cumque ex diversis partibus, utriusque 
sexus et statis copiosa multitudo, tam pro cor- 
porum quam et animarum salute recuperanda, 
catervatim ad eos concurreret; venit inter reli- 
quos mulier quzdam miserabilis, a parte cinguli 
usque ad ima pedum inflata morbo hydropis et 
commaculata leprz contagiis, quz infirmitatis 
su: miseriam servo Dei apertens, consilium si- 
mul et auxilium illius flebiliter expetiit, ita in- 
quiens : O serve Dei venerande, o infirmantium 
fidelis medice, infelici mihi, quia potes, celeriter 
succurre. Omnia, que» habere potui, in medicos 
erogavi; amisi rerum substantiam, nec adhuc 
evasi infirmitatis molestiam. Tu ergo calamitatis 
mec misertus, fer opem, quam exspecto ; quia 
desiderii mei votum per tu: sanctitatis meritum 
impleri posse non diffido. Hzc et his similia que 
doloris acerbitas suggessit, illa cum gemitu pro- 
clamante, vir Dei, misericordia motus, lacrymis 
ora rigantibus, aquam benedixit, infirma zegro- 
tantis membra humiliter lavit, ac Domini cle- 
mentiam pro illa suppliciter deprecans, a se in 
pace dimisit. Hane per ejus orationem, integer- 
rimam post paucos dies recepisse sanitatem, nar- 
ravit predictus venerabilis vir Cuno, veridicus 
videlicet testis, qui eam vidit post adeptionem 
optatz incolumitatis. 

43 Hujus igitur miraculi fama longe lateque 
se per populares aures diffundente, tanto amplius 
ccepit homo Dei frequentari, quo * przedicationis 
ejus verba signorum splendore videbantur illu- 
strari : cum interea quidam immundo spiritu 
possessus adduceretur; ut pro ejus ereptione ad 
januam divinze misericordiz pulsaret, Jesu Chri- 
sti famulus, exoratur. Victus itaque tam suppli- 
cantium prece, quam miseri hominis vexatione, 


.Salvatori nostro, vivificatricem passionis sus 


hostiam pro illo immolaturus, ad altare accessit ; 
perceptaque sacrosancta communione, arrepti- 
tium, ut et ipse salutare sacrificium sumeret, 
adduci precepit. Sed seevissimus inimieus, do- 
lens se suze habitationis subsellium sub celeritate 
relietum ἡ fore, tam variis, tamque horrendis 
vocibus non cessabat intonare, ut multarum be- 
stiarum greges coadunatos crederes; tantaque 


25 forti- 


EX MSS. 


sed latere 
non valens, a 
pluribus fre- 
quentatur ac 
rudes in- 
struit. 


Mulier hy- 
dropica 


E 


ac daemonia- 
cus 


* supple ma- 


eis 
gis. 


* alias reli- 
eturum. 


sospitantur. 


Sacerdotem, 


pessime S. 
Udalrici, 
ejusque so- 
ciorum [ama 
detrahen- 
tem, 


ad se hospitii 
gratia di- 
gressum, 


154 
fortitudine, ne adduceretur, reniti co»pit, ut il- 
lum tam viri Dei presentiam, quam saeram ho- 
stiam exhorrere, patenter intelligeres. 

44 Jamque ductorum manu deficiente, przefa- 
tus Cuno accedens, lassis auxilium tulit, rebel- 
lem ante altare statuit, et ore illius vi aperto, 
dandi Eucharistiam locum dedit. Qua data, totis 
collectis viribus, quasi leo ferox concepto furore, 
ruptisque vinculis prosilit de cavea ; ita de mani- 
bus se tenentium erupit infelix homo cum terri- 
bili insania, qui nisi à prenominato monacho, 
perniciter post eum currente, retineretur, de 
ipso prerupti montis przecipitio, impulsu dzemo- 
nis elidendus corruisset, utpote qui totus in pree- 
ceps ferebatur. In eodem loco, dum coactus sub- 
sisteret, superna gratia largiente, et beati Udal- 
riei oratione suffragante, inimieus fugatur, et 
sui sensus compos effectus homo sibi redditur. 
Hujus miraculi przedictus Cuno exstitit relator, 
vir sanz theoricus, justiti:e et veritatis amator. 
Nam Sanctus Domini cetera quidem vitz 'suce 
instituta, qu:e hue usque pro nostro posse di- 
gessimus, quibusdam familiaribus suis roganti- 
bus, immo compellentibus, simpliciter est locutus. 
Miraeula vero qui per eum Dominus operatus 
est, non ipsius relatione, sed probabili discipulo- 
rum ejus comperta sunt assertione : dum enim 
laudes hominum fugit, suorum gestorum przedi- 
cator esse noluit. τὸ 

45 Ut ergo ad id, unde paululum digressi su- 
mus, manum reducamus, ubi jam tristi algoris 
asperitate discedente, leta vernalis temporis 
amconitas blande coepit arridere, venerandi pa- 
ires ad propositum opus redierunt, et officinas, 
monastiee quieti competentes, pro loco ac re- 
rum facultate, construere curarunt. Quorum 
operi perficiendo, dum prompto animo circum- 
positarum plebium devotio auxilium przberet, 
eosque cum magno venerationis amore coleret; 
duo presbyteri, in vicinitate positi, sui quzestus 
jacturam metuentes fieri, contra famulos Dei 
gravissimis invidiz facibus sunt accensi. Quo- 
rum unus dum in cujusdam diei solemnitate ad 
populum sibi commissum, sermonem faceret, 
quasi in znigmate loquens, ait inter alia, her- 
bam quamdam pestiferam in illis regionibus ger- 
minare, quz) suz perditionis veneno ommem il- 
lam terram infünderet, si contigisset eam fru- 
ctum proferre. ὃ 

46 Cuncta plebs, quz aderat, his auditis, pa- 
vore et admiratione vehementi concutitur, et si 
tam periculosi germinis herba ostendi vel eradi- 
cari posset, solicite sciscitatur. Rursus perversus 
przdieator, virulenta su:e malitize seminaria cor- 
dibus illorum infundens : Monachi, inquit, isti a 
Cluniacensi coenobio in has partes venientes, si- 
mulatione, avaritia et invidia pleni, :estrz sa- 
luti omnino sunt contrarii; qui si inter vos coa- 
luerint, suzeque predicationis nociva semina in 
cordibus vestris crescere fecerint, quidquid boni 
operis mea solieitudo in vobis plantavit, citius 
perdetis, nec ullarum. virtutum fructus proferre 
poteritis. Fusis ergo ad Deum precibus, ut eos 
divina bonita a vobis alienare dignetur, suppli- 
cate attentius; ne eorum subdola doctrina et fi- 
cta sanctitas vestrum sensum decipiat, et, quod 
absit, vestra salutis statum pervertat. 

41 Hac et his similia cum dixisset, quibusdam 
minus peritis abominabiles preces pro illorum 
alienatione fundentibus ; prudentioribus vero rem 
tacite secum considerantibus, precurrens fama, 
servos Dei edocuit, que et quanta malignus 


VITA S. UDALRICI CONFESSORIS ORDINIS S. BENEDICTI. 


presbyter adversus eos rabido ore protulerit. 
Contigit exinde, ut idem sacerdos iter per pree- 
dictum montem ageret, et, diei circulo termi- 
nante, euperveniens caligo noctis reditum ad sua 
prohiberet; unde nimis anxius, quid agere pos- 
set, quia exeitas noctis tenebrosw, viwque di- 
spendium reversionem ejus impediunt, animo in- 
ter spem et metum posito, ad monachos Dei, 
quibus invidiose detraxerat, coactus divertit. 
Beatus vero Udalricus, cum zemuli sui adventum 
cognovisset, ne malum pro malo redderet, ob- 
viam ei processit, hilari vultu eum suscepit, su- 
sceptum, ut monasticze religionis consuetudo de- 
poscit, primum ad orationem duxit. Cum post 
impensa orationis suffragia, ut filius pacis pacem 
obtulit in amplexu et osculo caritatis, dulci illum 
demulcens alloquio, omnique humamitatis refo- 
vens obsequio. In crastinum vero caritative di- 
missus, divina compunctus inspiratione, pertra- 
ctare secum presbyter ccepit, quam benigne, 
quamque officiose ab his susceptus fuerat, quos 
ipse gravissimis verborum jaculis impugnare non 
timuerat. 

48 Pro tanto igitur reatu poenitentiam intra 
se agens, odium dilectione, detractiones laude, 
inimicitias pace commutavit. Ad propria etenim 
reversus, cum in proximo Dominiez diei festo 
Missarum solemnia in conventu plebis celebra- 
ret, monachos Christi, quos publica voce prius 
diffamaverat, magnis laudum prceconiis extolle- 
bat; sese in eorum detractione reum protestans, 
culpzeque suce vinculum populi oratione relaxari 
sibi a Domino humiliter deprecans. Deinceps ita- 
que firma ac sincera dilectione, benignissimo suo 
susceptori, ipsiusque fratribus connexus, patien- 
tize caritatisque eorum constantiam suis omnibus 
commendavit; ipseque cum parochianis suis ad 
Celle opus consummandum prompto animo illis 
auxilium prebere studuit. Sic hominis Dei pie- 
tas, sie patientia ejus et humilitas meruit remu- 
nerari, qui inimicum propter Dominum diligens, 
melius illum amando, quam adversando super- 
avit : cui etiam, cum oportunitas se obtulit, be- 
nefacere non distulit. 


ANNOTATA. 


a Non procul ab oppido Semuro ac Ligeri amne, 
imepiscopatu A ugustodunensi situm esse, jam pridem 
notatur in Commentario przvio Vite S. Hugonis, 
tom. 3 Aprilis, S 3, pag. 632; ubi de fundatione 
hujus loci agitur, allato ejus fragmento e Bibliotheca 
Cluniacensi, aliisque huc spectantibus. 


CAPUT V. 


Obloquia, quia satagebat Burchardum 
Episcopum corrigere ; | constructum 
utriusque sexus. monasterium; sana- 
tio puelle a cancro. 


(onus igitur ecenobio, eunctisque rite dis- 
positis, sanctus Pater, relinquens eum fra- 
tribus, qui jam illie coadunati fuerant, sepe 
nominatum Cunonem, Cluniacum revertitur, ibi- 


que in grata mentis sue solitudine aliquamdiu - 


quie- 


D 


E 


benigna ho- 
spitaiitate 
sibi devincit 
et ad frugem 
reducit. 


Constructo 
caomobio Pa- 
Lerniacum 
tendit; 


Α 


᾿ 


a 


ubi, dum 
Burchardum 
Episcopum 
meliori frugi 
reddere sata- 
git, 


B 


C 


nihil promo- 
vet. 


* alias acce- 
dens. 


Fisionem ha- 
bet S. Hugo 
de sancto 
Udalrico. 


DIE DECIMA JULII. 


quiescens, secum commorabatur. Sed quia fluvius 
iste magnus, qui jam plurimorum arentia corda 
irrigaverat, virtutumque fructus proferre fecerat, 
intra ripam sui alvei diu non fuerat includendus, 
ad alia rursus terrarum spatia infundenda est 
emissus. Nam Paterniacensium ἃ monachorum 
curam, jubente suo Abbate, suscepit, quos suse 
eruditionis fonte perfusos; perfectzeque - vitce 
exemplo informatos, in bonis operibus florere 
fecit. Et quia non solum illos, sed et cunctos ho- 
mines, quantum in ipso erat, salvos fieri cupiebat, 
Burchardum ὁ Lausannensem przsulem, in eujus 
diocesi preefatus locus est situs, Salvatori suo 
laborabat lucrifacere, quem omnem viam carnis 
ingressum, nec ad Jesu Christi, sed ad sua lucra 
cognovit prona mente intendere. Cujus opera 
dulci ae salubri litterarum suarum admonitione 
Saepius conveniens, adhortabatur eum, ut religio- 
sm vite instituto demonstraret, quid saluti, quid 
officio, quidve dignitati suze congrueret : cujus 
correctioni tanto instantius imminebat, quanto 
in personarum acceptione minime judicabat. 


50 Sed Episcopus, suc saluti inimicus, admo-- 


nitiones pii Patris non attendit, auditum a veri- 
iate avertendo, et spatiosas mundi vias ambu- 
lando. Susceptum interea in eodem &cenobio Cle- 
ricum quemdam Pontifici notum beatus Udalricus 
convenit, eumque si suus Antistes resipiscere 
vellet, sciscitatus, multa super illius aversione est 
conquestus. Clericus vero pie simpliciterque lo- 
quentem patienter quidem, sed non simpliciter 
audivit, reversusque ad Episcopum, dulcia viri 
Dei verba pervertens, ac aspera quzque de suis 
commentis adjiclens, graviter illum accusavit. 
Dumque homini per pravam adulationem studuit 
placere, Deum in suo famulo, non veritus est 
offendere. Nam ad majorem suz iniquitatis cu- 
mulum, animum Pontificis ad tam immanem 
commovit furorem, ut milites, suos preemiorum 
pollicitatione ad servi Dei accenderet persecutio- 
nem : qui pecunic cupiditatem innocentis pre- 
ferentes, diu innocentic justitizeque amatori insi- 
dias moliuntur, domnum Cunonem, eujus ssepe 
meminimus, Cluniacum pergentem comprehen- 
derunt, hune Episcopi sui reprehensorem existi- 
mantes, in quo ob satiandam crudelem Domini 
sui voluntatem, nimiam impietatis suze scevitiam 
exereuere, rebusque omnibus denudatum reli- 
quere. 

51 Ille vero, ut vir timens Deum, flagellantis 
Domini judicium patienter sustinuit, ipsiusque 


,provinei:& defensorem expetens ἡ, quis sit, quid 


pertulerit, quove pergere velit innotuit. Cujus 
adjutorio recepit sua, suisque persecutoribus pro 
sceleris sui erratu veniam postulantibus, prom- 
pta affuit indulgentia. Videns itaque memorabilis 
pater Antistitem ad tam apertas tamque crudeles 
inimicitias erupisse, cessit, locumque dedit irze 
ne injuriz, siquze sibi accessurze erant ad gloriam 
meritorum, persecutori suo fierent ad perpetue 
confusionis opprobrium. Reversus etenim ad 
"Cluniacensis ccnobii arcem, diversis munitam 
virtutibus, protegente Deo, insidiatorum suorum 
evasit manus. [Quid illi eo tempore ad suze san- 
ctitatis indicium, et Abbatis sui tutelam divinitus 
sit concessum, breviter puto intimandum]. 

52 Illis etenim diebus beatus Hugo pro mo- 
nasterii sui utilitate, communi fratrum decreto, 
exteras nationes decreverat expetere, quod ne 
fieret, Beatus iste sancto Spiritu edoctus, beato 
magistro humiliter suasit; nec illum, licet alio- 
rum votis contrarium esset, ad consentiendum 


155 
sibi difficilem habuit. Ea nocte cum dorrmitum 
esset *, vidit in somnis sanctus Abbas, rejectis 
vestibus, totum se denudari, et, hoc superve- 
niente, nuditatem ipsius honeste cooperiri. Mane 
itaque facto, consiliarium suum accersiri jussit, 
illique visionem ex ordine narravit, gaudens, se 
per ejus prudentie consilium, periculum eva- 
sisse, quod se incursurum non dubitabat, si alio- 
rum suasionibus voluisset acquiescere. Qualiter 
vero beatum virum ad Alamannorum Brisgaugize 
videlicet partes, ad multorum salutem, per divi- 
nam providentiam contigerit pervenisse, cum 
omni gaudio et exultatione mentis libet comme- 
morare. 

93 Degebat in Brisacensi provincia miles qui- 
dam gloriosus, Hesso * nomine, genere nobilis, 
sed nobilior fide, moribus animique devotione. 
Hie, divina gratia inspirante, verc religionis 
amator effectus, przedia sua. sancte Cluniacensi 
ecclesi: delegavit, atque in ipsis divinze servitu- 
tis scholam ad congregandos inibi theoricze vitze 
sectatores construi postulavit. Susceptis itaque 
in sua possessione monachis, cum habitatio mo- 
nastico proposito minus idonea videretur, alior- 
sum vertit religiosam intentionem mentis. Locus 
igitur quidam, in eadem regione situs, qui ety- 
mologiam sui nominis ex adjacentium camporum 
silvarumque virenti amcenitate ostendens, Gru- 
ningen c dicitur, legitimo concambio facto eum 
duce Bertholdo, cujus ditioni subjacebat, studio 
et industria clarissimi viri Hessonis, monacho- 
rum juris efficitur, [qui quomodo regulari custo- 
die aliquantulum aptior videbatur, constructis 
mansionibus, monachi illuc sunt translati; nee 
Ibi, ut postea clarebit, stabiliter mansuri. 

54 Sed fit plerumque ut sacrorum locorum 
stabilitas et religio, quze in sui primordio pau- 
lisper retardari videtur, procedente tempore, per 
Dei gratiam, et prudentium virorum industriam, 
in suo statu stabilius perfectiusque solidetur. 
Quod manifestius probabimus, cum sequentium 
rerum effectus descripserimus.] Nam tandem post 
aliquot annorum curricula, venerabilis pater, 
Udalrieus, in ommi norma ccenobialis vite ad 
unguem edoctus, a sancto Hugone ad prefatum 
locum dirigitur, quatenus per ejus studium atque 
laborem vinea ccelestis Agricole inibi plantare- 
tur. Qui commissi gregis curam solicite coepit 
agere, monitis et exemplis oves Christi instruens 
qualiter se ab invisibilis lupi rabie possent de- 
fendere. 

55 Non post multos itaque dies. felicissimi 
adventus ejus, bono virtutum illius odore jam se 
per regionem diffüundente, offertur ei inter filio- 
rum suorum manus matrona quzdam nobilis 
vexata furore stevissimi deemonis, qua sub ipsis 
vinculorum nexibus, quibus ob immanitatem fu- 
roris stringebatur, in conspectu viri Dei pavendo 
fremitu variisque conatibus perstrepente, ut pa- 
tenter intelligeres inimicum ejus pr:wsentiam 
expavescere ; frater quidam, Warinherus nomi- 
ne, de meritis sancti Patris pie przesumens, suas 
preces adstantium votis simpliciter adjunxit ita 
inquiens : O Pater sancte, qui omnibus in affli- 
ctione positis auxilium orationis tu: clementi 
compassione impendis, eur super gravissima hu- 
jus miserrimz» mulieris vexatione solita pietate 
non moveris? Huic vel benedictionis tuze munus 
largire, quatenus ab infestantis inimici liberari 
valeat invasione. 

56 Quibus auditis, vir humillimus vehementer 
obstupuit, fratremque quasi simpliciter locutum, 


t " quod 


EX MSS. 
' alias iisset.. 


Construitur 
monasterium 
in Brisgoia, 
" alias Hasso. 


cui prafici- 
tur S. Udal- 
ricus. 


Oblatam sibi 
energume- 
nam, 


A 


pri animi 
modestia a se 
non curan- 
dam refe- 
rens, Deum 
precatus li- 
beravit. 


B 


Judicans Vir 
sanctus 


C 
locum prio- 
rem haud sa- 
tis a. secula- 
ribus remo- 
tum, ad 
alium per- 
git : 

d 


156 


quod talia de ipso presumeret, gravi indigna- 
tione coarguit, dicens; se hominem peccatorem, 
nullius meriti dignum esse, per quem divina mi- 
seratio sospitatem illi dignaretur conferre. Salu- 
tem tamen illi a vero rnedico Jesu Christo, sed 
non in sua presentia adipiscendam, imprecatus 
abscessit : ac secreto ingressus ecclesiam, corde 
contrito, spiritu humiliato, laerymis uberrimis 
Domino pro illa supplicavit. Nec diu distulit su- 
perna clementia vota supplicantis amici, quem 
ob sus humilitatis custodiam, declinare vidit 
laudem favoris humani. Comitibus etenim mise- 
randz mulieris cum moerore eam reducentibus, 
ipsa subito de manibus eorum in terram corruit, 
ac quasi per unius horz spatium, usu loquendi 
subtracto, moribunda jacuit. Ibi itaque superbo 
hoste, per humilitatem servi Dei adhuc precibus 
incumbentis, de vase, quod possederat, ejecto, 
matrona surrexit incolumis, ac reversa cum suis, 
gratias egit Deo, ejusque fideli famulo, per cujus 
meritum receperat gaudia optatz sanitatis. Hoc 
miraculum, przedieto fratre Warinhero refe- 
rente, cognovimus, qui adhue superstes vivit in 
domo Dei, sancte simplicitatis et innocenticz 
monachus. 

57 Cum ergo in prefato loco servus Dei ali- 
quo tempore mansisset, anxiari ccepit, quod 
ovium suarum caulas nequaquam in tuta man- 
sione, sed quasi in mediis luporum faucibus, vi- 
dit constitutas. Idem etenim locus, licet sui 
amoenitate spectantium oculis grate arrideret, 
licet ubertate fructuum labori cultoris respon- 
deat, patet tamen undique accessibus viarum, 
cireumfunditur frequentia secularium hominum, 
aretatur penuria multarum rerum monasticz 
quieti necessariarum. Quce omnia Vir altioris in- 
genii solicite perpendens, plurimum obsistere 
spirituali professioni; filios adoptionis, quos a 
carnalium hominum vita et moribus alienos vo- 
luit existere, etiam loco ab illorum visu et auditu 
satagebat segregare. Cujus rei cura, diversos 
anfraetus eremi, Brisacensi pago adjacentis, 
perlustrans, invenit.tandem locum ex antiquo- 
rum traditione, Cella nuncupatum, a secularium 
turbine longe remotum, nemorosa arborum den- 
sitate consertum, irriguum aquarum fluentis, 
florigeris amoenum pratis, et per omnia oppor- 
tunum cautelze vitte monachilis. 

98 Hune igitur ommi desiderio amplexatur, 
Burchardum d Basileensem antistitem, ad cujus 
jus spectabat, cum mobilibus viris convenit, et 
sub multorum testimonio probabili recompensa- 
tione facta, fratribus suis eorumque successori- 
bus perpetuo jure habitandum aequisivit. Trans- 
ferens igitur athleta Christi vineam de ZEgypto, 
et velut alter. Moyses dueatum probens Dei po- 
pulo, introduxit eum in eamdem solitudinem, ut 
per duros et asperos labores patienter exercita- 
tus, intraret tandem terram lacte et melle ma- 
nantem. Constructurus autem monasterium cum 
religiosis fratribus, przelato sancto Crucis signa- 
culo, locum futurz fabrieze perlustrat, ad precum 
vota suppliciter persolvens, ipsum aqua sancti- 
fieationis consecrat. Ipse quoque ad fundamen- 
tum ponendum primus sareulo terram aperit; 
deinde exemplum magistri diseipulorum devotio 

subsecuta, terram certatim egerit. [Hzec idcirco 
commemoravimus, ut prosentes et subsequentes 
semper habeant in memoria, a quanta sanctitate 
et religione praefati loci surrexerint primordia.) 
Cum tandem sub magna rerum penuria ejusdem 
ecclesise zedifieium esset consummatum, in honore 


VITA UDALRICI CONFESSORIS ORDINIS 8. BENEDICTI. 


summorum Apostolorum Petri et Pauli constat 
esse dedicatum. 4 

59 Hujus igitur sanctissimi Patris studio at- 
que meritis post Deum precipue est adscriben- 
dum, quod primum in ea eremo militize coelestis 
Regis quoddam gymnasium noscitur esse con- 
struectum, vel quod inibi Deo serviens fidelium 
populus merito et numero est adauctus. Accensa 
etenim hac splendidissima lucerna, et bonorum 
operum exercitiis super candelabrum eminenter 
posita, multi in tenebrarum caligine constituti 
gaudebant se illius claritate illustrari. Nonnulli 
etenim de magno et spatioso hoc mari cupientes 
emergere, ejus sanctitatis consilium non dubita- 
bant expetere. 

60 Sed vir beatus, licet ad fratrum suorum 
sustentationem terrenarum rerum valde indige- 
ret supplemento, nullum tamen sibi attraxit ser- 
mone composito. Nam magnis quoque viris, di- 
vitiarum gloria fultis, gratia conversionis eum 
adeuntibus, proposuit loci paupertatem distri- 
ctionem Regule, propositi laborem ; suadens, ut 
alia expeterent monasteria, ubi non constringe- 
rentur tam grandi rerum inopia. Quia Deum non 
ficte sed veraciter quzesierunt, [sponte] se dura 
quaque et aspera propter spem vitae zeternz pa- 
tienter subituros [promittentes], sub tali magi- 
stro jugum Christi susceperunt. Hi non solum 
rebus, quas reliquerant, loci indigentiam pluri- 
mum supplevere, verum etiam seipsos relin- 
quentes, per religiose vitze conversationem, no- 
minis sui professionem ornavere. Venerandi ete- 
nim Patris monitis instructi, moribus zdificati, 


. meritis adjuti ; de peccatoribus justi, de carna- 


libus spirituales, [de terrenis ccelestes] sunt ef- 
fecti. 

61 Cum itaque totius religionis amator lucran- 
dis animabus propensius invigilaret, solicitus 
fuit, ut etiam muliebrem sexum faucibus antiqui 
hostis subriperet. Unde in villa, qu: Boleswi- 
ler* dieitur, distans a monasterio fere milliario 
uno, non solum eas collegit, quze maritales deli- 
cias postponerent; verum etiam, quz virginali 
decore candentes, ccelestis Regis sponse voca- 
rentur, et essent. Hze sub utraque conditione se- 
culo renuntiantes, cum nitore castitatis, accen- 
sisque lampadibus in adventum Sponsi sui sese 
satagebant preparare, quatenus cum eo ccelestis 
aule thalamum mererentur intrare. [Ad quas, 
quia seeundum narrationis seriem pervenimus, 
miraeulum quoddam, quod apud illas Vir Dei, 


dum in eadem villa consisterent, perpetravit, si- " 


lere non debemus.] 

62 Quadam etenim vice spiritualis Pater eas- 
dem filias suas, quas Christo genuerat, more 
suo exhortationis gratia visitabat. Cui una ex 
ancillis Dei, Vinnecha * nomine, filiam suam vir- 
ginem sacram, quam secum de mundi naufragio 
ad monastiez2 quietis portum adduxerat, bene- 
dicendam offerebat. Nam invaserat faciem illius 
cancer, morbus letalis, jamque miserando modo 
nares corroserat usque ad confinium labii supe- 
rioris, super eujus plagam cum ea vice, secunda- 
que adveniens, medicinalem Omnipotentis mise- 
ricordiam suppliciter invocasset; ut in tertio ad- 
ventu suo malum morbi latius crevisse conspexit, 
solita pietate commotus, erumpentibus lacrymis, 
puelle inquit.: Quid est, filia, quod antiqui ho- 
stis invidiam adeo tibi pr:evalere video, ut orati- 
onibus servorum Dei.non valeas liberari de hujus 
passionis incommodo ::nam in virtute Jesu Chri- 
sti confidebam, te jam incolumitati esse restitu- 


tam. 


EX Mss. 


ubi condit 
monaste- 
rium, 


magnis in il- 
lud. viris ad- 
Scitis. 


In monaste- 
rio puella- 
vum à se con- 
dito 


* alias Bolps- 
weiler vide- 
tur scribi. 

E 
quamdam fi- 
liam cancro 
laborantem, 
sanitati re- 
stituit. 

* alias Wan- 
cha. 


ἃ 
* alius san- 
cta. 
B 


Quam magno 


variarum 
virtutum or- 
namento eni- 
tuerit; 

C 


DIE DECIMA JULII. 


tam. Hzec dicens, locum vulneris ex omni parte 
sanctis manibus ambiendo, apposito simul ora- 
tionis antideto contrectat, ac sic eam dimittens, 
in nomine sanct: et individus Trinitatis impe- 
rat, ne amplius ex illa infirmitate ullam mole- 
stiam sustineat. Quod Viri Dei preceptum celer 
effectus subsequitur. Nam eadem hora puella 
cum naris purgatione vermem adlnstar parvissi- 
m:e testudinis projecit, cunctisque, qui aderant, 
gaudentibus, sanata" Dei magnalia ac beati Viri 
merita non tacuit. Hoc gestum ejusdem venera- 
bilis feminz, matris videlicet sanatz virginis, 
aliorumque testimonio ad nos constat esse per- 
latum, quorum fides et devotio virtutis praebet 
incitamentum. ἡ 


ANNOTATA. 


a Situm esse in diecesi Lausannensi liquet e ver- 
bis provime sequentibus. Notat Mabilio ibidem ec 
decreto capituli generalis anno 1326, debuisse esse 
30 monashos. 

b Percussum jam pridem anathemate a Gregorio 
VII, quia contra hunc Pontificem adharebat Hen- 
rico Imperatori, narrat Baronius ad annum 1076 : 
alii, teste Mabilione, ad anmum pracedentem. 

c Germanice grum, Belgice groen, Latine vi- 
ridis. 

d Burchardus ab Hasenburg ponitur in Basilea 
sacra, anno 1658, « Collegio S. J. Bruntrutano 
edita, inter Dasileenses Antistes vigesimus -monus, 
signato anno 1072 : ubi plura. 


CAPUT VI. 
Proclarce Viri sancti virtutes. 


pere pretium esse existimo, przeconiis signo- 
0 rum illius paulisper intermissis, laudabilem 
vitze ejus conversationem texere, [ut posito fun- 
damento, miraculorum zedificationem aptius post- 
modum videamur exigere. In primordio quidem 
conversationis ejus pauca de morum illius quali- 
tate perstrinximus ; hie vero qualiter suscepto hu- 
jus loci regimine vixerit, qualiter docuerit, ob 
multorum utilitatem pro nostris viribus breviter 
evolvendum putamus. Nam in hujus nostre fra- 
gilis, jamque ad occasum vergentis statis tem- 
pore, deficiente jam Sancto, ut ita dicam, mira- 
bilius est sancte et innocenter vivere, quam ex- 
teriora miracula, quz» cum electis, et reprobis 
communia sunt, perpetrare.] Erat igitur Beatus 
iste fide firmus, spe certus, gemina caritate re- 
fertus, mundus corde, pius voluntate, discretus 
in simplicitate. Erat etiam in consilio cireumspe- 
ctus, in sermone disertus, in ommi actione sua 
compositus ; constans in adversis, humilis in pro- 
speris, nec nimis in severitate rigidus, nec in hi- 
laritate remissus : sed honesta gravitate tempe- 
ratus, justitiam dilexit, iniquitatem odio habuit, 
supernique Arbitri voluntatem in omnibus secta- 
ri studuit. Misericordie pietatisque visceribus 
plenus, mira mansuetudine et invicta patientia 
preditus, [egregiis quoque studiis floruit, velut 
sequentis series narrationis declarabit.] 

64 Nam cirea salutem fratrum, suc provi- 
dentiz? commissorum, valde fuerat solicitus, om- 


157 


nimodis ad hoc invigilans, ut sub ipsius magi- 
sterio nullus vel religionis vel animarum utilitatis 
subreperet defectus. Unde ipse primus ordinem 
regularis disciplinze in eodem coenobio servandum 
statuit, qui ipso auctore ac doctore in augmen- 
tum religionis exerescens, hodie quoque, Dei 
gratia, meritisque ipsius opitulantibus, salvus 
consistit. Nam cum adhue pauci numero essent 
fratres, qui sub ipsius regimine Domino servie- 
bant, tam exemplo ejus et admonitione, quam 
propria voluntate perfectiorisque vitze desiderio, 
traditiones Cluniacensium Patrum Ordinisque 
distrietionem observare satagebant : in tali nam- 
que tantoque magistro sese quasi in lucidissimo 
speculo considerantes, formamque, cui imprime- 
rentur, ante oculos habentes, de virtute in vir- 
tutem studebant proficere, ut tandem Deum deo- 
rum in Sion mererentur videre. Ipse quoque se- 
eundum Apostolieze institutionis regulam, prout 
cuique competebat, in omni patientia et doctrina 
arguebat et obsecrabat, non piger in solicitudine, 
ne remisso ullum in propositi fervore negligentic 
torporem posset generare. 

65 Ipse primum, petente Willelmo « Hirsau- 
giensis coenobii reverendissimo abbate, Aleman- 
nie monasteriis consuetudines Cluniacensis ec- 
clesie invexit: quas plerique monastieze religio- 
nis amatores, tanto studio tantaque veneratione 
observant et amplectuntur, ac si opes regias se 
habere gratulentur. De quibus duos libellos lu- 
culento sermone composuit; quorum consceriptio 
tam per Alemannis, quam et aliarum regionum 
monasteria longe pervolavit : quos si forte leges, 
quasdam divine servitutis aliorumque officiorum, 
nec non obedienti:, humilitatis, fraternzeque ca- 
ritatis leges conscriptas in eis reperire, studium, 
ingenium quoque, sapientiamque viri inibi mani- 
feste poteris cognoscere. Erat enim homo iste 
doctus paterfamilias in regno ccelorum, proferens 
de thesauro suo nova et vetera, unde multos ad 
scientiam erudivit : ideoque sicut stella in per- 
petuas ceternitates fulgebit. 

66. Quoties ad cireumpositorum Abbatum, sive 
monachorum ccenobia visitationis gratia venie- 
bat, non ut hominem, sed ut re vera magni con- 
silii Angelum, cunctorum devotio cum omni eum 
reverentia et alacritate suscipiebat. Cujus dile- 
ctio illorum cordibus adeo insedit, ut eum Ordi- 
nis sui Patrem ac doctorem appellarent; hodie- 
que nomen et sanctitatis ejus merita in benedi- 
ctione commemorent. Qua vero austeritate Athle- 
ta Christi corpus suum castigaverit, ne aliis prze- 
dicans, ipse reprobus efficeretur, fragilitas no- 


stra vix referre valet. Primo anno quo divina. 


dipositione populum Dei regendum suscepit, qua- 
dragesimales ipsius anni dies in panis et potus, 
[qui ex aqu: hordei sive avenz ^ permixtione 
confectus, | vulgo cervisia dicitur, perparco sum- 
ptu exegit : sicque suam devotionem familiceque 
Christi salutem, cui speculator positus fuerat, 
summo rerum Speculatori commendavit. Alioque 
tempore, cum maturalis necessitas poposcisset, 
tam tenuiter ab eo cibus sumebatur, ut potius 
cogi quam velle * videretur. Plerumque ad prin- 
cipalem mensam sedens, cireumvallante se fra- 
irum corona, preegustatis paulisper escis, refrze- 
nans edendi appetitum, spiritualibus epulis ani- 
mam suam delectabiliter pascebat; psalmis orati- 
onibusque vacans, ccelo totus intendebat. 

67 Nonnumquam etiam prz nimia lassitudine 
sommo superveniente correptus, communi refe- 
ctione completa, ab aliquo fratrum facto signo 


surgere 


EX MSS. 
quanto disci- 
plinam mo- 
nasticam 
studio pro- 
moverit, 


E 
a 

iuvectis ab 
ipso primum 
in Aleman- 
niam Con- 
suetudibus 
Cluniacensi- 
bus. 


Ejus [ama ad 
circumjeclos 
monachos 
propagata ; 
austeritas 
vila in victu 


E 


* alibi velle 
retiei. 


lautiores 
epulas aver- 
santis; vigi- 
lie; 


* 158 
surgere est admonitus. Quid dieam? Quod num- 
quam lautiores epulas, nisi summa infirmitate 
cogente, *quisivit. Quid? Quod nec saporem qui- 
dem, vel in simplici cibo attendit. Quod appone- 
batur ei non in concupiscentia, sed ad necessita- 
tem corporis simpliciter et cum gratiarum actio- 
ne sumebat ; nec dulcia avidius, nec minus sapi- 
da gustans despectius. Vigili ejus, vigiliee lon- 
ge et laboriosse, et que pene ipsam naturam 
debitis obsequiis viderentur defraudare. Nam 
cum fessos artus respausandi gratia lectulo col- 
lccasset, ubi parum somni przegustavit, excussis 
membris de sommo, ecclesiam intravit, crebris- 
que suspiriis psallendo et orando seipsum holo- 
caustum medullatum Domino in ara cordis ma- 


ἡ aliasstato. etavit. Nonnumquam etiam in stratu ' suo jacens 


vel residens, animam suam in conspectu Domi- 
ni effudit, et secundum Psalmographi senten- 
tiam, laborans in gemitu suo, lavansque per sin- 
gulas noctes lectum suum, lacrymis suis stratum 
suum rigavit. . 

68 Cumque vero ad magnam illam coelestis 
Agni mensam accessisset, ut sacrosancta passio- 
nis ipsius mysteria celebraret, mox totus lacry- 
marum undis fluebat, totus in Deum, fontem vi- 
vum, sitiebat. Tantam siquidem compunctionis 
gratiam habebat, ut aliquoties eum nee vocem 
ederet, nec labia.moveret; quasi divino examini 
assistens copiosa fletuum effusione totam faciem 
rigaret. Anima quippe ejus, omniaque ejus inte- 
riora nomen sanctum Domini benedicebant. Quem 
cum quidam discipulorum ejus pane lacrymarum 
die ae nocte pasci perpenderet, admiratus super 
jugi illius afflietione, eur se tam inconsolabili lu- 
ctu attereret, prassumpsit inquirere. Cui servus 
Dei humiliter respondens : Primo, inquit, deli- 
ctorum meorum maculas abluere cupio. Secundo 
exilii mei :erumnas et labores defleo. Tertio, nos 
qui monachi censemur, multos numero, paucos 
esse merito, laerymando perdoleo. O beatum vi- 
rum! o beatas laerymas! quas et rationabilis 
causa produxit, et humilitatis commendatio in 
audientiam superni Arbitri admisit. Vere, in- 
quam, felicem ! qui eum beatis in hoc seculo lan- 
guentibus *, divin: consolationis exspectavit re- 
promissionem. 

69 Silentii quoque tam diligens custos fuerat, 
ut a mane usque ad signum prime horz preci- 
bus et contemplationi szepissime incumberet, et 
sie demum oris claustra δα doctrinc :edificatio- 
nisque verba reseraret. Sed et ommi tempore, 
aut utiliter tacere, aut fhuctuose loqui studebat ; 
sieque eum Psalmista orabat: Pone, Domine, eu- 
stodiam ori meo ; et ostium cireumstanti: la- 
biis meis, Nam ut fratribus quoque suis certas 
silendi vel loquendi metas poneret, mystico sa- 
croque jejunii tempore, terti:e horze laudem ho- 
rologio constituit significandam, ut determina- 
tam taeiturnitatis seu necessariw locutionis re- 
gulam observantes, sacris diebus debitam impen- 
derent reverentiam. Jam vero, ut brevi locutio- 
nis cingulo * specialia ejus comprehendam studia, 
orationi leetio, lectioni salutaris doctrinze admo- 
nitio, admonitioni seribendi vel dictandi crebra 
successit exercitatio. 


VITA S. UDALRICI CONFESSORIS ORDINIS 8. BENEDICTI. 


licitudine occupari. Utriusque tamen vitze typum 
rebus expressit, quia spiritualem quietem dulci- 
ter amplectens, activz etiam vitee administratio- 
nem non deseruit. Operibus enim misericordiz 
cum omni studio et hilaritate insistens, omnes 
supervenientes hospites, ut. Christum suscipere, 
ilisque humanitatis * officia summa cum devo- 
tione curabat impendere : quos non solum car- 
nalibus beneficiis fovit, verum etiam duleissimo 
exhortationis sermone veluti saluberrimis qui- 
busdam ferculis, animas zeque refecit. 

7] Illius quoque membris, qui propter nos 
egenus factus est, cum.dives esset, Christi vide- 
licet pauperibus, hic pauper Christi maxima 
cura, sanctaque intentione, ut revera ipsorum 
capiti servivit : quos etiam patronos suos, suos- 
que dominos appellavit. Hos ipse jejunus pavit, 
horum in sinum eleemosynara abscondit; his pe- 
des lavit, capillis extersit, sancto ore osculari 
non despexit; quorum ut nuditatem contegeret, 
se plerumque non erubuit denudare, ne carnem 
proximi sui videretur despicere. Aliquoties in iti- 
nere constitutus, si pauperem nudum obviam ha- 
buit, a via secretius divertens, lumbare indumen- 
tum, quo inferiora corporis tegebantur, latenter 
eductum, nudo tradidit induendum; reputans 
secum, laneum vestimentum, quo utebatur pro- 
pter suam asperitatem, pauperi minus esse ac- 
ceptum. 

72 Venit aliquando ad eum quzdam pauper- 
cula, veste religionis induta, cupiens tam largi- 
tate ipsius perfrui, quam verbo consolationis re- 
creari. Hzec ut in pedibus sancti hominis soccos 
pilosos contra algoris violentiam valde commo- 
dos conspexit, dari sibi eos supplici voce rogavit. 
Nec mora, sanctus Pater exutos soccos petenti 
libens tribuit, quia Christum in paupere et atten- 
dit et honoravit. Parva quidem hzc et relatu in- 
digna viderentur, si muneris quantitas potius, 
quam caritas et affectus dantis à superno cordis 
inspectore pensaretur. Nec illud pretereundum 
est, quod fidelium oblationes ad aliorum neces- 
sitates sepius transmisit sublevandas, amplius 
in hoc diligens proximum quam seipsum, cujus 
indigenti? magis quam suce voluit esse consul- 
tum : his bonorum operum exercitiis precurrenti- 
bus, dilectus Deo et hominibus est effectus. 

73.Honorabant illum Principes, diligebant 
eum multi nobiles ae divites, et ut patrem cole- 
bant illum pauperes. Quanti pregravati mole 
peccatorum ejus prudentis quzesierunt consilium, 
et sanetze intercessionis auxilium! Quanti salutari 
ilius eompuneti exhortatione, correctioris vitze 
instituta assumentes, de tenebris ad lucem, de 
vitiis ad virtutes transiere! Erat enim Vir iste 
ommibus conformis *, omnibus affabilis, nullius 
personam despiciens; secumdum Apostolum, om- 
nibus omnia seipsum faciens. Hoe de imitabili 


iliius conversatione succincte transcurrisse suffi- 
ciat. 


ANNOTATA. 


* alias humi- 
litatis 


misericordia 
erga paupe- 
ves mirifica; 


ea qua dan- 
tur mulieri 
socci ipsius 
Sancti eos 
petenti. 


E 


Omnibus 
omnia [a- 
ctus, mulos 
Christo lu- 
cratur. 


* alias ac- 
commodatus 


vite contem- 
plativie cum 
activa conso- 
ciutio; ho- 
spuatitas ; 


70 Si quid autem pro monasterii vel fratrum 
utilitate tractandum erat, id eum moderata gra- 
vitate fiebat. Swpius tamen altius ingemiscebat, 
sese ex suscepti officii cura temporalibus vitze 
negotiis vel ad modieum implieari : eum Maria 
potius pedes Domini incessanter cupiens exoscu- 
lari, quam cum Martha exterioris ministerii so- 


] . CAPUT 


a De hoc Willelmo agit Commentarius pravius 


SS 19 et 20, 


Quidam €x 
ragrandi 

osse, gutture 

laborans, 


annitente S. 
Udalrico li- 
beratuv. 


* alias collo- 
cavit. 


Ὁ 


Brwumali [ri- 
ΠΟΥ algens, 


"alias Egino, 


DIE DECIMA JULII. 


CAPUT VII. 


Patrata a Sancto miracula. 


unc ad describenda miraculorum ejus insignia 
N sermo recurrat. In vico, qui Amparingen 
dicitur, plebeius quidam carnium utens edulio, 
infixo gutturi suo osse preegrandi, intolerabili ad- 
dietus est supplicio. Cumque dolor adeo vehe- 
mens esset, ut sibi hujus vitze spiraculum inter- 
cipi putaret; remedium, quod medicinali arte 
consequi non potuit, per beati Udalrici orationes 
sibi ἃ Domino conferri posse non dubitans, ejus 
consilium simul et auxilium expetiit. Cui cum ca- 
lamitatis suze miseriam lamenfabiliter aperuis- 
set, vir misericordiz afflietioni ejus ex intimis 
visceribus compassus, duleibus eum verbis con- 
solans, monet, ut habeat patientiam, et flagel- 
lum corripientis Domini peccatis suis attribuat. 
Deinde loeum doloris consignat Sanctorum reli- 
quiis, potatque eum aqua. sanctificationis. Consi- 
lium quoque dedit infirmo Roman: urbis mcenia, 
summorum Apostolorum gloriosissimo triumpho 
insignita, cum primum opportunitas accidisset, 
adire, ipsorumque patrocinia pro corporis et ani- 
ma incolumitate devote expetere. 

75 Cüjus consilio voluntarie acquiescens, re- 
dit ad propria, injunctum sibi negotium exsequi 
cupiens prompta obedientia. Ea nocte cum sese 
miserabilis homo sopori dedisset, prorumpente 
sanguine, ssvissimus ille gutturis aculeus qua- 
dam vi evellitur; quia dolor ibi locum diu habere 
non potuit, super quem homo Dei Sanctorum pi- 
gnora, adjuncto pariter suz orationis medica- 
mento, tetendit '. Ereptus igitur de faucibus 
mortis, inopinata sua sanitate amicos et affines 
suos l:etificat ; remeansque ad beatum Udalrieum, 
su: salutis patronum, gratiarum actiones pro 
adepta sospitate referre non cessat. Vir autem 
Domini, ob su: humilitatis custodiam, non suis 
meritis, sed sanctorum Apostolorum potestati 
sanitatem ipsius docens adscribendam fore, ad 
quorum limina eum destinabat dirigere, monet 
illum solicite, ne injuncti itineris laborem negli- 
gat assumere. 

τὸ Beatus pater egressus est aliquando pro 
monasterii utilitate, quodam fratre viro nobili, 
cui nomen erat Egeno', qui ejus ductu mundum 
vicerat, quique hzc, quce subseribenda sunt, re- 
tulit, secum paritem comitante. Erat tunc fri- 
goris asperitas nimia, solitoque gravius inhor- 
ruerat hiemalis inclementia. Sanctus autem Do- 
mini psalmis et canticis spiritualibus, quoties 
erat in itinere, semper intendebat, nec umquam 
gravitatem silentii, nisi magna urgente necessi- 
tate, solvebat. Dum ergo psalmis et orationi 
more suo vacaret, intusque in amore Dei totus 
flagraret, frigore foris contra se invalescente, in 
corpore adeo obriguit, quod vix vel vocem edere, 
vel labia movere potuit. Quod videntes, qui in 
comitatu ejus aderant, illico mente consternati, 
qui, ne id fieret, pravidere inertes fuerant et in- 
cauti, festinato cursu quamdam villam intrabant, 
€jusque necessitati copiosum ignem prezeparabant : 
quos preeeuntes, senior, uno cliente secum comi- 
tante, subsequitur, ae domum intrans, ab obse- 
quentibus sibi juxta fori incendia collocatur. 

77 Cumque tacitus sedens, psalmos secum 


159 


ruminaret, et seniles artus ad igneum calorem 
refoveret; flamma sursum evolans ligni fascieu- 
los supra ignem ad siceandum positos raptim in- 
vasit, altiusque consurgens, tecti altitudinem ap- 
prehendit. Hine famili: clamor attollitur, a. vici- 
nis ad extinguendum ignem undique concurritur ; 
domus substantia certatim ejicitur; jamque acrius 
scviente flamma, venerabilis pater domum exire 
rogatus, ne ab ignis violentia lederetur; immo- 
bilis perstitit, expansisque ad colum manibus, 
hujusmodi precem ad Dominum fudit : Domine, 
inquit, Jesu, Domine Jesu, adjuva nos. Quo di- 
cto, signum sancte crucis flammis opposuit, ma- 
nus intra vestem reduxit, ipsamque supra fo- 
cum, cui adstabat, expandit. Dum ergo orat, 
dum Sanctos Dei suppliciter invocat, non solum 
ignis, quem veste cooperuerat, in carbones redi- 
gitur, verum etiam flamma, totam domum jam 
devastans, ae si valida imbrium abundantia per- 
fusa, subito extinguitur. 

78 Ipse ab incendio nec corpore mec vesti- 
mento lesus liberatur. [Quis, Deus zterne, om- 
nipotentatus tui magnalia dignis laudum przeco- 
niis valet extollere? Ecce iterum antiqua magni- 
tudinis tuze miracula non dedignaris renovare : 
sieut quondam tres Hebreos juvenes, Chaldwis 
incendiis pro tui nominis confessione deputatos, 
illaesos eripuisti ; ita nune famulum tuum velut in 
sstuanti fornace stantem, teque invocantem in 
mediis flammis ita intactum, conservasti, ut nec 
fimbria vestimenti ejus ulli pateret lzesioni. Sicut 
tunc medium fornacis quasi ' roris flantem, An- 
gelo in eam descendente, fecisti; ita nune per 
merita fidelis tui, voracem flammam, omne illud 
zedificium destruentem, colesti virtute eompres- 
sisti.] His ita gestis, sanctus Pater populares, 
qui ad extinguendum ignem convenerant, dulci 
sanctaque przdicatione recreat; monens, ut om- 
nem spem suam in summo rerum Ordinatore 
constituentes, sic vivere studerent, quatenus ab 
sternis gehenn:e incendiis, Deo propitio, libe- 
rari valerent. Qui omnes lzti et alaeres, Deum- 
que in mirabilibus, quze viderant, glorificantes, 
ad propria sunt reversi. 

79 Inter hzc tacendum non est, quantam 
Deus tentationem famulo suo, ipsiusque discipu- 
lis immiserit, e& quam mira clementia eum cum 
suis de imminenti augustia liberaverit. Enimvero 
cum quidam in Brisgaugiz finibus stuprum cum 
noverca sua illicite commisisset, et scelere diffa- 
mato, oculos civium suorum pre contumelia 
ferre non potuisset; adiit venerabilem Constan- 
tiensis ecclesie pontificem Gebehaldum a ἡ, ab 
illo pro commisso crimine peenitentiz accepturus 
remedium. Qui misit eum ad cognitam sibi beati 
Patris sanctitatem, petens, ut in numero fra- 
trum, qui vulgo Barbati ὁ dieuntur, suscipere- 
tur : quatenus sub ejus regimine per duros obe- 
dienti: labores, delicti sui veniam adipisci me- 
reretur. Suscepta legatione Pontificis, Vir Dei 
ad fratres detulit; sed quia locus in proximo 
erat, ubi idem vir tam nefandam rem commise- 
rat, voluntati ejus minus annuendum putabant : 
verentes, ne aut culpam ex loci propinquitate 
iteraret, aut. opprobria hominum sustinere non 
posset. Qua propter miserabilis ille, incertus, 
quo se vertere posset, invento tandem consilio, 
suis ignorantibus, Hirsaugiense coenobium expe- 
tiit, seculo renuntiavit, correctioris vitze discipli- 
nam assumpsit. 

80 Hine igitur callidus omnium bonorum ad- 
versarius, materiam scviendi in Dei famulum 


ejusque 


EX MSS. 
exorto dum 
se cale[acil, 
incendio, 


vestis super- 
positione 
extinguit. 


E 


* adde ven- 
lum 


Ob incestuo- 
sum 


F 


ü 
* alias Gab- 
hardum 


b 


EX MSS. 
Sancti opera 
in monaste- 
rium Hir- 
saugiense 
admissum, 


B 


exortae turbo 
a maledicis ; 


* alias sedu- 
etores. 


sed miro 
inodo sedata 


€ 


: n Ber- 
tholdum cum 
addito, ut vi- 
detur, de Za- 
ringen. 


160 


ejusque discipulos se invenisse gavisus, qui pro- 
prios conatus in eosdem diu frustra exercuerat, 
novos hostes in eorum persecutionem excitabat. 
Ipsius etenim, ut putatur, instinctu, miraque 
Dei permissione, hujuscemodi fama totam subito 
pervolat regionem , [cunctis dicentibus,] homi- 
nem illum suis oculis subtractum, ad illius loci 
monachos conversionis gratia pervenisse, et arun- 
dine ori ejus imposita, subterraneo specu, quasi 
pro poenitentia obrutum fuisse, arundine vero 
casu remota, inventum post triduum mortis sub- 
isse supplicia. Hine furor totius populi contra 
eos accenditur, hine servi Dei spectaculum et 
opprobrium eunetis habentur. Erat tunc tempus 
messis triticeze, quando hzec infortunia Viro Dei 
sociisque ipsius obviavere. Adduntur suspicioni- 
bus suspiciones, blasphemiis blasphemic, male- 
dictiones maledictionibus. Nam ea tempestate ex 
occultis terree finibus, imbrifera nubes circa cce- 
nobium ascendens, paulatimque sese per totam 
regionem spargens, pluviarum inundationes com- 
provincialibus ingerebat ; unde nec meti nec fce- 
num colligi poterat. 

81 Tum vero filii tenebrarum filios lucis multo 
acrius maledictis et blasphemiis insectantes, aie- 
bant: Ecce quanta mala, quantas calamitates a 
pestiferis illis patimur! Ecce enim, ecce nubium 
densitas et imbrium tempestas de execrabili illo 
consurgit loco, ubi defuncti cadaveris obruta ja- 
cet corruptio. Istos non monachos, sed simulato- 
res homicidas et perversores ', cur sinimus inter 
nos vivere, quorum nefas nec ccelestis indignatio 
sustinet inultum esse? Istos de nostris finibus 
studeamus expellere, ut nos cum nostris salvi 
possimus consistere. Inter hos turbines spiritualis 
Pater, super quem przcipue totum pondus tribu- 
lationis ineumbebat, oves suas, quas a luporum 
dentibus lacerari vidit, fortissima patientize arma 
assumere monebat, dicens : Omnes in Christo 
Jesu pie volentes vivere, oportere persecutionem 
ab iniquis sustinere. 

82 Singulos quoque nune publice, nunc pri- 
vatim monebat, obnixius insistere orationi ; qua- 
tenus per summi Patris consolationem, ab immi- 
nentibus anxietatum fluctibus citius mererentur 


liberari. Hine ergo preces multiplicant, psalmos : 


cum gemitu cordis decantant, pauperes reficiunt, 
Dominumque, quasi in navi dormientem, ut im- 
peret ventis, et. tranquillitatem faciat, excitare 
contendunt. Cum vero inter hzc nullatenus se- 
dari posset tumultuantis populi fremitus, nec ulli 
monachorum liber e cella concederetur egressus, 
beatus Pater legatum suum misit ad Ducem Ber- 
tulfum*, statuens, ut si ipsius judicio placeret, 
monachum suum per exstructi ignis rogum, ad 
comprobandam ipsorum innocentiam, transire 
juberet. Constituitur itaque dies; et examinis 
sententia adhue suspensa, ille, pro quo tota tem- 
pestatis procella fervebat, Dei nutu ex insperato 
supervenit, et viva adventus sui presentia mona- 
chos de impositi eriminis opprobrio exemit. Sie 
omnipotens Deus, qui est adjutor in opportunita- 
tibus, in tribulatione, famulos suos, quos utiliter 
ad tempus probavit, probatos misericorditer libe- 
ravit, et. apud omnes, apud quos diffamati fue- 
rant, magnifice glorificavit. |Adhue aliqua de 
miraeulis beati Viri paginis sunt inserenda, quae 
sanctitatis ejus preclara quaedam sunt indicia.] 


VITA S. UDALRICI CONFESSORIS ORDINIS S. BENEDICTI. 


ANNOTATA. 


a Gebehardus, vel, ut scribit Bruschius, Gebhar- 
dus, hujus nominis tertius, duy Zeringensis et mo- 
nachus Hirsaugiensis, creatur Episcopus anno 1082 ; 
et sedem. suam tenuit difficillimis temporibus usque 
ad annum 1116. Hac et plura dictus Bruschius in 
Catalogo Episcoporum Constantiensium. 

b De fratribus Barbatis seu Conversis egimus in 
S. Wilhelmi Hirsaugiensis Commentario pravio, 
die 4 hujus, pag. 152, a num. 19. 


CAPUT VIII. 


Infanti impetrat gressum; cccitate affti- 
gitur; ejus obitus; apparitio οἱ mira- 
cula istunce consecuta. 


uodam tempore contigit beatum Udalrieum 
ad villam, quze Waltchiretha* dicitur, deve- 
nire, uno monachorum secum pariter comitante. 
Ubi dum ob sanct: opinionis reverentiam a quo- 
rumdam devotione in hospitium honorifice fuisset 
susceptus, monachus ejus valida infirmitate sub- 
ito est pregravatus. Mane itaque discessurus, 
cum infirmus ejus comitatui nulla virtute posset 
adjungi, sequestratus ab aliis, cum gemitu, et la- 
crymis Dominum pro fratris incolumitate preca- 
batur; aec venerandam virginem Margaretam, 
cujus in eadem villa memoria est, inter alias sic 
affatur : 

84 Num, inquit, tibi placet, Margareta, quod 
monachus meus, quem ad tu: ditionis locum in- 
columem adduxi, tanta debeat infirmitate detine- 
ri? Redde eum, redde sospitati, quem sanum in 
tuo loco suscepisti. His dietis, ad infirmum fra- 
trem festinanter regreditur, sciensque omnia pos- 
sibilia credenti: Surge, ait, in nomine Domini, 
ut quemadmodum simul huc venimus, ita pariter 
hine discedamus. Nec mora, ad vocem jubentis, 
monachus, acsi divinitus imperatus, nulla debili- 
tatis vestigia in se ostendens, sanus surrexit, iter 
senis comitatur, Deus in his glorificatur. 

85 [Cum passim fama saneti Patris percre- 
buisset; Basilea quoque, civitas populosa, a mi- 
raeulorum ejus gloria nequaquam exstitit aliena :] 
quam vice quadam ingressus, a prxedivite quo- 
dam, cui nomen erat Anno, devotissime est sus- 
ceptus. Cui, posteaquam idem paterfamilias ho- 
spitalitatis jura cum omni caritatis officio impen- 
derat, filium suum egregiz indolis flore adorna- 
tum, benedicendum sanandumque illi 'offerebat. 
Qui eum jam id zetatis esset, ut naturali pedum 
officio, firmis gressibus uti deberet, sine incessu 
iamen remanserat, omnemque spem ambulandi 
parentibus suis abstulerat. Quod eum Pater ip- 
sius servo Dei moesto sermone retulisset, nihil 
diffidens de meritorum ejus dignitate, dulce pi- 
gnus gremio reverendi senis imponens, una cum 
maire infantis affatur eum supplici voce: 

86 Rogamus pietatem tuam, Pater venerande, 
quatenus pro hoc infante divinam misericordiam 
digneris exorare, ut omnipotens Deus, qui nobis 
eum concedere dignatus est, ipse ei naturale gra- 
diendi munus largiendo, corda nostra letificet. 
Quorum precibus vir Dei commotus, ut erat mi- 


sericordiz 


E 
* alias Swal- 
diers. 
Comitem 
suum infir- 
mum, 


opem implo- 
rans S. Mar- 
garela, sani- 
tatirestituit ; 


E 


uli pariter 
infanti 


gressum im- 
petrat ; 


*qlias pro- 
CeSsU. 


cacitatem. 
patientisst- 
me [ert; 


S. Hugone ex 
commisera- 
tionis affectu. 


€ 


ipsum evo- 
cante Clu- 
niacum ; id. 
quod Sanctus 
recusat. 


Sanctam U- 
dalrici vitam 


DIE DECIMA JULII. 


sericordie visceribus plenus, ad infantem adhuc 
in gremio suo sedentem mitissimos dirigens ob- 
iatus : Almze, inquit, Mariz virginis Filius cle- 
menter annuere dignetur, ut in tuo profectu * pa- 
rentum tuorum animus letificetur. His dictis, 
parvulum in terram statuit, statimque ille lon- 
giuscule deambulans, post paucos dies firmis ve- 
stigiis innitendo, quo voluntas tulit, incedens, 
nullius egebat adminieulo. Isnunec robuste vir ze- 
tatis, perpetratiin se miraculi causa testisque exi- 
stit, in quo homine pulcra manus Omnipotentis 
pulere excellentisque stature plasma confinxit. 

87 Heo de beati Viri vita, sive gestis multis, 
(quce scribi possent, brevitatis studio omissis) fi- 
delium memoriz tradidimus. Hine qualiter ad ze- 
terni Regis palatium, velut miles emeritus im- 
marcescibilis glorice diademate coronandus in- 
traverit, commemoremus. Cum ergo Dominus Ele- 
ctum suum, post decursa hujus vitze stadia, bra- 
vio seternze beatitudinis remunerare decerneret, 
ad labores et tentationes ejus labores addidit et 
tentationes, ut et gloriam meritorum ejus copio- 
sius augeret, patientizeque ejusexemplumposteris 
proponeret. Nam ademit 'illi usum alterius lumi- 
nis, quo solo utebatur per spatium longi tempo- 
ris. Ipse vero viriliter agens, ac Dominum pa- 
tienter sustinens, cum Apostolo dicebat : Specta- 
culum facti sumus mundo, et Angelis, et homi- 
nibus. Tune ergo orationi, psalmorumque decan- 
taüionij nec non auditioni sacrarum lectionum, 
tanto'studiosius ac liberius adhzrebat, quanto 
nullius alterius administrationis cura occupari 
poterat, talibus studiis facile consolans damna 
ablati luminis. 

88 Taceri hic non debet, quam dilectionem, 
quamque compassionem beatus abbas Hugo beato 
discipulo exhibuerit, ubi illum tali flagello a Do- 
mino visitatum cognovit. [Quem enim sibi eadem 
sanctitatis conscientia, eodem spiritus amore in- 
dissolubiliter conjunetum vidit, num illum non 
diligere? Num illi non compati debuit?] Prose- 
quente etenim fratrum suorum pio voto, misit 
venerabilem virum Cunonem ad eum revocandum : 
quatenus et misericordiam et caritatem, quam 
apud eum sancte vivendo promeruerat, illi im- 
penderet, suamque ecclesiam tanti meriti viro, ae 
defuncti corporis pretio adornaret. 

89 Sed quia Dei nostri clementia, pie dispo- 
nens omnia, idem ccenobium tali patrocinio pri- 
vare noluit, Vir sanctus locum, quem regendum 
susceperat, quem vivens diligebat, quem et mi- 
raculorum gloria post mortem illustraturus erat, 
deserere humiliter recusavit. Reverso ad se nun- 
tio, eum cognovisset venerabilis Abbas votum 
suum circa sanctum Virum impleri non posse, 
indulgens illi, si quid in eum, ut humana fragi- 
litas, deliquisset, veniam coram przfato Cunone 
prostratus humiliter accepit, pro se apud beatum 
Udalricum accipiendam, si vel ipse eum quoquo 
modo offendisset, quod et ita factum est. 

90 Beatus itaque Udalrieus in loci regimine 
succedi sibi postulans, cum per bina annorum 
curricula et amplius, flagello czecitatis probatus 
fuisset, tactus est infirmitate valida, qua et hujus 


Tomus 1 Julii. 


161 


vite conclusit extrema. Cui ad cantandas regu- 
lares horas Vir vitze venerabilis Wido est depu- 
tatus, qui adhuc in carne degens, ejusdem Patris 
vestigia sanctis operibus sequitur, utile vas in 
domo Domini positus, consummat:eque religionis 
monachus. Hunc aliquando Vir Dei rogaverat, ut 
cum ad extrema. veniens, in agone laboraret, le- 
ctionem Apostolicam : Sancti per fidem vicerunt 
regna, in excessu ejus legi faceret. Laborante 
itaque in agone sancto Patre, vir prudenti to- 
tiusque religionis dote adornatus Eberhardus, 
qui tune super ejusdem Congregationis custodias 
solicite vigilabat, ad eum accessit, et an se cogno- 
sceret, vel audiret interrogans, taleab eo respon- 
sum accepit: Audior', audiris. 

91 Quz verba Spiritus sancti instinctu pro- 
lata, et amborum sanctitati testimonium redden- 
tia, sapientium. virorum notavit* intelligentia ; 
dumque se pro carnis solutione, pro zeternorum 
gaudiorum perceptione, ut semper optaverat, in 
proximo audiri [a Domino] letabatur, et illius opera. 
summo Judici accepta esse in spiritu contempla- 
batur. Prefatus ergo venerabilis monachus Wido, 
sancto Patri per tres dies in infirmitate posito, 
custos assistens diligentissimus, quarto die post 
Prim: hore celebrationem ad eum more suo in- 
travit, illumque extremum spiritum trahentem 
reperit. Recitatur itaque super eum profata Apo- 
stoli lectio, inter cujus verba, Sanctus Dei, qui 
fide regnum mundi vicerat, qui, dum vixit, justi- 
tiam est operatus, fratribus cum lacrymis et ora- 
tione adstantibus, ccelo spiritum reddens, zeternze 
beatitudinis repromissionem est adeptus. 

92 Migravit autem venerabilis Pater rr Idus 
α Juli, plenus senectute, plenus et sanctitate, 
relinquens filiis suis dolorem demorte, exemplum 
de conversatione, spem de interventione. Cele- 
brantes itaque ejus exsequias, peractis his, quae 
rite pro defunctorum requie agi consueverant, 
sanctissimi corporis glebam in claustri septis tu- 
mulavere, incongruum ducentes, tanti Patris * 
membra inter aliorum fratrum cadavera colloca- 
re. Infra tricesimum vero obitus sui diem domno 
Cunoni, cujus ante meminimus, probatz conver- 
sationis monacho, Vir Dei apparuit, ipsoque re- 
quirente, an quietis gaudio frueretur, respondit : 
Summee et inzstimabilis vite gaudia optime pos- 
Sedi, donante Dei clementia. Quidquid vero de 
hae visione judicetur, indutum illum a Christo 
zternz claritatis stola tam prceteritze vitze con- 
versatio, quam miracula, quae ad tumulum ejus 
creberrime fiunt, diffidere nequaquam patiuntur. 
[Tuam ergo pietatem obnixe petimus, Pater bea- 
tissime, quatenus tuis suffragantibus meritis, 
post terras coelum, post exilii nostri labores et 
srumnas, superne patrie quietem mereamur 
possidere.] 


ANNOTATA. 


a Id est pridie Idus, seu die 14, ut pravie mo- 
nuimus mum. 10. 


DE 


EX MSS. 


* Sic eliam 
alibi. Forte 


Audio. 


sancta mor- 


te coronatam 
* alias eno- 
davit. 


ü 


Lestantur ap- 
pavritio et 
miracula. 


* alias pretii 


J. B. S. 


B 


CIRCA ANNUM 
MCCXXX 


Beatus hic 
Lensii depo- 
situs 


diversus est 
ab aliis syn- 
onymis, 


162 


ACTA. SANCTORUM. 


DE B. PACIFICO CONFESSORE 


ORDINIS MINORUM 


LENSIILN Am Id ΩΣ 


COMMENTARIUS PRJEVIUS. 


De loco sepulture, obscuriori Beati cul- 
tu, memoria in Martyrologiis recen- 
tioribus, et incerto mortis anno. 


wm celebris est in omnibus PP. Franci- 
scanorum historiis B. Pacificus, tam est ab 
aliquo tempore neglectus ejus cultus, eo 
ipso loco in quo vivere desiit, nempe Len- 
sii, alias Lendii, Castellano Elenzs seu Elenis, in 
Artesia Belgii provincia, diecesis Atrebatensis, op- 
pido variis evpugnationibus, imo eversionibus ac ex- 
cidiis, praeterito οἱ prioribus seculis valde famoso. 
Situm est in Artesie parte Flandria finitima, Atre- 
bato οἱ Duaco distans pari quatuor leucarum inter- 
vallo, paulo majori ab urbe Insulensi, utpote leucis 
sex inde dissitum. Ut antiquiora bella non memorem, 
quibus misere afflictum movimus, a Francis captum 
et flammis prope. absumptum est anno 1553. Annis 
post movem et viginti, scilicet 1582, a populabundo 
Cameracensi praesidio ezpilatum dicitur, et octo ab- 
hinc diebus a principe d'Espinoy, provincie guber- 
natore receptum. Recentiora sunt qua patrum no- 
strorum memoria gesta. audivimus de Marescalli 
Gassionis anno 1647 obsidione, in qua lasus, Atre- 
bati extinctus est ; uti et de insigni victoria, ibidem 
anno proxime sequenti a Gallis reportata. ductore 
Condao; a quo tempore, saltem a. pace Pirenaza 
anni 1658, ipsorum dominio subditum remansit. 
Collegiata istic dicata est S. Vulganio, de quo age- 
tur ad 11 Novembris, exstatque P.P. Minorum cce- 
nobium, quod primum toto Belgio exstructum fuerit, 
ab eo, quo de agimus, B. Pacifico, sub annum, ut 
volunt, 1219. 

2. Eo loci sepultum fuisse prafatum Beatum te- 
stantur scriptores omnes, tum Minorite, tum eater- 
ni Belga, exceptis paucis, ab Arturo citatis, qui ne- 
scio unde decepti, B. Pacificum volunt Venetiis aut 
Ripe sepultum, quod. Arturus aliique vefellunt. Rem 
propono utieam Waddingus expressit ad annum 
1212, num. xr, ubi praemisso Beati elogio, sic pro- 
sequitur : Ubi autem sepultus sit, se nescire fate- 
tur Marianus. Monet Rodulphus, Venetiis in :ede 
Minorum Conventualium superesse adhuc sarco- 
phagum, in quo repositum fuit corpus ejus cum 
subjectis verbis : IN Hoc SEPULCRO DEPOSITUM 
FUIT CORPUS B. ῬΑΟΙΕΙΟΙ, OmpiNIS FRATRUM 
MiNoRUM, ANNO DOMINI MCCCCXXXII, DIE XXI 
Junm. Idem etiam Rodulphus in custodia Vero- 
nensi, in loco Ripz? eumdem conditum fuisse as- 
Severat, ejusque opera non longe a Fratrum eo- 
nobio emanare fontem aquarum. Af Franciscus 


Gonzaga tumulatum ait in conventu Lensensi in 
Belgio in saxo marmoreo..... Rem confirmant 
Ferreolus Locrius in suis Chronicis Belgicis, et 
Joannes Molanus in Natalibus Belgicis, qui et 
monumenti exscripserunt epitaphium hujusmodi : 
SUB HOC LAPIDE RECONDITA SERVANTUR OSSA 
SACRA B. ῬΑΟΙΕῚΟΙ, OnpINIS MINORUM, QUI IPSE 
PRIMUS FUIT PROVINCLE FRANCLE MINISTER. 

3 Anceps hic haeret. Waddingus, unumne an ge- 
minum admittat Pacificum ; an potius censeat par- 
lem. reliquiarum ex. Belgio Venetiam aut. Ripam 
translatam ; quasi ignorasset alium B. Pacificum 
Ceredanensem in Insubria ex suo Ordine, de quo in 
Actis ad 1v et v1 Junii. Verum quidquid sit de in- 
scriptione illa Veneta, satis manifestum existimo, 
eam B. Pacifico nostro, totis duobus seculis seniori, 
aptari haudquaquam posse; ut proinde extra con- 
troversiam sit, illum qui α S. Francisco in Gal- 
liam missus est, Lensii mortalitatem. exuisse, cujus 
sepulcro olim. jam. dicta epigraphe inscripta. fuerit, 
ez qua pro antiquo ejus cultu certant quotquot ferme 
hactenus de hoc Beato locuti sunt. Id vero accurate 
notandum, non eodem loco, quo hodie visitur exstitis- 
se olim Patrum Minoritarum Lensii cenobium, sed 
60, ubi circa suburbia monstratur fons, ab eo cogno- 
minatus fons B. Pacifici, quem. adversus febres 
aliaque incommoda salutarem | memorant, adeo ut 
etiam hoc tempore a piis fidelibus frequentetur, quem- 
admodum me docuere littere nuper inde accepta ; 
quamvis de singularibus beneficiis non tam. diserte 
testentur. Modo prata sunt, ubi olim cenobium fuit, 
translatum praterito seculo in. oppidum : illud vero 


adversis casibus jactatum, memoriam loci, ubi Bea- - 


tus depositus fuerit, hodie penitus amisit. 

4 Ita equidem sentire cogor, nam rogati non. se- 
mel illius loci Patres, candide responderunt, de loco 
sepulturz B. Pacifici nullam prorsus superesse no- 
litiam; ut sepe miratus fuerim, scripsisse Gonza- 
gam (cujus opus editum est 1587) corpus B. Paci- 
fici in saxo marmoreo prope majus templi altare 
reconditum esse ; quod cum de hodierno templo as- 
seri nequeat, consequens est, wt verba illa intelli- 
genda. sint de ecclesia, veteris coenobii extra. oppidum 
cujus mec rudera modo apparere dicuntur. Petie- 
ram quoque inter alia, nihilne in ipsorum. archivio 
reliquum esset, quo probari posset, - factam aliquan- 
do fuisse legitima auctoritate sacri corporis elevatio- 
nem. aut translationem. Verum et ad hoc responsum 
est, nullam ejus vei exstare memoriam ; ut plane in 
animum inducam, magna incuria servatum fuisse 
thesaurum, qui Patribus illis majori in pretio ha- 
bendus erat. Lubens tamen fatebor, in adversos ca- 
sus, quibus non semel fortasse dirutum fuit vetus 
conobium, ea facile refundi posse, ut. recte observa- 
vit laudatus Gonzaga his verbis : Multa et gravissi- 
ma damna et injurias sustinuit hic conventus ex 
bellorum incommodis, et Gallorum hostium ex- 


* eursionibus 


E 
quiquid pau- 
ca de eo su- 
persint, 


F 


monumentis 
omnibus pri- 
dem amissis. 


DIE DECIMA JULII. 


cursionibus, qui bis hune conventum incenderunt 
et spoliarunt: semel adhuc vivente Imperatore 
Carolo V; iterum anno MDLXXXII, cum per insi- 
dias oppidum invaderent. Quibus incendiis fere 
tota supellex cum omnibus litteris Pontificiis et 
vetustatis monumentis, et reliquiis absumpta fuit. 

5 Scio etiam, varias mutationes eo loci inductas, 
quod modo Gallis subfuerint predicti Patres, modo 
Hispanis, in. diversas proinde provincias translati, 
sic ut monumenta distracta fuerint, Duacum et In- 
sulas comportata, qua haud dubie neglecta jacuerint, 
fortasse hoc tempore plane deperdita. Atque hzc 
causa. fuit, cur diw dubitaverim, satisne tutum esset, 
Pacificum, ut vere Beatum, et pro tali habitum, 
Actis hisce nostris inserere, de cujus rebus gestis, 
obitu, elevatione, translatione et cultu tam pauca 
litteris consignata. essent, ut ad. solum ferme Beati 
nomen et sepulturam, .Lensii olim magis quam ho- 
die celebrem, res tota recideret ; quidquid. catalogum 
bene longum texuerit. Arturus scriptorum, qui de 
ipso ut Beato mentionem fecerint. Accedebat et il- 
lud, quo ipso in loco (Lensii) tam exigua ipsius va- 
tio haberetur, ut viz ulla hodie exstarent Catholica 
venerationis vestigia, sive in aris ibi erectis, pictu- 
vis, reliquiis aut aliis id genus exterioris cultus de- 
coramentis; usque adeo, ut nec ipsa festa ejus luce 
ulla in. Officiis ecclesiasticis fieret commemoratio, uti 
ingenue fassus est R. P. Felix de Sailly Lensiensis 
camnobii Guardianus, in suo ad me responso, dato Xx 
Decembris 1720. 

6 Verumtamen, rite perpensis omnibus, vicit voz 
populi et constans ejus a tot seculis in Beatum reve- 
rentia, quam ea regione vulgatissimam mihi testati 
sunt ii, de quorum fide dubitare non potui. Notabi- 
lis quoque: visa est tabula, aliquousque sculpta et 
Lensii servata, cui jam. dicta epigraphe inscripta 
est; addito quidem anno 1591, sed accepta haud 
dubie ex multo antiquiori, quz verosimillime monu- 
mento ipsi olim insculpta fuerit. Confirmat cultum, 
saltem olim Beato exhibitum, dimidiata statua li- 
gnea, Minoritam referens, cujus pectori inserta. est 
mazilla inferior integra, cum calvariei partibus, 
qua in supplicatione circumferri solebat, nemine 
ferme dubitante, quin. ea statua B. Pacificus re- 
prasentaretur. Testis mihi est laudatus proxime R. 


P. Lensiensis Guardianus, fratrem laicum popula- - 


rem ibidem supervivere, qui priusquam. religiosus 
fieret, sepe a. sacrarii prafecto, et ipso Lensiensi 
origine, ostensa sibi viderit ossa aliqua, sew notabiles 
reliquias capitis, quibus adscripta schedula, fidem 
faceret, eas esse B. Pacifici sacras exuvias, quam 
rem paratus est juramento firmare. Utrum vero per 
dictas vicissitudines et migrationes, reliquie alique 
non perierint, nullus modo est, qui explorare certo 
possit, uti nec α quo tempore statua illa per urbem 
deferri, et publice venerationi exponi desierit. Ar- 
culam ibi etiamnum exstare novi, qua pleraque ossa 
continentur, eademque esse eaistimo, de quibus fra- 
ter iste locutus est. 


Molanus abstinet quidem Beati titulo, tum in addi- 
tionibus ad Usuardum, tum. in Natalibus Sancto- 
rum Belgii ; at non frustra ipsum, ex antiquioribus 
monumentis acceptum, inter Sanctos collocavit. Sic 
habet in prima sua editione anni 1568 : Galliis 
oppido Lens, obiit Pacificus, primus Minister 
Fratrum Minorum in Francia. 7n aliis editionibus, 
pro Galliis legitur : In Artesia, additurque, cujus 
meminit Bonaventura. Encomium in Natalibus 
rem magis explicat, praemisso compendio elogii, quod 


163 


inferius ez ipsa S. Francisci vita dabimus. Ait igi- 
tur multos conventus α Beato erectos, inter quos 
Lensensis, Atrebatensis, cujus postremi initium 
multa virorum nobilitate fuit decoratum. Fuit 
vero inter eos nobilissimus Judocus de Maternes, 
ante conversionem gubernator Montensis , qui 
cognatum suum ad eumdem Ordinem trahens, 
fundatorem vidit ecenobii Gandensis. Obiit autem 
Pacificus Lensii sive Lendii, ubi in suburbio te- 
nue est sed pervetustum, atque primum harum 
regionum cenobium Franciscanorum, in cujus 
ecclesia extra chorum vetustissimum cernitur 
monumentum, eum hujusmodi inscriptione : Sup 
HOC LAPIDE RECONDITA SERVANTUR OSSA SACRA 
BEATI ῬΑΟΙΕῚΟΙ, ORDINIS MINORUM, QUI IPSE 
PRIMUS FUIT PROVINCLE FRANCLE MINISTER. 

8 Ev hac Molani observatione intelligitur, ejus 
atate adhuc monstratum. fuisse vetustissimum istud 
monumentum cum pradicta inscriptione sepulcrali, 
non prope majus templi altare, ut aiebat Gonzaga, 
sed extra chorum, procul dubio in ambitu, vel in 
anteriori templi parte, sic ut inde conjici possit, 
Beati corpus, saltem integrum, e terra. levatum non 
fuisse. Colliges etiam, per id tempus adhuc e«sti- 
lisse in suburbio tenue illud et pervetustum. ceno- 
bium, cujus destructio et excidium referri debeat ad 
oppidi spoliationem, et, misi fallar, cenobii incen- 
dium anno 1582. Turbati quidem ea calamitate 
Fratres, at monasterium. mon. plane deseruere, sed 
ad locum suum reduces, procul dubio in. sepulcralis 
prioris istius inscriptionis memoriam, tabulam il- 
lam, hodie superstitem, sibi efformari curarunt anno 
1591, reliqua omni supellectile, litteris Pontificiis, 
vetustatis monumentis et reliquiis igne pridem 
absumptis. Accessit notabilis mutatio PP. Recolle- 
ctorum qui alis successerunt, et anno 1609 con- 
ventu funditus everso, novum conventum et tem- 
plum in oppido exstruxerunt, ubi vetustiorum om- 
nium memoria facile perierit ; ut mirum adeo videri 
non debeat, si hoc tempore plurima, ad B. Pacifi- 
cum spectantia, longa ferme sesquiseculi oblivione 
sepulta sint. 

9 De cetero antiquior est B. Pacifici commemora- 
tio in Martyrologio Germanico sub nomine Canisii, 
siquidem ea inserta fuerit editioni anni 1562, cujus 
Molanus in praefatione meminit, sed. quz nobis visa 
mon est. In posterioribus ammuntiatur ipsius fere 
AMolani verbis, ex prima ejus. Usuardi editione mu- 
perrime adductis. Brevior est Ferrarii annuntiatio 
in Catalogo generali: Lensiiin Artesia, beati Pacifi- 
ci, Ordinis Minorum. Mirzus in Fastis Belgicis ha- 
bet : B. Pacificus ex Ordine Minorum, ubi sic per- 
git : Inter Belgica Franciscanorum monasteria, 
qui plurima sunt, ceteris antiquiora censentur 
Lendiense, Atrebatense et Valentianense, quae 
constructa fuere temporibus B. Pacifici, primi 
in Francia ministri Provincialis. Fuerat is per S. 
Franciseum mundi fluctibus extractus, et post 
praeclaram Ecclesi; et Ordini Seraphico nava- 


(quamvis 7 Praeter hzc pro. Beati cultu stant Martyrolo- tam operam, obiit in monasterio Lendiensi in 
recens in . . . . e . . an 

Martyrologiis. 910, tametsi paulo recentiora, quorum auctoritas suf- — Artesia, ubi monumentum ejus visitur cum hac 
"moria: — ficiens visa est, ut suus hic. Pacifico locus daretur. inscriptione, etc., ut satis manifeste perspicias, istos 


non dubitasse, quin Beati titulus Pacifico in tam 
recepto scriptorum. consensu, tribuendus esset, tam- 
etsi nihil in medium adducant, quo constans ejus 
cultus magnopere probetur. 

10 Interim usque adeo in Gallicana etiam Flan- 
dria invaluit Beati gloria. et sanctitatis ac miracu- 
lorum fama, ut Guilielmus Gazetus in historia sua 
ecclesiastica non sit veritus Pacifico addere titulum 
Saneti, cum elogio Gallico, quod infra melius ex 
ipso fonte referemus. F'erreolus Locrius in Chronico 


Belgico 


AUCTORE 


J. 8:5. 


tametsi de 
gestis in Bel- 
gio εἰ obitu 
nihil sciatur. 


B 


164 


Belgico Molanum imitatus est. Liceat adjungere 
nostrum Balduinum. Willot, in Belgico Martyrolo- 
gio Gallice scripto, ez quo verosimiliter transiit in 
additiones Flandricas ad Martyrologium Romanum. 
Ut Kalendaria praeteream. et. vecentiora alia, suffi- 
ciat Saussayi in. Gallicano suo Martyrologio breve 
hujusmodi elogium : Item in monasterio Lendiensi 
in Artesia, pio fine decessit beatus Pacificus, 
primus Provincialis minister Fratrum Minorum 
in Francia, qui per S. Franciscum seculi flucti- 
bus extractus, post preclaram Ecclesie et Or- 
dini Seraphico navatam operam, sitiens zeterni 
fontis pocula, Christique Regis glorie ardens 
conspectum, votis feliciter tandem pro meritis 
potitus est. Cujus ossa in dicto ccenobio, magna 
cum sanctitatis opinione condita servantur : elo- 
gia vero preclara sanctus Bonaventura celebra- 
vit in historia S. Francisci, quam perscripsit. 
Atque hac sunt, que pro aliquali Beati cultu adduci 
potuere. 

11 Je state, obitu, rerum abeo gestarum serie 
aut tempore, frustra quaritur. Ex ejus conversione 
a S. Bonaventura vitz S. Francisci cap. 4 descri- 
pta, id solum patet, celebrem. poetam. tum. fuisse, 
dum. se Seraphico Patri socium adjunzit circa. an- 
num 1212, aut paulo citius, in «tate procul dubio 
jam virili et forte satis provecta. Paucis annis post 
missum esse in. F'rancium, ac deinde in Belgium, 
tradunt omnes, ubi primum. Ordinis sui monaste- 
rium. ezstruzerit Lensii anno. 1919 vel 12920, an- 
nisque proxime sequentibus Atrebati οἱ Valencenis, 
adjutus a. Belgis nobilibus, quorum aliqui sacra fa- 
mili adscripti fuerint, ut ex Waddingo fusius 
narrat Rt... P. Benignus Fremaut in sua Sanctorum 
Ordinis Legenda Belgica ad hunc diem. Quid porro 
haec inter gesserit B. Pacificus, quo pracise anno ad 
laborum pramiwm. evocatus. fuerit, nusquam tradi- 
tum reperi. Quod. superius more nostro apposuerim 
annum obitus circiter 1230, id inde conjicere visus 
sum, quod paucis post sanclissimum Patrem. annis 


7 viaisse dicatur. Cum. vero is ad. celestem gloriam 


€ 


Mira Pacifi- 
Ci-conversto 
ex visione : 


evolaverit anno 1226, alios vero S. Francisci socios 
in Belgium a potentibus Bertholdis adductos docue- 
rim. in. Corollario ad. Acta S. Rumoldi seorsim edi- 
to, cap. 5 pag. 118, tum verosimiliter cum jam 
priores aliqui e vita migrassent, non videtur B. Pa- 
cifieus diu ultra annum 1230 suam produvisse. En 
modo elogia ad ipsum spectantia : 


ELOGIUM 


Ex vita S. Francisci cap. 4 apud 
Surium. 


eme quoque virtutum meritis ; in par- 
vulis Christi odor opinionis bon; eircum- 
quaque diffusus, ad presentiam S. Patris viden- 
dam plurimos e diversis mundi partibus attrahe- 
bat. Inter quos quidam secularium cantionum 
curiosus inventor, qui ab Imperatore fuerat co- 
ronatus, et inde rex versuum dictus, virum Dei 
contemptorem mundialium adire proposuit. Cum- 
que ad castrum saneti Severini eum preedicantem 
reperisset in monasterio quodam, facta manu 
Domini super se, vidit eumdem Crucis Christi 
predicatorem Franciscum, duobus transversis 
ensibus, valde fulgentibus, in modum crucis si- 


DE B. PACIFICO CONFESSORE. 


gnatum, quorum unus a capite ad pedes, alius ἃ 
manu in manum per pectus transversaliter ten- 
debatur. Non noverat facie servum Christi ; sed 
tanto monstratum miraculo, mox agnovit. Subi- 
to stupefactus ad visum, incipit meliora propo- 
nere: tandemque verborum ipsius compunctus 
virtute, tamquam si esset gladio spiritus ex ore 
procedente tranfixus, secularibus pompis omnino 
contemptis, beato Patri professione coh:esit. 
Propter quod videns ipsum vir Sanctus, ab in- 
quietudine seculi ad Christi pacem perfecte con- 
versum, fratrem Pacificum appellavit. Hic post- 
modum in omni sanctitate proficiens, antequam 
fieret Minister in Francia (siquidem primus ibi- 
dem ministerii gessit officium) meruit iterato 
magnum Thauin fronte Francisci videre : quod 
colorum varietate distinctum, faciem ipsius miro 
venustabat ornatu. Hoc quippe signum vir San- 
ctus magno venerabatur affectu, frequenti com- 
mendabat eloquio, et in eis, quas dirigebat litte- 
rulis, manu propria subscribebat, tamquam si 
omne ipsius studium foret signare Thau a, juxta 
dietum propheticum, super frontes virorum ge- 
mentium et dolentium, ad Christum Jesum vera- 
citer conversorum. 

2 Et hunc quidem articulum de B. Pacifico in- 
telligendum esse, patet quam manifestissime, at non 
ita. constat, referenda ad ipsum qua de visione. alia 
praedicantur capite 6, quamvis id. aliqui asserant. 
Utut sit, et eum. paragraphum. hic- describendum 
censui. Ita habet : Et quoniam humilitatem, tam 
inse quam in subditis, cunctis preeferebat hono- 
ribus, amator hominum Deus altipribus ipsum 
judieabat fastigiis, secundum quod uni fratri, 
viro virtutis et devotionis przecipuee, visio ccelitus 
ostensa monstravit. Cum enim esset in comitatu 
viri Dei, et una cum ipso in quadam ecclesia de- 
serta ferventi oraret affectu, in ecstasi factus, 
vidit inter multas in ccelo sedes, unam pre cete- 
ris digniorem, pretiosis ornatam lapidibus, et 
omni gloria refulgentem. Miratus intra se pr:e- 
celsi refulgentiam throni, anxia ccepit cogitatione 
perquirere, quis ad illum deberet assumi. Audi- 
vit inter hzc vocem dicentem sibi : Sedes ista 
unius de ruentibus fuit, et nunc humili servatur 
Francisco. Reversus demum frater ad se ab ora- 
tionis excessu, virum beatum exterius prodeun- 
tem solito fuit more secutus. Cumque incedentes 
per viam de Deo invicem loquerentur, frater ille, 
visionis suze non immemor, solerter ab eo quz- 
sivit, quid de seipso sentiret. Ad quem humiliter 
Christi servus : Videor, ait, mihi maximus pec- 
catorum. Cui cum frater diceret ex adverso, 
quod non posset sana conscientia dicere, nec 
sentire, subjunxit : Si quantumcumque scelera- 
tum hominem tanta fuisset Christus misericordia 
prosecutus, arbitror sane, quod multo, quam 
ego, Deo gratior esset. Confirmatus fuit frater, 
ex tam admirabilis humilitatis auditu, de veri- 
tate visionis ostensc, Euangelio sacro testante 
cognoscens, quod ad excellentiam glorie, de 
qua superbus ejicitur, vere humilis exaltetur. 


Hoc ez vita δ΄. Francisci, auctore, ut dicimus, 
S. Bonaventura. 


ANNOTATA. 


ἃ Vide prophetam Eechielem, cap. 9, vers. 4et 6. 


ALIUD 


E 


utrum altera 
ad ipsum 
spectet. 


E 


DIE DECIMA JULII. 


ALIUD ELOGIUM. 


Ex Francisco Gonzaga. 


De origine Seraphicce: religionis part. ὃ, 
in provincia S. Andree, conventu ΙΧ, 
pag. 4074. 


onventus B. Francisci in suburbiis oppidi 
Lensensis, loco peramcno et saluberrimo, 
fontibus irriguo, constructus fuit cirea annum 
Domini Mccxx, a beato Pacifico, socio beatissimi 
Patris nostri Francisci, primi Francie Ministri, 
opera et largissimis eleemosynis generosi Domi- 
ni a Novavilla, equestris ordinis viri. Multa et 
gravissima damna et injurias sustinuit hie con- 
ventus ex bellorum incommodis, et; Gallorum ho- 
stium excursionibus, qui bis hune conventum in- 
cenderunt et spoliarunt: semel adhue vivente Im- 
peratore Carolo V ; iterum anno wpLxxxir, cum 
per insidias oppidum invaderent. Quibus incen- 
diis fere tota supellex cum omnibus litteris Pon- 
tificiis et vetustatis monumentis, et reliquiis ab- 
sumpta fuit. Nisi quod remansit ex tam crudeli 
fortuna corpus beati Pacifici, in saxo marmoreo 


165 
prope majus templi altare reconditum. Claruit 
Sanctus hic multis miraculis, et adhuc claret; 
nam ex ejus tumulo suavissimus odor procedens, 
fratres hic commorantes non raro recreat, tam- 
etsi nondum sit canonizatus. Vita autem ejus sicut 
et alia hujus conventus scripta omnia. perierunt. 
Fons in hoc loco scaturit beati Pacifici nomine 
et miraculis clarus, qui a multis religionis et sa- 
nitatis recuperandz causa visitur. Nam aqua 
ejus epota febricitantibus presentissimum affert 
remedium. Fuerunt etiam olim in hoc conventu 
litterze obedientiales ejusdem Pacifici, consigna- 
iz ἃ fratre Helia, generali Ministro : sed Fran- 
cive Ministri provinciales eas hine transtulerunt 
Peronam Picardorum. Morantur communiter in 
hoe conventu quindecim Fratres, e quibus proe- 
dieatores sunt quinque, lector unus, ceteri sacer- 
dotes, juvenes et laici. Incredibile, quantum fru- 
ctus Fratres hujus domus, his temporibus peri- 
eulosissimis et pessimis, frequentissimis suis 
concionibus, in pagis fere centum circumjacenti- 
bus in vinea Domini protulerunt; ita ut ne unus 
quidem e tanto numero heresi fuerit infectus. 
Singulis enim Dominicis diebus et festivis, quili- 
bet hujus conventus przdicator tres aut quatuor 
pagos visitat, et Christi fidelibus divini Verbi 
annonam fideliter distribuit; quamobrem ab om- 
nibus honorantur et amantur, et liberaliter ex- 
cipiuntur, atque eleemosynas largas propter Dei 
amorem reportant. 

Hac Franciscus Gonzaga, quibus quod adda- 
mus, nihil superest. 


DIES 


ui unu 


uu uuuuuunuuuuuuuuuuuuuunuiuuuuuuu τῷ 


DIES UNDECIMA JULII. 


SANCTI QUI V IDUS JULI COLUNTUR. 


. Pius PP. I martyr, Romae. 

. Sidronius martyr Senonensis, Misse- 
niaci in Belgio. 

. Marcianus martyr, Iconii in Cappa- 
docia. 

. Cindeus presbyter martyr, Side in 
Pamphilia. 


3. Stephanus 


. Leontius 

. Mauricius 
Domnus 
Milito 
Achilleus 
Danihel 
Diomedes 
Cyricus 
Antonius 

"Jason 
Joannes 
Sisiniriius 
Eustasius 
Octavius: 
Emilianus 
Avitetus 
'Theodotus 
Cessius 
Candidus 
Gorgonius 
Archelaus 
Cirinus 
Aphrodisus 
Gogianus 
Clericus 

. Antonius 

. Gagius 

. Auxentius 

. Valentinus 


Martyres 
Romse. 


——————————— M — —— 


ζ5 5 5 te Une Up ὍΣ UP UP ὍὯ) te to to to Co o 5 Co o o P 


wp Uum 


un 


. Flavius | 
. Nicaon 
. Theodotus 
. Faustasius 
. Aurelius 
Gordianus 
Cirion 
. Cyrillus 
. Castricius 
Sanctus 
. Eutychius 
vt. forte | 
Majolus ef 
Silvius 
Eutychius martyr, Alexandrie. 
Prodocia 
Veronica 
Speciosa j 
Marianus | 
| 
i 


Martyres, 
Roms. 


Virgines 
Antiochene. 

Martyres, 

in Africa. 
Januarius Martyres, Nicopoli 
Pelagia i in Armenia. 
Martyrocles martyr, apud Graecos. 
Leo confessor, apud Grecos. 
Sabinus confessor in territorio Picta- 
viensi. 
Savinus . ,  Brixie in Italia, an 
Cyprianus | Antinaci in Gallia. 
Drostanus confessor in Scotia. 
Joannes ep. mart. Bergomi, in Italia. 
Hildulphus ex episcopo abbas Mediani 
monasterii in Vosago Lotharingiae. 
. Placidus martyr j In Rhetia 
. Sigebertus conf. $territorio Curiensi. 
. Abundius martyr Cordube in Hispa- 


Januarius 


nia. 
. Ketillus confessor Wiburgi in Dania. 


PRZETERMISSI 


B 


PRJETERMISSI ET IN ALIOS DIES REJECTI. 


Marciani seu. Martiani nomen in omnibus 

codicibus Hieronymianis apud. Florentinium 

hoc die bis positum est : primum, In Syria 

Marciani; tum vero, In Mauritania, civi- 
tate C:sarea, Marciani. Sitne idem cum. Mar- 
ciano Zconiensi, de quo hoc die agimus, mihi qui- 
dem compertum mon est : at sive idem sive diver- 
sus sit, cum mihil. aliud de ipso sciatur prater 
solum nomen, satis sit, ejus hic meminisse. Major 
circa. alterum difficultas, cum plane videatur esse 
transformatum nomen, et pro Martiani, scriben- 
dum Martianz, de qua hoc die loquitur Usuar- 
dus, qui ipsam ex 1x Januarii huc transtulit, ut 
videre est utroque die in nostris Observationibus, 
quas juveniliter hinc inde vellicavit nuperus Usu- 
ardi ad S. Germanum de Pratis editor; hoc loco 
Usuardinam transpositionem admittere coactus. 
Ast ibi femina est, hic viri nomen, fateor ; ast 
utrobique eumdem Martyrem indicari existimo. 
Quod si malis diversam personam esse, haud mul- 
tum refragabor ; sed hujus nudum nomen motum 
erit, de altera jam actum est, et denuo agendum 
erit in Supplemento ad Ix Januarii 


S. Scholasticz translatio in variis codicibus Usuar- 


dinis conjungitur. cum. translatione S. Benedicti 
fratris, sed qua ad ipsam spectant illustrata 
sunt ad diem x Februarii 


S. Benedicti translatio relata hoc die ab Usuardo 


et tot aliis Martyrologiis, satis illustrata est in 
Actis ad diem natalem : videri etiam potest nostra 
ad Usuardum observatio, ut nihil hic dicendum 
supersit xxr Martii 


B. Gregorii primi Pap translatio apud urbem 


SSuessionis celebratur in Florario Ms. Vide pro- 
prium ejus festum xir Martii 


S. Macarii Patriarchz Antiocheni translatio plu- 


ribus ornatur a F'lorario Ms., utpote qui populum 
Gandensem ab ingwinaria peste liberaverit, etc.; 
sed Acta ejus pridem illustrata sunt ad x. Aprilis 


S. Norberti depositio hoc die inscripta est Marty- 


rologio Gallicano Saussayi, qui et aliis diebus de 
sancto Patriarcha Ordinis Pramonstratensis locu- 
tus est. Eamdem festivitatem, utpote in. Ordine 
celebrem, pluribus hoc die prosequitur Chryso- 
stomus vander Sterre ; " ast omnia ad sanctum 
istum Magdeburgensem Archiepiscopum spectan- 
tia, diligenter eruderata. sunt tomo 1 et 6 Junii 
ad diem v1 Junii 


S. Theobaldus presbyter et confessor, huc perpe- 


ram a Florario Ms. intrusus, is est, opinor, de 
quo egimus xxx Junii 


S. Dathi Ravennatis episcopi meminit hoc die Ga- 


lesinius, ex tabulis istius ecclesi, sed quas 
haud dubie non. satis consuluit. Colitur Sanctus 
iste Ravenna, eo die quo vefertur in Martyrolo- 
gio Romano, quando et nos de eo egimus nu Julii 


δ. Amalberga virgo hoc die alicubi male signata 


est ; de ea egimus die pracedenti x Julii 


Sabinum nobis hodie annuntiat Saussayus in Sup- 


plemento pag. 1144, in Vasconia apud Conve- 
nàs, ut martyrem ibi coronatum : a quo alius 
est, inquit, ille eujus sacrum corpus in sui no- 
minis monasterio apud montes Pyrenzeos omni 


religione servatur, et depositio celebratur die 
IX Octobris : ut quid igitur, postremi hujus 
adventum in territorium Pictaviense commentus 
est hoc die in suo Martyrologio ? Sed. condonetur 
ei confusio : quzro unde nobis Sabinum illum 
martyrem protruserit, omnibus aliis ignotum, 
etiam Claudio Castellano, Gallicorum Sanctorum 
diligentissimo refossori? Hic tantisper erit Sancti 
istius qualiscumque memoria, donec aliunde cer- 
tiores notitiz accesserint. Sufficiat Sabinus, sive 
Senonensis sive Pictaviensis, de quo hoc die 
agitur. 


Speciosa virgo in civitate Mantus, primum mihi 


innotuit ez codice Usuardino Reginz Suecia qui 
fuit. Ursini a Rosemberg, in nullo alio Martyro- 
logio, quod sciam, usquam signata. Refugium ita- 
que fuit Ferrarius in Catalogo Sanctorum Italiz, 
apud quem eam reperi notatam. in indice, Spe- 
ciosa virgo Mantus xi Julii; verum mec loco 
proprio nec im appendice vel verbum occurrit, 
quod ad Speciosam Mantuanam pertineat. Reli- 
quum erat ut historicum Mantuanum consulerem. 
Hippolytum Donesmundum, cujus etiam indicem 
primi tomi evolventi exhibet se Speciosa virgo 
Mantuana magne sanctitatis, quzrenda pag. 
62, ubi de ipsa eque altum silentium : percurri 
additiones omnes marginales totius voluminis, sed. 
nec ibi Speciosa comparet, neque in ipso Ferrarii 
generali catalogo. Restat igitur, wt suspicer, 
eamdem esse S. Speciosam que Mantuz colitur, 
cum Papiensi, de qua actum est xvn Junii : si 
fallor, velim nos doceant Mantuani, qua et qualis 
sit ipsorum Speciosa, quz in citato codice Usuar- 
dino coli dicitur sub ritu duplici 2. classis. 


Stephanus et Leontius Romani martyres, sive soli 


ipsi, sive aliis juncti in. auctariis Usuardinis, ad 
eam classem pertinent, de qua hoc die ex Hiero- 
mymianis suo loco agitur. 


Joannes monachus Cisterciensis, discipulus sancti 


Roberti abbatis, non minus virtutum gratia 
clarus quam miraculorum gloria, inter Pios 
eliam locum habet apud Saussayum, ab Henriquex 
et Chalemoto longiori elogio ornatus, et quidem 
in Kalendario recensitus, sed absque Saneti aut 
Beati titulo, quem ei sufficienti auctoritate asser- 
tum necdum novimus. 


Albericus Saviniacensis inter venerabiles hoc die 


collocatus est a Saussayo his verbis : Hodie ad 
Christum migravit beatze memorice Albericus, 
primus Saviniaei in Normannia abbas, vir 
Charismatibus divinis ornatus, omnique testi- 
monio sanctitatis illustris. Plura de eodem 
Alberico suggerit Henriquez, in vanum laborans, 
ut. salvet titulum primi abbatis Saviniacensis ; ast 
hac melius a Chalemoto omissa sunt, qui solum 
Albericum novit, de quo majores nostri egerunt 
XxvI Januarii, ut die pracedenti inter Prater- 
missos satis dictum est. Et certe Albericum istum 
non reperiri inter abbates Saviniacenses, docent 
egregia monumenta, ad. historiam istius canobii 
et vitam S. Vitalis spectantia, quz magno nu- 
mero nobis nom ita pridem procuravit, Operis 
nostri studiosissimus et rerum antiquarum dili- 


gentissimus 


168 


gentissimus scrutator Stephanus. Chamillart So- 
cietatis nostre , cui praclarorum anecdotorum 
thesaurum acceptum refero, cum vita S. Vitalis 
ad diem xv1 Septembris illustrandum. 

Albini et Lyside memoriam Martyrologii sui Sup- 
plemento pag. 1144 inseruit Saussayus his ver- 
bis : Item in Pictavensi territorio, depositio 
sanctorum Confessorum Albani et Lisie, seu 
Lysiani, sacris Catholieze Ecclesie tabulis 
inscriptorum ; nempe auctariis quibusdam Usuar- 
dinis, qua videri possunt in mostra editione, ubi 
non uno modo expressa sunt nomina. Codex Aqui- 
cinctimus legit : Et S. Albani confessoris et 
Lisiani. Altempsianus tres conjungit : Item Li- 
sani, Savini et Cyprini Martyrum. Zn editione 
JLubeco-Coloniensi habes : Yn territorio Picta- 
viensi, sanctorum Albini, Luciani et Seviani 
confessorum : In Greveno : Luciani et Savini. 
Molanus solius Lisiani meminit ; Codex Regina 
Suecia sub nota mum. 428, solius Albini, quem 
Parisius collocat. Vides sola nomina tabulis istis 
inscripta, sed et ea valde confusa. De veris Sabi- 
mis hoc die suo loco agitur : Albinum et Lisianum, 
fateor mihi non magis notos, quam fuerint Castel- 
lano. Si conjectari liceat, dicam ambo nomina alio 
reducenda, el quidem Albinum hic accipi debere 
vel pro Albino Andegavensi, de quo 1 Martii, 
vel pro aliquo alio symonymo ; Lysiam autem sew 
Lysianum fictum nomen esse ex Luciano aliquo, 
forte Bellovacensi, qui va Januarii colitur. Utut 
sit, sola ista tabularum tam imperfectarum. in- 
scriptio non faciet ut. Sanctos istos a. Saussayo 
adoptemus, donec major aliunde notitia accesserit, 
quam frustra hactenus quasivimus. 

Ulrici gloriosi confessoris festivitatem refert hoc 
die Senonis Martyrologium Gallicanum Saus- 
sayi, mullo alio adjuncto ostendens, quem Sanctum 
hic insinwet. Accepta hac opinor ex Breviario 
Senonensi, im quo vere hoc die ponitur Ulrici 
confessoris memoria, sed aque obscure, cum in 
Kalendario et im ipso corpore eadem. dumtaxat 
verba reperiantur. Via dubito quin ibi indicetur 
memoria alterutrius sancti Udalrici (gallice Ulric 
unde fluzerit Ulricus) vel Augustani de quo egi- 
mus ad v Julii, vel. monachi Cluniacensis, in 
Brisgoia depositi, de quo die precedenti, Si ter- 
tium aliquem, tamquam suum, vindicare sibi ve- 
lint Senonenses, documenta exhibeant e quibus de 
distinctione constare possit. 

Hugo abbas Marchianensis Ordinis S. Benedicti 
Beati titulo donatur ab Arnoldo Raissio in Au- 
ctario ad Natales Sanctorum. Belgii, ad diem 
Xi Junii ex manuscripto quodam Anonymo, 
qui exstat apud Marchianenses. E'umdem ipsum 
Anonymum reperi inter manuscripta a Majoribus 
nostris collecta pro hoc die x1 Julii, qui expres- 
sissime in titulo appositus est manu .Heriberti 
Rosweydi, tametsi sub finem disertis verbis note- 
tur, tertio Idus Junii de seculo migrasse ad 
Dominum. atendum est, id mon observasse 
Henschenium , qui procul. dubio de venerabili 
Hugone ad eum diem meminisset, saltem in elen- 
cho Pratermissorum, in quo. ipsum collocandum 
hic censeo. Quamquam enim vita a synchrono 
scripta. multas easque praclaras Hugonis virtutes 
enumeret, quas paucioribus complexus est Rais- 
sius, attamen neque apud hunc, neque apud Ano- 
nymum ulla occurrunt vestigia, ez quibus confici 
possit, aut olim aut modo Marchianenses mona- 
chos Hugonem ut Sanctum veneratos fuisse. Scri- 
bit Anonymus, in deatera parte templi, quod 
ibidem ipse incepit, et majori ex. parte. vivens 


PRZETERMISSI. 


complevit, honestissime tumulatum anno Domini 
MOLVIII; verum de elevatione corporis, cultu. aut 
miraculis altum ubique silentium. 

Andream monachum monasterii Debralibanos im 
"Ethiopia Martyrologio suo universali. inscripsit 
Castellanus, acceptum, procul dubio, ev Fastis 
sacris ecclesie ZEthiopice apud .Ludolphum : no- 
bis tutum non videtur ex talibus tabulis Sanctos 
adoptare, qui alibi noti non sint. 

Januarii Augustodinensis episcopi meminit Flora- 
rium Ms., verum nec nomen alibi reperio, nec 
sanclitatis titulum. 

Jacinctus martyr ibidem signatur, sed quid iste sit, 
memo facile divinaverit. 

Bertinus martyr; Marcialis in Syria; Maria vir- 
go apud Czsaream Mauritanie, momina a 
Greveno hoc die notata, vel nulla sunt, vel cor- 
rupta. Unde Bertinus proflucerit, vic divino ; 
Marcialis pro Marciano ponitur, de quo vide qua 
hoc die dicuntur. Maria est Marciana de qua 
agitur 1x. Januarii et etiam hoc die. 

Eulogius ita hoc die a Greveno signatus est, ut 
quid velit, aut quem. Eulogium indicet, prorsus 
nescias. Ferrarius im Catalogo generali lucem 
a[fundere voluit scribendo : Alexandrie, S. Eu- 
logii monachi presbyteri, citams Petrum de 
ANatalibus lib. 6, cap. 84. Recta est citatio, nam 
60 loco et Eulogium istum refert Equilinus, asse- 
rique festum ejus agi hoc die v Idus Julii. 
Quaero, ex quibus ecclesiasticis tabulis hoc usquam 
haurire potuerit? Et, suspicari audeo, diem pro 
arbitrio selectum, et eadem. auctoritate decretos 
-Eulogio isti Sanctorum honores, quos nullus alius 
ipsi, quod sciam, tribuit hactenus : quod si ei de- 
beantur, per me licet, eos habeat. Quidquid de eo 
narrari polest, jam satis traditum. est im vita 
S. Antonii cap. T, pag. 146 et 147. Cur autem 
in hac parte Equilino non fidam, facit alter Eu- 
logis citato libro cap. 83 ab eodem pramissus 
^is verbis : Eulogius eum aliis tribus, martyres 
apud Cpolim passi sunt, quorum dies triumphi 
recolitur v Idus Julii, ut ex Martyrologio Ado- 
nis scriptum habetur. Nec verbum habet citatus 
Ado, quod Eulogium hoc die redoleat. Aliquem 
posuit yr1-J'ulii de quo paucis eo die egimus, tam- 

| quam patria Constantinopolitano ; qualem alterum 
Xenodochum habes xxvxt Aprilis : at Equilianum 
illum, cum tribus sociis Constantinopoli martyrem 
necdum novimus; quemadmodum nec Alezandri- 
mum inter Sanctos collocandwum hactenus CEnsemas, 
nisi eodem jure gaudeant quicumque in Vitis Pa- 
irum cwm aliqua sanctitatis commendatione me- 
morantur. Siquid alibi certius occurrat, poterit de 
ipso agi, die quo debite signatus invenietur. 

Demetriam virginem Romanam οἱ martyrem. sub 
Galieno Imperatore , nobis hoc die protulit Feli- 
cius, verum alia auctoritate opus est, ut Demetria 
illa Sanctorum Fastis adscribatur. 

Benedicta Tuamayi, priori non multum absimilis est, 
de qua ipse ex Luitprando et aliis multa congerit 
facilius neganda, quam ab eo umquam. probari 
aut, verisimilia reddi queant. Ut paucis ex ungue 
leonem agnoscas, audi praclarum elogium : Ro- 
mz, natalis S. Benedicte virginis et martyris, 
quie cum e patribus Hispanis ex Ciesaraugusta 
oriundis, nomen et votum Christo dedisset 
strenua ; a Nerone propter hoc comprehensa, 
et varie cesa, ita ut nudo corpore per urbem 
adduceretur invicta, etiamsi a mullo visa, 
quousque suppliciis cedens, victrix coronam, 
quam optaverat, agonista promeruit. 

Turketulum abbatem Crulandensis ccnobii, de 


cujus 


DIE UNDECIMA JULII. . 


eujus origine in Actis sancti Guthlaci, initio 
seculi tertii egimus, hoc loco przeterire religio 
est, utpote praecipuum sui seculi ornamenturni. 
Ejus gesta descripsit Ingulfus abbas Crulan- 
densis, ex quo sequentia carptim delibavimus. 
Verba sunt Mabilionis seculo 5 Sanctorum Ordi- 
nis Benedictini pag. 502. Elogium admittimus, 
ut viri venerabilis et seculo x. celebris ; at quam- 
diu de Catholico cultu ei legitime exhibito non 
constat, locus ei inter Sanctos non competit. 

Colmanus filius Cronani solo nomine 

Gabhthena virgo referuntur a 

Lonanus de Ard-cruinn Sirino. 

Berranus patronus dicitur apud eumdem Sirinum 
ecclesicte Kill-Berrain in dicecesi Laonensi et 
Ormoma inferiori, ubi annua feriatione et vigi- 
lia colitur, sed v Maii, ut notant tabulz ejus- 
dem diccesis. Cur igitur hoc die adducitur ? 
Aliis catalogis ignotus est; si res magis pateat, 
facile alio die locum in Actis invenire poterit. 

B. Olge, principis Russiz, dicte in baptismo 
Helens, memoria signatur in Menologio Russi- 
co, in. quo refertur avia fuisse S. magni princi- 
pis Wlademiri, et uxor Igoris, ducis totius 
Russis, qu: genere nata Pokovitico, baptiza- 
ta est anno 952 sud Constantino vri : mortua 
autem anno 978 sub Basilio et Constantino 
tyranno. Verum cum eam nusquam alibi in sacris 
tabulis Gracis aut Latinis reperiamus, hac die 
locum ipsi non damus in Actis Sanctorum, illum 
daturi, si certiora proferantur documenta de ejus 
catholico cultu. 

Angelica Cademosti Veneta, Ordinis S. Dominici 
sanctimonialis, multis virtutibus emicuisse dicitur 
in Diario Marchesii, atque hoc die in Domino 
obdormivisse anno 1541. : 

Randisius Casinensis monachus venerabilis titulo 
donatur a Bucelino in Menologio Benedictino, ut 
qui celesti musica recreatus emiserit spiritum. 

Fidelis martyr in Germania Memorantur 

Bonitius, tertiarius in Tuscia ab Arturo in 

Nicolaus confessor Bevaniz in Umbria Martyrologio 

Petrus a Carnota conf. in Lusitania  Franciscano ; 

Joannes Munnus Zn territorio Civi- Vet ultima 
tatensi etiam in Gy- 

Maria aJesu Zn territorio Cordubensi/ nzceo. 

Beatricem Atestinam Andree Hungariz, vegis vi- 
duam, οἱ, postmodum Gemmulz apud Atestinum 
monasterio, diecesis Patavine sanctimonialem 
cum titulo beatze refert idem. Arturus in suo Gy- 
naceo, citans inter alios Arnoldum 'Wion libro 4 
Ligni vitz cap. 14, ex quo mirum est Sancte 
appellationem non. eduxisse Avturum, quam ibi 
Wion diserte expresserat. Id magis miror, nem- 
pe Lucam Castellinum Catalogo Sanctorum ca- 
monixatorum Beatricem Znseruisse, mulla alia 
auctoritate adducta prater locum Scardeonii lib. 
3, classe 14, de claris mulieribus Patavinis, ubi 
ipsam quidem pradicat Scardeonius ab humili- 
tate, ét castitate, et sanctitate vitze, at nusquam. 
sanctam, nedum canonixatam scribit, non magis 
quam claras alias feminas ibidem laudatas ; ut 
merito suspicer, omnem pratensa canonizationis 
rationem ez solo Wione profluaisse : certe ab om- 
ni hujusmodi titulo recte abstinuit Odoricus Ray- 
naldus Annal. eccl. tomo 13, ad annum 1235 
num. 27, ubi de Beatricis conjugio, et secessu in 
virginum. cenobium loquitur. Binas alias San- 
clas synonymas, Estensis itidem sanguinis, sew 
Atestinas in. Actis illustrarunt Majores nostri : 
alteram tomo 11 Januarii pag. 1130, nonnihil 
subtimide ; alteram. vero x Maii, tomo t, pag. 


Tomus 1m Julii. 


169 


598 ambas quoque sanctimoniales Yuibus hanc 
tertiam. accedere. cupimus, modo de religiosa ve- 
neratione ei umquam. exhibita, aut hodie exhiberi 
solita probe edoceamur : necdum queo conjicere, 
cur hic potius quam alibi eam Arturus colloca- 
rit, cujus Ferrarius in neutro Catalogo meminit, 
nec Wion ipse aut alius quisquam certum obitus 
diem hactenus designavit. 

Joel et Esdras Propheta habentur hoc die in Ma- 
tricula, Cartusize Ultrajectinz ; sed in Usuardo et 
Romano signati sunt xir Julii 

Basini abbatis depositio Pictavis civitate adjecta . 
est laterculo Hieronymiano Lucensi ; at recte ob- 
servavit Florentinius, procul dubio legendum esse 
Sabini, quem a Saussayo hoc die positum. existi- 
mat; qui natalem recolit vx Idus Octobris; hic 
'autem adventum ejus in territorium Pictaviense. 
De S. Sabino, ut ab. Usuardo positus est, paucis 
hodie et quantum. licet agitur, remisso totius vei 
examine ad 1x Octobris. Si Basini nomen acci- 
piendum censueris, non alius reperitur, quam qui 

. ut Martyr celebratur Trunchinii non procul Gan- 
davo, die xiv Julii 

Argius episcopus Nivernensis, inter varias alias 
confusiones ponitur hoc die in Florario Ms. ne- 
scio unde acceptus; verum ipsius nomen Avi gius 
vel Aridius, qui juxta. Castellanum. remittendus 
est ad diem XVI Augusti 

S. Euphemisz, virginis et Martyris celeberrima, 
sub Diocletiano Imperatore οἱ Prisco Proconsule 
passa memoria. hodie agitur apud Graecos in. Me- 
nologüis et. Synaxariis; sed cum in Martyrologio 
Romano differatur ad diem. xvx Septembris, quo 
die Graci quoque eam vepetunt, eam et nos differi- 
mus ad. dictum diem xvr Septembris 

S. Marcus cum. sociis Cordubz in Hispania sub 
Arabibus passus refertur primo loco in. Ferrarii 
Catalogo generali ; qui explicationis gratia, addu- 
cit Tabulas ecclesize Cordubensis. Passi sunt, in- 
quit, cum Abundio, de quo hac die in Martyrolo- 
gio Romano. Sed hic fallitur et fallit Ferrarius: 
S. Abundius, de quo hoc die agitur, nullum mar- 
tyrii socium. habuisse legitur, ut ex S. Eulogii 
Memoriali discere poterat. Noster Martinus de 
Hoa, de Martyribus Cordubensibus Habundum 
aliquem cum Marco et sociis conjungit, non hoc 
die : sed sub. finem mensis Septembris, ut ibi di- 
cetur. Itaque remittendus est S. Marcus et socii 
ad diem XXIX vel xxx Septembris. 

Failbeus seu Failveus, filius Conlaci de deserto, 
ut lucerna ardens et lucens celebratur hoc die 
apud Sirinum ez JEngussio, Kalend. Cassel. 
Gormano, Maguir, et Martyrologio Dungallensi ; 
αἱ de ejus gestis nec verbum. In Menologio Sco- 
tico Dempsleri, synonymus reperitur 25 Janua- 
rii, 8 Junii et 6 Octobris. Primo die in Prazter- 
missis est ex Ferrario 13 Junii ex Dempstero, ubi 
remittitur ad 9 ejusdem. mensis, tamquam qui 
scripserit Acta S. Columb:e, ast ibi de eo nihil : 
si quid interim de eo certi inveniatur, poterit 
referri ad diem v1 Octobris. 

Maturianus Galesinii mon magis probatus est : fi- 
ctionem. mon obscure fatetur in notis; alias, in- 
quit, Mariani : hunc probe novimus ex Hierony- 
mianis. Sed Martiniani reperimus (verba sunt 
ejusdem. Galesinii) ex lib. 1. Victoris, qui illius 
et Maximz conjugis egregia pro fide Catholica 
certamina perscribit. Quid est nugari, sí hoc non. 
est? Et eu tamen transierunt ad. Ferrarium in 
Catalogo generali. Memor esse debebat Galesinius 
eorum qua scripsit xv Octobris ; ubi rursus no- 
men corrumpit: illic Maxima mon conjuzx sed 


21 virgo 


A 
D 
J. B. 8 
ANNO. CIT. 


[(U 


Ab done 


signatus est, 


170 DE SANCTO 


virgo est. Videatur historia Wandalica et Mar- 
tyrologium. Romanum, ex quo de ipsis agemus, 
jam dicto die xvI Octobris. 
S. Quintiani episcopi Claromontani translationem 
hoc die exornat Saussayus; addere poterat quo 
die vecolatur natalis. Est hic qui primum Ruthe- 
nensis, post. fratrem S. Amantium, deinde Cla- 
romontanus episcopus, non xiv Junii, ut vecte ob- 
servavit Henschenius, sed eo die signandus est, 
quo et Saussayus ipse eum posuit xi Novembris. 
S. Maclovii episcopi et confessoris im. Britannia 
Armorica memoriam hoc die annuntiavit Greve- 
venus, de qua etiam meminit Saussayus, et alii ; 
sed haec omnia referenda. sunt ad. diem quo cultus 
ei eahibetur xv Novembris. 
Richardi, cognomento sacristze, commemoratio hoc 
die adstruitur a& Joanne Wilsono in Anglicano 
Martyrologio secunda editionis anni 1640, tam- 
quam. sancti confessoris, Angli origine, monachi 
Ordinis Cisterciensis, qui in Frisia prope Gro- 
ningam magna sanctitate claruerit. Citat vero Jo- 
annem Pitseum in appendice de scriptoribus Illu- 


PIO PAPA I. 


str. Angliz Centuria 3. Addere poterat numerum 
93, ubi scriptor ille ex Lelando nonnulla valde con- 
fuse colligit de sancto isto Richardo, ut ipsum 
vocat, cujus atatem ignorat, multo magis diem 
obitus aut cultus, quem. Wilsonus fingere debue- 
rit. Ea adjunctis colligitur, indicari hic Richar- 
dum monachum in cenobio B. Marie de 2Mwert 
prope Groningam, de quo Molanus in. Natalibus, 
Henriquez et Chalerhotus agunt 30. Decembris, 
cum litulo beati, qui ei fortasse suo tempore da- 
bitur, si vere cultum olim habuisse satis probetur. 
Notandum vero, confusa hic nonnulla a. Wilsono, 
dum Anglum hunc genere et cognomento sacri- 
stam appellat, cum nec de patria nec de officio alii 
meminerint. F'acile crediderim, vel nomina ipsa a. 
Wilsono et aliis confusa, nam eodem dw 30 De- 
cembris alium. Richardum refert. Molanus, qui 
patria Anglus, monachus fuerit Ordinis Pramon- 
stratensis in. CArinsberg, qui. libros multos sua 


mana conscripsit, et. forte sacrista fuit. Hac obi- - 


ter hic dicta, sufficiant, pluribus discutienda ad 
dictum diem xxx Decembris. 


DE SANCTO 


PIO PAPA I 


ROMA. 


SYLLOGE 
De cultu, cetate et gestis. 


llustrem S. Pii I Pape memoriam, mirum est 

in antiquioribus Fastis neglectam et prateri- 

tum. fuisse, a solo Adone ejusque descriptore 
NNotkero signatam, et quidem diverso die; 

nam in illo hoc x1 habetur, in. isto die sequenti, nisi 
forte amanuensium. negligentia. ea. transpositio in 
ANotkerum irrepserit. Codices Hieronymiani saltem 
majores, Beda, Romanum. parvum, Wandelbertus, 
Rabanüs et. Usuardus de S. Plo altum silent ; in po- 
stremi nonnulla auctaria. transiit ex Adone, cujus 
verba hic primum describo: Rome in Vaticano, 
S. Pii Pape, qui sedit in episcopatu annos oc- 
todecim. Sub hujus tempore Hermes librum scri- 
psit, qui appellatur Pastor, quia in habitu pasto- 
ris ei angelus apparuit. Accepta hac sunt ex Pon- 
tificalis seu Catalogi Romanorum. Pontificum, sub 
nomine Damasi, cap. 12, apud Anastasium, Hen- 
scehenium et alios paulo longiori elogio, in quo vix 
quidquam reperias, quod non pridem in controver- 
siam vocatum sit, ut infra patebit. Usuardi auctaria. 
consulere potest, qui voluerit ; mihi non videtur ope- 
va pretium. ea. omnia hic transcribere, uti nec lon- 
gius elogium Hagenoyensis codicis ; nec illud, quod 
ex plerisque mon. satis indubitatze fidei scriptis con- 
cinnarunt. Galesinius, Ghinius et alii. In Hierony- 
miano parvo Augustano sic simpliciter legitur : Pii 
martyris. Sacrum corpus in Vaticano sepultum, 
ibidem remansisse videtur, cujus pars aliqua ad S. 


Pudentianz translata fuerit, uti et aliqua Bononiam, 
si Masinio credimus. Sed hac de cultu satis dicta 
sint: quo ritu hodie in Ecclesia festum ejus celebre- 
tur, docet Breviarium. 

2, Quari potest, am. pro confessione fidei violenta 
morte sublatus, atque adeo vera et stricta martyrii 
laurea donatus sit S. Pius? In Adone abest omnino 
titulus Martyris ; aberat et a prima Molani editione, 
atque ab aliis Usuardinis codicibus auctis, sed in ali- 
quibus Sancto tribuitur : verum recentioris nota ii 
sunt, quam ut ex ipsis certi quidquam deduci possit, 
in. veterum omnium silentio. Simplex est Belini an- 
nuntiatio : Rome B. Pii Pap:e et martyris, cui Ba- 
vonius superaddidit, quiin persecutione Marci Au- 
relii Antonini martyrio coronatus est. De hac epo- 
cha mox videbitur ; pro martyrio certat Baronius tum 
in. Annalibus, tum in Notis ad Martyrologium ; sed 
quod.cum bona Eminentissimi viri venia dictum sit, 
vetera ecclesiastica monumenta, Missales, Bre- 
viaria et Martyrologia cuncta, qua ibi rotundius 
appellat, alii ante me frustra quasierunt. Jam dixi, 
nullum. Martyrologum Adone antiquiorem de S. Pio 
meminisse, et eum. quidem a Martyris titulo absti- 
nuisse. Breviaria et. Missalia, quam. antiquitatem. 
sapiant, vulgo notum est ; vellem Kalendaria aliqua 
vetera aut Sacrantentaria determinate allegasset, ex 
quibus certius quiddam statueremus, pro vera mar- 
tyrii palma, quam mirum esset, ignorasse S. Ire- 
nawm; ut eo demum recurrendum sit, quo sape 
alias, nonnullos scilicet e primis summis Pontificibus 
ideo martyres appellari, quod. si non sanguinis effu- 
sionem, certe alia multa passi sint sub ethnicis Im- 
peratoribus, etiam piis et pacificis. Ceterum non. hoc 
solum dubium est, quod circa S. Pium occurrit ; 
nam atas, tempus Sedis, gesta, scripta, et quidquid 


ferme 


sed absque 
titulo mar- 
tyris. 


2 2 ME 


A 


Controversa 
esl SuCCOSSLO, 


DIE UNDECIMA JULII. 


ferme ad ipsum. spectat, jam pridem. controversum 
est, ut sequentibus numeris videbitur. 

3 Catalogi Romanorum Pontificum ita implexi 
aut potius corrupti sunt, ut ex ipsis haberi plane 
nequeat certa hujus sancti Pontificis atas aut suc- 
cessio. Irenaus, Hegisippus, et alii auctores vetu- 
stissimi ipsum. Hygini successorem faciunt, sive 
ascendendo sive descendendo cum. decessoribus aut 
successoribus componatur ; ut Anicetum pracessisse 
debeat. Contra vero Optatus, Augustinus, et qui 
ipsos sequuntur, cum jam dictis Catalogis S. Pium 
Aniceto postponunt, ut videre est in. Diatriba pra- 
liminari .Henschenii ante. tomum 1 Aprilis, pag. 
28; ubi nodos varios, eosque intricatissimos solvere 
conatur, quos etiam expedire, sew quodammodo 
scindere voluit Papebrochius, eo successu, ut can- 
dide dicam, quo ferme solent ἀσύστατα inter se 
connecti. Ego me fateor necdum plane perspicere, 
quo pacto ea omnia, sepe hipothetica, cum veritate 
historica, tam diserte α priscis scriptoribus asserta, 
conciliari satis. queant. Recte videtur sentire Baro- 
nius ad annum 158 mum. 3, dum adductis antiquis 
illis scriptoribus Eusebio, Epiphanio et aliis, sic 
subdit : Ut jam plane pro stultitia habeatur, iis 
non acquiescere, qui eodem tempore, quo iidem 
Pontifices (ZTyginus, Pius, Anicetus, etc.) in Ec- 
clesia claruere, ut Hegisippus, Irencus, quique 
his proxime accedit, Tertullianus : qui omnes, ut 
dicere ceperam, S. Pium .Anmiceto postponendum 


" testantur ; quorum auctoritate fulti, erroneos puta- 


nec minus 
incertum. 
tempus quo 
sedit et obiit. 


Dubia item 
Sunt, que de 
ipso narran- 
tur 


mus Consulares Catalogorum calculos, quoties ab 
his historize patribus discrepare deprehenduntur. 

4 At quis S. Pii pontificatus annos nobis defi- 
niet? Laudatus jam non semel Baronius, ut Pium 
ad Marci Aurelii tempora perducat, faciatque adeo 
verosimilius, Sanctum martyrio coronatum. fuisse, 
initia ejus figit pradicto anno 158, exitum vero anno 
167, quo pacto non inveniuntur anni x. completi, quos 
neque Labbeus reperit, orsus ab anno 156 ad 165, 
in quo ei subscribit Brietius. Ciaconius, Hensche- 
nius, Oldoinus, Papebrochius aliique ita discre- 
pant, ut vere hic dici possit, quot capita, tot esse 
sententias, quas omnes de integro disculere, seu 
cramben recoquere mihi non lubet. Post devorata in 
vanum tadia, et horas bonas frustra insumptas, de- 
mum cum Pagio ad annum 165 (Baronio 167) fa- 
leri compellor, quoto Pius Papa anno ad ccelum 
migrarit, prorsus esse incertum. Hic vero, ut Ani- 
ceti pontificatum temporibus Antonini Pii totum in- 
nectat, cogitur S. Pii exordia retrahere ad annum 
141, obitum vero innectere anno 151, post Sedis an- 
nos x et menses aliquot, Catalogis contra cum Eu- 
sebio communius asserentibus, ad annos xv pontifi- 
catum. protraxisse; idque mihi adeo magis placet, 
quod ubi ductorem Eusebium nanciscor, ab eo non 
tam facile dimovear, ut toties testatum feci in. Tra- 
ctatu de Patriarchis Alexandrinis ante tomum. v 
Junii. Male quidem in. Chronico notatur annus or- 
dinationis Aniceti cL1v; sed. id plane. corrigendum 
ὁδί ez annis Xv, quos ei diserte adscribit Eusebius, 
tum in ipsomet Chronico, tum in Historia ecclesia- 
stica libro 4, cap. 11 sic scribens: Romze cum Pius, 
anno episcopatus ejus quinto decimo, vitam cum 
morte commutasset. Chronicon non semel deprava- 
tum esse, jam alias sepe monuimus. Id nobis itaque 
verosimilius apparet, S. Pium in S. Petri Cathe- 
dram Hygino. suffectum anno 142, eamque tenuisse 
usque ad annum 151. 

9 Primorum plurium. Pontificum res gestas in 
obscuro mansisse a Baronio variis locis observatum 
6515 quod S. Pio zque ac ceteris convenit. Catalogi 
ab Henschenio recensiti hac summatim memorant : 


171 


Pius annis xv, mensibus rv, diebus xx. Fuit 
temporibus Antonini Pii, a consulatu Clari et 
Severi, usque duobus Augustis. Sub hujus epi- 
Scopatu frater ejus Hermes librum scripsit, in 
quo mandatur contineturque, quod ei prcecepit 
angelus, eum venit ad eum in habitu Pastoris. 
Hoc vero apud Anastasium paulo fusius : Pius, 
natione Italus, ex patre Rufino, frater Pastoris, 
de civitate Aquileia, sedit annos xix, menses 
quatuor, dies tres. Fuit autem temporibus Anto- 
nini Pii, a consulatu Clari et Severi. Sub hujus 
episcopatu Hermes librum scripsit, in quo man- 
datum continetur, quod ei precepit Angelus Do- 
mini, cum veniret ad eum in habitu Pastoris ; et 
precepit ei, ut sanctum Pascha die Dominico 
celebraretur. Hic constituit, 'hzeretieum venien- 
tem ex Jude;eorum heresi suscipi et baptizari; et 
constitutum de Ecclesia fecit. Hic fecit ordina- 
tiones quinque per mensem Decembrem, presby- 
teros xIX, diaconos xxr, episcopos per diversa 
loca numero xit : qui etiam sepultus est juxta 
corpus B. Petri in Vatieano v Idus Julias, et 
cessavit episcopatus dies xrr. Hie ex rogatu B. 
Praxedis dedicavit ecclesiam Thermas Novati in 
vico Patricii, in honorem sororis suze S. Poten- 
tians, ubi et multa dona obtulit; ubi s:pius sa- 
erifidium Domino offerens ministrabat; imo et 
fontem Baptismi constitui fecit, manu sua bene- 
dixit et consecravit, et multos venientes ad fidem, 
baptizavit in nomine Trinitatis. 

6 In lectione Breviarii Romani S. Pio aptata, 
id singulariter observatur; poenam nempe statuisse 
in sacerdotem, cujus negligentia de sanguine Do- 
mini aliquid stillaverit. Pcenitentiam enim, in- 
quit, agant quadraginta diebus, si in terram ali- 
quid deciderit ; si super altare, tribus diebus ; si 
super linteum superius, quatuor; si in inferius 
defluxerit, novem diebus; si usque ad. quartum, 
viginti diebus. Ubicumque ceciderit, si recipi pot- 
est, lambatur ; sin aliter, aut. lavetur, aut ra- 
datur : quidquid lotum aut rasum est, combura- 
ratur, et cinis in sacrarium reponatur. Atque hac 
quidem hactenus de S. Pii gestis scripta novimus, a 
Ciaconio et Oldoino paulo ordinatius digesta, qua 
pluribus locis antea explicuerat Baronius, prasertim 
ad annum 167 , nihil quidem de sacerdotum peniten- 
tia memorans, sed alia addens, qua ab eruditis non 
magis admittuntur, sive ex Decretalibus, sive ex 
Catalogis seu Pontificalibus accepta sint. Et horum 
quidem censuram habes in ipsa ad Anastasium pra- 
fatione ; de Decretalibus vero ante Siricii Papa tem- 
pora toties disputatum est, ut ea quastio echausta ho- 
die videatur. De S. Pii scriptis seorsim sic habet Pa- 
gius, loco et anno supra citatis : Pii cireumferuntur 
du: Decretales, quz viris doctis supposititice cre- 
duntur. Neque magis, inquit Labbeus, proban- 
tur duz epistole Pii Papze ad Justum Viennen- 
sem episcopum, quos ex archivio Viennensi de- 
sumptas Baronius Annalibus inseruit. 

"7l Qui scripta illa qualiacumque distinctius nosse 
cupit, adeat Labbeum. ipsum tomo x Conciliorum a 
columna 519, ubi etiam de libro Hermetis sub no- 
mine Pastoris, quem examinat Baronius anno 159 
a num. 5; et nobis fortasse de eo rursus agendum 
erit ad xxvi Julii. Ceterum S. Pii meminerunt 
Acta S. Concordii die x Januarii pag. 9; et xix 
Maii Acta S. Pudentianz pag. 300, zn quibus vi- 
deri possunt, que huc pertinent. Sermo iterum ve- 
curret ad xx hujus mensis, quando colitur S. Pra- 
cedes, ubi et nonnulla S. Pii gesta immiscentur. 
Certiora. sunt que tradit Eusebius, citato superius 
libro et capite haereticos enumerans cum quibus pro- 


cul 


AUCTORE 
J. B. S. 


tum gesta, 


tum scripta. 


AUCTORE 


ᾧ. Β΄ 5. 


Β 


FORTE ANNO 
CCLXX. 


Misseniaciin 
Flandria. 


εἰ Senonis in 
Gallia 


172 DE S. SIDRONIO MARTYRE. 


cul dubio sancto Pontifici: colluctandum fuerit ad. 
tuendam catholicorum dogmatum integritatem : qua- 
mam vero adversus eas pestes ab eo gesta aul vere 
definita fuerint, Eusebium ignorasse oportet, nec ab 
ullo veterum. scriptorum memoratum novimus. At 
enim inter tot. pessimorum hominum machinationes 


S. Pio consolationi fuisse credendus est egregius 
Christianz fidei vindex et martyr fortissimus S. Ju- 
stinus, de quo consule Acta ad xut Aprilis et ad 1 
Junii. Atque hic brevi Syllogz finem imponimus, 
cum nihil aliud magnopere addendum aut illustran- 
dum supersit. 


DE S. SIDRONIO MARTYRE 


MISSENIACI 


GOMMENTARIUS PRJEVIUS. 


Cultus Sancti; Sidronius Misseniacensis, 
ac Senonensis, idemne an diversus ? 
Passio ad trutinam revocata; apogra- 
phum ejus, quod hic datur; brevis 
notitia monasterii Misseniacensis. 


isseniacum, Flandria oppidum, F'landris 
Allceosene, Gallis Messines, latino no- 
mine mon umo scriptum. exhibet Sande- 
rus in. Flandria Illustrata, pag. 401 : 
Sive enim ex Roberti, inquit, Frisonis rescripto 
vocas villam Misenis; ex Meyero Mescinas; ex 
Marchantio Meessenam, éx Oliverio Mercano 
Meschinam, sive, ut, alibi lego, Mesinas; adde 
etiam, ut in. Codice Donationum scribitur apud Mi- 
Tum, Mecinas; unum eumdemque locum. eapres- 
seris ; quem praplacet nobis Misseniacum appellare 
cum Sanctologo Morinensi apud laudatum Sande- 
vum ; ibidem paucis agentem de loci etymo. Jacet 
medio fere itinere Ipras inter et. Avmenterium ; 
huic, quam isti civitati aliquanto prozimior. Ad rem 
ita memorat Meyerus lib. 3 Annalium Flandrie in 
Balduino Pio: μινχαὶ Athela, Pii uxor, Mescinis 
collegium instituit duodecim sacerdotum, ac par- 
thenonem triginta Benedictinarum virginum ; eo- 
que attulisse traditur ex urbe Roma corpus beati 
Martyris Christi Sidronii. Atque hac translatio so- 
lenni apud. Misseniacenses cultui ansam. prabuit. 
2 Ceterum non eodem in Martyrologiis S. Si- 
dronius annuntiatur loco, ac die ; antiquioribus cum 
Romano moderno non de Misseniacensi, at de Se- 
monensi mentionem facientibus. Usuardus habet hac 
die : In territorio Senonico beati Sidronii Mar- 
tyris. Editio Lubeco-Coloniensis illum recenset die 
xv Maii; prout etiam. facit Grevenus. Codex Usu- 
ardinus .Luxoviensis ipsum refert die X1 -hujus cum 
addito : In pago Senonico S. Sidronii Martyris, 
fratris S. Beate virginis, Menrora quiescentis 
vico. Quibus adde e Breviario Senonensi comme- 
morationem cum oratione de communi unius Mar- 
tyris, die eadem tertia positum, qua eum pariter, 
non quidem Senonensem, sed. .Misseniacensem com- 
memorat Molanus, sic loquens : Natalis S. Sidro- 
nii Martyris, sub Aureliano Principe, cujus cor- 
pus e Roma Messenas iranstulit Adela, uxor 
Balduini Pii, Comitis Flandri:. .Fastis Belgicis et 


IN BELGIO. 


Burgundicis etiam. ipsum intecuit Mirzus. Roma- 
quum vero modernum annuntiat S. Sidronium hac die 
xi; qua ratio vel sola suffecit, ut eum, die 111 hujus 
inter Pratermissos positum, huc transferremus. 

3 Neque abs re erit, audire, quid de sancto Mar- 
tyre dicat Saussayus, palastram passionis Romam, 
cultus autem locum, Misseniacum asserens : Ipso 
die (tertio Julii) natalis S. Sidronii Martyris, cu- 
jus Rome hodie sub Aureliano Cesare laureati, 
sacra ossa, Adela, Balduini Pii, Flandriae Comi- 
dis uxor, ex Urbe ipsa, orbis principe, Messenas 
attulit: quo loco canonicorum collegio instituto, in 
Benedictinarum monialium ccenobio, quod condi- 
dit, post mariti obitum velamen sacrum suscepit, 
vitzeque religiosz? egregie decursa palestra, tan- 
dem fine pio quievit. Kaissius Àn Hierogaxophyla- 
cio Belgico pag. 353 de S. Sidronio Misseniacensi 
etiam meminit, vecte observans, de nullo Sidronio 
Martyre agi in Martyrologio Romano , nisi de 
Senonensi, x1 Julii. 

4 .E loco diverso annuntiationis, quo Martyr ve- 
fertur, dubites, sicut notatum “16 1n hujus inter 
Pratermissos, an duo statuendi sint Sidronii. Con- 
troversia hac, ibi tacta, sed huc remissa monet, nos 
in proprium. locum incidisse, ut, quoad fieri poterit, 
hanc difficultatem. explanemus. S. Sidronius Seno- 
nensis, in quo apud Martyrologos classicos fundetur, 
prater. Usuardum, novi neminem : qui fortasse ez 
Actis antiquioribus eum acceperit; cum hic a suo 
ductore Adone destitutus sit, nullam hujus Sancti 
memoriam faciente. Dixi ex antiquioribus Actis : 
nam ea, qua supersunt, et qua hic dantur, nomen 
tale non merentur, saltem quoad macimam sui par- 
lem; multis utique rebus infarta, qua videntur 
prorsus a genuina, veritate et sinceritate alienz, uti 
pluribus ostendetur paulo post; proinde vel nullius 
vel exigua auctoritatis censeri debent. Misseniacensis 
autem non alia, quod sciam, nititur auctoritate, quam. 
quod Adela, ut modo retulimus, Balduini Pii con- 
jux, Romam profecta, dono Alexandri II PP., 
ipsius corpus acceperit, illudque in Belgium reduc, 
Misseniacum detulerit anno, ut. signat Malbrancus 
lib. 8, cap. 56, pag. 182, post. Christum natum 
MLXIX. 

B. Quod si corpus istud vere fuerit corpus S. Si- 
dronii, et non aliud, e catacumbis desumptum sub 
nomine Sidronii; quis statim. combinet, quomodo 
ille Martyr sub. Aureliano in territorio Senonensi 
interemptus, deinde Rome sepultus, postea ab Alez- 
andro II PP. e sepulcro erutus, Adel dono datus, 
atque ex Italia Misseniacum in Belgio delatus fue- 
rit? Stante igitur annuntiatione Usuardi cum Marty- 


ris 


E 
colitur S.Si- 
dronius; 


idemne sit, 
an diversus, 


F 


non prom- 
ptum defi- 
nire. 


Cerle ex 
Actis 


B 


perquam 
suspectis ni- 
hil statui 
solide potest. 


DIE UNDECIMA JULII, 


ris palastra, territorio Senonensi, ibidem expressa, 
et admissis eo usque ejus Actis, quamquam, ut su- 
perius innuebam, cetera pleraque perquam suspectis, 
dicendum videtur, e duobus Martyribus, eodem Si- 
dronii nomine appellatis (si quidem ambo isti vere 
extiterint in rerum natura) Misseniacensem aut 
non fuisse Sidronium, sub Aureliano passum, sed 
Sidronii tantum. nomine baptizatum, wt vocant, 
postquam. e catacumbis exceptus est; vel, si vere 
Sidronius fuerit, tunc conveniet ipsius martyrii 
palastram affigere non territorio Senonensi, sed urbi 
Roma, in qua mortuus, sepultus, e sepulcro erutus 
ac demum in Belgium delatus sit. Certe ad. dupli- 
candum S. Sidronium non facile adducar ego, donec 
prater sepe dictam translationem, ab Adela factam, 
aliud aliquod monumentum. videro (quod, si recte 
suspicor, visurum me despero) e quo talis duplicatio 
aliqua ratione suadeatur ; Senonensi Sidronio, ab 
Usuardo asserto, manente in sua possessione prag 
Misseniacensi, donec melius aliquid. discere licuerit. 

6 Jam vero quam vel nullius vel certe perecig ui 
sint valoris Acta sancti hujus Martyris, exploratum 
fiet e pauculis punctis, qu& subjicio; nam omnia 
proferre, non necessarium. Itaque ne attingam au- 
ctoris hallucinationem, in ipso Passionis exordio 
perperam combinantis annum Christi ccL1 cum im- 
perio Aureliani, qui tantum juxta saniorem. chrono- 
logiam ponitur sceptro initium possuisse anno CCLXX ; 
parum credibile apparet id, quod habet num. '1 , de 
missis 190 militibus ab Aureliano ad S. Sidronium, 
quem conspicati orare, mox cum eo simul orasse di- 
cuntur. Et num. 8 habes judices septuaginta in 
consistorio; num. 10 repentinam militum decem et 
octo conversionem, arma projicientium, et Aurelia- 
no, aurum et honores pollicito, si deos colere voluis- 
sent, respondentium : Pecunia tua tecum sit in 
perditione. Nec minus credibile videri possit, quod 
occurrit num. 19, ubi Aureliano diris tormentis 
affici jubenti sanctum Pugilem nostrum , oggerunt 
tres e consulibus : Beatus fueras, Aureliane, si 
natus non fuisses, qui talia tormenta jussisti 
fieri famulo Dei. Et iratus Rex jussit eorum ca- 
pita amputari. Quid multis moror ? Cui non displi- 
cebit Imperator, viso Martyre a flammis illzso, 
decidens in faciem suam a timore magno ab 
hora prima usque ad horam nonam, sicut refertur 
num. 15. Rursum num. 18 fabulose sunt. sagitta, 
quibus impetitur sanctus Martyr, suspense ἃ vento, 
a dextris, et a sinistris, a quibus nec una quidem 
corpus ejus tetigit; quarum una, ut sequitur num. 
19, exilivit, et ingressa est in oculum Aureliani, 
exezcavitque eum. 

7 Adde mum. 20 obcacatos milites, et fractas 
catenas ; num. 21 revelationem, quam rogat San- 
ctus, ut perveniat ad. locum, in quo baptizatus fue- 
rat; factum fluvium, velut lapidem ; num. 22, san- 
guinem Martyris, jussu suo collectum, et ad Aure- 
lianum Imperatorem deferri jussum, qui, ut habetur 
num. 29, oculo ejus applicitus, ipsum sanavit a 
vulnere, a sagitta illato, voce magna eaxclamantem : 
Quam magnus et gloriosus est Dominus Deus 
Christianorum, qui non deserit sperantes in se ; 
sed gubernat eos inter truces persecutores, et 
faeit voluntatem suam in his, qui custodiunt 
mandata ejus! Clamor vero carnificum : Sancte 
Sidroni, intercede pro nobis, parcendo peccatis 
nostris; quoniam baptizati sumus de sanguine 
tuo sancto, cui nom apparebit suspectus? Quibus 
accedit. gestatio sui capitis, jam gladio amputati, ad 
pedes unde quinquaginta. Quz omnia spirant venam. 
Metaphrastzam, wel certe alterius, quisquis ille 
fuerit, magis .affectantis ea farragine rerum mira- 


^ 


178 


bilium exhibere pium drama, quam sincera Martyris 
Acta : de quo itaque. vix aliud certo constat, quam. 


. solus cultus. 


8 Apographum, quod hic damus, desumptum 
fuit e Ms. Misseniacensi, et eodem quidem, quan- 
tum e nonnullis characteribus, utrimque inter se 
convenientibus, colligere licuit, quod, Misseniacum 
transiens anno 1686, mense Julio, notavit Castel- 
lanus, exaratum. fuisse e pergameno, jam tum ab 
anno 1000, conscripto ; utinam satis digno illa atate 
ac sancti Martyris gestis! At qualequale illud apo- 
graphum. contulimus cum. alio, transcripto e Ms. 
codice Trecensi; et ambo deprehendimus convenire, 
si paucula excipias, qua omissa aut mutata. fortasse 
fuerint exscribendo. 

9 Quandoquidem hoc ccenobium monialium, S. 
Benedicti regulam profitentium, inter alios Flan- 
driz parthenones non postremum nominis celebritate 
locum tenet ; atque hic commode sese offert opportu- 
nitas, forte numquam alias eque commode offerenda, 
de eo in Actis nostris agendi, visum est lectori exhi- 
bere brevem ipsius notitiam, qua plus, quam nomine 
tenus, dignoscere queat statum. florentissima hujus 
abbatiz. Ad quam personam, et ad quod tempus re- 
ferenda. sit loci origo, dedimus num. 1. Ceterum 
immünitatibus, privilegiis ac donationibus non parce 
dotatum fuisse, liquet e Codice Donationum piarum. 
apud Miraum. Ibi etenim cap. 56 Drogo Teruanen- 
sis Episcopus, anno 1065, talem dat libertatem eccle- 
sie Misseniacensi, qualem Berte[ridus, Episcopus 
Ambianensis circa annum, ut ibidem dicitur, 669. 
dederat ecclesi; Corbeiensi ; qua, in quo consistat, 
ibidem. exponitur ; nec est hujus instituti pluribus 
describere. 

10 Ibidem cap. 57 Philippus, Francie Rez, 
pradia per Balduinum Insulamum seu Pium, ejus- 
que conjugem | Adelam .Misseniacensi monasterio 
attributa, anno 1066 confirmat. Denique Robertus 
Frisius, Flandrie Comes, sepe dicti monasterii, ab 
Adela matre sua conditi, possessiones, anno 1080 
confirmat; tum, inquiens, quia ossa matris mez 
sepeliuntur in eadem ecclesia... tum quia visis 
tot miraculorum signis in eodem loco, placere 
evidentissime refert, se comperisse aliquid ibidem 
omnipotenti Deo. Atque hinc conficitur, locum hunc 
jam tum ab ipsis incunabulis non obscura nominis 
fama claruisse. Quid memorem, quod , ut legitur 
apud Sanderum pag. 402, dominatus oppidi et 
parvo circuitu terreni, donatione Adele Comitis 
spectet ad virginum Vestalium, ut ipse nuncupat, 
ibi Antistitem, quz ex more Iprensium et Gui- 
donis Comitis decreto, rem publicam et justitiam 
administrat per magnum puta Balivum (quo tum 
munere fungebatur D. d'Authin, toparchus de 
Baillon) porti Balivum, et Scultetum perpetuos, 
scabinos septem annales, archangeli Michaélis 
festo recurrente solitos innovari. 

11 Laudatus etiam auctor sepe memorati par- 
thenonis abbatissarum elenchum atteauit, ducto ex- 
ordio a .Prisildde, quz mortua ponitur anno 1075, 
usque ad Annam d'Anthin, eodem etiamnum anno 
1640, quo Auctor scribebat, ejusdem monasterii 
regimini prafectam, in quod, sicut tradit idem San- 
derus, virgines, nisi claris ortce natalibus, vix 
recipiuntur. Protereo tacitus tragicas ejus vicissi- 
tudines, quibus, uti in rebus humanis latis tristia 
succedere solent, alternantis sortis casus varios 
sensit; ut videri ibidem. potest. Sed de his modo 
satis. Restat, ut ad sanctum Martyrem redeuntes, 
nunc ipsum Passionis exemplar exhibeamus. 


PASSIO 


AUCTORE. 


B 5 


Quadam no— 
lantur de 
apographo. 


Brevis datur 
notitia. 


parthenonis 


Misseniacen- 
5is. 


174 PASSIO S. SIDRONII MARTYRIS. 


descendens, illuxit super eum, pariterque vox D 
de colo venit, dicens ad eum : 
5 Sydroni, serve Dei excelsi, invenisti gratiam vocem e cay; 
Domini tui, et ab eo diligeris, eo quod voluisti ""i/: 
in mandatis ipsius permanere : nam et baptizatus 
es in nomine Domini et sancte Trinitatis, et per 
te multi baptizandi erunt in nomine sanctz Tri- ' 
nitatis. Sanctus autem Sydronius hxc audiens, 
repletus gaudio magno dixit : Gloria tibi, Christe, 
qui cunctos convertis ignorantes, et ad viam ve- 
ritatis eos adducis. Cum ergo baptizatus fuisset, 
apprehendens arundinem manu, fixit eam in ter- 
ram, et hane orationem fudit ad Dominum di- 
cens : Domine Deus, in quem credo, fac virgam 
istam florere, et ramos producere, foliaque pul- 
cherrima generare, ita ut credat populi istius 
multitudo per nomen sancti filii tui in te. 
6 Et statim virga ipsa floruit, ramosque pro- miraculo 
duxit et folia. Multi autem videntes virgam illam "es con- 


Á É 5 ὃ vertit ad 
floruisse et ramos produxisse et folia, crediderunt Christum : 


EX MSS. 


PASSIO 


Ex Ms. Misseniacensi, collato cum alio 
'Trecensi. 


S. Sidronius plures ad. Christum con- 
vertit ; immaniter cruciatus , capite 
truncatur ; mulier ad. ejus sepulerum 
illuminatur. 


S. Sidronius A nno Dominiee Incarnationis ducentesimo 


saluti ani- ἢ : ΠΡ 
ἈΠ Ene quinquagesimo secundo, regnante impiis- 


tentus, 
( 


b 
B 


frustra Chri- 


simo Aureliano a, cum esset beatissimus Sydro- 
nius in Samon ὃ civitate natus ex patre Serenio, 
et matre Beatia, et esset in oratione solicitus, in 
jejuniis promptus, in eleemosynis largus ; enar- 
raretque omni volenti gloriam, quse est in fine 
praeparata Sanctis, videlicet retributionem zeter- 
ns mercedis : exiit ejus sonus in universum or- 
bem, nuntiatumque est Aureliano Imperatori 
quod beatus Sydronius in Angelica revelatione 
perduraret, et gloriosissimis vocibus preedicaret 
populum incredulum, ut converteretur ad eum 
qui habitat in colis; hoc est in Dominum Jesum 
Christum. 

2 He audiens Imperator Aurelianus commo- 


in nomine Domini Jesu Christi, exorante beato 
Sidronio : et fuit numerus eorum decem et octo 
millia, et credentes baptizati sunt in nomine Pa- 
iris, et Filii, et Spiritus sancti, de manu ipsius 
Saneti. Erat autem Aurelianus Imperator illo in 
tempore in Vienna civitate; et audiens, quod 
magna pars populi per przdicationem sancetissi- 
mi Sydronii veniret ad fidem Christi, jussit Cris- 
pino Presidi cum nonaginta militibus ad illum - 
ire, et eum vinctum ad se exhibere. At ubi vene- 
runt Hebrola vico ad S. Sydronium, invenerunt 
eum orantem; videntes autem eum orantem, 
timuerunt appropinquare ad eum. 


E 


"7 Audiens denique Aurelianus Imperator, frustra a 


2Hanis ep. (us in ira magna, dixit Crispino presidi : Exeat quod nihil provaluerunt nocere famulo Dei Sy- Ρ Pass qa 
nante 4ure- currus in furore suo, et milites veredarii per — dronio, iterum misit alios centum nonaginta mi- qui misitmi- 
Hiopo Teipe- omnes fines diffluant, et ubi invenerint Christia- lites ad eum, et venientes ad ipsum, viderunt lites 190, 


deinde San- 


nos, destruant eos. Precepitque eis dicens: Ubi- stantem et orantem eum, cum quo et ipsi orare ctum inler- 


martyrii cu- 
pidus,alio pe- 
regrinatur. 


O homo, nomine Julianus, et dixit ei: Sacratissime — dronius : Si Dominus voluerit, ibo; sin autem, F 
Sidroni, numquid ad bellum preparare vis ani- non venio; tamen vobiscum vadam. Commenda- 
mam tuam, aut non audisti quod est Christianis. vit autem Deo petitionem suam; et ad Imperato- 
praparatum? Desere hos inimicos nostros, ut in rem perrexit. 

*aliasloce- laudem Christi, Filii Dei, laus tua loquatur ἡ. 8 Cumque venisset in civitatem Viennam, in- Ducitur 
ἂν Tune beatus Sydronius humili corde et absoluto — gressus est palatium. At ubi vidit eum Aurelia- "16" un 
animo, pedibus cupiditatem caleavit, et visitavit nus Imperator, quoniam magnus et Christianus Muretianum 
regiones, multis precibus deprecans justum Do- esset, timuit et statim corruit de consistorio, ubi 
minum, quatenus mereretur invenire sibi locum, sedebant septuaginta duo Judices, ad quorum 
quo eoronam posset suscipere martyrii. consilia recurrebat, et quorum flagitiis mala hzc 
Senonas ve- 4 Post paucum vero temporis, orando, jeju- perpetrabat. Et post paululum surgens, sedit pro 
digressus nandoque provocatus, venit Senonis civitatem, tribunali. Tum interrogavit eum Rex , dicens : 
lustravitque eam aliquamdiu; et cogitans in Quis es, aut unde es, aut quod est nomen tuum? 
corde suo, quod illie non esset ei congruum ha- — Respondit ei S. Sydronius: Ego sum de civitate 
bitare, recessit inde, cireuiens provinciam. Cum-  Samon, ex patre Serenio genitus, et matre Bea- 
que pervenisset ad vieum, qui vocatur Hebrola, tia, suaviter educatus, et ex nativitate mea Sy- 
*alias Ur- — super fluviolum, qui dicitur Orbanus c', invenit dronius vocor. Ait autem Imperator ad eum : 
Abus. sibi locum priparatum pretiosissimum habilem- — Fera mala, et facies turpis, non sacrificas diis 
que. Et gratias egit Deo. Prostravitque se super meis in quocumque loco versaris? Respondit S. 
faciem terro», et hane orationem fudit, dicens : Sydronius: Bene locutus fuisti, Aureliane, quia 
Domine Jesu Christe, qui multa genera posuisti tu es pars mortis, et conjunx patris tui diaboli ; 
*alias lacus. in Arca Noé et constituisti eos in laqueos' aqua- dii autem tui, quibus me sacrificare dicis, vani 


eumque eos inveneritis, et non sacrificaverint 
diis nostris, has poenas consternite super eos, 
quie sunt rote aere, et uncini ferrei, et capita 
amputate. Cum hane relationem, audissent mul- 
ti, qui se olim profitebantur fore Christianos, 
abierunt retro, Dominumque abnegare coeperunt. 

3 Sanctus vero Sydronius non desperabat pa- 
trocinium clementi: Dei, sed jejunabat et orabat 


jugiter, et dabat escam, esurientibus. Tune exiit 


rum, lavastique mundum sordibus inquinatum : 
Da mihi servo tuo baptismi gratiam, ut abluan- 
tur peccata mea. Et cum orasset, nubes de colo 


coeperunt; complens autem ipse sanctus oratio- "094!. 


nem suam, surrexit et locutus est ad eos. Cris- 
pinus Prweses dixit : Sydroni, numquid ejectus 
es, de patria tua, ut. quid in hoc loco versaris? 
Respondens S. Sydronius, dixit : Non sum eje- 
ctus de patria mea, sed Dominum qusesivi, cujus 
virtutem agnovi, et gratiam inveni. Milites vero 
dicebant ad eum : Sydroni, Dominus noster Au- 
relianus desiderat te videre. Respondit eis S. Sy- 


sunt : oculos habent et non vident, aures habent, 
et non audiunt; nec ipsos, qui adorant, eos ad- 
juvare possunt': quoniam aurei, argenteique et 


lignei 


EX MSS. 


cujus jussu 
mittitur tn 
carcerem. 


Milites visa 
Sancti con- 
stantia con- 
versi 


B 


ac martirio 
affecti. 


Rursum 
Martyr sisti- 
lur tribu- 
nali; 


΄ 


ac eruciati- 
bus afficitur, 


(quos contem- 
nit 


inter ftam- 
inas triuwm- 
phans : 


DIE UNDECIMA JULII, 


lignei sunt : dii vero, qui non fecerunt ccelum et 
terram peribunt. Tu autem tamquam stultus 
adoras eos. Utinam audires me, et adorares 

eum, qui fecit ccelum et terram, qui habet po- 
testatem liberare te de igne, et dimittere omnia 
peccata tua ! 

9 Ipse autem tamquam stultus Rex cogitans 
intra se dicebat : Quomodo possum istum, qui 
inter feras nutritus est, vincere, si non inveniam 
ei plus, quam arena sit maris, inexquisita tor- 
menta. Tune jussit Imperator S. Sydroniumin car- 
cerem mitti, et decem et octo militibus custodire 
eum. Milites autem fecerunt, quemadmodum eis 
imperatum fuerat. 

10 Et ecce, ubi viderunt S. Sydronium con- 
stanti animo esse, venerunt ante consistorium 
Aureliani, et projecerunt arma sua in terram, 
dicentes : Et nos credimus in Deum S. Sydronii, 
et adoramus eum. Dixit vero Imperator ad eos : 
Numquid et vos malefici estis, quod ipsum vultis 
sequi? Venite et adorate Deos meos, et dabo vo- 
bis aurum argentumque, et in honore magno 
constituam vos. 

11 Milites autem dicebant ad eum : Pecunia 
iua tecum sit in perditione ; nos enim simul 
baptizati sumus, et credimus in sanctam Tri- 
nitatem. Ipsi vero gaudentes propter gratiam 
Dei, quam erant consecuti, et beati Sydronii, ma- 
gistri eorum, compleverunt martyrium: Iratus 
denique Rex dicebat in corde suo : Si non perdi- 
dero maleficum istum a facie terre, in maleficiis 
suis totum seculum ad se trahere habet, ut omnes 
in illum credant. 

12 Tune jussit Rex S. Sydronium ante con- 
spectum suum venire, et ait ad eum : Fera mala, 
facies turpis, usquequo in hac pertinacia fidei 
perseveras, et quamdiu quivero te sustinere? 
Sacrifica diis meis. Ad hzee respondit S. Sydro- 
nius : Ego te volo adducere in fide bona, ut de- 
relinquas dzemonia, adoresque Christum meum, 
qui in potestate habet vitam et mortem tuam. 
Et dixit Rex ad eum : Adhuc in hac stultitia 
stas? Respondensque S. Sydronius ait : Ego non 
sum stultus, sed servus Domini mei Jesu Christi; 
tu autem stultus et insipiens es; qui non confi- 
teris Deo meo, sed confiteris satan: patri tuo. 

13 Iratus vero Imperator jussit ligari manus 
ejus et pedes, et czedi eum virgis ferreis, et mitti 
in caput ejus cassidem igneam. Tune dixerunt 
ires ex consulibus ad eum : Beatus fueras, Aure- 
liane, si natus non fuisses, qui talia tormenta 
jussisti fieri in famulo Dei. Et iratus Rex jussit 
eorum capita amputari: ipsi quippe propter gra- 
tiam S. Sydronii, et miserationes Christi suble- 
vati, ad ccelestia regna sunt perducti. 

14 Tune dixit S. Sydronius ad eum : Si am- 
plius mihi tormenta poteris facere, fac ; quia mihi 
vita sunt, et dulciora super mel et favum. Tunc 
jussit Imperator fieri scamnum ferreum, et ca- 
minum secundum staturam ejus. Venerunt deni- 
que artifices, et tulerunt mensuram corporis ejus, 
et fecerunt secundum jussionem Imperatoris, et 
posuerunt eos in medio civitatis, et jussit ibi, S. 
Sydronium ligari, et venire multa ligna, et co- 
operire eum, ignemque supponi. Et jussit exhi- 
beri quadraginta horcas d olei, et mitti super 
flammam ignis. 

15 S. autem Sydronius jactavit se in medio 
flamme dicens : Hzec tormenta, quz mihi infers, 
non timeo : sed tu in tua turpitudine, et in insi- 
diis tuis consummaberis. Ego tam tibi dixi, quo- 
niam non timeo tormenta, nec iram tuam. Et 


175 


cum hzc dixisset, pre magnitudine flamme, 
seammum illud factum est tamquam cera lique- 
scens. Veniens quippe Rex vidit S. Sydronium 
in medio flamm: stantem et orantem, et erat 
facies ejus tamquam lilium, vel sicut rosa de 
ccelo descendens. Cumque intendisset in eum 
Imperator et vidisset eum, decidit in faciem suam 
a timore magno, ab hora prima usque in horam 
nonam. 

16 Postquam vero surrexit, dixit ad Sanctum 
Dei : Mala fera, non tibi sufficiunt peccata ani- 
marum, quas errare fecisti; et non permisisti 
sacrificare diis meis magnis, sed et omnem popu- 
lum traxisti post te. Respondit S. Sydromius, 
dicens : Adhuc multe anim:e credere habent in 
Dominum, per meam przedicationem, et tu ipse. 
Et blasphemavit eum tamquam stultus Impera- 
tor, dicens : Numquid et me in tuis maleficiis 
perducere vis? Sic mihi sufficiant dii mei, et sic 
addant, si non crastino die, ea, quce nunc est, 
hora perdidero animam tuam, ut ad exemplum 
omnium faciam te perire. Altero vero die jussit 
eum adstare ante tribunal suum. Cumque addu- 
ctus fuisset ante conspectum ejus, dixit ad eum : 
Jam sacrifica diis meis, et intellige verba mea, ut 
non tibi ampliora addam supplicia. 

17 Respondens homo Dei : Ego, inquit, tibi 
dixi, quia non timeo tormenta nec minas tuas, 
quoniam fidem meam habeo in Christo, per quam 
baptismatis gratiam adsecutus sum. Tunc jussit 
lignum magnum exhiberi Imperator secundum 


- staturam ejus, et poni ante palatium. Et vocati 


sunt milites, preecepitque famulum Dei Sydro- 


' nium ibidem ligari. Jussit etiam ternas sagittas 


jactare super eum, quatenus lacerato corpore 
ejus, citius animam exhalaret. 

18 Dixitque Rex : Videamus si potest Deus 
ejus liberare eum de manibus nostris. Et sagit- 
taverunt eum ab hora prima usque ad horam 
duodenam. Et putabat Imperator, quod omnes 
sagittze in corpore ejus figerentur. Sagitte au- 
tem suspendebantur a vento a dextris et a sini- 
stris, ex quibus nec una quidem corpus ejus te- 
tigit. Et post solis occasum jussit eum a militi- 
bus custodiri, ne subito a Christianis nocte sol- 
veretur, quoniam quidem multi, expectabant: 
Christiani tollere corpus ipsius, videreque virtu- 
tem Dei. Alia autem die ait Rex : Eamus et vi- 
deamus maleficum illum. Veniens autem Impera- 
tor, vocavit eum et dixit: Sydroni, ubi est Deus 
tuus? Veniat et liberet te de manibus meis et de 
sagittis his. 

19 Et dum hoc dixjsset Rex, statim exilivit 
una de sagittis ipsis, et ingressa est in oculum 
ejus, exczecavitque eum. Tunc dixit ei sanctus 
Sydronius : O stulte et tyranne Imperator, qui 
deseris Creatorem et adoras idola, tamen si cre- 
dis in Deum, videbis lucem Domini. Iratus deni- 
que Rex jussit milites nonaginta, quatenus eum 
in carcerem mitterent, catenisque ferreis adstrin- 
gerent corpus ejus, et diligenter observarent, ut 
in crastinum caput illius abscinderetur. Dum 
quippe S. Sydronius ad carcerem duceretur, hanc 
orationem fudit, dicens : Domine Jesu Christe, 
qui eduxisti populum tuum de mari rubro, libe- 
rastique eum de ergastulo Pharaonis : erue me 
servum tuum de compedibus istis, et ad ipsum 
locum fac me pervenire, quo gratiam baptismi 
consequi merui. 

20 Dum hse orasset, obezcati sunt milites 
confractzeque catenz ferrew, et ocius iter car- 
pens, pervenit ad locum, qui dicitur Calosenagus 


super 


EX MSS. 


a tyranno 
increpatur 


sed irrito 
conatu. 


Sagitlis im- 
petitur etiam 
frustra. 


Datur custo- 
diendus mi- 
litibus 90. 


Queritur ad 
mortem 


EX MSS. 
e€ 


εἰ cum Deo 
annuente 
pervenisset 
ad locum, 
ubi fuerat 
baptizatus, 


B 


obtruncatur, 
el fert caput 
amputatum : 


ea 


176 


super fluvium Igone e milliario octavo de He- 
brolà, quo baptismi gratiam perceperat. Audiens 
hi&c Imperator, jussit multitudinem, ut perseque- 
retür eum, et dixit : Quocumque inveneritis ma- 
gum ipsum, decollate eum. Et exeuntes milites 
obviaverunt homini seni, sed non Christiano, cui 
talia fantur: O homo, numquid tibi aliquis Chri- 
stianorum exstitit obvius? At ille dixit ad eos : 
Hesterno die hora quarta visus est homo Orien- 
tem versus instar ventorum currere callem. Mi- 
lites autem non desistebant persequi eum. 

21 Sanctus itaque Sydronius cum venisset ad 
fluvium Igone, quemadmodum supra diximus, et 
vellet transfretare illum, respexit retro et ecce 
inimicorum multitudo appropinquabat ei. At S. 
Sydronius in orationem se prosternens ait : Do- 
mine Jesu Christe, quia [video] congregationem 
malignantium, quibus enarravi virtutem tuam, 
consurgere in me : presta mihi famulo tuo se- 
cretam revelationem, quatenus ad illum locum 
pervenire merear, ubi gratiam baptismatis, te 
largiente, percipere merui. Dum h:ec orasset, fa- 
ctus est fluvius velut lapis, et pedibus superam- 
bulans venit ipse Sanetus ad locum sibi demon- 
stratum. Videntes autem milites pelàgum ma- 
gnum eum transire, timuerunt et conturbati 
sunt. Videns autem hxc S. Sydronius prostravit 
se in orationem dicens : Domine Jesu Christe, 
qui me gubernare dignatus es, ab adolescentia 
mea usque ad presens, ostende virtutem tuam, 
et nune me celerius jube, quemadmodum libet, 
coronàri, et concede mihi servo tuo, ut quicum- 
que in loco, quo me ad coronam tradideris, ora- 
tionem fuderit, invocaveritque nomen meum, pro 
reverentia nominis tui in suis orationibus exau- 
diri, et saivus esse mereatur. 

92 Cum πῶς orasset, levavit oculos suos, vi- 
ditque quosdam milites citius extractis gladiis 
currentes decollare eum ; sed timebant appro- 
pinquare ad eum. Tune beatus Sydrohius sie eos 
allocutus est dicens : Venite, et ut vobis est im- 
peratum, fàcite. Colligite ergo de sanguine meo 
et ligate in linteo, et portate Aureliano Impera- 
tori, ut videat virtutem Dei. Cumque decollatus 
fuisset, guttze sanguinis ceciderunt super carnifi- 
ces, et ipsi conversi sunt, clamaveruntque voce 
magna dicentes: Sancte Sydroni, intercede pro 
nobis, parcendo peccatis nostris, quoniam bapti- 
zati sumus de sanguine tuo sancto. Sydronius de- 
nique sanctus apprehendens caput suum, Christo 
gubernante, gestavit pedes quadraginta novem. 
Milites itaque videntes hee mirabilia, stupefacti 
sunt. Collegeruntque de sanguine beatissimi Sy- 
dronii, et attulerunt Aureliano Imperatori. 

93 Et misit Rex de sanguine illo, qua sagitta 


PASSIO S. SIDRONII MARTYRIS. 


fixa fuerat, meruitque intercessione illius lucem 
recipere pristinam, et exclamavit voce magna di- 
cens : Quam magnus et gloriosus est Dominus 
Deus Christianorum, qui non deserit sperantes 
in se, sed gubernat eosinter truces persecutores, 
et facit voluntatem suam in his, qui custodiunt 
mandata ejus ! Audiens autem hoc miraculum 
mulier quzdam, vocabulo Syria, qus septua- 
ginta transactis annis sine oculis sedebat, voca- 
vit propinquos suos, et dixit illis : Ducite me ad 
inzstimabile miraculum gaudiumque, ubi meruit 
sacratissimus Sydronius coelestem gratiam acqui- 
rere. Propinqui vero illius dimiserant illam, et 
noluerunt pergere cum illa : dum ipsa quippe in 
moerore persisteret, exiit quidam parvulus de 
genere ejus, et introivit ad eam, apprehendens- 
que manum illius ait : Surge, ego venio tecum, 
et ducam te, quo desiderat cor tuum. 

24 Exierunt autem in viam, sed non sciebant, 
ubi predieabatur passio ipsius Sancti. At ubi 
venerunt ad locum, in quo S. Sydronii corpus 
humatum jacebat, affixi pedes eorum non vale- 
bant longius iter carpere ; quoniam in loco sancto 
pervenerant. Illa vero hzc intelligens, prono 
humilique corde fixis genibus in eodem loco, 
hane orationem fudit, dicens : Domine Deus 
Christianorum, qui dedisti sancto tuo Sydronio 
coronam pretiosam, ex lapidibus ornatam, os- 
tende virtutem tuam per ejus intercessionem in 
me. Cum hzee itaque orasset, eadem hora aperti 
sunt oculi ejus, viditque lucem Domini et sepul- 
crum S. Sydronii. Multus autem populus con- 
fluebat, quatenus videret virtutem Dei. Tune Sy- 
ria sic locuta est ad eos : Diligamus sepulcrum 
beatissimi Sydronii, qui vitam non deposuit, sed 
mutavit; et fabricemus ibi cellulam. Acta sunt 
heec sub Aureliano Imperatore, die quinto Nonas 
Julias, regnante Domino nostro Jesu Christo, qui 
vivit et regnat cum Patre et Spiritu Sancto Deus 
per infinita secula seculorum. Amen. 


ANNOTATA. 


a Regnare cepit Aurelianus. Imperator anno 
2/70, de quo Commentarius pravius, num. 6. 

b Puto hic designari Samum (quz Same vulgo 
dicitur) metropolim insule Sami vel Cephaleniz. 

c Quid hoc fluvii sit, vagum quarere, nisi for- 
tasse velit auctor indicare fluvium, qui Narbonem 
interftuit, vulgo dictum Ourbion. 

d Est vas olei vel species amphora. Plura de hac 
voce Cangius. 

e Alibi est Icone. Forte mendose pro Jonna vel 
Yonna, vulgo Yonne, alluente Senonas. 


DE 


D 
Aureliani 
vulnus sang. 
tur applicit, 
Martyris : 
sanguine : 


Caca mulier 
ad sepul- 
crum S. Si- 
dronii illu- 
minata. 


E 


FoRnTÉ ANNO 
CCXLIII. 


Annuntia- 
liones S. 
Martyris 


in Menais et 
Martyrolo- 
güs 


SUB DiocLE- 
TIANO. 


Quid de hoc 
Sancto Mar- 
lirologium 

Tiomanum ; 


DIE UNDECIMA JULII. 


1177 


DE S MARCIANO MARTYRE 


ICONII IN CAPPADOCIA. 


Cultus ex Martyrologio Romano et Synaxariis Grecis. 


ena bibliothece  Ambrosiane, Menaum 

Chifftetii, Supplementum ad. .Menaa 

excusa ez Synaxario Sirmondi et Ms. 

Chiffletii celebrant. memoriam — hujus 

sancti Martyris ; - hoc postremo loco sic annuntiat : 

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ὁ ἅγιος Μαρκιανὸς μαχαίρᾳ τελ. Ea- 

dem die undecima Julii S. Marcianus gladio mar- 

tyrium consummat ; cujus triumpho accinuntur isti 
versiculi : 


Ὑπῆρχε θήχη, Μαρκιανὲ, σός φάρυγξ, 
Χωροῦσα τὴν μαχαίραν ἣν κατεχρίθης. 


O Marciane, theca guttur extitit 
Tuum machzrz, qua necem punctus subis. 


2 Subsequitur brevis narratio martyrii in. hac 
verba ; quam ez praefixo nomine Sirmondi colligo ex 
ejus Synaxario desumptam. esse : Οὗτος νέος ὧν 
προσήχθη ἹΠερινίῳ τῷ ἄρχοντι ἐν τῇ Ἰκονιέων πόλει * 
xai διά τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογιαν ξέεταὶ, wal ἐπὶ 
ἐσχάρας πεπυραχτομένης τίθεται, χαὶ μαχαίραις τὴν 
γλῶσσαν καταχεντεῖται, xol τὸ τελευταῖον τὴν χεφα- 
λὴν ἀποτέμνεται. Hic, cum juvenis esset, ad prze- 
sidem Perinium ductus est in civitate Iconii, et 
ob Christi confessionem raditur, ardenti foco su- 
perimponitur, gladiis linguam compungitur, ac 
tandem capite truncatur. Hisce consonant excerpta 
ex Menzis biblothece Ambrosiana. Eadem fere ha- 
bet Sirletus, e quo in Romanum adscitus est san- 


ctus Martyr, ita illum annuntians : Iconii, S. Mar- 
ciani Martyris, qui sub Perennio przside per 
multa tormenta pervenit ad palmam. 

3 .Prolivius elogium habet Synaxzarium. Basilia- 
mum, cujus mensis Julius ad calcem tomi primi ejus- 
dem. mensis editus; quod sic verto Latine : Marcia- 
nus, Christi Martyr, e civitate Iconii extitit. 
Cum autem juvenis esset, Christique fidem edo- 
ctus ac baptizatus, veram fldem preedicavit, et 
idolorum falsitatem et imbecillitatem redarguit, 
atque idolatris os obturavit. A quibus compre- 
hensus, traditus Przesidi, et ad qusstionem du- 
ctus, nunc quidem promissis caduci et falsi hono- 
ris, nunc vero minis Christum abnegare, et ido- 
lis sacrificare cogebatur. Ad quod cum Preesidis 
sermonibus adduci non posset, sed potius coram 
populo Christum confiteretur, postquam czesus 
esset, in carcerem concluditur. Et post hzc vin- 
ctus, et e carcere egressus, cum ante Pr:wsidem 
staret, et eidem confessioni inhzreret, vultum 
ferro rasus, nervos przcisus, cultro linguam ex- 
cisus, et in foco ardente positus est. Et tandem 
ense caput obtruncatus, martyrii cursum com- 
plevit. 

4 Observa obiter, hic supprimi nomen. Prasidis 
Perennii : qui idem fortassis est, qui apud Baronium 
ad annum 243, num 4; quo posito, habes unde de 
tempore agonis S. Marciani judicium* feras. Atque 
hac de sancto Martyre dicenda occurrunt; plura 
nos latent. 


DE 5. CINDEO PRESB. ET MARTYRE 


SIDZE IN PAMPHILIA. 


Ex Martyrologio Romano et Grecis Synaxariis. 


nnua S. Cindei, Cindzi aut etiam Syndei 
memoria inscribitur Martyrologio Roma- 

no, sic ipsum amnuntiante : Side in 
Pamphilia, S. Cindei presbyteri, qui 

sub Diocletiano Imperatore, et Stratonico Prz- 
side per multa tormenta pervenit ad palmam. 
Praiverat Sirletus, paulo longior : Eodem die (un- 
decimo Julii) Cindei presbyteri. Hie ex oppido 
Telmedia Sidze Pamphilize sub Imperatore Dio- 
cletiano ductus ad Stratonicum presidem, Chri- 
stum confessus est. Quamobrem ferreos calceos, 
clavis defixis munitos, indutus, ad portam cucur- 
rit. Postea in ignem injectus, evasit incolumis, 


Tomus m Julii. 


et Deum precatus tradidit spiritum. Cujus pre- 
tiosas reliquias Orestes quidam, Umanadensis 
genere, Christi diaconus, in patriam suam trans- 
latas, per manus sacerdotum more majorum re- 
ponendas curavit. 

2 Sancti hujus Martyris elogium aliter concinnat 
Synazarium | Basilianum :. Martyr Christi Cin- 
dzeus presbyter erat in ecclesia, quz est in civi- 
tate Sida, regnante Diocletiano. Cum autem de- 
latus esset ad Stratonicum, quod Christum cole- 
ret, comprehensus, et ferreos calceos indutus, 
acutis clavis infixos, coactus fuit currere per viam, 
quz ducit ad portam, quc sacra dicebatur, ver- 


28 beratus 


cum elogio; 


et übserva- 
lione de Lem- 
pore marty- 
rii. 


Synazarium 
Basilianum, 


AUCTORE 


ANDE 


et Supple- 
mentum. ad 
Menza Gra- 
cea impressa ; 


ubi quadam 
singularia 
narrantur. 


J. B. S. 


ΧΙ JuLM. 


178 ACTA SANCTORUM. 


beratus a lictoribus. Mandato accepto, ut ipsum 
comburerent, lictores occurrerunt cuidam pau- 
peri, onus lignorum bajulanti, ut illa venderet, 
et inde vitam sustentaret. Cumque vellent ea 
rapere, non persoluto pretio, et Sanctum com- 
burere, pretium ipse extraxit, deditque pauperi ; 
et lignis super proprios humeros impositis, per- 
venit ad locum martyrii. Et postquam accensa 
esset fornax, in eamdem ingressus est : cumque 
inde egrederetur illesus, sacerdotem idolorum 
simul eum sua uxore ad fidem Christi perduxit. 
Tandem ubi orasset, spiritum tradidit. Corpus 
autem ejus honorifice sepultum fuit. 

3 Partim conveniunt, partim discrepant ea, qua 
vefert Supplementum ad. Menza, Graca excusa ez 
Synazario Sirmondi et Ms. Clüffletii : in quo Mar- 
tyr ponitur τὸ γένος Οὐμαναδεὺς, genere Umana- 
densis : quo patronymico fortasse indigitatur oriun- 
dus fuisse Umana, quem. locum Cellarius Geogra- 
phiz antique tom. 2, lib. 3, cap. 23, pag. 295 
collocat in. Galilza. Nisi malis designari Omanam 
(Grace. "Opéva dicitur) Arabie felicis. emporium 
Stephano et Plinio ; Arriano emporium, Persidis, ut 
tradit Ortelius in "Thesumuro geographico. Elige 
utrumvis locum ; aut si neutrum vis, tertium, duobus 
rioribus convenientiorem edissere, frustra à me 
quasitum. At. pergamus in dicto Supplemento. Ibi- 
dem pretium eoprimitur, a. sancto Martyre pro lignis 
datum, φόλεις τριάκοντα, triginta nummi ; de quo- 
vum valore Cangius. Adde, Martyre ab igne illzso, 
ἀέρος μετὰ ἀστραπῶν χαὶ βροντῶν χλονουμένου, 
ἀιθρίαν πολλὴν καὶ εὐδίαν γενέσθαι, aere turbato per 
fulgura et tonitrua, magnam serenitatem et tran- 
quillitatem factam esse. 

4 Sacerdos idolorum, et ipsius uxor, ad Chri- 
stum. conversi ibidem narrantur, quod ἀποστείλασαν 
τὴν θεράπαιναν αὐτῆς κηδεῦσαι τὸ τοῦ Νίάρτυρος λεί- 
ψανον μύροις xai σινδόσι, καὶ οὕτως ἔτυχον ἀμφότε- 
pot τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Quod, inquam, mise- 


rint ancillam ipsius (ucoris) ut sancti Martyris 


corpus honoraret aromatibus et linteaminibus 
mundis: et quod sic ambo sanctum baptisma 
consecuti sint. Singularis pariter est historiola, 
qua ibidem sequitur : Ὀρέστης δὲ τις, τὸ γένος Οὐ- 
μαναδεύς, διάκονος τοῦ Χριστοῦ, λαδὼν τὰ λείψανα 
μετὰ τῆς ἁγίας οὑτοῦ κεφαλῆς τοῦ ᾿Αγίου, χαὶ ἀρθεὶς 
χατὰ τὸν ' AGaxoup. διὰ μίας ἡμέρας ἀπὸ τῆς Παμ- 
φιλίας ἧκεν ἐν Οὐμανάδοις εἰς τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα, 
xal στήσας τὸν σορὸν, κατέθετο τὰ ἅγια λείψανα διὰ 
χειρῶν Ἱερέων, καθὼς τόπος ἐστὶ τοῖς “Αγιόις κατα- 
τιθεσθαι. Quidam vero Orestes, genere Umana- 
densis, Christi diaconus, cum accepisset corpus 
cum capite ipsius Sancti, et sublatus esset, una 
die, quasi alter Abacuc, e Pamphilia venit in 
partes Umanadensium, patriam ejus, et constru- 
cto sepulcro, sepelivit corpus ipsius per manus 
sacerdotum, ut decet Sanctos sepeliri. Hzc ibi ; 
quorum fides sit penes scriptorem, qui ea tradit. 

5 Interea non omüttemus versiculos, dicti Sup- 
plementi elogio prafixos : 


Οὐκ ἄξιόν τι καύσεως ὅλως ἔχων, 

Σωθεὶς πυρὸς τέθνηχας οὕτω ἹΚινδαῖε. 
Nihil ustione quod foret dignum tenens, 
Ab igne sospes, morte, Cindee, occidis. 


In Ms. mostro scribitur χαυχήσεως, mendose sine 
dubio ; cum χούχησις significet gloriationem.; adeo- 
que tum. sensus esset: Nihil gloriatione quod fo- 
ret dignum habens, etc., quod same im subjecta 
maleria ἀπόσχοπον est, ne dicam ἄτοπον ; et, si le- 
ges carminis iambici spectes, ὑπέρμετρον, uti ver- 
sum metienti patebit, redundante una syllaba. Swub- 
stitui itaque χαύσεως; χαῦσις enim ustionem. signi- 
ficat. Et vero quam facile in exscribendo apographo 
καυχήσεως pro χαύσεως intrudi potuit? Eidem Sup- 
plemento fere verbatim consonant ea, qua excerpta 
habemus ex Menzis bibliothece Ambrosianz, in qui- 
bus tamen nulla fit. mentio de. occursu pauperis, de 
quo supra. 


DE SANCTIS MARTYRIBUS ROMANIS 


STEPHANO, LEONTIO, MAURICIO, DOMNO, MILITONE, ACHILLEO, 
DANIHELE, DIOMEDE, CYRICO, ANTONIO, JASONE, JOANNE, 
SISINNIO, EUSTASIO, OCTAVIO, EMILIANO, AVITETO, THEODOTO, CESSIO, 
CANDIDO, GORGONIO, ARCHELAO, 

ITEM ARCHELAO, CIRINO, APHRODISIO, GOGIANO, CLERICO, ANTONIO, 
GAGIO, AUXENTIO, VALENTINO, FLAVIO, NICAONE, 

THEODOTO, FAUSTASIO, AURELIO, GORDIANO, CIRIONE, 
CYRILLO, CASTRICIO, SANCTO, EUTYCHIO, ET FORTE MAJOLO ET SILVIO. 


Ex Hieronymianis. 


aud facile fuit, hoc die laterculum constru- 
ere, quo Romani hodierni Martyres re- 
cto numero et ordine disponerentur, cum 
codices omnes inter se differant, atque 
excedant aut. contra. excedantur, aut interpolati sint. 


Corbeiense in. fine adjecit Majulum seu Majolum et 
Silvium, qui ín aliis noti non sunt. Lucensia in me- 
dia Martyrum serie intrusam exhibent annuntiatio- 
nem adventus et exceptionis corporis S. Benedicti 
abbatis ; E'pternacensi vero inepte insuta sunt aliqua, 


qua 


Dantur de eo 
versiculi 
cum mostra. 
correctione. 


EF 


XI JULII. 


XI JULII. 


J2BSS: 


xI JULI. 


DIE UNDECIMA JULII. 


qua forte antiquarius in margine perperam adscripta 
invenerat ; sic ibi legitur : Rome Stefani, Leonti, 
Pelagiz, Maurici, Domni, Militonis. Depositio 
Idonei cum filiis. Augustoduni depositio Achellei, 
Danihel. Romas Diomedis, etc. Verum vel modice 
in hisce attento statim apparet, Idoneum cum filiis 
huc minime spectare, utpote de quo idem codex ezc- 
presse egit ad diem 1 Julii; unde etiam accepta 
verba Augustoduni depositio; nam Achilleus et 
Daniel ad classem Romanorum certissime pertinent. 

2. His itaque, et male repósito Pelagice nomine e 
laterculo illo sublatis, exurgit textus a nobis dispo- 
situs, qui, exceptis aliquot minutiis in nominum di- 


179 


versitate aut varia. eorum e[formatione, convenit cum. 
Lucensibus et Corbeiensi, in quibus nomina magis 
distorta, sunt, et praterea omittitur repetitio nominis 
Archelai, que per particulam item satis aperte in- 
dicatur. Numerum autem Martyrum recte hic a no- 
bis subductum, probat codex Hieromymianus parvus 
Regina Suecia, in quo ad rv Idus Julii sic habetur : 
Rom:e, natalis sanctorum Martyrum Stephani , 
Leontii, Mauritii eum aliis numero xxxix: uf 
proinde tota cohors constiterit. pugilibus xv, quot 
superius emumerati sunt; pro quibus Notkerus po- 
suit: Romse, passio Sanctorum Stephani, Leon- 
tii, Mauritii et aliorum multorum. 


DE SANCTO EUTYCHIO 


MARTYRE ALEXANDRINO. 


Ex Hieronymianis. 


H^ Martyrem iisdem terminis hoc die memorant 
codices Lucenses et Corbeiensis: In Alexan- 
dria, Eutici: differt αὖ aliis codicibus E'pternacen- 


sis, quod adjiciat Eufemize. Verum quo hac cele- 


berrima virgo et martyr Chalcedonensis spectet, nd 
divimus in Pratermissis. 


DE TRIBUS VIRGINIBUS ANTIOCHENIS 


PRODOCIA, VERONICA ET SPECIOSA 


Ex Hieronymianis. 


irgines fuisse suppono, tametsi id in codicibus 
V non eaprimatur. In Lucensibus lego: In Àn- 
tiochia, Perdici:, Veronieze et Speciosse. JEp- 
ternacense solam Prodociam exhibet, pro qua. Cor- 


beiense scribit Prodixcee. Ec Hieronymiano parvo 
Reginae Sueciz, olim. Senonensi sancte Columba, 
confirmatur nostra. lectio, tametsi. ibi referantur 1v 
Idus Julii : forte ez mera librarii transpositione. 


DE 


SANCTIS MARTYRIBUS AFRICANIS 


MARIANO ET JANUARIO 


Ex Hieronymianis. 


iduo Martyres primo loco annuntiantur 

in. textu F'lorentinii : In Africa, Maria- 

ni et Januarii; quibus in. Corbeiensi co- 

dice adjungitur, Julianus, αὖ omnibus 

aliis praeteritus. Confusior est. E'pternacensis later- 
culus, sic incipiens : In Africa, Mariani. In Alex- 
andria, Eutici, Eufemiz ; et in Africa Januarii: 
quod hic adeo mirandum mon est, cum et sequentia 
distorta ostenderimus. Dubitaveram primum, an. ii 


duo repetiti non essent ex classe hesterna Martyrum 
quatuor A fricanorum Januarii, Marii, Naboris et 
Felicis ; ceterum cum et loco alio positi sint, et alio 
ordine, et nomen alterum non conveniat, in sua ip- 
sos possessione relinquendos putavi; idque adeo pro- 
nius, quod in plerisque Hieronymianis parvis, a no- 
bis tomo v1 Junii editis, eadem ferme nomina, licet 
quandoque inverso ordine evprimantur. 


DE 


AUCTORE 


J. B. S. 


F 


A 


TENA: 


SUD LICINIO. 


B 


J. P. 


XI JULII. 


JUD 


x1 JULI. 


180 


ACTA SANCTORUM. 


DE SANCTIS MARTYRIBUS 


JANUARIO ET PELAGIA 


NICOPOLI IN ARMENIA. 


Notitia ex Martyrologiis. 


e pluribus sanctis Martyribus Nicopolitanis 
actum est. die prazcedenti mon semel, cum 
dubium videretur, utrum iidem essent, qui 
a diversis diversimode annuntiabantur : 

neque modo mili satis perspectum est, an hodierni 
duo ad eamdem sociorum quadraginta quinque clas- 
sem non pertineant. In observationibus ad. Usuardum 
notavimus, eorum nomina in. aliquibus Hieronymia- 
nis non nihil deformata esse, qua clarius ecprimun- 
tur in. Lücensi, et in parvo codice Regina Suecia, 
omisso Turmoris, qui, nescio unde in Epternacensi 
accesserit. In Romano parvo solus Januarius appel- 
latur, sed: conjuncti sunt. ab Adone, cujus hac est 
annuntiatio αὖ Usuardo et tota ejus progenie ado- 
plata: Eodem die in Armenia minore, civitate Ni- 
copoli, natalis sanctorum martyrum Januarii et 
Pelagie, qui in equuleo, ungulis et testarum fra- 
gmentis diebus quatuor cruciati, martyrium im- 


pleverunt. Verbis, non sensu differt phrasis Raba- 
ni, qui praemisso seorsim aliquo Januario, in Ep- 
lernacensi à socio suo Mariano divulso, sic pergit : 
In Armenia, civitate Nicopoli, item Januarii et 
Pelagiz, qui tormentis subditi, non solum ungu- 
lis, sed et testa corpora eorum usque in diem 1v 
Iduseamdem passionem habuerunt ; qua ferme co- 
dicis Blumiani verba sunt, in hac parte ab Hierony- 
mianorum stylo deflectentis. Neque ab his differunt, 
quz retulit Petrus in Catalogo lib. 6 cap. 85; ne- 
que alibi reperi, qua distinctius eorum. gesta, aut pas- 
sionem. eaplicent. Inter sacras Pragenses reliquias, 
quorum elenchus datur tomo 1 Januarii pag. 1084, 
numeratur S. Januarii martyris Armeni corpus. 
Wandelbertus utrique Martyri versiculum attribuit : 


Martyrio quintum sancit Januarius, atque 
Consimili decorat Pelagia sancta nitore. 


DE S. MARTYROCLE MARTYRE 


Notitia ex Fastis Grwcis. 


otatur hic Martyr in Supplemento ad Me- 

naa excusa ex Synaxario Sirmondi et 

Ms. Chiffletii, musquam | fortasse, quan- 

tum. suspicor, alibi reperiendus : nisi forte 
Τυροχλῆς, quen Martyris pariter titulo insignitum 
lego in Menazo Chiffletii, coincidat cum nostro Mar- 
tyrocle, ecpuncta, ut satis pronum est, prima sylla- 
ba. In dicto itaque. Supplemento ita. annuntiatur : 


Ὁ ἅγιος Μαρτυροχλῆς τοξευθεὶς τελ. S. Martyrocles 
sagittis ictus agonem consummat. Habe duo heza- 
metra, quibus ibidem honoratur : 


Ὁ Μαρτυροχλῆς μαρτύρων εὗρε χλέος 

Μάρτυρ φανεὶς ἄριστος ἐκ τοξευμάνων. 

Bene Martyrocles martyrum invenit decus, 
Se per sagittas martyrem summum probans. 


DE S. LEONE 


CONFESSORE 


Notitia ex tabulis Grxcis. 


Leonem nobis exhibent Menawum Chifftetii 
ac Supplementum ad Menaa impressa ex 
Synaazario Sirmondi ac Ms. Chiffletii, ap- 
* posita sequenti annuntiatione : 'O ὅσιος Λέων 
ἐν τῇ Μάνδρᾳ ἐν εἰρήνῃ τελ. S. Leo in Mandra in 
pace obiit. Applauditur ipsi duobus hisce versiculis : 


"Ez γῆς ἀπελθὼν ἐντρυφᾷ τερπνοῖς Λέων, 
*Qy εἶχεν ἐν γῇ τὰς ἀποῤῥοίας πάλαι. 
Terram relinquens affluit lzetis Leo, 
Quorum fluenta biberat in terris agens. 
. 


Mandra, quod hic occurrit, duplex habet signi- 


ficatum, alterum. appellativum, alterum. proprium. 
Primo enim significat monasterium quodlibet, me- 
taphora sumpta. a caulis ovium sew caprarum, quz 
mandree appellantur ; secundo templum S. Symeoni 
Stylite juxta Antiochiam dicatum, de quo Evagrius 
lib. 1, cap. 14, et pluribus agit Cangius in Glossa- 
rio mediz et infima Gracitatis. Atque ego hic per 
Mandram intelligo monasterium seu locum, dicto 
templo proximum aut vicinum : sicut Mandram ge- 
culiari vocabulo appellari voluit Rogerius Sicilie Rex 
archimonasterium S. Salvatoris Messanense, ut est 
in. illius diplomate apud .Rocchwm Pirrum, in Noti- 
tia prima Archimandritatus Messana pag. 4. 


DE 


F 


As 19x 


BECULO YI. 


Certa qui- 
dem, sed. sa- 
lis obscura 
est 


hujus Sancti 
notitia 


JOPT 


DIE XI JULI. 
Cultus ho- 
rum 


rum Anti- 


niaci in Gal- 


lia; 


sauncto- 
rum Marty- 


DIE UNDECIMA JULII. 


181 


DE S. SABINO CONFESSORE 


IN TERRITORIO PICTAVIENSI IN GALLIA. 


Notitia ex Martyrologio Usuardino. 


wuam certus et antiquus est jam inde a mul- 

tis retro lapsis seculis hujus Sancti cultus, 

iam sunt ignota omnia, quae ad ipsum 

spectant. Enimvero nihil hactenus de illo 

reperire mihi apud Martyrologos classicos licuit 
prater hac paucula, qua subdo. Novit ipsum Usuar- 
dus, ita annuntians eum hac die : In territorio 
Pictavensi, natale S. Sabini Confessoris. In ge- 
nuini Adonis textu, accurante mostro Riosweydo 
vulgati, nulla uspiam Sancti istius fit mentio. Ad- 
ditur tamen ignota manu sequens annuntiatio, de- 
sumpta, e codice Morinorum : In territorio Picta- 
vensi natale S. Savini confessoris. Hic fuit ex 
discipulis magni patris S. Germani Episcopi: 
tradunt enim hunc eumdem fuisse Savinum, 
quem Mamertinus obvium se habuisse comme- 
morat, quando cultui daemonum frequentius in- 
sistebat 
agnoscens, relinquens iter, quod ceperat, beatis- 
simum Germanum expetiit, atque ab eo; secundum 
quod ei S. Sabinus promiserat, non solum ani- 
me, sed et corporis sospitatem percipere meruit. 
2. Inter Usuardina Auctaria codez Burdegalensis 
habet : In territorio Burdegalensi S. Sabini con- 
fessoris ; ast hic haud dubie designatur Sabinus 
iste, cujus elogium refert Saussayus ad vix. Idus 
Octobris, hoc die ejus adventum m territorium 
Pictaviense memorans, quod ad dictum diem 1x 
Octobris accuratius erit examinandum, dum eum 
Sabinum Lavitanicum vocat Castellanus, ab altero 
ipsum. mon obscure distinguens. Codex Usuardinus 
Centulensis annuntiationi, quam ez Usuardo genuino 
supra dedimus, adjungit cum. codice Morinorum : 


cujus przdicatione viam veritatis 


hic fuit ex discipulis magni patris Germani: 
unde satis ostendit, iis verbis hodiernum Sabinum 
indicari. E recentioribus Martyrologis S. Sabinum 
commemorat Galesinius, Usuardinam annuntiatio- 
nem secutus. 

3 Obscurioribus hisce tantillum lucis addidit vir 
in rebus Autissiodorensibus versatissimus, alibi a 
nobis laudatus, R. D. Joannes le Beuf, ecclesiz 
istius canonicus et succentor, litteris suis ad mos 
datis xxv Aprilis anno 1721, in. quibus S. Sabi- 
num, ut S. Germani discipulum, sibi, seu diccesi 
Autissiodorensi vindicandum | existimat , quamvis 
fateatur se ignorare, quz causa Sanctum in agrum 
Pictaviensem deduxerit. Huc nimirum adducit ver- 
ba vetusti ecclesie istius Martyrologii, quod ea 
adjecta, tabula. Paschali scriptum. censet. circa an- 
num 1007, cujus hzc est annuntiatio : In territorio 
Pietavensi, natalis S. Savini confessoris. Hic 
fuit discipulus S. Germani Autissiodorensis epi- 
scopi. Asserit pratera, in Martyrologio Nevelonis, 
im cenobio Corbeiensi asservato, reperiri textum 
prorsus similem ei, quem ez Adone Morinorum jam. 
dedimus. Quinimo observat, sanctum eumdem Sa- 
binum, non incongrue dici posse discipulum. fuisse 
S. Amaltoris Autissiodorensis episcopi, dum in 
Orientem profectus est, id quod negavit Papebro- 
chius xv1 Junii pag. 21, num. 19; et successive 
S. Germani. Certe annorum septingentorum tradi- 
tio abunde confirmat, Autissiodorensem, vel saltem 
S. Germani Autissiodorensis episcopi discipulum 
fuisse S. Sabinum, quidquid apud Pictones sepultus 
dicatur et cultus. Utinam de gestis ejus et miraculis 
paulo uberior exstaret memoria ! 


DE SANCTIS 


MARTYRIBUS 


SAVINO ET CYPRIANO 


BRIXIZE IN ITALIA, AN ANTINIACI IN GALLIA. 


GOMMENTARIUS PILEVIUS. 


Cultus; Acta suspecta; an Brixiw, 
an Antiniaco asserendi. 


erritorium Pictaviense in Gallia fluvius 
rigat non ignobilis, nomine Vartimpa. (la 
Gartempe), in cujus confinio visitur locus, 
vocari solitus Antiniacum (Antigny), in 
quo 


coluntur SS. Sabinus et Cyvranus (qui postre- 


mus, teste Castellano in. Vocabulario Hagiologico, 
solo Cypriani nomine in civitate Pictaviensi gau- 
det) uterque fratris, uterque martyris titulo dona- 
tus. Illos sibi vindicant .Brizienses in Italia : quis 
cui prastet jure in prasenti materia, pluribus discu- 
tietur per decursum. 

2 Nulla, quod seiam, apud Martyrologos anti- 
quiores horum. Sanctorum memoria : quin imo quod 
mireris, ne ullum quidem apud Maurolycum et 
Galesinium, Martyrologos Italos, de illis exstat ve- 
stigium. Signatos reperio in. Auctariis. Usuardinis. 
Codex: Aquicinctinus simplicissime illos memorat : 
SS. Savini et Cypriani; sequente eum codice D. 

du 


D 


Autissiodoro 
non nihil 
eaplicata. 


Ε 


corum noti- 
tia ex Mar- 
Iyrologiis 


A 


B 


non sine ma- 
gna confu- 


sione. 


"cta Sunclo- 
rum Savini 
et Cypriani 


( 


Àj 


182 
du Cheval, signato c. Codez autem Lubeco-Colo- 
niensis plusculum addit, dicens eos martyres et fra- 
tres extitisse : Beatorum martyrum Sabini et 
Cypriani fratrum. Nulla hic mentio palestra aut 
territorii, in quo colantur. Unde mireris eos a 
Romano moderno Brixiz asseri. Saussayus in Sup- 
plemento ita. Sanctos. annuntiat : In finibus Picto- 
num, passio sanctorum martyrum Savini et 
Cypriani, qui apud oppidum Confluentium sub 
Maximo preside fidem Christi asseverantes glo- 
riosum pro ejus confessione martyrium comple- 
verunt. Fuit alius Savinus, alias Sabinus, con- 
fessor eodem in tractu, meritis gratie conspi- 
cuus, in eujus honorem conditum est antiquum 
comobium ad Garempam amnem, novem leucis 
ab Augustorito Pictonum, ubi colitur proprio 
natali vir Idus Octobris. Eodem die Octobris S. 
Sabinum exhibet laudatus Castellanus Levitanicum 
(de Lavedan) in Bigerritanis (em Digorre). Item 
die secunda hujus mensis Julii habet SS. Sabinum 
ac Cyprianum martyres; tribuens illos Brixicw. 
Prefatus Saussayus die xit hujus duos praterea 
martyres Savinum et Cyprianum annuntiat his 
verbis : 

3 In monasterio Cass Dei festivitas sancto- 
rum Martyrum Savini et Cypriani, qui Brixie 
nati, et in Christo renati, cum doctrinam ejus 
salutarem disseminarent, ἃ Lodicio prefecto cru- 
οἷαί, quod abduci a Servatoris preconio non 
possent, patria sua expulsi sunt, a qua exceden- 
tes, in Gallias monente Angelo pervenerunt; ubi 
cum divin: veritatis semen spargere non cessa- 
rent, jussu Maximi Proconsulis, qui nullis tor- 
mentis constantiam illorum flectere potuit, capite 
plexi, coronam immarcescibilem ex tam nobili 
agone reportarunt. Quanta hic Sanctorum confu- 
sio, varie a varüis asserla, de qua ex instituto di- 
cemus paulo post; postquam. pramáüserimus prius 
disquisitionem criticam de Actis, SS. Savinum et 
Cyprianum ex urbe Brixiensi accersentibus, tam- 
quam hac eorum patria extiterit, tam gloriosis nata- 
libus condecorata. 

4 Quam vero Acta ista male cohareant, narra- 
lionibus fabulosis atque ultra verosimilitudinis spe- 
ciem. vagantibus loco non uno infaria, planum, ut 
puto, fiet, si quis sequentes observaliones aquo 
animo et a prajudiciis vacuo ecpendere voluerit. 
In apographo nostro praemittitur sequens inscriptio : 
In antiquo Ms. comobii S. Catharine habetur 
totum extensum Offieium eorumdem Sanctorum, 
quod Petrus de Monte, Episcopus Brixiensis, ex 
Gallia hue existimatur attulisse; cum exinde, 
peraeta apud illos Reges sua Apostoliea lega- 
tione, ad suam remeavit ecclesiam ; in qua Offi- 
cium et festum horum instituit, plaudente civi- 
tate : unde hie rescripsimus tantum lectiones, in 
ternis Nocturnis partitas, praetermissis psalmis, 
et propriis antiphonis, ne nimia et supervacanea 
prolixitate damnemur. Hzc ibidem pramittuntur ; 
quorum deinde ad. finem hujus Commentarii juverit 
meminisse. In prologo dictorum Actorum significan- 
tur eorum. auctores esse Asclepius et Valerius 
presbyteri, salutem dicentes sanctissimo przsu- 
lum Domino, eaque conscribentes, quibus ad cal- 
cem usque interfuisse se memorant, Deo teste 
verissima scribentes : quze vestra, ut aiunt, San- 
etitati offerre dignum putavimus. Sed prologus 
iste, auctorum. synchronorum, et historie, quam 
vulgant, testium. oculatorum, fidem mentitus, gra- 
vem suspicionem movet falsitatis. .Fallit enim, 

quando sanctissimo Preesulum Domino dicta Acta 
inscribit, non expresso ipsius nomine : illud sane ab 


DE SS. SAVINO ET CYPRIANÓ MARTYRIBUS. 


Asclepio et Valerio non diu erat querendum ; eidem 
sanctissimo Przsulum Domino contemporaneis, ut 
aperte indicant, dum addunt, Pontificem, cui dedi- 
cant sua Acta, Sanctos, de quibus scribere insti- 
tuunt, sua benedictione formasse, atque adeo par 
esse, ul. eorum. certamina sua nune iterum aucto- 
ritate vulget. Itaque si Asclepius et Valerius, 
pratensi Actorum auctores, Pontificis nomen igno- 
rare mon polerant, quomodo illud suppresserunt ? 
Etenim si locus uspiam accommodatus occurrit expri- 
mendi nominis proprii, is cerle occurrit in inscri- 
ptionibus istiusmodi, quibus alicui personae libros aut 
scripta dedicantur ; ut per se liquet. Jam vero an 
Deo teste verissima scribant pretensi auctores, 
sew polius fabulator aliquis, eorum nomina menti- 
tus, discutiamus. 

5 Initio capitis primi Amphipolim civitatem 
Ttalide occurrentem, studiose quaesivi apud. Cosmo- 
graphos ; sed non reperi urbem, hoc nomine dictam, 
praterquam in Syria et Macedonia. Dicere, pro ut 
notatur in margine mostri Ms.: hsc civitas erat 
hice in Longobardia, sed fuit multis jam seculis 
bellorum desolata ruinis; est gratis aliquid finge- 
ve : nam mirum foret, nullum usquam. apud, anti- 
quos scriptores hujus civitatis, si quidem umquam 
fuisset in rerum natura, mentionem fieri; presertim 
cum, juzta dicta sepius Acta, debuisset extitisse 
medio circiter seculo quinto, aut aliquanto citius, ut 
patebit quam moz ez mum. T. Ad hec, non pauca 
martyrüi adjuncta. fidem Actorum infirmant : qualia 
sunt conglobata pene supra modum, ne dicam supra 
fidem, tormentorum congeries, ut habes num. 14 ; 
ILaodicius proconsul, igme Sanctos torquere volens, 
una cum sexaginta aliis eodem igne mon sine mira- 
culo combustus, Sanctis intactis, ut dicitur num. 15 ; 
egressus e carcere ab Angelo patefactus, quo San- 
ctis esset integrum, in Gallium proficisi, num. 22; 
quo pergunt adscitis duobus presbyteris Asclepio et 
Valerio, Actorum, si Superis plucet, conscriptori- 
bus, de quibus supra, uti habes num. 23. 

6 Quid? quod nulli homini, vel tantillum perito 
in. rebus istiusmodi, verisimile, nedum probabile ap- 
parere possit, quod. Proconsul gentilis, nomine Ma- 
aimus, ducentis comitatus militibus, relicta Italia, 
Martyres in Gallium profugos, per. quzecumque 
loca perquirens, ubi hospitii gratia devenere, 
eos persecutus est, sicut exponitur mum. 21, ap- 
parente illis, dum. orarent, navi in littore : unde 
Deo gratias referebant, ipsamque intrepide in- 
gredientes, intuentibus Italis, sine nauta et re- 
mige incolumes in alteram ripam pervenerunt. 
Adde, quod Maximus Proconsul, et qui cum ipso 
erant, natabundi de perieulo emersisse scriban- 
tur, et Sanctos Dei velocius persequentes, appre- 
hendisse eos super fluvium Gartimpe, ut refertur 
num. 29^; addito die, loco, etc. Ne singula consecter, 
unum pro multis sufficiat ad elevandam. dictorum 
Actorum fidem. Narrantur num. 31 sancti Pugi- 
les nostri cursum martyrii consummasse sub Impe- 
ratore Martiano, qui Maximum. Proconsulem di- 
rexerat ad oceiduas partes in Christianorum per- 
secutionem : qui ultione divina etiam subsequen- 
te, ut par erat, amisit vitam cum spiritu. Ubi 
adstruuntur duz apertze et absurda falsitates. Alte- 
ra, quod religiosissimum. Imperatorem faciat idolo- 
latram. aut gentilem, Christianorumque persecuto- 
rem, plane ignarus de. egregiis optimi Imperatoris 
in administratione imperii dotibus ac. immortalibus 
in Sedem Apostolicam, universamque, qua latissime 
patet, rempublicam Christianam meritis nihil satis 
dignum dici posse ; ut qui a Patribus Synodi Chal- * 
cedonensis nuncupatus fuerit novus Constantinus ; 


vide 


tamquam 
suspecta 


E 


et rebus [al- 
5is infarta 


B 


et non credi- 
bilibus 


B 


discutiun- 
tur. 


Non viden- 
ἐμ)" sancti 
Martyres 


DIE UNDECIMA JULII. 


vide Baronum anno 451. Proin secunda. falsitas, 
qua de ultione divina adjungitur, sponte corruat ne- 
cesse est. Atque hinc liquet, quam parum fidei ha- 
bendum sit Actis, tam palpabiles falsitates obtru- 
dentibus. Martyrologium Ms. ecclesie Brixiensis, 
quod habemus, perperam, quoque Martyres passos 
qonit sub Marciano Imperatore. 

7 Deinde, qua veri specie fit credibile, Italiam 
medio seculo quinto idolorum cultui subjectam. fuis- 
se, ut. idololatras Prafectos haberet, Brixiumque 
nec non Amphipolim, civitatem, ut volunt, quondam 
ei vicinam, eo superstitionis processisse, ut Baccho 
sacra perageret ? Adi mum. 3, 4 et 5. Nec difficul- 
tatem solvis dicendo cum F'errario in Annotatione : 
Videndum esse, ne pro Maximiano Martiano 
scriptum fuerit. Fac enim aliud pro alio scriptum, 
orto sphalmate ea similitudine vocum : quaro tunc, 
quo pacto Maximianus combinari queat cum S. Ger- 
mano, Autissiodorensi Episcopo, vita functo anno 
448 aut proxime sequenti? ad quem referuntur sancti 
Martyres accessisse, prout habes num. 25 : qui cum 
B. Lupo, Trecassinorum Episcopo, de Hibernia 
trans oceanum, mare Scotorum vel Britonum ul- 
teriore insula, ubi sd reprimendum Pelagiano- 
rum hzreticorum perfidiam a summo Romanae 
Sedis Apostolico directus fuerat, eodem tempore 
revertebatur. Nom enimwero tempora Mazcimiani 
et Pelagianorum satis prope conjuncta sunt, ut simul 
componi possint. 

8 Longum foret, commemorare dialogismos iden- 
tidem recurrentes, *preces tad. Deum. continuas, ac 


locos Scriptura, quibus Acta infarciri et amplifica- " 


ri assolent, in quibus pro primava, sincera ac ge- 
nwina veritate, relucet. character. oratorius et vena. 
Metaphrastis. His itaque matura judicii trutina ez- 
gensis, considerandum linquo lectori hagiophilo, an 
non inepte dicant pratensi horum Actorum scripto- 
768, Seu, ut verius dicam, mendax aliquis eorum 
compilator, ac nugivendulus, Asclepium et Valerium. 
rebus gestis, quas describunt, interfuisse, Deoque 
teste vera scribere, non sine animadvertenda impu- 
dentia. Restat igitur ut asseramus Scriptorem pra- 
sentium Actorum sua, qua scripsit, aliunde non sine 
plagio mutuatum fuisse, eaque, qua convenire judi- 
cabat sanctis Martyribus, applicuisse subjectze mate- 
rig vel omnia, vel pleraque saltem, adjectis fortasse 
etiam nonnullis rerum adjunctis, prout. suggerebat 
particularis affectus, hisce Sanctis Brixiz asseren- 
dis accommodatus. Et vero quam facundus suasor 
potensque orator sit amor patrie, ut Sanctos ad se 
trahat, sibi non debitos, notius est, et experientia, 
magistra, compertius, quam ut probari necesse sit. 
In memoriam revoca, quot machinis et ambagibus 
actum sit in Sanctis duodecim. Umbriz asserendis, 
de quibus in Tractatu. preliminari, mensis hujus 
tomo primo prefixo. 

9 Enimvero viv adducor, ut credam, sanctos 
Savinum et. Cyprianum ad. Brixienses pertinere, 
cum nemo ec antiquis Martyrologis , quod. sciam, 
eos Briaia tribuat. Annuntiationes Martyrologiorum 
dedimus num. 1, in quibus Sancti simpliciter refe- 
runtur, celato loco patrie aut palestra. Unde 
vero Romanum modernum annuntiet eos Briviz, 
non obscure, nisi fallor, colligitur e Baronii Nota- 
tionibus ad idem. Romanum. Martyrologium : ubi 
citat quidem Tabulas ecclesiz Brixiensis, dicens eis 
adstipulari vetera. Mss. ; verum quam. sape soleant 
fallere Tabula ecclesie particularis, quam anno- 
sam non raro mentiantur antiquitatem, non anti- 
quiores videlicet quam uno alterove seculo, puta 
decimo quinto aut -decimo sexto, argumento erunt 
ὁ, qu& contra pratensam vetustatem Actorum de 


183 


Sanctis. Umbriz tractantium, in dicto tractatu 
discutiuntur. Similis responsio quadrat Ferrario, 
qui post breve, quod habet, de Sanctis nostris com- 
pendium, asserit illud esse desumptum ez monu- 
mentis ecclesiz S. Afre, οἱ Martyrologiis antiquis 
ecclesie Brixiensis. : 

l0 Proinde non est, quod hic Brixienses jure 
nobis succenseant : cum. satis clare vel psi Brizien- 
868 scriptores mentem hic suam. indicent. Patritius 
Spini Brizianus, Canonicus regularis S. Salvatoris 
lib. 4 Historie Brixiensis Italice edite, non ausus 
eos Brixiz attribuere, sic fatur : Petrus de Monte, 
tum temporis noster Episcopus, credens illos 
fuisse nostros cives, jussit eorum festum ab in- 
colis nostris celebrari. Alii nihilominus conten- 
dunt, hosce Martyres cives nostros nom fuisse. 
Tum. decisione hujus controversiz in medio velicta , 
dicit se allaturum rationes eorum, qui illos Briziz 
abjudicant; quod sic exequitur : Dieunt itaque hos- 
ce Sanctos e nostra civitate oriundos non esse, 
Sed e castro Transalpino, dicto Bresse, haud 
procul a fluvio Rhodano : id quod clare habetur 
et ex historia eorum et ex nova tabula Francis, 
Tolomzeo adjuncta. Quia clarum est in ipsa hi- 
storia Martyrum fieri mentionem Rhodani, fluvii 
Transalpini, aliorumque locorum, ipsi contiguo- 
rum, et nullam fieri nostrorum ; tametsi in dicta 
historia vocentur Brixienses : id quo porro eve- 
nire dicunt non a Brixia civitate nostra, seda 
Bresse, castro, ut dictum, Transalpino : sicut 
etiam demonstrant Tabule supradietze. Et vero 
noster iste Episcopus affirmavit hosce Martyres 
fuisse cives nostros. Sed discernat prudens ju- 
dicium vestrum, quid in tali facto debeat teneri. 
Hactenus ille, satis indicans mihil certi se habere 
de prasenti controversia, fortassis etiam. rotundius 
suam expressurus sententiam contra Bririenses, si, 
salva eorum offensione, ausus fuisset. 

ll Jtaque si sancti Savinus et Cyprianus non 
sint Bricienses patria, unde ergo Brivienses pote- 
runt nominari? Non utique quod Brixia. ipsis pra- 
buerit locum palestra : id quod asserere non. aude- 
bunt. Bricienses ipsi, reclamantibus Actis, nec non 
FFayno in libro, qui inscribitur Celum. Brivianz 
ecclesia, ubi in Catalogo quarto, qui habetur pag. 
337, ponit illos quidem in δ΄. Aphra Martyres 
DBrivie, in Gallia apud Treviros ; sed id postea in 
additionibus ad Martyrologium .Bricianum | anno 
1665 edito correxit, corripiens Ferrarium in. Vitis 
Sanctorum Italie, tamquam perperam Brixice 
apud S. Aphram eorum corpora jacere tradat ex 
Indieulo forsan Sanctorum ad calcem Brixiani 
Calendarii posito, qui postea in hae parte cor- 
rectus est; cum apud Andree Saussayi Marty- 
rologium Gallicum legatur, coli apud monaste- 
rium Domus Dei in eodem oppido Confluento. 
Quisnam primus Sanctos hosce Brivie adscripse- 
rit, non habeo in promptu, unde determinem. Quid 
si tota. confusionis ratio orta. fuerit ex. cognomento 
castri, vulgo Bresse nuncupati, de quo supra ex Pa- 
tricio Spini ? Cujus nomen cum fere coincidat cum 
Brixia, Italie civitate, imo prorsus coincidat cum 
nomine Bresse, quo a Gallis vocari solet; non. mi- 
vum foret, hinc ortam fuisse primam causam san- 
ctos Martyres trahendi ad hanc urbem, castro, unde 
juata. opinionem pradictam dicuntur oriundi, pror- 
sus cognominatione consimilem. Sive igitur illam 
confusionem primus inducerit Petrus de Monte, 
Episcopus Brixiensis, quem. Ughellus ponit. vita 
functum anno 1457, ab Eugenio IV PP. in Bri- 
viensem Episcopum adlectum anno 1442, et deinde 
in Gallias, legatum de quo vide laudatum | Ughel- 


lum 


AUCTORE 
J. P- 


Brizienses 
appellandi 
patria 


aut loco pa- 
[estra. 


AUCTORE 
ΜΡ 


Eorum cul- 
tus : 


Acta Latina 
et Italica, et 
qua eo spe- 
etant. 


184 
lum tomo 4 Italiz sacra col. 554 εἰ ΤΌ ; sive in- 
quam, illam confusionem. primus induaerit pradi- 
ctus Episcopus, sive alius aliquis ; cum tota. Mar- 
tyrum. historia videatur. unice niti Actis apocryphis 
ac fabulosis, restat, ut nihil certi nobis relictum 
esse videatur prater solum. ipsorum. cultum Briziz 
in Italia, et Antiniaci in Gallia: de quo postremo 
loco constat ex Castellano, eos commemorante in Ad- 
ditionibus ad suum. Martyrologium Romanum. die 
xiv Junii in hac verba : 

12 Antiniaci (à Antigny) ad Vartimpam (Gar- 
tempe) in agro Pictaviensi S. Cyvranus (S. Cy- 
vran) confessor, Titularis ecclesize unius abbatia- 
lis Pictavii, ubi vocatur S. Cyprianus et ubi 
honoratur tamquam martyr et tamquam frater 
S. Savini. Apud Labbe loco infra citando pag. 666 
mentio fit translati. corporis S. Cypriani ad urbem 
Pictaviensem, [ad] quam juxta monasterium Or- 
dinis S. Benedicti in honorem S. Cypriani a 
Froterio Pietavorum Episcopo positum est anno 
Domini cuxxxvI1 : qui eidem monasterio donavit 
castellum suum, nomine Ludriacum, vulgo Lu- 
ray eum ecclesia in honorem S. Fercintz dicata, 
villam S. Maxentii prope Betinas, nec non alo- 
dium suum, et ecclesiam S. Severini de Millé. 
INec plura de ipsis dicenda suppetunt. aspectavi- 
mus quidem, prout dicitur in. Supplemento tomi se- 
cundi mensis Junii, ad diem xiv ejusdem mensis, 
ut laudatus. Castellanus nos. doceret, quidquid de 
S. Cypriani seu Cyvrani vita, setate ac cultu sciri 
per scripturam vel traditionem posset, pollicitos 
in Supplemento totius mensis Junii dignum ei 
loeum tribuere : quod cum ibidem factum mon. le- 
gam, nec postea. [actum resciam, signum est, novas 
notitias non superesse : qua si exstarent, haud du- 
bie submissz [uissent α diligentissimo et indefesso 
Sanctorum Gallie prasertim indagalore et vefosso- 
re, sexcentis locis a nobis laudato Claudio Castella- 
no. Suspicionem movimus superius, quando ageba- 
mus de S. Sabino quem habet. Usuardus, an non ea: 
uno solo conflatus esset duplez, addito eorum. alteri 
titulo Martyris : cum sit idem nomen (Savinus enim 
et Sabinus satis coincidunt); idem et territorium 
Pictaviense, in quo honorantur. Verum cum Savinus 
unus colatur Pictavii tamquam Martyr, et Sabinus 
Usuardimus ibidem coli asseratur tamquam confes- 
sor, neque aliquid solidi occurrat, e quo probari 
possit, confusionem. hic intervenisse ; censeo. relin- 
quendum tam. Martyrem quam. Confessorem in. sua 
possessione, atque adeo alterum. Sanctum ab altero 
distinguendum esse. 

18 Praeter Acta Latina, provime subnectenda, 
habemus alia Mss., idiomate Italico expressa, non 
melioris farine, quam Latina, qua per se patet, e 
prioribus esse transcripta vel ex hoc solo, quod pre- 
ces ad Deum a Sanctis directa, et variis locis in 
Actis Latinis infartz, ne mutato quidem idiomate 
Latino, Actis Italicis inserantur. Alia nonnulla, 
quz huc pertinent, jam dedimus in antecessum num. 
2. Ejusdem furfuris sunt Acta. Mss., que ad nos 
misit P. Chiflet, accepta e parochia S. Savini 
prope Dantesien. In "Thesauro novo Amecdotorum, 
non ita pridem edito ab Edmundo Martene, tomo 1, 
col. 151, datur Gausberti Abbatis praefatio ad Vi- 
tam SS. Cypriani et Sabini Martyrum, e. Ms., 
sicut notatur in margine, S. Cypriani Pictaviensis : 
ubi nihil reperio, quod huc transcribi. mereatur, 
quam forte unicum, quod dicit Auctor : Rogatu 
immo impulsu fratrum ccnobii laureati Martyris 
Cypriani Pietavorum, propter moenia siti, ejus- 
dem agonistee przeclarissimi ac ejus ipsius germa- 
ni certaminum gesta Savini, protensioris quasi 


ACTA SUSPECTA SS. SAVINI ET CYPRIANI MARTYRUM. 


narrationis, apimum duximus colligere scriptis. 

16 Labbe tomo 2 nova Bibliothecz manuscripto- 
vum librorum pag. 665 exhibet breve compendium. 
Passionis ex veteribus, uti adscribit, Legendariis 
Lemovicensibus ; sed quam non sit optima nola, ob- 
servat laudatus Auctor, ad calcem ita scribens : At- 
que hine patet, ab imperitis temporum seripto- 
ribus aut conficta aut saltem vitiata in plerisque 
fuisse Martyrum Acta. Ibidem subsequitur Passio- 
nis alterum compendium, nihilo etiam. melioris no- 
lz, sed ejusdem fere argumenti, Observat idem Au- 
ctor, horum. etiam Sanctorum meminisse chronicon 
Ms. Julii Flori anno 450 his verbis : Claruit eo 
tempore Germanus, Savinus, Cyprianus fratres, 
Asclepius, Valerius, cum aliis, quorum nomina 
ibidem videri possunt. His animadversis, nunc Acta 
ipsa. accipe. 


ACTA SUSPECTA 


Ex Lectionibus Mss. Officii proprii, in 
comnobio S. Catharins Brixie asser- 
vati. 


PROLOGUS. 


anetissimo Presulum Domino Asclepius, et 
Valerius presbyteri Salutem. Sancte Pater, 
qui digna sunt imitari, et alteri quoque seculo 
prodesse, Sanctorum trophza, stylo vel rustico 
qui digesserit, sibi mercedem a Deo mereri vo- 
lentibus, salubrem conferet medicinam. Victo- 
rias igitur pretiosorum Martyrum Savini, et Cy- 
priani, fratris sui, quibus ad calcem usque inter- 
fuimus, nos loqui par est; quia memoria dignae 
sunt, licet plebeo nos uti calamo ; ut vulga- 
ribus prosit. De pluribus pauca; sed tamen, Deo 
teste, verissima scripsimus. Quz: vestrz Sancti- 
tati offerre, dignum putavimus: ut qui illos ve- 
stra benedictione firmastis, eorum certamina ve- 
stra nunc iterum auctoritate vulgetis a. 


CAPUT I. 


Sanctorum in fide constantia ac 
tormenta. 


A's Incarnationis Dominiez cccorvrr Ladi- 
tio *, et Maximo in Amphipoli civitate Ita- 
lie consulibus anno sexto, tumultus gentilium in 
eadem provincia in idolorum eulturis repentinus 
exoritur. Nam cum pene omnes simulacris sacri- 
ficarent idolorum, tamen in Amphipoli 5 urbe 
Dionysii simulaero immolabant, credentes, se ab 
ipso vitam, et adjutorium accepisse, dzemoniaco 
errore seducti. Erant igitur duo fratres, stem- 
mate nobilitatis insignes, sapientia, sanctitate, 
fide, ac pudicitia precipui, de Brixia oriundi c, 
qui vicina erat Amphipoli, Savinus videlicet, et 
Cyprianus; qui quotidie pro defendenda sancte 
Trinitatis fide, quam in idolis annullabant; se 


ipsos 


D 


LECTIO 1. 


Auctorum 
fides in con- 
scribendis 
horum Mar- 
tyrum gestis: 


* Laodicio. 
in quos, 


idolorum. 
cultui 5656 
opponentes 


insurgunt 
Gentiles. 


LECTIO 1I. 


Proconsulis 
Wlerrogata, 
' 


€ 


et Martyrum 


DIE UNDECIMA JULII. 


ipsos murum, quamvis laicali militia cingerentur, 
omnibus opponebant ; salutarem Trinitatis trami- 
tem predicando, dicentes: Videte, et intelligite, 
quia non sunt dii, qui manibus fiunt: dimittite 
idolorum insanias, ddemonumque seductionem, et 
revertimini ad Deum vivum, Jesum Christum, 
Dominum nostrum, qui omnia ex nihilo cum Pa- 
ire condidit, sicut, Psalmista testatur, dicens: 
Quia verbo Domini cceli firmati sunt, et Spiritu 
oris ejus omnis virtus eorum. 

3 Qui in fine temporum per semetipsum homi- 
nem apprehendens, nos misericorditer redemit. 
Nam idola surda, et muta, et vana sunt : quce 
sibi prodesse non possunt, sed cultores suos sur- 
dos, mutos ae vanos reddunt, et ad inferni clau- 
stra perducunt. Christus enim unigenitus et pri- 
mogenitus seterni Patris Filius consubstantialis, 
et cozeternus, lux inaecessibilis nostras tenebras 
illuminat ignorantiz, et infidelitatis. Talibus er- 
go, et tam salutiferis admonitionibus non cessa- 
bant monere populum, tam in Brixia civitate do- 
mestica, quam in Amphipoli, quze ipsi, ut di- 
ximus, erat vicina Brixie. Sed populus his ad- 
monitionibus invidus, et contrarius anniversa- 
ria jam prefati execrandi idoli d Dionysii fe- 
sta, more consueto, sacrificare studebant lauda- 
bantque ipsum tripudiantes, et bacchantes ante 
idolum. 

4 Quinto autem mense ab execrabili przeseripti 
Dionysii festivitate, Laditius Proconsul venit 
Amphipolim Dionysio saerificaturus. Sequenti 
vero die nunciatum est illi, quod Savinus, et Cy- 
prianus fratres, [qui] venientes de civitate Bri- 
xia, dicunt se Christi milites fore, exturbabant, 
et sedueunt populum, afferentes novas doctrinas, 
et asserentes Christum Jesum mortuum hominem, 
et crucifixum, esse filium Dei verum, verum ho- 
minem, et verum Deum ; et ob id plurimi ab ido- 
lorum eulturis exturbantur. Insuper etiam ada- 
mantes Proconsulem deprecabantur : Si hoc illis 
indulseris, ut multi peragant, quod cceperunt, 
Domine Proconsul, omnes credent in Christum, 
et nostra vana reputabunt sacrificia, omnisque 
religio Dionysii nostri peribit. 

5 Nimis autem accensus furore Proconsul, se- 
dens pro tribunali in eminentiori loco urbis, jus- 
sit milites Christi sanctum videlicet Savinum, et 
Cyprianum adduci ad. se, et dixit ad eos: Dicite 
mihi: Unde estis, et quibus vocamini nominibus ? 
ut vestra prius cognita generositate, facilius ma- 
gicze artis vestrze secreta pandantur. Non solum 
enim non sacrificatis Dionysio, verum etiam, qui 
illi sacrificare volunt, seducentes illos, avertitis, 
et nescimus in qua fide, potestateve hoc facitis. 
S. Savinus respondit : Tu expers veritatis, vir- 
tutisque divinz, cur interrogas nos, cum omnem 
veritatem execrare contendis ? Sed compone prius 
mentis tuz cognitionem, et recogita, quis com- 
posuit te ex anima, et corpore, et intelliges veri- 
tatem : nam ego, et frater meus didicimus sacras 
litteras, in quibus invenimus, quia simulacra 
gentium, opera sunt manuum hominum, et nec 
Sibi prodesse possunt, nec alios adjuvare ; et quod 
patrocinia, quae in ipsis manere videtis, cum ip- 
sis semper vana peribunt. 

6 Laditius dixit : Video, quia in multiloquio 
vestro quid didicistis : sed tamen mendacio fidi- 
tis. Cui sanctus Savinus respondit : Multiloquium 
nostrum verum est, et ut veritatem agnoveris, 
attentius audi, quze dieimus. Re vera fidelibus 
suis per semetipsum Dominus promittit, dicens : 
Cum veneritis ante reges et prwsides, nolite co- 


Tomus im Julii. 


185 


gitare, quomodo, aut quid loquamini. Ego enim 
dabo vobis os, et sapientiam, cui non poterunt 
resistere omnes adversarii vestri : ideoque quia 
de Deo loquimur, multiloquium nostrum non ex 
nobis, sed ex Deo est. Deos quos colitis, sunt 
metalla, idola daemonibus consecrata, surda, uf 
diximus, muta, et vana. Laditius dixit : Lucra- 
bitis vobis vitam vestram, si sacrificaveritis. S. 
Savinus respondit : Lucrum nostrum est mori in 
Christo. Tunc converus Laditius ad B. Cypria- 
num, dixitili:: Ettu, o juvenis, quare non sa- 
crificas diis meis? Respondit S. Cyprianus : Ego 
tibi ex toto corde confiteor, quia non sacrificabo 
diis tuis, sed adoro Deum meum, Jesum Chri- 
stum, qui sedet in ccelis ad dexteram Patris. 

7 Dixit Laditius : Suspendantur, et exungu- 
lentur, et vapulentur ἡ a capite usque ad talos, 
quousque denudentur eorum ossa, et sic doceant 
ex se omnes non blasphemare deos, sed ut sa- 
crificetur illis humiliter. Milites vero Proconsulis 
Laditii, impiis parentes jussionibus, exungulant 
eos ; at illi, dum exungularentur, referebant gra- 
tias Christo, clamantes voce magna, ac dicentes: 
Domine Jesu Christe, qui regnas cum Patre sine 
fine, et radix justitia emicas ubique, ostende 
nobis servis tuis misericordiam tuam, et affer to- 
lerantiam passionis, et animi constantiam da 
nobis in certamine presenti in tuis sanctis prz- 
ceptis. Hzec autem illis dicentibus, et jam pedi- 
bus exungulatis, et graviter tortis, ita ut lictori- 
bus eorum carnes fere usque ad ossa pessumda- 
rentur, intereant ad hocspectaculum duo Presby- 
teri, Asclepius scilicet, et Valerius, qui immania 
cernentes Sanctorum supplicia, non audentes pa- 
lam, qui essent, ostendere, diu latuerunt. 

8 Inter hoc autem, quamquam minime vel- 
lent ἃ suppliciis cessare carnifices, jussit tamen 
execrabilis Laditius, etiam nolentibus Sanctis, 
eos a tormentis laxari. Post vero alacri vultu 
glorificando Deum adducti sunt ante conspectum 
Laditii; quibus Laditius dixit: Jam nune sacrifi- 
cate Dionysio, utliberemini a multis tormentis. 
Dixit ei B. Savinus : O stulte! Sculptile zeneum, 
arte hominum fabricatum, deum putas esse fa- 
ctum, sine sensu immobile? Patrator sceleris, non 
poteris nos a via veritatis avertere. Nonne jam 
vides, quia immutatum est corpus meum de pce- 
nis tuis; et non sentimus dolores tuos durissi- 
mos ? quippe inanis est virtus tua. Deus namque 
optimus, a nemine factus, omnia fecit ; deus ve- 
ro tuus zeneus, quem colis, ab homine factus, 
nihil facere potest, nec fecit. Tune dixit Ladi- 
tius ad B. Cyprianum : O tu juvenis Cypriane, 
quare non habes misericordiam de te ipso? San- 
ctus Cyprianus respondit : O Laditie, impudicis- 
sime hominum, quare non credis, et recognoscis 
deum tuum? 

9 Audiens hzc Laditius, jussit fornacem ac- 
cendi stuppa, et adipe, ita ut videretur flamma a- 
scendere usque ad cubitos sexaginta ; sicut quon- 
dam apud Babyloniam ad comburendos Dei pue- 
ros, Sidrae, Misac, et Abdenago, fecere Chald:i. 
Videns itaque Laditius validam fornacis flam- 
mam, jussit Sanctos Dei ad se adduci, et dixit 
ad B. Savinum : Sacrifica Deo Dionysio. Iterum 
autem dixit ei : Savine, in ea ccepisti pertina- 
cia mentis tuze, et duritia cordis, in ea perduras. 
Adest tibi parata poena, ut videas, et in te ipso 
experiaris, in ea magnam Dei nostri Dionysii 
ultionem. 


29 ANNOTATA 


EX MSS. 


ad eum re- 
sponsa ; ac 
tormenta, 

* Vapulent. 


e quibus 
laxati 


frustra ad 
idolorum 
cultum soli- 
cilantur. 


EX MS. 


n 
LECTIO III. 


Sancli ad 
idolum du- 
cti, 


oratione [a- 
eta 


C 


; dllud incre- 
pant 


186 
ANNOTATA. 


a Quid de hoc prologo sentiamus, docet Commen- 
tarius previus num. 4. 

b De hoc loco nonnulla. prefati sumus num. Ὁ 
dicti Commentarii pravii. 

c Quam debili ratione dicantur. Brixia. oriundi, 
pravie monuimus a num. 9 Commentarii. 

d Nulla veri specie asseritur, Italiam tum tem- 
oris, puta. medio seculo quinto post. Christum. na- 
tum, idolatria infectam. fuisse : de qua re. vide sis 
Commentarium pravium. 


CAPUT II. 


Idolum prostratum ; frustra tentata qo- 
vis tormentis Martyrum constantia. 


einde conversus Proconsul dixit : Acquiesce, 

D o juvenis, consiliis meis, et eris secundus 
in regno meo. S. Cyprianus respondit : Jam enim 
libi diximus, nos nullatenus diis tuis surdis, et 
mutis sacrificaturos. Si diis tuis sacrificaverimus, 
animas quz nobis ex divino collatze sunt; praece- 
pto, eum quibus in colis regnare debemus, pe- 
nitus amittemus; nam regno tuo omnimode de- 
votius carere optamus; quia mortale quod est, 
eum diis tuis pariter interibit; nam quidquid 
sternaliter moritur, pro certo perit, et transit. 
Sanctus vero Savinus prosecutus fratris sui ora- 
tionem, dixit ad Proconsulem : Vis scire certis- 
sime, Proconsul, quia, quem dicis Deum esse, 
Deus non est, sed sculptile, manu factum. Ladi- 
tius dixit : Maledietum non est sculptile, et ido- 
lum, quod non manu hominis, sed virtute Dei 
compositum est; virtus enim, qua in isto habi- 
tat, et sacrificia nostra suscipit, et duo confert : 
nam nobis adjutorium tribuit, et salvationem. 

11 Sanctus Savinus respondit : Vis ergo ut 
accedamus, et sacrificemus, ut per nostrum sa- 
crifidium ommis virtus Dionysii dei tui coram 
manifestetur? Laditius respondit: Volo ego, ut 
adoretis, et saerificetis et agnoscatis magnam 
ejus virtutem. Ingredientes igitur Sancti Dei 
templum, in quo erat idolum, muniti, et armati 
signo sancte crucis, quo diabolus vincitur, dixe- 
runt: Deus omnipotens, qui omnia tenendo im- 
ples, et implendo tenes, et omnia gubernas, nec 
loco contineris : qui diabolum a tua veritate àlie- 
num, in abyssum ignis z;terni religasti, et An- 
gelos sanctos, timentes tuz:e potentice magnitudi- 
nem, ne ullo modo usquam labi possent, in 
perpetua tui luminis claritate solidasti ; qui apud 
Babyloniam elandestinum Beli idolum per Da- 
nielis prudentiam, vanitatem patefaciens, reve- 
lasti: qui somnium Regis per eumdem Danielem 
iypice propalasti; qui obezecatum Pharaonis fu- 
rorem in profundum maris demersisti ; qui Moy- 
sem servum tuum orantem exaudisti, et per vir- 
gam, tuzeque jussionis signum, fontem aquarum 
de petra produxisti. 

12 Tu qui es, qui eras, et qui venturus ad ju- 
dicium crederis extremum, Rex :eternus, te de- 
precamur, veni invocatus in adjutorium nostrum, 
et ostende eis lumen justitiz, qui veritatem tuam 
mendacium autumant, ut veritatem tuam agno- 


ACTA SUSPECTA SS. SAVINI ET CYPRIANI MARTYRUM. 


scant, sciantque quia tu es, qui in eternum vivis, 
et sempiternus ubique ades; per Filium tuum, 
Dominum nostrum Jesum Christum exterge cali- 
ginis errorem, quem homines in hoc idolo patiun- 
tur, et absterge. 

13 Hoe autem cum dixissent, convertentes se 
contra idolum, voce magna clamabant : Infru- 
ctuose, czce, inanis, mute, surde Dionysi, adju- 
ramus te per magnum, et gloriosum Christi 
nomen, qui in altis habitat, ubique regnans, ut 
corruas de solio, in quo constitutus appares, et 
ad terram prosternaris : quatenus per hoc homi- 
nes agnoscant, qualis, et quantus in te error 
occultus inhabitat. Statimque factus est terree 
motus, et cecidit idolum, quod erat sculptum in 
honorem Liberi patris Bacchi, id est Dionysii ; et 
versum est in pulverem, ita ut ommes, qui ade- 
rant, infideles fugerent, ac territi, quod factum 
fuerat, mirarentur. Tunc dixit B. Savinus ad 
Laditium : Ecce idolum tuum, quod homines in 
sinceritate mentis suz (qui a Deo conditi sunt) 
vivere naturaliter cupientes, incredulitatis errore 
demergebat; quia terrenum est ad terram cor- 
ruit. Descende nunc, et collhge pulverem ejus, 
qui vel modo cognosces in quantis ignorantic 
demersi eratis antea tenebris. 

14 Contristatus vero Laditius propter statuam 
Dionysii erutam, jussit eos in fornacem ignis ar- 
dentis, quam paraverat, introire. Cum vero in- 
gressi fuissent SS. Savinus, et Cyprianus fratres 
caminum ignis ardentis, in medio eorum visus est 
tertiüs, cujus vultus candorem solis exsuperans, 
fulgore proprio fulgorem flammarum omnium 
offuscabat. In medio vero fornacis quasi vernanti 
in gramine constituti, uno ore dicebant : Gratias 
tibi agimus, Domine Deus patrum nostrorum, qui 
nostri reminisci dignaris, ut cognoscat Procon- 
sul, quia non sunt dii, qui manibus fiunt, et quia 
tu potens es de camino ignis ardentis nos eripe- 
re, sclantque, qui astant, quia tu es Deus verus 
in colis habitans, et per secula regnans. 

15 Dum autem hzc perorassent, statim exun- 
dans flamma fornacis arripuit Laditium Procon- 
sulem, eosque, qui cum eo asítabant, infideles 
viros circiter sexaginta ', et ita penitus exussit, 
ut corpora eorum nullatenus. recolligerentur, 
quoniam ira Dei consumpserat eos. Cumque hoc 
factum fuisset, omnes exterriti sunt per circui- 
tum ; et videntes Sanctos Dei illzesos de fornace 
exisse, in tantum, ut nec indumenta eorum odor 
ignis attingeret, laudabant, magnificabantque 
Dominum in commune, dicentes: Nune cogno- 
scimus, quia magnus est Deus, quem Sancti prze- 
dieant Savinus, et frater suus Cyprianus ; qui 
eripuit eos de camino ignis ardentis. Thelarius 
vero quidam princeps, furoris ardore succensus, 
jussit eos retrudi in carcerem. 

16 Post igitur dies viginti sex venit Procon- 
sul, nomine Maximus, audiensque a militibus 
Laditii, qui evaserant de flamma, quz per ora- 
tiones beatorum Virorum gesta fuerant, atque 
cognoscens perditionem Laditii Proconsulis, valde 
indignatus est. Altera die consilium cum suis egit 
militibus, ut eos perderet. Erant enim Sancti 
magnifieantes, et glorificantes Deum intrusi in 
carcerem. Deinde post dies tres adventus sui 
accessit Maximus Proconsul ad perdendos eos, 
sedensque in throno judiciario in loco, qui dici- 
tur, Forus, jussit sibi Sanctos Dei exhiberi, et 
ait ad B. Savinum Proconsul : Dic mihi, qui et 
statis tempore, et prolixior es corporis quanti- 
tate, quo censeris nomine? (erat nempe B. Savi- 


nus 


et proster- 
nunt; 


ideo in for- 
nacem im- 
mittuntur, 


ftamina ty- 
rannum cum 
suis combu- 
rente, et 
Martyresnon 
tangente. 

* Alibicen- 
tum sexa- 
ginta. 


F 


Proconsuli 
Maimo st- 
stuntur : 


a quo inter- 
rogati, minis 
[rustra ter- 
riti : 


B 


LECTIO Iv. 
idolum con- 
temnunt. 


Tyrannuy; 
d [rugeg 
Teducere vo- 
lunt ; 


DIE UNDECIMA JULII. 


nus statura procerus, terribilis visu, venusta et 
acerrima facie, decenti corpore, et mente beni- 
enissimus). a 

17 Sanctus Savinus respondit : Si nomen meum 
mequeipsum volueris agnoscere ; prius [cognosce] 
quia pater, nomine Magnus, et mater mea Tacia, 
me habentes, vocaverunt Savinum, sicque ab ipsis 
educatus crevi, nutritus sic, et ab ipsis cunabulis, 
saeris litteris, utpote carissimus filius eruditus. 
Deinde dicit Maximus ad B. Cyprianum : Et tu, 
quo nomine diceris? Qui respondit : Cyprianus 
vocor ; sumus namque fratres de uno patre, et 
de una matre geniti. Audiens hzec Proconsul, ait : 
Quali vos de genere dixistis esse in vita? S. Cy- 
prianus dixit : Jam tibi dictum est; quia pater 
noster Magnus ter consul, de sacrata, et magni- 
fica civitate Brixia peragens przefectoria digni- 
tate consulatum. Mater autem nostra zeque con- 
sulari de matre sua Logadia orta est. Ad hcec 
Maximus dixit: Animadvertite enim, quia de 
insigni propagine fratres estis : verumtamen si 
non adoraveritis deum Apollinem, ambo estis di- 
versis poenis, et cruciatibus puniendi : exhibeam 
namque vos ad devorandum feralibus bestiis. 

18 Tune dixit ei B. Savinus : Non timemus 
minas tuas. Rursum ad eos inquit Proconsul: 
Quare non timuistis comminuere magnum deum 
Dionysium? Nam simulacrum dei Dionysii com- 
minuistis ; et insuper consuetudinem sacrificio- 
rum evaeuastis. Sanetus Savinus respondit : Nos 
non idolum Dionysii comminuimus, neque ami- 
cum Imperatoris Proconsulem igne consumpsi- 
mus; neque etiam idolorum sacrificia evacuavi- 
mus. Sed Christus suis triumphans in Sanctis, 
qui nos de camino ignis illzsos eripuit, per ora- 
tiones servorum suorum inimicos veritatis ad 
nihilum reduxit. Iterum blanda ccepit proconsul 
Savinum voce mulcere, inquiens : Savine, quare 
non adoras Apollinem, qui omnia nutrit? Ut vi- 
vas, te hortor. S. Savinus respondit : Et tu, o 
Maxime, quare non credis, et adoras Dominum 
tuum, qui quarto die creavit solem, et lunam, et 
fecit te? Tune Maximus inquit ad Cyprianum: 
Obliviscere vel tu stultitiam,o Juvenis, et accede, 
ut sacrifices Deo Apollini, ne pessime crucieris, 
etpereas. S. Cyprianus respondit : Male enim 
excessero, si oblitus fuero benignitatis, et pro- 
tectionis Dei mei, et adhzesero illis, qui non sunt 
dii. Deinde dixit B. Savinus: O ineredule, pu- 
tasne illum idcirco seducere ; quia vides in junio- 
ribus annis? Ego tibi pro illo assero, quia frater 
meus non adorabit dominum tuum, nisi prior 
adoravero ego. Noli insanire, Maxime, et noli 
reminisci priscorum malitiam consulum. 

19 Proconsul dixit : Et tu, noli confidere in 
tuis magicis artibus, sed age more antiquorum 
prudentum, et sacrifica patienter deo Apollini. 
S. Savinus dixit: Non tu potius insanis, Procon- 
sul, per artem diaboli, quando illud nos adorare 
jubes, quod nec se movere potest, nec sentit? Ne 
memineris incireumcisee mentis Laditii, perditi 
per exacerbationem su: atrocissimv mentis. 
Attende autem ad perfectionem Dei, quam super 
nos factam abunde recognoscis, et effugies poenas 
illorum, quos perditos in igne novisti, et deinceps 
cave, ne male puniaris, cum de hac vita exieris, 
in tormentis. Maximus vero audiens hse, in fu- 
rore rursum invectus, jussit eos super rotas 
extendi, et vinciri, ut dum rots volverentur, 
$orum corpora dissecarentur. Sanctus autem 
Savinus in rota extensus, dicebat : Quam duleis 
est dilectio tua, Domine, qui etiam malignas ho- 


187 


minum mentes non respuis ; sed ad plenitudinem 
protinus admittis! Faciat immensa pietas tua, ut 
per rotarum, quz perferimus, in carne suppli- 
cia, pervenire mereamur ad animarum remedia 
nostrarum, sitque merces nostra ante te in colo 
reposita. 

20 Tune ait ad Proconsulem : Festina, Pro- 
consul, perduc nos per hunc semper desiderabi- 
lem nobis martyrii triumphum ad supernorum 
consortium Angelorum. Perage voluntatem patris 
tui diaboli : nam nobis vivere Christus est, lu- 
crum vero est mori in confessione ejus. Volven- 
tes autem rotas carnifices, membra eorum se 
dividere posse putabant; sed dolores in Sancto- 
rum membris, ut cogitabant, minime przvalue- 
rant. Sanctus vero Savinus, in certamine adhuc 
constitutus, conversus ad Dominum, dixit : Omni- 
potens Christe, pudicce mentis largitor, adjutor, 
et liberator, ac Redemptor noster, gratias tibi 
agimus, et ut obstrictos in ligno, de ligno nos 
recipere digneris oramus. Da nobis constantiam 
certandi contra diabolum; quia tu es Deus, qui 
mentes sanas solus agnoscis, ne przevaleat in nos 
mens Proconsulis impudica; quoniam magnum 
est nomen tuum timentibus te. Hzc cum dixisset, 
illico solutze sunt rotze, Sanctique Dei incolumes 
pariter evaserunt. 


CAPUT III. 


Liberatio e carcere; "profectio in Gal- 
liam ; mortuus vite redditus ; ceci 
illuminati ; plwrimorumque conver- 
sio ; martyriwm. 


M autem pluribus tante illorum pas- 
ΠΗ͂ sionis tolerantiam, Christumque laudanti- 
bus, Maximus Proconsul acerrime tristabatur, 
eo quod illos vincere non posset, se victum ab 
iliis considerans, jussit eos recludi in carcerem. 
Post dies denique tres jussit sibi eos de carcere 
exhiberi, przecepitque, ut ante amphitheatrum, 
ubi bestize decubabant, apponerentur. Erat autem. 
lezna mire magnitudinis in parte amphitheatri 
clausa cubiculo, et in parte altera duo leones, 
qui jussi sunt per tres dies, et noctes sine pabulo 
custodiri, ut Sanctos Dei fame rabidi celerius 
devorarent. Adducti autem ante anphitheatrum, 
sedente Maximo pro tribunali, in porta civitatis 
Amphipoli coram omni populo ejusdem civitatis 
jussi sunt, ut ingrederentur amphitheatrum, qui 
tranquilla mente, et alacri vultu summa celeri- 
tate, utpote incolumes, ultro euntes ad palmam 
ingressi sunt amphitheatrum. 

22 Tune dixit Proconsul : Nonne videtis, quam 
hilari vultu viri illi currunt ad mortem? quod 
etiam omnes alii, qui aderant mirabantur. Duo 
itaque venatores magistri bestiarum, facto si- 
lentio, ad devorandos Dei Sanctos, dimiserunt 
primo lezenam ; que dimissa vehementer rugiens, 
nimia fame turbata, quasi przedam, quam desi- 
derabat, captura, magno impetu e cubiculo 
egressa est, intuensque Sanetos Dei, omni amis- 
sa ferocitate, cecidit ad vestigia Sanctorum et 
blandimento eaudze omnem se famis furorem 
deposuisse gaudebat. Accedensque per unam fere 
horam non cessavit sudores pedum Sanctorum 


per- 


EX MS. 


sed is, in ra- 
biem actus, 
novis suppli- 
ciis eos ad- 
dicit. 


LECTIO v. 


Sancti Mar- 
tyres 


Ε 


feris obji- 
ciuntur, qua 
pedes San- 
ctorum lam- 
bunt ; 


188 


perlingere. Videntes autem magistri leonum, 
quod nullatenus illos invadere preesumit, post 
leznam dimiserunt duos similiter jejunos leones 
per tres dies fame maceratos, qui ovibusetiam mi- 
tiores prostrati solo, Sanctorum pedum sudores 
eodem modo, sicut lezna, lingere non cessabant. 

23 Intelligentes ergo magistri bestiarum, quod 


EX MS. 


similiter e 


QUEDA diod- nequaquam a lecna, neque ἃ leonibus lederen- 
rantur; tur, ipsos leones revocare cceperunt, utque intra 


caveas suas sese reciperent hortati sunt. At illi, 
adoratis Sanctis, pariterque conquiescentes, ad 
voces venatorum adhue jejuni, cubicula sua re- 
petierunt. Quod vigilanti intuitu conspicientes 
astantium caterve, more vulgarium insanientes, 
confusis vocibus clamabant, dicentes : Si isti ma- 
lefici, et magi, bestiarum incantatores interfecti 
non fuerint, non solum dii, quos orbis terrarum 
colit, sed etiam omnis nostra provincia peribit. 
Ei dicebant ad Proconsulem : Jube iterum in 
carcerem illos recludi, qui tamdiu ibi serventur, 
quousque fame deficiant. Itaque jussit eos rursus 
in carcerem mitti, precipiens ezementariis, ut 
B calce insolubili carceris ostium obserarent. Qui 
jussa percipientes, inclusis in carcere, maceria 
ostium obstruxerunt. Igitur cum per tres dies, 
et noctes temporali pabulo jejuni, sed Spiritus 
sancti cibo refecti essent, Deum in carcere depre- 
cantibus extemplo illis Angelus apparuit, et 
exhortans eos dixit : Egredimini securi de car- 
cere, et pergite pariter in partes .Gallie, ubi 
seterno quieti$ gaudium, quod meruisti, a Domi- 
no accipietis. Moxque divisus paries in dexteram 
scilicet et lzevam exeuntibus aditum patefecit. 

24 Egressi sunt ergo S. Savinus, et S. Cypria- 
nus in initio Kalendarum Junii ad preceptum, 
et votum Angeli, de carcere; aecersitis duobus 
presbyteris Asclepio, veluti et Valerio, in partes 
Galli: perrexerunt. Secuti sunt. eos autem prze- 
nominati duo presbyteri ; ut non tam longa iti- 
nera, quam etiam passiones illorum imitarentur. 
Venientes itaque ad Cisalpes Penninos, super 
Rodanum fluvium rapidum, refectionis causa, 
more itinerantium consederunt. Tanta denique 
virtutum, et miraculorum fama Sanctos Dei pre- 
cellebat, ut ex vicis, et oppidis, urbibus, et pagis 
ad requirendos, et visendos eos, undique semper 
C ingens homimum multitudo concurreret. Unde 
accidit, ut mulier quzedam, Emixenia nomine, 
adhue gentilis, eujus filius unieus paulo ante de- 
fecerat, arrepto mortuo, permixta turbis ad ripam 
Rodani, ubi indultu corporum. Sancti consede- 
rant, convenerit : et provoluta illorum pedibus, 
immensis ploratibus clamare coepit, et dicere : 
Scimus et vos excelsi Dei amicos fore, et precibus 
vestris apud ipsum multa impetrasse. Deprece- 
mur, obsecro, pro totius mez spei unico meo 
filio. Si mihi ipsum precibus vestris restitueritis;; 
Deo vero ipsum, meque dieabo. Prostravitque se 
solo cetera hominum multitudo, et ut fletuum 
mulieris misererentur, expectabant. 

25 Beatissimus igitur Savinus, tenerrimis 
mulieris, ac turbarum fletibus motus, verbum 
faciens ad populum, ut Dominum Jesum toto 
cordo perquirerent, prostratus in terra, aliquan- 
lisper oravit dicens : Tu Deus optimus, qui cc- 
lum et terram omnipotentia tua solidasti, et sin- 
gulariter coelum syderibus decorasti, terramque 
ad gloriam nominis tui hominibus adornasti, tuam 
immensam clementiam deprecor, resuscita, hunc 
mortuum, et per hoc tuum miraculum in hac 
provincia tibi populus, qui per divina " errorum 
currit, eumuletur multus. Hzec dicens erexit se, 


et inGalliam 
pergunt ; 


ubi Savinus 
Deum pre- 
catus, fitium 
unicum mor- 
tuum, matri 
vivum resti- 
tuit. 


* devia. 


ACTA SUSPECTA SS. SAVINI ET CYPRIANI MARTYRUM. 


et in defuncti ora conversus, apprehensa ejus 
manu dextera, allevavit eum, vivificatumque uni- 
cum maíri sue puerum reddidit : qua statim 
cum puero baptismum: consecuta, Dominum Je- 
sum felici devotione sicut promiserat, majorique 
affectu sequebatur. Tantam enim gratiam Domi- 
nus contulit servis suis, ut per eorum orationes 
in conspectu omnium, qui aderant, tres ibi illu- 
minarentur czci a nativitate, et duo claudi eri- 
gerentur. 

26 His ita, tribuente Domino, peractis, ne 
diu de imperata, et annunciata Domini jussione 
per Angelum tardarent, coeptum exequentes iter, 
transeuntes apud Lugdunos, tandem Burgundice 
ulteriorem pereurrentes, ad civitatem Antisiodo- 
rum pervenerunt, admodum beatissimum Ger- 
manum α Episcopum visere cupientes. Erat au- 
lem tunc temporis eadem in urbe gloriosissimus 
Antistes Germanus, qui cum B. Lupo ὑ Trecassi- 
norum Episcopo de Ibernia trans oceanum mare 
Scotorum, vel Britonum ulteriore insula, ubi ad 
reprimendum Pelagianorum Hzreticorum perfi- 
diam, a summo Roman: Sedis Apostolico diro- 
ctus fuerat, eodem tempore revertebatur. Dei 
igitur providentia, dum eumdem quzrebant, in 
itinere obviantes, retulerunt omnem sui certami- 
nis agonem, quem a Laditio pertulerant. Qui eos 
confortatos, ut in proposito, quod Domino pro- 
miserant, permanerent voto, beatissimum Savi- 
num secum retinere volebat; quem cum ad id 
flectere non valeret, fratrem ejus exorabat Cy- 
prianum, quatenus secum perseveraret. 

2T Sed B. Savinus potius Domini, quam solius 
hominis parere jussionibus felicius fore reputans, 
quemadmodum, ut in partes Gallizte tenderet, a 
Domino admonitus esset per Angelum, B. Ger- 
mano familiarius enodavit. Tune B. Germanus 
eorum acquiescens voluntatibus, per tria fere mil- 
liaria cum eis est profectus, et eis sanctificatis 
suis felicibus benedictionibus, regressus fuit. At 
illi undique per beatissimum Germanum solidati, 
benedictionibusque firmati, ae Spiritu sancto re- 
pleti, viam, quam ceperant, peragebant. Et 
transito Ligeris fluvio in partem ulteriorem pagi 
Turonici pervenere. 

28 Comperiens igitur infelicissimus Proconsul 
Maximus, mirabiliter illos exiisse de carcere, et 
quod, fama vulgante, partes Galli» expeterent, 
nec non reminiscens diminutionem Dionysii dei 
sul, ae intrinseco dolore tactus, videlicet pro ex- 
tinetione agnati sui Laditii Proconsulis, per exe- 
crabilia deorum suorum numina testatus est, se 
eos judicaturum ; et quod numquam Amphipoli in 
partes rediret, nisi prius Sancti Dei ab ipso ca- 
pitibus plecterentur. Cum ducentis igitur arma- 
tis viris, per quecumque loca perquirens, ubi 
hospitii gratia devenere, eos persecutus est. Jam 
enim preedieti duo fratres cum duobus illis Pre- 
sbyteris in pagum Pietonum pervenerant, ad lo- 
cum videlicet, qui dicebatur Confluentüm c, ubi 
fluvius Gartimpe in fluvium defluit Chorosz *, 
nune vero ipse locus nuncupatur Exuentium, qua 
longa fatigatione lassi, resederant haud longe 
ab eodem confluentium fluminum loco, uno vide- 
licet tantum milliario. 

29 Tertius fluvius, dictus Ingla d, influit su- 
perius in Gartimpam , ad quem ex supradicto 
loco, in quo quieti indulserant, venientem vide- 
runt Proconsulem Maximum cum ducentis satel- 
litibus Italieis sese prosequentibus e. Beatus au- 
tem Savinus, et Cyprianus, frater suus, suis re- 
cognitis hostibus, per quod transire flumina 


valerent 


D 


LECTIO γι, 
Proficiscun- 
tur ad S, 
Germanum, 
Episcopum. 
AL ulissiodo- 
rensem, 


ü 


inde Turones 
versus : 


. 


inde rursum 
alio; 


F 


C 


* Crosse, 
vulgo Creuse. 


d 
proconsule 
Maaimo ut 
Gallias £05 
insequente : 


e 


DIE UNDECIMA JULII. 189 
A valerent, ingeniti " extemplo terree, Dominum de- .32 Beatissimus vero Cyprianus Martyr diver- — Ex ws. 
flexis geni-. precabantur dicentes : Domine Jesu Christe, qui sis pcenis, et exquisitis cruciatibus tentus, in prze- Ea o enim 
pus. liberasti filios Israel de manu Pharaonis, et ad- libata Antiniaci villa, et vico, capitali sententia ejus adver- 3 
duxistiillos per medium maris sicci, da nobis pridie Idus Julii hominem exuit ; sicque victor, et dg udi 
auxilium hec flumina transeundi, ut eripi me- — Martyr ad Christum migravit, et felicem perve- TRES 
reamur ab his hostibus, et ad loca, quo nos per- nit ad palmam sub imperatore Martiano L, qui k 
venire jussisti, perveniamus. Cum heec autem hunc Proconsulem direxerat ad occiduas partes 
fortius perorassent, surgentes ab oratione, nova  !n Christianorum persecutionem, qui ultione di- 
contra illos navis in littore apparuit, unde Deo vina etiam subsequente, ut par erat, amisit vi- 
gratias referebant, ipsamque intrepidi ingredien- tam cum spiritu. Cui. Leo successit in regimine 
tes, intuentibus Italis sine nauta et remige inco- major, ipse vero Maximus Proconsul, et quicum- 
lumes in alteram ripam pervenerunt. que cum ipso remanserant, de exercitu suo, ar- 
a quo com- 30 Maximus vero Proconsul, et qui cum ipso repti ἃ daemonibus, quidam fluminibus, quidam 
prehensi, ^ erant, natabundi de periculo emerserunt, Sanctos lucis, ac saltubus se ipsos insanientes dederunt, 
HR eru: Dei velocius persequentes, apprehenderunt eos alii se ipsos propriis mucronibus confoderunt ; 
ro, lum €l-.— super fluvium Gartimpef vir Kalend. Junii, inlo- sicque factum est, ut nec ipse Maximus, nec de 
n." eo, vel villa, cui prisca vetustas indiderat nomen — ejus comitatu remanserit vel unus, qui in parte 
Cirescus ^, ab Antiniaco villa videlicet vel vico, — Hesperic regrederetur. Loca vero, quz S. Savi- 
ἘΠ Ce- wno milliario 4. Comprehensos vero perduxerunt nus, et frater suus Cyprianus, Domino jubente, 
4 in unam ipsius fluminis insulam contra predium, expetierunt, et que de propriis corporibus, Do- E 
9? quod dieitur Psellis ἢ, ubi eos diversis affecere mino tribuente sacrificaverunt, creberrimis nunc 
B tormentis. Accidit autem dum torquerentur, ut usque ad gloriam nominis sui Dominus, per in- 
quidam energumenus, quem Spiritus nequam in- tercessionem eorumdem Martyrum exornat mi- 
vaserat, insaniens affuisset. Dixit ergo Maximus  raculis, in quibus recipiunt czeci visum, claudi et 
ad sanctum Savinum : Savine, quare non operaris  paralytici gressum, munditiam energumeni, di- 
virtutes, quas in Ausonia operabaris, ut ejicias —versisque immorbati infirmitatibus, salutem ex- 
in nomine tui Jesu Christi dzemonem, qui hune  cipiunt. ZEgri enim corde, zgroti vero corpore 
hominem inhabitat, ipsumque crudeliter sauciat?  mundantur, prestante Domino nostro Jesu Ohri- 
Tune S. Savinus elevatis parum oculis ad ccelum, sto, qui semper suis glorificatur in Sanctis, et 
dixit : In nomine Christi crucifixi, quem prze- vivit cum Patre, et Spiritu sancto per infinita 
dico, et przedicavi, et quem fideliter adoro, sem- secula seculorum. Amen. 
perque adoravi, quem desidero, et pro ejus no- 
mine mori exopto, tibi precipio immunde Spiri- 
tus, exi ab hioc homine, qui ad similitudinem Dei 
factus est, et amplius ne preesumas invadere il- ANNOTATA. 
' lum. Moxquespiritusnequam egrediens, sanum ho- 
minem, locum vero spurcissimum fcetore reliquit ; 
qui statim baptisma consequens, sanus abscessit. a Obiit sanctus Autissiodorensis prasul Germa- 
comites Pro- 91 Videntes vero comites Maximi, statim — nus anno 448 aut 449 ; de quo Martyrologium Ro- 
conis Mt-. Dromptissima devotione venerunt ad fidem, et u& — manum die 31 Julii. 
pli- ὁ ὃ ξ "ΩΣ An : S IL ΠΣ 
santur; ipse 1n nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti ba- b Agi de illo poterit die 19 hujus cum Martyro- 
Me NIS püzarentur, B. Savinum humiliter coram ommi- logio Romano. 
truncatur — bus flagitabant. Cum ergo B. Savinus in hisba- “Ὁ Confluentes vulgo Confoulens, Conflans, op- 
ΤΣ quinto pto Gili i Vorhang ed imt 
bus. Idus Julii capite plexus est; ipsique, qui bapti- Jablextomo: e Biblithsta M ELTERN P 
C zari deprecabantur, decem viri a suis commilito- ey LER LM 
: δὰ E zi ἢ . est prope oppidum de la Rocheposay, quod Brose 
nibus pariter decollati sunt : nec dubium, quin fluvio adjacet. 
sanguine proprio baptizati sint, qui redemptio- d Vulgo l'Anglin. 
nis baptismum in nomine sanctze Trinitatis fide- e Non esse hoc credibile pravie monuimus 
liter exquirebant. Reliqui igitur tenentes beatum — wm. 6 Commentarii. 
Cyprianum, et duos Presbyteros Asclepium, et f Quam iterum. hac omnia : et. apparitio navis 
Valerium, perduxerunt illos trans fluvium in vi- in qua sine T ^mige et nauta transfretant Martyres ; 
cum, qui dicitur Antiniacus. Sed due Presbyteri, €! prosecutio Maaimi eos comprehendentis, parum 
nocte eadem erepti de manibus eorum, Asclepius sint verisimilia, monuimus dicto num. 6 Commen- 
videlicet et Valerius, venerunt nocte ad corpus fau dei Ἐν. yer ΒΡ tari 
B. Savini Martyris, et transportaverunt illud ab π AED E kn am id 
insula, ubi jacebat, quz erat contra villam Pro- DEUS "Heanx: D oppidum S. Savini et 


* Psellis. 
i 


sellis ", in montem, qui nuncupabatur ad tres Cy- 
pressos i, ubi fuerat olim ecclesia, in tempore 
paeis constructa, in honorem S. Vincentii mar- 
tyris ; sed jam tune Wandalica persecutione de- 
serta apparebat. Ibi ergo sepelierunt gloriosissi- 
mum corpus S.. Savini. 


Antiniacum, ut dicitur apud Labbe. 

i Tres-cypressi, Aodie Mont Saint-Savin, ut 
legitur apud Labbe, parum. distat ab oppido S. Sa- 
vini. 

k Ea procul amovimus α religiosissimo Impera- 
tore supra num. 6 Commentarii pravii. 


— OO D — 


DE 


J. B. S. 


CIRCA ANNUM 
DC. j 


Ex Menolo- 
giis Scolicis 


aliisque mo- 
numentis, 
cultum ha- 
buisse osten- 
ditur. 


p 


Majoris et 
Leslei de 
ipso testimo- 
nia. 


190 


ACTA SANCTORUM. 


DE S. DROSTANO CONFESSOR E 


IN SCOTIA. 


Ex monumentis Scoticis. 


homas Dempsterus, alibi in. hoc Opere nativis 
suis coloribus depictus, de S. Drostano 
meminit in. Menologio Scotico ad diem 1x 
Novembris his verbis : Drostani monachi, 
regis Eugenii avunculi ; et rursus xiv Decembris : 
In Scotia ad S. Andream, Drostani monachi, 
nulla usquam reddita vatione, cur diversis illis 
diebus et diversa phrasi Sanctum. ita. anmuntiet ; 
sitne unus, an gemini synonym. Crediderim ego, 
virum multarum rerum consarcinatorem, hac omnia 
pro suo ferme arbitrio disposuisse ; et ea tamen Fer- 
rario digna visa sunt, quz Catalogo generali iisdem 
prope verbis insererentur, quod. et alibi parcius ab 
ipso factum optaremus. Aliter censuit Camerarius, 
nescio an majori fultus auctordate, quam hic sequi- 
mur, dum S. Drostanum hoc die collocavit, male 
eum vocans Drastanum. jus verba sunt : Sanctus 
Drastanus, abbas et confessor : de quo plerique, 
presertim Lesleus lib. 4 historie, et Major 
lib. 2; sed qui constanter Drostanum sew Dron- 
stanum, non Drastanum legunt ; quemadmodum et 
ceteri qui de ipso loquuntur, tamquam de vero San- 
eto, qualem non videtur agnovisse Wion, ipsum inter 
filios regum monachos connumerans, quorum 
locus professionis ignoratur, ZLigni vitz lib. 4, cap. 
20, quamvis de cetero in. profundendis Sanctorum 
titulis satis munificus. 

2. Howc dubium ingessere, tutumne esset, Sancto 

non usquequaque indubitato, locum. hic tribuere ; 
verum cum, Sirino teste, memoria ejus habeatur 
in sape alias citato Breviario Aberdonensi, ex quo 
brevem historiam ipse refert, infra. subnectendam ; 
Dempsterus vero in historia ecclesiastica gentis Sco- 
torum mum. 375 consensum ecclesiarum Scoticarum 
appellet ; postremo cum in utraque editione Marty- 
rologii Anglicani, auctore Wilsono, ad hunc ipsum 
diem consignetur ; putavi hac ad cultum. S. Dro- 
stano asserendum utcumque sufficere. Sic habet 
Wilsonus, per Sirinum latine redditus : In Scotia, 
commemoratio S. Drostani confessoris, qui in 
eodem regno natus e regio sanguine, et Aidani 
regis avunculus existens, in juvenili zetate spre- 
vit mundi vanitates, ibidem monasterium ingres- 
sus, S. Benedieti habitum suscepit; in quo statu 
adeo in humilitate et perfectione excelluit, ut in 
Scotia Albiensi et Hibernia celeberrim:e fame 
fuerit, donee plenus sanctitate et miraculis, diem 
clausit eirea annum Christi pc ; ubi multa fuere 
antiquitus altaria et sacella in ejus honorem 
dieata. Mirum est, postrema hac verba abesse in 
posteriori. Wilsoni editione anni 1640. 

3 Ridet Sirinus Ordinem. Benedictinum hic a 
Wilsono seculo v1 in Scotia repertum, ubi. eousque 
recte ait, maxime floruisse regulam sancti Columbae 
Hiensis ; et certe inter Benedictinos S. Drostanum 
non agnovit Mabillonius. Ceterum. ad sanctitatis 
commendationem accedunt popularium. scriptorum 
testimonia. Ac primum Joannis Majoris lib. 2 de' 
gestis Scotorum cap. 7, sic loquentis : Aidanus 


Scotorum rex sie de morte S. Columbae doluit, 
quod parum supervixit ; cui Eugenius in regno 


successit. Hujus temporibus S. Drostanus, regis ἡ 


avunculus, monasticam vitam ducens, miraculis 
claruit. Dubium relinquit Major, fueritne S. Dro- 
stanus Aidani, am Eugenii avunculus, im quo su- 
perius Dempsterum cespitantem vidimus. Verum id 
clarius explicat Leslaus pag. 152: Drostanus quo- 
que, Aidani regis avunculus, rebus hujus mundi 
fluxis nuntium hoc tempore remittens, monaste- 
rii se terminis inclusit, multosque su: sanctitatis 
exemplo ad bonam frugem traduxit. Hisce non 
inferiora ex Hectore Boethio recitat laudatus Siri- 
mus; titulum. porro. Breviarii Aberdonensis, jam 
dictis lectionibus praefixum, ex eo redarguens, quod 
S. Drostanum velit, Achaii regis ex matre avun- 
culus fuisse, ubi tamen clare exprimit, claruisse 
Sanctum anno DLXXXVII, cum .Achaius iste, ex 
-Buchanano Scotis primum. imperaverit ad. annum. 
DOCCIX. 

4 In eo consentiunt. scriptores Scoti jam enume- 
vati, floruisse S. Drostanum sub finem seculi sexti, 
et initium. septimi, Dempstero felicem ejus exitum 
innectente amo DCv1; Wilsono, ut jam vidimus, 
votundius signante annum. sezcentesimum. Et hac 
quidem Scoti unanimi plane consensu; ut principio 
miratus sim, cur Sirinus, de solis popularibus suis 
agere solitus, hujusmodi Sanctum Hibernis aggve- 
gasset. Facti rationem ex ipso intellige : Non est, 
inquit, hic. preetereundus. (nempe S... Drostanus) 
quia ortus et educatus in Hibernia, uti et ejus 
soror Fedhelmia, Aidani regis mater, filia vero 
Fethelmii viri nobilis e regio Connaciensium ge- 
nere descendentis, ut habetur tum in libro de 
matribus regum et virorum illustrium Hiberniz, 
tum in vita S. Cornaci abbatis, ad xxvr Martii 
videnda. Unde verosimile est, hunc Drostanum 
in Hibernia potissimum degisse, et esse cui di- 
cata censetur parochialis ecclesia dicecesis Elfin- 
nensis in Connacia, vocabulo Kill-Drostin, seu 
cella Drostani. 

5 Non habeo unde hec in. dubium. vevocem, aut 
aliunde magis confirmem, quamquam dissimulare 
non possim in Hibernicis, qui apud. mos sunt, San- 
ctorum. Catalogis, per nostros Henricum F'itzsimon 
et Stephanum. Vitum satis diligenter collectis, nul- 
lam S. Drostani memoriam occurrere. Valeat ta- 
men Sirini argumentum, modo Scoti non vecla- 
ment ; glorieturque gens utraque S. Drostano pro 
variis titulis, jam a laudato scriptore adductis. Ne- 
que de ctate aut rebus gestis in tanta. Actorum pe- 
muria. scrupulosius quidquam investigare est animus : 
id paulo accuratius edoceri voluissem, quo loco aut 
qua in ecclesia sepultus olim , aut peculiari venera- 
tione cultus fuerit Sanctus noster ; cum generalior 
ille consensus, a. Dempstero assertus, permodicae 
apud me sit auctoritatis, non magis quam recitata 
superius ejus annuntiatio : In Scotia ad S. Andream. 
Recte an perperam S. Drostanum celebret ecclesia 


Aber- 


4 Sirino Hi- 
bernis asse- 
ritur, et quo 
titulo. 


Ε 


Conditus di- 
citur apud 
Aberdonen- 
865, 


qui breve vi- 
ta compen- 
dium in Bre- 
viario rect» 
tant. 


* pal-Con- 
gaile 


CIRCA ANNUM 
DCLXXXIIHI. 


€ 


5. Joannes 
Dergoini co- 
litur, 


tb antiquis 
Martyrologis 
preteritus, 

t recentiori- 
bus annun- 
litus, 


DIE UNDECIMA JULII. 


Aberdonensis xv Decembris, frustra investigaveris, 
id disertissime in ejus Breviario (quod sat mendo- 
sum ait Sirinus) sub finem. dicitur : Ossa vero 
sanctissimi confessoris Drostani apud Aberdon in 
tumba reconduntur lapidea ; ubi multi diversis 
morborum languoribus przeegravati, ejus meritis 
restituuntur sanitati. Zabe modo reliqua, qua ex 
prafato Breviario descripsit Sirinus. 

6 Beatus Drostanus, regali progenie Scoto- 
rum ortus, cum ad maturam pervenisset cetatem 
audito Dominiez Incarnationis et passionis my- 
sterio, in ipsis puerilibus annis repletus Spiritu 
sancto, ommipotenti Deo, toto mentis affectu, 
servire studuit. Agnoscentes ergo parentes, pue- 
rum Drostanum summo desiderio Deo deditum, 
ipsum tradiderunt beato Columb:e avunculo suo, 
in Hibernia conversanti, liberalibus studiis im- 
buendum. Cumque postea apud Dal-quongale ἡ 
habitum religionis suscepisset, defuncto ejus ab- 
bate, ejusdem loci beatus Drostanus electus est 
in abbatem ; ubi aliquamdiu commorans, mona- 
chis, quibus tum przfuit, exemplo vitz et doctri- 
ne multum prodesse studuit. Aliquanto tempore 


191 


elapso, commissi sibi gregis curam non deserens, 
sed summo pastori Christo committens, ad secre- 
ta eremi in partibus Scotie se transtulit; ubi 
vitam eremeticam ducens, in loco, qui dicitur 
Glenu-Eske, ecclesiam construxit. Omnia pro 
Christo, seeundum Evangelium reliquit, qui de 
dignitate terrena, sive honore regio, quibus jure 
hereditario potiri potuit, non curavit [et] terreno 
renuntians regna, humanum renuit principatum, 
ut ad Christi fugeret famulatum. Sacerdos qui- 
dam, nomine Sion, visu privatus, meritis Dro- 
staniilluminatus est. Factus est hic spretor se- 
culi, assecla Christi, cultor eremi, triumphator 
hostis antiqui; adversus inimici latentis insidias 
divinum semper invocavit auxilium; cui tamen 
ad alta tendenti callidus hostis laqueos tentatio- 
num tetendit. Durum in corpore et corde per- 
tulit compunctionis et macerationis martyrium, 
ne umquam diabolo preeberet assensum. Et quia 
per viam vitze presentis, seternse vitae secutus 
est premia largientem , ad vitam ingredi me- 
ruit permanentem, qui in omni sanctitate et pu- 
ritate, cursu consummato, migravit ad Dominum. 


DE S. JOANNE EPISCOPO VARTYRE 


BERGOMI IN ITALIA. 


SYLLOGE HISTORICA. 


8. I. S. Joannis cultus , elogia ; labores 
apostolici. 


ergomum, antiqua Italiz urbs, uti jam pri- 

dem ad. diem 1x Junii dictum est, occasio- 

ne sanctorum conjugum Lupi et Adleidz, 

ibidem loci cultorum, in. Gallia olim Tran- 

spadana, tunc temporis Longobardorum — Regibus 

subdita, nunc Reipublice Venetz adjuncta, subje- 

ctaque, prater alios Sanctos complures, quorum 

huic nostro Operi inseritur memoria, publico cultu 

prosequitur S. Joannem, dignissimum olim suum 

episcopum , hujus nominis secundum; nec minus 

apostolicis laboribus, quam martyrii laurea, fuso 

pro tuenda. fide orthodoxa contra pervicaciam Aria- 
nam sanguine, spectabilem. 

2 Nomen ejus frustra quaeras apud Martyrologos 
classicos seu antiquos. Inter recentiores, Galesinius 
ipsum sic refert : Bergomi S. Joannis, Episcopi 
et Martyris, qui ob doctrinam et sanctitatem a 
Regibus et Principibus, singulari honore affectus, 
pro fide et religione ab Arianis injuriosius tra- 
ctatus, denique occisus, in ecclesia cathedrali a 
piis honorifice sepultus, divina miraculorum vir- 
tute elucescit. Ferrarius ipsum intezuit Catalogo 
Sanctorum Italie cum compendio Vite ; ac Marty- 
rologium Romanum modernum, hac die xx ita eum 
annuntiat : Bergomi S. Joannis Episcopi, qui ob 
tuendam catholicam fidem, ab Arianis occisus 
est. In Officiis propriis ecclesie Bergomensis, typo 


editis, celebrandum prascribitur ejus festum ritu du- 
plici cum hac oratione propria : Deus, qui per 
beatum Joannem, Martyrem tuum atque Ponti- 
ficem, multorum animas ab hsresum errore ad 
catholicze fidei lumen revocasti; presta populis 
tuis, ut ejus suffragantibus meritis, e£ in eadem 
fide semper inveniantur stabiles, et in opere effi- 
caces. Per Dominum. Zieliqua de communi, exce- 
ptis lectionibus secundi Nocturni, qua sunt propria. 
In tertio autem Nocturno homilia in. Evangelium : 
Ego sum pastor bonus, etc., de communi unius 
Martyris. Lectiones hasce proprias hic pratermitto ; 
qua danda paulo post ez manuscripto. 

3 Martinus Antonius Guerrini, sacra theologie 
et juris utriusque doctor, Canonicus Cathedralis ec- 
clesie Bergomensis, de S. Joanne aque ac de nobis 
non sine eruditionis atque officii laude optime meri- 
tus est, quando spicilegium collegit, quod huc trans- 
misit, scribens in litteris, datis Bergomo Kal. Ja- 
muarii anni 1711 ad Janningum nostrum, Addere 
se aliis documentis, ad Sanctos "Bergomenses perti- 
nentibus, antiqua Acta ejusdem S. Joannis cum 
sylloge auctorum, de tanto Prwsule agentium, 
vel saltem honorificentissime memorantium. Pro- 
inde pleraque, quae hic damus, laudato: spicilego 
tamquam pramonstratori, in acceptis referre volen- 
les, ipsius opera adjutrice non semel hic utemur, 
qui profitetur, opportunum se duxisse, hic colli- 
gere, qua post tot patrie clades, archiviorum 
incendia, barbarorum incursiones supersunt ve- 
luti rudera et fragmenta ; et sunt de eodem san- 
ctissimo isto Antistite e£ Martyre plurima patria, 
et plura externa testimonia. 

4 Non vacat laude, pia, modesta atque orthodoxa 
subscriptio, qua S. Joannes ratam habuit epistolam 
Agathonis P.P., et Romane Synodi centum ac qua- 


tuor 


AUCTORE 


J. B. S. 


E 


J.P. 


F 


Bene meritus 
de rebus, ad 
S. Joannem 
pertinenti- 
bus, Marli- 
nus Antonius 
Guerrini. 


Subscribil 
Sanctus syn- 
edo Romana 
sub Agatho- 
ne 


AUCTORE 
JP: 


Elogium ex 
Paulo Dia- 
cono ; 


B 


εἰ ex recen- 
lioribus, 
Bartholomao 
de Peregri- 
nis, 


in Vinea — 
Bergomensi 


192 


tuor supra viginti Episcoporum, anno 680 convoca- 
ta: pro debita instructione legatorum, in Orientem, 
ad. celebrandam. synodum v1 contra. Monothelitas : 
inqua Romana synodo, sew potius apparatu Con- 
stantinopolitani Concilii x1 ecumenici, loco quinqua- 
gesimo quarto post predictum. Pontificem ita. sub- 
scribit : Joannes, indignus Episcopus sancte ec- 
clesite Bergomatis in hanc suggestionem, quam 
pro apostolica nostra fide unanimiter constru- 


ximus, similiter subseripsi. Hzc subscriptio ha-. 


betur Grace et Latine Actione 4, post. epistolam 2. 
dicti Concilii Constantinopolitani yu, apud. Labbe, 
tom. 6, col. 100. 

5 Honorificum pariter et sua antiquitate veneran- 
dum. testimonium. producimus ex Paulo Diacono, 
lib. 6 de Gestis Longobardorum, cap. 8 ; quod in 
Bibliotheca. Patrum. impressionis Coloniensis, to- 
mo 8, pag. 187 lego sequentibus verbis : Per idem 
quoque tempus Johannes, Episcopus Bergomatis 
ecclesie, vir mirz sanctitatis extitit; qui cum 
Regem Cunibertum in convivio, dum sermocina- 
rentur, offendisset ; Rex ei, ad hospitium rever- 
tenti, equum ferocem et indomitum, qui immenso 
fremitu super se sedentes terre allidere solebat, 
proparari fecit. Cui eum Episcopus supersedis- 
set, ita mansuetus extitit, ut eum blando incessu 
usque ad domum propriam deportaret. Quod Rex 
audiens, et Episcopum ex eo die honore debito 
coluit, et ei ipsum equum, quem sua sessione de- 
dicaverat, dono largitus est. 

6 Quod si ad auctores recentiores gradum. facia- 
mus, non illiberalem in laudes Sancti symbolam 
contulit Bartholomaus de Peregrinis in. Vinea Ber- 
gomensi, anno 1553 typis excusa ; ubi partex pag. 3 
versa sic edisserit : Post ipsos, vinee Bergomensis 
Episcopos, Dominatorem, Stephanum, Claudianum, 
Simplicianum, Babianum, et Quintianum, de qui- 
bus proxime egerat, cceperunt plerique latrones, id 
est Ariani, hanc vineam lacerare, sed anno Christi 
DOLIv surrexit in vinea ipsa magnus ille colonus, 
et, beatus pastor, Joannes Episcopus noster, qui 
sanctissime hanc per annos viginti novem guber- 
navit, h;ereticosque Arianos ejecit. Tanta nempe 
erat ejus sanctitas et doctrina, ut ei Reges et 
Prineipes honoris gratia assurgere consueverint. 
Preter cetera Faram oppidum, Ariana hsresi 
infectum, ad fidem convertit, sacellumque ibidem 
divo Martyri Alexandro construxit; et hoc ut 
memoret auspicium illud dieti Martyris, cum de- 
fieientibus navigiis Bermomum Mediolano fugiens, 
siecis pedibus flumen Abdu:e transivisset, ubi 
aliquando rem sacram peragebat ; Insubriam quo- 
que percurrens, Arianos utroque gladio acriter 
insequebatur. 

7 Cujus rei auxilio, ubi res postularet, Joan- 
nes Bonus, Mediolanensis Preesul trigesimus oc- 
tavus, ei militum turmas mittebat. Hic sanctissi- 
mus Pastor numerum canonicorum ae proventus 
mirum in modum auxit, et quidquid ex victu ho- 
nesto ae vestitu supererat, in ecclesi: su: bene- 
fieium dabat. Una denique eademque mensa com- 
munis omnibus, unus habitus, una regula, atque 
unus ordo apostolicus in canonica divi Martyris 
Alexandri jugiter servabatur. Tandem vero ab 
Arianis crudeliter occisus est, anno salutis 
DCLXXXIII, quinto Idus Julii, et in dicta ecclesia 
Cathedrali divi Alexandri tumulatus est. Deinde 
fontes allegat, unde sua hausit, scilicet : Pauli Dia- 
coni historiam, privilegia. trium Imperatorum Ca- 
roli III, Arnulfi, ac Berengarii, Chronicon. Bar- 
tholomzi de Ossa, etc. 

8 Non angusta praterea in laudes S. Joannis 


DE SANCTO JOANNE MARTYRE. 


area panditur in Actis S. Joannis Camilli Boni, no- 
stro synchroni, de quo facta est mentio die x Janua- 
rii: quo etiam data fuit. ejus Vita ex historia Me- 
diolanensi Josephi Ripamontii ; unde nonnulla de- 
libo, omissis aliis, de quibus in superioribus elogiis 
eyimus. Itaque ibidem num. 3 sic habes: Joannes 
erat alter Bergomensium antistes , altitudine 
animi et studio religionis incorrupte, recte cum 
Joannis Boni moribus et sanctitate compositus : 
acer idem ac vehemens ingenio, et quamcumque 
in partem incubuisset, ad finem usque destinatis 
insistens. 

9 Cum hoc Joanne, quia pr:eclaris illius adju- 
mentis ad rem gerendam animosque persanandos 
indigebat, amicitiam familiaritatemque contraxit 
Joannes Bonus. Neque ille partem laboris ab- 
nuit; prebuitque se comitem ad confutanda Mo- 
nothelitanorum dogmata, quze quotidie magis in- 
valescébant. T'um mum. 4 exponit miraculum. de 
calcato pedibus Abdua flumine , de quo supra, num. 
6. Et num. Ἵ commemoratur Grimoaldus Rez, san- 
cti Prasulis opera ab Arianismo ad veram Christi 
fidem conversus. De quo cum alias sit dicendum, hoc 
loco agere supersedeo. Plures alii auctores recentio- 
ves vel in commemorando vel in laudando S. Joanne 
operam. posuere; quos videsis apud. Ughellum tomo 
4 Italiz. sacre, col 590. Qwibus adde laudatum 
Guerrinum in Synopsi rerum ac temporum ecclesiae 
Bergomensis, edita anno 1696, a pag. 31 ; et .Baro- 
mium in Notationibus ad Martyrologium Romanum, 
uti etium in Annalibus ; hujus posterioris loci verba 
proferemus, quando habebitur sermo de laboribus 
apostolicis S. Joannis. 

10 Tumetsi vero de illis abunde constet ex dictis, 
non tamen supervacaneum fuerit, hac adjungere ex 
diplomatibus (verbis Spicilegi pluries laudati utor) 
adhue vigentibus in membranis archivii sui capi- 
tularis, inter quze przecipuum illud Caroli III Im- 
peratoris, signatum Bergomi apud Murgulam mo- 
nogrammate c:esareo, ΠῚ Kal. Augusti ab Incar- 
natione nccorxxxur. Jdem illud diploma legitur 
apud Ughellum, dicto tomo 4, a col. 592, ubi cum 
pramissum. fuisset, ecclesiam in honorem A lexandri 
dedicatam in loco nuncupato Fara, juris Bergo- 
matis Episcopi fuisse a tempore Grimoaldi, Re- 
gis Longobardorum, qui eamdem ecclesiam cum 
omnibus possessionibus ditioni przdieti episco- 
patus B. Alexandri stabilivit ; subditur: Et me- 
rito; eo quod quidam ipsius loci episcopus, nomi- 
ne Joannes, ἃ schismate Ariano eamdem eccle- 
siam ad fidem catholicam quondam converterit ; 
ideoque ecclesie suc ecclesiasticis sanctionibus 
deberetur. 

11 Non minus magnifice, quam vere de studio 
apostolico, quo in. propugnanda. propagandaque fide 
orthodoxa egregie contra luem Arianam eacelluit 
sanctus noster Episcopus, praedicavit Baronius, ad 
annum 659, num. 6 ita loquens: Porro adhuc 
Longobardorum Reges Ariana peste affecti cum 
essent, catholicis Episcopis haud parum negotii 
facessebant; qui sese pro muro Israél domus op- 
ponebant. Inter quos precipue enituerunt Joan- 
nes, cognomento Bonus Mediolanensis, et Joan- 
nes Bergomatis ecclesiw Episcopi. Hi enim, ut 
olim Paulus et Barnabas, ad fidem catholicam 
tuendam ae propagandam, manus simul junxere ; 
verum eorum alter, Bergomensis scilicet, eo 
gloriz progressus est, ut ea pugna sibi martyrium 
lueraretur. De quo recurret mentio paragrapho se- 
quente, ubi de compendio vitz, inventione ac trans- 
latione corporis. 


S II. 


D 
Item ex Jo- 
sepho Ripa- 
montio in . 
historia Me- 
diolanensi 


ubi de ejus 
magnitudine 
animiincon- 
futandis Mo- 
nothelitis ; 


denique ea 
diplomate 
Caroli 5 hn- 
peratoris. 


Quid de la- 

boribus apo- 
stolicis scri- 
pserit Baro- 
nius. 


yita conm- 
pendium E 
quando scri- 


pium s 


ejus cum ori- 
ginali conso- 
nantia juri- 

dice compro- 
bata. 


S. Joannes 
mundo mor- 
luus 


omnes seduli 
pastoris pay- 
les umplet. 


DIE UNDECIMA JULII. 


&II. Vite compendium, virtutes ac 
martyrium. 


picilegus sepe memoratus misit huc Acta sancti 
S Martyris, prout ea vocat, sed qua verius vite 
compendium dixeris, desumpta, ex Passionali San- 
ctorum Bergomi antiqui characteris, in codice in 
folio Ms. in membranis, cui titulus: Amalthea 
Canepari:x Cathedralis Bergomi, in quo leguntur 
ex folio 14 hie extracta fideliter Acta. ZEtas 
scriptoris clare liquet e notis characteristicis, in fine 
appositis occasione alabastri, martyris capiti suppo- 
siti, et post elapsa quinque secula suavissimo odore 
fragrantis; cujus rei testes proferuntur : Dominus 
Alexander de Clementis, ecclesi:e S. Alexandri 
Prcepositus, ejusque canonici ac religiosi, et mul- 
ti religiosorum Preelati, et ego, qui scripsi : qua 
translatio contigit anno 1291 , ut videbitur paulo post. 

13 Ceterum ne cui dubitare contingat de apogra- 
phi, quod typis mandamus, cum suo originali, unde 
desumptum est, conformitate, infrascripto testimonio 
illud munitum reperi : Ego Quintilianus q. D. 
Gasparis de Cuechis, civis et V. A. notarius pu- 
blieus Bergomi, przesens exemplum cum pr:zemis- 
so antiquo codice, ut supra descripto, concorda- 
tum et consonans pro fide subscripsi et tabellio- 
natus mei solito signo roboravi. Apponit testimo- 
nium, quod dictus Quintilianus sit notarius publicus, 
Petrus S. Adriani miseratione divina S. R. E. 
Diaconus Cardinalis Priolus, Episcopus Bergo- 
mensis Comes. Zt additur ejus sigillum. Infra 
subscribunt Vicarius et Cancellarius Generales : qua 
juridica eorum testificatio annectitur etiam duobus 
proxime secuturis apographis, lectiones proprias, et 
translationem Martyris complectentibus. His ani- 
madversis, sequitur ipsum manuscriptum. 

14 Joannes martyr, et Pergamensis Episco- 
pus, eujus nomen interpretatur: in quo est Dei 
gratia, recto preesagio futurze sanctitatis tali no- 
mine prezenotatum : quia vere fuit Spiritus sancti 
gratia preeditus, et in ipso per effectum patuit 
amor divinus, qui, teste Gregorio, operatur ma- 
gna, si est; si autem operari desinit, amor non 
est. Non enim propter Episcopalem dignitatem 
in gloriam est elatus humanam : ut in sella et 
frzeno, vel in veste propria fulgeret aurum, nec' 
sibi grandia fuere palatia, vel delicata cibaria, 
vel servorum multa copia, sed communibus, et 
vilibus contentus, magistrum sequebatur Chri- 
stum ; qui non venit ministrari, sed ministrare : 
nec fuit sibi locus corpori vel inerti: deditus, sed 
in przedicatione discursus, et semper custodiens 
propter alios vias duras, ut przedicaret, ac ad 
Christum perduceret dura Paganorum corda, sua 
austera vita et eleganti doctrina. 

15 Quia magister suus prius facere coeperat, 
et postea docere ; quia longum iter est per verbum, 
breve et efficax per exemplum. Ipse nempe pavit 
populum suum verbo, exemplo, temporali subsi- 
dio, et supererogationis presidio, suo glorioso 
martyrio: nam talis pastor fuit iste, qui non cu- 
ravit tondere oves, sed bene regere, et pascere. 
Non lanam, sed animam qu:erebat sibi creditam ; 
non quzrebat mulsum, sed spiritualem gratiam, 
anim fructum ; non pinguia, sed implere animas 
divina eratia procurabat. Iste mori non timuit, 
ut Deo lucraretur animas, quas Christus sua pas- 
sione redemit : nec etiam vivere recusavit, cujus 
vita toa non gaudium, sed potius martyrium 


Tomus m: Julii, 


193 


fuisse describitur : Quia, ut ait Gregorius, si se- 
cundum Euangelium vivere volumus, tota vita 
nostra crux, et martyrium est. d 

16 De isto etiam sancto Joanne martyre, cive 
Pergamensi, in historia Lombarda per idem quo- 
que tempus scilicet Cuniberti, regis Lombardo- 
rum dicitur: Joannes episcopus Pergamensis ec- 
clesie, vir mirz sanctitatis extitit, qui regem 
Cunibertum in convivio, dum sermonizaretur, of- 
fendit. Rex vero indignatus, ei, ad hospitium 
revertenti, equum ferocem, et indomitum, qui 
immenso fremitu supersedentes terre allidere 
solebat, Episcopo przparari fecit. Cui cum Epi- 
scopus insedisset, ita mansuetus extitit, ut cum 
blando incessu usque ad propriam domum depor- 
taretur. Quod rex audiens, tantam in equo man- 
suetudinem exstupuit, et ex eo die Episcopum 
honore debito, et maxima reverentia coluit, et ei 
ipsum equum, quem su: sessioni ad malum de- 
dicaverat, dono largitus est. 

17 Ipse vero Joannes Episcopus habitatores 
eujusdam terr: infideles, qu: Fara nuncupatur, 
juxta fluvium Abdu:e in sui Episcopatus dicecesi 
adjacentis, tempore Grimoaldi regis ab infidelita- 
te, et Ariana hsresi ad fidem Christi convertit, 
suique Episcopatus ditioni munificentia et dono 
ejusdem regis per Christiane militize dignitatem 
acquisivit. 

18 Fertur etiam de eodem sancto Episcopo 
venerabili insigne miraculum, qui devotus Missa- 
rum solemnia, si quando ei licitum erat, celebra- 
re consueverat. Quadam vero die, dum agere in 
ecclesia beati martyris Alexandri destinasset, [et] 
aliquibus impeditus curis, tardius solito, jam hora 
diei nona pene transacta procederet, in ipso ur- 
bis ingressu, erectis in ccelum oculis, attentisque 
auribus subsistit, ac sic demum suis conviatori- 
bus, dixit : Revertamur, fratres, quia jam tanti 
mysterii hora preeteriit celebrandi; sicque tota 
die jejuniis, et orationibus vacans, et deputans 
suc negligentiz, quod tam tardus in Dei laudibus 
extitisset, a tanti celebratione mysterii abstinuit. 
Tandem admirantibus suis clericis, et admodum 
percontantibus intonuit, se in ccelo voces audi- 
visse dicentium Angelorum : Ite missa est; et re- 
spondentium : Deo gratias. Et in fide credendum, 
[quod] dum in hae vita mansisset, non omisit. 

19 Commendatur ex przdictis vita activa in 
eo, quam habuit, przdicando, et contemplativa 
in hoc, quod tales voces Angelorum in celo au- 
divit. Ostensa sunt etiam nobis de ipso istis die- 
bus novissimis quzedam signa suc reverend:ze et 
admirabilis sanctitatis : quia in translatione de 
sanetis ossibus facta, inventum est [quod] caput 
ejus super lapide alabastri reverendissime condi- 
tum erat, quod quidem alabastrum eum supposi- 
tum capiti dicti martyris per quingentos annos et 
ultra stetisset, in nullo feetebat, sed fragranti, et 
aromatico odore lapis ille fragrabat, et. ita aro- 
matico, quod infinitarum specierum compositio- 
nem redolentissimam odorantibus prcesentabat, 
ut experientia pluries, ac pluries probaverunt, 
qui testimonium perhibuerunt fide digni, Domi- 
nus Alexander de Clementis ecclesice S. Alexan- 
dri Prepositus, ejusque Canonici, ac religiosi, 
et multi Religiosorum Pr«zlati, et ego, qui scri- 
psi. Omnia enim ossa przfati martyris tanto 
tempore inhumata, inventa sunt incorrupta, sed 
solida, et relucentia, veluti argento commixta: et 
cum simili predicti lapidis alabastri odore fra- 
grantia: sic etiam testimonium perhibent ommes 
suprascripti. Passus est autem, et capite trunca- 


30 tus 


AUCTORE 
ΠΕΣ 


Iquumin do- 
mitum 1nan- 
suefacit; 


"rianos con- 
vertit ; 


E 


omissio Mis- 
δὲ ex neces- 
sitate divini- 
Lus approba- 
tur; 


F 

odor lapidis 
per multa. 
secula conti- 
nuatus, su- 
per quo ca- 
put ejus po- 
situm fuerat. 


AUCTORE 
JS P: 


Lecliones 
proprie 


B 


hic dantur, 


desumptie 


* obeeenís, 


C 


e codice Ber- 
gomensi, 


194 


tus propter Christum beatus Joannes martyr, et 
Episcopus Pergamensis. : 

2Q Sed suus quoque lectionibus propriis locus de- 
tur, depromptis, sicut ibidem pramittitur, ex anti- 
quo codice archivii cathedralis Bergomensis in 
folio characteris Gotici, cooperto corio obscuro 
cum filis auri: in quo habentur Legende sive 
lectiones antiquorum Officiorum Sanctorum plu- 
rimorum ecclesiw€ Bergomensis. Lectiones hasce 
non esse adeo antiquas, indicio est vor divus pro 
sanctus vel beatus, plus semel recurrens ; id quod 
in rebus ecclesiasticis olim inusitatum, et in Brevia- 
rio Romano non. legitur, nisi forte in recentissimis 
lectionibus, Atque hac prius observata volui : nunc 
eas subnecto, IsEcTIO 1. Beatissimus Joannes, Ber- 
gomensis Episcopus, et martyr sanctissimus, au- 
ctoritate, doctrina, et sanctitate floruit, non ob- 
scuris parentibus natus. Is ab ineunte setate 
Jesu Christi vestigia totis praecordiis imitatus, 
viam sanctitatis tenuit, et in ipsis teneris annis 
perfectionis gradum aggredi studuit ; sicque totus 

in religionis operibus se continens, quamquam 
hominis naturam excedens, in cclestem et an- 
gelieum, mirum in modo evadere videbatur. Quan- 
tum ipsa patiebatur zetas, et ingenium, et memo- 
riam mirifice excoluit : adeo sedulus operam da- 
bat, ut brevi ab ipsa ineunte state liberalium 
artium elegantissime doctus evaserit. 

Lrorro 11. Nec mirum, si tanta adhue in puero 
presagia coruseabant; nam cum a scholis cum 
sociis reverteretur, et illi, ut assolent, consocii 
jocis, vanisque dissensionibus intenderent, solus 
ipse ad ecclesiam martyris Alexandri furtim ra- 
pido eursu convolabat, et sie orationi, piisque ad 
Deum precibus mirabiliter vacabat. Ita puerilia, 
ac lubrica spernens, veluti Spiritus sancti gratia 
penitus afflatus, sub annis teneris Joannes san- 
etus (in quo propria sui nominis interpretatio 
Dei gratia elucebat) vitam celibem sanctamque 
aetitabat, et quia Jesum interno susceperat do- 
mieilio, maximis delectamentis honestarum pa- 
scebatur voluptatum. 

21 Lzcrro0 mr. Proeterea ex parentum dili- 
gentia non mediocriter eruditus ac moribus edu- 
catus, non lascivis aut obsenibus *, sed sacris 
litteris intentus, divinis contemplationibus inhze- 
rebat. Nam ut primum ex pueris excessit divus 
Joannes, atque aliter artibus, quibus zetas pue- 
rilis ad humanitatem informari solet, se ad eo- 
rum studium repente contulit, quze animi corpo- 
risque integritatem ab omni labe preservarent. 
Eo aspirans noya plantatio ccelesti irrigata do- 
etrina, quo ad rectam, et perfectam religionem 
facillime tenditur, primum clericus, invitis pa- 
rentibus, (qui per eum posteritatem propagari 
existimabant) in :de divi Alexandri est ordi- 
natus. 

LxcTro rv. Quante humilitatis, et obedientiz 
fuerit, non est facile dictu; ut magnum aliquid 
atque mirabile de eo sperandum fore, uno om- 
nium ore diceretur, talemque evasurum, qualem 
post acta vita mox comprobavit. Porro in his, 
qui: ad Deum pertinent, puro et sincero famula- 
tu, despectis caleatisque terrenis illecebris, forti 
animo ad desideratam divjni amoris ubertatem 
elevari proeurabat. Erat postremo illi cura opti- 
ma, studiumque eunctis prodesse, nemini nocere, 
ut fidem, religionem, pietatem eamdem, vel multo 
meliorem alii quoque consequerentur, ad quam 
ipse pariter properabat. 

Lzcrro v. Admirantes Canonici Bergomenses 
de Joannis sanctitate, inter Canonicos [eum] as- 


, 


DE S. JOANNE EPISCOPO MARTYRE. 


sumpserunt, ubi quale sanctitatis specimen, qua- 
lis ei religionis cumulus inerat, cunctis ostensum 
est. Ornamentum patris, ac decus, tam Canoni- 
cis, et praelatis, quam aliis concivibus exemplum 
perpetuum ; ut illud merito de eo dicl posset : 
Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joan- 
nes. Felix in apostolica religione principium as- 
secutus est, feliciori jam medio subsequenti, fe- 
licissimum denique meruit exitum obtinere. Pro- 
cedente demum tempore, gradatim sacris ordini- 
bus, ab Episcopo pientissime recipitur, et, quam- 
vis adhuc ztate juvenis, seniles tamen annis 
mores praeferebat. 

22 Lzcrr0 vi. Non propterea vir ille se a di- 
vinis solemniis [aut] ceremoniis, quam die no- 
ctuve subtrahebat, quin eis (nisi arduo detinere- 
tur impedimento) semper interesset. Qua quidem 
virtutum mole, et gestorum congerie totius sa- 
crosanctze Bergomensis ecclesize viri permoti, eo 
quod pastore carerent, ipsum potissimum unani- 
miter in Episcopum omnes elegerunt. Is tanto 
indignum honore sese arbitrans, rogabat omnes 
excusationem suam uti honestam admittere, ad- 
dens oneri tanto suos humeros haud subire posse. 
Contra vehementius illi instabant : quibus tandem 
aquiescens beatus Joannes, munus illud piissime, 
ac reverenter suscepit. 

LEcrIO vit. Ordinatur Bergomensis ecclesice 
episcopus tempore Vitaliani Pontificis Maximi, 
quam sanctissime per annos sexdecim rexit. Vir 
utique ille semper eruditione, fide, conversatio- 
neque, ac moribus omnibus ornatus, cui propter 
egregias ejus virtutes etiam principes cuncti ho- 
noris gratia assurgere consueverunt. Za, qua hic 
sequebantur : de indomito equo, a sessore Joanne 
mansuefacto, eique a Rege Chuniberto dono dato ; de 
Farra. vestituta, omissoque sacrificio Missz ob im- 
pedimentum, divinitus quasi approbato per voces Am- 
gelorum ; satis intelliguntur ez pracedentibus. Quare 
pergo ad lectionem nonam. 

Lzcrmr0 1x. Tandem beatus Joannes ab Arianis 
post multos labores crudeliter interemptus est. 
Nam Alachis dux ex improviso fines Bergomi oc- 
eupat, manu magna invadit, zedificia incendit, et 
execrandum consilium in religionem convertit. 
Pharrense ccmnobium a Christiano dogmate in 
Arianum attrahit. Sacerdotes Dei quocumque 
persequitur. In qua perturbatione etiam divus 
Joannes episcopus interfectus est, qui martyrii 
palmam accipere meruit, et in ecclesia majori 
divi Alexandri Bergomi a Clericis suis devote 
tumulatus est. Ita Lectiones: in quibus videtur 
corrigendum sphalma chronologicum quoad determi- 
nationem. durationis episcopatus, quod. fiet paragra- 
pho proximo; ubi prius erpedita fuerint ea, qua in- 
ventionem et translationem S. Joannis spectant. 


δ IIL Inventio ac translatio corporis; 
duratio episcopatus; tempus martyrii. 


(- idem Bergomensis, e quo eruta sunt lectio- 
nes propriz, modo date, subministrat nobis 
praterea lectiones proprias translationis S. Joannis, 
nec non SS. Projectitii, Jacobi, et Hesterie. Hujus 
argumenti pars a decessoribus nostris impressa legi- 
tur tomo 7 Maii, pag. 518, occasione S. Jacobi 
martyris Bergomensis, ez 1talico Mutii translata. 
Inventio autem pradictorum corporum hic contigisse 
fertur anno. 1290, translatio vero anno sequenti ; 


; pro 


valde anti- 
quo ; 


in quibus 
quoad dura- 
Lionem epi- 
scopatus ; 


ΦΥΤΟΥ͂ C888. 
deprehendi- 
tur. 


Datur hic 


invention is 
historitt, 


€ 


uli et trans- 
lationis 


DIE UNDECIMA JULII. 


pro quo, tomo Maii eodem et pagina citata, scribi- 
tur 1990, sed annum 1291 indicant notz hic sub 
finem. translationis signatz, nimirum dies Jovis, 
xxvi Aprilis, Pascha tum incidente in xxit. Diem 
quidem eumdem mensis expressit Mutius, sed. nul- 
lum hebdomadis. Porro multum fallor, si historia 
pluribus visionibus adornata, fidem mox apud omnes 
inveniat absque ulla formidine falsitatis : quarum 
approbationem vel reprobationem nos in medio re- 
linquentes, satis habemus hic typis subjicere, qua 
accepimus. 

Lzcrro r. Translatio Sanctorum martyrum 
Hesteriwe, Projectitii, Jacobi, et Joannis cele- 
brata fuit hoc ordine. Permanserant autem prz- 
scriptorum martyrum corpora in Cathedrali ec- 
clesia sancti Alexandri Bergomi, per multos an- 
nos minus decenter latentia, ita ut Bergomeus 
populus Sanctos illos vix sciret, locum vero pe- 
nitus ignoraret, qui tamen Canonicis illius eccle- 
sie ex quadam lapidis vetusta inscriptione mani- 
festus erat. 

Lzcrro rm. Cumque ibi longo temporis de- 
cursu sine debito cultu, aut reverentia stetissent, 
anno tandem Mcoxc, cum multi Deum timentes, 
devotique homines tam nocturnis, quam diurnis 
horis intenti essent divinis officiis in zede sacra 
divi Alexandri, placuit Deo devotis suis spiritua- 
lem thesaurum revelare. 

24 LzcTIO ΠΙ. Eo itaque in loco, ubi quatuor 
Beatorum istorum corpora quiescebant, viderunt 
homines illi noctu splendorem magnum, ac si ce- 
reorum adfuisset multitudo ardentium. Viderunt 
et Sanctos illos ex eo loco exire, ubi sepulta erant 
sua corpora, duos quidem clericali habitu, unum 
vero pontificali indutum, et mulierem albis vesti- 
mentis, qui palmarum ramulos manibus tenebant, 
transeuntes per confessionis locum magna cum 
reverentia. 

Lzcm10 rv. Cernebant insuper eos totum tem- 
plum cireumdantes, magno splendore fulgentes, 
qui tandem ad locum pristinum redeuntes; ab 
eorum oculis se abstrahebant. Hane visionem 
cum homines illi sepius vidissent, iniere invi- 
cem consilium, ut rem hanc illius sacre sedis 
Preeposito, et Canonicis notam facerent. Ille ve- 
ro Przepositus, Alexander nuncupatus, istud ma- 
nifestavit Bergomi Episcopo Roberto de Bongis. 

Lzemi0 v. Hie autem reverendus Episcopus 
una cum Alexandro Przposito simul et fratribus 
suis Canonicis, accensi omnes venerandorum 
Sanctorum desiderio, volentesque summum Deum 
in Sanctis suis glorificari, nullo pacto passi sunt 
Sanctorum illorum corpora in abscondito amplius 
morari. 

Lzcr1o v1. Invocata igitur Spiritus sancti gra- 
tia, maxima cum reverentia et gaudio, ad inve- 
nienda corpora fideliter laborarunt. Reperta au- 
tem sunt quasi sub spectaculo, seu pulpito, olim 
à predicto sancto Projectitio ibi constructo, ubi 
ordinatim erant eorum capita in alabastricis odo- 
riferisque vasibus posita, ossa quoque integra, 
velut argentum lucida viderunt, e quibus emana- 
bat optimi odoris fragrantia. Has reliquias omni 
cum diligentia, debitaque reverentia sublatas in 
ejusdem sacre zedig sacrario reposuerunt, quoad 
usque locus aptus construeretur, ubi honorabi- 
lius collocari possent, 

. 29 Lscrro vir. Delecto itaque loco, statutoque 
die transferendis Sanctorum corporibus, Episco- 
pus preedietus eum. Preeposito, omnibusque Ber- 
gomensis ecclesi: Canonicis sanctorum Alexan- 
dri, et Vincentii, et aliorum clericorum multitu- 


195 


dine, nec non Joanne xir Abbate sancti sepulchri 
de Astino, eum monachis suis, aliisque religiosis 
viris, dictas reliquias ex sacrario ad dexteram 
:dis preedietze alam transtuleruut; ibique if al- 
tari, ad eorumdem honorem noviter fabricato, in 
eodem et lapideo sarcophago, ubi olim divi Alex- 
andri corpus longo tempore quieverat, decenter, 
et cum maxima przdicationis, officiorumque so- 
lemnitate collocarunt, numerosa virorum, mulie- 
rumque astante caterva. 

Lzcrro vr. Illud denique Altare in eorum 
Sanctorum honorem consecratum est : atque ita, 
qui longissimis temporibus corpora Bergomeis 
incognita penitus et subterraneis occultata fue- 
rant, nune ad fidelium devotionem sublata, ve- 
neranterque collocata sunt. His mediantibus, sum- 
mus Deus aliquando potenti: suze signa ostendit. 
Celebrata fuit hzc translatio die Jovis, xxvr die 
Aprilis, anno a partu Virginis Mccxcr, sedente 
in Romana Ecclesia Nicolao IV, summo pontifi- 
ce, et in Mediolanensi ecclesia Othone xcrv Ar- 
chiepiscopo, imperante Rodulpho, annoque a re- 
stauratione Bergomi ccoLv. De hoc Othone agit 
Ughellus tomo 4 Italize sacra, a col. 282 ; apponens 
ei non numerum 94, sed 98, quo Mediolanensem 
cathedram rezxerit. 

Lzcrro rx. Dum in nocte ejusdem anni Para- 
sceve pernoctarent tres mulieres in eodem divi 
Alexandri templo, una ex iis sopita, alite duce 
viderunt splendorem magnum circa locum, ubi 
sancta corpora fuerant antea posita; earum mu- 
lierum altera cum ad videndum ivisset, vidit 
circa locum illum cereos multos accensos. Nocte 
fortassis eadem, dum quamplures innocentes ju- 
venes essent in eodem templo, viderunt puero- 
rum multitudinem, albis vestibus indutam, qui 
cereis accensis sacrarium versus proficiscebantur, 
ubi deposita erant illa Sanctorum corpora, donec 
alibi ceommodius transferrentur. 

26 In determinanda duratione episcopatus sancti 
Martyris haud. convenit inter auctores recentiores : 
nonnullis eam ad plusculos annos eztendentibus ; aliis 
vero contra aliquantulum contrahentibus. Marius 
Mutius in. Sanctis Bergomensibus pag. 166 versa 
ei assignat. 29 annos; totidem ei attribuit Synopsis 
ecclesie Bergomensis supra memorata ; totidem Gu- 
arnerius, prasens argumentum ita. deducens : Jo- 
annem anno pncrxxxrit, v Idus Julii czesum esse, 
inter omnes scriptores convenit. Sed cum Pla- 
tina Joannis V summi Pontificis Acta, Joannis 
Episcopi Bergomatis dignitate honestata referat, 
in temporum ratione erratum esse puto : nam 
Joannem V anno pncuxxxv Pontificem renuntia- 
tum, scriptores produnt. Quare si huic pontifica- 
tui is Episcopus decori et ornamento fuit, Epi- 
scopi vitam longius productam esse necesse fuit : 
quod si opinio mea interponenda est, non eo 
anno, sed aliquanto post interfectum esse credi- 
derim ; atque eo magis, quod Alahis, a quo Cuni- 
pertus est pulsus, Joannes Episcopus cireumven- 
tus, et Antonino, Joannis successori Fara adem- 
pta et ad Arianos aversa, non anno DCLXXXIII, 
sed poxocm teterrimum hune superbissimumque 
dominatum orsus est. 

Τ᾽ Lectiones proprie, supra date, tempus epi- 
scopatus contrahunt ad'annos dumtaxat sedecim; 
contra ac faciunt lectiones alit impresse, Roma in 
typographia veverendz Camere Apostolice anno 
1614, qua communiori auctorum memoratorum cal- 
culo conformes, eidem tribuunt annos novem. supra 
viginti. Ughellus plures annos ipsius episcopatui 
concedit; S. Joannem successisse scribens Quin- 


ctiano 


AUCTORE 
J;APT 


e codice Ber- 
gomensi. 


Duratio epi- 
scopatius 


"C 


varia a variis 
statuitur. 


AUCTORE 
OP 


uli eL tempus 
martyrii. 


J. B. 5. 


Difficultales 
in Actis S. 
Hildulfi ag- 
novit Bollan- 
dus, 


196 


cliano in. cathedra. Bergomensi, anno 640, et qui- 
dem juxta veriorem temporis caleulum ; cumque 
idem auctor adjungat, quod et nos supra dirimus, 
et negari non. potest, eumdem Sanctum interfuisse 
sub Agathone Pontifice, Romano concilio, anno 
DOLXXX, sequilur, ipsum. sedisse ammis circiter ut 
minus quadraginta, secundum epocham inchoati epi- 
scopatus, modo ab Ughello determinatam ; pro qua, 
tamquam veriori temporis calculo, utinam aliunde 
solide spondere queam ! 

98 Habemus itaque ex dictis hoc unum certi, S. 
Joannem vivisse anno 680 ; quamdiu autem. vite 
tempus ultra produzerit, vellem solide posset deter- 
minari, auctoribus hic rursum aliis aliud tempus as- 
signantibus. Mutius in dicta historia anno. 1610 
edita, ponit. annum circiler 683 : sed idem auctor 
in Historia sacra. Bergomensi, excusa anno 1621, 
pag. 209 martyrium innectit anno circiter 691. Si 
Guerrinum. audiamus, martyrium ejus incidit in 


DE S. HILDULFO, CONFESSORE. 


annum DCLxxxir ; alii supputant in annum 
Dpoxoit ex variis patrize memoriis, Denique Ughel- 
lus, citatis variis auctoribus, ita concludit : Quibus 
omnibus haud una sententia est de tempore cze- 
dis hujus Saneti, quam alii volunt incidisse in 
annum DCLxxxur, ali pcoxcr, alii in annum 
poxor. Mihi sane conjectura Coelestini arridet, 
Consului Celestimum ; sed. quaenam. ejus. sit conje- 
clura, hactenus haud reperi : nec vero tanti est, ope- 
rosius eam indagare : cum aque semper incerta ma- 
neant, qua conjecturis nituntur. Adde Sigonium 
libro 2, de Regno Italiz, editionis Francofurtensis, 
qui anno 683 occisum. refert. Verum. modica. adeo 
temporis differentia, ut moretur nos diutius, non est 
opera pretium; sufficiat nobis, martyrium. contigisse 
versus finem seculi septimi seu circiter 681 ; quo de- 
terminate anno, discam lubens, si quis e documentis 
fide dignis illud definierit ; id quod nobis prastave 
ob eorum defectum non licuit. 


M 72/3 3— ————— 


DE S. HILDULFO CONFESSORE. 


PRIMUM ARCHIEPISCOPO TREVIRENSI, 


DEINDE ABBATE MEDIANI MONASTERII IN VOSAGO. 


Item de sancto ejus discipulo Spinulo, et duobus aliis germanis fratribus 
Joanne et Benigno. 


GOMMENTARIUS. PRJEVIUS 


Auctore reverendo admodum Patre Dom- 
no Humberto Belhommneo , ejusdem 
- monasteri abbate. 


PRAEFATIO EDITORIS. 


am ab annis ferme octoginta solicitura fu- 

isse reperio Operis nostri parentem Bollan- 

dum, ut ea tempestive colligeret, quce ad 

celeberrimum Archiepiscopum Treviren- 
sem, deinde Mediani monasterii (Moyen-moutier) 
conditorem S. ZHildulfum spectarent; idque adeo 
majori studio, quod facile advertisset, ejus Acta 
seu Legendas, ex variis locis acceptas, et a se 
perlustratas, tot ehronologicis tricis implexas, ut 
jam tum eum nostris Francisco Laherio, Joanne 
Gamansio, Alexandro Wilthemio aliisque eru- 
ditis amicis suis consilia contulerit, ut ea sensim 
tollerentur, quee Vitas illas, aut Sanetorum'ali- 
orum eum ipsis connexas, suspects fidei redde- 
rent. Prostitit id non segniter laudatus Wilthe- 
mius, isquejam ab anno 1648 ad Bollandum seri- 
bere non dubitavit in-hzee verba : Ex Vita S. Deo- 
dati facile concedet Rev. V. duos admiltendos esse 
Hildulfos T'revirenses archiepiscopos, quod ego jam 
antea pro indubitato habebam. Hanc Wilthemii opi- 
nionem non facile quis hodie admiserit, post- 
quam pleraque eruderata sunt, que S. Hildulfi 


* 


historiam inexplicabilem reddere videbantur. Va- 
riorum scriptorum in hanc rem collatam operam 
exponet Commentarius eruditissimi hodierni ab- 
batis Mediani monasterii, eujus occasionem et 
quodammodo genesim hie przemittendam censui. 

2 Bollandi curam ac solicitudinem non inter- 
misit Henschenius, rem ipsam pro argumenti sui 
scopo aggressus in Diatriba de tribus Dagobertis 
lib. 4, cap. 5 a pag. 224, ibi fundamenta jaciens, 
qui ad preeipuum nodum dissolvendum. circa 
S. Hildulfi etatem potissimum collimabant, quze- 
que rursus confirmat in annotatis ad Vitam S. 
Maximini xxix Maii pag. 24, et ad Vitam S. 
Deodati xix Junii; ut candide fatetur eruditis- 
simus Commentarii, quo de agimus, auctor, verba 
non recitans, qu: ad indicata ab ipso loca in Ope- 
re nostro facile reperiuntur. Satis pronum est co- 
gitare, vigentibus sensim in reformata congrega- 
tione sanctorum Vatoni et Hildulfi, Ordinis S. Be- 
nedieti, vigentibus, inquam, in ea congregatione, 
quemadmodum et in altera S. Mauri bonarum 
litterarum studiis, animum ab annis aliquot ad- 
jecisse Medianenses, ut sanctissimi patroni sui 
Hüldulfi gesta. illustrarent, occurrentesque in iis 
graviores difficultates 26 iiie viam com- 


pracipuam 
dissolvit 
Hensche- 
nius : 


monstrante Mabillonio in Actis Sanctorum Ordi- . 


nis sui seculo 3, parte 2, a pag. 468 edito anno 
1672, ubi cum Vita S. Gundeberti plures alias 
compendiose contmiscet, quz aliarum desiderium 
non plane sustollunt. 

3 Quandonam serio res agitari ccepta sit, mihi 
non constat ; at jam dictum Mabillonii exemplum 
animos addidisse, ut per abrupta et invia ad veri- 
iatis adyta penetraretur, haud obscure me do- 
cent non minus officiose quam eruditz litterce 


IR: 


Medianenses 
post odu m 
ad ceteras 
expla nandes 
se accinxe- 
runt, 


A 


pracipue ab- 


bas Hyacin- 
thus. Alliot, 
C 
lum vero Ab- 
bas moder- 


nus, 


DIE UNDECIMA JULII. 
R. A. P. Domni Hyacinthi Alliot, Medianensis 


abbatis, Belhommei decessoris, date ad Pape- 
brochium pridie Nonas Martii anno 1697, e qui- 
bus fragmenta aliqua huc spectantia non pigebit 
describere. Agens ibi de Vosagi monasteriis, sic 
loquitur : Qui ad hunc usque diem illas tractarunt 
historias , in chronologia sanctorum- Hildulfi, Deo- 
dati, Gundeberti putidissimos pene ubique mavos 
sparsere, quos ea Mss. Sandeodatensibus, et nostris 
ezortos non. diffiteor. Sandeodatensis chronographus 
(quem labente x, incipiente xr seculo scripsisse 
compertum. est) S. Deodatum im Valle Galilzze 
anno DCLXIX, S. Hildulfum pcrxx, hoc in loco mo- 
nasteriorum. fundamenta posuisse : illum anno 
DCLXXIX, lunc DGCvI1 mortem, obiisse, disertis ver- 
bis profitetur ; ac S, Deodatum sedente Gisbaldo, Hil- 
dulfum Jacobo T'ullensium. episcopis, in nostras us- 
que regiones penetrasse ; Milonique Trevirensium 
episcopo successisse docet S. Hildulfi Vitae, in se- 
culo x1 scriptor anonymus ; sed quam falso, noverunt 
qui quartum. librum. Diatribe de tribus Dagober- 
tis vestri, numquam satis laudandi Henschenii deli- 
barunt. Ille enim et erroris hujus fundamenta. inibi 
perspicue reteait, et vian quam tuto. sequerentur, 
qui ea de ve post ipsum Seriberent, demonstravit. 
Eo ipso fundamento usus sum, ut intricate adeo 
historie momenta. pleraque revolverem ; et ut novis 
quibusdam argumentis jam recantata eonfirmárem, 
et obscura quaque illustrarem, neque curis neque 
impensis peperci. 

4 Pergit vir eruditus varia monumenta unde- 
quaque collecta enumerare, unde enormes isti 
parachronismi emendandi sint, inter quz ea pla- 
ne reperio, quibus diligentissime usum se satis 
ostendit Belhommeus. Deerat illi libellus Ms. de 
successoribus S. Hildulfi in Vosago, in laudata 
Diatriba ab Henschenio citatus, qui codici no- 
stro Paderbornensi Sancti Vite subjungitur, 
quemque adeo sumptibus suis describi, et ad se 
transmitti impensissime flagitat, pollicitus in an- 
tidorum ad mos dirigere Joannis sui de Bayon 
apographum, et quecumque ad. illustrandam | histo- 
riam in manus ejus devenirent. Amicis postulatis 
promptissime obsecutus est Papebrochius : non 
item Abbas amplissimus, a quo nihil acceptum 
est. Unde non semel postea conquerentem audi- 
vimus, nihil eorum, quz promissa erant, ad nos 
devenisse; ut merito ex tunc suspicatus sit, Ab- 
batem ipsum Dom. Hyacinthum, de dubiis istis 
et intricatissimis nodis perse suosque explanan- 
dis, serio cogitasse, quod sibi gratissimum fore, 
non semel testatus est. Defuncto subinde Dom. 
Allioto sucessit noster hic S. Hildulfi strenuus 
illustrator Belhommeus, in eruderanda antiqui- 
tate decessore haudquaquam inferior, idemque 
quod ille meditans ; sie ut sensim apparuerit, 
conceptam spem Papebrochium non fefellisse. 

5 Si recte conjicio, quamdiu mense Junio nos 
oceupatos scivit Belhommeus, donec ad Julium 
perveniremus, nihil properandum putavit, in- 
tentus fortasse in occasionem, qua mentem no- 
stram certius exploraret. Evocato interea ad la- 
borum praemium, uti confidimus, magistro nostro 
Papebrochio, in sanctorum Apostolorum Petri et 
Pauli pervigilio anni 1714, paulo clariora rei in- 
dicia mihi perspicere licuit. Etenim,cum triennio 
post eruditissimus sacrarum Litterarum inter- 
pres, Commentariis suis Gallicis, non ita pridem 
editis notissimus R. P. Dom. Augustinus Calmet, 
ejusdem Ordinis sancti Benedicti etjam przedictze 
congregationis sanctorum Vatoni et Hildulfi, Ant- 
verpiam anno 1717 ad nos excurrisset, e£ Mu- 


197 


seum nostrum perhumaniter inviseret, inter ali- 
as questiones mox ad S. Hildulfum sermo. dela- 
psus est, ostensisque, qua apud nos exstarent, 
monumentis ad ipsum spectantibus, cum ea evol- 
veret, nihil tergiversatus, omnia in ipsorum ob- 
sequium obtuli ; rogatusque, seorsim describi cu- 
rarem secundam, quam vocant, Saneti Vitam, 
eamdem ipsam paulo post ad R. A. P. Dom. 
Humbertum Belhommeum abbatem, hujus Com- 
mentarii auctorem, destinare non preetermisi, ut 
ipsesub operis sui principium gratanter agnoscit. 

6 In amico eo congressu facile intellixi, para- 


: tam esse dispositamque nonnihil apud Medianen- 


ses materiam illustrandis S. Hildulfi Actis oppor- 
tunam, ipsumque jam laudatum abbatem, ad ejus 
digerend:e provinciam satis propendere. Non po- 
tui nonopere maximo zelum pro sancti Patroni sui 
gloria diligentiamque laudare, utpote qui ex Ma- 
jorum nostrorum mente, nihil ardentius me de- 
siderare szpius professus sim, quam ut commu- 
nitates omnes Catholicze, tum seculares tum alize, 
Sanctorum suorum tantam curam suscipiant, ut 
ipsimet auxiliatrices nobis manus conferant, ultro 
et libentissime suscepturis quidquid ad vastissi- 
mi Operis complementum producere dignati fue- 
rint. Hujusmodi responsis, sincerissime expres- 
sis, exhilaratus Calmetus, rem omnem eruditis- 
simo abbati Belhommeo significare non distulit ; 
isque tali invitatione magis etiam incitatus, ma- 
num continuo operi admovit, et biennio post, 
nempe xv Octobris 1719, absolutum a se Com- 
mentarium ad me direxit, qui post menses ali- 
quothue demum pervenit. Ultimze auctoris litterze 
cum paucis correctionibus ad me datz sunt xir 
Februarii anni 1721, cum designatione majoris 
operis, a se elaborati, de historia Mediani mona- 
sterii, eujus partem primam constituit jam szpius 
dietum de S. ZTildulfo commentarium. 

7 Datam fidem libero, opusque totum, quale 
mihi commissum est, integerrime reddo : et 
quamvis non semel protestatus sit modestissimus 
auctor, sese laborem omnem arbitratui meo reli- 
quisse, ut porro mutarem et corrigerem, qua 
mutatione aut correctione opus habere censerem ; 
intacta servavi omnia, tam operose et erudite 
discussa, ut nec addendum quidquam nec demen- 
dum existimaverim ; przesertim cum monumenta 
ab Allioto collecta, omnesque auctores ipse iü 
fonte consuluerit, quibus ego mihi utendum sta- 
tueram, si forte operam suam desiderari passus 
fuisset. Ad lucubrationis ejus commendationem 
accedit, quod vir jam septuagenarius et in cceno- 
bii sui historia, tum sacra tum profana, versa- 
tissimus, rerum plurimarum, scriptorum dome- 
sticorum, aliorumque adjunctorum compertissi- 
mam habuerit notitiam, quz non nisi difficillime 
a nobis acquiri potuisset ; unde multa, preesertim 
qui ad ipsum cenobium ejusque situm, et ad 
Sancti cultum pertinent, distinctius explicata 
sint. Non diffitebor, aliter in nonnullis sentire 
auctorem, quam seripserit olim Bollandus, et 
notanter de S. Hildulfi patria; ast idem ego pri- 
dem observaveram, et S. Hildulfum, seque ac 
fratrem S. Erardum, de quo ad ὙΠῚ Januarii, 
Hibernis aut Scotis accensendum non esse, per- 
suasum habui. 

8 Hzc intelligi velim de tota substantia histo- 
ri:*, quam etsi ut meam non adoptem, tam vero- 
similiter dispositam existimo, ut nihil magnopere 
hactenus invenerim, quod reprehendi mereatur. 
Aliqua occurrere, quz aliter ad modum nostrum 
ordinata voluissem ; idque imprimis, ut sub ipsum 


Com- 


AUCTORE 
J. B. 5. 


auctor $e- 
quentis Com- 
mentarii, 


quem ante- 
grum et im- 
mutatum 
tradimus, 


tametsi hic 
inde aliter 
ordinari po- 
tuisset. 


AUCTORE 
J. B. S. 


B 


Quid a. nobis 
prastitum 
Sit, 


et quid ab iis 
fieri cupia- 
mus, qui 
exemplum 
imitari vo- 
luerint. 


198 


Commentarii principium data fuisset lectoribus 
loci totius, in quo ipsos tantisper divagari opor- 
tet, aliqualis descriptio, quae hie ad paragra- 
phum 5 dilata est ; tum vero de Sancti cultu 
antiquo et moderno actum esset, ac successive 
de nomine, patria, genere, state, muneribus ; 
de Vitis ipsis eorumque auctoribus secuta fuisset 
discussio, que opportunius Legendis ipsis prze- 
mittitur, nisi alia quandoque. cogant de ipsarum 
pondere et pretio disserere, quod mihi semel 
atque iterum alibi necesse fuit; sed hic paulo 
aliter ordinari poterat. Qui rebus nostris assueti 
sunt, forte libentius primo loco legent S 5, tum 
S 6, deinde SS 1, 2, 3 et quartum; primumque de- 
nuo evolvent priusquam ad Vitas ipsas accedant. 
Moris etiam nobis est scriptorum testimonia non 
negligere, quc hic frequentius solum indicantur, 
in ipsis fontibus quaerenda ; verum cum auctores 
plerique satis noti sint, hodieque eruditis qui- 
busque ad manum, satius mihi visum est, operis 
seriem integram ex auctoris sensu exhibere; uti 
ad oculum patebit, dum laudata jam Medianen- 
sium historia, publiei juris aliquando facta, in 
omnium manibus versabitur. ' 

9 Id non :gre feret Belhommeus, quod operis 
sui nec fidei nec auctoritati detrahere quidquam 
potest; id, inquam, patienter feret, quod para- 
graphos ejus, contra Operis nostri methodum, 
nimis inzquales, ad aliquam uniformitatem re- 
duxerim, tertium precipue in partes secando, 
quod is prae ceteris triplo longius extensus sit. 
Addidi numerorum ordinem, qui Commentarii 
paragraphos omnes apud nos decurrit, quze ferme 
eadem est Vitarum sectio. Notule marginales 
lotius tractatus compendium paucis represen- 
tant, quas proinde non putavi negligendas. Ab 
usu nostro alienum est, ut margines citationibus 
onerentur, aut, additamentis, sive ea textui con- 
sona sint, sive contraria; exceptis dumtaxat 
pauculis quandoque variantibus, qua asterisco 
designantur ; alia quee hie paulo longiora erant, 
suis ego locis opportune inserui. Statueram etiam 
Vite tertie, ceteris longe prolixioris, capita 
more nostro ita dividere, ut ex quatuor et viginti 
ad tria aut. quatuor reducta fuissent, signato ad 
marginem priorum capitum numero; at cum 
postmodum plerisque istis adjecta annotata per- 
Spicerem, ne perturbanda essent omnia, consulto 
nihil immutatum est, quod suis quoque locis cur- 
sim submonui. 

10 Hoe igitur omnia ad normam mostram, 
quantum fieri potuit, exacta sunt, servatis inte- 
rim et sensu et, verbis auctoris, ea fide et inte- 
gritate, qua major requiri omnino nequeat ; quod 
in omni alia id genus occasione a nobis persancte 
servatum iri polliceor, modo nihil admisceatur, 
quod fabulam aut exotica placita redoleat. Habe- 
bunt hie Hagiophili exemplum patentissimum 
sinceri, quo flagramus, desiderii, ut singuli reli- 
giosi Ordines, abbatie, monasteria, capitula, 
pastores, communitates et quaevis sodalitia sym- 
bolam studiose conferant, quo immensa Operis 
nostri moles facilius promoveri , et ipsi Sanetos 
suos tanto citius in eo contemplari possint. Id 
monitos velim, quos forte voluntas incesset, nos 
in hae parte juvandi, sedulo observent, in ipso 
Commentario previo diseutiendas esse enodan- 
dasque difficultates omnes, quz ad historiz San- 
cti substantiam attinent, et lectorem alicubi 
remorari possent; ceteris, quee mere occasiona- 
liter quandoque adstruuntur, variantibus item, 

grammatiealibus, onomasticis aliisque in annota- 


. 
^ 


5 


DE S. HILDULFO CONFESSORE. 


ta rejectis; id quod a Belhommeo etiam obser- 
vatum vellem, cujus annotata in Vitam primam, 
textum ipsum prolixitate adzequant aut excedunt, 
ubi pleraque omnia ad ipsum Commentarium 
reduci commode poterant. 

11 Id solum hic reliquum est, ut verbo insi- 
nuem in titulo nostro modicam a Belhommeano 
occurrere diversitatem, quod S. Hildulfo super- 
addiderim dilectum ejus alumnum S. Spinulum, 
quem Majores nostri ex x1 Maii et xr Junii huc 
remissum voluerunt, ut sancto institutori con- 
jungeretur; ea potissimum, opinor, gratia, quod 


de ipso nil scriptum supersit, preter id quod 


S. Hildulfi Legendis insertum legitur; neque 
certus alius dies nobis innotuerit, quo potius 
quam hoc ipso colatur, quidquid in nonnullis au- 
ctariis Usuardinis relatus sit ad dictum xr Junii 
sub nomine Spinali, alibi autem coli dicatur Ka- 
lendis Augusti. Eadem quoque ratio me movit, ut 
alios binos discipulos, germanos fratres Joannem 
et Benignum attexerem, cum ipsorum gesta, pius 
obitus et miracula in predicta S. Hildulfi Legen- 
da, presertim tertia, paulo fusius et distinctius 
memorentur; neque dubitem, quin et ipsi apud 
Medianenses venerationem consecuti sint, tamet- 
si de ipsa nihil notarit Belhomimeus. Ne interim 
plus ipsis tribuam quam forte mereantur, a Sancti 
aut Beati titulo abstinui, quemadmodum Mabillo- 
nium fecisse memineram. H:ec a me przenotanda 
fuerant : qui modo subsequetur jam sepe lauda- 
tus Commentarius, non ex nostra, sed ex sola 
auctoris fide et auctoritate cestimandus est. 


$ I. De triplici S. Hildulfi Vita. 


res reperiuntur S. Hildulfi Vite. Prima hacte- 
T nus inedita, incipit ab his verbis : Quicumque 
baptizati. Zllius varii reperiuntur manuscripti co- 
dices, quorum duos tresve possident eruditissimi 
Socii Bollandiani, et unum servant Sammazvimiani 
Trevirenses. Exstat insuper unus. in. Mediano no- 
stro monasterio, sed in fine mutilus. Hic teste R. 


P. Edmundo Martene, . studiosissimo antiquitatis 


Cur S. ma- 
gistro ad- 
juncti sint 
in titulo di- 
scipuli. 


ANNO DCCVII. 
Tres diverse 
S. Hildulfi 
Vite 


indagatore, in Thesauro Anecdotorum tom. 3, annos ^ 


septingentos attingit. Secunda S. Hildulfi Vita. ea 
est quae habetur apud Surium ad diem x1 Julii. 
Hanc non esse nisi epitomen. longioris et copiosioris 
ejusdem. Sancti Vit merito. suspicatus est Jacobus 
Mosander, qui stylum illius modice elimavit. Duos 
brevioris hujusce Vite mamuscriptos codices penes 
se habent prefati Socii Bollandiani, et apographum 
alterius ez illis ad me-hwumanissime transmisit R. 
P. Joannes Baptista dw Sollier Societatis Jesu 
Theologus, iisdem .Bollandianis aggregatus. Solo 
stylo tum a se invicem tum a Suriana edilione dis- 
crepant hi duo codices. 

2 Tertia denique S. Hildulfi Vita. nihil aliud 
est quam. ipsamet prima Vita crebris ac prolixis 
aucta. interpolationibus , ut. attente legenti utramque 
perspicuum. fit. Plures quoque reperiuntur hujus 
tertie Vit manuscripti codices, quorum tres dum- 
tavat mihi noti sunt. Primus est Paterbornensis ; 
cujus apographum anno 1697 Reverendus admodum 
Pater Domnus Hyacinthus A lliot przdecessor meus 
a doctissimo simul et humanissimo P. Daniele 
Papebrochio accepit. Secundus est Epternacensis, 
cujus variantes lectiones ego ipse excepi. Tertius 
vero Medianensis noster, qui seculo duodecimo desi- 
nente, qut certe decimo tertio incipiente conscriptus 
et in plures lectiones divisus est pro Officio Matuti.. 


norum 


unde polissi- 
mum acce- 
pte, 


eL quales sint. 


Antiquissi- 
ma mutato 
cenobio per- 


üit, 


DIE UNDECIMA JULII. 


norum diei festi et Octavarum. S. Hildulfi. Pater- 
bornensi et Epternacensi codicibus subnectitur libel- 
lus de successoribus ejusdem. Sancti in. Vosago, qui 
in nostro Medianensi desideratur. 

3 Tertiam hanc Vitam, ante hac ineditam, ex 
apographo nostro Paterbornensi descripsit ac publici 
juris fecit idem laudatus R. P. Domnus Edmundus 
Martenius in Thesauro anecdotorum Parisiis im- 
presso 1717 tom. Ὁ; et existimavit eam esse primam 
et antiquam S. Hildulfi Vitam, a Mabillonio mul- 
tum exquisitam et desideratam, nec obtentam. 
Verum fallitur. vir. eruditissimus. Nam primo, 
Mabillonium latere non potuit codex Paterbornen- 
sis, cujus ezemplar jam inde ab anno 1697 obti- 
nuerat prefatus R. P. Domnus Hyacinthus Alliot, 
Mabillonii usque ad mortem. amicissimus, et. quem 
honoris causa nominans ipse Mabillonius ait : Cujus 
in nos benevolentiam et in historiam nostram 
studium indefessum satis pro merito commendare 
non possumus. Secundo, eamdem omnino S. Hil- 
dulfi Vitam Mabillonius anno 1696 (Annal. Bened. 
tom. 1 lib. 15, num. 15, et tom. 2 lib. 19, mum. 37) 
cum Medianum monasterium secunda vice inviseret, 
jam viderat, legeratque in manuscripto illo codice 
qui mostris olim pro Lectionario erat ; nullum enim, 
si variantes lectiones perpaucas excipias, inter 
utrumque hunc codicem discrimen aliud intercedit, 
nisi quod Paterbornensi adjunctus sit libellus de 
successoribus sancti Hildulfi in. Vosago ; Medianen- 
sem vero mostrum. subsequatur invectio in deprava- 
tos seculi mores, et exhortatio ad. beatissimi Patris 
nostri Hildulfi ac sanctorum. discipulorum ejus imi- 
tationem. Codicem hunc Medianensem non tantum 
vidit Mabillonius, sed etiam citavit sub nomine 
Anonymi conobitze Mediani monasterii et pleraque 
ex ilo desumpta retulit Annal. Benedict. tom. 2, 
pag. YT. 

4 Quod autem tertia hzc S. Hidulfi Vita. mon 
sit prima illa et antiqua quam Mabillonius multum 
exquisivit ac desideravit, nec tamen obtinere po- 
tuit, duc sequentes rationes aperte demonstrant. 
Prima est, quod eadem hzc tertia. Vita tempore 
posterior sit illa, quam primo loco reposuimus ; au- 
ctor enim hujus terti» Vite primam illam non tan- 
tum interpolavit, ut supra dictum est; sed etiam 
emendavit, et explicavit, ut patet ex cap. 3; ubi 
quod in prima Vita dicitur de Pipino Caroli magni 
genitore, intelligendum esse asserit de Pipino .He- 
ristallo Caroli Martelli genitore. Secunda est, quod 
Mabillonius aliam procul dubio S. Hildulü Vitam 
non ezquisivit ac desideravit, nisi primam illam et 
omnium antiquissimam, de qua Joannes a. Bayono 
sic loquitur in prologo historie Mediani nostri Mo- 
nasterii : Praedictum ccenobium Medianum cui- 
dam Comiti, Hillino nomine, jure beneficii tra- 
ditur possidendum, qui Pipino abbate expulso, 
Canonicorum ordinem inibi instituit, sub quorum 
regimine codex Vitze beati Hildulfi, qui pro sui 
magnitudine proprio continebatur corpore, amit- 
titur. Post temporum autem multos decursus 
rursus reperitur, sed quia pro sua quantitatis 
magnitudine legentibus tedium subministrabat, 
adhibitis scholasticis breviatur, sed ob fratrum 
negligentiam rursus ἃ Medio ccenobio, factione 
quorumdam elabitur ; atqui ut idem auctor. postea 
narrat, historize nimirum libro 2, cap. 16, 25 et 
91, Canonici ab Hillino comite in Mediano mona- 
sterio constituti sunt circa S97, et amissa sub il- 
lorum regimine Vita S. Hildulfü, circa annum 
964 reperta. est; consequens igitur est, ut eadem 


Ls 1 
Vita. non tantum decimo sed etiam nono jam. seculo 
extiterit, 


199 


5 At certum est, Vitam illam, quam. Paterbor- 
mensis codex exhibet, undecimo dumtacat seculo 
conscriptam ac compositam. fuisse ; idem. enim est 
auctor illius ac subsequentis Libelli de successoribus 
S. Hildulfi in Vosago, ut constat ex ejusdem. Vite 
cap. 21, ubi sic loquitur : Restant sane quam plu- 
rima Deo dignissimi Patris nostri Hildulfi suc- 
cessorumque ejus acta, meritis illius condita, 
quz pro fastidio lectoris interim differenda, ac 
alio opusculo judicavimus deleganda. Et in fine 
ejusdem. Vit subditur : Explicit vita S. Hildulfi 
Trevirorum Archiepiscopi. Incipit libellus alius 
de successoribus ejus in Vosago. Quod autem 
hic auctor undecimo dumtaxat seculo scripserit, in- 
de patet, quod gesta sequentium Mediani mona- 
sterii abbatum ad. idem medium ferme seculum un- 
decimum prosequatur, wt. Martenius ipse observare 
non omisit. 

6 Adhuc superesse illum S. Hildulfi Vitam, 
quam. circa annum 964 Madianenses nostri adhibi- 
tis scholasticis, id est litteratis viris, breviare stu- 
duerunt, et hanc esse illam ipsam cui primum. hic 
locum dedi, non tam verisimile, quam verum ac 
certum mihi videtur. Nam primo, hac Vita non 
est. nisi compendium quoddam primavz illius S. 
Hildulfi Vite, qux in volumine non parve molis 
continebatur, wt constat ex ejus tum initio quod tale 
est : Incipiunt.quzedam: de vita viri Dei Hildulfi 
Trevirensis Archiepiscopi ; tum etiam ez fine, qui 
talis est : Hzec paucis dicta sunt de gestis Deo di- 
gni antistitis, quibus admirabilis huic mundo et 
acceptabilis superno Regi exstitit, dum humanis 
rebus interfuit. Ceterum ab his, quibus contigit 
ejus sedulitate tune temporis perfrui, veraci sty- 
lodigestà sunt ipsius aeta in volumine non parvze 
quantitatis, quod prz incuria adeo vetustas con- 
sumpsit, ut vix hzec minima, quas promisimus, 
excerpi exinde potuerint. 

7 Secundo, hac eadem prima Vita non est sim- 
plex ac muda narratio pracipuorum gestorum S. Hil- 
dulfi, sed opusculum a Scholasticis, hoc est, ut dixi, 
litteratis viris, quales rude et indoctum illud secu- 
lum ferre potuit, diligenter elaboratum. — Tertio, 
quo tempore Joannes a Bayono. primum. breviatam 
fuisse asserit antiquam S. Hildulfi. Vitam, eodem 
prorsus, hoc est sub finem seculi decimi, primam 
hanc Vitam adornatam fuisse necesse est, cum ma- 
muscriptum illius codicem habeamus, qui septingen- 
tos annos allingit ac forte superat, neque tamen 
primigenium ejus exemplar esse videtur, quando- 
quidem aliis quibusdam Sanctorum. Vitis in uno eo- 
demque codice permistum reperitur ; et in fine unius 
pagina post absolutam S. Hieronymi vitam subjun- 
gitur hoc modo : Explicit vita beati Hieronymi 
presbyteri. Incipiunt de vita viri Dei Hildulfi 
Trevirensis archiepiscopi. 

8 Ceterum dicere vir queo, quam proclive mihi 
sit credere, illos decimi seculi Scholasticos, qui 
priscum Vite S. Hildulfi volumen. breviarunt, in 
chronologia Regum, Archiepiscoporum, et Episcopo- 
rum minus, quam par erat, eruditos fuisse ; et nihil- 
ominus, ut eruditionem aliquam ostentarent, nomi- 
nibus communibus et appellativis Regis, Archiepi- 
scopi, et Episcopi, qui sola (quantum. conjicio) in 
antiquo reperiebantur codice, nomina propria. Pipi- 
ni, Milonis et Jacobi adjecisse, ex quibus insupera- 
bilis illa orta est difficultas, Vitam et gesta S. Hil- 
dulfi cum adjectis hujusmodi notis chronologicis con - 
ciliandi, qua posteriores tantopere torsit auctores. 


S II. 
Á 


AUCTORE 

HoO5 
ea qua pri- 
mam, qua 
hodie exstat, 


contracisse 
dicuntur 


Scholastici, 
seu viri lite- 
Tali, 


chronologize 
imperiti. 


AUCTORE 
H. B. 


Non multum 
de nomine, 
sed de gene- 
re et patria 
disceplatur. 


Ex Nervio- 
rum descri- 
ptione, 


200 


$ II. De nomine, genere, et patria 
S. Hildulfi. 


Hildulfus, alias Hidulfus, Idulfus, Hildul- 
e phus, Idolfus, Ildolfus, et Hildolfus nomina- 
lur, sed in antiquioribus Vil ejus manuscriptis 
codicibus constanter Hildulfus legitur ; a Vosagigenis 
autem. patria ac vulgari lingua vocari consuevit 
Saint Idou. Ez claro genere S. Hildulfum ortum 
fuisse, omnes scriptores perhibent, verum quanam 
fuerit. illius patria non. omnes pariter conveniunt, 
Quidam enim illum Hibernum cum Brunnero. An- 
nal. Boicor. part. 1, lib. Ὁ ad annum Christi 149. 
Alii Scotum, cum. Velsero Rerum Boiar. lib. 5 ad 
annum. Christi 143, et Hundio in. Metropoli Salis- 
burg. tom. 1, fuisse tradunt ; sed levi potius conjectu- 
ya, quam. gravi aliqua auctoritate ducti. Neque ho- 
vum illorumve sententia stare potest cum manuscri- 
ptis Vitae illius codicibus ; licet. enim in. secunda 
Vita, utpote compendiosiore, nulla Sancto assignetur 
patria, attamen. in prima, qua amplior est, disertis 
verbis dicitur, claro ex Nerviorum genere ortus; 
in terlia vero, qua interpolatoris alicujus manu au- 
cla et identidem. emendata. fuit, legitur quidem 
claro Nerviorum genere ortus, sed moz ab eodem 
interpolatore subjungitur : Circa illius temporis 
statem Garibaldus regebat eamdem Noricorum 
hoc est Baioariorum gentem: ez quibus ultimis 
verbis evidenter apparet vocem Nerviorum, primo lo- 
co positam, ex ipsius interpolatoris mente, non nisi 
pro mendo habendam esse, neque Nerviorum sed 
Noricorum legi debere. Fuit igitur S. Hildulfus 
patria vel Nervius vel Noricus; sed uter fuerit, 
estat inquirendum, nec res caret. difficultate : mam 
primo cum maxima sit inter INervios et Noricos dis- 
crepantia, certe non potuit, quasi parum aut nihil 
interesset, B. Hildulfus indiscriminatim modo Ner- 
vius modo Noricus appellari. 
10 Nervii ez Strabone lib. 4, οἱ Caesare Com- 
mentario Ὁ Treviris jungebantur : illorum. autem 
fines Cluverius. Germaniz antique lib. 2, cap. 22 
sic describit : Terminus Nerviis ἃ Septemtrioni- 
bus idem qui Atvatieis a meridie; ab ortu Mosa 
flumine primum a quinque illis populis, qui uno 
nomine antea Germani, mox Tungri dicti fuere, 
deinde a Treviris separabantur. A meridie Rhe- 
mos attigisse inde colligo, quod Czesar Commen- 
tario 5 Arduennam silvam per medios fines Tre- 
virorum, a flumine Rheno ad initium Rhemorum 
pertinere asseverat ; Commentario autem Ὁ, 
eamdem ab ripis Rheni finibusque Trevirorum 
ad Nervios pertinere ait; ab occasu ipso Scalde 
ad Camaraeum usque Ambianis; hinc vero ad 
Scarpe confluentes ab Attrebatis dirimebantur. 
Continentur hodie regiones his finibus iste : Na- 
murcensis comitatus pars inter Mosam et Sabim, 
deinde Hannoni: maxima pars, nec non e Picar- 
dia Tirassiensis ducatus portio; item. Camera- 
censis agri pars, JTac Cluverius, a. quibus non re- 
cedit Jacobus Carolus Spener in. Notitia Germaniz 
antiqua lib. 7, cap. b, num. 32 et 33, quamvis 
num. 34, hos Nerviorum limites seriore evo pluri- 
mum turbatos atque confusos fuisse asserat, cum. in 
maris littore notitia imperii Romani et. passim au- 
ctores INervios nobis ostendant; Nervicum littus et 
Nervicanum tractum cum Armoricano conjungentes, 
atque ad oceanum ponentes. 
1l Noricos vero veteris Illirici partem occupas- 
se, certissimum est; sed quam et quotam, ut. clare 


DE 5. HILDULFO CONFESSORE. 


definiatur, distinguendum. est inter priscum et ve- 
cens, hoc est medii evi (Noricum. Priscum sic de- 
scribit Ptolomzus Geographie lib. 2, cap. 14: No- 
rieum terminatur ab occasu (Eno fluvio ad Ce- 
tium montem; ab ortu solis ipso monte Cetio; 
ameridie vero parte Pannoniz superioris, quae 
sub dicto est monte; quam descriptionem. variis 
auctoribus confirmant et illustrant. tum. Plülippus 
Cluverius, tractatu singulari de Vindelicia et Nori- 
co; tum. Jacobus Carolus Spener in. Notitia Ger- 
mania antiqua lib. 6, cap. 11, ubi ait, quod conti- 
netur hodie veteris Norici tractu magna pars 
Austrie et Archiepiscopatus Saltzburgicus cum 
omni Styria et Carinthia ducatibus. Kecens vero 
seu medii evi Noricum longius versus occasum pro- 
lendebatur, et prater priscum Noricum ; Vindelicia 
sive Rhetiz partem, Lajco [luvio temus; hoc est om- 
nem Boicam ad dextram Danubii sitam. complecte- 
batur, ut expresse asserit Marcus. Velserus Rerum 
DBoicarum lib 83, ubi addit quod cum Boii partem 
veteris Norici, recens vero totum ad. ipsum. .Lycum 
tenerent, plerique auctores Boicorum Noricorumque 
appellationes habuere promiscuas. Vide eumdem 
Velserum Rerum August. Vindel. lib. 3. 

12 At sive priscum sive recens Noricum atten- 
damus, Nervios a Novicis longe dissitos fuisse, ma- 
nifestum est. Minime igitur confundi aut pro iisdem 
haberi umquam potuerunt, quemadmodum. Noricis 
et Boicis seu Boiariis contigisse videmus. Quapro- 
pter si beatus Hildulfus fuit patria. Nervius, nul- 
latenus potuit patria. INoricus esse aut dici. Hunc 
nodum ut solvant aliqui, sanctum Hildulfum gene- 
re quidem, non autem patria, et forte etiam tam 
genere quam patria Nervium fuisse, sed aut paren- 
les ejus, priusquam nasceretur, e Nerviis ad. Nori- 
cos transmigrasse, aut ipsum. jam natum eo depor- 
lasse, seu deportandum dedisse; aut denique ipsum- 
met, adhuc puerum seu adolescentulum, eodem pro- 
fectum esse et Ratisponz litterarum. studiis operam 
dedisse, ibidemque clericali militiz adscriptum fuisse 
opinantur. Verum hac omnia gratis sibi fingunt, cum 
in nulla ex tribus Vitis S. Hildulfi vel. minimum 
extet vestigium transmigrationis, deportationis aut 
profectionis hujusmodi. Deinde quamvis in omnibus 
manuscriptis codicibus prima Vitze mihi notis, lega- 
tur beatus Hildulfus claro ex Nerviorum genere 
ortus, tamen vix dubitari potest, quin exemplar quo 
intevpolator illius. Vitz usus est, Noricorum mon 
Nerviorum habuerit : hoc enim. manifeste. supponit 
mox subdens : Circa illius temporis zetatem Gari- 
baldus regebat eamdem Noricorum, hoc est Bai- 
oariorum gentem. 

18 Consimilibus exemplaribus usi videntur, tum 
Tücherius Senoniensis, tum Joannes a Bayono Me- 
dianenses historiarum. scriptores, quorum ille circa 
annum 1260, hic vero anno 1326 historiam suam 
adornavit. Nam Richerius lib. 1, cap. 11. Sic lo- 
quitur : In Bavariorum Territorio, in civitate 
qu:e Renesborch dicitur, duo viri fratres exstite- 
runt ex nobilibus illius terree genitoribus pro- 
creati, quorum unus Erardus, alter vero Hildul- 
fus vocabatur. Joannes vero de Bayono lib. 1, 
cap. 18, de S. Hildulfo agere incipiens : Qui claro 
Noricorum, id est Bavariorum processit stem- 
mate. His accedunt complures graves Auctores : et 
imprimis Aventinus Annal. Boiorum lib. 3, cap. 7, 
ubi de S. Emeranni monasterio scribens, testatur, 
divum Arionardum et. S. Hildulfum fratrem. ejus 
NNoricos fuisse ; Adlzreiter Annal. Boicor. parte 1 
libro 7, num. 34, ubi hac habet : Per id temporis 
D. Erardus, qui et Eberhardus vel Arionardus, 
Episcopus Ratisponensis, ejusque germanus, no- 


mine 


D 
uli etiara 
Noricorum, 
ostenditur 
Sanctus 


E 
postremis, 
seu Baioariis 
recensendus, 


rejectis, qu& 
in contra- 
rium prol 
Scolis eL Hi- 
bernis ad- 
ducuntur. 


Capitalem 
difficultat em. 
crearunt 


Scholastici 
illi Vite pri- 
ma ec vetu- 
stiori compi- 
latores, 


quorum er- 
TOres pro- 
bant 


DIE UNDECIMA JULII. 


mine Albertus, Boicam magnis virtutibus exor- 
narunt. Habuere tertium fratrem Hildulfum, 
quem Trevirensis ecclesia coluit antistitem. Fue- 
runt illi elaro Boicorum sanguine, non Seotico 
aut Nervio, uti visum est recentioribus. Et Chri- 
stophorus DBrowerus Annal. Trevirens. lib 1, num. 
157, sic dicens : Fuit Hildolphus claro ortus No- 
ricorum seu Boiorum genere, non Seotivo vel 
Nervio, ut visum est recentioribus, fratremque 
habuit Erhardum, quem alii Eberhardum dicunt 
et Arionardum. 


δ IIT. De etate sancti Hildulfi. 


Exponitur gravissima difficultas ez pri- 
oribus Vitis S. Hildulfi et ec Vita 
S. Othilia. 


(5 etatem S. Hildulfi macvima est difficultas ; 
non enim de paucis annis, sed de integro fer- 
me seculo inter Auctores disceptatur : aliis ipsum 
ejusque gesta, ad septimum ; aliis ad. octavum. secu- 
lum referentibus. Utriusque. sententie fundamenta 
desumuntur ez. triplici ejusdem. Sancti Vita; nam 
in qualibet illarum legitur ipsum- Miloni in archie- 
piscopatu successisse, et abdicata postmodum dignita- 
te, locum secessui aptum, a Jacobo Leuchorum Epi- 
scopo sibi designatum, petiisse. Certum est autem, 
neque Milonem ante medium seculum octavum in- 
leriisse, ac sedem  T'revirensem reliquisse, neque 
Jacobum, ejusdem nominis unicum illorum tempo- 
rum Tullensem Episcopum, ante idem tempus ec- 
clesia T'ullensi praefuisse. Preterea tam. in prima 
quam in secunda S. Hildulfi Vita legitur, Pipinum 
rempublicam. Galliarum tunc gubernasse; cum. cle- 
rus et populus Trevirensis eumdem Sanctum | àn 
Antistitem unanimiter postularunt. 

14 Necquemquam morari debet, quod. idem Pi- 
pinus, qui in secunda. Vita expresse dicitur Rex et 
pater Caroli Magni, in. prima Vita, omisso Regis 
titulo, dicatur dumtaxat genitor Caroli Magni ; sive 
enim id evenerit cum Pipinus adhuc. Major-domus 
erat, sive cum Rex jam evasisset, parum interest, 
cum paucorum annorum inter utrumque sit discri- 
men, maxime quoad Austrasiam, in qua Pipinus 
etiam. tamquam Major-domus principatum non. te- 
nuit, nisi postquam Carolomannus ejus frater vebus 
secularibus muntium remisit, hoc est post annum 
746. Contra vero in pradictarum vitarum qualibet 
duo narrantur praclara S. Hildulfi opera, quorum 
alterum Archiepiscopus Trevirensis jam factus, al- 
terum autem, dimisso jam archiepiscopatu et. Vosagi 
solitudinem inhabitans gessit. 

15 Primum est quod corpus S. Macimini, pre- 
sulis olim Trevirensis, a loco quo eum sanctus Pau- 
linus Aquitanus sepelierat, in alium transtulit. Se- 
cundum vero est quod Ethiconis alias Ethici seu 
Athici Ducis filiam, a nativitate caecam baptizavit, 
quam sanctus Erardus carne quidem beato Hil- 
dulfo germanus, ordine vero coepiscopus, mente 
simul et corpore illuminatam de sacro fonte ezci- 
piens nominavit Othiliam. Atqui hac translatio 
corporis S. Mazcimini multo ante obitum Milonis 
Archiepiscopi Trevirensis, qui Pipino regnante, 
apri dente percussus interiit, peracta est, ut ex or- 
dine relationis Servati Lupi, qui res divi Mazimini 
anno 839 scripsit : recté colligi censuerunt, tum Go- 
defridus Henschenius in annotatis ad vitam S. Ma- 
vimini die xxix. Maii cap. 2, tum Alexander Wil. 


Tomus n Julii. 


201 


themius in manuscriptis annalibus celeberrimi ceno- 
bii ejusdem S. Maximini, tum denique Mabillonius 
in Annalibus Benedictinis tom.3, lib. 15, mum. 5T. 
Postquam enim Servatus. Lupus elevatas a beato 
Hildulfo S. Mazimini reliquias narravit, miracula 
deinde consecuta sic recenset, ut. temporis ordine 
incedat. 

16 Emorsus igitur a nobili quadam. Franca, Ro- 
doara vocabulo, quz diu desideratam. salutem ad. S. 
Mazcimini memoriam. recuperavit, progreditur ad 
Carolum principem (quod de Carolo Martello inter- 
pretandum, rerum series et consequentia demonstrat) 
qui longa febrium molestia gravique cibi ac potus 
fastidio, quo laborabat, ibidem sanatus est. "um sub- 
dit recepta..a duabus feminis et quodam Albone, ejus- 
dem Sancti interventu. beneficia. Et tandem Regis 
Pipini, magni Caroli genitoris, quemdam clericum, 
nec non ejusdem Pipini ex filia nepotem. Cuniber- 
tum a. daemone liberatos narrat. Cum igitur eauvia 
S. Maximini loco mote fuerint priusquam Carolus 
Martellus ope ejusdem Sancti convalesceret, conse- 
quens est, B. Hildulfum, qui illas factus jam .Epi- 
scopus movit, esse regno Pipini, qui Caroli Martel- 
li filius fuit,longe anteriorem, fierique minime pos- 
se, ut eodem Pipino jam regnante Tievirengot ca- 
thedram adeptus fuerit. 

17 Confirmatur hoc argumentum. ea ANS 
S. Mazimini Vita, quam ex pervetusto S. Victoris 
Parisiensis codice depromptam edidere Socii Bol- 
landiani, ad xxix diem Maii; in hac quippe Vita 
translatio S. Maximini S. Hildulfo non tantum ad- 
scribitur, sed etiam subsecuta miracula eodem pror- 
sus ordine recensentur ab anomymo Sammazimia- 
nensi, qui ut auctor pravii ad eamdem Vitam Com- 
mentarii ait, Pipini Regis atate vixisse et scripsisse 
videtur, cum ultra eam haud quidquam referat, adeo- 
que integro ferme seculo senior Lupo fuit. Similiter 
baptismus S. Othilie non modo praecessit obitum 
Milonis regmumque Pipini, sed ab utroque tantope- 
ve dissitus est, ut ad seculum septimum omnino referri 
debeat, Probat id antiqua ejusdem S. Othilie Vita. 
tom. 2, Actorum SS. Ordinis S. Benedicti 
edita, pag. 486, cujus auctor Anonymus diserte as- 
serit, non solum sanctam Othiliam. esse filiam Illu- 
stris Ducis Adalrici, qui alio nomine Ethichin 
dicebatur, et Berehsind:ze uxoris ejus, quz, sicuti 
assertione plurimorum didicerat, affinitate S. 
Leodegarii redimita, soror beatissime Sigrand:e, 
matris ipsius sanctissimi Leodegarii erat, verum 
etiam Ducem Adalricum seu Ethichin, qui et Ethi- 
co et ex voce Adalrieus contracta, Aticus dictus est ; 
temporibus Hilderici Imperatoris seu Regis ; (quod 
de solo Childerico, Chlodovei secundi filio intelligi 
potest) eidem Berehsindz, qua etiam. Bereswinda 
dicebatur, matrimonio jam conjunctum fuisse, ea il- 
lisque natam esse. filiam, a nalivitate cecam, qua 
paucos post annos baptizata visum recepit. 

18 Idem confirmat fragmentum. historicum quod 
Alberti Argentinensis chronico prefizum, et ab An- 
drea. Chesnio recusum est tom. 1. Scriptorum histo- 
vie Francice, pagina 782. Ait quippe hujus fra- 
gmenti auctor pariter anonymus, Athicum seu Adal- 
ricum, patre adhuc superstite et Hilderico regnan- 
te, uxorem duxisse Bereswindam nomine, filiam 
sororis S. Leodegarii, et genuisse Othiliam, que 
ab sancto Erardo Ratisponensi Episcopo et Hildulfo 

Trevirensi baptizata, in sacro [onte visum recepit. 
Dissentit quidem, ut patet, hic anonymus à superio- 
ve circa. Bereswindam Athici ducis uxorem, quam 
ille sororem beatissimze Sigradz matris sanctis- 
simi Leodegarii, hic vero filiam sororis S. Leode- 
garii fuisse tradit. Verum hac dissensio in praesenti 


31 qua- 


AUCTORE 
HB. 


S. Maximini 
translatio et 
S. Othilie 
baptismus, 


ex quibus 
manifeste 
evincitur, 


S. Hildulfum 
non secuto 
oclavo, 


AUCTORE 


H. B. 


sed septimo 
inazcime flo- 
ruisse. 


B 


Diploma 
Childerici, 
Itegis 


item Theo- 
derici regis, 


202 


quastione parvi pendenda videtur, mazime cum non 
repugnet, neptem et amitam simul eodemque tempo- 
ve vitam ducere. Potiorem tamen fidem anonymo 
scriptori Vite S. Othilie, quam anonymo auctori 
fragmenti Urstitiani habendam esse arbitratur Ma- 
billonius, qui in observationibus ad Vitam S. Othi- 
liz, postremum hunc auctorem deceptum. fuisse ait, 
loco male intellecto Vite S. Leodegarii, in qua idem 
Sanctus Childericum regem | arguisse perhibetur , 
quod Reginam, quam habebat conjugem, filia. sui 
esset. avunculi, id est avunculi Childerici, quod. ta- 
men auctor fragmenti de. δ΄. Leodegarii avunculo 
perperam interpretatus est. 


Urgetur res eadem ex diplomatibus 
et ea tertia S. Hildulfi Vita. 


dipsum evincunt pleraque vetera diplomata. Pri- 
I mum est ipsius Childerici II Regis, qui Valedio 

abbati S. Gregorii Monasteriensis in. Alsatia qua- 
dam ad fiscum pertinentia concessit, et confectum ea 
de re praeceptum. inscripsit Athico Duci. Meminit 
hujus diplomatis Mabillonius Annal. Bened. lib. 
15, num. 6, et integrum illud suo loco dare propo- 
suerat, sed cum id ab eo prastitum non inveniam, 
idem ex veteri, et eodem ferme tempore quo auto- 
graphwum ipsum. confecto exemplo, quod. in archivio 
ejusdem monasterii asservatur, summa fide. descri- 
ptum hic attezere non gravabor, ubi lectores pramo- 
nuero, de mira veterum im scribendis nominibus 
proprüs varietate, deque litteris c et h quibusdam 
vocabulis ab eis prater communem usum appositis, 
nec non de illorum styli barbarie , vitiosa orthogra- 
phia et litteras permutandi licentia ; videndum Ma- 
billonium de ve diplomatica lib. 2, cap. 1 et Sup- 
plement. capitibus 3 et 12. Sic habet diploma : 

20 Childerieus Rex Francorum vir illuster, 
Chadico Duce Rodeberto comete. Illud nobis ad 
stabilitate regni nostri procul dubium credimus 
pertinere, si petitionibus sacerdotum in quo no- 
stris fuerit auribus prolatz? perducemus ad effe- 
ctum. Ideo cognoscat magnitudo sedulitas vestra, 
quia nos homines illos qui commanunt in Moni- 
fensishaim et Onenhaim quantumcumque ipsi ad 
partifisco nostro retebant, tam freda quam reli- 
quas functiones Valedio Abbate ad monasteriolo 
confluentis, hoe plena et integra voluntate visi 
fuimus concessisse. Quapropter jubemus, ut neque 
vos, neque juniores, seu successoresque vestris 
idem ex hoe contrarie non existetis, misi sicut 
diximus quantumeumque homines qui in ipsas 
dequas villas commanere videntur, totum et ad 
integrum ipsius Valedio abbate omnes functiones 
reddere debeant. Et ut hzc proeeeptio pleniorem 
obtineat vicorem, manus nostras subter scriptio- 
nibus subter decrevimus roborare. Childericus 
Rex recognovit. Subsequitur signum variis calami 
ductibus implezum. Datum sub die quarto quod 
fecit mensis Martius anno decimo tertio regni 
nostri. ; 

21 Secundum est. Theoderici Regis, fratris vide- 
licet et successoris prafati Childerici, in favorem 
Ebersheimensis seu. Novientensis monasterii datum. 
inscriptumque Athico Duci et Adalberto comiti 
ceterisque fisci exactoribus. Hoc diploma refert 

Wolgangus Lazius lib. 8 de Suevis, sed. pratter- 
missa illius data, quam supplevit Mabillonius Annal. 
Bened. tom. 1 pag. 488, ex veteri ejusdem mona- 
sterii Chronico, ubi legitur datum mense Februario, 
die nona anno decimo regni ipsius Theoderici. Ter- 


DE S. HIDULFO CONFESSORE. 


tium est Lotharii Imperatoris, quo prima monaste- 
rii S. Stephani Argentoratensis fundatio ac donatio, 
ab Adalberto Duce Athici Ducis filio facta, confir- 
matur augeturque. Nam in hoc diplomate, quod in- 
tegrum edidit Franciscus Guillimannus in suo de 
Episcopis Argentinensibus commentario, idem Im- 
perator sic loquitur : 

' 22 Omnium fidelium sancte Dei Ecclesiz, et 
nostrorum presentium videlicet et futurorum 
comperiat industria, quod dilecta cognata nostra 
venerabilis sanctimonialis et abbatissa sancti 
protomartyris Stephani Ruadrut majestatem no- 
stram adiit, offerens obtutibus nostris auctorita- 
tes e& munimenta chartarum illustris parentelce 
nostre progenitoris Ducis Adalberti, qui funda- 
vit jam dictum locum in parte suc hereditatis, 
quz sibi pertinuit inter ruinas veteris Argento- 
rati, et dotavit eum prediis suis large, pro re- 
medio anim: su: et parentum suorum, ibidem 
attributis, atque Attalam sanctissimam virginem 
Abbatissam prewsidere ordinavit. Et quemadmo- 
dum in eisdem insertum continebatur auctoritati- 
bus, eumdem locum per pragmaticam regis Chil- 
derici constitutionem prwrogativa emunitatis li- 
dertate communiri impetravit. Data Idus Maii 
anno Christo propitio imperii Domini Hlotarii in 
Italia xxvr, et in Francia vr, Indictione vrrr. Ac- 
tum publice in palatioregio Argentoraco cumire- 
mus in Italiam feliciter. Amen. 

23 Chiülderici nomen Chilperici loco in hoc di- 
ploma irrepsisse, contendit Cointius Annal. Eccles. 
F'rancor. tom. 4, ad annum 712, quod inficiari no- 
lim; at ex infra dicendis manifestum fiet, errasse 
Ulricum Obrechtum qui in Prodromo rerum Alsati- 
carum cap. 9, pragmaticam constitutionem, de qua 
hic est mentio, ad. alium quam Childericum. ter- 
tium referri deberenegat. Quartum diploma est The- 
oderici Calensis Regis Liutfrido Duci et Eberhardo 
domestico, ac venerabili in Christo Domino Bene- 
dieto Abbati inscriptum, quo idem. Rez monasterii 
Honaugiensis , vecens constructi , regimen. pradicto 
committit Benedicto, quem etiam "Tubanum vocat. 
Hoc diploma refertur a Jodoco Coccio in Dagoberto 
pag. 132. Sed im eo desideratur annus, quem. ex 
charta sequente facile erit colligere. His diplomati- 
bus adstipulatur charta, a. Mabillonio edita, dona- 
tionis facta per Liutfridum Ducem et Eberhardum 
Comitem, Adalberti ducis filios, monasterio Honau- 
giensi in hunc modum : 

24 Sacrosancto monasterio quod dicitur Hohe- 
naugia, in honore sancti Michaélis super fluvium 
Rhenum constructo, ubi Dominus Benedictus 
Abbas preesse videtur, Liutfridus et Eberhar- 
dus cogitantes pro animabus nostris, vel pro ὡ- 
terno retributionis venia, propterea complacuit 
nobis animus, ut de ipsa insula quze dicitur Hohe- 
naug et Rhenus circuit, de parte nostra quan- 
tumcumque genitor noster Adalbertus Dux nobis 
moriens dereliquit, ad ipsum monasterium con- 
donare deberemus. Ideoque hzc ommia supra 
jam dieto monasterio vel agentibus vestris, a die 
presenti, in vesfram tradimus dominationem 
ad possidendum. Datum tertio Idus Decembris 
anno ΤΠ regni Domini nostri Theodorici Regis. 
Signum Liutfridi Ducis qui consensit. S. Eber- 
hardus domestieus hane epistolam testamenti a 
me factam relegi et recognovi. S. Ego Eugenia 
acsi indigna abbatissa quz consensi. Erat hac 
Eugenia abbatissa neptis B. Othilize ejusque in Ho- 
hemburgensi Parthenone immediata. successriz. 

25 Ew quibus omnibus monumentis certum fit et 
evidens, primo, Athicum Alsatiz seu Allemanniz 


ducatum 


D 


Lotharii im- 
peratoris, 


et "Theodo- 
rici Calen- 
sis regis 
idem confir- 
mant ; 


Lum charta 
a Mabillonio 
adducta, 


unde perso- 
na 


DIE UNDECIMA JULII. 


ducatum tenuisse Childerici II Regis tempore. Se- 
cundo, eumdem  Athicum adhuc in vivis eatitisse, 
Adalbertumque comitem, ejus. filium ac B. Othilie 
fratrem, perfecte jam atatis virum fuisse, cum am- 
bobus, hoc est. Athico Duci et Adalberto comiti 
ceterisque fisci exactoribus praceptum suum. in- 
scripsit Rez Theodericus [rater ac successor Childeri- 
ci secundi, anno decimo regni sui, id est anno Christi 
683 vel. 684. Tertio in. Alsatie seu Allemanniz 
ducatu Athico successisse Adalbertum, qui monaste- 
vium sancti Stephani Argentoratensis condidit, ei- 
que prafecit sanctissimam virginem Attalam (quam 
ommes auctores filiam ejus, et neptem D. Othilie 
fuisse tradunt) ac insuper eumdem locum, impetrata 
a Rege Childerico pragmatica. constitutione comnuu- 
nivit; qui profecto Rex Childericus nullatenus esse 
potuit .Childericus 111, ad cujus regnum. non per- 
venit prafatus Dur Adalbertus, qui anno tertio Re- 
gni "Theoderici Calensis, hoc est anno Christi 724 
jam obierat, ut. ez praallata charta pro monasterio 
Honaugiensi liquido constat. Unde vel Childeri- 
cum II, vel saltem Chilpericum II, ut Cointio pla- 
cet, fuisse necesse est. 


203 


lib. 4, et alii patri successisse asserunt, constans est 
eorumdem. omnium auctorum opinio, hunc Gari- 
baldum. (seu primus sew secundus fuerit) non. re- 
gnasse ultra duodecimum. seculi. septimi annum, in 
quo ipse etiam. Theodebertus Austrasiorum Rex re- 
gnum ac vitam amisit. Consequens igitur est, ut 
B. Hildulfus eodem saltem amno hoc est Christi 
sexcentesimo duodecimo natus sit. : 

28 Secundo, narrat hic auctor ejusdem Vita ca- 
pitibus 2 et 3, qualiter B. Hildulfus post expleta. 
litterarum studia, moribus ecclesiastieis jam as- 
suefaetus, Reginoburgi clericatus honore dona- 
tus est, ac tandem exemplo fidelis Abrahz, terra, 
cognatione, domoque parentum egressus, iter 
arripuit Sicambriam versus, subiitque civitatem 
Treviricam, quam tunc incolebat copiosus mona- 
chorum numerus... quibus, spem seculi irridens, 
imperterritus Agonoteta Christi sociatus, mona- 
sticam normam professione explevit et actibus... 
Eratque (inquit) in iliis diebus in regio palatio 
Angisus, Arnulfi filius, administrans principa- 
tum sub nomine Majoris-domus, cujus quoque 
statem attigit Heraclius Romanz reipublieze Au- 


B 26 Quarto, Adalberto Duci successisse Luitfri- 
εἰ tempora — dum, alias Leutfredum, vel Leudofredum, fiium 


gustus, qui revexit sanctissimze Crucis lignum a D 
Chosroze tyranni partibus... Pipinus post.multum 


QUT 01:05 ejus, procul dubio natu majorem, qui ducaty. jam. po- 
liebatur ante pradictum annum 124, ut. ex eadem 
charta, ultimo loco a nobis velata patet : sanctam. 
vero Othiliam eodem anno 124 jam vivere desiisse, 
ejusque locum in -Hohemburgensi parthenone. tunc 
obtinuisse Eugeniam ejus neptem, qua donationi a 
Luitfrido Duce et. Eberhardo comite fratribus suis 
Honaugiensi monasterio factae, anno r1 regni Theo- 
derici Calensis subscripsit et consensit sub hac 
forma : S. Ego Eugenia acsi indigna abbatissa 

.que consensi. Unde apparet, B. Othiliam vite 
sua partem. macimam seculo septimo traduaisse, et 
baptismum, eo durante accepisse, mec mom a vero 
longe aberrasse Guebwillerum, Cointium Annal. Ec- 
cles. Franc. ad annum Christi 690, num. 52, Pel- 
treum in. Vita S. Othilie et alios, qui hanc San- 
ctam annis non minus centum tribus vixisse et anno 
dumtazat 160 vel 165, sub Pipino rege e vivis ex- 
cessisse tradunt. Cum igitur translatio S. Mazi- 
mini et baptismus δ. Othilie, qua inter praclara 
S. Hildulfi, jam facti Archiepiscopi. Trevirensis, 
gesta. memorantur, ad septimum. seculum veferri 
omnino necesse sit, contra vero obitus Milonis Ar- 
chiepiscopi Trevirensis, cui successisse B. Hildul- 
fus dicitur, et presulatus Jacobi Episcopi Tullen- 
sis, a quo secretum habitationis locum, dimissa di- 
qnitate, petiisse fertur, non misi seculo octavo saltem 
mediante contigerint, οἱ nihilominus in omnibus 
S. Hildulfi Vitis hac et illa simul. connectantur, 
mirum videri minime debet, si circa ejusdem Sancti 
etatem auctores tantopere discrepent. 

21 Verum in tertia. Vita, qua ut prolixior ita 
etiam, explicatior est, plura insuper reperiuntur, 
quz B. Hildulfi ortum, prasulatum, et secessum in 
Vosagum seculo septimo adscribi debere comprobant. 
Primo enim tempus illius ortus sic ejusdem. Vita 
auctor designat : Circa. illius temporis zetatem Ga- 
ribaldus regebat eamdem Noricorum hoc est 
Baioariorum gentem... Ea quoque tempestate Au- 
strasiis imperabat Theudebertus. Atqui Garibal- 
dus, quisquis ille fuevit, sive pater Theodelinde, 
quem hic auctor cum nonnullis rerum .Boicarum 
scriptoribus in regnum. quasi postliminio rediisse 
forsitan. existimavit, sive Thassilonis filius, quem 
Paulus Diaconus lib. 4, cap. 4, Velserus Rerum 
Boicar. lib. 3, Brunnerus, Annal. Boice gentis 
part τ, lib. 6, Adlzreitter Annal. Boicor. part. r, 


temporis patri Angiso decedenti succedens, rem- 
publicam Galliarum gubernavit florentissime... 
Hie et alios filios habuit, sed ex his przcipuus 
Carolus extitit, qui ei in principatu successit. 
Quod idcirco fortassis plus justo visum est pro- 
sequi, ne similitudo ftominum decursioque tem- 
porum in sequentibus injiciat scrupulum lectori : 
nempe przfatus Dux Carolus, primi ex Francis 
magni Imperatoris Caroli extitit avus. Tum sub- 
dit : Publicis igitur utilitatibus invigilante An- 
giso jam dicto, et Milone Archiepiscopo rebus 
humanis exuto... tunc subito Hildulphi nomen 
perora omnium sonuit, quod vir esset nobilis, 
scientia eruditus, lingua urbanus, vita Deo ho- 
minibusque placita, ac moribus clero et plebi 
proficuis congruisque compositus. Mox sermo in 
aula Regis percrebuit, atque exiit edictum ut vir 
talis ac tantus pastorale subiret ministerium. 
Atqui tum. Heraclius Imperator, tum Angísus, S. 
Arnulfi filius, ad seculum septimum omnino perti- 
nent; obiit enim Heraclius anno 641 ; floruit vero 
Angisus potissimum sub. Regibus Sigeberto et Chil- 
derico, nec excessit. annum 681, immo necem ejus 
longe citius contigisse plerique arbitrantur : restat 
igitur, ut perperam huc intrusum et demortuo tunc 
temporis Trevirensi Archiepiscopo male affictum fu- 
erit Milonis nomen. 

20 Tertio, idem Auctor expresse asserit cap. 20 
quod emicuit ab aerumnabili incolatu hujus nostri 
exilii piissimus pastor S. Hildulfus quinto Idus 
Julii, cum ageretur annus ab Incarnatione Jesu 
Christi septingentesimus septimus consulatu Ju- 
stiniani junioris Augusti, a Leone seu .Leontio, 
contra eum rebellante , narium detruncatione 
deformati, iterumque imperantis, quinta Indi- 
ctione, anno trigesimo sexto habitationis suse in 
hujus terribilis eremi vastitate, quadragesimo 
vero a gloriosa Domini pontificis Maximini trans- 
latione. Errat tamen hic auctor dum. subdit hanc 
morlem contigisse sub Sergio venerabili Papa qui 
sec annis prius e vivis excesserat. Quarto denique 
adjungit ipsemet auctor ejusdem Vita: cap. 21, quod 
post gloriosi pontificis Hildulfi transitum, Reim- 
bertus vir spectabilium ornamentis decenter prz- 
ditus morum, concordi,.voto fratrum, regiminis 
subiit officium, quodque illius tempora et opu- 
seula sub Regibus Theoderico atque Childerico 


juniore 


AUCTORE 


H. B. 


Accedit Vila 
S. Deodati 


5 


ejusque cum 
S. Hildul[o 
societas, 


qui tanta 
[uit, 


204 
juniore Pipinoque filio Ducis Caroli sunt decursa. 
Prafuit enim ut inferius dicetur idem. Reimbertus 
Mediano monasterio non minus quinquaginta annis. 


Aliis argumentis evincitur, in Vitis 
S. Hildulfi tempora confusa fuisse. 


ariis praterea hac de sancti Hildulfi «tate 
V sententia confirmatur argumentis, aliunde pe- 
litis. Primum petitur ez. Vita S. Deodati Niver- 
nensis Episcopi, que, cum anno 1049 ad summum 
Pontificem Leonem IX delata, et in provinciali 
synodo sancli Romana Ecclesie recitata fuisset, 
ab eodem. Pontifice decretum. fuit, ut in. Ecclesia 
legeretur, unde in lectiones verbotenus digesta fuit, 
et in choro ad Officium per multos annos a. Canoni- 
cis Sandeodatensibus deinceps recitata, ut constat ea 
Legendario in. illorum Archivio etiamnum, servato, 
de quo vide Commentarium przvium in eamdem Vi- 
tam die xix Junii. In hac quippe Vita dicitur pri- 
mo, quod. beatissimus Hildulfus dignissimos saneti 
Maximini artus transtulit quando ab incarnato 
Domino sexcentesimus sexagesimus septimus an- 
nus volvebatur. Secundo, quod decurrente sex- 
centesimo septuagesimo primo anno, semper imi- 
tandus pater Hildulfus, archipreesulatu Treviro- 
rum abrenunciato, semet ad commoriendum 
Christo addicens, huic arid? eremo duleissimus 
vicinus, et pacatissimus affinis accessit suo Deo- 
dato. Tertio, quod cum divina miseratio emeri- 
tum militem suum Hildulfum a nimio labore de- 
crevisset in ,eternum requiescere, per dilectissi- 
mum sibi Deodatum dignatus est eidem transitus 
sui diem denunciare, et ut satageret ambas eo- 
rum cellas (sicut res poscebat) disponere. Itaque 
fratribus sux cell; designato abbate domno 
Reimberto, valli autem Galilee domno Marci- 
nanno, emicuit ab hoc exilio ab Incarnatione Jesu 
Christi anno septingentesimo septimo. 
31 Secundum petitur ez mutua inter B. Hildul- 
fum et S. Deodatum in Vosago jam commorantes 
amicitia et. societate. Exinde enim. necessario con- 
sequitur, B. Hildulfum fuisse S. Deodato coevum ; 
at certum est, seculo septimo S. Deodatum floruisse 
et monasterium. Vallis Galilaea construxisse; nec 
non eamdem vallem cum omni integritate a rege 
Childerico IT, et privilegium, pro monachorum ibi- 
dem existentium quiete, a Nemoriano Archiepiscopo 
Trevirensi impetrasse, ut videre est in ejus Vita ad. 
pradictam diem xix. Junii, Constat autem. haec am- 
borum Sanctorum amicitia et societas non. solum ex 
eadem S. Deodati Vita, in qua graphice describi- 
tur, sed etiam ez ea. qua inter illorum. discipulos, 
Sandeodatenses nimirum et Medianenses monachos 
continuavit, societate ac necessitudine ; maaime vero 
ex pia, et. usque ad medium circiter seculum deci- 
mum. septimum servata consuetudine, ad se invicem 
singulo quoque anno deferendi primum tunicas, 
deinde corpora sanctissimorum. suorum. patronorum. 
32 Charissimi Pontifices, inquit anonymus au- 
ctor vite S. Deodati cap. 3, statuerunt semel in 
anno, dum in hae vita manserint, alter alterius 
cellam invisere, atque ibi sub noctem commanere, 
quam insomnes totam in sanetis colloquiis et di- 
vinis laudibus solebant expendere, dilueulo au- 
iem ad suam redire... Et Dominus quidem Hil- 
dulfus non procul a cella eum suis discipulis oc- 
currebat venienti ad se Domino Deodato et suis, 
quem data manu ducebat ad orationem, secun- 


DE S. HILDULFO CONFESSORE. 


dum antiquorum patrum consuetudinem et insti- 
tutionem S. Benedicti abbatis; sicque pariter, 
oratione fusa, salutabant se invicem cum spiri- 
tuali gaudio, e& tum demum sociabantur sibi in 
Sancto illibate pacis osculo et in reliquo caritosze 
affectionis officio. Idem piissimus pater Deodatus 
faciebat carissimo suo Hildulfo, cui cum suis oc- 
currebat, Mortha flumine transito; nam quoad 
vixit, cellam priorem apud S. Martini oratorio- 
lum non deseruit. 

33 Post obitum vero sanctissimorum amicorum 
à devotissimis discipulis, pergit auctor, observa- 
tum fuit, quod a piissimis magistris recolebant 
traditum, videlicet ut semel in anno et isti invi- 
serent cellas eorum, et illi istorum, tamquam 
praecipua pignora przferendo tunicas magistro- 
rum; quibus cum tanta devotione occurrebatur, 
et tanta veneratio exhibebatur, ut duleissimi pa- 
tres ad filios rediisse post longa seculorum volu- 
mina crederentur... Ergo hsec consuetudo tam 
pia et religiosa integerrime conservata est inter 
hzc duo ccenobia, donec sancta corpora, pluri- 
mis miraculis declarata, sublevarentur de terr» 
gremio, divina disponente gratia. Tune, quod 
consueverant facere in tunicis Sanctorum usque 
ad nostra tempora, conservarunt in corporibus 
eorum cum eis invicem se visitando, aut sibi 
complacito loco dulciter occurrendo, ubi inter se 
pias commutando sarcinas, aliquamdiu velut pro- 
prios Dominos gestare amant. 

84 Perseveravit hzc eadem consuetudo ad me- 
dium circiter (ut dizi) seculum xv1I, convenientibus 
hujus rei gratia singulo quoque anno, feria v post 
Pentecosten ex una parte Canonicis S. Deodati, et 
ez altera parte monachis Mediani monasterii, ad. sa- 
cellum media inter utrumque coenobium via erectum, 
in loco satis amano, qui Bellus campus dicitur, et 
grandaevis αὐ praaltis fagis consitus est; verum 
anno 1635, grassante in Lotharingia scevissimo 
bello, et capsa S. Deodati cum magna parte. sacra- 
rum ejus Reliquiarum luctuoso concremata incendio, 
intermitti cepit, nec deinceps vestituta fuit, quam- 
vis illam renovare Lotharingica pace facta, hoc est 
post. annum 1661, Medianenses nostri non semel 
tentaverint, eoque consilio ad. pradictum sacellum, 
die solita, invitatisque prius Sandeodatensibus Ca- 
nonicis cum capsa S. Hildulfi aliquoties accesserint ; 
praefati enim. Sandeodatenses hanc provinciam sibi 
rursus imponere detrectarunt. 

35 Ritus in hac mutua Sanctorum pignorum de- 
latione et commutatione. servari solitus, sic describi- 
tur ad. calcem. Officii proprii S. Hildulphi, Tulli 
Leucorum anno 1668 recusi: Feria quinta post 
Pentecostem. Hac die sic persolvi debet Offi- 
cium, ut hora saltem sexta mediata discedi pos- 
sit. Dieta prius antiphona, Zwvurge Domine, et 
reliqua de more, utin processionali habentur, 
statim a choro per navim disceditur, cantando 
Responsorium de Jerusalem. Tunc quatuor Laici 
capsam S. Hildulfi, in sacello ejusdem Sancti 
przeparatam, accipiunt deferendam post Religio- 
sos, Finito Responsorio supradicto, dicitur hym- 
nus Veni Creator. Deinde cantantur Responsoria 
sequentia, etc. Cum autem perventum fuerit ad 
crucem proximam capelli, capsa deponitur su- 
per lapidem ad id deputatum, ibique omnes re- 
manent, si needum venerabiles Canonici S. Deo- 
dati advenerint; si vero jam adfuerint omnes, eis 
statim occurrunt hoc ordine. Primo Cantores 
intonant Responsorium Cum discipulis ; tum eru- 
ces nostre praecedunt, quas subsequuntur vicarii 
nostri; deinde fratres per ordinem, duorum vel 


trium 


D 


ut multis 
post seculis 


in filiis per- 
severaverit ; 


Ε 


institulis 
utrimque 
supplicatio- 
nibus, 


in quibus 
utriusque 
Sancti cor- 
pora 


solenni ritu. 
adversum 
deferrentur. 


Abbatum 
Medianen- 
suum 


SNieCessio or- 
dinari non 
potest 


DIE UNDECIMA JULII. 


trium ad minus passuum inter unumquemque 
eorum interjecto spatio. Tunc capsa ipsa sequi- 
tur Religiosos, quousque a venerabilibus Cano- 
nicis assumatur deferenda, quam intortiva nostra 
tam in exitu quam in reditu hine inde comitari 
debent; post hanc vero populus incedit. 

36 Cum autem tantillum progressi fuerint 
fratres, quatuor ex illis deputati paulisper ἃ 
latere ceteros Religiosos cum modestia et gravi- 
tate bini incedentes precedunt, capsamque S. 
Deodati adeunt, quam cum reverentia suis hu- 
meris imponunt ; ibique remanent usque dum 
ceteri religiosi ad przedictam sancti Deodati ca- 
psam, cum cantu deducendam, ad sacellum itidem 
accurrentes, ad illos pervenerint, quos subse- 
quentur. Transeuntes autem fratres e regione 
Canonicorum, capitibus nudatis, mediocri cum 
reverentia illos salutant : ubi vero perventum 
fuerit ad locum, depositis utrimque capsis ante 
sacellum , propter nimiam sacelli angustiam, 
universo populo foris remanente, fratres post 
Canonicos illud ingrediuntur, ipsius partem dex- 
teram occupantes, genibusque flexis e regione 
altaris toto Misse tempore permanent. Dicitur 
Missa; post offertorium celebrans exhibet bra- 
chium saneti Hildulfi deosculandum Canonicis et 
nobis. Antiquior canonicorum primus deoscula- 
tur (licet honestatis causa invitet antiquiorem ex 
nostris), quem sequitur prefatus antiquior ex 
nostris, sicque alium Canonicum alius frater pro 
numero Canonicorum ibi existentium... Finita 
Missa post Canonicos egredimur. 

37 Tum duo ex nostris intonant Responsorium 
Ex locorum, ut infra; illi autem quatuor fratres 
nostri, qui capsam sancti Deodati detulerunt , 
iterum eam accipiunt ac per eamdem viam, qua 
venerant, in locum in quo acceperant, eam refe- 
runt, precedentibus itidem Religiosis, dantque 
hominibus ad id deputatis, seseque fratribus sta- 
tim conjungunt. Responsorium. Ex locorum vi- 
cina et antiqua notitia Deodato charissimus 
Hidulphus erat inclitus, alleluia. x Qui Primas 
Trevirensium nuper intrarat Thalamum * Deo- 
dato charissimus. Gloria Patri et Filio. Deodato 
charissimus. Qua omnia paulo fusius hic enarrare 
opere pretium esse duxi, quia constans et perpetua. 
hac consuetudo statim ab obitu sanctorum Deodati 
et Hildulfi exorta, ad «tatem scriptoris Vite S. 
Deodati integerrime conservata, et ad hac mostra 
ferme tempora religiose continuata locupletissimum 
mihi videtur prabere testimonium. de amicitia et 
cocmtaneitate utriusque Sancti. 

38 Tertium petitur ez .Libello de successoribus 
S. Hildulfi in Vosago; hoc est in Mediano, quod 
condidit monasterio; si enim obitus ejus ad finem 
seculi octavi differatur, ut differri necesse est ab 
auctoribus oppositae sententize, non relinquetur locus 
qui tribus primis ejusdem. Sancti successoribus tri- 
buatur. Certum quippe est, Fortunatum, qui quar- 
tus a dicto obitu Mediani monasterii extitit abbas, 
administrationem. suscepisse a. Carolo Magno initio 
seculi noni, dissidentibus.de eligendo abbate Media- 
nensibus Monachis. Contra vero cum sancti Hil- 
dulfi obitus ad initium seculi octavi revocatur et 
anno Christi 707 constituitur, assignati primis illis 
ejusdem Sancti successoribus anni integrum seculum 
octavum. perficiunt, et usque ad imperium. Caroli 
Magni perveniunt ut ex sequenti serie patebit. 

39 S. Hildulfus obiit anno Christi 107. Regim- 
bertus alias. Reimbertus S. Hildulphi immediatus 
Successor, praefuit annis non minus quinquaginta, 
" e$t in Vita, illiusque tempora et. opuscula. sub 


205 


Regibus Theodorico atque Childerico juniore, Pipi- 
noque filio Ducis Caroli sunt decursa 50. Sindra- 
bertus, Regimberti successor, post vinginti et eo 
amplius annos vel potius post triginta et eo 
amplius annos ut testatur Joannes de Bayono, qui 
posteriorem. numerum, legisse videtur in eo pra fati 
libelli de successoribus sancti Hildulfi codice, quo 
in conscribenda historia Medianensi usus est, quique 
hos tringinta et eo amplius annos conjici ait ex 
chirographis illius temporis, quo Sindrabertus vixit ; 
hist. Median, lib. 2, cap. 10. Dentur ergo Sin- 
draberto regiminis anni 32. Madaluinus, Sindra- 
berti germanus et successor, rexit annis 12. Qui 
omnes anni simul juncti efficiunt 801. 

40 Non equidem diffiteor, Fortunatum illum, 
qui Madaluino successit, Gradensem potius quam 
Hierosolimitanum | fuisse. Patriarcham, neque in 
Franciam venisse, aut ad Carolum Magnum acces- 
sisse ante annum Christi 803 ut ex: Ughello, Italia 
sacra tom. 5, Cointio, Annal. Eccles. Franc. tom. 
6, et Mabillonio Annal. Bened. tom. Ὁ lib. 26, col- 
ligitur. Quo posito, consequens est, illum non fuisse 
prius institutum Mediani monasterii abbatem. Sed 
primo, nihil obstat quin Sindraberto qui triginta et 
eo amplius annos vixisse dicitur, triginta tres qua- 
tuorve regiminis annos concedamus. Secundo, facile, 
altercantibus inter sese de eligendo abbate Me- 
dianensibus monachis, electio ad id tempus pro- 
irahi potuit, inquit Mabillonius. 

41 Quartum pelitur ez eo quod opposita sententia 
funditus evertit ac. destruit totam sancti Huldulfi 
Aüstoriam. Nam si hic Sanctus Miloni in archiepi- 
scopatu Trevirensi, Pipino jam regnante transacto- 
que jam, medio seculo octavo successit, certe nec S. 
Mazimini reliquias transtulit, nec sanctam Othi- 
liam baptizavit, nec B. Deodato. cenobii Vallis 
Galilzz conditori, amicus fuit, nec denique Media- 
mum. construxit monasterium, im quo jam inde ab 
inilio ejusdem. seculi florebat Reimbertus abbas, 
quem secuti sunt Sindrabertus, Madaluinus et For- 
tunatus, qui tempore Caroli Magni eidem mona- 
sterio praefuit. Longe autem credibilius est, Aucto- 
ves Vitarum sanctorum Hildulfi et Deodati, qui hzc 
omnia accurate recensent, exactam principum et 
Episcoporum. chronologiam. ignorasse, quam veram 
pracipuarum rerum. ab his Sanctis gestarum histo- 
rium nescivisse. Unde ex hujusmodi rebus ab eis 
gestis, certoque tempori alligatis, emendanda potius 
venit haud satis comperta pradictis auctoribus chro- 
nologia, quam ex ejusdem chronologie repugnantia 
rerum ab ipsis relatarum veritas deneganda. 

42 Quam vero ignota fuerit illorum temporum 
scriptoribus pradicta chronologia, evidenter patet 
exemplo interpolatoris tertie S. Hildulfi Vite, qui 
licet obitum ejusdem Sancti ecpresse assignet v Idus 
Julii anni TOT, et Pipinum qui in prima Vita 
Galliarum rempublicam — florentissime qubernasse 
dicitur, non. fuisse Pipinum Caroli Magni genito- 
rem multis ostendat, attamen tanta laboravit inscitia 
chronologie Archiepiscoporum Trevirensium et Epi- 
scoporum Tullensium, ut B. Hildulfum et Miloni 
Archiepiscopo Trevirensi successisse, et paucos post 
annos, relicta Trevirensi Cathedra, Jacobum Epi- 
scopum Tullensem de secreto habitationis loco consu- 
luisse asserat ; sicque obitum Milonis et prasulatum 
Jacobi, quos non nisi post medium seculum octavum 
contigisse certum. est, ad medium circiter seculum 
septimum necessario revocet. 

49 Quintum denique petitur ab auctoritate gra- 
vissimorum ac doctissimorum virorum qui quastione 
de atate S. Hildulfi superiore seculo. accuratissime 
discussa, hanc sententiam tamquam. veriorem ac 


certio- 


Hn. 


si ultra an- 
num 01 S. 
Hildulfus 
virer ; 


E 


nec in oppo- 
sita opinione 


F 


constare sibt 
potest totius 
vita historia, 


quam tamen 
vindicat eru- 
ditorum con- 
sensus, 


AUCTORE 


H. B. 


€aplosa S. 
Ludgeri ad 
Riv[ridum 
epistola. 


Catalogi Epi- 
scoporum 


206 DE S. HILDULFO CONFESSORE. 


certiorem sequuli sunt, ac prasertim : Godefridi 
Henschenii in sua de tribus Dagobertis Francorum 
Regibus Diatriba lib. 4 S 5, et in annotatis ad 
Vitam sancti Mazimini Trevirensis die xxix. Maii 
cap. 2; Caroli Cointii in Annalibus Ecclesiasticis 
Francorum ad annum Christi 607 mum. 34, et ad 
annum 616, num. 23; Joannis Mabillonii in An- 
nalibus Benedictinis lib. 15, num. 58, et lib. 16, 
num. 87; Francisci Riguetii insignis ecclesi colle- 
qiata S. Deodati prapositi, in suis memorialibus 
historicis et chronologicis ad. Vitam. ejusdem. sancti 
Deodati, nec non in suo systemate historico et chro- 
nologico Episcoporum. Tullensium. cap. 15 et 17. 
Quibus jure merito accensendus R. P. Alexander 
Wülthemius Societatis Jesu presbyter in. manuscri- 
ptis Annalibus Sammacimianis ab eo adornatis. 
Quamvis enim hic auctor pro conciliandis oppositis 
de atate sancti Hildulfi sententiis, duos .Hildulfos 
statuendos esse. opinatus sit, unum scilicet qui Nu- 
meriano, alterum. qui Miloni in. Archiepiscopatu 
Trevirensi. successerit, nihilominus late, probat 
Hildulfum, JNumeriani successorem pariter. fuisse 
sancti Maaoimini translatorem, sancte Othilie ba- 
ptistam, B. Deodati amicum, et Mediani conobii 
auctorem : qua omnia, seculo septimo contigisse in- 
dubitanter affirmat. 

44 Opponi quidem hic nobis potest. epistola san- 
cti Ludgeri ad Rüvfridum Trajectensem Episcopum, 
à Surio Vite sancti Suitberti adjuncta ad. primam 
diem mensis Martii, in qua legitur, sanctum Ste- 
phanum Papam ad petitionem Christianissimi Regis 
Pipini anno 755, commisisse vices suas ad expe- 
riendum actus, virtutes et gesta ae miracula 
saneti Switberti, ad canonizandum ipsum san- 
ctum vice ipsius, venerabilibus patribus et Pon- 
lifieibus sancto seilicet Hildolfo Trevirorum et 
Bonifacio Moguntinorum Archiepiscopis, etc., 
verum supposititiam. esse hanc sancti Lutgeri Epi- 
stolam, et contentam in ea de Canonisatione sancti 
Switberti narrationem. merum esse figmentum, jam 
pridem viri docti quamplures ostenderunt, omnium 
vero eruditissime (inquit Mabillonius Ord. S. Be- 
ned. seculo 3, part. 1, in elogio historico sancti Suit- 
berti) Socii Bollandiani in Commentario previo ad 
Vitam sancti Ludgeri die 26 Martii. 


& IV. De Archiepiseopatu 8. Hildulfi. 


on est hic quastio de nomine sed de ve, hoc est 

de pontificatu. Trevirensi ; fueritne S. Hildul- 

fus illo decoratus vel non. Cum enim. Archiepiscopi 
nomen serius usurpari ceperit, praedictum. pontifi- 
catum nisi sub Episcopi nomine procul dubio obtinere 
non potuit. Episcopis Trevirensibus B. Hildulfum 
omnes auctores accensent ; sed duo sunt. qua recen- 
tioribus nonnullis aliquem. dubitandi locum dede- 
runt, utrum verus ac proprius ecclesie Trevirensis 
Episcopus fuerit, am vero Chorepiscopus tantum, 
hoc est. Episcopus vicariam dumtaxat habens in ci- 
vitate vel in diecesi Trevirensi administrationem. 
Primum est quod in uno aut. altero veteri Episco- 
qorum. Trevirensium catalogo nulla Hildulfi mentio 
facta reperiatur. Secundum vero est, quod ab omni- 
bus Vite ejus aliisque posterioris avi scriptoribus 
Miloni in episcopatu. T'revirensi substitutus. fuisse 
dicatur , quod nullatenus fieri potuisse ex moz dictis 
liquido apparet. Verum hac tanti non sunt momenti 
ut nos ab antiqua et communi de episcopatu S. Hil- 
dulfi sententia. dimoveant, Nam primo certum. est, 
plures in diversis ecclesiis reperiri imperfectos Epi- 


scoporum catalogos, in quibus non. pauci desideran- 
tur, quos aliunde constat earumdem ecclesiarum 
episcopatum gessisse. 

46 Secundo, B. MHildulfus sedem. episcopalem 
Trevirorum longe ante mortem dimisit et in Media- 
no, quod condiderat, monasterio diem clausit evtre- 
mum. At frequens occurrit in veteribus Episcoporum 
Catalogis omissio illorum, qui in sua sede defuncti 
non sunt, uti se observasse per literas ad me datas 
lestatus est, in hoc genere versatissimus R. P. D. 
Edmundus Martenius, qui et sequentia suppeditavit 
exempla. In veteri Archiepiscoporum. Remensium 
Catalogo consignati mom reperiuntur, nisi manu 
recentiore, quatuor Archiepiscopi, videlicet: Abel, 
Hugo. Viromandensis, Gerbertus et. Manasses, qui 
omnes sede sua pulsi aut sponte cedentes alio reces- 
serunt. In nullo etiam ex antiquis Ebredunensium 
Archiepiscoporum caltalogis reperitur. Chramlinus, 
qui "Theodorici regis tempore in conventu Episcopo- 
rum Marlaci (ut ex ejusdem. regis diplomate Ma- 
billonius conjicit Annal. Benedict. tom 1, lib. 16, 
n. 19) habitu destitutus fuit. 

47 Consultone an casu fieret hac talium Episco- 
porum. omissio, judicent eruditi antiquitatis investi- 
gatores. Crediderim , ex diptychis et mecrologiis 
ecclesiarum cathedralium plerumque conflatos fuisse 
catalogos Episcoporum, in hisce vero diptychis et 
necrologiis ut plurimum inscripta non fuisse nomina 
Episcoporum, qui e sede sua vel dejecti fuerant, vel 
alia ex ratione, etiam pia, vecesserant. Certe supra 
nominatus Abel Rhemorum Archiepiscopus fuit, vir 

Sanctus, deque ecclesia Remensi bene meritus, nec 
lamen in ejusdem ecclesie diptychis momen illius 
extabat. [Nam de illo haec habet Pulcuimus abbas 
Laubiensis : De Abel quoque tale quid comperi- 
mus. Remis nuper cum fuissemus et cum viro 
venerabili et illarum partium eruditissimo Adal- 
berone archiepiscopo confabularemur, inquiren- 
tibus nobis originem ejusdem urbis et in ea 
Episcoporum successiones; prolatis ejusdem ci- 
vitatis pontificalibus gestis, in eis inventum est, 
quod in eadem civitate Abel quidam fuerit Epi- 
scopus, qui in ea plura acquisierit vel ordinave 
rit : finis vero ejus quis fuerit scriptor gestorum 
ejus aut nescivit, aut omnino tacere voluit. Nos 
collatis undecumque temporum numeris, hunc 
eumdem Abel et nostrum fuisse et Scottum, et 
Episcopum facili ratione probavimus ; sed quia 
scriptori ejus incertus extitit finis, longinquitas 
forte fecit itineris, et viri religiosi voluntaria 
privatio et amor patrie coelestis. Dixit etiam 
Episcopus supra nominatus, predecessorum suo- 
rum ductam usque ad se consuetudinem, ut inter 
Missarum solennia, in ea speciali commemora- 
tione defunctorum, quz supra diptyclia dicitur, 
quotidie in aurem presbyteri recitante silenter 
subdiacono, omnium ipsius sedis nomina viritim 
recitentur Episcoporum ; satisque mirari se, quod 
in ea commemoratione iste non inveniatur. Zac 
J'ulcuinus in libro de gestis abbatum. Lobiensium 
cap. 7, apud Dacherium. Spicilegii tom. "1 (voluit 
dicere v1, pag. 251). 

48 Tertio ec veteribus Episcoporum | Catalogis 
nonnulli eo insuper vitio laborant, quod inscripti in 
illis Antistites perturbato interdum. successionis or- 
dine vecenseantur. Nec certe mirum id videri de- 
bet, quantum ad. illos spectat Episcopos, qui amis- 
so dimissove episcopatu, a suis ecclesiis recesse- 
runt, et extra sedem defuncti sunt. Cum enim 
post illorum obitum, qui sepe etiam iisdem ecclesiis 
ignotus erat, im diptychis mortuorum. et necrolo- 
giis non. inscriberentur, facile accidit, ut in Ca- 


talogis 


sepe imper. 
fecti sunt, 


E 
praesertim in 
omittendis 
iis, qui se- 
dem deserue- 
Tunt, 


quod exem- 
plis proba- 
tur. 


postea quan- 
doque addita 
nomina, 


sed locis non 
suis restituta 


Pro episco- 

batw Trevi- 

rens sunt 
ia omnes, 


DIE UNDECIMA JULII. 


talogis ex. hujusmodi diptychis et necrologiis forte 
depromptis omitterentur; deinde vero a posteriori- 
bus illorum. Catalogorum. conditoribus sew correcto- 
vibus adjicerentur quidem. ejusdem sedis Episcopis, 
sed male interdum servato successionis ordine, quem 
nesciebant. 

49 Hac (ni fallor) ratione factum. est, ut. et in 
veteri illo Trevirensium Episcoporum Catalogo, qui, 
teste Mabillonio Annal. Bened. tom. 1l, lib. 15 
mum. 5T, exstat. in. Bibliotheca monasterii. sancti 
Gisleni in Hannonia, T'revirenses pontifices illorum. 
temperum, de quibus hic agitur, nudis. nominibus 
(ut in diptychis fieri solebat) recenserentur hoc ordi- 
ne : Modoaldus, Numerianus, Basinus, Liutwi- 
nus, Milo, Wiomadus (omisso nempe S. Hildulfo) 
et postmodum. a recentiore aliquo chronologie ac suc- 
cessionis Episcoporum T'revirensiwm — haud satis 
gnaro, eidem. Catalogo sanctus pontifex jure qui- 
dem merito inditus, sed Miloni perperam. substitu- 
tus fuerit. Inciderunt fortasse im. hujuscemodi ca- 
talogum. Scholastici illi, qui vitam et gesta. sancti 
Hildulfi seculo decimo breviare studuerunt ; cumque 
in eadem. Episcoporum Trevirensium chronologia 
nihilo peritiores essent, Sanctum hunc pontificem 
Miloni successisse facillime crediderunt, et in bre- 
viore quam adornabant illius vita, tradiderunt, unde 
ceteri postea scriptores in. errorem inducti. 

50 Ut ut sit, fatendum quidem est, Miloni in 
sede "Trevirensi succedere minime potuisse B. Hil- 
dulfum, qui longe ante Milonem, abdicatoque pri- 
dem Episcopatu, obiit ; sed inde consequens non est, 
ipsum nulli alii successisse, atque Episcopum Tre- 
virensem numquam extitisse ; contrarium. enim pro- 
bant innumera diversi generis monumenta. Et pri- 
mo quidem, illum ad episcopalem. Trevirensis eccle- 
sim dignitatem evectum fuisse, docet tam vetus quam 
nova Antistitum Trevirensium historia. Secundo, 
Lupus Servatus idipsum aperte innuit in. Vita san- 
cti Maximini cap. 11, dum translationem sancti Ma- 
zimin) narrans ait: Ygitur venerabiles Episcopi 
Hildulfus, Clemens atque Gotbertus convenientes 
in unum, et quod evenerat diligenter examinan- 
tes, transferenda B. viri ossa ex memorata cry- 
pta et in loco, ubi nune sunt sita, judicavere po- 
nenda. Primus inter hos Episcopos nominatur Hil- 
dulfus, haud dubie quod praecipuam in ecclesia 
Trevirensi dignitatem. et auctoritatem. obtineret ; 
nec certe decebat aut. licebat ad examen. et judicium 
illud procedere absque consortio Episcopi Treviren- 
sis, ad quem, maxime ea res spectabat. Tertio, san- 
ctus. Petrus Damiani opusculo 19, disertis verbis 
testatur, S. Hildulfum Trevirensem Archiepiscopum 
extitisse. Porro, inquit, Hildulfus Trevirensis Ar- 
chiepiseopus quante sanctitatis quamque miri- 
fie: vitze vir fuit, spatiosus occidens non ignorat. 

51 Quarto, idem produnt omnes S. Hildulfi Vi- 
i2, quarum prima ad illius etatem quodammodo 
pertingit, cum. circa annum 964 excerpta. sit ex 
Aetis veraci stylo digestis, volumine non parve 
quantitatis, ab his quibus contigit ejus sedulitate 
tune temporis perfrui ; ut conceptis verbis profiten- 
tur adhibitiad hec S. Hildulfi Acta brevianda Scho- 
lastici. Quinto, accedit antiqua S. Deodati Vita, in 
qua non tantum asseritur, B. Hildulfum Treviro- 
rum Archiepiscopum extitisse, relictoque postea epi- 
scopatu in Vosagum secessisse ; se dinsuper annotatur, 
ipsum sanctum Pontificem 5. Deodato concessisse 
privilegium, quod a duodecim Episcopis subscriptum. 
fuisse dicitur. Qui vero tale privilegium. concedere 
potuisset, si vere Trevirensis episcopus non [fuisset ? 
Sexto denique, idem confirmant omnia Kalendaria, 
Breviaria, Missalia, tam antiqua quam nova, ec- 


201 


clesiz Trevirensis, Mediani monasterii omniumque 
aliarum ecclesiarum S. Hildulfi memoriam. colen- 
tium, in quibus omnibus constanter Trevirensis Epi- 
scopus vel Archiepiscopus nominatur. 

52 Restat igitur investigandum, quo tandem or- 
dine ac loco inter Episcopos Trrevirenses B. Hildul- 
fus sit reponendus. Illum Modoaldi successorem, 
INwumeriani vero decessorem astimavit Mabillonius, 
Annal. Bened. tom. 1, lib. 15, n. 58 et lib. 16, 
num. 16; sed ab hac ejus sententia discedere cogi- 
mur. Nam Numerianus unus est ez. Episcopis per 
quorum consilium «sanctus. Sigebertus Rex privile- 
gium. concessit pro Stabulensi οἱ Malmundariensi 
monasteriis, wt constat ex Childerici II Regis, idem 
Privilegium confirmantis, diplomate, quod. integrum 
exhibent Socii Bollandiani in Analectis ad. Vitam 
ejusdem. S. Sigeberti 1 die Februarii. Praerat igi- 
igitur Numerianus Ecclesie Trevirensi jam a tem- 
pore S. Sigeberti regis, qui anno 656 vita defun- 
ctus est. Nec obstat quod in dicto S. Sügeberti ve- 
gis privilegio, Nemoriani loco legatur Attalenus. 
Quamvis enim | Childericiani diplomatis perscriptor 
seu Notarius in hoc forte nomine erraverit, fieri ta- 
men minime potuit, ut Episcopis, quorum consilio 
S. Sigebertus usus fuerat, Nemorianum annume- 
varet, nisi initia. episcopatus ejusdem. Numeriani, 
etatem sancti Sigeberti: attigisse aut. dalam hujusce 
diplomatis quibusdam saltem annis pracessisse con- 
stitisset, quod ad praesentem quastionem sufficit. 

53 Pervenit procul dubio Numeriani episcopatus 
ad inchoatum Childerici II, regnum. Id probat pri- 
vilegium ab ipso datum, pro monasterio sancti Deo- 
dati, quod integrum vulgavit Mabillonius in appen- 
dice altera tomi primi Annalium. Benedictinorum 
mum. 25. Licet enim in hoc privilegio annus non 
exprimatur, indultum. tamen dicitur : quatennus 
monachi, qui solitarii nuneupantur, de percepta 
quiete valeant juvante Domino per tempore exul- 
tare et sub ipsa sancta Regula viventes, beato- 
rumque vitam Patrum sectantes, pro statu eccle- 
si: Catholieze et pro-desiderabili salute Childe- 
rici gloriosi principis plenius Dominum valeant 
exorare. Datum fuisse hoc Numeriani privilegium 
anno 664 putavit Riguetius. 

54 Sed si (ut annotarunt Socii Bollandiani in 
annotationibus ad Vitam S. Deodati ab ipsis datam 
die x1x Junii, tota ratio ipsum huic anno describendi 
Riguetio fuit quod Gisloaldo Episcopo Virdunensi, 
sicut οἱ Chüldulfo Metensi et Eborino Tullensi com- 
provincialibus Episcopis inscriptum est, idem vero 
Gisloaldus juxta Vasseburqgium obiit anno 665, 
inde solummodo probatur, serius quidem. concessum 
non fuisse istud privilegium, sed. mihil obstat, quin 
prius concedi. potuerit, cum οἰ Childericus regnare 
caperit anno saltem 660 et tres illi comprovinciales 
Episcopi jam. pridem ecclesiis suis presiderent. At 
sive anno. 664, sive aliquo priore datum sit hocce 
privilegium, certum est, Numerianum in sede Tre- 
virensi non. excessisse annum 666 ; siquidem. anno 
667, quo.S. Maximini reliquias B. Hildulfus trans- 
tulit, eamdem. ipse sedem jam. conscenderat, qua 
deinde relicta anno 671 in nostram solitudinem se 
se recepit, ut constat tam ez tertia ejusdem Sancti 
quam ex antiqua. S. Deodati Vitis. Modoaldo ita- 
que non S. Hildulfus, sed Numerianus, Numeria- 
no vero S. Hildulfus successit, cujus sententig pri- 
mus Auctor fuisse videtur Godefridus Henschenius, 
in. Diatriba de tribus Dagobertis Francorum regibus 
lib. 4, num. 5, quem secutus est Franciscus Riügue- 
tius in systemate Chronologico historico Episcoporum 
Tullensium cap. 97, sect. 3. 

55 Nee quemquam morari debet, quod multo 


lon- 


AUCTORE 
H. B. 


sed non faci- 
le disponitur 


ordo succes- 
sionis, 


variis varia 
adstruenti- 
bus 


F 


AUCTORE 
H. B 
qua utcum- 
que compo- 

nuntur. 


B 


Describun- 
tur Fosagi 
montes 


el condita in 
iis monaste- 


ria, 
σ 


quorum me- 
dium [uerit 
id quod ex- 


struzit San--. concurrentibus discipulis, 


ctus, 


, 


208 
longiorem. Numeriano Pontificatum. tribuat. Mase- 
nius, in epitome Annalium Trevirensium lib. 7 ad 
annum Christi 651, ubi narrato Modoaldi exitu, sic 
ait : Ad Numerianum deinde, ut sanctimonia 
excellebat, quz» tune dabat precipuum imn ele- 
ctione suffragium, pontificalis cura translata est, 
cujus licet regendi tempora Browerus metiri se 
posse neget, constat tamen anno Childeriei Re- 
gis octavo, quem Christi 670 facimus, etiamnum 
superfuisse ex diplomate ejusdem Stabulensibus 
concesso. Unde mirari desinet, qui me ultra 
Browerum ejus vitze tempora extendere videbit. 
KEvidens enim est, Masenium in eo deceptum. fuisse, 
quod integrum mon viderit Childerici Regis diplo- 
ma, in quo quamvis ANwmeriani mentio fiat, mon 
tamen ait. Childericus, se per consilium INumeriani 
illud concessisse, sed solummodo, B. Remaclum ab 
ipso confirmationem petiisse pracepti quod. bona re- 
cordationis patruus ejus Sigebertus, quondam Rex, 
pro Stabulensi et Malmundariensi Monasteriis, per 
consilium pontificum ipsius temporis, id est Hum- 
berti, Numeriani, Gisloaldi,.... dederat. Ew qui- 
bus verbis tantum. abest ut sequatur, Numerianum 
anno Childerici Regis 8, superfuisse, ut contrarium 
potius inferendum videatur. 


$ V. De monasterio S. Hildulfi. 


elicto itaque episcopatu Trevirensi B. Hildulfus 
R secessit in Vogesum seu Vosagum montem, 
qui juga sua longe expandens, Lotharingiam ab ΑἸ- 
satia. dirimit, et in occidentali ejusdem montis late- 
ve (quod hodie Lotharingie ditionis est) substitit, 
juxta. fhuviolum. a vapido cursu corrupte Rabodonem 
(Rabodeau) dictum, ad radicem. asperrimi montis, 
€ cujus cacumine pracelsa rupes eminet, qua, teste 
Joanne de Bayono olim .Balma dicebatur. .Eostat 
hic locus media fere via, ab urbe Nanceiana .Lotha- 
vingie metropoli, ad urbem Colmariensem in Alsatia 
superiore percelebrem, inter Sandeodatense | (saint 
Diez) et Ravonense (Ravon), eidem viz superstrata. 
oppida, ab hoc quatuor, ab illo sev, a. Morta. (la 
Meurte) vero amne, in quem predictus fluviolus Ra- 
bodo influit, duobus dumtaxat milliaribus distans. 
5T Perpetua tunc monti Vosago superfusa erat 
silva, feris quidem abundans, sed hominibus plane 
deserta. Hanc tamen intercidere, subjectamque ter- 
vam sparsim. colere in ejusdem loci confinis jam 
ceperant : tum δ΄. Gundebertus, Senonum Episco- 
pus, Senoniensisque cenobii ab oriente conditor ; 
tum beatus Deodatus, Nivernensis Episcopus, et mo- 
nasterii Juncturarum, alias dicti Vallis Galilzz, a 
meridie Auctor ; tum denique primus ecclesie Sty- 
vagiensis ab occasu institutor, quisquis ille. fuerit. 
At sive ob nimiam convallis angustiam, sive ob. cir- 
cumsistentium montium asperitatem, inculta ac de- 
serta eo usque remanserat media illa regio, quam 
B. Hildulfus, occultioris solitudinis amore captus, 
elegit. 
58 Neque tamen in hac latebra vir sanctus diu 
latere potuit, sed mox plerisque ad ejus magisterium 
illorum piis desideriis ac 
"deprecationibus permotus, de edificando ibidem mo- 
nasterio cepit cogitare. Et quia congruens huic ope- 
vi perficiendo spatium mon habebat, eo quod, ut 
Rücherius Chronici Senoniensis lib. 1, cap. 1l as- 
serit, confinia Senoniensis Ecclesi: et monasterii 
Styvagiensis ibidem jungebantur, impetrata ab 
utraque ecclesia aliquanta terre portione, sus- 
ceptum. consilium prosecutus est, et ad optatum finem 


"DE S. HILDULFO CONFESSORE. 


perduxit. Satis amplam ac spatiosam. fuisse portio- 
nem illam, quam B. Hildulfus ab ecclesia Senonien- 
si impetravit, colligitur ex vulgato a Mabillonio, 
Annal. Bened. tom. Ὁ, in appendice altera mum. 22, 
Childerici IT Regis pracepto pro eadem. Senoniensi 
ecclesia, in. quo concessi ab eodem Rege territorii 
Marchiz termini et confinia describuntur ; sed longe 
minorem et angustiorem esse portionem illam, quam. 
a Monasterio Styvagiensi idem Sanctus obtinuit, inde 
patet, quod « ex eodem latere locum, qui nunc. san- 
« ctus Blasius dicitur cum nemoribus, et montem, qui. 
« F'ulcodi rupes appellatur, cum multo terr spatio 
« adjacente Beggo, vir nobilis et locuples, B. Hil- 
« dulfo ad monasterium suum ampliandum contu- 
« lit, » ut idem Richerius expresse testatur, Chro- 
nici Senoniensis lib. 1, cap. 12; et in omnibus ejus- 
dem Sancti Vitis legitur. 

59 Exstructo monasterio, quia. (inquit ipsemet 
Richerius) de nomine loci, qui antea nomen non 
habebat, B. Hildulfus anxius erat, considerata 
ejus positione, quia ab oriente Senoniense Mo- 
nasterium, ab occidente Styvagium, a meridie 
Juneturas, qui nune sanctus Deodatus vocatur, 
a septemtrione autem Bodonis monasterium ha- 
bebat, illum suz habitationis locum Medianum 
monasterium appellavit; quod nomen usque ho- 
die perdurat. Crescente autem multitudine tam. 
Clericorum quam Laicorum ad B. Hildulfum con- 
fl'uentium, quia tot monachi in tam arcto et angusto 
loco simul habitare nequibant, diversas cellas in con- 
cessis sibi circumjacentibus locis idem Sanctus (teste 
eodem. Richerio ibidem) exstruxit « nempe ad septem 
« abietes, ad sanctum Joannem de Hurimonte, 
« apud Orbacum, apud sanctum. .Projectum, apud 
« Visivallum, ad Altam petram, qua monasterio 

supereminet , et ad. locum in. summitate. montis , 
« qui Roberti fons dicitur, denique ad Begonis 
« cellam, qua munc sanctus Blasius vocatur. Fra- 
« ires vero, qui in pradictis cellis sub. regimine 
« S. Hildulfi habitabant, aestimantur quasi numero 
« irecenti. » 

60 Quam in easdem cellas illarumque mona- 
chos tum clericos, tum laicos potestatem et auctorita- 
tem B. Hildulfus vivens ezercuerat, eumdem, ipso 
defuncto, retinuerunt posteriores Mediani monasterii 
abbates; cumque extricatis et subactis silvestribus 
aqvis, illuc villici aliique. sensim accola concessis- 
sent, factum est ut monachorum cellz in parochias, 
illorumque oratoria in ecclesias parochiales conver- 
terentur, et in illas abbatum. Mediani monasterii 
jurisdictio simul extenderetur. Quo pacto concretum 
et coalitum esse crediderim, proprium et separatum 
earumdem parochiarum. districtum, in. quo pradicti 
abbates omnimodam. in. clerum. et. populum jurisdi- 
ctionem. hactenus exercuerunt. Prater has in Me- 
diani monasterii districtu conclusas cellas, extiterunt 
aliz alibi, eidem monasterio postea addicte subje- 
claque celle, sed ab eo successu temporis detracta, 
inter quas primum locum obtinet Cella Belle vallis, 
que a Gerardo Comite Vademontano, "Theodorici 


additis sub- 
inde cellis 
aliis . 


qua postimo- 
dum àn pa- 
racias ere- 
elg sint. 


Ducis Lotharingiz fratre, desinente seculo x1 fun- ' 


data, et Nanceium auctoritate Apostolica ineunte 
seculo xvi. translata , quibusdam. factis. bonorum. 
accessionibus, initio hujus ΧΎΤΙΙ seculi, in praecipuum 
et abbatiale monasterium erecta et commutata est. 
61 De primavo monachorum. Mediano-monaste- 
riensium vivendi modo nullus hic mihi videtur du- 
bitandi locus ; mam cum seculo septimo omnia fere 
monasteria sub sanctorum Patrum Benedicti et Co- 
lumbani regula condita et ad eam ordinata sint, ut 
probat Mabillonius in praefatione ad Acta Sanctorum 
Ordinis mostri seculo 1, eamdem, procul dubio, B. 


Hildu- 


uam olim 
regulam prc- 
essi [uerint 
Medianen- 
865: 


anno 1604 
uniti Fato- 
nensibus. 


Quis sit ho- 
die monaste- 
rii status. 


Crescentibus 
ad Sancti 
tumulum 
miraculia, 


DIE UNDECIMA JULII. 


Hildulfus suscepit, et discipulis suis servandam tra- 
didit. Sed maximum hujus rei argumentum est tum 
arctissima, qua inter eumdem Sanctum et B. Deo- 
datum illorumque discipulos semper intercessit ani- 
morum conjunctio, tum. susceptum a sancto Hil- 
dulfo, post B. Deodati mortem, regimen monasterii 
Vallis Galilea. Qui enim hoc regimen illi convenire 
potuisset, si idem institutum eamdemque vivendi ve- 
qulam. cum. sancto Deodato οἱ Vallis Galilez mo- 
nachis non. tenuisset? At ex privilegio NNumeriani 
Archiepiscopi Trevirensis, pro monasterio Vallis 
Galileax, constat, hoc idem monasterium a sancto 
Deodato constructum fuisse sub Regula B. Benedi- 
cti et sancti Columbani abbatis. Eamdem igitur 
B. Hildulfus sibi suisque Medianensibus monachis 
qrasstituerat. Crescente autem deinceps Regula san- 
cti Benedicti existimatione et auctovitate, hanc solam 
Medianenses in. hodiernam usque diem retinuerunt 
ac professi sunt. 

62. Insigne semper habitum est Medianum sancti 
Hildulfi monasterium et in celebribus sacri Ordinis 
Benedictini cenobiis computatum; sed inde celeber- 
rimum evasit, quod anno 1604 sacra cum. illustri 
sancti Vitoni (vulgo S. Vanne) Virdunensis mona- 
sterio sancita. societate, Reformatae congregationi 
sanctorum. Vitoni et Hildulfi, nomen et initium de- 
dit, ez qua. deinceps congregatione, quasi ed scatu- 
viente solo, ommis monasteriorum Lotharingie , 
Francie οἱ Belgii Reformatio prodiit. 

63. Non admodum ampla, sed satis venusta et ad 
pietatem. excitandam. congruenter instructa, est ec- 
clesia Mediani monasterii, quz a B. Hildulfo pri- 
mitus constructa, et sub invocatione Beatissime Vir- 
ginis Μανία dedicata, a. posterioribus deinde abba- 
libus auguslior est reddita, et munc ipsiusmet S. 
Hildulfi titulo decorata. In ea plures asservantur 
insignes. Sanctorum. reliquie, nempe sacrum. ejus- 
dem S. Hildulfi corpus, nec non veneranda sancto- 
rum. discipulorum ejus Joannis et Benigni confesso- 
vum, sanctique Bonifacii Martyris ex  Thebza 
Legione corpora. Item corpus (capite ac paucis aliis 
ossibus eaceptis) S. Maaimini Trevirensis Episcopi, 
quod Sammazimianis ablatum et ad hanc ecclesiam 
translatum olim fuisse, antiqua. fert. ejusdem. .Me- 
diani monasterii traditio. Praterea S. Spinuli-con- 
fessoris S. Hildulfi discipuli, mazilla, reliquo cor- 
pore ad cellam Belle vallis olim translato. Clau- 
strum, dormitorium, officinz ceteraque. Mediani 
monasterii edificia sunt egregia et monasticis exer- 
ciliis commodissima. Selecta est illius. bibliotheca, 
nec tamen voluminum mumero cuiquam ez illis qua 
in Lotharingi; partibus existunt, inferior. Eidem 
monasterio ampla. olim. fuerunt. dominia et praedia, 
quorum magnam partem variis causis et modis 
amisit ; sed hodieque supersunt illi facultates triginta 
monachis juxta Regulam alendis sufficientes, illius- 
que conventus hoc anno salutis 1718, totidem con- 
stat, quibus ego, licet indignus, prasum, utinam et 
prosim ! 


ὃ VI. De Cultu sancti Hildulfi. 


& certum est, Medianenses ac. Sandeodatenses 

B. Hildulfi discipulos, de illius sanctitate ac 
beatitudine numquam. dubitasse, ita etiam constat, 
peculiarem ab iis aliquem. cultum ei statim ab obitu 
impensum. fuisse. Hinc summa illa veneratio tunica: 
ejus. adhibita, quam. Medianenses singulo quoque 
anno cum Sandeodatenses inviserent, tamquam sa- 
crum pignus praferebant, et cui cum tanta devo- 


Tomus m Julii. 


209 


tione a Sandeodatensibus occurrebatur, ut superius 
annotatum est. Verum cultus B. Hildulfi non. diu 
stetit amborum, quibus vivens prafuerat, comnobio- 
vum. terminis circumscriptus, sed. brevi clarescenti- 
bus ejus miraculis, longe lateque diffundi copit. 
Quamobrem. sacrum ejus corpus em oratorio sancti 
Gregorii, in quo ab initio humatum fuerat, in ma- 
jorem Mediani monasterii basilicam, beatissima 
semper Virgini Mariz dicatam, illatum est. Rem 
sic narrat tertie ejus Vitz Auctor cap. 20: Tan- 
dem officiose curato cadavere semper remini- 
scendi Patris, humaverunt illud in basilica B. 
Pap: Gregorii, a dextris altaris... verumtamen 
cum lux meritorum B. Hildulfi crebris claresceret 
miraculis, relatum ab ecclesia sepulturze suc 
mirabile corpus, devotione ac studio fratrum, 
templo B. Marie Virginis est illatum, in quo 
dextrorsum eleganti curvato fornice, aliquanto 
delituit tempore. 


65 Quo Christi anno, quove sub abbate facta sit . 


hic sacri corporis illatio, hic non tradit tertiz illius 
Vita auctor ; sed id ipsum in adjecto libello de san- 
cti Hildulfi successoribus mon obscure indicat, cum. 
de Madaluino, tertio post transitum beatissimi Viri 
abbate hzc ait : Decedenti Sundraberto successit 
Germanus ejus Maldauinus, qui... arcam super 
beatos patroni nostri artus fabricari instituit, 
quam etiam honorifice auri argentique metallis 
adornavit. JVihil enim aliud, procul dubio, his 
arce super beatos S. Hildulfi artus fabricatce 
verbis, quam quod superius elegantis curvati forni- 
cis vocibus idem. Auctor sigmificare voluit. Arcam. 
autem istam. Mabillonius (Annal. Bened. tom. 3, 
lib, 95, num. 60) interpretatur adiculam, pro moré 
illius temporis, super B. Hildulfi corpus exstructam, 
Peracta, igitur fuit hac sacri corporis illatio tem- 
pore Madaluini abbatis, qui cum Sandraberto fratri 
suo circa annum ab obitu S. Hildulfi octogesimum, 
a Christo autem nato 81 successerit, et. duodecim 
dumtaxat annis Medianum monasterium vezerit, ut 
superius ostensum, est, vestat, ut haoc eadem illatio 
extremis seculi octavi annis adscribatur. 

66 Sub eadem arca seu eodem curvato fornice 
sacra pignora in lapideo tumulo recondita manserunt 
usque ad tempora Adelberti abbatis, qui restituta in 
Mediano cenobio monastica religione, de elevando 
et ex hoc lapideo tumulo transferendo B. Hildulfi 
corpore cogitare capit, transacto jam medio seculo 
decimo. Hujus translationis occasionem et historiam 
sic tradit Auctor libelli de successoribus B. Viri in 
Vosago cap. 8: Post hzc oratorium gloriosce Vir- 
einis et Matris Dominze Mariz, crebro fragore 
ruinam sui minitans, idem abbas cupiebat di- 
ruere, alterumque illo augustius restaurare ; sed 
quia conatibus ejus plurimum obviabat quod ve- 
nerabile S. Hildulfi corpus usque ad illud tempus 
ibidem arca saxea servabat, coacto abbatum et 
vicinorum clericorum religiosorumque concilio, 
decrevit levare tumulo, ac apparato locare in 
scrinio. Quod cum omnibus placuisset, consilii 
fuit, ut si sacros artus, ceu velle habebant, re- 
condere quissent, monasterio devotionis gratia 
circumferrent. At quoniam minaci nubilo pen- 
dente, solis ac siderum facies denegabatur, terris 
jam mensurni imbris. vehementia resolutis, nec 
valebant cum ecclesiasticis ornamentis secedere 
tectis, annuit abbas ut solis circumferrentur 
claustris. Ubi tamen ad tumbam Sancti cum ce- 
reis et thimiamateriis ventum est, et operculum 
illi subduetum est, pariter quoque gravida ma- 
didi aeris palla discinditur ridente sereno, et 
terrigenis lux diu suspirata redditur continuo, 


32 quatenus 


AUCTORE 


H. B. 


creditur 


tra 


cor, 


nslatun. 
pus sub 


finem seculi 
octavi 


E 


7 


et rursus 


tra 


nsposi- 


tum medio 


sec 


mo 


ulo deci- 


AUCTORE 
H. B. 


(cujus me- 
moria agitur 
vit 4dus No- 
vembris) 


quando [acta 
[uerit istius 
temporis 
canonixatio. 


€ 


Rhythuni et 
metrica re- 
sponsoria 
seculo Xt 
composita : 


210 


quatenus eunetis liqueret, quanta meritorum cla- 
ritate in vivorum regione fulgeret, cujus exuviis 
arridebant in terris aera... quantum lachryma- 
rum gemituumque dulciter ex intimi animi medul- 
lis prorumpentium ibi fusum sit, digne proloqui 
carnis lingula nequit. Tandem sacras reliquias 
nitido involventes palliolo, ligneo recondidere 
scrinio, quod imponentes scapulis, intulere in 
oratorio B. Apri (parwcialis est Ecclesia Media- 
ni loci) Confessoris Christi, indeque mox effe- 
rentes, altera regressi via, invexere monasterii 
claustris septimo Idus Novembris, tanto funeri 
insperatum obsequium aere przebente et post ejus 
collocationem non nullis diebus idem conser- 
vante. Qua de re communi eunctorum voto hunc 
diem celebrem haberi placuit annuo recursu. 

67 Annum hujus translationis non. assignat. hic 
Auctor. In antiquo ecclesie nostre Lectionario, quod. 
decimo quarto seculo conscriptum videtur, annus no- 
tatur ab Incarnato Verbo nongentesimus quin- 
quagesimus quartus. Zumdem assignat Mabillo- 
nius (Annal. Bened. tomo 3, lib. 45, num. 14) 
hujus Lectionarii haud. dubie fidem. secutus; ea quo 
pariter hausisse videtur, translatum tunc esse sa- 
crum corpus ex oratorio S. Gregorii, ubi primitus 
humatum fuerat, in majorem B. Petri (dicere 
voluit B. Marix) basilicam; quod minime verum 
esse constat ez antedictis. Eamdem translationem 
Rücherius, lib. 2, cap. 10 et 11, differt usque an- 
num 956. Illius vero non meminit Joannes a Bay- 
ono, nisi forle in. illa historie sua parte qua exci- 
dit, aut saltem desideratur in nostro Ms. codice, qui 
solus, ni fallor, jam superest. Non omisit tamen hic 
chronographus factam. ab. Adalberto abbate templi 
beatissima semper Virginis Mariz instaurationem, 
quam anno dumtaxat 964 inceptam fuisse tradit his 
verbis : Anno Domini curxiv Kalendis Aprilis, 
Adelbertus Mediani ccmobii abbas, vir per om- 
nia perspieuus et venerabilis, diruto oratorio 
sanet:e Marice matris Domini, alterum augustius 
zedificare studuit. Quod si verum est, verisimilli- 
imum quoque fit, non nisi vix Idus Novembris, supe- 
rioris anni 963, translatum fuisse corpus beatissimi 
Hildulfi. 

68 Post hanc sacrorum ejus artuum ex arca 
saxea elevationem, et in scrinium ligneum transla- 
tionem (quo simplici vitu Sanctorum tunc temporis 
canonizatio fieri solebat) certum. est, tam ejusdem 
translationis quam οἱ depositionis sanctissimi Viri 
[estum diem singulo quoque anno celebratum fuisse. 
ld.aperte probant tum praallatus ex libello de suc- 
cessoribus sancti Hildulfi locus, tum. edita sub ini- 
lium seculi x1 miracula, sive im. gratiam illorum, 
qui festos hos dies religiose observabant, sive in ani- 
madversionem quorumdam, qui servilia in eis opera 
exercere prasumebant : ut legere est in eodem. sepe 
citato libello cap. 13, 14, 15 et 16. Circa annum 
1028, teste Joanne a. Bayono, lib, 11, cap. 48, 
beati Hildulfi corpus Valli Galilaeze, que nune 
est saneti Deodati (ut moris erat) inquit, pro 
gravi aere illatum est; quod causa litigii fuit, 
quia eadem Vallis violenter conata est reveren- 
dos artus sibi vindicare, et ideo deinceps cura- 
tum est, nullatenus illas in partes illos exponere. 

69 Anno 1044, Humbertus, tunc Mediani mo- 
nasterii monachus, postmodum. vero rebus gestis et 
cardinalitia dignitate insignis, B. Hildulfi et quo- 
rumdam. aliorum Sanctorum laudes, qua respon- 
soria vocantur, rhythmice ac metrice composuit, et 
Brunoni, tunc. Leuchorum Episcopo, musice artis 
peritissimo, qui postea factus est Leo Papa, hujus 
nominis nonus, decantanda seu modulanda obtulit. 


DE S. HILDULFO CONFESSORE. 


Id ex aquo asserunt, tum Joannes a Bayono, lib. 
11, cap. 50, tum. Richerius, lib. 11, cap. 18; qui 
lumen fallitur, cum eumdem IHwmbertum. Mediani 
monasterii abbatem. vocat. Extant adhuc in. proprio 
S. Hildulfi Officio illa responsoria, et in omnibus 
ejusdem Sancti festivitatibus hodieque decantantur. 
Anno 1139, B. Hildulfus, inquit Joannes a Ba- 
yono, lib. 11, cap. 96, positus fuit in scrinio 
novo ; quod scrinium dubitari vix polest, quin simul 
eodemque tempore illis fuerit contectum tabulis ar- 
genteis, quibus munc ornata conspicitur ejusdem S. 
Hildulfi theca. Sunt enim ha tabulz, teste Mabillo- 
nio (Annal. Bened. tom. 1, lib. 16, num. 15, et 
tom. 3, lib. 35, num. 14) antiqui operis, et duode- 
cimi saltem seculi etatem referunt. 

70 In his expresse sunt imagines tum. Athici 
ducis filiam suam. sanctam. Othiliam B. Hildulfo 
sistentis, tum ipsiusmet Hildulfi et Erardi Episco- 
porum eamdem baptizantium ; tum amborum mutuo 
sese comple et osculo excipientium, nec non quam- 
dam. ecelesiam dedicantium. Ad hec Regis, haud 
dubie Childerici, Hildulfo Episcopale vel abbatiale 
pedum. offerentis. Denique ejusdem Hildulfü mon 
-Erardum, wt mendose scripsit idem. Mabillonius, 
Annal. Bened. tom. 2, lib. 19, num. 35, cujus hic 
verba refero, sed Deodatum, extremo morbo decum- 
bentem, invisentis, et funeris ipsius S. Hildulfi, vel 
quod magis placet, Deodati, que omnia, eodem teste 
Mabillonio, Hildulfi et Erardi, addere possum. et 
JDeodati, historiam non parum confirmant. Anno 
1618 renovata fuit B. Hildulfi theca, et iisdem 
vursus contecta tabulis argenteis, sed (quod non nisi 
agre ferri ac. dici potest) vesectis, et ad novi hujus 
operis formam, decurtatis, unde factum est, ut perie- 
vint nonnulla superioribus olim adject imagines. 

11 Ea Mediano monasterio ad Trevirensem ali- 
asque successive ecclesias cultum sancti Hildulfi sese 
paulatim extendisse haud. dubium est. In perantiquo 
Ms. Missali, quod in S. Simeonis Trevirensis tem- 
plo asservatur, festum S. Hildulfi Episcopi Trevi- 
rensis notatur v Idus Julii. Idem habes consimile 
Ms. Missale monasterii Epternacensis, quod duode- 
cimo saltem seculo conscriptum fuisse perhibent ; in 
hoc tamen. postremo Missarum codice B. Hildulfus 
non simpliciter Episcopus, sed Archiepiscopus Tre- 
virensis nominatur. Illius depositionis mentionem fa- 
ciunt v. Idus Julii sequentia Martyrologia Usuardi, 
Luzoviense : Depositio S. Hildulfi Archipreesulis, 
Mediano monasterio quiescentis, gloriosce sancti- 
tatis viri. Lubeco-Coloniense : Treviris B. Hildul- 
fi episcopi et confessoris. Grevenianum : Hildulfi 
Archiepiscopi Trevirensis et confessoris, fratris 
S. Erardi episcopi Ratisponensis. Hic pondus 
cure pastoralis, quod. gerrime ferebat, depo- 
nens, in saltu Vosago eremiticam vitam duxit, 
conversatione pariter et miraculis przclarus ; 
multos in eodem proposito magn:e sanctitatis vi- 
ros imitatores habere meruit. Molaninum: Tre- 
viris, S. Hildulfi episcopi et confessoris egregii. 
Adonis a Mosandro editum: Treviris, S. Hildulfi, 
ejus urbis episcopi et confessoris. Arnoldi Wion 
monasticum Benedictum : Treviris, S. Hildulfi epi- 
scopi et confessoris, cui eum gregem sibi commis- 
sum sanctitate vitze et sapienti: doctrina rexis- 
set, tedio hujus vitze episcopatum abdieans, in 
saltu Vosagi multorum pater effectus monacho- 
rum, clarus miraculis, quievit in pace. Denique 
Saussayi Gallicanum: Treviris S. Hildulfi episco- 
pi et confessoris, ete. Meminerunt etiam translatio- 
nis ejus ναι Idus. Novembris, tum Luxoviense, tum 
Grevenianum, tum denique Molaninum, ut videre 
est in auclariis Martyrologii Usuardi, a. Joanne 


- 


Bapiista 


Fetusta the- 
ca descriptio, 


et Sancti me- 
moria in 
Missalibus ac 
Martyrolo- 
giis. 


B 


A zelo salutis 
proximi du- 
clo exordio, 


*alias quibus 
demo Patris 
sui mansio- 
nes colloca- 
ret. Sic legis- 
se videtur 
interpolator 
tertie Vite 
in manuscri- 
pto quo ute- 
batur. 


" alias tritici 
ut habel in- 
terpolator 

tertie Fitg. 


€ 
Sancti genus 
Εἰ virtutes 
describuntur 


"E 

lieginobur- 
BUm qw7bs 
Davavig Sse- 
pius hatisbo- 
ua 


[ 


DIE UNDECIMA JULII. 


Baptista Sollerio Societatis Jesu Theologo nuper 
tomo 6 mensis Junii editi. 


Hic jam diverse Vitam subsequantur, de quibus 
supra. egit admodum. reverendus abbas H. Belhom- 
meus S 1 Commentarii. 


VITA PRIMA 


Ex primigeniis ejus Actis circa annum 
Christi cuLxiv deprompta, et ex ma- 
nuscripto codice Mediani monasterii, 
septingentis abhine annis exarato, de- 
scripta, hoc principio : 


Incipiunt quedam de vita viri Dei Hil- 
dulfi Trevirensis Archiepiscopi. 


hereditatem animo suspirarunt zeternz sa- 
lutis, ut aliquando illam valerent consequi, usi 
sunt lumine charitatis, per quam unicus Dei Fi- 
lius, cum solus esset in regno Patris zeterni, ut 
coheredes haberet, homines sibi fratres adopta- 
vit, quos ' in domo patris sui mansione colloca- 
ret. Ad hane ergo festinantes viros Dei, solos 
venire puduit, cum scirent eos, qui secum alios 
iraherent, certam manere mercedem, adeo ut 
quo plures veherent, eo majori premio cumula- 
rentur; fisi illa attestatione, qua servus ille Euan- 
gelicus, talentum sibi creditum cum lucro refe- 
rens, gaudio Domini sui donatus est. Ad hujus 
itaque gaudii ineffabilem dulcedinem ille summe 
bonus pater-familias omnes volens introducere, 
missis in mundum servis suis, cunctos precepit 
invitare, et ne in via deficerent aut errarent, tri- 
tico vitze et lampade charitatis geminze sustenta- 
re. Cumque hoc Omnipotentis divinitati diu agere 
placuisset, ut servis suis suo in tempore cibi * 
mensuram erogaret, ad laborem presentis vitze, 
futurum pastorem populis, Hildulfum nomine, 
jussit prodire. 

2 Qui claro Nerviorum genere ortus, inter 
scolares alas sacre militize alitus fuit, et mox fu- 
turus Christian: Religionis defensor ac doctor, 
studiis litterarum traditus, divina gratia coope- 
rante, in brevi efficacissime claruit, atque unde 
multi per abrupta vitiorum defluunt, et in coeno 
sifperbi:e devolvuntur, videlicet si de mundi 
scientia quidpiam atügerint, inde iste, adhuc 
bonze indolis puer, omnibus excellentior factus, 
indies proficiebat, integer ab iis vitiis, quibus 
juvenilis zetas implieatur. Dum enim multi ta- 
lium controversiis forensibus, alii ludis multi- 
plicibus, aliqui, licet admodum rari, in investi- 
gandis secularium nodis disciplinarum intenti 
obstupescant, hic pervigil in orationibus, assiduus 
lectioni erat, atque ultra vires operibus miseri- 
cordi: intentus, succurrere laborantibus, opem 
ferre egenis, miseris assistere diligebat. Talium 
ergo virtutum incrementis quid futurus pastor Ec- 
clesize faceret preemonstrabat. Interea moribus ec- 
clesiasticis assuefactus apud urbem vulgo Regenes 
buorch* dietam clericatus honore donatus est. 

. 9 Pipinus a itaque tunc temporis, vir magnae 
pietatis, genitor videlicet magni Caroli, rempu- 
blieam Galliarum florentissime gubernabat, et 


(n baptizati Christum induti sunt, et 


- 


211 


Milone b Archiepiscopo Trevirensium rebus hu- 
manis exuto, Trevirenses przsule indigebant. 
Grex itaque Domini pastore destitutus, conversus 
ad Dominum, totis precibus incumbit, et ut Ec- 
clesi:e suz, turbine seculi fluctuanti, rectorem 
iribuat, exposcit. Tunc subito Hildulfi nomen 
per ora omnium sonuit, quod vir esset nobilis, 
scientia eruditus, lingua urbanus, vita moribus- 
que compositus. Mox sermo in aula Regis per- 
crebuit, atque exiit edictum, ut vir talis ae tan- 
tus pastorale subiret ministerium. Quo comperto, 
vir Dei in diversa nitens, fugam parasset, nam 
heremum concupierat, nisi populi devotio przeca- 
vens obstitisset. Ab Histria c igitur raptus, Gal- 
liam Belgicam usque deductus est. Fit conventus 
totius regni, accurrunt principes cum Episcopis, 
cortus clericorum monachorumque cum populo- 
rum turbis; una omnium acclamatio, Hildulfum 
esse honore episcopali dignissimum, cum vir Dei 
e diverso se omnino reclamaret indignum. Nam 
proprie fragilitatis robustus perspector, semet- 
ipsum in se metiendo, sibi timebat: quia quze 
et qualis sit ratio animarum reddenda cogitabat. 
Quod si nune homines perpendere vellent, dum 
liberi et quieti vivere possunt, regimen ecclesia- 
sticum, ad quod viri Sancti vix cogebantur, ne- 
quaquam tam prompte pecuniis mercatum irent. 
Sed tandem vicit fidelis populi acclamatio, atque 
communi omnium voluntate Treverorum confir- 
matur Antistes. 

4 Qualis vero jam fuerit, et qualem cunctis se 
prabuerit, quia difficile explicabitur, attemptare 
veremur. Igitur beatus Vir non modo aliquo de 
boni operis proposito semel arrepto* aliquid im- 
minuit, sed velut centuplicatum augmentavit. 
Enimvero, quasi puer aut adolescens, quidquid 
ubique jacet scelerum perpetrasset, sic in pceni- 
tudinem conversus se contra se erexit. Videres 
hominem exesum jejuniis, vix ossibus hzrere, ad 
Sanetorum memorias indefessum jacere, inun- 
dantia lacrymarum sedulo madere, noctes insom- 
nes ducere. Quid enim dicemus eum pauperes, 
m ediocres et divites summo studio omnique dili- 
gentia curare? Quidquid sibi erat, omnibus com- 
mune faciebat, divitibus et egenis mediocribus- 
que" idem semper erat. His przecipiebat, non su- 
perbe sapere, neque in incerto sperare divitia- 
rum; sed in Domino, qui dat omnibus omnia 
affluenter, et ut eorum abundantia pauperum ino- 
piam suppleret, quatenus in futuro pauperum ab- 
undantia divitum inopiz fieret supplementum. 
Pauperiores autem rebus ammonebat, ut scirent 
spiritu pauperes esse et in humilitate gratias 
Domino agere, dicente ipso Domino : Beati pau- 
peres, etc. 

5 Perquirebat quotidie, quem Sanctorum in 
aliquo bono imitari valeret. Eum diem se perdi- 
disse querebatur, quo parum aliquid non profe- 
cisset in actibus seu mandatis Domini. Sacrifi- 
cium pro salute totius mundi et requie defuncto- 
rum nullo offerre Domino pretermittebat die, 
sciens scilicet Deo' dicere : Benedicam Dominum 
in omni tempore, semper laus ejus in corde meo; et: 
Voluntarie sacrificabo * nomini tuo. Domine, quo- 
niam bonum est. Quidquid igitur vir Beatus sibi 
fieri volebat, juxta preceptum Euangelicum, nulli 
negabat, sed omni petenti se libentissime tribue- 
bat, portum scilicet laborantibus, consolatorem 
moestis, nudis coopertorem, susceptorem vianti- 
bus. Quis eum umquam expetiit, et ejus bonita- 
tem expertus non est? Cotidiana illum solicitudo 
omnium animarum, aliquo pereunte, compellebat 


gemere, 


EX MSS. 


ob quas ad 
Cathedram 
Trevirensem 
evectus sit : 


ubi singula- 
ri sanctitate 
elucens, 


* in Ms. legi- 
tur erepto. 


* deest hac 
copulativa, 
sed eam le- 
gisse videtur 
interpolator 
in manu- 
scripto quo 
Asus est. 


subditos e- 
gregie insti- 
tuit, 


* in Ms. ha- 
betur se. 

* hic additur 
libi, sed 
mendose. 


EX MSS. 


sed post 
translatum 
S. Mazimini 
corpus, se- 
cessum me- 
ditatur, 


populo ne- 
quidquam 
übsistente. 


* legebatur 
dereliquit 


Deest hac 
voa quam le- 
git aut sup- 
plevit inter- 
polator ter- 
tie File. 


[t 
d 
Locum in 
Fosago a Ja- 
cobo Tullensi 
episcopo 
übtinet, 


ubi eastru- 
ctis ecclesiis, 
monasticam. 
exercet, 


212 
gemere, quamquam tante esset pietatis, ut, 
quovis scandalizante, se crederet, offendisse. Et 
quoniam incolam et peregrinum se hic noverat, 
ubi non habere se manentem civitatem sciebat, 
ostium suum" viatori numquam clausit, neque 
buecellam suam solus comedit. Ceterum omnibus 
omnia se faciebat, ut omnes salvos faceret, et ut 
bonus pastor, quidquid gregi dicebat agendum, 
operum exhibitione monstrabat. 

6 Cumque plurimis virtutum generibus Epi- 
scopi impleret dignitatem, omnium mira coleba- 
tur veneratione. Vir enim erat mobilitate gene- 
rosus, Religione precipuus, consilio cautus, ope- 
ribus famosus. Inter magnifioa namque opera 
quz multiplicia gessit, corpus beatissimi Maxi- 


mini ex cripta, ubi illud beatus Paulinus presul. 


magni meriti, ex Aquitania revectum tumulave- 
rat, in domum, qua nunc veneratur, transtulit. 
Et post tam multiplices pro Christi grege labo- 
res, licet in omni vita sua nil possidere voluerit, 
quidquid illud erat, quod habere videbatur, re- 
linquens, ut olim animo coneupierat, heremum 
petere destinavit. Siquidem reputabat actus suos 
sibi minus posse sufficere ad salutem, cum Domi- 
nus dixerit : Nisi quis renuntiaverit omnibus qua 
possidet, mon potest meus esse discipulus. 

7 Quod cum primum rumor ad aures vulgi de- 
tulit, quasi barbaris insequentibus, omnis vetas, 
omnisque sexus in urbem ruit, visoque viro Dei, 
clamor in ccelum tollitur, et quasi omni provineice 
exitium immineret, unus omnium ferebatur lu- 
ctus. Cui, Pater, gregis tibi commissi custodiam 
derelinquis'? Quare tantarum animarum futurum 
diserimen non metuis? Putas qui erunt hujus ec- 
clesi: scvissimi vastatores? namque dilaniabunt 
gregem tuum lupi rapaces. Talibus itaque Vir 
sanetus lamentationibus commotus (ut erat pie- 
tate plenus) inlaerymas resolvitur ; conversusque 
ad plebem, hoc tantum profatur: Vos populus 
Dei, et oves pascuce ejus ; ipse [vos'| custodiet, 
qui vobis promittit dicens : Ecce ego vobiscum 
sum omnibus diebus usque ad consummationem se- 
culi. Nam eustodia mea hactenus nulli profuit, 
qui meipsum minus caute cireumspexi; si quid 
autem mihi deinceps superest temporis, sinite ut 
expleam, quo mihi et vobis prosit. 

8 Jacob d itaque, vir conversatione moribus- 
que ammirabilis, Leucham regebat urbem; qui 
cum pro sui sanctitate in ora omnium penderet, 
Regibus quoque stupendus erat; ad quem eum vir 
Dei Hildulfus misisset, ut caritaté mediante, se- 
cretum illi provideret loeum, libentissime colla- 
boravit. Siquidem a prwdecessore ejus quondam 
pontifice, Garibaldo e nomine, viro zeque sanctis- 
simo, Deodatus, vir summ:e sanctitatis, olim Ne- 
vernensis Episcopus, renuntians seculo, in saltu 
Vosagoloeum obtinuerat, ubi sanctissime conver- 
satus, monasteria statuit, atque post diutinam in 
Christi agone militiam, vitee senatum laureatus 
intravit. In quo etiam saltu virorum sanctorum 
'cellulze inerant, inter quos Athleta Dei Hildulfus, 
pradieti viri Dei Jacob consultu amminieulante, 
locum habitationis elegit, quem videlicet locum, 
montibus undique septum fluviolus quidam, ob va- 
lidum eursum Rapido nomine, przeterfluit, super 
quem, Spiritu sancto dictante, ecclesias fundavit. 

9 Primam videlicet nomini Beatz Dei Geni- 
tricis et semper Virginis Marize, quam et dedi- 
cavit, eamque Medium monasterium appellavit. 
Aliam vero ex nomine B. Petri Apostolorum 
principis omniumque Apostolorum honore con- 
Secravit. His ita statutis, Deo sibique vivere 


VITA PRIMA S. HILDULFI CONFESSORIS. 


ccpit: eumque preconium sancti nominis ejus 
fama multorum longe lateque deferret , viri 
potentes et nobiles, visitationis gratia, ad eum 
smpius confluebant. Cumque e diversis partibus 
multi accurrerent, aliquanti ad vitze iter accensi, 
cum viro Dei manere decreverunt: unde non sa- 
tis post in militia Christi accreverunt. Quod cum 
vir Deo plenus videret, a Domino id fieri arbi- 
iratus est, et quoniam ipse olim professus mona- 
chum fuerat, habitationes monachis utiles ccepit 
aedificare. Id vero populus cum comperisset, de- 
votione crescens, plus solito confluebat; nam 
per merita Viri sancti sibique subjectorum, czci 
illuminabantur, claudi convalescebant, daemones 
fugabantur. Unde turbas confluentium ferre vix 
valens, extra claustra ecclesiam S. Joannis Ba- 
ptist:e cedificans dedicavit, atque domos in quibus 
supervenientes reciperentur constituit. 

10 At vero cum numerus fratrum ibi accre- 
sceret, inter reliquos vitze coelestis amatores, tres 
advenerunt: quorum primus Spinulus, reliqui vero 
duo, qui carne et spiritu germani erant, prior 
Joannes, alter Benignus vocati sunt. Qui a viro 
Dei benigne suscepti, paterne instructi, ipsique 
devote conversantes, ad viam vita cotidie anhe- 
labant, et quamquam omnium virtutum negotiis 
se vicissim przcedere vellent, humilitate tamen 
et obedientia se alterutrum vincere festinabant. 
Assidue in ore illorum Christus, jugiter vite 
zterne preconia resonabant, utque monachos 
decet, juxta przeceptum patris omnia exercebant. 
Et quoniam invidia diaboli mors introivit in or- 
bem terrarum, sciens athleta Dei Hildulfus, se 
suosque quandoque Ad: debitum reddituros, 
sepulture locum quzerere destinavit; sed quia, 
ut in convallibus solet, circa monasterium aqua- 
rum erat habundantia, minime aptum cimiterio 
locum judicavit. Ad austrum vero collis mona- 
sterio imminet, super quem vir sanctus ecclesiam 
construens, ex nomine sancti Gregorii Papze con- 
secravit, atque circum hanc cimiterium bene- 
dixit. 

11 Fama interea preconii ejus circumpositas 
lerras transvolans, remotiores quoque penetra- 
verat, cumque e diversis partibus multi ad virum 
Dei venirent, Hairardus, vita z:eque sanctissimus, 
carne quidem beato Hildulfo germanus, ordine 
vero coepiscopus f, nomine hujus excitatus ac- 
currit. Diu itaque quzsitum cum invenisset, 
labori ejus congratulans: Ecce, inquit, frater, 
desiderium cordis tui tribuit tibi Deus, et volun- 
tate tua non te fraudavit ; quem enim diu concu- 
pisti, locum tuc conversationis habilem invenisti. 
Tu ergo sta viriliter in fide et confortare in D'- 
mino, et in potentia virtutis ejus; certus quia 
qui perseveraverit usque in finem hic salvus erit. 
Per dies igitur aliquot secum manentes zeternze 
vitse vicissim monitis resonabant. Ad amborum 
vero merita ostendenda, renovantur a Domino 
stupenda miracula. Heticonis enim ducis filia, 
czeca nata, ad viros Dei defertur, utque ejus mi- 
Sereantur a mestis parentibus humili prece po- 
scuntur 4. Quam eum adhuc gentilem esse rescis- 
sent, more Ecclesiastico catechizaverunt, atque 
ad orationem prostrati pro salute puellze clemen- 
tiam Domini precabantur. Monitis itaque catho- 
lieze fidei edoctam sanctus Hildulfus baptizavit, 
eamque de sacro fonte, mente et carne illumina- 
iam, beatus Hairardus excepit, et dato nomine 
Othiliam vocavit. 

12 Quas res in tantum valuit ut non modo 
mediocres, verum etiam potentes personz virum 


» Dei 


et Sanctos 
50ci08 aggre- 
gat. 


Baptisata 
cum [ratre 
Erardo S. 
Othilia, 


crescit [una 
el facultates 
augentur. 


* hic desunt 
due illa vo- 
ces, sed Le- 
guntur in 
tertia Fita. 


b 


Exorta post 
obitum S. 
Spinuli tem- 
pestas 


* omissum. 
est hoc ver- 
bum, quod in 
tertia Fita 
legitur. 


ce 


mire a S. 
Hüdul[o 86- 
atur. 


' deest hoc 
Verbum quod 
ec tertia Fi- 
la suppletum 
est, 


» legitur in- 
(ὁ, sed men- 
(lim est, ea: 
lertia Vita 
hic emenda- 
tum. 


DIE UNDECIMA JULII. 


Dei Hildulfum venerarentur ac diligerent, eique 
ad augmentum loci auxilia przeberent. Unde qui- 
dam vir, Bego dictus nomine, saneti viri neces- 
sitati communicans, rerum suarum aliquid usibus 
fratrum tum sub beato viro Dei militantium, 
delegare statuit, atque locum qui hodieque Be- 
gonis cella dicitur, et partem Vosagi, quee Fol- 
choldi rupes appellatur, destinavit. Denique vir 
Dei Hildulfus in cella jam dicta, honori scilicet 
sanctz Crucis dicata, virum summze humilitatis 
et obedientie Spinulum nomine, constituit; in 
qua idem homo Dei, fideliter Deo serviens, post 
multiplices in Christi agone labores ac numerosa 
miraculorum insignia, vit?e seternze consecutus 
est premia, quem ommipotens Trinitas apud se 
glorificatum in terris, gloriosum ostendere volens 
[in * eclis] per ministerium angelicum beato 
Hildulfo notificat, ut glebam Sancti ad monaste- 
rii tumulum revehat. Nec mora senex imperanti 
obediens, cinere quo fatigatos artus collocaverat, 
excutitur, convocatisque fratribus hominis Dei 
nuntiat obitum ; qui licet tanto fratris auxilio 
destituti moererent, tamen glorie ejus congau- 
debant, accensisque cereis ad beati exequias 
properant. 

13 Vis itaque ventorum plus solito inhorruerat, 
adeo ut non rhodo fructices verum etiam annosas 
quercus excelsasque abietes eradicaret. In tali 
ergo turbine ante Sancti glebam ardentes cerei 
usque ad locum sepulchri delati sunt. Sepultum 
igitur terris ut apud se vivere Deus demonstra- 
ret, omnibus infirmantibus, ad Saneti [tumulum'] 
venientibus, voluit subvenire. Quanti ibi parali- 
tici venis redintegratis soliditati sunt, aut verbo 
aut scriptu non facile explicabitur. Omnis cecitas 
clarificata lumine, diem mirata obstupuit ; uni- 
versa debilitas, ibi recuperatis usibus, robur 
amissum persentit, unde turbis irruentibus re- 
perta est aqua salsissima. Cupiditate itaque sa- 
lutis, habilitate loci, aquarum habundantia, popu- 
li confluentes forum ibi statuere temptaverunt. 
Quam inquietudinem vir Dei Hildulfus sentiens 
indoluit; et, ut ei moris erat, ecclesiam B. Gre- 
gorii oraturus intravit. Deinde oratione expleta, 
surrexit et baculo artus regente, ad tumulum S. 
Spinuli venit, atque ut erat pize mentis, ora per- 
fusus lacrymis: Gratias, inquit, frater Spinule, 
Deo agimus, quod te in pacis regione quiescere 
credimus, et apud omnipotentem Dominum posse 
plurimum confidimus, nosse te etiam scimus, 
quomodo et quàre nos, relicto tumultu ,populo- 
rum, in hane solitudinem devenimus. 

14" [Tu igitur] hic terminatur et mutilus est co- 
dex Mediani monasterii. Qua sequuntur desumpta 
sunt ex pervertusto ejusdem vita manuscripto codice 
qui in monasterio Sammaaimiano Trevirensi asser- 
vatur: Tu ergo in tranquilitate positus, nostri, 
qui in yia mortis adhuc fluctuamus, miserere 
oramus. Si enim hac populorum confluentia 
pressi fuerimus, non parum a proposito declina- 
bimus. Licet enim Domino cooperante, subsidia 
nostro conferantur loco, tamen animarum time- 
mus pericula, unde concurrentium comprime 
turbas et hilarem [datorem *] Dominum pro 
nobis implora, ut benedictionis ejus sentiamus 
gratiam, quatenus, necessitatibus expulsis, im- 
pleamus vota nostre professionis. Tunc ergo 
videres spiritum carne solutum et vita potitum 
obedire mortali, acsi idem * teneretur adhuc vin- 
culo mortis; nam signis cessantibus, frequentia 
quoque desivit; et precibus beati Spinuli mox 
Subsecuta est benedictio Domini; multi nempe 


213 


nobilium juris sui predia preefato loco contule- 
runt. ; 

15 Jam vero beatus Erardus, constructa Ec- 
clesia ex nomine saneti confessoris Christi Apri, 
non procul a monasterio, fratri suo viro Dei Hil- 
dulfo valedicens, et in Christi militia exhortans 
recesserat. Sanctus autem Hildulfus ab opere 
Dei non deficiebat, sed jejuniis et laboribus fati- 
gatos artus spiritui servire cogebat, fratribus 
sibi subjectis et maxime Joanni et Benigno, quos 
cotidie ad meliora tendere gaudebat, pro statu 
ecclesiarum Dei, pro pace Regum οὐ salute po- 
puli orare suadebat, viam vero vite seternee, 
quam semel arripuerant, fidenter currere et bra- 
vium supern: remunerationis scienter anhelare. 
Aiebat enim : Fidelis Deus et mentiri nescit. 
Cumque jam effeto laboribus corpore, spiritu 
fervientor esset, pius Dominus eum vocare voluit 
ad coronam justitize. 

16 In vigiliis itaque constitutus, febre est 
correptus, qua per dies ingravescente, fratres 
turbati, ad lectum senis accurrunt, qui namque 
uteumque poterat, semper Christum annuntia- 
bat; qui eum moesti flerent et se desolari dole- 
rent, una erat omnium vox plangentium precan- 
tiumque, ne pastor oves desereret. His querimo- 
niis laerymisque commotus, ut erat ex tertia 
parte corporis przemortuus, in extrema lectuli 
parte resedit, et circumspectis fratribus: Pax, 
inquit, vobis ; deinde manu elevata his eos ver- 
bis benedixit: O Deus omnipotens, humiles bene- 
dicito clemens, presentesque tuos conserva in 
secula servos. His ita finitis, cceli capitolium 
coronandus intravit quinto Idus Julii. 

l7 Hsec paucis dicta sunt de gestis Deo digni 
Antistitis, quibus admirabilis huie mundo et 
accéptabilis superno Regi extitit, dum humanis 
rebus interfuit. Ceterum ab his, quibus contigit 
ejus sedulitate tunc temporis perfrui, veraci stylo 
digesta sunt ipsius acta in volumine non parvze 
quantitatis, quod prz incuria adeo vetustas con- 
sumpsit, ut vix hec minima, quz preemisimus, 
excerpi exinde potuerunt ἢ. Verum his quisquis 
pie pensaverit * ejus conversationem ; mundo 
crucifixum pleniter animadvertere quibit, auxi- 
liante gratia sanctze Trinitatis. Translationis ejus 
festum sexto Idus Novembris celebratur. Explicit 
vita S. Hildulphi. 


ANNOTATA. 


aet Ὁ De intrusis huc nominibus propriis Pipini 
genitoris Caroli magni, et Milonis Archiepiscopi 
Trevirensis satis superque dictum est in Commen- 
tario previo S 1, num. 8; et S 8, pertotum. 

c Godefridus Henschenius et Daniel Papebro- 
chius, im suis annotatis ad. vitam S. Deodati 19 
Junii nulla verosimilitudine dici putant ab Histria 
raptum fuisse B. Hildulfum, qui natus in Bava- 
ria, a Ratisponensibus scholis, inquiunt jmme- 
diate Treviros transierat. De hoc transitu quamvis 
nulla mentio fiat in hac prima S. Hildulfi Vita, 
dubitari quidem nequit ; alioquin quo pacto praclara 
illius dotes "Trevirensibus perspecta fuissent, quave 
ratione apud illos tanta existimatione floruisset, wt 
illum ez: equo clerus et populus in Episcopum ezpe- 
teret? Verum nihil obstat, quin S. Hildulfus, com- 
perto Regis edicto, quo Trevirensium electio confir- 
mabatur, mox sese civitati subducens, im patriam 
remeaverit, ezploraturus num tali recessu. Trevi- 
renses a sententia dimoveret, et ad alium sibi prasu- 
lem deligendum adigeret. Rem sic gestam indicat 


inter- 


EX MSS. 


Discedente 
S. Erardo, 


febre corre- 
ptus, sancte 
moritur. 


E 


Unde hac ac- 
cepta sint. 


h 


* Ms. codex 
habet pulsa- 
verit, sed 
mendose. 


Ilistria vel 
potius Istria 


EX MSS. 


. quomodo ab 
Istro vel Da- 
nubio 

B 


denominari 
potuerit. 


Qualis epi- 
scopus fuerit 
S. Erardus. 


214 


interpolator tertiz Vita cap. 3, ubi ait : Quo (Regis 
edicto) comperto, vir Dei in diversa nitens, versus 
nativitatis sud solum fugam arripuit, siquidem 
anxiabundus suspecto honore sublimari in pere- 
grinis, quasi ignobilem se posse indelitescere 
suspicabatur in propriis. Et cap. 16, ubi de sancto 
Viro sic loquitur : Honorari verens in propriis, 
commisit se peregrinis, in quibus se glorificari 
postquam intellexit, fugze consuluit; sed tandem 
insecutum gloria flentem et reluctantem violen- 
ter sibi retinuit. Idem confirmat Cardinalis Hum- 
bertus in. primo Responsorio Officii proprii S. Hil- 
dulfi, quod. sic habet: Presulatum Trevirorum 
fugiens elabitur, sed reductus, velit nolit, antistes 
efficitur. Plebs devota fugientem ardenter inse- 
quitur. Sed reductus, velit nolit, etc. Cum igitur 
in. hac prima. Vita. dicitur, quod vir Dei in diversa 
nitens fugam parasset (nam heremum concupie- 
rat) nisi populi devotio preecavens obstitisset; id 
intelligendum videtur de fuga in exolicas et longin- 
quas regiones, seu in vastam. aliquam eremum, qua 
virum Dei Trevirensium desideriis et conatibus 
omnino subtraxisset. 

Verum quidem est Histriam inter exoticas et lon- 
ginquas illas Regiones computari posse, si sumatur 
pro illa Italie provincia quae Reipublice Veneta 
dominio munc subest; sed longe aliter hic sumi de- 
bere, colligitur ex praallatis ejusdem. Interpolatoris 
verbis et expresse traditur tum ab Adlzreitero Annal, 
Boice gentis part. 1, lib. T, mum. 34. Tum a 
DBrowero, Annal. Trevir. lib. 8, num. 158, qui 
Histriam hic interpretantur Tractum Danubii, alio 
nomine Ister seu Hister dicti. Quamvis enim, ut 
annotavit Jacobus Carolus Spener in muper edita 
Germaniz antiqua notitia, lib. 11, cap. 2, « prin- 
« cipi illi ftuvio antiquum constanter a Graecis Rto- 
« manisque servatum. sit nomen Danubius, quous- 
« que a Germanie partibus et ultra currit; ez quo 
« vero diversas provincias perlustrare incipit, tunc 
« vocabulo qmutato , ster consueverit antiquitus 
« adpellari ; tamen fies terminique nominis utrius- 
« que semper manserunt inter eruditos disputabiles, 
« et succedente aate, promiscuus utriusque nominis 
« «sus fere oblimuit. » Per Histriam igitur hic 
intelligi debet. tractus. Istri. seu. -Histri. continens 
illam Bavarie partem, que huic ftwio adjacet, ac 
civitatem. .Ratisponensem. complectitur ; quem Istri 
tractum. auctoribus hujus prima: S. Hildulfi Vite 
Hüistriam ab alluente Histro placuit appellare. 

d De Jacob Episcopo T'ullensi hic perperam in- 
truso, vide Commentarium previum S 1, num. 8; et 
83, per totum. 

e Garibaldum Ecclesie Tullensi praefectum non 
fuisse nisi multis post obitum S. Deodati annis late 
probat Riguetius in. systemate. Chronologico-Histo- 
rico Episcoporum  Tullensiwun. Episcopatus ejus 
initium ad. annum. 107, refert R&. P. Benedictus 
Capucinus in. sua historia Ecclesiastica. et politica 
civitatis et diecesis Tullensis. 

f Beatum. Airardum seu Erardum B. Hildulfi 
fratrem et in. Episcopali ordine socium fuisse, omnes 
ubriusque Sancti. Vile ceterique scriptores commu- 
niter tradunt; sed in assignanda illius episcopali 
sede neutiquam consentiunt. Illum. Reginoburgen- 
sem sew Ratisponensem episcopum fuisse auctor ter- 
τὼ S. Hildulfi Vitz, Richerius et Aventinus fiden- 
ler affirmant, quibus suffragantur pleraque in Actis 
Sanctorum Bollandianis citata Martyrologia (in vita 
S. Erardi 8 Januarii). Verum, ut annotavit Ma- 
billonius, Annal. Bened. tom. 1, lib. 15, num. 62, 
apud Ratisponam serius instituta. fuit. sedes episco- 
palis, quz S. Bonifacium Moguntinum. antistitem 
fundatorem. agnoscit. Accedit quod, eodem teste 
Mabillonio, in Actis SS. Ordinis S. B. seculo 3, 
part. 2, pag. 410, nemo veterum Erardum adnu- 
merat Episcopis ejusdem Ecclesie. Id constat, 
inquit Browerus, illum, Episcopatus Ardahaden- 
sis (Ardahg urbs Hibernize Episcopalis) onere 
sponte posito, peregrinari institisse. At unde id 


VITA PRIMA S. HILDULFI CONFESSORIS. 


constet nom aperit, neque hac sententia conciliari 
potest cum iis qua superius de patria sancti Erardi 
dicta sunt in. Commentario pravio S 2. Ipsum enim 
in Baioaria pradicationis mumus obüsse, remque 
Christianam. procurasse, ac demum  Reginoburgi 
obiisse narrant illius vite Acta ad diem 8 Januarii 
relata. a. Sociis Bollandianis, cum quibus et Mabil- 
lonio nostro ibidem. crediderim, beatum. Erardum 
mon proprium alicujus sedis antistitem sed Regiona- 
vium. potius Episcopum. extitisse, atque hoc titulo 
in Bavaria ipsaque Ratisponensi civitate Episcopalia 
munia exercuisse. 

g Hac de beate Othiliz baptismate ac. mirabili 
illuminatione brevis ac simplex marratio multis 
nominibus anteponenda videtur illi quam Anonymus 
scriptor Vita ejusdem Sancta tradit. Et primo qui- 
dem haec S. Hildulfi Vita antiquiores et graviores 
habet auctores, illos nimirum Scholasticos qui circa 
annum 964, illam ex antiquissimis ejusdem Sancti 
Actis, ab iis quibus contigit ejus sedulitate tunc 
temporis perfrui veraci stylo digestis excerpse- 
runt. Anonymum autem illum. Vite sancte Othilize 
scriptorem ante mediwm quidem seculum 12, ut ob- 
servavit Mabillonius, Act. SS. Ordinis S. Ben. in 
observat. ad. Vitam S. Othiliz, scripsisse apparet ; 
at quot annis prius, quove ez fonte quecumque hac 
de re narrat, hauserit, prorsus incertum est. Secun- 
do, nihil continet hac eadem narratio vecta rationi 
non apprime consentaneum : mam vir unius diei 
itinere a Mediano monasterio distant tum Hohem- 
burgum. Castrum. tum. suppositum oppidum. .Ehen- 
heim, hodie Obernhenheim, in quibus commorabatur 
Duz Athicus cum uxore sua Bereswinda. Qua 
vicinitate mediante, religiosissimi conjuges haud 
dubie ez primis fuerunt ad quos pervenit fama 
sanclilatis B. Hildulfi, et adventus fratris ejus 
Erardi, viri aque sanctissimi, in eumdem locum. 
Quid. igitur mirum si talem nacti occasionem, Othi- 
liam filiam suam, cecam natam, ad viros Dei deferri 
cwraverint, ipsique ad eosdem simul accesserint, 
illorum opem in. acerbissimo, quo versabantur ma- 
vore, imploraturi ? Anonymus autem vite S. Othilie 
auctor pleraque narrat omni verisimilitudine caren- 
tia, et inter se pugnantia, quibus adstruendis dum 
incumbit, non parum fidei sua detrahit. 

Talia sunt. que de Athico Duce Othiliz parente 
tradit, quem nobis exhibet « hinc tamquam virum 
« justum in. laicali habitu vitam religiosam ducere 
« cupientem , inspirante Dei gratia. monasterium 
« edificare $atagentem ; illinc vero tamquam impium 
« et crudelem. patrem, qui filiam suam Othiliam, 
* cacam natam, occidi jubet, et post religiosissimae 
* conjugis Bereswindz piissimam admonitionem, 
* 4n tam atroci proposito pertinaciter perseverat. » 

Praterea, si huic Anonymo credamus, idem Athi- 
cus, quem virum Dei nominat, beatam Othiliam ἢ- 
liam suam quam naturali cacitate liberatam, tam per 
ccleste monitum. quam per certum muntium ,'sibi a. 
sancto Erardo missum acceperat, non tantum cum 
summo gaudio (ut par erat) complexus est, sed ne 
videre quidem voluit, et spreta. ejusdem S. Erardo 
intercessione, qui illum obtestabatur, ut dissensio- 
nem quze inter se et filiam ejus, diabolo incitante 
erat, Deo opitulante disrumperet, illum paterna 
domo ut prius exulare jussit. 

Denique jucta hunc Anonymum, cum B. Othilia 
ab invidis quibusdam. DBalmensis cenobii sanctimo- 
nialibus odio haberi cepisset, et ad fratrem scri- 
psisset, ut sui recordari dignaretur, ipseque patrem 
flectere. frustra. tentasset, οἱ nihilominus Othiliam 
misso curn. accersisset, mox ut eam venientem Athi- 
cus pater prospezit et a. filio accersitam fuisse cogno- 
vit, ipsummet filium suum, quem valde, inquit, dili- 
gebat, baculo, quem. manu gerebat, tam violenter 
percussit, ut ez eodem ictu interierit. 

A thicum ponituit quidem tam immanis facinoris, 
et deinceps (ait Anonymus) usque ad. obitum suwwm 
in monasterio perseverans, Deum sibi placare nite- 
batur dignis pemitentiz fructibus. ΑἹ qua ejus 


animi 


Narratio Vi- 
tarum sS. Hil. 
dulfi de ba.- 
ptismo 8. 
Othiliz 


prafevtur 
Actis ipsius 
Sancta, 


in quibus 
multa incon- 
gruenter di- 
gesta 


refclluntur : 


uli et multa 
Cointii argu- 
menta. 


DIE UNDECIMA JULII. 


animi erga. Othiliam immutatio ? Tunc inquit idem 
Anonymus, superna disponente clementia, recor- 
datus est abjectionis filiae suze, et aliquid mitius 
erga eam agere volens, constituit ei dare quotidie 
stipendium unius ancillee. Ipsa autem cum grati- 
arum actione hoc ipsum accipiens, in ipso mona- 
sterio multo permansit tempore, nihil aliud habens 
quam quod una ancillarum habere consuevit. 

Quz omnia quam incongruenter et inepte dican- 
iur, nemo non videt, unde mirum mon est, si à 
Laxio, de Suevis lib. 8, Ruyrio Antiquit. Vosag. 
part. 2, lib. 4, cap. 2, Mabillonio Act. SS. Or- 
dinis S. Benedicti seculo 3, in notis ad Vitam san- 
cta Othiliz, et aliis viris doctis communiter rejician- 
tur, nonnullis tamen ea conciliare ingrato ac vano 
labore tentantibus. 

Tertio, huic narrationi suffragatur perpetua. et 
conflans Mediani monasterii traditio optimis suffulta. 
monumentis. Primum habetur im Responsorüis ac 
laudibus αὖ Hwmberto Cardinale anno 1044 compo- 
sitis, de quibus actum est in. Commentario pravio 
S 6. In his enim legitur haec Antiphona : 


Amborum meritis meruit proles Eticonis 
Baptismum et lumen, genitrix quam fuderat 
orbam. 


Item hoc Responsorium : Ὁ Hildulfe, tuum tibi ger- 
manum associa, et catervz famulanti conferte 
presidia; hue beata, quam curastis, occurrat 
Othilia. 

Secundum extat in antiquo Lectionario quo secu- 
lis prateritis Medianenses nostri utebantur, tam in 
festo S. Hildulfi quam per octavas illius : nam. hoc 
LLectionarium, ut in. Commentario praevio S 1 di- 
ctum est, non differt a tertia S. Hildulfi Vita quae 
sub initium seculi ll adornata, in Lectiones ad 
usum, Chori divisa est. In hac autem tertia Vita 
inferius exhibenda, tota baptismatis beatze | Othilize 
ejusque miraculose illuminationis historia eodem 
plane modo refertur quo in hac prima. 

T'ertium conspicitur in argenteis illis tabulis qui- 
bus, initio seculi 12, contecta fuit theca S. Hildulfi ; 
in his enim expressa sunt imagines tum Athici Ducis 
et Bereswindiz , conjugis Othiliam, filiam suam S. 
Hildulfo sistentium, tum ispsiusmet S. Hildulfi et 
fratris ejus .Erardi eamdem in. episcopali habitu 
baptisantium. Fatendum tamen est, quantum ad 
Bereswindam attinet, solam illius manicam ac ma- 
num. dexteram, versus S. Hildulfum in modum 
deprecantis extensam, hodie superesse, ob decurta- 
tam anno 1618, tabulam, ut in Commentario pravio 
S 6 observatum fuit. 

Quartum denique manifestatur in festo S. Othi- 
lie, quod. in. Mediano nostro monasterio a pluribus 
retro seculis celebratum est et etiamnum celebratur 
sub ritu duplici ; nulla enim alia hujus festi ratio 
Teddi potest, quam patratum a sancto Hildulfo in 
persona, ejusdem. Sanctae miraculum. 

Non. dissimulandum est, hic nobis adversari cele- 
brem Annalium Ecclesiasticorum Francorum Aucto- 
vem Carolum Cointium ad annum 690, a num. 52, 
ad finem, qui in iis que spectant ad. baptismum S. 
Othilize standum. existimat ab Anonymo Vita ejus- 
dem. Auctore, qui hunc baptismum B. Erardo tri- 
buit, nulla S. Hildulfüi facta mentione. :Verum 
praterquam. quod non viderat vir eruditus hanc 
primam S. Hildulfi Vitam, mirum sane quam levi- 
bus hic ducatur argumentis. 

Esto enim (quod in primis observat) Paulo seu 
Paululo, Vite sancti Erardi scriptori ita. visum 
fuerit ; tantzne auctoritatis est ille seculi undecimi 
desinentis scriptor, ut nulla sententiz sua adducta 
ratione, antiquiorum et graviorum Auctorum testi- 
monium. elevet ἢ 

At, inquit Cointius, stare debemus potius ab au- 
ctore, qui totus in conscribenda sancta Othiliz Vita 
fuit, quam ab eo qui semel tantum in S. Hildulfi 
Vita mentionem ejusdem sanctae Othiliz fecit. Quasi 
vero Auctores Vite S. Hildulfi in ea conscribenda 


215 


toti pariter non fuerint, aut ad. illorum. institutum 
€t aquo non pertinuerit, baptismum ab eodem San- 
cto dive Othiliz collatum, et patratum. simul mira- 
culum recensere! Ideoque illis minus credendum 
sit, quod nullam exinde habuerint occasionem ejus- 
dem Sanctze mentionem faciendi! 

Addit. Cointius, privata non deesse argumenta, 
quibus opposita nobis sententia fulciatur. Primo, 
inquit, locus ubi Othilia baptizata. est, in. Vita S. 
Hildulfi perperam dicitur fuisse Medianum mona- 
sterium. Quare perperam? Nimirum, quia in. Vita 
S. Othilie et in. Vita S. Erardi monasterium, in 
quo baptizatur Othilia, non. Medianum. vocatur sed 
Balma. At potiorne fides adhibenda est Anomymo 
Vite S. Othilie scriptori, qui non nisi popularem 
et male digestam secutus videtur opinionem, quique 
tot a vatione aliena et inter se pugnantia loquitur, 
quam veteribus illis Scholasticis qui Vitam S. Hil- 
dulfi, ex antiquissimis ejus Actis adornarunt et nihil 
Qon recte rationi congruens tradiderunt? 

Quod autem spectat ad. Vitam S. Erardi, obser- 
vandum est, eam esse triplicem. Primam conscripsit 
supra nominatus Paulus seu Paululus sub fimem 
seculi 11; secundam edidit Conradus a Monte Puel- 

larum medio circiter seculo 14 ; tertiam vero , ex 
prima contractam, suppeditavit Anonymus quidam, 
de cujus atate nihil δ νι determinari potest, misi 
quod paulo posterior, Conrado autem anterior fuerit. 
At neque in prima neque in secunda vita certus 
assignatur. baptismi S. Othilie locus. In prima 
namque dicitur dumtaxat quodin partibus, Bavariz 
celestibus intento B. Erardo revelatum est ut ad 
Rheni fluminis partem repedaret, puellam bapti 
zaret, ac czecam illuminaret, qui jubentis vocem 
obedientite pede secutus ad destinata pervenit 
loca. In secunda vero, pars illa Rheni fluminis Al- 
satia quidem nominatur, sed nullus ejusdem provin- 
cie determinatur locus. In sola igitur tertia Vita 
vocabulum Palma reperitur : quod cum Anonymus 
"in Pauli Vita quam contraxit, non legerit, ex Vita 
S. Othilie procul dubio desumgsit. 

Ex hac triplici S. Erardi Vita colligit Cointius, 
B. Othiliam baptizatam fuisse cis Rhenum, in. Al- 
satia, intra. fines diecesis Argentinensis, ubi tunc, 
inquit, situm. puellarum monasterium, cui nomen 
Palma. Sed hocultimum illi probandum incumbebat, 
videlicet, extitisse olim intra fines diecesis Argenti- 
nensis aliquod hujus nominis monasterium, quod cum. 
nullatenus praestiterit , inanis est ejus ratiocinatio. 

Verumtamen fatendum est, Cointium ad verum 
baptismi beate Othilie locum, .Medianum. scilicet 
monasterium, proprius accessisse omnibus illis qui 
Balmense virginum monasterium. diecesis Veson- 
lionensis, eidem baptismo assignant. Medianum 
quippe monasterium et cis Rhenum situm est, a quo 
duodecim circiter Leucis distat, et Alsatia vicinum, 
et diecesi Argentinensi finitimum, vixque dubitari 
potest, quin tunc temporis a pluribus et potissimum 
a popularibus Palma sew Balma vocitatum fuerit, ob 
ingentem videlicet ipsi supereminentem rupem, qua 
nunc quidem Alta petra, olim vero, teste Joanne a 
DBayono, lib. 2, capitibus 30, 67 et 74, Balma dice- 
batur. Neque id cuiquam mirum videri debet, cum 
Balma vocabulum veteri. linjua Gallica editam ru- 
pem significet, ut observat Mabillonius agens de 
Balmensi apud Sequanos virginum monasterio, quod 
redactum. esse ait in prioratum sancti Romani De 
Rupe appellatum. 

Secundo (pergit. Cointius) « in. Vita S. Hildulfi 
« Othilia a nativitate ceca defertur a parentibus 
« qui sanctos patres Hildulfum, et Erardum, ut 
« ejus misereantur rogant. At si filiam ambo pa- 
« ventes Athicus et Bereswinda supradictis Episco- 
* pis curandam obtulerunt, cur illam. baptizatam 
« et sanatam. pater domum. .secum mon reduxit? » 
Recte quidem. Sed unde probatur illam non. redu- 
visse, nisi ex. Anonymo Vite ejusdem δ. Othilia 
auctore, ejusque sequacibus Vit B. Erardi scri- 
ptoribus ? Quam vero fidem meretur Anonymus ille 


Vite 


EX MSS. 


quibus ea- 
dem 


tueri cona- 
tur. 


uo loco S 

Lhilia vero- 
süniliter ba- 
pusata fue- 


EX MSS. 


B 


rit. 


ü 


216 


Vit sancte Othilie auctor, qui, ut ex antedictis 
patet, historiam nativitatis οἱ baptismi ejusdem 
Sancta tot ridiculis commentis deturpavit, ut anili- 
bus fabulis quam. simillima videatur. Sensit hic 
Cointius ipse difficultatem. conciliandi ves oppositas 
ac repugnantes, quas conjungunt scriptores Vita 
sancti Erardi, dum eamdem marrant. historiam. et 
quod illi de Athico B. Othiliz patre certissime di- 
cunt, hoc ipse de Erardo Episcopo perperam inter- 
pretari coactus est. 

Tertio denique (ait Cointius) « in Vita S. Hildulfi 
« Othilia dicitur gentilis, illiusque parentes mosti 
« sanctos Episcopos Hildulfum et Erardum mon 
« rogant ut eam baptixent, sed ut ejus misereantur, 
« id est, uL cacitatis misereantur qua laborat. In 
« vita aulem S. Othiliz parentes ejus ob Christianos 
« mores plurimum commendantur. » Respondeo, 
Othiliam non ideo dici gentilem, quod ex parentibus 
gentilibus nata esset, sed quod baptismum nondum 
suscepisset; unde non simpliciter gentilis, sed adhuc 
gentilis, ioc est nondum baptizata dicitur. Evidens 
est autem, Christiane eorumdem parentum pietati 
minime repugnare, quod sanctos Episcopos non ro- 
gant, ut. filiam. suam baptizent, id. enim promptum 
illis erat a quocumque sacerdote impetrare, sed ut 
ejus misereantur, hoc est eam a cacitate libevent, 
quod per sanctorum. Virorum merita fieri posse ani- 
cmo speque confidebant. Quibus ommibus Cointii 
argwmentis ita. dilutis et eversis, cum intacta vema- 
neat tradita nobis in hac prima sancti Hildulfi Vita 
narratio de baptismo sanctae Othiliz, certo creden- 
dum videtur, nobilissimam puellam a piissimis pa- 
rentibus ad Medianum monasterium adductam fuisse, 
ibique a sanctissimis Episcopis Hildulfo οἱ Erardo 
baptizatam et sanatam, statimque domum ab ipsismet 
parentibus maavimo cum gaudio reductam fuisse. An 
vero ad. Balmense virginum Monasterium. postea de- 
ducta et in eodem educata fuerit, ut quibusdam placet 
(Gebueiller cap. 4) non est hujus loci disquirere. 

Unum dumtacat hic adjicium, nempe verisimilli- 
mum. esse, sanctam Othiliam in Ecclesiz beatissimae 
Virginis Marie, qua fratrum. erat oratorium, et 
juata impositum sibi a S. Hildulfo nomen, medium 
monasterium. proprie appellabatur, baptixatam non 
fuisse, sed. in Ecclesia S. Joannis Baptiste, quam 
idem S. Pater, turbas confluentium. ferre non va- 
lens, extra claustra monasterii ad radicem montis 
Dalma, hodie Alte petra, cdificaverat, et juxta 
quam. domos, in quibus supervenientes reciperentur, 
constituerat ; hincque exortam esse singularem illam 
devotionem, qua prudens et. grata, virgo erga. hunc 
sanctum Domini Pracursorem usque ad obitum af- 
fecta remansit ; nam ecclesiam in suo Hohemburgensi 
monasterio, sub ejus invocatione construcit , in 
quam orationis gratia. frequens secedebat, et cum 
mortem sibi imminere persensit, mox ad eamdem 
perrexit, sacraque communione prasumpta, ibidem 
et animam. echalavit, et corpus ejus sepultura tradi- 
tum est. 

h Za hoc loco plurimum commendatur hac pri- 
ma sancti Hildulfi Vita. 


VITA SECUNDA 


Descripta ex Manuscripto Ultrajectino 
cura Heriberti Rosweydi cum titulo: 


a Vita sancti Hildulfi Trevirensis 
Archiepiscopi. 


Π τὲ inre genere ortus, a juventute lit- 
terarum studiis traditus, in brevi efficacis- 


VITA SECUNDA S. HILDULFI CONFESSORIS. 


sime claruit, de die in diem in virtute proficiens : 
et integer ab his vitiis, quibus talis setas solet 


implicari, persistens. Interea moribus ecclesia- ἢ 


sticis assuefactus, apud urbem Regeneburg ἡ cle- 


rieus ordinatus est. Tunc Milone Trevirensi Ar- * 


chiepiscopo defuncto, Trevirenses Hildulfum eo 
quod vir esset nobilis, scientia eruditus, lingua 
urbanus, vita et moribus compositus, in Episco- 
pum unanimiter postularunt. Mox sermo in aula 
Regis Pipini, patris Caroli Magni, percrebuit, 
atque ex ejus edicto vir tantus ac talis Archie- 
piscopus fieri definitur. Tunc vir Dei, qui here- 
mum semper coneupierat, fugam paravit, sed 
raptus a devoto populo Galliam Belgicam usque 
deductus est, atque Treverorum consecratus Epi- 
scopus. Igitur in tali honore quam sanete vixe- 
rit, non est facile recitare; quasi enim quidquid 
est scelerum perpetrasset, sic poenitenti:e vitam 
ducebat, przedicationibus et misericordie operi- 
bus insistens. Pro salute mundi et requie defun- 
ctorum Missam celebrare nullo die przetermitte- 
bat, et ut bonus pastor quidquid gregi docebat 
agendum, ipse operum exhibitione monstrabat. 

2 Inter etiam opera magnifica quz gessit, 
corpus B. Maximini, ex crypta ubi illua B. Pau- 
linus, ex Aquitannia revectum, tumulaverat, in 
domum qua nune veneratur transtulit. Postquam 
igitur multiplices pro Christi grege labores susti- 
nuisset, quidquid habere videbatur relinquens, 
heremum (ut olim coneupierat) petere destinavit, 
et ad Jacobum Leuchorum Antistitem misit, ut 
sibi secretum provideret locum. Qui Jacobus in 
saltu Vosagi, ubi Sanctorum virorum cellule 
inerant, siquidem Deodatus Nevernensis Episco- 
pus, quondam seculo renuncians, ibidem habita- 
verat, viro Dei Hildulpho locum habitationis in- 
stituit. Quem videlicet locum, montibus undique 
septum, fluviolus quidam, Rapido nomine, prz- 
terfluit, super quem vir Dei Hildulfus, heremum 
ingressus, ecclesias fundavit, primam videlicet 
in honorem Dei genitricis Mari: , quam Medium 
monasterium appellavit, aliam in honore B. Pe- 
tri et omnium Apostolorum consecravit. Hiis igi- 
tur statutis, soli Deo vivere coepit. Cumque fama 
saneti nominis ejus longe lateque discurreret, 
viri potentes et nobiles ad eum szepius conflue- 
bant, quorum aliquanti, desiderio vite coelestis 
accensi, cum eo remanebant. 

3 Cumque numerus ex diversis partibus ac- 
currens cresceret, Sanctus Dei, qui olim mona- 
chum professus fuerat, ccepit habitationes zedifi- 
care monachis competentes. Tunc per merita 
ejus sibique subjectorum ibidem ezeci illumina- 
bantur, claudi convalescebant, demones fuga- 
bantur, et ob hoc turbas confluentium ferre vix 
valens, extra claustra ecclesiam S. Joannis Ba- 
ptistee zedificans, dedicavit, atque domos, in qui- 
bus supervenientes reciperentur, constituit. Cum 
itaque sie de remotis partibus ad virum Dei fie- 
ret concursus, Eraudus ἡ vita zeque sanctissimus, 
carne quidem beato Hildulfo germanus, ordine 
coepiscopus, nomine ejus excitatus occurrit, a 
quo gratanter susceptus, per aliquot dies simul 
manentes, zeternz vitz vicissim monitis resona- 
bant. Ad amborum vero merita ostendenda de- 
fertur eis Hectinonis Ducis filia, czeca. nata, ut- 
que ejus misereantur, a moestis parentibus hu- 
militer requiruntur; quam cum adhuc gentilem 
esse cognovissent, catechizaverunt, et prostrati 
pro ipsa oraverunt. Tunc B. Hildulphus eam 
baptizavit, quam de sacro fonte, mente et carne 
illuminatam, beatus Eraudus excepit et Odiliam 


nomi- 


D 
Ob magnam 
sanctitatis 
aman Epi- 
Scopus postu- 
latus, 
Reginobur-. 
gum alias 
Ratispona. 


E 
S. Mavimini 
Gor pus trans- 
fert ; sed ve- 
licta cathe- 
dra, 


E 


in Fosago 
multos socios 
aggregat, et 
S. Othiliam 
baptizat. 


* alias Erar- 
dus. 


S. Spinuli di- 
scipuli virtu- 
les εἰ beatus 
utriusque 
obitus. 


DIE UNDECIMA JULII. 


nominavit. Quz res in tantum valuit, ut poten- 
tes person: sanctum Hildulphum maxime vene- 
rarentur, eique ad augmenta loci auxilia pre- 
berent. 

4 Unde quidam nomine Begho, locum qui 
usque hodie Beghonis cella dicitur, et partem 
Vosagi, que Faleodi rupes appellatur, Sancto 
tradidit. In qua Beghonis cella, in honore sanctze 
Crucis dicata, virum summ: humilitatis, Spinu- 
lum nomine, constituit, ubi idem homo Dei post 
multiplices labores ac numerosa miraculorum in- 
signia, transivit ad requiem; cujus meritum 
Deus declarare volens, per angelum nunciavit 
B. Hildulfo, ut glebam Sancti ad monasterium 
referret. Nec mora Sanctus cinere, quo jacebat, 
excutitur, et fratribus convocatis, obitum viri 
Dei eis denunciat. Accensis itaque cereis, ad ex- 
equias viri Dei properant. Vis itaque ventorum 
plus solito inhorruerat, adeo ut annosas quercus 
et abietes eradicaret. In tali igitur turbine, ante 
corpus Sancti ardentes cerei usque ad locum se- 


. pulchri delati sunt. Omnes autem infirmi venien- 


B 


* in Ms. legi- 
1ur Junii, sed 
mendose. 


* Paterpo- 
ense Ms, 
habel : Quo- 
niam qui- 
tumque, 


tes ad sepulchrum illud sanati sunt ἃ quacumque 
infirmitate detinerentur. Unde populi concurren- 
tes, comperta habilitate loci, forum ibi statuere 
temptaverunt. Sed beatus Hildulfus ad tumulum 
S. Spinuli accedens, dixit ei quasi viventi : Fra- 
ter Spinule, propter animarum pericula, concur- 
rentium comprime turbas. Tune signis cessanti- 
bus, frequentia quoque cessavit. Tandem beatus 
Hildulphus plenus sanctitate, correptus febre, 
cceli capitolium eoronandus intravit quinto Idus 
Julii *. 


ANNOTATA. 


a Brevis hec sancti Hildulfi Vita non differt ab 
ea quam. edidit Surius ad diem xx Julii, nisi in 
terminis. Ejus abbreviator primam ejusdem Sancti 
vitam superius traditam contracit, non vero tertiam. 
moz subjiciendam. Id constat ex multis. Primum 
est quod. eosdem prorsus chronologiz navos contineat 
quam prima illa vita, et de Pipino Rege ac patre 
Caroli Magni indubitanter affirmet, quod de Pipino 
Heristallo intelligendum esse tertia vita monet. Se- 
cundum est quod annum mortis B. Hildulfi non as- 
signet, qui tamen. in tertia vita. disertis verbis dici- 
tur annus ab Incarnatione Jesu Christi septin- 
gentesimus septimus. Tertium denique quod ex 
multis et prolixis interpolationibus im tertia vita 
contentis nullam perstringat. À quo et qua atate 
confecta fuerit hac prima sancti Hildulfi vitae epi- 
tome, incertum. Verumtamen Anonymus illius au- 
ctor, quisquis ille fuerit, ante editam aut certe vul- 
gatam tertiam vitam. scripsisse videtur, cum ez ea 
nihil deprompserit. 


VITA TERTIA 


Ex Ms. Medianensi, cum Epternacensi 


et Paderbornensi Mss. collato , de- 
scripta. 


CAPUT I a. 


(Que " baptizati Christum induti sunt et 
: here ditatem animo suspirarunt zeterneesalu- 
üs, ut aliquando illam valerent consequi, usi 


Tomus ru Julii. 


217 


sunt lumine caritatis, per quam unicus Dei Filius, 
cum solus esset in regno Patris czeterni, ut cohe- 
redes haberet homines, fratres sibi adoptavit, 
quibus in domo Patris sui mansiones collocaret. 
Ad hane ergo festinantes viros Dei, solos venire 
puduit, cum scirent, eos, qui secum alios trahe- 
rent, certam manere mercedem; adeo ut quo 
plures veherent, eo majori przeemio cumularen- 
tur; fisi illa attestatione, qua servus ille Euan- 
gelieus, talentum eum lucro referens, gaudio 
Domini sui donatus est. Ad hujus itaque gaudii 
ineffabilem dulcedinem ille bonus Pater-familias 
omnes volens introducere, missis in mundum ser- 
vis suis, cunctos precepit invitari, et ne in via 
deficerent aut errarent, tritico vitze et lampade 
caritatis geminze sustentari. 

2 Cumque hoc Omnipotentis divinitati diu 
agere placuisset, ut conservis suis suo in tem- 
pore tritici mensuram erogaret, ad laborem prz- 
sentis vite, futurum pastorem populis, Hildul- 
fum nomine, jussit prodire. Qui claro Nerviorum 
genere ortus, inter scolares alas sacre militice 
alitus est. [' Circa illius temporis statem Gari- 
baldus regebat eamdem Noricorum, id est Baio- 
ariorum gentem, cujus filiam, nomine Teudelin- 
dam, Agilulfus Rex Longobardorum sortitus fue- 
rat uxorem. Hujus etiam Agilulfi, ad obsidionem 
Urbis festinantis , przcellentissimus Dominus 
Papa Gregorius in Commentario Ezechielis men- 
tionem facit. Ea quoque tempestate Austrasiis 
imperabat Theudebertus, ex Childeberto Brune- 
childis filio procreatus, eujus in aula educabatur 
beatus Arnulfus Buotgisi ὁ illustris viri filius, ex 
Majore-domus postmodum Mediomatrice urbi 
pontifex destinatus, quique ad extremum renun- 
cians apici tanti pontificatus, anachoretiez vitze 
sectator effectus est devotus. 

3 Verum puer Dei ab ipso conditore przele- 
ctus misericorditer Hildulfus| mox futurus Chri- 
stianz defensor religionis ac Doctor, studiis lit- 
terarum traditus, divina gratia cooperante, in 
brevi efficacissime claruit, atque unde multi per 
abrupta vitiorum defluunt etin ccno superbis 
devolvuntur, videlicet si de mundi scientia quid- 
piam attigerint, inde iste adhue bons indolis 
puer, omnibus excellentior factus, in dies profi- 
ciebat, integer ab his vitiis quibus juvenilis zetas 
implicatur. Dum enim multi talium controversiis 
forensibus, alii ludis multiplicibus, aliqui, licet 
admodum rari, in investigandis secularium nodis 
disciplinarum intenti obstupescant, hic pervigil 
in orationibus, assiduus lectioni erat, atque ultra 
vires operibus misericordix intentus; succurrere 
laborantibus, opem ferre egenis, miseris assi- 
stere diligebat. Talium ergo virtutum incremen- 
tis quid futurus pastor Ecclesi; faceret, prce- 
monstrabat. 


ANNOTATA. 


a Non extat in Medianensi codice, quem sequi- 
mur, hac capitum divisio, sed illam usurpamus ut 
et facilior evadat ejusdem codicis cum E pternacensi 
et Paderbornensi codicibus super capita divisis col- 
latio, et annotatis nostris commodior ubique tribua- 
tur locus. J. B. S. Hanc jam in principio dizi 
causam. fuisse, quo minus hanc totam. Vitam ad 80- 
litam. capitum. nostrorum normam. non reduzerim, 
qua mihi magis placuisset. Notavit praterea. Bel- 
hommeus, in. Medianensi codice nullum. Vite pra- 
mitti titulum. ; in. Epternacensi legi: Incipit Vita 


33 S. Hil- 


EX MSS. 
"4d apostolici 
zeli àmitatio- 
nem 


electus α Deo 
S. Hildulfus. 


E 
* (] His an- 
sulis clau- 
dentur qua- 
cumque hu- 
jus Fita in- 
terpolator 
adjecit ad 
primam san- 
cti Hildulfi 
Fitam. 


adolescens at 
litteris et 
pietate mire 
profecit. 


218 
rx wss. S, Hildulfi Archiepiscopi Trevirorum, mirz san- Vita dicitur quidem. olim monachum professus ; D 
ctitatis viri ; Zn Paderbornensi vero: Incipit pro- — sed locus in quo hoc vitz genus amplexus fuerit, non 
logus in Vitam, etc.; quz differentie ad. rei sub- — notatur. ΤΗΝ 
stantiam nihil magnopere conferunt. b Haud dubie apud sanctum Maximinum. l| 
b Buotgisus qui et Boggus dictus est, vocabatur c Obiit sanctus Hildulfus etiam juxta hunc Vita 
alio nomine Arnoaldus seu Arnoldus. Unde mihil — ejus Interpolatorem anno 107, et pluribus dumtazat 
mirum si in. Paderbornensi codice sic appellatus re- — annis post, prasulatum Trevirensium civitatis usur- 
periatur, pavit Milo. Non potuit igitur hic pseudo-A rchiepi- 
scopus beato Hildulfo vices suas committere. A uctores 
primae hujus Sancti Vite bona fide secutus est hic 
Anonymus illorum interpolator, et. cum in chronolo- 
CAPUT II. gia Episcopo: am. Trevirensium. haud magis versa- 
tus esset, in nomine antistitis qui B. Hildulfum in 
i partem suz solicitudinis advocavit, pariter lapsus est. 
Relictis E moribus ecclesiasticis assuefactus, apud Esxpungendus erat Milo et in ejus locum. substituen- 


deinde facul- 
tatibus et 
patria, 

* In Epter- 
nacensi Ms. 
legitur Re- 
gensbuorch 
In Paderbor- 


bern non remissus obauditor ardebat fieri, illud Domi- 
nicum sine intermissione ingerens sibi : Qui reli- S^ hoc tempore apud Gallias, Francorum re- quo, tempore 
querit domum, aut- patrem, aut matrem, aut. fra- gibus a solita fortitudine et scientia degene- pr Pt 

p res, aut sorores, aut agros propter nomen meum, —rantibus, hi qui Majores domus regalis esse vi- erepto, 

centuplum accipiet et vitam zternamgpossidebit. Ta- — debantur, administrare regni potentiam, et quid- 

* In Pader- . lia enimquia" videbatsibi adesse, plurimum su: quid regibus agere mos est, cceperunt; quippe 

AR arbitrabatur perfectioni obesse. Uxorisvero filio- cum ccelitus esset. dispositum, ad horum proge- 

᾿ rumque causa non ejus animum stimulabat, qui- niem Francorum transvehi regnum. Eratque illis 

bus hactenus carebat. Non denique per illud in diebus in regio palatio Angisus, Arnulfi filius, 
tempus tam indifferenter distribuebantur Ordi- de nomine Anchise, quondam Trojani, ut puta- 
nes ecclesiastici, sicut cernimus hae nostrazetate tur, appellatus, administrans principatum sub 
distribui, sed perpetue professoribus castimonie ^ nomine Majoris-domus ; cujus quoque :etatem 
aut virginitatis. Sed vir iste beatus, Spiritus attigit Heraclius Roman« reipubliczy Augustus, 
saneti gratia praeventus, a cunabulis illibatum — qui revexit sanctissimz:e Crucis lignum a Chos- 
a corruptione carnis servavit pectus, in cujusla- roc tyranni arcibus. Pipinus post multum tem- 
tebris mentem suam informabat et alebat. poris patri" Angiso decedenti succedens, rempu- * in Pader- 


[actus Trevi- 
ris mona- 
chus, ab Epi- 
$copo in. 80- 
cium adlegi- 
tur: 


a Treverim a; quam tune copiosus incolebat popu- bus et maxime cum Rathbodo Fresonum rege 
lus, monachorum etiam bons opinionis odorem fortiter gessit. Hic et alios filios habuit, sed ex 
cireumeirea spargentium decorabat conventus, his prwcipuus Carolus extitit, qui ei post in prin- 
quibus spem seculi irridens, imperterritus ago-  cipatu successit. 
notheta Ohristi sociatus, monasticam normam 7 Quod idcirco fortassis plus justo visum est — E 
b C professioneexplevit et actibus ^; adeoquefrixura prosequi, ne similitudo nominum decursioque po 
saneti zeli cirea monasticam perfectionem exussit temporum in sequentibus injiciat serupulum le- pulo, Sanctus 
cor ejus, ut terrori et exemplo minoribus, vene- ctori. Nempe prefatus Dux Carolus primi ex n Παρ τα 
rationi vero et amori fuerit majoribus. Itaque Francis magni Imperatoris Caroli extitit avus. tur 
* t0 Milo ὁ, Reverendi Luitwini* filius, tunc archie- Publicis igitur utilitatibus invigilante Angiso 
n ME piscopus, perpendens hune sanctum virum scien- jam dicto a] et Milone Archiepiscopo Treviren- a 
legitur Lu. tia fultum, discretione maturum , conversatio- sium rebus humanis exuto, Trevirenses preesule 
roini. 


urbem, vulgo Renesborch * dictam, clericatus 
honore donatus est. [Quia vero semen rectz in- 
tentionis semel jecerat omnipotens agricola in 
bono arvo pectoris illius, paulatim assurgebat in 
eo robustz operationis culmus. Attonitus nempe 
et avidus, nec surdus auditor existens Euangelii, 


Ὁ Premissis et aliis Euangelicze institutionis 
verbis prudenter advertens, non solum Sanctis 
hee dicta ae donata Apostolis, verum etiam cun- 
etis in unitate fidei Apostolica suggestione fun- 
datis; tandem exemplo fidelis Abrahz, terra, co- 
gnatione domoque parentum egressus, iter arri- 
puit Sieambriam versus, subiitque civitatem 


ne angelicum, diversarumque virtutum tendere 
gradibus ad perfectionis eumulum, ccenobio ab- 
stractum, secum retinere voluit, atque secundam 
a se sedem ei indulsit, quatenus vice ipsius pa- 
storale subnrinistraret officium, sareinam perfe- 
rendo sibi creditarum ovium, sanis et debilibus 
consulendo, seeundum quod senserat congruum. 
Quod quam pie, quam strenue executus fuerit, 
sequentis series lectionis declarabit. 


ANNOTATA. 


a Hinc patet, beatum Hildulfum Trevirim. ve- 
nisse ibidemque constitisse, ac monachum induisse 
pluribus annis priusquam ad. pontificalem. ejusdem 
civitatis cathedram eveheretur. In prima et secunda 


"VITA TERTIA S. HILDULFI CONFESSORIS. 


dus Nwumerianus, ut ostensum. est in Commentario 
praevio S rv. 


CAPUT III. 


blieam Galliarum gubernavit florentissime, vir 
magn: potentie mireque pietatis et audaciz, 
qui hostes suos statim aggrediendo contrivit sze- 
pissime. Nam super quemdam suum adversarium 
Rhenum transgressus,'cum uno tantum satellite 
suo irruit, eum in suo cubiculo residentem cum 
suis trueidavit ; bella quoque multa cum Saxoni- 


indigebant. Grex itaque Domini pastore destitu- 
tus, conversus ad Dominum, totis precibus in- 
cumbit, et ut ecclesie suc, turbine seculi flu- 
ctuanti, rectorem tribuat, exposcit. Tune subito ' 
Hildulfi nomen per ora omnium sonuit, quod vir 
esset nobilis, scientia eruditus, lingua urbanus, 
vita [Deo placita, hominibus approbata, ac mori- 
bus clero et plebi profieuis congruisque composi- 
tus.] Mox sermo in aula Regis b percrebuit, atque 
exiit edictum, ut vir talis ae tantus pastorale 
subiret ministerium. Quo comperto, vir Dei in 
diversa nitens [versus nativitatis suce solum c fu- 
gam arripuit, siquidem anxiabundus, suspecto 
honore sublimari refugiens in peregrinis, quasi 
ignobilem se posse delitescere suspicabatur in 
propriis.] 

8 Nam heremum concupierat, nisi populi de- 


votio 


bornensi Ms. 
Legitur: pr- 


dicti 


b 


A 
e fuga in. pa- 
triam retra- 
ctus. 


* [n Pader- 
bornensi Ms. 
legitur ; per- 
sepe. 


Quam pra- 
claris virtu- 
tibus 

* Mallem 
legere nihil 


"In Padey- 
bornensi Ms 


legitur sqye, 


DIE UNDECIMA JULII. 


votio precavens obstitisset. Ab Histria igitur ra- 
ptus, Galliam Belgicam usque deductus est [cujus 
sanctum desiderium licet fuerit dilatum, non ta- 
men est ablatum.]| Fit conventus totius regni, 
accurrunt Principes cum Episcopis, coetus cleri- 
corum monachorumque cum populorum turbis, 
una omnium acclamatio, Hildulfum esse honore 
episcopali dignissimum ; cum vir Dei e diverso 
se omnino reclamaret indignum. Nam propric ἡ 
fragilitatis robustus prospector, semetipsum in se 
metiendo, sibi timebat, quia quz et qualis sit 
ratio animarum reddenda cogitabat. Quod si nunc 
homines perpendere vellent, dum liberi et quieti 
vivere possunt, regimen ecclesiasticum, ad quod 
viri sancti vix cogebantur, nequaquam tam prom- 
pte pecuniis mercatum irent. Sed tandem vicit 
fidelis populi devota acclamatio, atque [Apostoli- 
cz per omnia conformatus vite, post beatum 
Eucharium, Petri Apostoli discipulum , tricesi- 
mus tertius d] communi omnium voluntate Tre- 
virorum confirmatur Antistes. Qualis vero jam 
fuerit et qualem se cunctis preebuerit, quia diffi- 
cile explicabitur, attentare veremur. 


ANNOTATA. 


a Anmimadverterat interpolator, prasulatum san- 
cti Hildulfi cum regno Pipini conjungi non posse ; 
ideoque quod in prima ejusdem Sancti vita de pra- 
dicto Pipino rege dicitur, id praemissa ad majorem 
intelligentiam. ejusdem regis genealogia , expresse 
asserit de Angiso illius atavo ; verum, relicto 'sem- 
per Milone, parum. aut nihil proficit interpolator, 
cum. inter Angisi wtatem. et Milonis obitum. mon 
minor sit discrepantia, quam inter sancti Hildulfi 
prasulatum et. Pipini regnum. 

b Haud dubie Childerici IT. 

c Cum hic B. Hildulfus versus nativitatis sux 
solum fugam. arripuisse, inferius vero αὖ Histria, 
id est Danubii seu Istri tractu, raptus οἱ reductus 
fuisse dicatur, consequens est, illum patria Nori- 
cum, non Nervium fuisse. 

d Supponit interpolator, B. Hildulfum Miloni 
successisse, et hinc est quod. infra cap. 4 ait, eum- 
dem sanctum S. Maaimini successorem fuisse vige- 
simum nonum. Cum. itaque tricesImus tertius post 
beatum .Eucharium hic numeretur, restat ut ante 
Maaiminum plures non. fuerint Episcopi Treviren- 
ses quam quatuor. 


CAPUT IV. 


Dp beatus Vir non modo de boni operis [seu 
monastici rigoris| proposito semel arrepto 
aliquid imminuit, sed velut centuplicatum au- 
gmentavit. Enim vero quasi puer aut adolescens 
quidquid ubique jacet scelerum perpetrasset, sic 
in ponitudinem conversus, se contra se erexit. 
Videres hominem exesum jejuniis vix ossibus 
herere, ad Sanetorum memorias indefessum ja- 
cere, inundantia lacrymarum sedulo madere, no- 
ctes insomnes ducere. Quid enim dicemus , eum 
pauperes, mediocres et divites summo studio om- 
nique diligentia curare. Quidquid sibi erat, omni- 
bus commune faciebat, divitibus et egenis medio- 
cribusque idem semper erat. His precipiebat 
non superbe sapere, neque sapere in incerto di- 
vitiarum, sed in Domino, qui dat omnibus om- 
nia affluenter, et ut eorum abundantia divitum 


219 


inopi: fleret supplementum. Omnino autem 
pauperes rebus admonebat, ut scirent spiritu 
pauperes esse, et in humilitate gratias agere 
Deo, dicente ipso Domino: Beati pauperes spiritu, 


etc. Perquirebat, quem Sanctorum in aliquo bono 


imitari valeret. Eum diem se perdidisse quereba- 
tur, quo parum aliquid non profecisset in actibus 
seu mandatis. Dei. Sacrificium pro salute totius 
mundi et requie defunctorum nullo offerre Deo 
pretermittebat die, sciens scilicet' Domino di- 
cere: Benedicam Dominum in omni tempore, sem- 
per laus ejus in ore meo. Et : Voluntarie sacrificabo 
nomini tuo, Domine, quoniam bonum est. Quidquid 
igitur Vir beatus * sibi fieri volebat, juxta Euan- 
gelicum preceptum nulli negabat, sed omni pe- 
tenti se libentissime tribuebat, portum scilicet 
laborantibus, consolatorem moeestis, nudis coo- 
pertorem, susceptorem viatoribus. , 

10 Quis eum umquam expetiit, et ejus bonita- 
tem expertus non est? Quotidianaillum solicitudo 
omnium animarum, aliquo pereunte, compellebat 
gemere, quamquam tantz esset pietatis, ut quo- 
vis scandalizante, se crederet offendisse. Et quo- 
niam incolam se et peregrinum hic noverat, ubi 
non habere se manentem civitatem sciebat, os- 
tium suum viatori numquam clausit, neque buc- 
cellam suam solus comedit. [Ut duleissimus pa- 
ter, filios spirituales dulciter admonendo, quate- 
nus ccelestis patrie hereditati inhiarent, non 
desistebat. Divinze legis gratiam in pectore ge- 
stabat, ex cujus sale sermonem sui oris condiebat. 
Vanitatem mundi sic horrescebat, ut crederet ac 
profiteretur, miseros esse amatores ejus. Elee- 
mosynis maxime insudabat, hospitalitati largitis- 
sime, acsi hanc ipsi Christo exhiberet, insistebat. 
Quem videbat tristem et dolentem consolationis 
verbo, et subsidionecessario exhilarabat. Discor- 
dantes ad concordiam reducebat.] Ceterum omni- 
bus omnia se faciebat ut ommes salvos faceret, 
et ut bonus pastor, quidquid gregi docebat agen- 
dum, operum exhibitione monstrabat. 


CAPUT V. 


um hujusmodi ceterarumque virtutum eminen- 

tia Antistitis" congrueret, omnium mira co- 
lebatur veneratione. Vir enim erat nobilitate 
generosus, religione precipuus, consilio cautus, 
operibus famosus. Inter magnifica namque opera, 
que multiplicia gessit, corpus beatissimi [atque 
gloriosissimi preesulis] Maximini [eujus ipse suc- 
cessor habebatur jam tum vicesimus nonus a.] 
ex crypta, ubi illud beatus Paulinus, presul 
magni meriti, ex Aquitania revectum tumulave- 
rat, in domum, qua nunc veneratur, transtulit. 
[Quia enim crypta insolitas evomebat aquas, quz 
tribus altiores cubitis superficiem totius pavi- 
menti ejus occupavebant, nec tamen mausoleum 
reverendorum artuum invadendi licentiam habe- 
bant, sed solide sicut murus hinc inde illud cin- 
gebant, perpendens vir beatus, tam signo hoc 
quam pluribus aliis revelationibus, se admoneri, 
quatenus zedificata basilica, corpus sanctum inde 
transferret, omni vigilantia perficiendum id cen- 
Set. Ergo maximis impendiis constructo oratorio ἡ, 
adest clerus cunctus cum populo. Nec mora, ve- 
nerabilis Antistes eum duobus coepiscopis suis 
Domno scilicet Clemente et Chotberto, enormis 
magnitudinis copereulo manus admovet, quod 


tanta 


EX MSs. 


* in Ms. 
habetur sec. 


* in Pader- 
bornensi Ms. 
legitur vir 
.Dei 


in episcopatu. 
emicuerit. 


F 


Transfert, et 
decentius 
exornat reli- 
quias S. Ma- 
ximini. 
' In Pader- 
bornensi Ms. 
legitur : An- 
listiti. 

α 


* In Pader- 
bornensi Ms. 
hic additur 
vigilantique 
studio ad 
unguem per- 
dueto. 


EX MSS. 


Prioris insti- 
Luti desiderio 
incensus, 


* [ta Ms. Ep- 
lernacense, 
ex quo hic 
supplentur 
nonnulla. 
verba, qua 
in Ms. Me- 
dianensi de- 
siderantur, 


nequidquam. 
reclamante 
populo, 


220 
tanta celeritate sublatum est, ceu pondere care- 
ret. Ipsum tamen coperculum post a trecentis 
viris. et quadraginta boum baribus tentatum, 
mansit immotum. Tandem venerandis artubus 
honorifice, ut decebat, in arca reconditis cypres- 
sina, et sic in marmorea, quarto Kalendas Junii 
oratorio intulit, quod a fundamentis inceperat. 
In quo pariter imposita sunt trecentorum Marty- 
rum Thebez legionis corpora; quem locum sic 
nobilitavit supellectile ac fundis P, replevit cce- 
nobitis, ut ex tune nullatenus inferior videatur 
episcopio ipsius urbis c.] : 


ANNOTATA. 


a Vide notam d. cap. 3. 

b Beatum Hildulfum erga sanct«m Maaciminum 
illiusque cenobium insigniter propensum fuisse, fa- 
tentur Sammazimianenses ; sed. fundis ab eo auctum 
idem cenobiumnegant. Vide Zyllesium 1n defensione 
abbatia sancti Maaimini pag .'4 et 15. Edit. Colon. 

c In fine hujus capitis tam in. .Epternacensi quam 
in Paderbornensi Mss. codicibus adduntur sequen- 
lia : Circa quem locum dum vir beatus de die in 
diem nimio insudasset pietatis affectu, providens 
futura sagaci spiritu, veritus superfluas tyranni- 
des successorum, predietum locum regio jure 
nobilitati tradidit, ut habetur in presenti. Quz 
sicut et. alia nonnulla. inferius suo loco annotanda, 
cum non reperiantur in Ms. nostro codice Media- 
nensi, et. "Trevirense sancti. Maximini monasterium 
fere spectent, a. posteriore aliquo interpolatore, ejus- 
demque morasterii monacho adjecta esse videntur. 


CAPUT VI. 


tpost tam multiplices pro Christi grege la- 
bores, licet in pontificatu positus, nihil pos- 
sidere voluit, quidquid tamen illud erat quod 
[occasione seu prztextu regiminis] habere [vel 
preesumpsisse sibi] videbatur, relinquens, ut olim 
animo conceperat, eremum petere destinavit , 
monastiei siquidem non immemor voti, reputa- 
bat actus suos sibi minus posse sufficere ad salu- 
tem eum Dominus dixerit : Nisi quis renuntiave- 
rit omnibus qua possidet, non potest meus esse disci- 
pulus [oculati quippe coelestisque animalis eircum- 
spectionem retinens, non revertébatur incedens, 
ac eorum qua retro sunt oblitus, in anteriora 
ferebatur extensus. Equidem noverat, plurimos 
ante humana judicia interim stantes videri per 
bonorum operum executionem, sed ante omni- 
potentis Dei oculos corruisse per meliorem de- 
liberationem, eoque bonum opus talium minus 
Deo fore placitum, quo per mentis deliberatio- 
nem in meliori gradu inconstanter est positum. 
18 Ne ergo postmodum frustra quereretur 
hujusmodi detrimentum suse menti subrepsisse, 
unicam deliberationem , quam sibi suspirabat 
adhuc deesse, accelerabat perficere.] Quod cum 
primum rumor ad aures vulgi detulit, quasi bar- 
baris insequentibus, omnis zetas omnisque sexus 
in urbem ruit, visoque viro Dei, clamor in coelum 
tollitur, et quasi omni provincie exitium immi- 
neret, unus omnium ferebatur luctus. Cur, Pater, 
gregis tibi commissi custodiam derelinquis ? 
Quare tantarum animarum futurum discrimen 
non metuis? Putas, qui erunthujus ecclesie sz- 
vissimi vastatores? Namque dilaniabunt gregem 


VITA TERTIA S. HILDULFI CONFESSORIS. 


tuum lupi rapaces. Talibus itaque Vir sanctus 
lamentationibus przecipue piarum supra dicti 
loci ovium commotus, ut erat pietate plenus, 
in lachrymas resolvitur, conversusque ad plebem 
hzc tandem profatur: Vos populus Dei et oves 
pascuz ejus estis; ipse vos custodiet qui vobis 
promittit dicens : Ecce ego vobiscum sum omnibus 
diebus usque ad consummationem seculi. Nam cu- 
stodia mea hactenus nulli profuit, qui me ipsum 
minus circumspexi ; si quid autem deinceps mihi 
superest temporis, sinite ut expleam, quo et mihi 
et vobis prosim. 

14 [Obfirmatus igitur adversus lugubres que- 
relas gregis se prosequentis, quasi tenacioribus 
vinculis, quz libertatem animi ejus sibi subigere 
tentabant, disruptis, Weomadum a *, sibi suc- 
cessorem, ovibus vero suis designans pastorem, 
post ultimum vale, animum, oculos ac pedes cce- 
pto itineri, restituit, per spiritum sanctum ele- 
vatus scientia, assumptus vita, in indignatione 
spiritus sui amarus abiens, pennas sibi dari co- 
lumbz gemebundus expetebat, quibus volando 
requiesceret, et quibus elongando fugiens in so- 
litudinem maneret. Quemadmodum enim Deo 
dignus Papa Gregorius ait: Dulce est esse in 
rebus humanis, sed ei qui adhuc de coelestibus 
gaudia nulla gustavit; at si quis jam cordis ore 
gustaverit, quz sit illa dulcedo ccelestium prz- 
miorum, huic quantó illud dulce fit quod intus 
videt, tanto in amaritudinem vertitur quidquid 
foris sustinet. Rixatur secum de rememoratis 
iniquitatibus, reprehendit se de cogitationibus, in- 
sequitur de verbis, et punit flendo de factis. Ita- 
que nisi hoc modo Spiritus sanctus mentem viri 
hujus in amaritudinem temporalium et delecta- 
tionem szeternorum commovisset, terram deser- 
tam et inviam tanto :stu cordis non qu:esisset. 


ANNOTATA. 


à Error dimanans ez intruso supra nomine Milonis. 


CAPUT VII. 


p* illud tempus] Jacob a vir conversatione 
moribusque admirabilis, Leucham regebat ἡ 
urbem, qui cum pro sui sanctitate in ora omnium 
penderet, Regibus quoque stupendus erat; ad 
quem eum vir Dei Hildulfus misisset, ut caritate 
mediante, secretum illi provideret locum, liben- 
tissime collaboravit, siquidem a predecessore 
ejus quodam pontifice, Girbaldo b nomine, viro 
sque sanctissimo, Deodatus vir summ: sancti- 
tatis, olim. Nivernensis Episcopus, renuncians 


seculo, in saltu Vosagi locum obtinuerat, ubi. 


sanctissime conversatus, monasteria statuit, at- 
que post diutinam in Ohristi agone militiam, 
vitze senatum laureatus intravit. [Denique Stiva- 
gium * jam tune erat spirituali monachorum 
exercitio institutum. Porro Dompnus Gundelber- 
tus, olim Senonum preclarissimus Archiepisco- 
pus, circa tempus illud Senoniense ccenobium, in 
Grandiavio a se constructum, ex relictze urbis 
vocabulo denominavit primus. Bodo etiam, jam 
dieti Jacob decessor, Leuchz bonus pastor, vir- 
gineis catervis, quibus locum, studio ad unguem 
perduetum, repleverat, quemque suo de nomine 
nuncupatum iri censuerat, preesse voluit Christi 
famulam Tietbergam, quam ante pontificale de- 


cus 


in soliludi- 
nem secedere 
statuit. 


[7 


* In Pader- 
bornensi Ms. 
legitur Nieo- 
madum 


ü 


Eam ipsi as- 
signat Jaco- 
bus Tullensis 
episcopus. 

* [n Pader- 
bornensi Ms. 
legitur eccle- 
siarum ur- 
bem * 


* In Pader- 
bornensi Ms- 
legitur, San- 
tivagium. 


Vosagi ere- 
mun eaxco- 
lit; 


B 
* In Pader- 
bornensi Ms. 
legitur, B. 
Petri princi- 
pis omnium 
Apostolorum 
honore 


' In Pader- 
bornensi Ms. 
deest verbum. 
dedicavit. 


σ 


alque ibidem 
multos disci- 
pulos colli- 
git; 


' In Pader- 
bornensi Ms. 
legitur : nu- 
merum. 


DIE UNDECIMA JULII. 


cus susceperat, ex debito conjugii, filiam.] Inter 
hos ergo Athleta Christi Hildulfus, predicti viri 
Jacob consultu amminiculante, loeum habitatio- 


nis elegit. 
ANNOTATA. 


4 οἱ Ὁ Vide Annotata ad primam. Vitam litteris 
d et e. . 


CAPUT VIII. 


nimyero est locus in Vosago, montibus undi- 
E que septus, quem fluvius quidam ob validum 
cursum, Rabado nomine, preeterfluit. Super quem 
vir sanctus, Spiritu sancto dictante, ecclesias 
fundavit: primam videlicet nomine B. Dei Geni- 
tricis et semper Virginis Marie, quam et [vur 
Kalendas Martii] dedicavit, eamque Medium mo- 
nasterium appellavit. Aliam vero ex nomine 
beati Petri Apostolorum Principis omniumque 
Apostolorum honore * [xvrt Kalendas Novembris] 
consecravit. His ita statutis, Deo sibique vivere 
ecpit. Cumque praeconium sancti nominis ejus, 
fama multorum longe lateque deferret, viri po- 
tentes et nobiles visitationis gratia ad eum scepius 
confluebant., Cumque e diversis partibus multi 
accurrerent, aliquanti ad vite iter accensi, cum 
viro Dei manere decreverunt. Qubd cum vir Deo 
plenus videret, a Domino id fieri arbitratus est, 
et quoniam ipse olim professus monachum fuerat, 
habitationes monachis utiles ccepit zedificare. 
Id vero populus cum comperisset, devotione 
crescens, plus solito confluebat. Nam per merita 
viri Sancti sibique subjectorum, ceci ibi illumi- 
nabantur, claudi convalescebant, dzemones fuga- 
bantur. Unde turbas confluentium vix ferre va- 
lens, extra, claustra ecclesiam sancti Joannis 
Baptist: zdificans, dedicavit", atque domos in 
quibus supervenientes reciperentur instituit. 


CAPUT IX. 


ernens interea fidelis Domini servus hujusmo- 

di solitudinis partem non minimam, adventus 

sui occasione, paulatim excultam, ac velut no- 
vellis olivarum spiritualibus filiis in circuitu suo 
vestitam, anima ejus, super Domini salutaris sui 
presentia, delectationem concipiebat maximam. 
Cum vero dudum deserta et impexa eremus ale- 
ret Christi pauperes, singulorum annorum pro- 
ventibus, ne deficerent in via seculi istius, etiam 
juxta litteram compleri gaudebat, quod olim 
Propheta de veteris legis mysteriis et novi po- 
puli refectione przedixerat : Deserta in ubertatem 
versa advenz comedent. Frequens quoque vulgus 
fidelium, sedulo virum Dei invisentium, numerosa 
construxerat habitacula circa cellas. Sanctorum, 
propter vicinitatem eorum vel habilitatem loco- 
rum. Sed vir Dei, quoniam jam gustarat et vide- 
rat suavem esse Dominum, nil dulcius habebat, 
quam vacare et videre quam ineffabiliter esse Dei 
precellit nostrum ἡ. Itaque accrescente ibi nu- 
mero fratrum, Sanctus ille, ut semper circum- 
Spectus custos sui metuens erat, cura eorum aut 
frequentia secularium a dilecta quiete suc con- 
templationis quoquomodo divelli. Quapropter 


221 


Dompnum Leutbaldum venerabilem virum abba- 
tem designavit, quem divinarum et humanarum 
rerumnotitia haud parva preditum intellexit, 
quatenus fratribus pastorali vigilantia preeesset, 
et adventantium sese negotiis impertiret. Qui 
quam devote, quamque strenue id officii admini- 
stravit, auctoritas promoventis eredulis menti- 
bus satisfacit ; quoniam sanctus Antistes hunc ne- 
quaquam tante caterve monachorum preepone- 
ret ἡ, nisi pre ceteris ad hoc dignum judicasset. ] 


CAPUT X. 1 


| psi illo, inter reliquos vitze ccelestis amato- 
res, tres* advenerunt, quorum primus Spinu- 
lus, reliqui vero duo, qui carneetspiritu germani 
erant, prior Joannes, alter Benignus vocati 
sunta; qui à viro Dei benigne suscepti, paterne 
instructi, ipsique devote conversantes, ad viam 
vite anhelabant. Et quamquam omnium virtutum 
negotiis se vicissim przecedere vellent, humilitate 
tamen et obedientia se alterutrum vincere festi- 
nabant. Assidue in ore illorum Christus, jugiter 
vitz;e zeternse praeconia resonabant, utque mona- 
chos decet, juxta preceptum patris omnia exer- 
cebant, [absque pusillanimitate, amaritudine vel 
rancore subjecti in timore et amore Christi, je- 
juniis et vigilis semet macerantes, orationibus 
contriti, humilitatique cordis indefesse instan- 
tes, malebant quidquid usquam putatur intolera- 
bile perferre, quam Christum in aliquo offende- 
re.] Et quoniam invidia diaboli mors introivit in 
orbem terrarum, sciens Dei athleta Hildulfus, se 
suosque quandoque Ad: debitum reddituros , 
sepulture locum qusrere destinavit. Sed quia, 
ut in convallibus solet, cirea monasterium aqua- 
rum erat abundantia, minime aptum cimeterio 
locum judicavit. Ad Austrum vero collis mona- 
sterio imminet, super quem vir sanctus ecclesiam 
construens, ex nomine beati Gregorii Papae con- 
secravit, atque circum hanc cimiterium benedixit. 


ANNOTATA. 


ἃ Hic in Epternacensi et. Padertornensi codici- 
bus a posteriore illo Interpolatore, quem Sammazi- 
mianum esse suspicamur, ddjecta sunt sequentia 
qua in Medianensi desiderantur : Qui ex ecenobio 
beati Maximini, quod przdictus pater fundave- 
rat, advenisse referuntur, statueruntque penes 
virum Dei degere, quod ejus conversatione et 
charitate nimium delectarentur. Horum vero mi- 
racula in subsequentibus ex multiplicibus qua- 
dam explanabimus, ut quanti sint meriti apud 
Deum fiat luce clarius. Vide notam Cc ad cap. v 
supra, pag. pracedenti. 


CAPUT XI. 


ΚΕ interea preeconii ejus circum positas ter- 
ras transvolans, remotiores quoque penetra- 
verat. Cumque e diversis partibus multi ad vi- 
rum Dei venirent, Erhardus vita zeque sanctissi- 
mus, carne quidem beato Hildulfo germanus, 
ordine vero coepiscopus, nomine ejus excitatus 
accurrit. Diu itaque quisitum cum invenisset, 
labori ejus congratulans, inquit : Ecce, frater, 


deside- 


Ex MSS. 


* In Pader- 
bornensi Ms. 
legitur prz- 
moneret. 


quos inter 
tres praci- 
pui : Spinu- 
Lus, Joannes 
el Benignus. 
* [n Pader- 
bornensi Ms. 
hoc verbum 
desideratur. 


ü 
E 


4 S. Erardo 
fratre invisi- 
tur; 


EX MSS. 


cum quo S. 
Othiliam ba- 
ptixat εἰ a 
cacitate libe- 


Tul. 
B 


In obit. S. 
Spinuli e, vs- 
que sepul- 
tura 
* In Pader- 
bornensi Ms. 
legitur : ali- 
uam usibus 
ormam. 


222 


desiderium cordis tui tribuit tibi Deus, et volun- 
tate tua non te fraudavit ; quem enim diu coneu- 
pisti, locum tu: conversationi habilem invenisti. 
Tu ergo sta viriliter in fide et confortare in Do- 
mino, et in potentia virtutis ejus, certus quod, 
qui perseveraverit usque in finem, hic salvus 
erit. Per annos a igitur aliquos continuos secum 
manentes zeterne vitze vicissim monitis resona- 
bant, [fratribusque congregatis utrique vitze ne- 
cessaria providebant et tabernacula erigebant. 


ANNOTATA. 


a In prima et secunda. Vita legitur : per dies 
aliquos. 


CAPUT XII. 


d amborum vero merita ostendenda, reno- 

vantur a Deo miracula stupenda [viris ete- 
nim Dei ibi adhuc pariter conversantibus] Etico- 
nis Ducis Elisacii filia, ezca mata, defertur, 
utque ejus misereantur a moestis parentibus hu- 
mili prece poseuntur. Quam eum adhue gentilem 
esse rescissent, more ecclesiastico catechizave- 
runt, atque ad orationem prostrati, pro salute 
puellze clementiam Domini precabantur. Monitis 
itaque catholicz fidei edoctam sanctus Hildulfus 
baptizavit, eamque de sacro fonte, mente et 
carne illuminatam, beatus Erhardus excepit, et 
dato nomine, Othiliam vocavit a. Que res in 
tantum valuit, ut non mediocres, verum etiam 
potentes personz virum Dei Hildulfum vene- 
rarentur ac diligerent, eique ad augmentum 
loci auxilia preberent, [erat enim totius hone- 
statis decore compositus, squaliter se affabilem 
exhibens omnibus. 


ANNOTATA. 


ἃ Hoc in loco nova occurrit posterioris Interpola- 
loris additio in hac verba : Quz in sanctimonice 
sanctitate permanens, boni rectique imitatrix 
non mediocriter existens, nunc jam cum Christo 
regnans dat in terris innumera signorum mira- 
cula dietim. 


CAPUT XIII. 


uidam enim vir, Bego dictus nomine, saneti 
Viri necessitati communicans, rerum sua- 
rum aliquid usibus fratrum ἡ, sub beato viro Deo 
militantium, delegare studuit, atque locum, qui 
hodie usque Begonis cella dicitur, et partem Vo- 
sagi, quae F'ulehodi rupes appellatur, destinavit. 
Denique vir Dei Hildulfus in cella jam dicta, ho- 
nori sanctz scilicet Crucis dicata, virum sum- 
m: humilitatis et obedientize, Spinulum nomine, 
constituit; in qua idem homo fideliter Deo ser- 
viens , post multiplices in Christi agone labores, 
ac numerosa miraculorum insignia, vito zeternze 
consecutus est przemia. Quem omnipotens Trini- 
tas, apud se glorifieatum in terris, gloriosum 
ostendere volens in collis, per ministerium ange- 
lieum beato Hildulfo notificat, ut glebam Sancti 
ad monasterium tumulandam revehat, [licet ipse 


VITA TERTIA S. HILDULFI CONFESORIS. 


Beatus adhue vivens fratribus cum multa prece 
mandaverat.] Nec mora, senex imperanti obe- 
diens, cinerem, quo fatigatos artus collocaverat, 
excutit, convocatisque fratribus, hominis Dei 
nuntiat obitum. Qui licet tanto fratris auxilio 
destituti mcrerent, tamen gloric ejus congaude- 
bant, accensisque cereis ad beati Viri exequias 
properant. 


1 


CAPUT XIV. 


is itaque ventorum plus solito inhorruerat, 
V adeo ut non modo fructices, verum etiam 
annosas quercus excelsasque abietes eradicaret. 
In tali ergo turbine ante sancti Viri glebam ar- 
dentes cerei usque ad locum sepulcri delati sunt. 
Sepultum igitur terris, ut apud se vivere Deus 
demonstraret in coelis, omnibus infirmantibus, 
ad sancti viri tumulum venientibus, voluit sub- 
venire. Quanti ibi paralitici, venis redintegratis, 
solidati sunt, verbo aut scripto. non facile expli- 
cabitur. Omnis czcitas clarificata lumine *, diem 
micata obstupuit. Universa debilitas, ibi recupe- 
ratis usibus, robur amissum persensit. Unde 
turbis irruentibus reperta est aqua salsissima. 


. CAPUT XV. 


(unes igitur salutis, habilitate loci, aqua- 
rum abundantia populi confluentes, forum 
lbi statuere tentaverunt. Quam inquietudinem 
vir Dei Hildulfus sentiens indoluit, et baculo ar- 
tus regente, ecclesiam beati Gregorii, ut ei mo- 
ris erat, oraturus intravit. Deinde oratione ex- 
pleta, surrexit et ad tumulum S. Spinuli venit, at- 
que ut erat pit mentis, ora perfusus lachrymis, in- 
quit : Gratias, frater Spinule, Deo agimus, quod 
tein pacis regione quiescere credimus, et apud 
omnipotentem Deum posse plurimum confidimus. 
Nosse te etiam scimus, quomodo et quare nos 
[scilicet desiderio liberius vacandi orationibus ac 
deserviendi Deo] tumultu populorum relicto, in 
hane solitudinem devenimus. Tu igitur tranquil- 
litate potitus, nostri, qui in via mortis sumus et 
inter ejus pericula fluctuamus, miserere oramus, 
[quin etiam si fas est, exigimus, illa ipsa virtute 
preclarz maximeque obedientie, que im te re- 
fulsit dum temporaliter viveres, cujusque merito 
zternaliter, ut evidentibus et quotidianis signis 
liquet, gaudes, ne popularibus negotiis religioni 
monasticze indicibilis periclitationis procellam su- 
Scites.] 

24 Si enim hae populorum confluentia pressi 
fuerimus, non parum a proposito declinabimus, 
[quoniam * paulatim secularium jurgiis et causis, 
aesi nimio pulvere infecti atque fcedati, omnium 
mundissimo minime inhzerebimus creatori; quod- 
que absit, ordo monastieus, hic jam Deo propi- 
tio stabilitus, pessum dabitur funditus.] Licet 
enim, Deo cooperante, subsidia corporum nostro 
conferantur loco, tamen animarum timemus pe- 
rieula. Unde concurrentium comprime turbas et 
hilarem [affluentemque] datorem Deum pro nobis 
implora, ut benedictionis ejus sentiamus gra- 
tiam; quatenus [penuria necessarii victus ac ve- 
stitus expulsa, occasioneque laqueos deceptionis 
aptandi invidissimo diabolo sublata] impleamus 


nostra 


quam mi- 
randa acci- 
derint, 


E 


* In Pader- 
bornensi Ms. 
legitur : cla- 
rifieata est 
cum lumine* 


et quomodo 
secularium 
frequentiam 


prohibuerit 
S. Hildulfus. 


* In Pader- 
bornensi M5. 
legitur : 
quin. 


Auctis coeno- 
bii facultati- 
bus, 


B 


' In Pader- 
bornensi Ms. 
legitur : be- 
resini, sed 
mendose. 


in loca magis 
ardua secedit 
Sanctus ; 


DIE UNDECIMA JULII. 


nostre professionis vota. Tune vero videres spi- 
ritum earne solutum et vita potitum, obedire 
mortali, acsi idem teneretur adhuc vinculo mor- 
tis. Nam signis cessantibus, venisque cohibitis 
salinarum, frequentia quoque desinit populorum. 
[ad eonfutandum tamen imprudentem garrulita- 
tem invidorum et incredulorum, datur ibidem 
usque hodie prospici evidentissima indicia trium 
quondam puteorum. Denique Sanctus, finita prece 
ac querimonia, alacer ac fidens se jam consecu- 
tum optata, ad fratres regressus, solicitos vigi- 
lesque orationi insistere hortatur, quo repressa 
coneursante turba, ab Omnipotente consolatio vo- 
luntári: paupertatis aliunde eorum dirigeretur.] 


CAPUT XVI. 


recibus namque beati Spinuli meritisque beati 
P viri mox subsecuta est benedictio Domini. 
[Nam nondum septem diebus decursis, Hagio 
vir illustris, qui et Hariulfus solebat cognomi- 
nari, affuit, ac. cujusdam nobilis predii, Ber- 
cheim ἡ dicti, maximam partem contulit loco san- 
cti Petri; cujus traditio solemmiter acta extem- 
plo est litteris innodata preefatoque Leuthbaldo, 
tunc temporis abbati, est credita, quibus convin- 
ceretur, si aliqua quandoque hine machinaretur 
violentorum controversia.] Multi deinde mobi- 
lium juris sui przedia przefato loco contulerunt. 
[Nec multo post aliqua portio ville, Hundinis- 
heim nuncupatz, eidem loco cessit jure posses- 
soris. Perpendat digne qui valet, quam profunda 
vir iste mortificatione sui Deo vitre su:e inhw- 
sisset. Apostolo equidem, quodque est excellen- 
tius, ipsi Christo videtur crucifixus, potens di- 
cere veris animi vocibus : Mihi mundus crucifixus 
est et ego mundo; et : vivo jam mon ego; vivit vero 
in me Christus. Crucifixus quippe ipsi fuerat mun- 
dus in maligno positus, qui nec adversa perti- 
mescebat, nec prospera appetebat ; ipse deinde 
mundo, quem abominabatur mundus ex patre 
diabolo. cujus blandientis viscum vitavit, sce- 
vientis impetum non horruit. Honorari verens 
in propriis, commisit se peregrinis, in quibus se 
glorificari postquam intellexit, fuga consuluit; 
sed tandem insecutum gloria flentem et relu- 
ctantem violenter sibi retinuit. 

26 Qua tamen se non multo post excutiens, 
hane heremi habitatricem fore diffidens, invias 
exploravit sedes. Illuc etiam nee tune quidem 
gloria ab insecutione tam laudabilis fugitivi fati- 
gata, quasi saltem egentissimo totius opis faci- 
lius persuasura, et quod majus erat, subjectorum 
penuria, qui nequaquam movebatur sua : suo 
quoque non sat confisa paratu, subrepere illi 
quisivit sub divinorum signorum amictu, qua- 
tenus vereretur vir ille se culpatum iri, si repu- 
diaret quasi divinitus procuratis interim fulciri. 
Quis, quzso, religiosorum hae nostra tempestate 
non ambiat negotiis seculi res suas augeri, ad- 
ventantium concursibus extolli? Quis porro talia 
Sibi suppetere videns, non credat se coelitus ho- 
norari enumefans sibi vel potius fingens de se 
quedam maxima, qu: jam apud Deum constant 
minima aut nulla? Verum Deicola iste, instar 
beati Abrahze, non casurus tentabatur a Domino, 
sciente vel quid ipse esset facturus, vel quid late- 
ret in famulo suo, quatenus nobis aperiretur ni- 


mium intima ejus mortificatio. Sed jam calamus 
reddatur operi ccepto. 


223 


CAPUT XVII. 


Dex tandem Leuthbaldus, fideliter atque 
prudenter administrato dispensationis sibi 
credite officio, ex hujus vitze subtractus lubrico, 
artus solo, spiritum reddidit ccelo, perenniter 
inhzsurum Domino, cui nihil przetulit in mundo. 
Mox monachorum anxia turba, idonei pastoris 
provisione temporali destituta, ad pietatis ponti- 
ficem recursitat, et eum luctuosa flectere * prece 
quzritat, ne dedignaretur ovium resumere sar- 
cinam, pro quibus pastorum pastor probrose 
mortis amplexus est injrriam. Verum vir doci- 
bilis Dei, cedere gnarus pietati, non autem eme- 
rite jam senectuti, haudquaquam judicavit refu- 
tandum, quod animadvertebat Christum jubere 
de suorum przcordiis pauperum ἡ. Pastoralis 
itaque gratie onere denuo suscepto, tribus so- 
lummodo annis, quibus superstes fuit in seculo, 
instanter porrexit fratribus virgam correptionis 
cum sustentationis baculo. Eo siquidem ad eme- 
tiendum currieuli pauxillum, quod restabat, red- 
debatur alacrior, quo correpto spatio coeperat 
bravio fieri vicinior.] 


CAPUT XVII. 


nde beatus Erhardus constructa ecclesia ex 
I nomine sancti confessoris Christi Apri, [non 
procul a monasterio, ad Izevam scilicet jam dicti 
fluminis, fratri suo viro Dei, post exhortationem, 
in Creatoris militia dixit: Dominus providit tibi 
locum, affuturus omnibus quze egeris ; tamen mo- 
neo et peto, ut novissimorum jugiter nostrique 
memor sis. Me sane oportet separari a te, aspe- 
ctu non corde, facie non mente; aneelus autem 
Domini bonus, juxta beneplacitum ejus, comes 
fiat me: peregrinationis sedem propriam revise- 
re disponentis a. Tandem dulces in amplexus 
ruentes ac mutuis multisque fletibus se perfun- 
dentes, oratione pariter fusa, non sine maxima 
cordis contritione, mutua visione caruere. Beatus 
autem Erhardus, Rheno transvadato, Regens- 
borg civitatem, suam videlicet sedem, tam san- 
cto preesvle celebrem futuram, subiit,in qua non 
post plurima temporum curricula sexto Idus Ja- 
nuariide morte ad vitam transiit.] Sanctus vero 
Hildulfus ab opere Dei non deficiebat, sed jeju- 
niis et laboribus fatigatos artus spiritui servire 
cogebat. 

29 Fratribus sibi subjectis, ac maxime Joanni 
et Benigno, quos quotidie ad meliora tendere 
gaudebat, [quos etiam non solum publica exhor- 
tatione, sed interdum privata ac amicabili collo- 
cutione sui memores fore monebat,] pro statu 
Ecclesiarum Dei, propace Regum et salute popu- 
lorum orare suadebat; viam vero vitze, quam se- 
mel arripuerant, fideliter currere et bravio su- 
pernz remunerationis scienter anhelare, [illud 
Dominieum solicito corde assidue replicando : 
Nemo mittens manum suam ad aratrum οἱ respi- 
ciens retro, aptus est regno Dei.] Aiebat enim: Fi- 
delis est Deus, et mentiri nescit; [bonis moribus 
consuefieri studerent, victu ac vestitu mediocri 
contenti esse discerent; obedientiam humilem 
mutuo sibi ac solerter exhiberent; Christi vesti- 
giis ante omnia insisterent ; institutioni beati Be- 


nedicti 


sed a filiis 
redire com- 
pellitur. 


"In Pader- 
bornensi Ms. 
legitur : re- 
flectere. 


* [n Pader- 
bornensi Ms. 
legitur : pau- 
per. 


E 


Post sancti 
fratris Erar- 
di disces- 
sum, 


διι05 ad omne 
virtutum ge- 
nus sedulo 
hortatur. 


EX MSS. 


Firi prima- 
rii et uxoris 
ejus conver- 
sio 

* specular 
dicebatur la- 
pis viri modo 
pellucidus. 


Extremo se- 
nio febri cor- 
Teplus, 

* [n Pader- 
bornensi Ms. 
legitur : exi- 
stens. 


* In eodem 
Ms. legitur : 
τ exeutionem. 


224 
nedicti alacriter insudarent. Discretioni per om- 
nia docebat invigilare, quam ssepius inculcabat 
matrem virtutum esse; murmurationis, animosi- 
tatis, verbositatis, detractionis, ociositatisque 
malum nec in plebe fidelium dicebat deprehen- 
dendum, quanto minus in claustris monachorum. 
Sie beatus Senex per ordinem cuncta disponens, 
plusque exemplo quam verbo fratres instruens, 
ad omne opus bonum promptos reddebat et ala- 
cres. Namque manuum suarum labore cibum suc 
sanctz senectuti erat conquirens, jugiter tam sibi 
quam aliis illam Apostolicam sententiam inge- 
rens : Qui non vult operari, nec manducet. 


ANNOTATA. 


a Ibi ab Interpolatore Sammazimiano in Pader- 
bornensi et Epternacensi codicibus additur : Cui e 
contra frater beatus Antistes inter czetera secre- 
torum coelestium colloquia, fratres quos Deo ve- 
nerabilique patrono Maximino aggregarat, atten- 
tius committit, ut eis pro posse intra et extra fi- 
dele jugeque przesidium sit; quod vir Deo plenus 
libentissime annuit. 


CAPUT XIX. 


umque luculente conversationis ejus specular* 

jubare veri solis trajectum, quaquaversum 
evibraret, lucem virtutum ad arguendum noctem 
mortalium ; nonnulli secularium fallaciter sibi ar- 
ridentem deridentes mundum, ne ipsi veraciter a 
mundo irriderentur, post modicum facultates suas 
pauperibus jurique sancti Petri tradidere, atque 
stultze sapientid:e edomita cervicositate, sapien- 
tem stultitiam Christi, sub beato viro militaturi 
suscepere. His diebus quidam vir, nomine Theu- 
doaldus, inter regni proceres illustris habebatur, 
qui tenax glutinum mundi, molliter sed exitiabi- 
liter pretiosas animas inescare quzrentis, pru- 
denti declinans oculo, consensu uxoris, jam ini- 
tiatz;e sanctimoniz proposito, deposito militari 
cingulo, beati viri se subdidit magisterio, cum suo 
naturali filio nomine Abbo. Hic inter cetera col- 
lationis su: xenia, contulit etiam huie ccenobio 
basilicam, honori perpetu: Virginis Marice dica- 
tam, in jam dicto predio Bercheim sitam, multi- 
plicitate reddituum primam. 


CAPUT XX. 


Η negotio eximius pater insistens ', necom- 
nino annis proprioque corpori parcens, ma- 
gnopere satagebat tam prwsentium quam etiam 
futurorum ibidem ccnobitarum necessitati et 
quieti providere, ne cujuseumque rei indigentia se 
minus regulari actioni posse inservire, excusa- 
tionem" quantulumeumque valerent ostendere, 
quod maxime desidiosis, et arctam viam remisse 
tenentibus, est familiare.] Cumque jam laboribus 
effeto corpore, spiritu ferventior esset, pius Do- 
minus eum vocare voluit ad coronam justitiz. In 
vigiliis itaque constitutus, febre est correptus, 
qua per dies ingravescente, fratres turbati ad 
Stratum senis accurrunt, qui namque, uteumque 


VITA TERTIA S. HILDULFI CONFESSORIS. 


poterat, semper Christum annunciabat. Qui cum 
mosti flerent et se desolari dolerent, una erat 
omnium vox plangentium precantiumque, ne 
pastor oves desereret. His querimoniis lachry- 
misque commotus, ut erat jam ex tertia" parte 
corporis preemortuus, in extrema lectuli parte 
resedit, et cireumspectis fratribus : Pax, inquit, 
vobis. Deinde manu elevata, his eos verbis benedi- 
xit: O Deus omnipotens humiles benedicito cle- 
mens, preesentesque tuos serva per secula servos. 

32 His igitur finitis, [humillimus prece humil- 
lima fratres exoravit, continuatim ad altare 
Christi in omnique divino officio memoriam reti- 
nere sui nominis, ne contingeret, eum suosque 
quos hic temporaliter rexit, almi patris Benedi- 
cti abesse contuberniis. Atque supra dictis mille- 
que solatiis aliis quieti ovicularum suarum hacte- 
nus impigre provisis, virtutum plenus atque die- 
rum, mundo, qui jam talem habere non merebatur, 
subtrahitur Pater venerabilis, sessurus in porta 
regni cum senatoribus terre, inter quos nobilis 
habebatur Christus vir sanctze Ecclesie. Iste 
denique vir beatus Hildulfus quoniam exemplo 
Dominie: parabolz, in arvo contriti et humiliati 
cordis sparserat semen rectz intentionis, quod 
ultro fructificans primum herbam tenere actionis, 
dein spicam provectionis, pervenerat ad frumen- 
tum perfectionis, falee divinze sententize tempo- 
rali ejus vita deserta, ut granum a palearum re- 
crementis selectum, inducitur in zeternz vite 
horrea. Emicuit autem ab crumnabili incolatu 
hujus nostri exilii piissimus pastor ac nutritor 
noster sanctus Hildulfus quinto Idus Julii" cum 
ageretur annus ab incarnatione Jesu Christi se- 
ptingentesimus septimus, consulatu Justiniani 
junioris Augusti a, a Leone contra eum re- 
bellante narium detruncatione deformati, quinta 
indictione; Sergio ὁ venerabili Papa, cujus duo 
proximiores successores nomen Joannis possede- 
runt, Romanam Ecclesiam regente, qui invenit 
miram portionem Ligni salutaris in sacrario 
beati Petri (hujus diebus Theudoaldus Rex Anglo- 
rum, qui multa in sua patria bella gesserat, ad 
Christum conversus properavit Romam, qui per 
Cuninepertum Regem Longobardorum veniens 
mirifice susceptus est. 

33 Is eum Romam pervenisset a praedicto 
Papa baptizatus Petrusque appellatus, adhuc in 
albis constitutus ad coelestia regna migravit *) 
quin etiam hac tempestate Dompnus Beda vir 
monasüez religionis przcipuus in doctrina et 
arte caleulatoria florebat magnifieus, et floruit 
diu post obitum patris nostri hujus. Illico videres 
discipulorum examina hinc inde certatim conflu- 
xisse, piique patris et magistri funus pio cum ge- 
mitu constipasse. Qui licet pie gauderent tam 
praeclari institutoris sibi non defore coelitus pa- 
irocinia, tamen pie deflebant humanitatis ejus 
consueta sibi subtracta solatia. Tandem officiose 
curato cadavere semper reminiscendi patris hu- 
maverunt illud in basilica B. Papoe Gregorii, a 
dextris altaris, adulta jam luce secundz ferize (ς 
anno trigesimo sexto habitationis suc in hujus 
terribilis Eremi vastitate, quadragesimo vero a 
gloriosa Domini Pontificis Maximini translatione, 
quz extitit sub hoe nostro Archiprzesule, Pipino 
d superius dicto, jam tunc Gallias gubernante, 
Verumtamen eum lux meritorum beati Hildulf 
crebris claresceret miraculis, relatum ab Eccle- 
sia sepulturze suc mirabile corpus, devotione ac 
studio fratrum templo beat: Marice Virginis est 
illatum, in quo dextrorsum eleganti curvato for- 


nice 


* In Pader- 
bornensi Ms. 
Legitur ; ex- 
trema, 


post saluta- 
ria ad suos 

nonita san- 
cte moritur, 


* In Pader- 
bornensi Ms. 
legitur : ha- 
bebitur. 

E 


* Hic desinit 
primaS. Hil- 
dulfi Fita. 
Cetera que 
sequuntur ab 
Interpola- 
tore adjecta 
sunt, 

ü 


b 


E 


eL a, maslis- 
simis disci- 
pulis sepeli- 
tur. 

* hac desunt 
in Mss. Pa-. 
derbornenst 
saltem in 
ejus exemplo 
quo utimur. 


A 


Sancti duo 
[fratres Joan- 
16s et Beni- 
gnus 

" In Pader- 
bornensi Ms. 
legitur z 
heymbertus. 


ü 


C 


€odem die 
moriuntur, 


DIE UNDECIMA JULII. 


nice aliquanto delituit tempore. Cujus in presenti 
laudibus occupari, meritis sublevari, vestigiis in- 
formari et in futuro gaudiis valeamus copulari, 
proveniente ae subsequente efficacissima miseri- 
cordia et misericordissima efficacia factoris re- 
fectorisque nostri potentissimi ac benignissimi 
qui crucis nud: expeditos sequaces pree filiis ho- 
minum glorificat, cum eos securos non modo suo- 
rum meritorum actitat, sed Judices alienorum 
habendos denunciat. 


ANNOTATA. 


ἃ Id est Justiniani secundi, post. illatam. sibi a 
Leone, alias Leontio, injuriam, iterum imperantis, 
ut jam. superius dictum fuit. 

b Hic fallitur Interpolator ; nam anno ΤΟΥ, Ro- 
manam. Ecclesiam regebat Joannes VII, mon vero 
Sergius, qui jam ab anno 101, obierat. 

c Anno ΤΟΊ, littera. Dominicalis fuit B., et v 
Idus Julii incidit in feriam secundam. .Hwumatum. 
igitur fuisse oportet corpus S. Hildulfi eadem in die 
qua. efflaverat animam, nec serius quam. sub meri- 
diem wt constat ex: his verbis : adulta jam.luce. Quod 
cum difficile" sit credere, suspicari mihi liceat, loco 
secunda feria, legendum esse tertiz feria. 

d Pipinum .Heristellum intellige, qui tamen non 
nisi aliquot annis post translationem S. Macimini 
(qua anno 667 peracta hic supponitur) dignitatem. 
et auctoritatem Majoris-domus obtinuisse videtur. 


CAPUT XXI. 


ost beatum gloriosi pontificis Hildulfi transi- 

tum Reginbertus', vir spectabilium ornamen- 
tis decenter przeditus morum, concordi voto fra- 
irum, regiminis subiit officium. Hujus tempora 
et opuscula sub regibus Theoderico atque Chil- 
derico juniore, Pipinoque, filio Ducis Caroli, sunt 
decursa v. Restant sane quamplurima Deo di- 
gnissimi patris nostri Hildulfi successorumque 
ejus acta meritis illius condita, quee pro fastidio 
lectoris interim differenda et alii opusculo judica- 
vimus deleganda ὃ : preeclarissimum vero invictee 
charitatis, in vita, in morte ac post mortem inex- 
tinguibiliter conservati, experimentum non vi- 
detur in presentiarum differendum , omnibus 
sui dilectoribus castis dulce omnino ac proficuum. 
Duo siquidem discipuli laudabilis magistri Joan- 
nes et Benignus, quos predictum est germanos 
extitisse carne ac spiritu, quorum prior presby- 
teratu, alter vero fungebatur diaconatu, vicinius 
jugiter soliti assistere obsequio tanti sacerdotis, 
cotidianas Domino hostias redemptionis nostrae 
et mortificationis suz& mactantes, laudabili initio 
laudabiliorem jungentes finem, ad coeleste re- 
gnum secuti dileetum institutorem, rr Kal. Au- 
gusti ad Christum pariter migravere; videlicet 
post migrationem Saneti vicesimo primo die ; 
quod indultum fuisse nimic caritati trium, non 
vero extitisse fortuitum nemo refragabitur fide- 
lium ; eum legamus fratrem iter alios, non voca- 
tum, precibus Reverendi Anastasii obitu suo pree- 
venisse ejus diem septimum. Hine jam calamum 
dum nimium inhiat mente, minime pigeat enu- 
cleatius pereurrere seriem rei geste c. 

95 Beato atque semper reminiscendo magi- 
stro Hildulfo mortali vitze subtracto, preefati duo 
germani, parili languore depressi, mox decubue- 


Tomus 1 Julii. 


225 


runt lectulo; quo per dies augmentum capiente, 
dissolutioni corporum se senserunt propinquare ; 
cum repente sanctus Joannes, qui et major natu 
erat, unum e fratribus direxit, sciscitaturum, 
qualiter se haberet seorsum decumbens dilectis- 
simus frater. Quantocius ergo perficiens impera- 
ta monachus, reperit Dei famulum, sacramentis 
Dominicis communitum, evasisse nexus mortali- 
tatis hujus. Cucurrit, renunciavit. Beatus vero 
ille quem solicitabat adhue suspectus excessus 
junioris et dilecti fratris, si post obitum ejus con- 
tigisset aliquamdiu interesse rebus humanis, au- 
dito jam discessu illius, lzetabundus inquit: Ma- 
ximas tuz pietati, piissime formator hominis ac 
reformator, gratias rependo, quod fratrem meum 
ad regnum tuum ante me mitto, et jam securus 
et gaudens hine post eum ad te vado. 

36 His expletis, interrogatus a fratribus, an 
singillatim essent tumulandi, adjecit: Absit, Do- 
mini mei, ut separemur ab invicem et in futuro 
et in presenti; unius enim genitricis nos in hane 
lucem effudit uterus; una et sub uno instructi 
sumus monasticis actibus; unus nos uni Deo 
commendat ab hac luce exitus; unus omnimodis 
peto recipiat et claudat terre matris omnium 
nostrum sinus, quoadusque veniens nos excitet 
Dominus. Tandem ubi hunc finivit sermonem, 
pariter" etiam lucem temporalem, subsecutus 
sanctum suum fratrem, ut utrique dilecti dile- 
ctum praeceptorem, olim eccelestibus inhiare mo- 
nentem, nunc promissis majora exhibentem. 
Verum quid multis diu hic haérebimus ? Uno de- 
center reconditi mausoleo, sepulturze sunt man- 
datiin beati Gregorii oratorio. Quod sociale de- 
cus adhuc nostris datur et dabitur futuris pro- 
spici diebus d. 


ANNOTATA. 


a Hinc innotescit vera S. Hildulfi etas. 

b Ex hoc loco liquet, Interpolatorem hujus Vita 
esse etiam auctorem libelli de successoribus S. Hil- 
dulfi in. Vosago. 

c Hic quadam intexuit Summaximianus ezscri- 
ptor seu Interpolator, qua in Epternacensi et Ῥα- 
derbornensi codicibus mendose consignata, sic meo 
quidem judicio legi debent : Beatus ac semper re- 
miniscendus magister Hildulfus ex lubrico hujus 
vite, senatum regni ingressurus, in commune 
charissimos filios premonens fraternitatis so- 
cietatisque sanctze congregationis almi przesulis 
Maximini (ut decebat) tam spiritualiter quam 
corporaliter meminisse sub Christi Ecclesizeque 
testimonio, his duobus germanis se secuturos ad 
colestia gaudia innotuit spiritu prophetico. Qui 
extemplo utrique languore depréssi, decubuerunt 
lectulo cum agno victuri. 

d Hodieque sacre amborum ezxwwvie, in una et 
eadem theca recondita, asservantur in ecclesia Me- 
diani monasterii. 


CAPUT XXII. 


* 


nnumeris post mortalitatis hujus evasionem 
Sanctos istos omnipotens majestas nobilitavit 
miraculis, quibus pateret quam bonus théBaurus 
in agro cordis eorum, dum advixerunt, latuit ; 
sed sufficiant pauca subjecta de plurimis. Sub eo- 
dem tempore extitit sanctimonialis quzedam, Hi- 
meldrudis nomine, tenuis quidem facultate, sed 


34 opima 


EX MSS. 


eL in idem 
sepulcrum 
inferuntur. 


* forte perdi- 
dit. 


d 


Sanctorum 
miracula in 
sanatione 
manus ari- 
da, 


EX MSS. 


item allerius 
mulieris ca- 
ca, 


B 
et miseri 
CüCi, 


^ gallice De- 
neuvre. 


226 


e 


opima fide, que sive peccatis exigentibus, sive 
ut merita horum amicorum suorum in ea mani- 
festaret cclica virtus, naturalis sueci subductione 
destitutzee gestabat inutile et cruciabile pondus 
manus aride. H:ec sedulo excubans eratin prae- 
fato oratorio, ubi advoluta tumulo eorum, subve- 
niri sibi petebat prece, fletu, ac gemitu importu- 
no. Igitur mulierculz isti, nullatenus ab inceptis 
quiescenti, nocte quadam vir astitit fulgidus ha- 
bitu monachili, inquiens ei : Hilmeldrudis, aderit 
tu: incommoditati medicina coelestis, verumta- 
men cave de cetero aliquibus implicari flagitiis, 
ne pereas cum eis. Et manu ejus contrectata, 
sanavit eam ope prestantissima. Isdem autem 
vir asseverabat se Johannem esse, penes quem 
alter junior illo videbatur pulcherrimus stare, 
qui una protestabatur velle se inde exire. 


CAPUT XXII. 


liud autem miraculum inibi ostensum, ne ali- 

cui forte videatur onerosum, succincta nar- 
ratione est aggrediendum. Non longe a monaste- 
rio quasi curriculo milliari vix dimidii, degebat 
nomine Agnes anicula, multorum decursione an- 
norum visu multata, qu: gestatorio aselluli et 
ductu suorum adire ecclesiam illam erat solita. 
Die quadam igitur, de more adveniens, seque 
post expletionem Miss: tumbze Sanctorum pro- 
sternens, orationi diutius erat insistens. Extz- 
diatis tandem ejus comitibus precis prolixitate, 
aggressi sunt ἃ loco eam dimovere, asserentes 
horam regressionis preeterisse. Quze surgens pro- 
fitetur, se suos presentesque cunctos optime 
perspicere. Gratulantibus igitur omnibus grates- 
que Deo referentibus, ipsa per se tune et dein- 


ceps repetivit sua, magis magisque :estuans 


lctificatori suo placere actione recta. 


CAPUT XXIV. 


dorus nihilominus seeundo subnectitur mira- 
culo ,poéta quo Dominum cecinit gaudere 
numero. Quaquaversum pervagante horum ju- 
storum fama, quos semper habebit zeterna memo- 
ria; ex predio saneti Stephani, Danorum opus 
solito vocitari, quod corrupte nune Danubrium * 
vocitant euneti, Morte fluvii adjacente littori, 
quidam cecus se immiscens frequentie populari 
huc properanti, excitus gravi incommodo sui, et 
spe beneficii, affuit eum munere manuali. Nocte 
igitur precibus impensa, nee sperata exhilaratus 
medela, facto mane, obnixe satagebat revisere 
propria. Sed quid ageret miserabilis? Quibusque 
festinantibus se reddere propriis, hic stupidus 
hwrebat alienis, et duplici anxius modo, sive 
quod carebat sperato beneficio, vel quod familia- 
ri tugurio, vecordium objectus ludibrio. Quidam 


VITA TERTIA S. HILDULFI CONFESSORIS. 


tamen fratrum manum illi porrigens, secum Vi- 
sivallem * usque deduxit, ubi tandem homo 
erumpens in querimoniam, miserabiliter dete- 
stari infelicitatem suam his verbis ccpit: Heu 
pudet ac piget me miserum has attigisse partes, 
et adeo diffamatos adiisse patronos ae partes! 
Divulgabitur cunctis, me infelicissimum et ne- 
quissimum mortalium esse, sicut nunc experior 
et fateor integre. O quot et quanti, parili vehe- 
mentiorique infortunio detenti, per Sanctos illos 
optata sunt adepti! Nune me unum, uti perspi- 
cuum est infeliciorem infelicissimis, redire con- 
tingit absque effectu voti. ] 

40 Hzc atque hujusmodi plura animosis cum 
prosequeretur querelis, obtinente pretantissima 
ubivis presentia amicorum Dei, unum effecto- 
rum ' cum illo et in illo, qui ubique przsens et 
potens existit, in loco, ex proventu genuino Co- 
riletum vocitato, detersa caligine czecitatis, se 
ibi liberum ducem itineris redditum ex insperato 
sensit; ac oblitus querelz jugis, verbis effectibus- 
que mutatis, repente sic duci suo gratulabundus 
inquit : Video te silvasque hinc inde et. in eun- 
ctis me sentio compotem vie. Totis itaque animis 
ingentes gratiarum actiones divinze omnipotentize 
efficacibusque Sanctorum, quos miserrimus adii, 
meritis refero, quod nune * mihi donatum agno- 
Sco. Lztus ergo frater letum dimisit ad sua, 
ipse ccenobii repetens claustra, utrique letos 
efficientes, hic monachos, ille populos, ubi nar- 
rarunt gesta in via. His innumerisque aliis mi- 
raculis hactenus locus idem, divine dignationis 
opitulante munere, claruit, qu:e pro sui copia, 
scriptorum quoque inopia ac lectorum socordia, 
prior zetas aut funditus attingere exhorruit, aut 
vix alieujus incult:e argumentationis exemplari, 
notificare saltem extrema posteris valuit vel 'vo- 
luit. Ipse vero manus dare inobedientiz veritus, 
qualieumque lectione mihi comperta, latere futu- 
ros minime sum passus. 


41 Hic desinit in Medianensi Ms. tertia sancti 
Hildulfi Vita, quam immediate consequitur sermo 
seu concio quedam. Interpolatoris, in depravatos se- 
culi sui mores invehentis, et Medianenses monachos, 
haud dubie confratres suos, ad beatissimi Patris 
Hildulfi et Sanctorum illius discipulorum imitatio- 


"nem exhortantis. In. Epternacensi vero οἱ Pader- 


bornensi codicibus deest. illa concio et breviter ter- 
minatur eadem tertia sancti Hildulfi Vita his ver- 
bis : Si quis vero librum miraculorum super hze 
transcurrere studuerit, evidentissimis agnoscere 
indiciis poterit, quantus hie beatus Pater noster 
Hildulphus extiterit, qualesque viros, dictante 
Spiritu sancto, sanctze Ecclesize educaverit. um 
subditur in Epternacensi Ms.: Explicit Vita sancti 
Hildulfi Trevirorum Archiepiscopi. Incipit liber 
miraeulorum ejusdem. I» Paderbornensi autem 
Ms.: Explicit Vita saneti Hildulfi Trevirorum 
Archiepiscopi. Incipit libellus alius de successo- 
ribus ejus in Vosago. Ceterum unus idemque est 
liber miraculorum et libellus de successoribus, ut ex 
iisdem manuscriptis liquido patet. 


DE 


D 


* In Padey- 
bornensi Ms. 
legilur :ad — 
locum qui 
dicitur Visio. 
vallis usque 
medium de. 
duxit. Hic 
locus gallice 
dicitur : Ye- 
seval. 


. 


nimium qui- 
ritanlis. 


* forte suum 
effectum. 


*In Pader- 
bornensi et 
Epternacen- 
si Mss. legi- 
tur : me 
mihi. 


Varius codi- 
cum Mss. 
finis. 


SECULO VII 
VEL, VIII. 


B 


A Ferrario 
primum con- 
signati sunt. 


€ 
8. Sigisber- 
lus an a S. 
Columbano 
relictus 


in vico Di- 
Sertino, qui 
describitur. 


DIE UNDECIMA JULII. 


«227 


DE SS. PLACIDO MARTYRE 


ET SIGISBERTO CONFESSORE 


IN TERRITORIO CURIENSI IN RHET 


SYLLOGE 


Ex Breviario Curiensi et Ferrario. 


artyrologis omnibus ignoti fuere Sancti 
illi duo, de quibus modo agimus, pra- 
terquam Ferrario in Catalogo generali, 
ad hunc diem ita scribenti : In territo- 
rio Curiensi, Placidi martyris et S. Sigisberti 
confessoris : citat autem tabulas ecclesie Curiensis, 
ut qua illos solenniter hoc die celebret. Tabule ista 
sunt ipsum Curiense Officium proprium, ez quo Le- 
ctiones olim desumpserat Colganus, a Keneto cum 
Bollando communicatas, quas hic sua manw descri- 
ptas reliquit, Patricius vero Flemingus Commentario 
ad Vitam S. Columbani num. 81 inseruit. Sirinus, 
pradicti Commentarii editor, in sepe a nobis lau- 
datis Mss., qua Lovanii in conventu P.P.. .Minori- 
tarum. .Hibernorum asservantur, citat veterem. au- 
ctorem Vite S. Galli, in cenobio Selegenstadiensi 
ad. Monum in. Germania, haec memorantem : Co- 
lumbanus cum beatis Gallo et Sigeberto tempore 
Gregorii Pape patriam suam Scotiam propter 
Christum relinquens, venit in Ursariam (quze 
urbs est in: Helvetia, etiam Ursella et Urania 
dicta) et construxit ibi ecclesiam, quz usque 
hodie S. Columbani dicitur. Ibi reliquit Sigeber- 
ium eremi amatorem ; Columbanus vero et Gallus 
propter preedicationem in Sueviam veniunt, ad- 
junctis quibusdam sociis. 

2. Non videtur scriptor iste S. Columbani itinera 
apposite distribuisse, neque in reliquis satis accura- 
tus ; unde recte subdit Sirinus: Quz ut plene vera 
sint, accidisse oportet quando S. Columbanus, 
sedente S. Gregorio, istaec Romam ibat, aut in 
Franciam redibat : nam longe ante pontificatum 
Gregorii ex Hibernia egressus fuerat; et sex 
anni a morte S. Gregorii fluxerant, quando Lu- 
xovio pulsus, Italiam petebat. Hc ille, rectissime 
observans profectionem S. Columbani ex Hibernia 
S. Gregorii pontificatum diw pracessisse ; at nescio 
ubi legerit, eumdem Sanctum sapius ex Gallia Ro- 
mam ivisse, aut inde in Franciam rediisse. Hes 
tota, commodius intelligitur, si cum. communi opi- 
nione supponamus, relictum ab eo in. Rhatiz parti- 
bus discipulum S. Sigisbertum, quando ex. Gallia 
profugus, et a S. Gallo sejunctus, in. Italiam per- 
rexit ad locum, quem favore Agilolfi Longobardorum 
regis obtinuit ad extruendum celeberrimum Bobiense 
monasterium. circa. annum. Domini 612, ubi post 
annos circiter quatuor sanctissima vitae curriculum 
absolvit, ut. plenius. dicetur in ejus Actis, ad. XXI 
Novembris illustrandis. 

3 Ut ad S. Sigisbertum redeamus, non erit abs 
Té, loci situm intelligere. ubi monasterium. suum 


consiruzit, quem. nobis exhibet Franciscus Guilli- 
mannus de rebus Helvetiz lib. 4, cap. 2, ubi Rhe- 
lie federatas communitates recensens, sic loquitur 
pag. 425 : Prima et antiquissima est Disertini 
monasterii et vici, ampla et locuples, cujus pa- 
rccie sunt quinque ; Disertinum ipsum, Tremi- 
sium (Trums) Bregallia (Brigell) Actuatium (Ta- 
vetsch) Medullum (Medels.) Sunt et vici plures, 
ut Camossum (Kemps) Summus vicus (Summitz.) 
Monasterii conditor S. Sigebertus, S. Columbani 
discipulus, opibus et auxilio Placidi, nobilis ea 
regione viri, cujus sedes Tremisii, eaque tenebat 
omnia, quze nunc Disertine regionis nominan- 
tur; cum interea Victor I, uti notavimus, toti 
Rheetize imperaret. Is cum Disertini incrementa 
cerneret, illud sibi vindicare ccpit; cui cum 
Placidus, tamquam fundator obluctaretur, ab eo 
captus, et xr Julii, tamquam rebellis, capitis da- 
mnatus est, multis postea clarus miraculis. Mo- 
nàsterium situm sinistra Rheni, ubi prior me- 
diusque confluunt. . 

4 Atque hac locum abunde describunt, qui ex 
ipsis tabulis geographicis haud difficulter dignoscitur, 
circa. Rheni scaturiginem 30. circiter p. m. Curia 
in Occidentem dissitus. Jam. historiam ipsam, prout 
à Flemingo edita est, paucis expendamus ; ad quam 
idem observandum est, quod supra divimus, de tem- 
pore egressus S. Columbani ez. Hibernia, ut taceam 
regem. Longobardorum. Arnolphum appellari, qui 
alius esse non potuit quam. Agilolfus, S. Gregorio 
magno synchronus. Sic habet : Tempore Arnolphi 
regis Longobardorum, presidente beato Papa 
Gregorio, Columbanus cum Gallo et Sigisberto, 
patriam suam Seoticam propter Christum relin- 
quens, venit Ursariam, et construxit ibi eccle- 
siam, qux Columbze dicitur. Ibi reliquit Sigisber- 
tum eremi amatorem ; Columbanus vero cum 
Gallo, propter predicationem in Sueviam ivit, 
Sigisbertus vero in Alpibus vaste solitudinis, 
quie Desertina nuncupatur, B. Virginis orato- 
rium construxit ; ubiipse vitam eremiticam duxit, 
imitator Eli: et Joannis Baptiste ; ubi multi ad 
eum causa doctrinze veniebant. Monet F'lemingus, 
nonnulla hic interseri de crudelitate ac. impietate 
cujusdam in ea provincia tyranni, nomine Victoris ; 
post qua subjicit immane crudelitatis ejus exemplum, 


' sancti. videlicet Placidi, ipsius S. Sigisberti disci- 


puli, gloriosum martyrium, in hunc modum : 

5 Quadam die Victor Placidum fecit decollari : 
decollatus vero Placidus, sicut Felix et Regula, 
surgit, et suffragantibus angelis, in suis manibus 
proprium caput accepit, et ad locum ubi Sigis- 
bertus erat, deportavit. Tunc mulier sibi occur- 
rit, a qua velamen, quod fuit in ejus capite, ad 
involvendum suum caput petiit. Tunc illa nimio 
terrore perterrita, velamen sibi projecit, et fugit. 
Igitur martyr Dei Placidus, glorioso sui triumphi 
sieno refulgens, ad locum destinatum, et a Deo 


sibi 


J. B. S. 


Pluscula. 
narrant Le- 
cliones Bre- 
viarii Cu- 
riensis; 


ubi de S. 
Placidi mar- 
tyrio à Fi- 
ctore tyran- 
no, 


228^ 


sibi proparatum, mjro et inusitato gressu per- 
venit; quem servus Domini Sigisbertus admirans, 
deflens gaudensque suscepit, et cum psalmis et 
hymnis collaudans mirabilem Deum in Sanctis 
suis, digno cum honore juxta oratorium S. Mar- 
tini, quod ad latus basilicze Dei Genitricis fuerat, 
sepelivit; assidue super eum orans ad Deum. 
Post paucos deinde dies tyrannus, non victor sed 
vietus, Rhenum fluvium cum transire vellet, de 
alto ponte cecidit et mortuus est. Filius vero 
ejus, nomine Tollus, cum esset Curiensis episco- 
pus, tyrannidem patris arguens, exitum perti- 
mescens, memoriam sancti Martyris diligenter 
excoluit, et de suo patrimonio largiter hono- 
ravit. 

6 Quae de abscisso et manibus deportato capite 


AUCTORE 
J. B. S. 


cujus filius 


b hic leguntur, valeant, quantum ez fide auctoris va- 
Sanctis fave-. lere possunt : pridem. et saepius eaplicuimus, quo 
Vas sensu exponenda sint hujusmodi prodigia, qua de 
pluribus martyribus capite plevis commemorantur. 

Feliz et Regula huc adducuntur, quod in iis parti- 

bus notiores sint ; ut vide apud. Murerum in Helve- 

tia sancta pag. 55, ubi coli dicuntur, cum Exupe- 

B — rantio x1 Septembris. Aliam. difficultatem. non ita 


facile. est explanare, misi fateamur, in latissima 
acceptione intelligenda esse, qua hic narrata vide- 
mus de S. Sigisberto, quasi is S. Columbani disci- 
pulus fuerit. Etenim si vere Victoris tyranni filius 
sit Tollus, seu Thello vel Thellus, Curiensis epi- 
scopus, cum. hic apud JBruschium dicatur vixisse 
octavo seculo, et quidem anno 184 e vita migrasse ; 
quis nolis satis persuaserit, disparata adeo tempora 
connecti posse, ut nempe S. Sigisbertus cum S. 
Columbano in. Rhatiam venerit circa annum 612, 
jam *provecta utcumque atate, utpote qui cum S. 
Magistro viginti et amplius annis Luxovii mona- 
sticen exercuerit ; is vero supervizerit usque ad 
seculum octavum ad finem vergens, quo tempore 
T'hellum ipsum episcopum fuisse disertissime tradit 
laudatus Bruschius? 

"7 Verba ejus sunt : Thello Victoris Rhetici 
tyranni, qui S. Placidum apud Disertinam inter- 
fiei fecit, filius, vixit Pipini Galliarum regis 
temporibus. Condidit et exstruxit cathedralem 
ecclesiam Churiensem, quae ad heec nostra usque 
tempora illzesa mansit ac duravit. Dotavit Diser- 
tinense monasterium ; obiit autem anno Chri- 
stiance redemptionis ncoLxxxiv. Αἱ enim mon 
usque adeo vari sunt id. genus parachronismi apud 
imperitos Legendistas, ad eos minime advertentes, 
quibus id familiare imprimis, Sanctos suos ad illu- 
strissimam. originem reducere, sic ut libenter pri- 
morum patriarcharum seu. fundatorum |. Ordinum 
discipulos faciant, quod alibi me etiam observare 
memini. Ad scopulos istos vitandos ea tabula unice 
restat, ut S. Sigisbertum Columbani discipulum 
fuisse 60 sensu intelligamus, quo ii accipi solent, 
qui etiam diw post Magistri obitum, ejus nomine 
gloriantur. Vidit, opinor, nodum etiam haud facile 
solubilem prafatus Murerus, agens de hodiernis 
Sanctis in citata sua. Helvetia sancta a pag. 175; 
verum ne temporibus istis inter se connectendis fru- 
stra sudavet, totam illam controversam circumstan- 
tiam*studiose praeteriit, in toto suo elogio nec verbum 
quidem faciens de episcopo Thello, aut ejus in Si- 
gisbertinum camobium munificentia. Audiamus modo 
sequentia Officii Curiensis verba : 

8 Post non multum vero temporis sanctus 
confessor Domini Sigisbertus de terris ad colum 
migravit, sepultusque est in tumulo sancti Mar- 
tyris, ut quorum una mens fuerat in Domino, 
uno amborum corpora tegerentur et loculo. 


sed cujus 

tempora cum 
S. Sigisberti 
δία! ὃ conne - 
cti nequeant. 


S. Sigisberti 
obitus et Loci 
desolatio. 


DE SS. PLACIDO MARTYRE ET SIGISBERTO CONFESSORE. 


Exinde sacer ille locus tantis a Domino signo- 


D 


rum miraculis est illustratus, ut ipsi reges et . 


principes summo honore eum dignum ducerent, 
et de longinquis regionibus clarissimi viri et ma- 
irons confluerent, et maximis muneribus atque 
possessionibus ditarent. Post pauca, inquit Fle- 
mingus, subdit desolationem. sacri loci ab Hungaris 
factam : Post hzc impia gens Hungarorum, de 
vagina suc crudelitatis educta, in servos Dei 
sanctos, qui habitabant in Disertina, graviter est 
grassata : nam omnes, quos in monasterio inve- 
nerunt, gladio peremerunt ; et ablatis rebus 
omnibus, locum prius habitabilem, desertum fe- 
cerunt. Exinde post annos aliquot Francorum 
exercitus transiens, et locum desertum inveniens, 
incaute equos infra muros ecclesi: clausit, et in 
mane mortuos invenit ;. quo signo perterriti, ve- 
nientes ad regem, qu: passi fuerant, nuntiave- 
runt, et regis animum, ad inquirendum de isto 
loco, non mediocriter excitaverunt. 

9 Quid porro rez ille, quicumque fuit, egerit ; 
quis eversum ccenobium postea restituerit ; am et 
quomodo hodie substet, musquam proditum. invenio. 
Addit Flemingus de suo, se jam descripta ea illo 
Breviario accepisse ad x1 Julii; quibus ait conso- 
nare ea qua de iisdem Sanctis leguntur in quodam 
ejusdem monasterii Ms. codice. Miracula autem 
ipsorum copiose signata dicuntur in appensis ad 
sacrum sepulcrum tabulis; ex quibus quanti fuerint 
Sancti illi apud Dewm meriti, facile prudens lector 
intelligat. Et haec quidem generatim et confuse; 
verum. distincta duo miracula disertius expressit 
laudatus supra Murerus : alterum. in czco aliquo 
paupere, nomine Paulino, bonis terrenis plane de- 
stituto, sed fide et virtutibus divite, qui precibus ad 
Sanctorum sepulcrum. fusis, visum recuperaverit ; 
alterum. vero. in duobus energumenis , Fagino et 
Murola, qui a malignis spiritibus diu et dure vexa- 
ti, eorumdem intercessione liberati sint. Huc usque 
nos deduxere vulgata. Rhatiz monumenta, e quibus 
conjici poterat, perstare hactenus in valle Disertina 
praedictum. cenobium, atque adeo sanctorum Placidi 
et Sigisberti in ejus ecclesia religiosum cultum, sed 
qua tamen. aliunde magis confirmata. voluissemus. 

10 Opportune succurrit, remque distinctius elu- 
cidavit Joannes Petrus Giussanus nobilis presbyter 
Mediolanensis in. Vita S. Caroli Borromzi, ab ipso 
Italice edita amno 1615, qui lib. 6, cap. 12, descri- 
bens laboriosam. Sancti istius excursionem seu mis- 
sionem, in valles Rhzticas, vulgo Griseas, apostolice 
institutam, memorat, animum ejus incessisse desi- 
derium, in. vallem Tisitim, ut ipse vocat, sew Di- 
sentim, ad sanctorum Placidi et Sigisberti reliquias 
in templo S. Martini istic frequentari solitas, pere- 
grinandi; quam rem laudatus Giussanus fuse expo- 
mit, abbatis Christiani Castelbergi humanissimam 
invitationem, et sanctissimi Cardinalis pedestrem 
per ardua montium juga profectionem ordine recen- 
sens. Id ad intentum nostrum. pertinet ; incredibili 
monachorum et universi populi gaudio exceptum illic 
S. Carolum, occurrente solennissima supplicatione, 
i qua sacra pignora, pretiosis loculis inclusa, a 
monachis deferebantur, summa. pietate. et profusis 
lacrymis a Sancto honorata, ac denuo, inter suavis- 
simos psalmorum hymnorumque concentus, ad tem- 
plum veportata ; ubi die proxime sequenti, celebrato 
Misse sacrificio, visitata a S. Carolo fuerint sacrz 
reliquie, earumque partes alique ipsi oblatz, quas 
alibi venerationi exponeret. Ut verbo dicam, ez tota 
Giussani relatione perspicue constat, eo loci et fidem 
Catholicam, et sanctorum Placidi et Sigisberti 
cultum constanter perseverare. 


DE 


Sanctorum 
miracula, 


E 


el perseve- 
rans in γ8- 
staurato co- 
nobio cultus. 


In 


ANNO DCCCLIV 


Diverso die 
signatus in 
Martarolo- 
giis, 

B 


pro hoc die 
laudatur a 
S. Eulogio. 


ANNO MCLI. 


Cultum olim 
ostendunt 
Breviarium. 
Sleswicense, 


DIE UNDECIMA JULII. 


229 


DE S. ABUNDIO MARTYRE 


CORDUBJAE IN HISPANIA. 


Ex Martyrologiis et S. Eulogii Memoriali. 


e sanctorum Cordubensiwm pugilum gloriosis 
adversus fedos Mahwmeti asseclas pro 
Christi nomine certaminibus et. triumphis 
- ἡ jam toties in hoc Opere actum, est, ut per- 
secutionis istius historia, alibi sepius explicata, hic 
ommino repetenda mon sit. Quot inde Martyrum 
nomina in Galliam reportaverit suoque Martyrolo- 
gio inseruerit Usuardus, jam alibi etiam. locis suis 
non semel monuimus. Cur autem a vero agonis die 
S. Abundium ad viu Junii retracerit, non divino ; 
in observationibus ad. istius diei laterculum mentem 
erposui, et ante me ibi notarat Henschenius in 
Pratermissis, signari etiam a Bellino, Maurolyco, 
Molano et Camnisio; addere poterat codices alios, 
quotquot pro vero Usuardi textu ibidem adduai : 
ceterum recte subjungit, a Martino de Roa, Tamayo 
aliisque cum Romano Martyrologio referri hoc die. 
Alios istos puta Galesinium et Ghinium, apud. quos 
Sanctus noster elogiis ornatur ; sed cum ea. aliunde 
desumi non potuerint quam. ez S. Eulogii Memo- 
riali, purius ez ipso fonte haurientur. Sic ibi legitur 
lib. 3, cap. 12. 
ὦ Ex hoc autem tempore (nempe a martyrio S. 
Pompe seu Pompose, quod incidit in diem xim 


* 


Kalendas Octobris anno 853) decem mensibus in- 
terjectis, quidam presbyter, Abundius nomine, 
de vico Ananellos, qui est in montana Cordu- 
bensi, exortus, ibidemque sacerdotium suum 
peragens, [fertur] quorumdam commento, vel 
fraude gentilium, ad martyrium fuisse [pertra- 
ctus.] Sed ille Dei famulus cum se quadam voca- 
tione in sacrificium verum coelitus aptari conspi- 
ceret, quo nolens ducebatur, grato animo adiit. 
Ac sie interrogatus a judice, intrepida respon- 
sione rationem fidei pandens, ultimo scelerosum 
dogmatistem ejusque cultores veridicis assertio- 
num objectis inculeat ; ideoque sub celeri indi- 
gnatione peremptus, canibus et bestiis devorandus 
exponitur v Idus Julii, Era nccoxcom; qui est 
annus Christi 854. Atque hzc sola de S. Abundio 
pradicari possunt, neque Tamayus hoc die plura 
invenit ; que vero de diversitate inter Habundum 
cum, socio Marco adducit, jam mos paucis inter 
Pratermissos attigimus, pluribus ea de ré suo loco 
acturi. Neque hic controversiam attingimus de loco 
martyrii aut habitationis S. Abundii, quam. nec 
ipse laudatus CTamayus dirimere ausus est; ut 
proinde nihil. hic adjungendum. supersit . 


——— —— 


bE S. KETILLO CONFESSORE 


W'IBURGI IN DANIA. 


SYLLOGE 


De cultu, gestis, setate et professione. 


iburgum, alias Wiburgum civitas vegni 

Danie episcopalis sub archiepiscopatu 

Lundensi, sita est in Jutia septemtrio- 

nali, prope Limicum sinum, distans 10 
p. m. Ripa in septemtrionem et 40. Arhusia in oc- 
casum, media. ferme inter oceanum Germanicum et 
Codanum. sinum, quam patulo pluribus describit 
Joannes Isaacius Pontamus im sua Damiz Choro- 
graphia pag. 663, dicecesim ejus extendens ad duo- 
decim. milliaria germanica, in qua sint ecclesiz 
parochiales ducenta octodecim. In ea urbe fuisse 
oportet. congregationem. seu capitulum canonicorum 
regularium Ordinis sancti Augustini in quod ad- 
lectus S. Ketillus tanta virtutum ac sanctitatis 
fama ezxcelluerit, ut non Wiburgi solum, sed et 


Sleswici, quin et in metropolitana Lundensi ecclesia 
religiosam venerationem consecutus sit, quidquid de 
ejus vita et gestis nullam ad posteros transmissam 
historiam noverimus, prater solas lectiones, quas 
invenimus in Breviario Sleswicensi, ad Acta S. Ca- 
muli x hujus, et alibi a mobis citato, impressoque 
Parisiis 1512, Cathedrze Sleswicensi pr:esidente 
Reverendo in Christo Patre ac Domino, D. God- 
Schaleo de Alevelde, przsule dignissimo. Je 
Lundensi etiam loquemur infra, sed hic primum de 
sacris F'astis agendum. 

2 Greveno in additionibus ad. Usuardum acce- 
ptam referimus primam S. Ketilli memoriam, haud 
dubie ex aliquo Danico codice desumptam, quam εἴα 
hoc die annuntiat : In Dacia, translatio S. Ketilli 
presbyteri et confessoris. Molanus im auctariis 
suis, nulla translationis facta. mentione, sic legit : 
Wiburge in Dacia, sancti Ketilii confessoris ; 
unde sua verosimiliter accepit. Galesinius. Greve- 
num in suo Germanico descripsit Canisius, addens, 
pluribus de Sancto agendum ad. xxvi. Septembris, 
quo die ipsum obiisse recte observat laudatus Gre- 


venus, 


D 
J. B. S. 
E 
ΒΕ ΕΝ 
EF 


et recentiora 
Martyroto- 
gia. 


AUCTORE 
JB; 


In Sleswi- 
censi Brevia- 
rio laudan- 
tur ejus vir- 
tutes 


et adscribi- 
tur ei mar- 
trium, 


230 


venus, cujus hac sunt verba, a, Canisio iterum trans- 
lata : In Dacia, Dormitio S. Ketilli confessoris, 
regularis Praepositi ecclesi:e Wiburgensis; qua 
eadem et eodem die apud Molanum leguntur. Hos 
citat et sequitur. Ferrarius in Catalogo generali : 
Viburgive in Dacia, S. Ketilli presbyteri. Dierum 
obitualium scrupulosus observator Castellanus 'San- 
ctum quoque retulit xxvit Septembris, sed in mar- 
gine Ix seculum, memoria lapsus, perperam adjecit. 
Atque hac hactenus pro cultu satis indubitata. Id 
mirum videtur, in. Vite Aquilonia Joannis Vasto- 
vii, cui tot Sancti ex Dania inserti sunt, S. Ke- 
tilli nomen. omnino pratermissum, nec alibi de ge- 
stis ejus quidquam memoriz traditum reperiri, pra- 
ter lectiones, ut jam dicebam, Breviarii Sleswicensis, 
quas hic describimus. 

3 LzEcmro r. Beatus vir Domini Ketillus, ex 
illustri prosapia ortus, cum adhuc esset in setate 
tenera, coepit Deo devotus existere, veraque in- 
nocentia, et simplicitate sancta Deo hominibusque 
placere. Parentes autem ejus in confinio Randui- 
siensis oppidi habitantes in villa Wynghe, cum 
essent divites, instinctu matris, quee Deum plus 
timuit et dilexit, congruum duxerunt, filium stu- 
diis litterarum tradere, ac genuina instructum 
scientia, in ministerio Domino mancipare. Tu 
autem. LEoTIO 1r. Traditus autem hujuscemodi 
studiis, non solum in liberalibus disciplinis pro- 
fecit, verum etiam, juxta Psalmiste vocem, de 
virtute in virtutem processit; erat enim humili- 
tate przeditus, castitate praeclarus, largitate con- 
spieuus, blandus alloquio, firmus consilio, mise- 
ricordia insignis, et charitate ineffabilis; qui et 
amicos in Deo, et inimicos dilexit propter Deum. 
Tu autem. Lzcrro nr. In his ergo virtutibus pla- 
cens Deo factus est dilectus, et vivens adhuc in- 
ter peccatores, transferri ad meliorem vitam de- 
sideravit, ne forte malitia mutaret intellectum 
ejus, aut fictio deciperet animam illius; illud 
enim Dominicum diligebat attentius mandatum : 
Nisi quis renuntiaverit omnibus qus possidet, 
non potest meus ésse discipulus. Quo circa non 
tantum sua, sed seipsum disposuit pro Domino 
relinquere, nudusque crucem pro Christo baju- 
lare. Tw autem. 

4 LzcrrO 1v. Crebrescente igitur gloriosa ejus 
fama sanctitatis, que universo populo jam inno- 
tuit, ad aures venerabilis episcopi Wybergensis 
Eskilli pervenit ; eujus sanctis exhortationibus, 
dilectus Deo amicus, quod prius mente concepe- 
rat, ad effectum citius perducere disponebat : 
placita enim erat Deo anima illius, propterea 
properabat de medio iniquitatum illum educere, 
atque inter religiosos et sanctos viros collocare. 
Tu autem. LEcrIOo v. Unde factum est ut idem ve- 
nerabilis Pontifex, Spiritu sancto mediante, il- 
lum sibi alliceret, et in ecclesia majori fratribus 
sociaret, qui ibidem sub regula B. Augustini 
summa charitate congregati erant, et Regi re- 
gum Domino devoti ministrabant. Ubi primum 
magister puerorum constitutus, pueros commen- 
dabiliter instruxit, et pretiosa volumina conscri- 
psit. Attendens enim Apostolum dicentem : Qui 
non laborat, non manducat, otiosus nequaquam 
panem comedere voluit; sed miranda przwditus 
gratia, duo simul quotidie opera implevit: pue- 
ros docuit, οὐ ἃ scribendo interim manum non 
retraxit. Tu autem. Loro vt. In his ergo atque 
ceteris operibus bonis sedulus Dei servus ac de- 
votus, postquam ministerii sacerdotalis jugum, 
Spiritu sancto donante, suscepit ; non solum do- 
nis spiritualibus multiformiter repleri meruit, 


DE S. KETILLO CONFESSORE. 


sed mirandz sanctitatis gratia undique refulsit : 
episcopus vero Eskillus eum, Spiritu sancto coo- 
perante, sacerdotem consecravit. Evolutis autem 
aliquibus annis, dum in Ecclesia B. Margaretze 
horas canonicas psalleret, in eum irruentibus 
Christi inimicis, per martyrium occubuit. T'u au- 
tem, etc. 

Ὁ Si vera essent postrema ea, verba, jam non ut 
confessor solum, in hodierna acceptione, sed ut 
martyr colendus esset S. Ketillus, a qua tamen 
laurea ipsi tribuenda prorsus abstinui, quod in nul- 
lis Martyrologiis eam expressam invenerim ; ut su- 
spicari liceat, mortem, si violenta fuit, certe fidei 
aut virtutis causa illatam mon esse; nisi quis malit, 
et martyrium. et alia huc aliunde accersita : neque 
enim de tali cede vel verbum insinuütuy in toto 
Officio Lundensi, quod mihi ex impresso describi 
curavit, alias a me laudatus R. D. Prapositus 
(Provost) ad S. Genovefze Parisiis regularis cano- 
nicus, accurate monens, easdem esse lectiones in 
Lundensi, qua in Sleswicensi : illi primum insertas 
anno 1517, cum in antiquiori Missali anni 1514 
plane absit S. Ketillus ; Sleswicensis autem editio, 
ut jam patwit, pertinet ad anmum 1512. Juwverit et 
Lundensia ista. hic adnectere, quandoquidem et ipsa 
non minus historica sint, quam prafatz lectiones, 
multaque in Sancti laudem exhibeant, qua in lectio- 
nibus non continentur. Mutua omnium collatio lucis 
aliquid addet, quo Sancti etatem aliquousque explo- 
vare liceat. Notabis, in Lundensi Breviario Offi- 
cium ritui Romano magis aptatum, cum antiphonas 
novem enumeret, et totidem Tesponsoria, qua im 
iria nocturna. divisa existimo ; ubi in Sleswicensi 
mudz omnino Lectiones sez consequenter referuntur. 
A pographum reddo, prout ad me transmissum est ; 
in quo notatur Officium, non hoc die, sed sequenti 
xir Julii. 

6 Ad Vesperas, Antiphonz. I. Vir Domini pru- 
dens, meritorum luce refulgens, Przeclarus ge- 
nere morumque micans probitate, Tempore prze- 
clari fertur Nicolai regis In lucem sanctus mundi 
prodiisse Ketillus. II. Sic pius ac mundus ut ei 
quis in orbe secundus, Vir foret aut similis, in 
commissoque fidelis ; Mnam meruit Domino mul- 
tiplieare suo. III. Vir pius ac justus, verbique lu- 
cerna Ketellus, Munere multiplici meruit Domino 
famulari. IV. Clarus honestate, rutilans mira bo- 


nitate, Mitis, mansuetus, humilis, pius atque . 


modestus, Induit algentes, satiavit et esurientes. 
V. O felix Christi confessor, qui meruisti, Sie de 
terrenis largiri rebus egenis, In permansura quo 
mutares peritura, Et felix fruereris eis per secla 
futura. Hymnus. Alternatim sonent voces, et 
dulci coneordia laudum melos, Regi regum con- 
cinat Ecclesia, qui Ketillum immortali coronavit 
gloria. Cujus nutu et virtute gubernantur om- 
nia, hune electum sibi servum ante mundi tem- 
pora, precognovit admiranda illustrandum gra- 
tia. A diebus juventutis pium, castum, humilem, 
preseiebat largum, mitem, charitate praditum, 
et virtute meritorum jam inzestimabilem. Qui per 
signa adhue vivens renitebat varia, nune sub- 
jectus ad superna operatur plurima, resplendens- 
que cum'electis in perenni gloria. Trino Deo in 
personis, uni in substantia, summus honor, sum- 
ma virtus, summa sit et gloria, cujus regnum et 
potestas per zeterna sccula. Amen. Ad Magni- 
ficat, Antiphona. Magnificet Dominum vocis et 
carmine laudum, Plebs lzetabunda, clerus quoque 
voce jocunda, Athletz:e Domini recolens sacra 
festa Ketilli. Collecta. Omnipotens sempiterne 
Deus, qui es Sanctorum tuorum splendor mira- 


bilis 


quod ea aliis 
"0n. satis 
probatur, 


Breviarium 
metropolita- 
nae Lunden- 
sis 


sparsim ali- 
qua tradit 


quibus San- 
cti gesta 


paulo distin- 
ctius 


sed liberiori 
metro, 


DIE UNDECIMA JULII. 


bilis, quique hodierna die sanctum Ketillum, 
confessorem tuum zeternz beatitudinis gloria 
sublimasti, presta; ut cujus merita veneramur 
in terris, intercessionis ejus auxilio, apud tuam 
misericordiam semper muniamur in ccelis. 

7 Ad Matutinum, Invitatorium. In Sanctis Do- 
minum trinum laudemus et unum, Qui meritis 
rutilum transvexit ad astra Ketillum. .Hymnus. 
Festiva dies colitur, in qua migrasse traditur 
Christi fidelis assecla Ketillus ad ccelestia. So- 
nent ergo nunc tinnuli harmoniarum moduli, et 
collaudemus consona voce Dei magnalia. Qui 
coruscantem meritis, et virtutum prodigiis, con- 
scivit Sanetum hune saero Sanctorum contuber- 
nio. Deo Patri, etc. 

8 In primo Nocturno, Antiphona. I. Edita nobi- 
lium proles de stirpe parentum, Ut radiis sidus, 
mieuit virtute Ketillus. II. Simplex, innocuus, 
patiens et corpore castus, Igne calens Superum, 
spernit cum germine mundum. IIT. In donis 
crescens coelestibus hie adolescens, Cognitus est 
vere Domino populoque placere. Responsoria. I. 
Beatus vir Domini Ketillus ex illustri prosapia 
ortus, vitam ornavit moribus ἡ. Disciplinam ap- 
prehendens, et Domino in timore serviens, y. 
Dilexit enim Christi mandatum super aurum et 
topazium. II. Contemptis igitur parentum opi- 
bus, divitiis intendebat ccelestibus ἡ. Ut derelin- 
quens peritura, possideret permansura cum San- 
ctis in gloria. y. Ubi nec aerugo, nec tinea de- 
moliuntur, et. fures non effodiunt, nec furantur. 
III. Sub jugo religionis renitens virtutum donis * 
sacerdos est consecratus, Christi grege sublima- 
matus. y. Accipiens benedictionem a Domino, et 
misericordiam a Deo Salutari suo. 

9 In secundo Nocturno, Antiphonz. IV. Forma 
gregi factus per mores atque per actus, Quos in- 
formavit, hos verbi semine pavit. V. Christum sus- 
cipiens, Christum per membraque pascens, A 
Christo pasci meruit dape spirituali. VI. Vir san- 
ctus tribuit, Dominusque magis superaddit : Suc- 
crescunt dona, succrescit et aucta corona. Ftespon- 
soria. IV. Erat hie Dei dilectus humilitate prze- 
ditus, castitate przeclarus, largitate conspicuus, 
blandus alloquio, firmus consilio, misericordia in- 
signis ἡ, et charitate inzestimabilis. y. Dilexit enim 
ex tota virtute Deum, et proximum sicut seipsum. 
V. Cum orasset vir beatus per Crucis signacu- 
lum ἡ muniendo civitatem, repressit incendium 
x. Mirifieavit Dominus Sanctum suum et ex- 
audivit clamantem ad eum. VI. Tu vitz specu- 
lum, mundi przeclara lucerna, Nos exempla sequi 
tua" fae per dona superna ; y. Ut illuminemur per 
eum, qui illuminat omnem hominem venientem in 


hune mundum. 


10 In tertio Nocturno, Antiphonz: VII. Qui po- 
pulo Christi vivendi forma fuisti, Moribus ornari 
nos et tibi fae sociari. VIII. Ad te clamantes fa- 
mulos, veniamque precantes, Alme pater Domino 
Ketille, reconciliato. IX. Qui dono Christi virtuti- 
bus emieuisti, Hane defende tuam, pastor vene- 
rande, catervam. Responsoria, VII. Servus Dei nu- 
dulum obviam habens leprosum refovit et induit * 
sed indutus ab ipsius conspectu evanuit. y. Bea- 
tus qui intelligit super egenum et pauperem, in 
die mala liberabit eum Dominus. VIII. Viro sancto 
nocte quadam recitante homiliam per lumen in- 
lerius * quod exstinctum prius erat, accendi in 
€jJus manu visum est a fratribus. y. Mirabilis 
Deus in Sanctis suis, et gloriosus in operibus 
suis, IX. Gemma clara Confessorum, norma gre- 
gis, forma morum ἡ pro salute devotorum funde 


231 


preces famulorum. y. Non recedet memoria tua, 
et nomen tuum requiretur a generatione in ge- 
nerationem. 

11 Ad Laudes, Antiphona. Y. Ad laudem Do- 
mini cantus promantur et hymmi, Qui tribuit 
sancto virtutum dona Ketillo. IT. Qui variis re- 
nitens donis signisque refulgens, Restituit, visum 
escis, claudis quoque gressum. III. Surdos ac 
mutos et lepra commaculatos, Sanos reddebat 
et opem multis tribuebat. IV. Ergo Deum coeli 
benedicite corde fideli, Atque pium servum fa- 
cientem signa. per illum. V. Cujus erat vita mo- 
rum radio redimita, Ejus nunc opera lucent vir- 
tute referta. Hymnus. Refulget dies annua, que 
ad festa continua, quorumdam suspirantium mo- 
vet corda fidelium. Unde perdulci Domino, cana- 
mus dulei jubilo, in hae sui sanctissimi solem- 
nitate famuli; qui de verbi dulcedine gregem 
consuevit pascere, in collecto pauperum ccetu 
collegit Dominum. Nune Marthe vicem exe- 
quens, cum Maria residens, per utriusque meri- 
tum, vite mactus est premium. Laus, honor, 
etc. Ad. Benedictus, Antiphona. Exultans celebra 
melodum laude decora, Sacra patris nostri voti- 
vaque festa Ketilli, Hine quem sublatum, felicius 
et sociatum Ceetibus angelicis veneratur turba. 
fidelis. Ad secundas Vesperas, Antiphona ad Magni- 
ficat. Magni magnifice Regis bone fideque serve, 
Introgredi Christi qui gaudia promeruisti, 'Pro 
nobis ora, quo perveniamus ad illa. Zlactemus 
Lundense Officium. 

12 Facile observat lector, hac satis libere, et 
hinc inde non satis metrice, pro illius temporis ar- 
bitrio disposita esse, cujus rei exempla non pauca. in. 
Opere nostro recurrunt; quando nimirum ecclesi 
particulares, pro mero suo arbitrio Officia dispone- 
bant et ezornabant. Oratio Sleswicensis cum Lun- 
densi non omnino convenit, sic enim habet : Om- 
nipotens sempiterne Deus, qui es Sanctorum 
tuorum splendor mirabilis, quique hune diem B. 
Ketilli Confessoris tui solennitate consecrasti : 
da Ecclesie tus de tanta festivitate lzetari, ut 
apud misericordiam tuam exemplis ejus protega- 
tur et precibus. Ad temporum rationem et S. Ke- 
tilli etatem colligendam nonnihil confert prima ad 
Vesperas Antiphona superius recitata, in qua fertur 
Sanctus tempore Nicolai Regis in lucem prodi- 
isse. Etenim Danicorum ejus evi Regem, saltem 
S. Canuti. fratrum, quorum ultimus fuit Nicolaus, 
chronolggicam. seriem haud inverisimiliter ordinare 
conati sumus ad x diem Julii in Commentario pra- 
vio S 3, ex qua patet, pradictum INicolaum regem 
Erico fratri, in. Palaestinam peregrinabundo, non 
successisse ante annum. 1106 aut. 1107, circa quod 
tempus supponi potest, vivere cepisse S. Ketillum, 
qui ad seculum 1x cum Castellano reduci minime 
potest, serius in partes istas septemtrionales Evan- 
gelii luce propagata. 

13 De Sancti obitus anno ex dictis Officiis nihil 
prorsus eruitur ; at si recte sensum citati supra Pon- 
tani ezxpendimus, dum Rerum Danicarum hist. lib. 
6, pag. 281, ad annum 1188 ita scribit : Tum 
etiam KrLiANUs, Przepositus olim ecclesise Vibur- 
gensis, natus apud Cimbros Bandershusii, de- 
funetus anno wcrr, v Kalendas Octobris, a Cle- 
mente III Pontifice Romana nova avotheosi inter 
Sanctos relatus est; dum Pontanus, inquam, ita 
loquitur, non videtur de alio intelligi posse, quem 
de nostro S: Ketillo. Unde ea ipse acceperit, hacte- 
mus me latet ; non video tamen, fidem ei denegan- 
dam, nec canonixationem illam. qualemcumque, ut 
iterum. dicam, alio transferri ullo pacto posse exi- 


stimo, 


D 


hinc inde ex- 
plicantur ; 


notata. eliam 
aliquousque 
eate. 


Videtur obi- 
isse anno 
1151, 


AUCTORE 
J. B. S. 


verosimiliter 
canonicus 
regularis 

et praposi- 
tus, 


232 
stimo, cum adjuncta et circumstantiz omnes colloqui 
videantur. Ex iisdem autem Pontani verbis abunde 
gatet, recte scripsisse Martyrologos, qui Sancti obi- 
ium consignarunt v Kalendas Octobris seu xxvii 
Septembris, quos, teste laudato Praposito, secutus 
est. Greuber Canonicus Regularis Augustamus, in 
opere cui titulus : Alimenta pietatis Augustinianze 
edito 1677, ubi in Litaniis Canonic. Reg. jam di- 
cix diei adscribit S. Ketilli natalem ; ut si recte 
omnia disponere velimus, dicendum sit, hac die x1 
Julii non natalem. celebrari, sed elevationem, qua 
ab ipso Wiüburgensi episcopo, consentiente Clemente 
DP. III facta faerit anno 1188, quaque exinde 
solennior evaserit, atque in Martyrologia transierit, 
quemadmodum supra. satis ostensum. est. 

14 De Sancti canonica seu regulari et. religiosa 
professione dubitari posse non videtur, lectionibus, 
ut celera taceam, tam. diserte. asserentibus, prope- 
rasse Deum, de medio iniquitatum illum educere, 
atque inter religiosos et sanctos viros collocare ; 
δὲ vursus, Eskillum venerabilem Wüiburgensem epi- 
scopum, ipsum in ecclesia majori fratribus socias- 
se, qui ibidem sub regula B. Augustini (ut in 
pluribus ibi ecclesiis factum. existimo) summa cha- 
ritate congregati erant, et Regi regum Domino 
devote ministrabant. Quod autem subjungitur, 
primum magistrum puerorum constitutum fuisse ; 
per pueros recte, mi fallor, intelligit. Prapositus, 
ec avi istius loquendi modo, novitios seu Ordinis 
lirones, quos ipse commendabiliter instruxerit. Ad 
capituli istius regularis praposituram evectum fuisse, 
nec pradictz lectiones memorant, nec totum LLun- 
dense Officium ; verum id temere a Greveno et Pon- 
lano assertum, quis merito suspicetur, quidquid 
Sanctus junior adhwc fuisse videatur dum. diem ez- 


DE S. KETILLO CONFESSORE. 


tremum, sive naturali morte, sive ab irruentibus 
Christi inimieis per martyrium clausit. S enim 
matus est regnante Nicolao, etiamsi ad primum 
vegni annum, nativitas Sancti retrahatur, cum de- 
functus sit medio seculo xii, nempe anno MCLI, ata- 
lis quadragesimum quartum vic superavit . 

15 Paulo clarius hzc omnia patescerent, si quis 
justam seriem Episcoporum Wüburgensium in lucem 
produceret, quam. frustra quasivimus hactenus. Ex 
ea enim haberetur Eskilli praesulis etas, atque inde 
de S. Ketilli temporibus et gestis securius disputa- 
vetur.- lis disquirendis intentus, incidi in Adami 
Bremensis lib. 4, cap. 44. ubi inter alia que de 
Adalberto, mirabili in paucis antistite suo, fusius 
deducit, illud. etiam. notat, ordinatum ab eo fuisse 
primum Wiburgensem episcopum Heribertum ; quod 
paulo distinctius explicat cap. 46, ubi ait, divisa 
Ripensi parochia in quatuor episcopatus, dono 
Suein regis, in Wiborg Heribertum constitutum 
esse, evecta verosimiliter in. Cathedralem. Canoni- 
corum regularium ecclesia, haud dubie circa annum 
1065 (pro quo Pontanus scribit 1056) sexennio cir- 
citer ante Adalberti Bremensis obitum, qui contigit 
anno 1072, ut proinde. .Eskillus iste, sub quo vixit 
S. Ketillus, non procul abfuerit a. primo ejusdem 
Wiburgensis sedis E'piscopo : quz utinam ab aliquo, 
nobis feliciore, paulo uberius elucidentur ! forte et 
accedent nonnulla, quz ad Sanctum. propius perti- 
neant. Ad Vitfeldium mos remittit Pontanus in ci- 
tata. Chorographia, verum. recensio ejus vernacula 
episcopatuum. Dania, necdum ad manus nostras per- 
venit. Plura suggerant qui possunt, is utemur vel 
in hujus mensis Supplemento, vel ad. diem. xxvii 
mensis Septembris, vel quo die magis opportunum 
videbitur. 


DIES 


QU forte ali. 
unde magis 
elucescent, 


E 


DIES DUODECIMA JULII. 


SANCTI QUI IV IDUS JULII COLUNTUR. 


S. Mnason Cyprius, Christi discipulus. 
S. Hermagoras epi- 


Scopus Martyres Aquileise 
S. Fortunatus archi- | in Italia. 
diaconus 


λ 


͵ὕ 

S. Paulinus episcopus 
S. Severus presbyter 
S. Lucas diaconus 
S. Theobaldus miles 

cum sociis 
S. Haemorrhoissa nomine, ut volunt, 
Veronica, Caesareze. Philippi in Phoe- 
nem. à 
. Proclus seu Proculus 
. Hilarion seu Hilarius | Martyres. 
. Nabor Martyres Mediolani, 
Felix | et Colonie. 
. Divus seu Dius | 

Cornius sive | Martyres Cosarese 
Corninsius ( in Cappadocia. 
. Laventius 
. Paternianus episcopus confessor, Fani 
Fortune in Italia. : 


| Martyres Luce 
in Etruria. 


gu uuuuuu 


8. Paternianus episcopus confessor idem 
an alius; Bononiz in Italia. 

S. Mamas martyr Constantinopoli. 

S. Andreas miles i : 

S. Faustus MATES 

S. Menas et socii j apuc. MIICOR, 

S. Michael Malinus conf. apud Graecos. 

8S. Viventiolus episcopus confessor Lug- 
duni in Gallia. 

S. Menulfus episcopus in finibus Bitu- 
ricensium in Gallia. 

S. Ansbaldus confessor, abbas Pru- 
miensis. 

S. Uguzo martyr, in Valle Cavernia, 
apud Insubres. 

S. Joannes Gualbertus abbas confessor, 
Ordinis Vallumbrosani fundator, Pas- 

' siniani in Etruria. 

S. Leo confessor abbas monasterii Ca- 
vensis in Italia. 

B. Andreas puer a Judsis necatus, in 
Valle OEnana prope OEnipontum, in 
Tyroli. 


PR/ETERMISSI ET IN ALIOS DIES REJECTI. 


Mareianam seu Martianam eamdem in Usu- 
ardinis codicibus nonnullis bis positam aut 
transpositam pridem ibi observavimus, osten- 

* dimusque, non ad. hunc diem, sed ad 1x Ja- 
nuarii pertinere, fatente vel ipso codicis Pratensis 


vindice. Rem involvit Baronius eamdem Marcia-- 


nam semel in Mauritania Cazsariensi signando IX 
Januarii, tum vero iterum hoc die sub. positione 
Toleti; im notationibus observans, agi de eadem 
Sancta utrobique, sed primo loco natalem, altero 
- translationem indicari; idque vel ut pugnantes 
Usuardi codices componeret, vel forte ut Toleta- 
nis benigne faveret, qui Marcianam quidem ali- 
quam colunt xi Julii ex antiquo Breviario .Mo- 
&arabico, ast eam cum. Afra confundi molunt. 
Insurgit igitur Tamayus hoc die in Baronium, 
nervis omnibus contendens, aliam esse Africanam 


Tomus nu Julii. 


α Toletana ; sed. levibus plane οἱ stramineis ar- 
gumentis, qua viz appellari, nedum refutati me- 
reantur; quidquid ibi nubem testium adducat, 
quos im apocryphorum. classem. Lusitani pridem 
relegarunt, eruditos omnes prudenter secuti. Ad- 
jungit porro Acta, suo modo exornata, de Calsia, 
uxore C. Atilii, seu Catelli, ut ipsum vocant Acta 
nostra ad xxur Mai, ubi de S. Quiteria, S. 
JMartianz sorore, quz amba cum septem aliis so- 
vOribus, uno partw edite sint, a barbara matre 
necari jusse, ab alis mutricibus educate, qua 
demum omnes vario martyrii genere coronatz 
sint. Acta illa jam merito vejecerunt Majores ,no- 
stri, cum mulla prorsus fide aut auctoritate ni- 
tantur, atque ita. fabulam. redoleant, ut non vi- 
deam, quo pacto a viris vel minimum cordatis 
tolerari tamdiu. potuerint. Acriter ipsa exagitat 


35 Nicolaus 


234 PRZETERMISSI. 


INicolaus Antonius in tomo Ms. variarum obser- 
vationum, a se relicto, ex quo Matriti multa de- 
scripsit socius moster Guillelmus Cuperus anno 
1722, quae usui esse poterunt in Supplemento 
Januarü. Exc brevi specimine, quo Acta Àfri- 
cana cum. Toletanis confert, mentem ejus satis 
intelliges. Qui potis est, inquit, conspirasse 
omnino utriusque passionis momenta, ita ut 
inter se ne tantillum differrent? Credat id Bi- 
varius, qui Dextro Julianoque omnia credit; 
Tamayusve, cui nusquam non Halus suus 
alexiaecus, in desperata quaque causa, pre- 
senti auxilio opitulatur; quemadmodum hic 
facit putido epigrammate, inter manus novo- 
rum fabulatorum avibus infaustis nato, ut 
prestigiis suis male cautos deciperet. Ad 
unam itaque eamdemque Marcianam referenda 
esse omnia contra Rodericum de Cunha, aliosque 
aliter sententies, prudentissime censet Antonius ; 
idque ex ipsis etium Toletanis Breviarüis seu Ka- 
lendariis, ad annum usque 1647 editis, in quibus 
de patria Toletana altum siletur, ut fusius de- 
monstrabitur die, quo controversia, tota, de integro 
examinari poterit IX Januarii 
S. Przjecti episcopi et martyris translatio notatur 
hoc die in Supplemento Saussayi. Tu vide que 
de eo ejusque sociis dicta. sunt xxv Januarii. 
S. Agatham virginem Siculam, hoc die in Hiero- 
mymianis, nescio qua causa, vepetitam, mon aliam 
esse a. celeberrima Catanensium Patrona, quid- 
quid dubitatum sit hactenus a. P'lorentinio et aliis, 
mihi satis certum videtur : neque, si diversa es- 
set, plus de ipsa dici posset, quam jam disputa- 
tum sit aliis locis, mavime a Majoribus nostrfs 
ad diem natalem v Februarii. 
S. Eleuchadium episcopum et confessorem, ut S. 
Apollinaris discipulum, hoc die, more suo trans- 
posuit Florariwum sanctorum. Ms. Colitur, et de 
60 actum. est xiv Februarii. 
S. Honesti capitis ostensio Tolose in S. Saturnini 
hoc die fieri solita tamquam. solennitas sing ularis 
notatur hoc die a Saussayo, ubi Sanctum facit 
presbyterum confessorem, cum potius Martyr 
fuerit, de quo actum est xv1 Februarii. 
S. Cleti Papz hoc die meminit Grevenus, nonnulla 
miscens qua in Auctariis ad. Usuardum explicui- 
mus; sed que ad ipsum spectant discussa jam. 
sunt die XXV Aprilis. 
S. Ratberti Paschasii, alios Paschasii Ratberti 
elevatio et translatio , ut Corbeiz in. Ambianis 
facta celebratur à, Saussayo in Supplemento pag. 
1144. Verum eas qualescumque solennitates re- 
jicere solemus ad. proprios natales. De hoc igitur 
vide ad diem XXVI ÁAprilis. 
S. Epiphanz, que apud Leontinos sub Diocletia- 
no Imperatore et Tertyllo preside uberibus 
preecisis reddidit spiritum Aoc die meminit Mar- 
tyrologiun. Romanum, nulla α Baronio indicata 
ratione cur ipsam hic signet. In Mavtyrologio 
Siculo nostri Cajetani refertur, quando apud 
Leontinos colitur 12. Maii, quo die in. Actis no- 
Stris remissa ad 10 Mai, ubi cum Actis SS. 
Alphii, Philadephi, Cyrini, et plurimorum alio- 
rum tota S. Epiphanz historia expenditur, ut 
nihil hic dicendum supersit. Vide igitur ad. di- 
ctam diem x Maii. 
S. Acti, Attonis seu Atthonis episcopi Pistoriensis 
inventio, notata est hoc die a Wione, Menardo, 
Ferrario, et aliis ; sed de ipso, iisque omnibus qua 
ad ipsum spectant, actum est die natali xx1: Maii. 
S. Theobaldus eremita nescio cur hoc die referatur 
in Breviario Lingonensi anni 1604 ; nisi quod 


coli non possit proprio natali die, S. Pauli Apo- 
stoli festivitate impedito. Nos ipsum ad proprium 
natalem diem signavimus xxx Junii. 


SS. Savini et Cypriani festivitatem hoc die recoli 


in monasterio Casz Dei a Saussayo in. Supple- 
mento, diximus die precedenti, de quibus nihil hic 
dicendum superest. Vide xi Julii. 


S. Pius Papa male alicubi hoc die notatus est; vide 


pridie x1 Julii. 


xLvi Martyres apud Antiochiam sub Juliano Cce- 


sare a preside Alexandro capitali sententia 
perempti dicuntur in codicibus Usuardinis, quos 
Florentinos vocavimus, sicut legitur, inquiunt, 
in gestis sanctorum Martyrum Quirici et Julit- 
te. De his jam actum est ad xv1 Junii, ubi vide 
quid de Actis illis censendum. sit. Commentario 
pravio S. 1, ubi non solum. ΧΕΙ, sed. ccccxr1iv 
Martyres anmumerati sunt. Sed quidquid de illis 
sit, huc certe non spectant, nec in ullo alio Mar- 
tyrologio hoc die consignatos invenimus. 


S. Maximi martyris Brivie in ecclesia S. Afra, 


qui sub Aureliano prefecto pro Christi amore 
animam posuerit, meminit hoc die Martyrolo- 
gium sancta Brixianz ecclesie Bernardini Fay- 
ni, qui in annotatione addit, ex prisca et nobili 
Brixiana Ugoniorum familia ortum; et anno 
nescis SS. Faustini et Jovite sub Adriano 1m- 
peratore passum, anno 122. Ita ille citans solita 
sua monumenta et populares scriptores, ez quo- 
vum fide aut auctoritate necdum audemus Mazi- 
qvum illum. in Sanctorum album recipere. Quid 
de tabulis S. Afra censeamus, jam satis alibi di- 
ctum est. 


Bertam, alias Bertradam, Pipini brevis, primi ex 


Carlovingicis Francorum Regis uxorem, Magni 
Caroli matrem, ut matronam illustrem, imo pra- 
claris virtutibus praditam. meritis encomiis pra- 
dicari probe novimus ; ad Sanctorum honores pu- 
blico aut privato saliem. alicubi cultu elevatam, 
doceri cupimus. Obiisse dicitur anno poco. 


S. Vincentii Martyris memoriam inter auctaria 


Usuardina retulit Grevenus, nullo prorsus addi- 
to charactere dictinctivo ; qua ratione plures con- 
fusiones inductas, sapius observavimus , qua in 
Florario Sanctorum Ms. aliisque id genus col- 
lectionibus nom minus frequenter occurrunt. In 
isto hodie legitur, uti et in. Germanico Canisii : 
In Pompeia civitate, S. Vincentii martyris, 
qua eque quidquam significant. Accedit Molanus 
in suis additionibus, qui sive ex Adone Ms. S. 
Laurentii Leodii, sive aliunde, citatis jam Flo- 
varii verbis superaddidit: cujus passio habetur. 
Quaro civitatem Pompeiam, qualis preter Lau- 
dem (vulgo Lodi im. Insubribus) nulla. mihi nota 
est; sed talem Sanctum ibi non reperit Ferra- 
rius : quero alibi Vincentium Pompeianum ; sed 
pari successu: quaro passionem; sed mulla us- 
quam exstat, qua tali martyri Vincentio, ut ὦ 
pluribus aliis distincto, competere possit. Ad quem 
igitur S. Vincentium, inter tot, qui solo primo 
semestri nostro referuntur, aut. postmodum refe- 
rendi sunt, ea. pertineant, fateor me ignorare hac- 
tenus : utrum. quid lucis aliunde accessurum sit, 
tempus docebit. 


S. Dagilam, ut matronam illustrissimam et mar- 


iyrem sub Hunnerico rege Ariano fustibus et 
flagellis erudeliter mactatam hoc die Ggnzco 
suo inseruit Arturus. Plura addit in annotatis, 
qua licet negare non ausim, at Sanctos sola. ejus 
auctoritate declaratos necdum admitto. 


Bartholomsus Cartusianus, Prior Ruremunden- 


sis, Colonia vita functus anno 1444, longo elogio, 


sed 


B 


DIE DUODECIMA JULII. 


235 


sed solo venerabilis titulo honoratur hoc die a — Desiderius conversus Clarzvallensis, qui missus in 


Rayssio, ez Chronico Cartusianorum. .Dorlandi 
atque ez. Cartusiana. bibliotheca ; qua hic obiter 
indicasse sit satis. ^ 


Magdunus nescio quis, ut Christi discipulus Me- 


F 


H 


diolanensibus hoc die adscribitur α Greveno, et 
ipsum sequente Canisio. Ast quomodocumque pri- 
mam syllabam flectas, etiam. vocales quinque de- 
currendo, tale nomen apud Ferrarium non inve- 
mies, neque ego alibi reperire hactenus potui, nisi 
Magdunum oppidum in Sancti nomen transierit. 
ortunati apud Treverim episcopi et martyris 
annuntiatio est Florarii Sanctorum Ms. in nullo 
alio Martyrologio hactenus reperta. Am ec tali 
fonte in. Catalogum. Episcoporum | Trevirensium 
transierit, nescio; certe decimum sextum locum 
in Masenii elencho occupat, sed absque ullo San- 
cti titulo, quem nos ei ea isto solo codice asserere 
non audemus. 
ilarion martyr in Carmelo postremus notatur in 
Acie bene ordinata P. Philippi Visitantini typis 
edita; sed absque annotatione Ms., quales ferme 
aliis Sanctis addidit ; ego istum Hilarionem, ut a 
reliquis synonymis distinctum, necdum novi. 


S. Biabailum (Gallice Balley) monachum, S. Win- 


waloci discipulum apud F'agum (le Fou) diece- 
sis Corisopitensis in Britannia Armorica primus 
in lucem produait curiosus Sanctorum investigator 
Castellanus in Martyrologio universali ; cujus au- 
cloritati, seu testimonio de cultu utut plurimum 
deferamus, cum tamen in nullis aliis tabulis Bri- 
tannicis tale Sancti nomen invenerimus, nec apud 
Saussayum nec apud Albertum le Grand, neque 
de ipso, prater jam. dicta, quidquam sciamus : 
sufficere censemus, ejus memoriam hic tantisper 
collocasse, donec lucis plusculum aliunde mobis 
accesserit. 


Athanasius Clysma in ZEgypto episcopus ab eodem 


Castellano signatus est, haud dubie ex Fastis Co- 
pticis Jobi Ludolfi acceptus, quibus ipse aque ac 
bene meritus magister noster Papebrochius ni- 
mium tribuisse videntur ; nobis non apparet hacte- 
mus, satis tutum ec corruptis ejusmodi fontibus hau- 
vire, nisi Gracorum saltem Menologiis, Menzis 
aut Synazariis conformes inveniantur. 


Maria in Anglia, soror Mechtildis invenitur in ad- 


ditionibus Mss. Cartusiz Bruxellensis ad. Greve- 
mum, quibus magna fides habenda mon est, nisi 
alia auctoritate fulciantur. Puto indicari cele- 
briorem illam. Mechtildem | Scoticam, de qua in 
Pratermissis actum est 12. Aprilis: utrum soro- 
vem ea habuerit, cui magis quam ipsi concessi sint 
Sanctorum honores, necdum mihi compertum est ; 
certe id non evincent citata additiones, quas modo 
habemus cum ipso Greveni exemplari, cui adscri- 
piae sunt. 


Lambertus wt sextus abbas Cisterciensis ef beatus 


hoc die obiisse dicitur in Kalendario Divione im- 
presso. Elogium concinnavit Henriquez ; sed lon- 
giori oratione ipsum ornat Chalemotus. Saussayus 
Joannem vocat; sic tamem ut adjuncta probent 
de Lamberto ipsum agere voluisse, cui non alium 
apposuit titulum, quam pi:e memorie, tametsi in 
jam dicto Kalendario inter Beatos consignetur. 
Negat Henriquez sextum abbatem Cistercii fuisse, 
citans versiculos non satis complos ez Dunensi Ms. : 


Septimus successit toto venerandus in orbe, 
Nomine Lambertus, redolenti plenus odore. 


Utcumque ea sint, necdum nobis videtur Sanctis 
Beatisve, publico cultu donatis annumerari posse. 


Lusitaniam , ad erectionem cenobii Alcobaciz 
summa diligentia laboraverit, et non semel Tapi- 
dissimum fluvium. sicco vestigio, cappa. sua pro 
mavigio utens, transierit, aliisque virtutibus et 
miraculis claruerit, secundo. loco refertur inter 
Ordinis Beatos ab Henriquez, sequente eum. 
Chalemoto; verum et hic desiderantur certa cultus 
indicia. 


Abbas et monachi coenobii Novzevallis in Suecia, 


in aquas demersi et ab hostibus Ecclesie crudeliter 
interempti, referuntur ab eodem Henriquez, a. 
Chalemoto, saltem hoc die pratermissi. 


Joannem Charlierum, cognomento de Gerson, theo- 


logum suo zevo przecipuum, Parisiensisque ec- 
clesi:, ac Universitatis Cancellarium, venera- 
bilis memoria hoc die appellat Saussayus, longius 
ei elogium. texmens, cum titulo, non Sancti aut 
beati, sed Doctoris Christianissimi. Alia neces- 
saria novimus ut Sanctorum Catalogo adscribatur. 
Vide de eo.Raynaudum in Mantissa ad Indiculum 
Sanctorum. Lugdunensium & pag. 448. Obüt, 
teste eodem  Raynaudo, hoc die xu Julii an- 
n0 MODXXIX. 


Joannem abbatem Elnonensem et Blandiniensem, 


S. Amandi discipulum, ut Sanctorum familia- 
ritate et imitatione, et przclaris sancte vitze 
testimoniis conspicuum , in Martyrologii sui 
textu. collocavit Saussayus ; sed nullum vestigium 
adducit cultus ei umquam exhibiti, cujus defectu 
inter Pratermissos a. Majoribus nostris relatus 
est ez Sandero ad diem '1 Martii ; neque ex eo 
tempore suggestum est aliquid, quo exhibita ei 
umquam. veneratio probaretur. 


Translatio solennissima plurimarum sacrarum reli- 


quiarum a diversissimis Sanctis A postolis, Mar- 
tyribus, confessoribus, et Virginibus hoc die ad 
templum Domus Professze Societatis Jesu Genuz 
facta notatur a Bollando ; qui octo chartz facies 
implevit emumeründis solis Sanctorum istorum 
nominibus et reliquiarum partibus. Ipsam illam 
translationem seu in undecim altaribus, ad id 
praparatis depositionem insigni vernacula oratio- 
ne celebravit honoravitque Illustrissimus Paulus 
Aresius Dertonensis episcopus, quam. habemus 
typis editam, eo quo res contigit anno 1643 ad 
totas ferme quatuor et viginti paginas extensam. 
Longum istum. Catalogum aut panegyrim hic at- 
texere, non putavi opere pretium, cum orationis 
argumentum facile intelligatur, singulz vero re- 
liquie ad proprios Sanctorum festos dies opportu- 
nius referri posse videantur. 

Nazarius de Lieth, qui scandit ad angelorum 
consortium, in ommi ceetu celebris, uf inquit 
"Engussius. Gormanus legit: Nasan alienus a 
crimine. JVomina patria: Hibernica sic Latine 
reddita sunt, ut ez. varia inflexione facile multi- 
plicentur. Hzc ez Sirini compilatione, qua nul- 
lum diem vacuum relinquit. 

Recurrit alter Colmanus cum addito de Brucais. 

Item Ultanus mundus de Corcagia. 


Joannes Neapolitanus Diaconus et mar- 


tyr in Syria referun- 


Anonymus confessor Nozoreti in Se- |tur ab 
quanis | Arturo, 
Barnabas a Pistorio confessor Romae cum titu- 
Bartholomsus de Aranda confessor ) o beati; 

Zamorra et ultima 
Franciscus de Constantina Belvisii in. | rursus in. 
territorio Placentino Hispaniz Gynaceo. 


Lucida virgo tertiaria, Fulgini in Um-. | 


bria 


Mattho»us 


236 PRAETERMISSI. 


A Mattheus Citrarius ejusdem Ordinis sacerdos.e 
provincia Calabriz, aliunde nobis suggestus est, 
ut vir vita integerrima, qui sanus omnibus ap- 
garens, & Guardiano suo extremis Ecclesie Sa- 
cramentis muniri postulaverit, horam. exitus sui 
gradicens, qua audita pie obierit amno 1300, 
hac vel sequenti die, ut. notant diversa littera ; 
vellem aque constaret de religioso cultu ipsi exhi- 
beri solito. 

S. Sil: martyris meminit hoc die Felicius, tam- 
quam discipuli S. Pauli, aut unius e 12: quem 
aliqui, inquit, in pace mortuum volunt sub 
Nerone, alii aliter sentiunt. Male hic Silam 
collocavit Felicius, qui nempe spectat ad diem 
sequentem. xir: Julii. 

S. Anacletum Papam hoc die mortuum volunt Gre- 
venus οἱ Canisii Germanicum, die vero. crastina 
sepultum. Nos cum. Usuardo de ipso agemus die 
sequenti xii Julii. 

S. Bonaventura episcopus Cardinalis a Florario 
Sanctorum Ms. male signatur hoc die, notissimus 
est ejus natalis, quo et de eo agemus ᾿ xiv Julii. 

Donevaldus, alias Donaldus cum novem filiabus 

B ec Lesleo, Boetio et Regio Kalendario Sanctis 
hoc die adscribitur α Camerario in. Menologio 
Scotico. Vitam, inquit, cum filiabus sanctissi- 
mam transegit in solitudine Ogiloy; ipso au- 
tem defuncto, Abernathi monasteriumingressae 
sunt. Agit de iisdem Dempsterus ad diem 15 Ju- 
lii, at vereor ut utriusque auctoritas horum om- 
nium cultum evincat. Si quid lucis accedat, plura 
dicemus ad dictum diem xy Julii. 

S. Euroniz virginis commemoratio in territorio 
Trecensi hoc die signatur ab Arturo Ginzceo, 
quam et Aproniam vocari ait, Gallice sainte 
Eure, vultque hoc ipso die coli in. Breviario Tre- 
censi. Quidquid ejus sit, alios potius sequemur, 
eamque à S. Apro fratre, Tullensi episcopo dis- 
linguemus xy Julii. 

S. Wilgefortis Virgo et Martyr variis diebus in 

Belgio et alibi colitur, atque in Ms. aliquo Ultra- 

jectino Vitae ejus qualiscumque, passa dicitur hoc 

die 12 mensis Julii propter fidem Domini no- 
stri Jesu Christi; addens apud quosdam servari 
diem 20 mensis Julii : recte, cum ea sit rece- 
ptissima ejus festivitas, signata etiam in Martyro- 
logio Romano, cum quo de ea agemus | xx Julii. 
. Walthenum abbatem Mailrosiensem non novit 
Camerarius in. Menologio Scotico ; ast ejus vices 
abunde supplevit Dempsterus, annuntiationes ejus 
non semel repetens. Hoc die sic de eo loquitur : 
Mailrosi:e, elevatio sanctissimi abbatis Wal- 
theni, eujus hortatu S. David rex frater mo- 
nasteria fundarat, ut et frater alius Simon 
comes Albzemerle duo monasteria Northamp- 
toni: in Anglia erexerat, et nepos Henricus 
Comes Huntindoniensis, ad augendum divinum 
cultum animum adjecit. Hac ibi; quibus denuo 
ad 9 Augusti additur : In Mailros, Waltheni 
abbatis elevatio : ut geminam fuisse intelligas. 
Ewmdem ante notaverat 22. Maii, quo die inter 
Pretermissos de eo egit Henschenius, ipsum re- 
mittens ad diem 1I Augusti. 


ua 


"Theodorz virginis hoc die scribit auctor Florarii 
Ms. sape solitus Sanctos confundere et geminare. 
Cum S. Willehado ad x hujus conjunaerat 'Theo- 
doram electam Alexandrinam. Grevenus Theo- 
doram religiosam feminam suggerit, que apud 
Canisium ipsissima est Alexandrina, remittenda 
omnino ad. diem ad. quem superius Electam re- 
misimus, et modo etiam. hanc virginem qualem- 
cumque (donec melius doceamur) referendam 
censemus x1 Septembris. 


B. Haduigis regina, tamquam hoc die piissime de- 


functa anno 1399, refertur ab Arturo in. Gynz- 
ceo ; nos Kalendarium et Martyrologium Roma- 
mum sequimur, in quo obdormivisse dicitur Idibus ; 
colitur autem xvII Octobris. 


Mononis Martyris, tamquam S. Remacli episcopi et 


confessoris discipuli memoria agitur in solo Flo- 
vario Sanctorum Ms. hoc die, quo verum quidem 
Sanctum producit, sed pro mero suo arbitrio ibi 
collocat; cum in pluribus auctariis Usuardinis, in 
MMolani Indiculo et Castellano signetur eo die, quo 
de ipso, ex ordine, agemus xvii Octobris. 


Sponsa virgo et martyr e numero sociarum B. 


Ursulz signatur hoc die α solo Chalemoto in. c- 
nobio - sanctimonialium abbatie Libere in Gallia 
Belgica seu Picardia et diecesi Noviomensi. At 
sive Sponsa proprium. nomen sit sive genericum 
ad Virgines omnes Ursulanas spectans, de ea cum 
celeris agetur ad earum natalem | xx1 Octobris 


S. Luanus abbas, de cujus sanctitate agitur in 


Vita S. Malachic episcopi : verba sunt Arnoldi 
Wion in appendice ad Martyrologium monasticum 
Benedictinum, continente nonnullos Sanctos, quo- 
vum dies natalitii ignorantur aut nullos habent in. 
Ecclesia natales. Hinc certatim ab Hibernis ac- 
ceptus est, et Martyrologio Anglico etiam insertus 
hoc die xu Julii, atque item a Ferrario, his solis 
auctoritatibus fulto. Obiisse dicitur. circa annum 
1140; at quo die nusquam proditur, ut pro mero 
libitu hunc diem in Martyrologio citato et Hi- 
bernicis tabulis occupet. Cultum habeat nec ne 
hic nom disputo, huc non. spectare, certum. est ; 
cum vero ves ejus geste ex Vita S. Malachie 
accipienda sint, multo opportunius de ipso age- 
tur eo die quo S. Malachiz Acta, ex professo, 
illustrabantur ir Novembris. 


S. Vulsinum (Gallice Gouffin), aliis hactenus in- 


cognitum , e tenebris eruit magnus Sanctorum 
vefossor, eo titulo sepe a mobis laudatus Castel- 
lanus in. Martyrologio suo universali ; cujus cor- 
pus asservari ait Cellis S. Eusitii (Saint Ysis) 
in Biturigibus. Frustra alibà memoriam ejus aut 
notitiam. quesiveris, cum vel ipsum Saussayum 
latuerit, eque ac Catharinum in. Sanctuario Bi- 
turicensi. Nomen referunt S. Eusitii Acta, apud 
Labbeum tomo 2 Bibliothece Ms. a pag. 371, 
ad ΧΧΥΠ Novembris illustranda. Cum igitur 
prater paucula, ibi velata nihil praterea de sancto 
isto Vulsino proditum. sit, aliunde vero necdum 
constet, hunc potius quam. alterum. diem. cultui 
ejus destinatum ; possint. autem. alicunde alia de 
ipso erui, visum. est eum vemittere ad diem. quo 
S. Eusitius colitur xxvii Novembris. 


DE 


SECULO I. 


Qua de San- 
ctorum dis- 
linclione et 
qualitate 


B 


ab Hensche- 
nio asserta 
Sunt, 


contra, Tille- 
montium. 
propugnan- 
tur, 


DIE DUODECIMA JULII. 


291 


DE S. INASONE CYPRIO 


ANTIQUO CHRISTI DISCIPULO. 


SYLLOGE HISTORIGO-CRITIGA. 


e Sanctis quatuor, in duos sepe confusis ab 
Henschenio et Papebrochio actum est xxv 

Junii, ubi recte distinctos existimamus 
Sosipatrum a Sopatro, Jasonem ὦ Mna- 

sone ; sic ut Sosipater et Jason dicendi sint discipuli 
et cognati S. Pauli Apostoli, Sopater vero Pyr- 
rhi, Bercensis, saltem certo Mnason, discipuli 
Christi ; quidquid demum turbaverint Martyrologia,, 
Sopatrum. cum. Sosipatro, Jasonem cum. Mnasone 
confundentia, ut pluribus jam dicto die explicatum 
est. Quod si Tillemontius tomum quintum. Junii, 
ubi ista habentur, vidisset, procul dubio a nonnullis 
abstinuisset, qua tomo 1, nota 24 in S. Paulum, 
ag. 553 non satis accurate disseruit ; praeterquam 
quod aliqua Henschenio tribuat, quz ab ipso dicta 
mon sunt, à quibus, propter argumenti a[finitatem , 
brevem. hanc syllogen inchoandam. duximus. Sic ibi 
loquitur : Bollandus (ita passim Bollandianos om- 
nes indigitat) asserit, Grzecos Jasonem et Sosipa- 
irum annumerare Lxx discipulis, quod ego, in- 
quit,non reperio in Menologio Grzeco Veneto, 
neque in Canisiano ; Menzea vero eos aperte fa- 
ciunt discipulos Pauli, atque ex Actis Apostolo- 
rum satis patet, recte hzc ibi definita esse. Citat 
porro ad marginem Opusnostrum xxvii Aprilis pag. 
547, nempe in elencho Pratermissorum istius diei. 

2 Dormitavit eo loco Tillemontius, nam qua ibi 
ab Henschenio dicuntur, certa sunt, ut. ez ejus ver- 
bis manifeste intelliges ; nec est exacta citatio, sic 
enim habet : SS. Jason et Sosipater Apostoli ex 
Lxx memorantur in Ms. Greco Synaxario Pari- 
siensi Collegii Claromontani ; item in Mensis 
Cardinalis Mazarini et aliis Mss., quorum apud 
nos major, quam usquam alibi copia. Satis patet 
orationis diversitas : frustra quasivit. Tillemontius 
in Graecis Menologüs aut Menaiüs excusis, qua 
Henschenius in. Mss. se reperisse diserte ibi pro- 
nuntiat. T'extus ipsos referrem, si esset opera pre- 
lium, aut res ipsa. jam mon satis pateret ex iis qua 
ipse postmodum ad. jam dictum diem xxv Junii ac- 
curatius discussit. Neque vera sunt qua sub articuli 
citati finem adjunxit idem Tillemontius, in. hac 
verba : Itaque dicendum est, Grzecos non hono- 
rare nisi S. Jasonem et Latinos Mnasonem sub 
falso Jasonis nomine. Poterat etiam dicere, sub 
falso Nasonis nomine, quod. hic paulo pluribus 0s- 
tensurus sum ; at [alsum est, Grzecos non honorare 
nisl S. Jasonem, cum in jam dictis: Mss. nostris 
etiam. expressus reperiatur S. Mnason. Id primum 
ecequar, inde ad. Latinos gradum facturus. 

3 In Menzis Mss. bibliothecae Ambrosianz, non 
quidem ad xxvn aut. xxx Aprilis, neque ad. XXv 
Junii aut ad hunc diem, sed ad x1x. Octobris sic le- 
gitur ; λθλησις τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Μνάσονος 
ETLORGTIOU Κύπρου; οἱ additur nomen Modesti καὶ 
Μοδέστου absque titulo, qui paulo distinctius evpli- 
catur in Synaxavio Claromontano, ubi ad pradi- 


ctum diem x1x Octobris jam dictis verbis adjungitur 
S. Modesti dignitas ἐπισκόπου Ἱεροσολύμων ; qui 
iidem alibi quoque eodem. die simul annuntiantur, 
licet festivitatis οἱ conjunctionis causam. hactenus 
ignorem, neque magis exploratum habeam, unde 
Graci isti Menaorum amplificatores Cypri episco- 
pum fuisse S. Mnasonem uspiam vepererint, aut 
cur S. Modestum, Zachariz captivi diw vicarium, 
anno 634 mortuum, qui a Latinis xvi. Decembris 
colitur, eo die reponant. Utcumque id acciderit, ad 
vem. nostram. satis est, ostendisse, S. Mnasonem 
Gracis non fuisse plane incognitum. Sed hoc Tille- 
montio condonandwm, qui nulla, uti opinor, Graca. 
Menologia aut Menaa in. fonte consuluit, prater ea. 
qua superius citavit, typis publicis Venetiis aut apud 
Canisium vulgata. Jam in.Fastis Latinis S. Mna- 
sonem nostrum deformatum investigemus, quem 
mullum Martyrologium, quod. sciam, vecte expressit. 

4 In codicibus Hieronymianis frustra, quaretur 
Mnasonis nomen ; neque sanctos Jasonem. et Sosi- 
patrum, S. Pauli discipulos, ibidem signatos inve- 
nies. Nam qui ita istic appellantur, Martyres sunt 
solo nomine moti, et classibus majoribus immicti, 
qui cum prioribus illis nullam prorsus habere pos- 
sunt affinitatem ; qualis etiam Jason in Usuardo 
occurrit ad. xxx diem Decembris, frater Mauri, filius 
Claudii et Hilariz, qui omnes ex Romano parvo per 
Adonem accepti sunt. Nec magis notus est S. Mna- 
son apud Bedam, Florum, Rabanum et Wandel- 
bertum, quibus Romanum parvum videre numquam 
contigit. Quod tricis plurimis et implezis quastio- 
nibus olim ansam frequentissime prabwuit, satis. [e- 
liciter explanatum credimus tota. praefatione Usuar- 
dina, quodque huc proprie spectat, notanter cap. 2, 
art. 4, num. 144, ubi observatum et probatum est, 
mullum Latinum. Martyrologium meminisse plero- 
rumque aut Christi Servatoris aut δ΄. Pauli disci- 
pulorum. ante auctorem jam. laudati Romani parvi, 
a quo sua mutuatus est Ado, ab hoc. Usuardus, et 
ex iis demum universa recentiorum progenies. Quod 
autem ad S. Mnasonem attinet, id infeliciter acci- 
dit, ut vel auctor ipse (quod viz in animum induco) 
aut potius amanuensis aliquis nomen ejus contorse- 
vit, sic ut Martyrologii istius descriptor Ado in Ms. 
suo Ravennensi pro Mnasone legerit Nasonem, at- 
que ita annuntiatio formata fuerit : Apud Cyprum, 
Nasonis antiqui Christi discipuli. 

5 Neque id dubium cuiquam videri potest, cum 
in omnibus Adonis, tum editis tum Mss. exempla- 
ribus eadem constanter servetur lectio, ad quam nota- 
vit. Rosweydus, substituendwm esse Jasonis vel Mna- 
sonis ex Actuum cap. 21. Verum, quod ejus venia di- 
ctum sit, advertere facile potuit Jasonem nusquam 
Cyprium, nusquam antiquum discipulum appellari, 
utpote qui diversus plane. ab eo sit, civis. TThessalo- 
nicensis, Pauli discipulus, et ut ipse scribit, cogna- 
tus; de quo rursus vide qua dicta sunt ad xxv Ju- 
nii. Advertere, inquam, potuit. Rosweydus, Mna- 
sonem Cyprium cum Jasone nequaquam confun- 
dendum, cum characteres omnes a Romano parvo 
expressi, ita. Mnasoni ez Act. 21 proprii sint, ut 
nulli alteri prorsus conveniant. Rotunde igitur scri- 


bendum 


JOBS 


Ex corrupta 
lectione Ro- 
mani parvi. 


pro Mnasonis 
in Martyro- 
logiis est Na- 
sonis, 


AUCTORE 


J. B. S, 


quod per Ja- 
sonis male 
correctum 
est. 


C 


SUB NERONE. 


Cultus san- 
ctorum Mar- 
tyrum z4qui- 
leia 


€x antiquis 
Martyrolo- 
giis 


238 


bendum erat, per Nasonem, male confictum nomen, 
Sanctum istum. omnino intelligi, de quo hec. sunt 
loco citato Actorum verba : Venerunt autem et ex 
discipulis a. Czesarea nobiseum, adducentes se- 
cum, apud quem hospitaremur, Mnasonem quem- 
dam Cyprium, antiquum diseipulum. JE hoc loco 
acceptos esse. singulos Romani parvi apices, mihi 
quidem, ex diuturno libelli istius usu, indubitatum. 
est, quod tantisper etiam indicavi in observatione 
Usuardina ad. hunc diem. Neque mirandum, quod 
Mnaso in Cypro collocatus. fuerit, quamvis verosi- 
milius ibi mortuus mon sit; nam satis fuit hujus 
Martyrologii auctori legisse, quod. Cyprius genere 
fuerit, ut inde positionem. eruerit; qui de cetero 
plerisque Sanctis suis dies pro arbitrio adaptavit. 

6 Ne hic longa serie Martyrologia enumerem in 
quibus omnibus constantissime legitur Nasonis, suf- 
ficiat. semel dixisse, per Adonem, Usuardum atque 
ANotkerum in posteros omnes transfusum esse, apud 
quos restituendum. sancti- nostri Mnasonis momen, 
non Jasonis, ut in Romano hodierno fecit Baronius, 


DE SS. HERMAGORA EPISCOPO ET FORTUNATO MARTYRIBUS. 


multa in motis memorans, qua, rebus jam melius 
eaplicatis, admitti omnino non possunt. Haud equi- 
dem existimaverim, Baronio in hac parte pralucisse 
Molanum, cujus, ni fallor, solam primam editionem 
vidit, optimam illam et probatissimam, in qua purior 
est. Usuardi textus, in posterioribus sape corruptus. 
Sed alios habuit, qui eam viam sternerent, Mauro- 
lycum. prasertim, Felicium et Galesinium, quem. 
postremum. tamen secutus nom est im adjungendo 
Jasoni suo Cyprio titulo Episcopi, qui nescio unde 
a Galesinio acceptus sit, non magis quam unde F'e- 
licio constiterit, Sanctum ipsum in Cyprio extremum 
diem clausisse. Neque vero curanda hic sunt qua 
alii fortasse pro suo quique ingenio repererunt, ut 
dubia dubiis aliis et xeque incertis involverent, ubi 
rem nude consideranti evidens apparere debet propo- 
sita. hic a nobis, de deformato S. Mnasonis nomine 
assertio. Id postremum. fateri cogimur, de Sancti 
gestis aut virtutibus nihil memoria proditum esse, 
saltem quod fide digmum sit, prater paucula. illa, 
qua ex Actibus Apostolorum jam recitata sunt. 


DE S. HERMAGORA EPISCOPO 


ET FORTUNATO ARCHIDIACONO MARTYRIBUS. 


AQUILEIZE 


GOMMENTARIUS PIJEVIUS. 


Cultus, hymnus, elogium; unusne an 
duo Fortunati Aquileie; Acta; transla- 
tio Martyrum. 


quileia, ad mare Adriaticum in provincia 
Forajuliensi inter fluvios Alsam et Nati- 
sonem cum. T'urro sita, antiqua olim Pa- 
- iriarcharum. sedes, et mominis splendore 
mec mon insigni emporio pra ceteris Italie urbibus 
memorabilis, alleraque Roma dicta; at varias dein- 
de vastationum. vicissitudines emperta, tandemque ad 
ignobilitatem et solitudinem redacta, documento est, 
quam mihil sub sole e rebus humanis sit stabile ac 
perpetuum. Urbs hec habet, quod. merito accenseat 
pristino suo splendori duorum. Christi Martyrum 
gloriosam memoriam, videlicet S. Hermagore, seu 
Hermachore, Hermacorze, Hermacoris, Herme- 
chore, Armagri, primi sui saltem post S. Marcum 
Episcopi, et Fortunati archidiaconi; ut provime 
visuri sumus. 

2 In antiquissimis Martyrologiis sub S. Hiero- 
nymi nomine vulgatis ita, signantur : In. Aquileia, 
SS. Fortunati et Armigeri. Quin ibidem agatur 
de sanctis Martyribus nostris, tametsi S. Fortuna- 
tus ponatur primo loco, et pro Hermagor: scriba- 
tur Armigeri, evinci puto e characterismis adjectis, 
quales sunt : affinitas nominis, dies cultus, locus et 
socius ; quamvis, wt notatur in. Observationibus ad 
Usuardum, & paucis amnis editum, in omnibus co- 


IN ITALIA. 


dicibus nomen corruptum sit; aliis Armigeri, aliis 
Armigiri vel Armageri legentibus, prafixo ubique 
Fortunati nomine. Romanum vetus seu parvum sic 
habet : Aquileize, Hermagoree Episcopi, discipuli 
S. Marci. Ado autem sic : Apud Aquileiam, nata- 
lis S. Hermagorz, primi ejusdem civitatis Epi- 
scopi, discipuli B. Marci Evangelistz. Usuardus 
paulo auctior est : In Aquileia, natalis S. Herma- 
gore Episcopi, discipuli B. Marci Evangelistz, 
qui inter miracula sanitatum et prcedicationis 
instantiam ae populorum conversionem, plurima 
poenarum genera expertus, ad ultimum cum 
Fortunato archidiacono suo, capitali supplicio 
perpetuum meruit triumphum. 

9. Et rursum die χτὶ Septembris agens de S. 
Hermagora occasione SS. Cyri et Juventü, ait 
ipsos ad urbem. Ticinensem ab eo directos, primo 
illie Christi Evangelium przdicantes, et magnis 
virtutibus ae miraculis coruscantes, etiam vicinas 
urbes divinis operibus illustrasse ; sieque in pon- 
tifieali honore, glorioso fine quievisse in pace. De 
qua missione agitur tomo 2. Februari, pag. 153. 
Pracesserat Romanum parvum eadem. die xu Se- 
ptembris : Ticini, confessoris Syri, οὐ Eventi, di- 
scipulorum Hermagore, Aquileiensis primi Epi- 
scopi. Wandelbertus S. Hermagor accinit sequens 
hexametrum : 


Hermagoram quarto supplex Aquileia fre- 
quentat, 
Antistes precibus populum qui fulsit et urbem. 


Notkerus Sanctos anmuntiat his verbis : Apud 
Aquileiam nativitas S. Hermagore, vel sicut in 


antiquis 


ostenditur; 


* forte 


uti pariter 
ex recentio- 
ribus; 


hymnus ea 
Breviario 


Aquileiensi 
productus 


DIE DUODECIMA JULII. 


antiquis codicibus invenitur, Hermechorz, primi 
ejusdem civitatis Episcopi, discipuli S. Marci 
Euangeliste; item Fortunati, de quo Fortuna- 
tus Episcopus lib. 8 carminum, cap. sive titulo 4, 
pag. 190 editionis Browerianz : 


Et Fortunatum fert Aquileia suum. 


Idem Fortunatus Episcopus Pictaviensis in Vita S. 
Martini lib. 4, canit àn hunc modum : 


Hine Venetum saltus campestria perge per 


arva 

Sub montana quidem castella per ardua ten- 
dens : 

Aut Aquileiensem si fortasse ' accesseris ur- 
bem, 


Cantianos Domini nimium venereris amicos 
Ac Fortunati benedictam martyris urnam. 


Scio equidem hosce versus die x1 J'unii applicari S. 
Fortunato martyri, fratri S. Felicis, non minus 
quam. illum versum, mor a JNotkero productum, 
pramisso alio hoc hexametro versu : 


' Felicem meritis Vicetia lzta refundit. 


De qua re statim tractabimus, ubi queremus unicus- 
ne an duplex Fortunatus Aquileia admittendus sit. 

4 Inter Martyrologos recentiores de sanctis Mar- 
tyribus nostris mentionem faciunt : Ferrarius cum 
elogio, sicut etiam. .Maurolycus, F'elicius, ac Gale- 
sinius, sed restrictiore ad modica verba elogio. Rto- 
manum denique modernum ambos commemorat ver- 
bis Usuardine annuntiationi consonis. Unde corrigi 
debet Florentinius, dum perperam notat, Martyro- 
logium Romanum non nisi Hermagore memi- 
nisse. Eodem errore lapsus T'üllemontius tom. 2, 
pag. 497. Observandum wero est ex Ferrario 
natalem horum sanctorum Martyrum, Aquileien- 
sis dicecesis patronorum, in tota Aquileiensi pro- 
vincia, ab omnibus Episcopis, Patriarch: Aqui- 
leiensi subjectis celebrari ex synodali constitu- 
tione anno Domini Mccrxxxir, die xiv Decembris 
sub Raymundo Patriarcha. Addit corpora ipsorum 
Aquileia Gradum memorari translatae ab Helia Pa- 
triarcha, citatque librum ejusdem de ritu sepe- 
liendi mortuos cap. 15. 

b Post hac sequitur ibidem hymnus in. laudem 
Martyrum. concinnatus hujus tenoris, ex Breviario, 
ut additur, Aquileiensi : 


ZEterne Deus, solio 
Coelorum sedens rutilo, 
Nune Hermacorz precibus 
Absolve nos sceleribus : 

Fortunatique commodis 
Nos omnes reple monitis, 
Qui Hermacora przevio 
Succurrit lapso populo. 

Quos vinxit tui charitas 
Merito colit civitas : 

Quze iisdem pastoribus 
Erepta est dzemonibus. 

Proinde festa gaudii 
Omnes vicini populi 
Undique proni eursitant 
Lztaque mente jubilant. 

Nune Deo, Pastor inclyte, 
Nosmet commenda sedule, 
Quem przecinisti inclytum, 
Ut diluat flagitium. 


299 


Ex eujus nutu feminam 
Salvasti Alexandriam : 
Eo juvante populum 
Ad coli perduc solium. 

Cujus amore capite 
Truncatus es, ut hodie, 
Sublimet Aquileiam, 
Urbem fovendo Austriam. Amen. 

6 Quoad elogia, a Ferrario et Ughello adornata, 
nihil opus est ea integra hic transcribere. Ex hoc 
postremo excerpo id unicum, quod Hermagorz 
vexillum Venetis aliquando propitium fuisse, 
ibidem narret dictus auctor ez Dandulo, ejusque 
felicissimis auspiciis Parentum, Polam, multaque 
alia Istrie oppida sub ipsorum imperium con- 
cessisse; cujus etiam Divi meritis Aquileiensis 
repio, instituto solenni pro infantibus sacrificio, 
quod et hodie servatur, a vexatione deemonum li- 
berata creditur. Nec aliena arbitror a presenti insti 
tuto ea, que lego in Actis Mss. S. Syri Episcopi 
Papiensis, quae habemus ; de quo agi poterit die 1x 
Decembris : Euangelium autem, quod S. Marcus 
rogatus a fratribus Romse confecerat, secum de- 
ferens, beatum virum Hermagoram, quem ipse 
edocuit, et enutrivit ordine vicis suz in Italia, 
prudentia et sanctitate reliquit insignem ; hujus 
auditores atque ministri venerabiles viri Syrus 
fuerunt atque Iventius. 

7 Κα eo, quod supra retulimus, S. Fortunatum 
in Hieronymianis ubique preponi S. Hermagorz, 
non videtur praberi sufficiens ratio Tillemontio, du- 
bitandi aut scrupulum. movendi, num. eatiterit S. 
Hermagoras primus Aquileiensium Episcopus sal- 
tem post S. Marcum , et istius territori Apostolus. 
Tum enim facile est mutari nominum. ordinem, et 
quod prius ponebatur primo loco, postea poni loco 
secundo, quam nominum orthographiam corrrumpi ; 
quod. factum. fuisse in nomine S. Hermagore, su- 
pra significavimus. luris certe apud me valet 
antiquiorum. Martyrologorum. auctoritas, de quibus 
num. 2, ezpressissime annuntiantium S. Hermago- 
ram primum Aquilei: Episcopum fuisse, quam 
tantilla Tillemontii observatio, desumpta ex ordine 
nominum jam dicto. Accedit eo, quod Baronius ad 
annum 46, num. 2, agens de diversis discipulis ad 
diversas instituendas ecclesias ὦ S. Petro missis, 
Aquileize post Mareum tribuat Hermagoram. JVe- 
que rursum hic moror Tillemontium, pag. 508 di- 
centem, non esse valde certum, quod S. Hermagoras 
vicerit tempore Apostolorum; neque sat constare, 
quod umquam Aquileims fuerit. Nam preter illa, 
qua jam diximus, in Commentario przvio S. Marci 
die xxv Aprilis, num. '1 asseritur, S. Marcum 
duobus annis cum. dimidio Aquileiz fuisse. Adde, 
quod in. Tractatu de Patriarchis Alexandrinis, qui 
prafigitur tomo 5 Junii, in dissertatione fundamen- 
tali dicatur, non esse inverisimile Marcum Aquileia 
fuisse. Quid? quod Aquileiensis ille Apostolatus 
asseratur ex duplici codice Ms. provime post S. 
Marci Commentarium. pravium , ad dictum diem, 
ubi sic lego : Porro sanctissimum virum Herma- 
goram, civem Aquileiensem, ad tantam excel- 
lenti: perfectionem magisterii sui imbutum arte 
[S. Mareus] perduxit, quatenus dignum eum 
fore summi sacerdotii culmine , idque in virtute 
saneti Spiritus adepturum non dubitaret. Unde 
et socium eum itineris sui, eum Romam repete- 
ret, idoneum adsciscere rectissime judicavit ; 
ac deinde presentis beati Apostoli Petri eum 
prosentandum, non est arbitratus indignum. A 
quo nimirum sancto Apostolo, primo scilicet. pa- 


store 


AUCTORE- 
7. 


cum [ra- 
qmentis ad 
elogium spe- 
ctantibus. 


Tillemontius 
non habet 
sufficientem. 
ralionem du- 
bitandi an, 
fuerit S. Her- 
magoras pri- 
mus Aquileia 
Episcopus. 


AUCTORE 
UE e 


Duplex vide- 
tur statuen- 

dus Fortuna- 
tus Aquilei- 

ensis, 


"τὰ 


De Actis eo- 
rumque apo- 
grapho, 


C 


translatione 
ac tempore 
martyrii. 


240 


store Ecclesi», idem B. Hermagoras pontificatus 
virga suscepta, et summi sacerdotii indepto offi- 
cio, Aquileiensem, Domino favente, gubernandam 
suscepit ecclesiam ; in qua nimirum urbe mar- 
tyrii coronam adeptus, summi quoque sacerdotis 
Christi membrum effectus est. Dixi supra sanctum 
Hermagoram primum extitisse Aquileiz episcopum 
saltem post S. Marcum : nam Ughellus inter pa- 
triarchas Aquileienses primo loco recenset S. Mar- 
cum, tribuens ei successorem Hermagoram ; quod 
bene concordat cum ejus Actis. Et fortasse non plus 
volunt, qui dicunt ipsum fuisse primum Aquileien- 
sem episcopum. 

8 Nimis multi ac varii in. hisce sanctis Marty- 
vibus nostris concurrunt characteres, quam ut. For- 
tunatus, de quo hic, idem credi possit cum Fortu- 
nato, S. felicis fratre ac martyrii socio; atque 
adeo duplex: videtur statuendus hujus nominis Mar- 
tyr. Etenim alius utrobique. Imperator, alius pra- 
ses, alia Acta, alia martyrii dies, quid aliud sua- 
dere queant, quam alterius sancti Martyris ab altero 
diversitatem; quamvis Aquileia. martyrii palestra 
diversa non sit? Unde non possum assentiri Tille- 
montio, asserenti, satis sibi esse causa, ut credat eum 
Fortunatum, qui colitur x1 Junii, eumdem esse cum 
illo, quem hodie exhibemus : quandoquidem, si S. 
Hermagor:, ut arguit, martyrium conjungi debeat 
cum martyrio S. Fortunati, Martyrologia Adonis 
et. Usuardi signant. Fortunatum die x1 Junii Aqui- 
leiz passum sub Diocletiano una cum S. Felice ; 
sed hoc adeo mihil obstat, ut potius prabeat ex parte 
fundamentum. statuendi duos diversos F'ortunatos 
propter. Imperatorum. diversitatem, sub quo marty- 
vium consummarunt. Neque etiam obstat quod .F'or- 
tunatus Pictaviensis duobus locis, quos produvimus 
supra num. 3, loquens de S. Fortunato Aquileien- 
si, non dicat duos istius nominis Sanctos exstitisse 
Aquileiz. Quasi vero tot characteres positive diversi 
non debeant praponderare argumento mere negativo 
in praesentis quastionis decisione. Quamobrem longe 
mihi verosimillimum est duos F'ortunatos, Aquileiz 
passos, admitti debere. Vide etiam annotata infra 
post translationem posita, littera. k ; ubi distinguitur 
duplez Fortunatus. " 

9 Acta Sanctorum Martyrum traducit idem Til- 
lemontius, tamquam non habentia ullum characte- 
rem antiquitatis et auctoritatis. Ego vero hoc de 
iis pronuntio, plures genuina sinceritatis notas ha- 
bitura, si abessentnomina quaedam propria, antiqui- 
tatem non redolentia ; totque sermocinationes, pre- 
cesque, ut nihil. dicam de miraculis. Tempus vero 
seriptionis eL auctor nos latent. Feruntur quidem 
conseripta, uti habes in notationibus ad. Martyrolo- 
gium Romanum, a. Gregorio, cujus filia obsessa ἃ 
daemone, ab eodem Sancto fuit incolumitati re- 
stituta : (apud nos a num. 15, ponitur non filia, 
sed filius Gregorii a damonio liberatus.) At qua 
fide historica hac opinio nitatur, non puto satis in- 
telligi posse. Ceterum, quod ad Ms. attinet ; damus 
hic apographum Trevirense sancti Mazcimini, cum 
aliis exemplaribus collatum, variis lectionibus pra- 
cipuis in annotata. rejectis, aliisque minoris momenti 
praetermissis, ne modum ezcedamus.- Petrus de Na- 
talibus succinctius ea commemorat lib. 6, cap. 86; 
meminitque S. Hermagor: lib. 8, cap. 29 in. Actis 
SS. Euphemiz ac Dorothea. In dictis notationibus 
ad Martyrologium. Romanum citantur. alii scripto- 
ves recentiores : Vincentius, Antoninus, Sabellicus, 
Volaterranus, Hier. Rubeus, et. historia Aquileia. 

10 Nec tacitus praterierim quedam de S. Her- 
magorz translatione, apud Grevenum signata die 
xit Septembris. Typis mandamus qua de illa. scri- 


ACTA SS. HERMAGORZE EPISCOPI ET FORTUNATI MARTYRUM. 


psit Petrus Calo parte 2, fol. 218, prout notatum 
reperi in superiore parte Ms. nostri, addito ad mar- 
ginem ex codice 929. Partem illam secundam hac- 
lemus fortasse ineditam. esse, et consistere im solis 
collectaneis Mss. videtur indicio esse, quod ex Mss. 
collectaneis ejusdem Auctoris datur historia elevati 
corporis et miraculorum S. Zenonis tomo 2 Aprilis, 
a pag. 14. Porro fuit dictus Petrus Ordinis Pra- 
dicatorum, floruitque, ut refertur ibidem, pag. 16, 
in annotatis littera k, circa anmum 1300. Plura 
Prafatio generalis Bollandi pag. xx. Male vocatur 
a. Possevino et Vossio Ordinis Minorum. Qua super 
eadem. translatione notamus, conjicimus ad ejusdem 
finem. Tomo 1 Januarii pag. 1084 inter varias veli- 
quias Pragam a Carolo 1v allatas habetur S. Her- 
magorz Episcopi et Martyris brachium. Hac pra- 
fati, sanctorum Martyrum Acta. exhibemus, quorum 
martyrii tempus, isdem. Actis insistendo, videtur de- 
terminandum. circa annum | Christi 66; cum conti- 
gisse post mortem S. Petri habeatur e num. 8. 


ACTA ; 


Exo Ms. S. Macimini Treviris, collata 
eum codice Ms. 13 Regine Suecic, et 
editis apud. Mombritium, Tomo 92, a 
fol. 4 verso. 


Ab auctore incerto conscripta. 


CAPUT I. 


A S. Hermagora Aquileiensium Episcopo 
fides propagata ; ponarum contem- 
ptus. 


p resurrectionem Domini nostri Jesu Christi 
a omnes Apostoli miserunt sortes, quisquis 
in suam provinciam proficisceretur ad przedican- 
dum verbum Domini. Apud urbem vero Romam 
profectus est beatus Petrus Apostolus, princeps 
Apostolorum una eum beato Paulo Apostolo, ad- 
ducentes secum beatum Marcum, qui et ipse 
beati Petri primus fuit discipulus, et morabatur 
cum eis in urbe Roma. Tunc dicit ad eum B. 
Petrus : Quid hie moraris? Ecce [tu plenissime] 
eruditus es de omnibus, quz fecit [Dominus no- 
ster| Jesus Nazarenus; surge [et] perge ad ur- 
bem, que dieitur Aquileia, Austri: ὁ provincice 
ad przedicandum verbum Domini. Tunc accipiens 
beatus Mareus primam sortem et baculum pon- 
üfieatus, arripuit iter, et veniens pervenit apud 
przdietam urbem, quz dicitur Aquileia c. Ve- 
niens autem apud przdictam civitatem, invenit 
ibi juvenem, nomine Athulphum ἡ, filium Ulfii, 
ilustris et primi civitatis, qui magna lepra deti- 
nebatur. Tune interrogavit beatum Mareum de 
qua provincia iter faceret. Et ipse ei omnia enar- 
ravit, eo quod Christianus esset, et medicus ad 
omnes zegritudines seu infirmitates curandas. 

2 Tune juvenis audiens hujuscemodi sermo- 
nes, ad pedes ejus provolutus rogabat eum, ut 


infir- 


S. Marcus α 
S. Pelro Apo- 
stolo Aqui- 
Leiam mis- 
SUS, 

F 


* alias Maule 
fum. 


DIE DUODECIMA JULII. 


infirmitatem ejus curaret. Tunc beatus Marcus, 
apprehensa manu ejus et brachio, mox lepra ab 
eo mundata est de manu et brachio ejus. Tunc 
juvenis, videns hzc mirabilia, citius cucurrit ad 
patrem suum Ulfium, et omnia ei indicavit, quze 
illi beatus Marcus fecisset. Celerius cum magna 


241 


administraret. Qui cum ingressus fuisset civita- 
tatem, universi populi occurrentes et vociferantes 
clamabant; sicut est solitum quasi indicibus i. 
Alia autem die, sedente eo pro tribunali, post- 
quam immundas hostias obtulerunt dzemonibus 
sacerdotes idolorum, ei suggesserunt de beatis- 


turba veniens Ulfius, inveniens beatum Marcum 
ad portam occidentalem residentem, rogare eum 
coit, et dicere : Fac filium meum sanum, et 
omnia, quacumque postulaveris, faciam tibi. 
Tunc dicit ad eum beatus Marcus : Si credideris 
in Dominum Jesum Christum ex toto corde tuo, 


simo Hermagora, dicentes : Subveni, Domine 
preses, quoniam templa deorum destruuntur per 
virum quemdam, qui per suam magicam artem, 
et verborum seductionem, omnem populum a diis 
immortalibus separavit, preedicando illum, qui a 
Judzorum populo a Judza ' est interfectus : 


* lege in Ju- 

videbis filium tuum [ex integro] sanum. quem si tu ita dimiseris, omnes separat a sacri- ded. 

et postquam 3 Ulfius exclamavit, dicens : Credo Dominum ficio deorum ; et si hoc notum fuerit Principi, 

Pun Jesum Christum [esse verum Domini.]Tune bea- incipies te in magna culpa apud eum invenire. 

illum in toto. tus Marcus, accepta aqua, baptizavit juvenem in Hzc autem audiens Seuastus preeses, fremuit 

RU ΟΤΟ ον nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; et nimis, sicut leo, et przecepit, ut plurima turba 

fidelium. omnis lepra ejus mundata est. Videns Ulfius militum urbem ingrederetur, et eum cum magna k 
[hzc] mirabilia, baptizatus est ipse, et ommis admiratione ad suum przsentari auditorium K. 
familia domus ejus, et multitudo populi baptizati " Hoc audito, S. Hermagoras Episcopus dixit orantem. 


sunt in illo die. Cumque beatus Marcus przedica- 

ret [ibidem] per aliquot annos, emicuit in cor 

[ejus] desiderium, vultum S. Petri videre. Vo- 
B lens [autem] occulte dimittere populum, et ire 
ad urbem Romam. Tunc Dei nutu audientes po- 
puli, concurrentes diluculo, vociferabantur cla- 
more magno, dicentes : Quid mali egimus, quid 
peccavimus, quia tu nos derelinquere vis? Da no- 
bis pastorem. Tune Beatus edidit ' populo, ut 
eligerent sibi, quem voluissent virum christianis- 


omni clero: Viri fratres, ingemiscamus ad Domi- 
num, quoniam ecce appropinquat diabolus, qui, 
sicut leo, circuit, querens quem devoret; ut 
elisus ac prostratus jaceat sub pedibus nostris. E 
Cumque universi orarent ad Dominum, beatissi- 
mus Hermagoras hane fudit orationem, ad Do- 
minum, dicens : Domine Deus omnipotens, uni- 
geniti Jesu Christi filii tui Pater misericors, qui 
non memoras iniquitatem populi tui; qui vis 
poenitentiam peccatoris, ut convertatur a via sua 


* alias indi- 
xit. 


simum. Turba autem populi elegerunt sibi ele- 
gantem personam [et condignam] nomine Her- 
magoram. 


injusta, et viyat in tua voluntate ; Christe Jesu, 
qui duodecim Apostolos coronasti, et misisti eos 
in seculum istud przedicare Euangelium, te pro- 


S.Hermago- — 4 Tunc iter faciens cum beato Marco ad ur- visorem et salvatorem animarum nostrarum, 
e. bem Romam, [ibique] a beato Petro accipiens [te] deprecor, Patrem ommipotentem, et Filium 
Marco;con- baculum pontificatus et velamen Sacramenti[cum [tuum] Jesum Christum, qui potens es animabus 
wscop." — benedictione,] factus est proton Episcopus pro- servorum tuorum, in te confidentium, opitulari; 
vedi 4qui- — vinciz Italie, et regressus [est] ad urbem civi- libera nos a persequentibus nos, ut non dicant : 
um tatis Aquileiz, [et] ecclesize suze moderationem — UbiestDeus eorum? sed da Domine Jesu Christe, 
τῷ sacer- composuit; et seniores ' et levitas [inibi,] ordi- misericordiam tuam servis tuis, ut confundantur 


navit. Et post hec ad civitatem Tergestinam 
presbyterum et diaconum direxit; et per alias 
civitates similiter faciebat. Hc agebat in urbe 
civitatis Aquileie, que est ex civitatibus Italize 
prima d. Si quis unanimitatem sanctorum Mar- 
tyrum contemplatur, non solum eos pro suis 
passionibus contemplatur; verum etiam de fidei 
infirmitate * atque immobili et inconcussa eorum 
charitate, qua. semper invicem servaverunt, se 
wvdifieat : se etiam commendare poterit, ita 
quoque propter Deum convenienter custodire di- 
lectionis fidem, ut in nullo se penitus lzedere ar- 
bitretur e. 

5 Crescebat [denique] quotidie fides Christia- 
norum; crescebat in verbo Domini; crescebat 
etiam et in charitate f; conjunctos semperque 
gubernatos, quos custodivit, ipse etiam et a pas- 
sionis gloria non separavit. Qui beatissimus Her- 
magoras coepit ipse przdicare verbum Domini 
nostri Jesu Christi, plenus Spiritu sancto, et per 
orationem daemonia ab obsessis corporibus ejice- 
re, infirmos sanare, et czcis, facto Christi signa- 
culo, super oculos eorum, visum reddebat. Con- 
currebant autem ad S. Hermagoram Episcopum 


inimici nostri, et cognoscant, quoniam tu es, qui 
confringis cervices peccatorum. Cumque orasset 
ad Dominum, impetum facientes inimici, com- 
prehenderunt sanctum Hermagoram Episcopum, 
et ferro vinctum perduxerunt ad Seuastum pre- 
sidem. 

8 Qui cum fuisset perductus, dixit ad eum 
Preses: Que est tua audacia, ut in injuriis 
deorum et dearum, nescio per quam artem et 
seductionem verborum omnem populum a diis 
immortalibus separes, predicans illis ἡ, qui ἃ 
Pilato est crucifixus ; propter quem et Petrus 
similem accepit poenam in urbe Roma? Aut ne- 
scis, quia tale accepi przeceptum, ut, si invenero 
viros ac mulieres in hac perseverare vanitate, 
diversis eos generibus tormentorum affligam? 
Quod si et tu in hac perseveraveris insania, in te 
correctionem omnium, quos ad te aggregasti, 
faciam, ut per te discant omnes veneranda nu- 
mina deorum venerari, sicut et ommes faciunt 
provincie. Beatissimus Hermagoras Episcopus 
elevans oculos suos in coelum, facto signaculo 
Christi in fronte sua, ita constanter respondit : 

9 Ego ex jussione Domini mei Jesu Christi in 


omnes Ttaliz provincie populi, videntes ejus mi- fronte sum ' Episcopus. Non quiesco predicare, Péson de. 

rabilia, quia et per eum sancta multiplicabatur quz mihi praecepta sunt a Domino meo Jesu tus, alias or- 

idololatris. " fides; paganorum autem insania confundebatur. Christo, ut omnes [a diabolo] detentos, per ver- xxi 
movwewtibu; . Ὁ Eodem vero tempore, imperante Nerone, bum Domini ad Dei revocem agnitionem : quo- 
Dresdem — in urbe Roma, et pre-fecturam g agente Agrippa niam Deus magnus est, qui est in colis ; qui ju- 
DF ὥ: h, qui fuit filius fratris ipsius Herodis. Tune in bet ccelo dare pluviam; qui solem suum oriri facit 
S tas seb, AQuileiensem civitatem direxit Prosidem, Seua- super justos et injustos, ipsum ego prvedico om- 


strum * nomine, ut in eadem civitate, ut diximus nibus diebus vite mec. Seuastus Prewses dixit : 


Tomus 1r Julii. 36 Ut 


EX MSS. 


frustra terri- 
tus. 


* alias volue- 
TIS. 


B 


m 


n 


* alias furo- 
re. 


* alias sua. 


242 


Ut video, certum est, quod deorum sacerdotes 
dixerunt; quia per ista verba stulta populum se- 
ducis. Ego enim non puto, quia tu hzc loquaris 
mente. S. Hermagoras Episcopus dixit : Hoc 
certum est, quod dixisti ; quia ego non mea lo- 
quor mente, sed per me Spiritus sanctus loqui- 
tur. Sie enim sancta continet Scriptura : Cum 
steteritis ante judicem !, nolite cogitare, quo- 
modo aut quid loquamini; dabitur enim vobis in 
illa hora, quid loquamini : quia Spiritus sanctus 
loquitur per os in:Christo credentium. Seuastus 
Preeses dixit: Ego non verbis tecum contendere 
quaro, sed ad tuam festino salutem, ut accedas, 
et sacrifices diis immortalibus. Quod si nolueris 
nune sacrificare, dum tecum pacifice loquor, 
postea vero cum confusione incipies diis thura 
offerre. Multo enim melius est tua bona hoc fa- 
cere voluntate. 

10 S. Hermagoras Episcopus dixit : De Do- 
mini mei Jesu Christi misericordia fido, si qua 
valueris * poenarum genera exercere, corpus qui- 
dem meum poteris tormentis affligere, anima 
autem mea a Christo excepta, ab ejus Angelis in 
paradiso collocabitur m : nam diis tuis, qui sine 
anima sunt, sine auditu, et sine visu, sine gres- 
su, numquam deditus ero. Hzc audiens Seuastus 
Preses, jussit eum extendi, et nervis crudis 
cecdi. Cumque c:ederetur B. Hermagoras Epi- 
scopus, aspiciens in ccelum dixit : Gratias tibi 
ago, Deus altissime, pater Domini mei Jesu Chri- 
sti, quia cum sim indignus, jubes me ad sanctam 
tuam deitatem pervenire et pietatem. Tunc Prz- 
ses jussit clamare ad eum : Accede et sacrifica 
diis ; nam incipies prioribus pcenis torqueri. San- 
ctus Episcopus respondit : Erubesce cum patre 
tuo diabolo, qui ab initio confusus, a servis Dei 
[semper] est superatus. Jam semel et szepius tibi 
dixi, quia daemonibus vestris numquam sacri- 
fico n. Audiens hec Seuastus prwses, palluit ex 
nimio frigore ', et dixit ad eum : Per deos ma- 
gnos, quia sic te interficiam, ut nec sepulture 
corpus tuum tradatur. Tunc S. Hermagoras sub- 
ridens ait : Verum est, quod in sancta scriptum 
est lege : Quia in malevolam animam non introi- 
bit intellectus. Audiens hec Prweses, is jussit 
eum in eculeo suspendi, et pectus ejus ungulis 
|ferreis] radi. Postea precepit laminas ferreas 
candentes ejus corpori imprimi, et lampades ar- 
dentes ejus lateribus applicari. Et cum heec fie- 
rent, sanctus Dei Martyr, pendens in ligno, 
hymnum Domino canebat, dicens : Deus in adju- 
torium meum intende; Domine, ad adjuvandum 
me festina ; et confundantur [omnes, qui osten- 
dunt servis tuis mala, et conterantur| ab ommi- 
potentia tua ", et virtus eorum conteratur. Vi- 
dentes autem populi ejus magnam constantiam, 
exclamaverunt, dicentes : Magnus est Deus Chri- 
stianorum ; sine ulla causa tormentatur vir Dei : 
non quiescit die ac nocte confortare populum suis 
sanetis monitis; nihil inique gessit ; pro qua 
hzc patitur causa? 


ANNOTATA. 


a Codex Ms. Regine Sueciz legit : Postquam 
Dominus noster Jesus Christus, hominum redem- 
ptione peracta, resurgens a mortuis ascendit in 
colum. Je divisione Apostolorum agetur die 15 
hujus. 

b Quid sibi vult. Austrie Provincie? Malim 


ACTA SS. HERMAGORZE EPISCOPI ET FORTUNATI MARTYRUM. 


legere Istrice provincize. Tumetsi enim a temporali 
potestate Patriarchae , αὐ Archiduces Austriacos 
urbs hac transierit ; transitus tamen. hic. nimis ve- 
cens videtur, quam ut in. antiquis Actis fundamen- 
tum. possit prabuisse jam. dicte muncupationi. Et 
forte illa. ab interpolatore textui interjecta est. 

c Quo ammo id contingere potuerit, ordinatum, 
habes in Dissertatione fundamentali de tractatu Pa- 
triarcharum Alezandrinorum S 2, num. 20, ante 
tomum x Junii. Vide etiam qua habet. Commenta- 
rius pravius num. 1. 

d Diruta nunc jacet, et pene ad. solitudinem re- 
dacta ; ut num. 1. Commentarii pravi. 

e Si quis unanimitatem, usque ad crescebat 


exclusive, videtur esse parergon. .Ea non habet co-* 


der Regine Suecivw, nec Mombritius, qui plura 
omillit, tantum pergens cum mostro exemplari ad 
illa verba : Et cum coepisset przedicare verbum 
Domini nostri. 

f Addit codez Regine Suecim : et dilectione 
Domini ; exercentes se.orationibus, jejuniis, reli- 
giosisque cultibus operam dantes, semper qus 
Domini erant meditabantur. Hsc agebant; si- 
quidem predicante assidue B. Hermagora ver- 
bum Domini. Ccepit interea B. Hermagoras ; et 
tum pergit cum nostro, per orationes d:emonia ab 
obsessis corporibus, etc., modice tamen a mostro 
discrepans. 

g Munus hoc a Judao apud Romanos admini- 
stratum quis credat ? 

ἢ Designatur Agrippa junior, primi filius, ne- 
pos Herodis, regis Chalcidis. 

i Codex Regine Suecia :sicut mos est judici- 
bus; qua non habet Mombritius. 

k Codex-Reginz Suecie habet: magno tumultu 
S. Hermagoram, ad suam presentiam adduci 
praecepit. 

l Codez Regine Sueciz habet: ante judices et 
preesides. 

m Codex Reginz Sueciz : De Domini mei Jesu 
Christi misericordia fidus, quacumque in me 
poenarum genera exercueris, pro Dei mei nomine 
patientissime perferam, et viriliter vincam. Cor- 
pus quidem meum poteris tormentis aflligere, 
sed animam meam a Christo salvatam ejus an- 
geli in paradiso glori; collocabunt. Qua postrema 
verba ita habet Mombritius : animam autem meam 
Dominus meus Jesus Christus habet in potestate. 


CAPUT II. 


Sanctus immaniter cruciatur ; Pontia- 
num ad. fidem convertit uti et Grego- 
rium, liberato a demone ejus filio; 
successor S. Fortunatus ; ecca illumi- 
nata; Sanctorum martyrium. 


Tq confusi sacerdotes deorum dixerunt Pra- 
514] : Vel nune manifestissime vides, quod 
ante diximus, quoniam per magicam artem, om- 
nem seducit populum a diis immortalibus. Tunc 
iratus Preses jussit eum de eculeo submitti, et 
in carcerem recludi propter populi seditionem ἡ. 
Cumque reduceretur in carcerem, orationem fun- 
debat ad Dominum dicens : Deus excelse et bene 
adorande, qui filium tuum, Dominum nostrum 
Jesum Christum, servili forma indutum, ad ter- 
ram de ccelo sancto tuo venire jussisti , ut nos 
de servitutis jugo jubeas liberari; respice hunc 
agonem, et permitte mihi perseverare usque in 
finem [et] pro tuo nomine consummari : quoniam 


in 


In carcerem 
recluso 


* alias sedu- 
ctionem. 


umen reful- 
get; 


* alias ipso 
quoque 
orante 

* alias Dei 
tui. 


converso ad 
Christim 
Pontiano, 


B 


* alias prae- 
conari. 


ü 


εἰ multis 
nlis ereden- 
tibus. 


* alias Impe- 
ratori, 
C 


Filium dz- 
oniacum a 
NI0 patre 
Gregorio 
oblatum, 


DIE DUODEGIMA JULII. 


in te confidens, non timebo mala, quoniam tu 
mecum es [Domine Deus meus ;] qui regnas 
[nune et, semper] in secula seculorum. Amen. 

]2 Et cum orasset hane orationem, subito lu- 
men nimium refulsit in carcere, et odor suavis 
replebat carcerem. Quo viso, custos carceris, 
nomine Pontianus, aperta interioris carceris ja- 
nua, ipse quoque orans ', procidit ad pedes ejus, : 
et provolutus deprecabatur eum, dicens : Depre- 
cor te per nomen tuum ἡ, qui tantam tibi clari- 
tatem concessit in tenebris, ut miserearis mihi 
misero, et ad Dei tui agnitionem me perducas, 
ut per te liberet Deus tuus animam meam perdi- 
tam. Et dixit ad eum beatus Hermagoras Epi- 
scopus : Si credis ex toto corde tuo, et ex tota 
anima tua, omnia possibilia sunt, quze postulas. 
Pontianus vero exclamavit voce magna cum la- 
crymis dicens : Credo ex tota voluntate, per 
ipsum, qui tibi tam mirabile direxit auxilium. 

13 Tune jussit eum*S. Hermagoras triduo je- 
junium Deo reddere. Medic noctis tempore pree- 
cepit S. Hermagoras venire presbyterum cum 
diacone suo, qui et baptizavit eum in nomine 
Patris, et Fili, et Spiritus sancti. Postquam 
vero baptizatus est Pontianus, irruit in eum Spi- 
ritus sanctus, et ccepit preconia voce clamare * 
per omnes plateas et vicos civitatis, dicens : Ma- 
gnus est Deus, quem sanctus preedicat Herma- 
goras. Venite universi cives, et cognoscite, qua- 

115 est Deus Christianorum : nam dii, qui colun- 

tur, obdurant corda humana, lumen hominum 
tollunt : nam lumen przstare non possunt sicut 
Christus sancto suo prestitit Hermagore. Ad 
hane vocem cucurrit ad carcerem populus, et 
multi clarissimi viri, videntes in carcere [cum 
S. Hermagora jam dietum) tale lumen, Domino 
Deo gratias egerunt. Quotidie autem confunde- 
batur paganorum insania, et sancta fides conse- 
quebatur victoriam a. 

14 Tune audientes h»c sacerdotes pagano- 
rum, cum magna insania clamaverunt, dicentes 
Seuasto Przsidi : Quoad usque parcis huic mago? 
Omnem subvertit populum. Ecce hic pejorem fa- 
cit subversionem; quam [fecerit] Petrus in urbe 
Roma. Qualiter Petrum nosti punitum, tolle et 
interfice [istum] magum. Nam contra te incipie- 
mus relationem imperii * dirigere. Hzec audiens 
Preses, dixit : Triduo mihi inducias date, do- 
nec ego recogitem, qualibus eum affligam pcenis. 
Hoc autem dicebat, timens populorum multitudi- 
nem, qui per eum in Christum crediderant ; quia 
frequenter magnifici viri ad eum concurrebant in 
carcerem, quos confortabat sanctis suis monitis. 
Aliquanti vero tale videntes immensum lumen 
[in earcere,] non recedebant ab eo, sed in car- 
cere commorabantur : nam et omnis clerus ejus, 
€x quo Pontianus effectus est Christianus, ingre- 
diebatur ad eum ; quia et ipse Pontianus, custos 
carceris preparaverat se, ut pro Christi nomine 
passionem pro eodem susciperet. 

15 Cuidam vero magnificus ipsius civitatis, 
Gregorius nomine, cujus filius a dzemonibus vexa- 
batur, cum vidisset S. Hermagoram in nulla cor- 
poris parte lesum, qui tales coram ommi susti- 
nuerat populo poenas, mittens se ad pedés ejus, 
et provolutus deprecabatur eum dicens : Mise- 
rere mihi, subveni Pater [quia filius meus a dze- 
monio vexatur, sed| per ipsum te peto, quem 
przedicas ; quia confido, quod per tuas orationes 
possit Christus [Deus tuus] filium meum a dze- 
monils salvare, Dicit ei S. Hermagoras : Si cre- 
dis in Christum, videbis filium tuum salvum. 


243 


Gregorius respondit : Credo Christum filium 
Dei, pro quo talia ista sustines ; quia poteris 
filium meum salvare. 

16 Dieit ei S. Hermagoras : Non ego, sed 
Dominus meus Jesus ipse faciet, seeundum suam 
deitatem : nam et ego peccator sum [sicut et tu. ] 
Et jussit infantem adduci : erat enim annorum ν 
duodecim; et interrogavit eum B. Hermagoras, 
dicens : Quantum tempus est, ex quo hzc causa 
ei evenit? Gregorius respondit : Hodie per trien- 
nium non est dies, neque nox, in quo poterit "ἡ 
modieum [quid a vexatione] quiescere. [Porro] 
multotiens eum in templa deorum attuli, et ho- 
stias pro eo obtuli, et nihil ei profuit ; sed credo 
in Christum, quem tu przedicas, quia poterit eum 
liberare. Audiens [hzc] Sanctus Dei, subridens 
ait : Modo tibi Christus ostendit, quanta ereden- 
tibus przestat in eum. 

l7 Tune S. Hermagoras flexis genibus per- 
cutiens pectus suum exclamavit ad Dominum, 
coram omnibus dicens : Domine Deus omnipo- 
tens pater, qui in collis és ; qui ante constitutio- 
nem mundi es; qui, seculo in tenebris posito, 
verbo sancto dixisti : Fiat lux, et facta est lux ; 
qui ecelum camerasti, et terram composuisti ; 
qui ccelum item stellis adornasti ; qui mare in- 
Írzenasti et terminum ei posuisti, quem non trans- 
grediatur; qui omnia elementa propter nos pec- 
catores constituisti ; qui Filium tuum erranti 
populo transmisisti, et nos ad veram libertatem 
hanc glorize credentes in eum constituisti : te de- 
precor Patrem omnipotentem, et Filium, et Spi- 
ritum sanctum , qui regnas in [deitatis] unitate, 
fae mirabilia, Domine Jesu Christe, propter no- 
men sanctum tuum przsta in te credentibus, ut 
liberes hujus innocentis animam ab immundo 
spiritu; quia ad tuam deitatem refugium fecerunt 
ad confirmanda corda, qui in te crediderunt, et 
credituri sunt; ut cognoscant, quia tu es Deus 
altissimus, qui regnas per cuncta infinita secula 
seculorum. Amen. 

18 Et cum complevisset orationem, increpuit /iberat; quo 
daemonem dicens: Tibi dico, immunde spiritus, ΟΓΕΠΟΤΙΩΣ ad 
precepit tibi Dominus Jesus Christus, ut recedas conversus. 
ab hac innocentis anima, quia ad ejus confugit 
fidem. Hzc audiens daemon, omnibus videntibus, 
qui ibidem aderant in carcere, exivit ab eo. Vi- 
dens autem Gregorius hee mirabilia, procidit ad 
pedes S. Episcopi et Martyris, deprecans eum, 
ut baptismum promereretur. Media autem nocte 
occulte abiit S. Hermagoras eum clero ad domum 
Gregorii et baptizavit eum cum conjuge sua, et 
duobus filiis suis, omnique familia domus ejus in 
nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti. Postea 
vero dum reverteretur in custodiam [B. Herma- 
goras, tunc] universi presbyteri vel diaconi, om- 
nesque cleri seu ordines ecclesize postulabant eum 
cum lacrymis dicentes : 3 

19 Tu, o Pater noster, si a nobis fueris abla- Populo pe- 
tus, quem faciemus universo gregi tuo pastorem ? SN IR 
Aut quem doctorem vitz inveniemus zeterns, s. Fortuna- 
sicut te ipsum? Numquid possumus, ubi pastor /5: 
non est, pascua invenire? Sin autem, et nos om- 
nes una tecum moramur'. Beatissimus autem 
Hermagoras confortans animas eorum, jussit eos 
ordinare nomine Fortunatum archidiaconum, di- 
scipulum suum, quem ipse ab infantia cum Dei ,,,/,, oca 
timore enutrierat b. , 65. Herma- 

20 Quidam mulier vidua illustris, Alexandria 907 illumi- 


EX MSS. 


atque ad se 
adduci jus- 
sum, 


* alias potue- 
rit, 


fusis ante 
precibus, 


E 


E 


*alias mo- 
riamur. 


nata, a S. 


* nomine, timens Deum, audiens beatissimum Furtunato 
: as 1 . baptizatur. 

Hermagoram sanctum Dei esse, et tantas Ἰη ΟΞ UP Me 

cere [positum] fecisse virtutes, misit secrete ad andra. 


Pon- 


EX NSS. 


Conlra hanc 


instigatus 


Prases, 


utrumque ad 
mortem con- 


demnat 


qua obita de- 
center sepe- 


liuntur. 


d 


B 


C 


244 


Pontianum carcerarium, ut noctis silentio ad eum 
ingrederetur : erat enim oculis apertis nihil vi- 
dens. Dicebat vero | apud se: ] Quia si tetigerit 
oculos meos, invocato nomine Christi, salvabor. 
Quae mulier perrexit nocte ad carcerem, proci- 
densque ad pedes S. Hermagorz Episcopi, [et] 
dixit ei: Sancte Dei, fac me sanam. S. Hermago- 
ras respondit: Beata est fides [tua] quia prius- 
quam verbum audisses veritatis, mentem tuam 
bene fundasti. Propterea illuminabit oculos cor- 
poris tui et cordis tui Dominus Jesus Christus. Et 
faeiens signum Crucis super oculos ejus, conti- 
nuo vidit lumen ; et reversa est ad domum suam 
gaudens et dans gloriam Deo ; et jejunavit tribus 
diebus. Et mittens beatissimus Hermagoras For- 
tunatum archidiaconum suum, qui baptizavit 
eam intra domum suam cum suis omnibus in no- 
mine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. 

21 Post aliquantos vero dies audiens Seuastus 
Preses de B. Alexandria, quia baptizata est a 
beato Fortunato archidiacono, jussit eum com- 
prehendi, et ferro vinctum ad carcerem duci. 
Quem cum vidisset S. Hermagoras, Domino Deo 
egit gratias, quia dignatus est eum cum eodem 
martyrium suscipere. Per dies autem plurimos 
multa per eos mirabilia Dominus in carcere os- 
tendit. Coneurrentes enim ad eos omnes, varias 
infirmitates habentes, curabantur ab eis in no- 
mine Jesu Christi Domini nostri. Videntes autem 
sacerdotes paganorum, colligentes populum in- 
credulum, unanimiter veneruntad Seuastum Prze- 
sidem cum fustibus et lapidibus clamantes et di- 
centes : Civitas tota perit per te, quia facis usque 
nunc vivere hominem, qui per magicas artes po- 
pulum alienat, et evertit mentes eórum, ut se- 
parentur a diis. Tolle magum, occide veneficum ; 
sin autem nolueris, te ipsum interficiemus. Tunc 
Seuastus preeses, timens populum, quia per eum 
crediderant in nomine Christi, misit nocte spicu- 
latorem, et in carcere decollavit beatissimum 
Hermagoram episcopum, et S. Fortunatum ar- 
chidiaconum ejus, quorum corpora colligens Pon- 
tianus custos carceris, et omnem cruorem sangui- 
nis eorum colligens, in unum collocavit locum. 

22 Audiens autem hc Gregorius, cujus filium 
a d:emonio liberavit sanctus Dei Hermagoras, et 
Alexandria, qu:e ab eo illuminata fuerat, vene- 
runt nocte occulte cum linteaminibus mundis et 
valde pretiosis, et aromatibus condientes c cor- 
pora sanctorum Martyrum, sepelierunt ea foras 
murum civitatis Aquileie in agello memorate 
Alexandri: in pace. Universi autem venientes 
ad corpus beatissimi Episcopi et martyris Herma- 
gore primi Aquileiensis civitatis, quacumque de- 
tenti fuissent infirmitate sanitatem recipiebant in 
nomine Domini nostri Jesu Christi. Martyrizatus 
est autem beatissimus Dei Hermagoras Episco- 
pus unà cum S. Fortunato archidiacono suo, 
Iv Idus Julii, regnante Domino nostro Jesu Chri- 
sto, cui est honoret gloria d in seeula seculorum. 
Amen. 


ANNOTATA. 


ἃ Codex Reginz Sueciz : et sancta multiplieaba- 
tur in Domino. 

b Codex Regina Sueciz jussit eis, ut Fortuna- 
tum Archidiaconum, suum discipulum, quem ipse 
cum Dei timore ab infantia enutrierat, eligerent 
sibi pastorem ordinandum. 

€ Mombritius : venerunt noctu occulte cum lin- 


TRANSLATIO SS. HERMAGORZE EPISCOPI ET FORTUNATI MARTYRUM. 


teaminibus mundis et valde pretiosis aromatibus, 
et condientes, etc. Coder Regine Sueciz : cum 
aromatibus et linteaminibus mundis. 

d Mombritius addit et postestas. Codex autem 
Regine Sueciz : et postestas cum Deo Patre in 
unitate Spiritus sancti, per omnia secula seculo- 
rum. Àmen. : 


TRANSLATIO 


Ea. Petri Calo Ordinis Predicatorum 
part. 9 fol. 948. 


ermagore beatissimi Translatio hoc modo 
facta est. Ab Hunnorum gente, Duce At- 
tila, devastatur Italia, et Aquilegia α, tune Ve- 
netid& metropolis, funditus dissipatur. Secundo 
eamdem provinciam Gothorum rabies devastavit. 
b. Tertio quoque contra Longobardorum impe- 
tum videns se non posse subsistere Paulus ἡ, 
Aquilegiensis tune temporis Patriarcha, transtu- 
litc se in Gradensem urbem vicinam, quorum- 
dam Sanctorum corporibus ac Thesauris ecclesize 
secum sublatis. Cui defuncto successit Probinus, 
et Probino Helias d. Hic in ejusdem sedit, quam 
ipse fundavit, ecclesia; consultuque Pelagii, Ro- 
mani Pontificis, viginti Episcoporum synodum 
celebravit, quz eam totius Venetie Istrizeque 
caput instituit e de omnium predictorum Episco- 
porum consensu, eo quod Aquilegia funditus de- 
structa Longobardorum impetus sustinere non 
valeret. Post Heliam hujus institutionis aucto- 
rem, sextus Gradensi sedi prefuit Cyprianus ; 
quo mortuo eamdem invasit Cyprianus f hzreti- 
cus, qui apud Forumjulii usurpaverat sedem pon- 
Üificatus, fultus Longobardorum audacia. 

2 Hic invasit metropolim, et spoliavit, eisque 
subjacentes ecclesias baptismales proviricice Istrize 
ae xenodochia, et remeavit ad castrum Blema- 
nense y in Longobardorum confinio situm, ubi 
cathedram pestilenti tenebat. Contra cujus ne- 
quitiam et hzresim Episcopi Venetiz et Istrice 
per Olericos Gradenses, id est, Aquilegiensis ec- 
clesie, Primogenium subdiaconum, et regiona- 
rium Apostolie: Sedis, ad eamdem metropolim 
regendam direxit A, dans ei et Apostolieze Sedis 
epistolam innodantem predicti Fortunati hzere- 
sim, et mandantem, eum sacerdotio exui, et sua- 
dentem, ut loco illius alius fideliset idoneus sub- 
rogaretur, scilicet. Primogenius memoratus, vita 
et moribus, et magistratus experientia approba- 
tus, Gradensis Presul consecratus, devote sus- 
ciperetur ab eis, et ei, ut suo capiti, sinceram 
obedientiam exhiberent. Nuncios postea misit 
propere ad Regem Longobardorum, petens ut di- 
ctum Fortunatum hzretieum perfidum et rebel- 
lem, et res, quas abstulerat, expeteret sine mora. 

3 Infulatus igitur Primogenius, et devote susce- 
ptus ἃ populo, conversatione sancta suo congrue- 
bat officio, ideoque ejus tempore ecclesia tali be- 
neficio aucta est. Nam est in somnis admonitus, 
ut BB. martyrum Hermagor: et Fortunati cor- 
pora de Aquilegiensi confinio Gradum transfer- 
ret, tumulata scilicet in agello sanetz mulieris 
Alexandrie. Tunc ille monuit populum, ut Deo 
jejunium, precesque offerrent, ut apti essent et 
digni tantis suscipiendis muneribus. Et hoc facto, 
agelli planiciem invenit, et in mausoleo saxeo 


Ἀ : ccele- 


D 


Italia a va- 
riis devasta- 
ta, 


b 
E 


* alias Pauli- 
nus. 


C 


et Fortunato 
harelico Epi- 
scopalem se- 
dem occu- 
pante, 


4 


δι {Ποῖ} Ὁ 
Primogenus 
in Cathedra 
Gradensi, et 
inonetur ut 
somnis de 
translatione 
reliquia- 
rum : 


quo SS. Her- 
magoras εἰ 
Fortunatus 
delati sunt ; 
a Venelis ca- 
pta civitate 


etspoliala, 


C 


dein ab ho- 
slili invasio- 
ne liberata. 


Uu 


En. occasione 
Ὧι reliquigs 
9- Hermago- 
γᾷ inquisi- 
lum ; 


DIE DUODECIMA JULII. 


coblestem thesaurum. Quorum corpora inde edu- 
cta, non quibant movere; et admirantes, arbi- 
trati sunt aliquid deesse de sacris reliquiis. Mox 
ad arcam reversi, repererunt B. Hermagorze 
calciam i relictam. Qua supplente, de ejus pree- 
tiosarum reliquiarum movetur nimia celeritate 
vehiculum. Ad ripam vero pervenientia sacra 
ossa suscipiuntur scapha, decenti tegmine coo- 
perta. Unde locus iste susceptionis navis usque 
hodie Cessus, id est, recessus S. Hermagor: vo- 
catur; qui etiam virenti semper gramine deco- 
ratur ad hoc indicium. Itaque in urbe Sancti ho- 
noratissime sunt recepti. 

4 Anno Incarnationis Dominiee millesimo 
tertio excitata inter Veneticos seditione turbu- 
lenta, Aquilegiensis Episcopus sumpta exinde 
perficiendi sceleris confidentia, veternose invi- 
die satisfecit ; ad capiendum Gradum castra 
jussit pergere. Quam urbem cum firmissimus 
murorum ambitus muniret, adeoque hostiliter 
capi nequiret, castrorum Dux pugnare destitit et 
minari, cives tamen juramento securitatis et 
munificenti: vicit; et tali conditione ingressus 
Episcopo nuncia lzta misit. Quibus auditis inef- 
fabiliter gavisus, ad moenia male cupita venit 
gavisus et festinus ; qui ingressus urbem, quasi 
alter Antiochus est effectus. 

5 Altaria dirupit, veneranda pignora rapuit, 
quorum tamen mediam partem trepida manus 
reliquit; templum thesauris omnibus spoliavit, 
palatium omnibus vacuavit, et relictoin urbe prz- 
sidio remeavit. His apud Piranensem cohortem 
compertis, Preesul Gradensis k urbis captce nimio 
dolore consternatus, cogitatum suum in Deum 
transtulit, in quo firmam spem semper habuit. Et 
ascendens navim petiit Rivoaltum, ἱ ubi Otto 
frater ejus, ducatum administrabat; exceptusque 
ab eo honorifice, colitus expectabat solatium. 
Interea Dux ad urbem exploratores delegat, si 
forte ab eis modo aliquo capi queat. Post paucos 
dies divulgante rumore captam esse ab explora- 
toribus civitatem, exhilaratus cum duce Pontifex, 
movet densissimam classem. Quibus freta sulcan- 
tibus, obviant, qui rumorem fefellisse eos com- 
probant; illusi de vano gaudio, ingemuerunt fra- 
tres, sed confortati censuerunt progrediendum, 
et pervenientes civitatis ambitum circum obse- 
derunt. 

6 Mane diei sequentis, Euangelio, In principio 
erat Verbum, lecto ἃ Diacono in ambone, perce- 
ptíaque a Presule benedictione, cunctus simul 
exercitus ter Trinitatem Dei clamosus invocat, 
et trina invocatione munitus, bellum inchoat. Et 
excitatus est tamquam dormiens Dominus, tam- 
quam potens crapulatus à vino. Nam hostes sta- 
tim enervavit formido, deponunt pertinaciam, 
fatentur invasionem temerariam, supplicant Prze- 
suli et Duci, ut donent eis recedere cum salute ; 
et ille habeat urbem suam. Quid plura? Vellent 
nollent, cedunt justis victoribus, valve patue- 
runi; compotes voti sacra limina petunt, Deo 
largitori victorice gratias agunt. Deinde hostilis 
turba przcipitur custodire, donec de eis quid agi 
oporteat diffiniatur, Congratulabantur autem ad 
invicem Contarini m Primates [et] erant omnes 
penitus collztantes. 

7 Verum quia B. Hermagor: corpore se pu- 
tabant privatos, non poterant perfecte gaudere. 
Cuncta, quae prado abstulerat, parvipendentes, 
solum de hoc margaritze dispendio condolebant. 
Nocte sequenti Pontifex in stratosuo coepit anxia 
mente revolvere, quosdam de clero vetulos szpe 


245 


dixisse, corpus B. Hermagore non esse in al- 
tari sibi dedicato, sed ignoto celari loco. Die se- 
quenti ecclesi: custos Monachus et Geronta", fide 
probus, et morum maturitate compositus, super 
mcrore Presulis est compassione commotus ; 
quem cupiens consolari, secundo allocutus est 
dicens, Petrum jam defunctum Venetiz ducem, 
ipsius Przssulis genitorem pretiosas sanctarum 
animarum exuvias occultasse, et tres tanti secreti 
socios celandi sacramento constrinxisse, quorum 
superstes erat ipse. Przsul rei causam conside- 
rans, fidelem a jurisjurandi vinculo absolvit, et 
eum ducit in criptam B. Marci, locum indicans 
cupienti. 

8 Et cum locus amplus esset perfossatus, 
capsa una cernitur. Summota hac, secunda de- 
tegitur, quae, clam vocato duce cum quibusdam 
optimatibus, aperta titulum habebat : Hic sunt 
ossa vel membra sanctorum Hermacorz et For- 
tunati; in dextro arce Hermacoras, in sinistro 
Fortunatus. Caro, quam natura in pulverem 
redegerat, plene dimidium receptaculi occupabat. 
Cernuntur Hermacore ossa majora ossibus alte- 
rius ; quoniam et legitur elegans fuisse persona. 
Dissoluti artus ita compositi sunt inventi, ut nec 
articuli invenirentur disjecti. Serieus pluvillus 
mirtinis foliis surgens amborum capita fulciebat, 
atque his frondibus tota superficies respersa erat, 
quibus etsi viriditatem vetusta abstulit, integri- 
tatem vetustas minime corrupit. Talia contem- 
plantes proruperunt in lacrymas , terramque de- 
osculantes agunt Christo gratias. pan 

9 Tunc cantantibus Clericis, candentibus ce- 
reis, fumantibus thuribulis, przevio vexillo crucis, 
educitur de crypta sacer loculus, nunc gravis 
nunc levis portitoribus. Quo reclinato super tum- 
bam S. Euphemi:e, congregati omnes refecti sunt 
Pastoris et intercessoris visione, magnificantes 
Christum pro ejus largitione. Hostes etiam capti 
de custodia ad spectaculum tale ducti, usque ad 
lacrymarum stillicidia sunt eompuncti, fatentes 
quod vere jocundetur Venetia, unde bene gloria- 
tur Aquileia. Deinde ad cryptze interiora reditur, 
et ibidem capsee tres reperiuntur. Secundam duo 
precipui faciebant insignem ; tertiam Dionysius 
decorabat et Largus ; quartam cum Hermogene 
Fortunatus; et erant in singulis monumenta, 
quorum unumquemque" corpus conservaret ; quze 
ad eorum Inventionis testimonium Preesul super 
jam dietze Virginis tumbam manere voluit, eisque 
diurnze magnificentize, et honorificentiz ministros 
adhibuit. 

10 Octavi post hoc mensis labente curriculo, 
quidam Episcopus, sopito apparens Antistiti, pe- 
tebat sibi coelitus reliquias demonstrari. Quas 
illo demonstrante conspiciens, flere videbatur, 
quoniam quasi sedis suze latebris evulsas intue- 
batur. Postera nocte in somnis videtur Pontifici, 
eamdem visionem referre supradieto Monacho ac 
Geront:e, et illum sibi respondisse, S. Hermaco- 
ram cuidam civium dormienti apparuisse: Vade 
et die Patriarche istius loci, cur tamdiu inhu- 
mata patitur ossa nostra? Quo respondente: Ideo 
differt eorum reconditionem, donec eis situm 
provideat habilem; et quia prestolatur interim 
aliquam virtutem vestrze ostensionis. Ait: Perge, 
dic illi quam cito ejus sepulturam exhibeat artu- 
bus inhumatis. Tune potius nostra signa mon- 
strabimus. 

11 Nec fuit hoe somnium vanum ; fit hoc 
signis sequentibus clarum. Cum igitur sacra ossa 
reconderentur, et postquam fuerunt recondita, 


ali- 


EX MSS. 


*senex Grace 
γέρων. 


qua unacum 
reliquiis S. 
Fortunati 
invente sunt 


eL solenniter 
Lranslatg : 


F 


* quà: unum- 
quodque. 


monito in s0- 
mnis Episco- 
po 


de eorum se- 
pultura cu- 
randa, signis 
secutis. 


DE SS. PAULINO EPISCOPO, SEVERO ET SOCIIS MARTYRIBUS. 


246 
rxwss. — aliquamdiu per totum templum templo contigua e Ughellus ponit hoc factum esse anno 580. D 
suavem odorem dederunt. Nocturno quoque tem- —.— f Loco Cypriani hic substitue Fortunatum cum 
pore cum idem Aquilegiensis Antistes amissa Ughello, qui et adjicit annum 630; ubi plura. : 
monia obsideret, lumen ab urbe volans super 8 Run DAN, RAper. Hs. Aqui- 
fusam humi lanceam sedit ; quod cujusdam vigi- PD xv legum apub ;Ugnen NEM 
zd m es eds RM P po n m h Subrogatum. fuisse im locum. Fortunati ammo 
RISpioos Ande B^ FOR TOIEDES HM Deiilumi- 630. μὲ ccclosiz Gradensi praesset, tradit Baronius 
natione salvari eam indicat, de qua Psalmus : qj hw»c annum ; qui et Honorii PP. profert. epi- 
' Brachium eorum non salvavit eos, sed illumina- .stolam. Episcopis perVenetiam et Istriam consti- 
tio vultus tui. Et quidem obsessor sanctorum tutis directam. Videri quoque potest Ughellus. 
patrociniis illam tueri persentit, quando trigesi- i Calcia idem est quod tibiale seu crurum tegmen ;7 
mo obsidionis die frustra fatigatus discessit. de quo Cangius. 

k Episcopus iste. Vitalis ponitur apud. Ughellum: 
inter patriarchas Gradenses ordine trigesimus, crea- 
tusque anno 963, mortuus circa annum 1012; quo 

ANNOTATA. etiam sub praesule Petrum. Urseolum, ducem Vene- 
liarum. reparasse civitatem. Gradensem et ecclesias 
tradit, et in crypta S. Marci corpora Sanctorum 

a Amno 452 àd contigit. in quatuor incondita oceultationibus eum. inseri- 

b Ingentes medio circiter seculo 6 α Totila Go- — ptis titulis collocasse : in prima, corpora extitisse 
thorum Rege excitatas esse im Italia vastationes, Fortunati et Felicis ; in secunda Hermacorz et 
pervulgatum. Fortunati ; in tertia Dionysii et Largi ; in quarta 

c Historiam patriarchalis sedis Gradum trans- Hermogeni et Fortunati. lidem haud. dubie San- 
late texit Ughellus tomo Ὁ, col. 1163; dequa etiam — cti hic repetiti. Ibidem narratur, quod idem Vitalis ^ 

B meminit col. 33. Joannem Ducem, przeeunte plebe et clero, in Gra- E 

d Hunc etium ordinem tenet Ughellus col. 33 — du solenni pompa receperit, et ejusdem quoque 
agens de patriarchis Aquileiensibus ; at col. 1169, — dexteram victrici S. Hermagor signo condeco-, 
agens de patriarchis Gradensibus, primo loco ponit raverit anno DCCCCXCVII. ὃ 
Heliam, secundo Severum, tertio Martianum ; et 1 Ripa alta, ut puto, designatur, vulgo Rivolta, 
sic consequenter Candiamum vel Camdidiamum, — pagus Italiz in agro Mediolanensi. 

JEpiphanium, Cyprianum, Fortunatum, et Primo- m JAobilis, antiqua, et litteris armisque inclyta 
genium. Contarenorum familia Veneta. 
a ea mM 
DE SANCTIS MARTYRIBUS 
PAULINO EPISCOPO, SEVERO PRESBYTERO , 
LUCA DIACONO, THEOBALDO MILITE, ET EORUM SOCIIS. 
jg. LUCZE IN ETRURIA. 
Ὁ F 
In Du Tuscie, civitate Lucana, natale S. 
Paulini Episcopi primi ejusdem civitatis et con- 
GOMMENTARIUS PRJEVIUS. fessoris, atque Severi et Theobaldi : quorum 
corpora sepulta sunt in ecclesia Cathedrali dictze 
be: : civitatis. Codici Usuardino Belini sic additur : In 
SI Sanctorum cultus ; S. Paulini pàtrià, Tuscia, civitate Lucana, B. Paulini, ejusdem 
setas, elogium; an S. Petri discipulus? civitatis primi Episcopi, qui sub Nerone in radice 
montis Pisani, post multos agones martyrium 
suum consummavit. 

SUN NERONE. "uca., urbs Etruriz antiqua apud. Anserem. Ὁ De illo etiam Sancto meminerunt Grevenus οἱ antiquis ὦ 
fluvium et Sarculum, inter Lunam, urbem Maurolycus , quorum hic primus male eum pro Mann 
eacisam, ac Volaterras media, propensissi- Paulino Paulum momimat. Galesimius plusculum. partim intu- 

: EG ire ma venerationis studio caram, habet 8. auctior est, ita ipsum anmuntians : Lucze in He- ear E 
ancii Pau- Paulii memoriam ; quem suspicit tamquam pri-  iruria, S. Paulini, qui viri consularis filius, Thu- tioribus si- 


linus, Seve- 

rus ac Theo- 
baldus Luca 
culti, 


mum Etrurie Apostolum, marüyjrum. Etruscorum gnati. 


primitias, primum suum Antistitem, patronum ac 
sospitatorem, prout pluribus dabitur intelligi ex iis, 
qua hic visum est prefari. Atque ut a sacro ejus ac 
Sociorum cultu incipiamus; quam satis certo de illo 


seus, Apostolorum discipulus, ad Christi fidem 
conversus, primus illius civitatis Episcopus, in 
Neronis persecutione varie acriterque cruciatus, 
martyrii denique palmam assecutus est. Roma- 
num denique modernum Belino consonans, sic S. 


constat, tam manifestum est in. antiquis Martyrolo- 
güs eum non exprimi, sed ubique tamquam incog- 
mitum. tacite prateriri. Inter Auctaria. Usuardina 
lextui in codicibus Florentinis adjecta, sic legitur : 


Paulinum commemorat : Lucz:e in Tuscia, S. Pau- 
linij qui a S. Petro primus ejusdem civitatis 
Episcopus ordinatus, sub Nerone ad radices 
montis Pisani, post multos agones martyrium 


suum 


pe S. pauli- 
ni parit; 


an Lucensis 
an Antioche- 
nus 


* Luce 


Censendus 
sit? 


DIE DUODECIMA JULII. 


suum cum aliis sociis consummavit. Socii S. 
Paulino in superiore titulo adjuncti, Severus pres- 
byter, Lucas diaconus, Theobaldus miles et socii, 
commenorantur in Actis, qua hic typis committi- 
mus. Vide num. 6, num. 9, et rursum a num. 17; 
ubi alii multi dicuntur decollati. Lucas Diaconus 
eaprimitur infra per decursum. 

3 Sicut varia et antiqua de patria. Homeri fer- 
buit controversia inter plures Graciz civitates, ita 
hodiedum de patria S. Paulini haud satis constat. 
Marius Florentinius, nobilis Lucensis, Francisci 
Maria filius, anno 1701 Lucae edidit opus posthu- 
mum Parentis sui, inscriptum: Hetruscz pietatis 
Origines, 2n quo inter alia, que de S. Paulino ha- 
bet, cap. 12 de ipsius patria inquirit, ita edisserens : 
Tuscum aliqui Paulinum constituunt ; alii Antio- 
chenum ; Guilielmus Spirensis et Petrus Galesi- 
nius non modo Hetruscum fuisse perhibent, sed 
et consularis viri filium, ut im Galesinio vidimus 
supra num. 2. Ita et recenter Coccinio placuisse 
video. Vereor tamen, ne primus, ex quo reliqui, 
Paulinum eum Paulo Sergio, qui, ut alibi monui, 
Lunensibus non Lucensibus Evangelium nun- 
tiasse perhibetur, unius litterulce mutatione con- 
fundat ; et fortasse Galesinius ex his sancti 
Episcopi antiquioribus Actis Thusciz indigenam, 
non inquilinum extorsit, Ais verbis Actorum num. 
9 istius confusionis ansam prabentibus : Per idem 
vero tempus (Neronis Imperatoris) erat quidam 
vir Christianissimus in eadem provincia in civi- 
tate Lucense, nomine Paulinus. 

4 Pergamus cum Florentinio : Dum autem Acta 
commorantem Lucz dicunt, et neque Hetruscum 
neque Lucensem distinguunt, neutrum affirmant, 
et patris consulatum nec per ambages comple- 
ctuntur. Ita sancti Preesulis patrem ac patriam 
sepulehralis infra ponendus titulus antiquissimus 
omnino silet. Verum antiquus ejusdem basilicze 
codex pluries ex Antiochia et Antiochenum ap- 
pellat; primumque in Actis ad ecclesiasticz 
lectionis usum distinctis habet ab Antiochia 
Romam ductum. Deinde a fragmento, quod citat, 
censet clarius rem confici his verbis : Beatum vero 
Paulinum natione Antiochenum, virum utique 
totius prudentiz, in sermone veracem, in judicio 
justum, in consilio providum, in commisso fide- 
lem, in bonitate conspicuum, in universa morum 
honestate-przclarum, plenum fide ae Spiritu 
sancto, ad hane nostram Lucis * civitatem misit ; 
additque idem. Auctor iterum repeti in hymnis aut 
sacris cantionibus, quze in divi Paulini solemni 
di: przcini vel recitari consueverant, istis vide- 
licet : Paulinus Antiochensis, Petri discipulus, 
ipsum secutus obedivit sedulus. 

5 His itaque praemissis, laudatus Auctor ita con- 
cludit : Igitur quemadmodum. ex his constare 
arbitror, Lucensem ecclesiam Antiochenum san- 
ctum Virum credidisse, ita omnes alios, quotquot 
videre potui chronologos, et de S. Paulino scri- 
ptores, Antiochenum statuisse invenio: tam enim 
editi quam non editi, tam exteri, Razzius, Fer- 
rarius, Bzovius, Coccinius, Caraceiolus ; quam 
nostri, Franciottus, Civitalis, Trentius, Sami- 
niatius, Tuccius, in idem consentiunt, ita ut, cum 
sit trium ad minus seculorum traditio, non vulgi 
Tumor, ab hac sententia non esse temere rece- 
dendum, et Paulinum Antiochenum omnino sta- 
tuendum esse, constare videatur. Majore utique id 
constaret. credibilitate, si antiquioribus monumentis 
opunio ista. niteretur, Quid. enim, amabo, trium se- 
culorum traditio ad tam longam nascentis E'cclesiz 
plurium, ut puta, tredecim aut quatuordecim seculo- 


247 


rum intercapedinem. interjectam? Idem statue de 
fragmento incerti temporis, loci, auctoris, sacrisque 
cantionibus et. hymnis, de quibus supra; qua quidem 
omnia tantum. apud me habent auctoritatis, quantum 
antiquitatis : deficit haec ; consequens est, ut et illa 
deficiat, vel certe multum. vacillet, sane non tam 
liquido de Sancti patria constet. 

6 Alia, sed minoris etiam momenti, hic se offert 
controversia, ab eodem. Florentinio. proposita, atque 
discussa a pag. 155; utrum videlicet in teneriore 
atate sanctus Martyr ab Apostolorum Principe. epi- 
scopus fuerit consecratus, an potius im adultiore. 
Opinioni, qua factum. hoc fuisse censet in. juvenili 
atate, occasionem prabuerint pictores, qui, ut verbis 
F'lorentinii utar, adolescentem Paulinum, ne di- 
cam adolescentulum pingunt, et icones omnes, 
quotquot in ejus basilica et alibi coluntur, im- 
berbem. At omnes etiam a decimo quinto seculo 
non antiquiores existunt; nisi forte millesimum 
quingentesimum superet lignea effigies, que a 
dextro latere Paulinianz ecclesic in absidis pe- 
ristylio servatur. In hae, que ex episcopalis 
habitus more ceteris vetustior convincitur, san- 
ctus Martyr, urbis Lucensis parvulam effigiem 
manu gestans, non modo imberbis apparet; sed 
dum crinitum adolescentem prz se fert, novus 
superinductus faciei color zetatem ita minuit, ut 
pusionem minori quidem reverentia designet. 
Qua ctas im tabulis pictis expressa, quam. parum 
sit veritati consona aut verosimilis, satis vel ex eo 
conficitur, quod, uti recte arguit pradictus auctor, 
nullibi in ejus Actis, quorum jam preter dictas 
syngraphas alia vetusta exemplaria in privatis 
Lucensium bibliothecis videre contigit, de Pau- 
lini zetate mussitatur. 

" Causam pretense junioris ctatis ad infulas 
evecta eam fuisse putat : aliquos sane a se auditos 
esse asserit, qui dicerent primo quidem, quod San- 
ctus sub forma juvenili fidelibus aliquando apparue- 
vit ; deinde quod sacra ipsius ossa teneriorem aetatem 
arguant ; sed utrumque, inquit, nihilominus a 
veritate alienum puto. ZLubet totam rem breviter 
cum, ipso expendere ex instrumento, alibi hic a 
nobis edhibendo de Inventione corporis S. Paulini, 
de qua a num. 13 : Paulini adolescentiam reli- 
gioso cuidam fratri Jacobo ex divina visione re- 
velatam aliqui putant, quia » apparuit ei quidam 
» juvenis; » vel, ut infra additur « juvenis pul- 
» cherrimus et decorus. » Hinc profecto Paulini 
adolescentiam timui; quia sanctus Episcopus ju- 
venili specie Jacobo apparuerit. At preterquam 
quod nihil ibi de episcopali habitu additur, et per 
angelos juvenili zetate mystice aliquando appa- 
rentes, hujusmodi visiones immittere Deus con- 
sueverit; ea, qu: sequuntur, ccelestem fuisse 
nuntium, non Episcopum, ita Jacobum docentem, 
apposita verba convineunt; qua ita sonant : Erit 
enim vobis ostensum ostensione divina, ubi jacet 
corpus Paulini Martyris gloriosi : fuit enim bea- 
tus Paulinus charissimus et devotus gloriosze Re- 
ginz colorum. His dictis evanuit ; qua certe a 
dicto Prasule pronuntiata esse nemo dixerit. 

8 Jam vero qua ab eodem Pagano afferuntur, in 
miraculo, in quo cuidam a grassatoribus detento, et 
precibus α S. Paulino liberato, fertur. apparuisse 
quidam juvenis, qui absolvit eum a vineulis, ut 
refertur inter miracula post Acta, num. 2; nihil 
faciunt pro juvenili sancti Episcopi etate. Nam, ut 
recte subjungit Florentinius, hzec per angelos, qui 
sunt administratorii Spiritüs, peragi consuevisse, 
frequenter legimus, et suspicari potius liceret in 
alio miraculo, ibidem relato, ex viris religiosis, 


qui 


AUCTORE 
Au sn 


Zn in tene- 
riore &late 


an potius in 
adultiore 
Episcopus 
[uerit conse- 
cratus? 


Pro Lenerio- 

re atate nihil 
ex apparitio- 
nibus; 


248 DE SS. PAULINO EPISCOPO, SEVERO ET SOCIIS MARTYRIBUS. 
AUCTORE — qui villico, minus religiose festivitatem D. Pau- discipuli, et ordinati episcopi, licet scriptorum D 
J. P. lini veneranti, apparuerunt, alterum sanctum inopia obscurum pene remanserit : aliquot ta- 
Episcopum fuisse, dum sic dicitur : In illa via ap- men, quos recensitos se invenisse asserit, hic 
paruerunt duo religiosi cum vestimentis albis. — enumerasse, inquit, voluimus; non ambigue pro- 
Unus de istis dicit ei : Noli flere. Et infra : Et fessus, obscura, dubia et incerta. esse, qua de primis 
ille religiosus respondit : Noli flere, Dominus hujusmodi missionibus traduntur. Vide ea, que da- 
sanabit eum. Consulimus tibi, quod tu numquam — mus in annotatis ad caput 1 Actorum littera d. At, 
habeas in contemptum festum gloriosum beati ubi recensitam missionem ab Apostolorum Principe 
Paulini patris tui; sed honora eum toto tempore — invenit Baronius? Nullum sane, si recte rem zsti- 
vitee tuc. Et signavit eum, et statim sanatus est; — mo, monumentum antiquius proferri posse arbitror, 
et disparuerunt. JE quibus auctor infert, quod — quam. Martyris Acta, inventionem. et inscriptionem 
hie, dum religiosus dicitur, non amplius juve- 6 codice monasterii Cavensis , cujus verba dabuntur 
nem, sed zetate venerabilem colligereliceat ; sed — mum. 46. De Actorum antiquitate postea. dicemus ; 
collectio hac plane incerta. est et. meris fulta conje- — cum interim. certum. sit, saepe consuevisse obtrudi 
curis, fatente hoc ipsum Florentinio, se hec con- Acta pro antiquioribus, quam. vevera sint. Inventio 
jectanea et incerta esse non dubitare. Z7oc cer- — corporis est seculi 19. Florentinius cap. 21 a pag. 
tius, quod ad stabiliendum episcopatum, α S. Petro 147, expendit epocham adventus S. Paulini in 
collatum. Paulino nostro in teneriori etate, ez ar- — Etruriam, nimirum vivente ac mittente S. Petro. 
gumento, quod desumitur ex apparitionibus mihil ΑἹ, quid speres solide historici, ubi antiqua monu- 
concludi possit, quod fidem. historicam mereatur ; — menta deficiunt? Parum quoque firmitatis habent, 
qualem etium non meretur alia vatio, a sacris San- — quz congerit cap. 12, a pag. 162, an utique sanctus 
cti lipsanis petita. Antistes noster accensendus sit numero septuaginta s 
nihil ex li-- 9 Enimvero debilis ista ratio est, et via: refuta- — duorum discipulorum. Tota argumentationis ejus vis 
pues CO- — ong digna. Namque, ut rursus recte Floventinius, eo demum redit, ut probet non pugnare, quod ec ΚΕ 
B  etsiex sacrorum ossium dimensione D. Pauli- dicto discipulorum mumero unus ipse extiterit ; at 
num non procere stature virum fuisse convin- «on quaritur, quid potuerit esse, sed. quid sit. : pro 
ceretur, inde tamen adolescentis? indicium su- quo desidero antiqua monumenta. 
mere, puerile potius, quam juvenile esset argu- 
mentum, ultra vigesimum annum ossium desi- 
nentibus incrementis, ut vulgus etiam novit. $1I. Sancti elogium; inventio corporis; 
Jam vero si Petrus Hierosolymis aut Antiochia presens status reliquiarum. 
cum Paulino solvit, anno Claudii secundo, Chri- 
sti quadragesimo quarto, et sub Neronis gladio 
uterque palmam martyrii est assecutus ; id non ghellus tomo 1 Italie sacra a col: 841 Sanctum. s. Paulini 
ante annum sexagesimum septimum accidere honorifico adornat elogio hujus temoris : S. elogum 
potuisse scimus, et jam Paulinum ad viginti e& Paulinum Antiochenum S. Petrus Apostolorum 
amplius annos Italiam incoluisse dignoseimus. Princeps a se institutum eruditumque Romam 
Nisi ergo Apostolorum Princeps discipulum in perduxit nostre salutis anno xLvr, eumdemque 
Episcopum Lucensibus przficiendum puerum ad- primum Lucensem Pr:esulem consecravit. Quam 
huc advexerit, non modo vigesimum setatis an- civitatem cum anno eodem fuisset ingressus, 88- 
num excessisse dicendum est, sed ad gloriam  muloque cum magistro pietatis studio Evange- 
provectiori omnino zíate properasse patet. Quis lium disseminare statuisset, innumeram prope- 
autem, orientalibus ecclesiis florentibus, ex mul- modum multitudinem convertit ad Christum; 
torum millium fidelium numero mature zetatis sociisque ac adnitentibus Antonio, Valerio, Se- 
viros ad episcopalia munera promovendos, Ita- vero, Luca et Theobaldo, septem zedificavit 
losque prae ceteris erudiendos. Petrum non sele- ecclesias, quarum princeps S. Triadi dedicata 
gisse dixerit? Alia, qua congerit idem Auctor, ez — est; nempe illa, quam postea in honorem ipsius 
C — decreto, sicut ipse vocat, Apostolorum, canonibusque — sancti Paulini, sanetique Martini honorifice con- — F 
Gracorum, presbyteri voce, senem significante,  secrarunt. Paulinus igitur primus fuit, qui Lucze 
quibus probat. Sanctum. in provectiori atate episco- tum episcopalem sedem, tum Christianam fidem 
palibus infulis insignitum fuisse, volens pratermitto ; plantavit ae mirifice excoluit, innumeris exant- 
sicut etiam alias conjecturas, e sacris Martyris reli- latis laboribus atque periculis, qua iterum per 
quiis, a se inspectis, petitas, de. quibus paragrapho — palmam martyrii suo sanguine nobilitavit. Siqui- 
provimo : cum hac pro prasenti instituto videri dem post Principum Apostolorum gloriosum tri- 
possint esse plus quam satis. Qua superaddit de  umphum, persequente Nerone, accusatus Pau- 
clericali tonsura contra pictores, S. Paulinum cri- linus apud Etruriz presidem Anolinum, qui 
nitum e[formantes, longum esset referre, etviz operz — Pisis toti Etrurize jus dicebat, quod Luez Christi 
pretium. Lector ea inveniet a pag. 160. Aliqua ad — doctrinam disseminaret, ab eodem cum Severo, 
: majorem. confirmationem pro episcopali ordinatione — Luca diacono, ac Thegbaldo milite comprehendi 
in adultiore atate, α Plorentinio producta, habes jussus, ducitur Pisas, ubi variis scevissimisque 
Er infra num. 21. M tentatus tormentis, cum nihilominus constantis- 
d missio 10 Superest, ut dicamus de 8. Paulini missione sime Christum confiteretur, tandem in monte, 
trum ad Lu-. '" Etruriam, an videlicet illa contigerit sub Apostolo qui inter Pisas ; Lucamque exurgit, hodieque vo- 
LE 2d Petro, Sanctum nostrum. ad Lucenses mittente, et catur S. Juliani, seevissime verberatus, cum Se- 
ΤΩ aoa illa d probetur. Contigísse eam mit- vero presbytero palmam martyrii promeruit; 
tente S. Petro affirmant vecentiores: Casar Fran- quorum post obitum Lucas diaconus, milesque 
ciotii, Silvanus Razsi, Ughellus ; quibus e F'loren- Theobaldus truncati capite occubuerunt, die xir 
tinio adde ; Bxovium, Caracciolum, Codinium cum — mensis Julii anno Domini Lxx. 
Baronio, id evenisse asserente anno. Christi 46. 12 Horum sacra corpora feris devoranda jussit cz {0 6 0. 


Verum, ut proxime pramittit. ibidem Baronius, 
quinam fuerint, qui diversis temporibus ad di- 
versas instituendas ecclesias a Petro sunt missi 


tyrannus insepulta relinqui ; sed intempesta no- 
cte secuta, Antoninus, Valerius, Victor, Lucia- 
nus, aliique plures illorum discipuli illa Lucam 


detra- 


Authentico 
instrumento 


B 


describitur 


DIE DUODECIMA JULII. 


detraxerunt ad sepulturam, ad id loci videlicet, 
qui olim Cellula Martyrum vocabatur ; quod ibi, 
qui pro Christi fide fortiter occubuissent, condi 
solerent. Ubi postea corpus B. Paulini sepelie- 
runt tempore Henrici, Episcopi Lucensis, anno 
MccLx1; quod ex divino instinctu repererunt in 
capsa marmorea cum hae incisa inscriptione ; 
quam videsis num. 16. Tum pergit ad. translatio- 
nem, de qua num. 18. Denique recensitis auctoribus 
aliquot recentioribus, qui de S. Paulino tractant, 
monet extitisse plures in Italia ejusdem nominis 
Sanctos, diversarum ecclesiarum Episcopos, qua- 
les fuerunt : S. Paulinus Nolanus, doctrina ac 
sanctimonia vitz longe clarissimus, quem. habes 
in Actis die xxi Junii; Paulinus Brixianus, de 
quo die 1v Martii; Paulinus Senogalliensis, 1v 
Maii; Paulinus Aquilelensis, xr Januarii : alter- 
que Paulinus Przsul Campanus; quibus omnibus 
hic Paulinus antiquior est, qui primus ab Aposto- 
lis haustum Lucam intulit Evangelium, ejusdem- 
que liberze civitatis protector habetur przecipuus. 

13 Ab elogio S. Paulini delabimur ad. corporis 
inventionem. Idem qni supra Franciscus Maria 
F'lorentinius in. pradicto suo opere, Sancti sepultu- 
vam executus pag. 198, procedit ad narrandam in- 
ventionem sacri corporis ipsius, nec mon Severi ac 
Theobaldi, sociorum ejus, ez Pagano, ecclesie SS. 
Georgii et Antonii rectore, qui rem litteris consi- 
gnavit: et ez ejusdem ecclesie membranaceo codice 
historiam pertexit, impresso deinde ad calcem libri 
authentico Inventionis instrumento, omnem rei se- 
riem complectente; quocum contulimus apographum, 
quod hic typis subjicimus, ab eodem Florentinio 
communicatum, quod ita habet : Cum veritas oc- 
cultatur, omnino credimus Deo non placere, et 
specialiter verum illud, propter quod possent 
homines hujus mundi salutem consequi anima- 
rum : idcirco ad laudem et gloriam sanctissimce 
Trinitatis et beatissimze Virginis gloriose, et 
totius coelestis curie de miraculis sanctissimi 
Paulini, primi Lucani Episcopi, quz miracula 
sunt facta post Inventionem corporis gloriosi, 
volumus aliqua enarrare. Sed antequam ulterius 
procedamus, dignum est, ut de ejus inventione 
aliquid nuneupetur. In anno Domini MccLxi, xvir 
Kalend. Juli, erat quidam religiosus, cujus 
nomen frater Jacobus dicebatur, in civitate Lu- 
cana, homo maxim: sanctitatis et honestatis, 
magn: conversationis et vitze :'eui Dominus vo- 
luit revelare corpus Episcopi infrascripti tali 
modo. 

14 Erat iste frater Jacobus homo maxima 
abstinentiz, et ab oratione diu noctuque minime 
cessabat. Contigit ei in quadam nocte, cum in 
oratione valde devotissime insistebat, oculos in- 
clinavit, et ἃ sopore fuit mirabiliter occupatus; 
in quo somno apparuit ei quidam juvenis et dixit 
ei: Frater Jacobe benedicte, surge velociter, et 
ad ecclesiam B. Antonii citius propera, quantum 
vales, et dicas ipsius ecclesi: sacerdoti, ut de- 
vote et solemniter celebret unam Missam ad ho- 
norem beatze Virginis gloriose, et tu esto ibi 
cum magna devotione et, ad illam Missam : fuit 
enim B. Paulinus carissimus et devotus gloriosce 
Regine colorum. His dietis exparuit. Frater 
vero Jacobus surrexit, et omnia secundum admo- 
nitionem sibi faetam, presbytero Pagano, capel- 
lano dietze ecclesie, nuntiavit; et ordinavit, ut 
Missa celebraretur. Cum Missa a dicto presby- 
tero Pagano diceretur, et esset corpus Christi 
gloriosum elevatum, iste frater erat in choro, 
et in terram velociter se projecit ; et cum in ter- 


Tomus um Julii. 


.249 
ram se prostravisset, fuit sibi ex dextro latere 
nuntiatum et dictum : Corpus B. Paulini est jux- 
ta humerum tuum dextrum ; et ibi, quia duobus 
brachiis est propinquum, fodietis, et ibi eum in- 
venietis. 

15 Frater vocem audivit, sed neminem vidit. 
Missa solenniter celebrata, frater omnia dicto 
presbytero Pagano enarravit. Dictus vero sacer- 
dos venerabili Henrico Episcopo cum fratre Ja- 
oobo omnia nuntiavit ; et accepta licentia ab Epi- 
scopo, jejunaverunt tribus diebus cum abstinen- 
tia et devotione, et magna oratione. Postea vero 
foderunt secundum admonitionem sibi factam a 
Jacobo supra dicto in ecclesia S, Antonii, januis 
clausis ; et fuerunt novem inter religiosos et lai- 
cos ad fodiendum. Et sic fodiendo erant quasi 
juxta Vesperas. Propter nimiam lassitudinem 
posuerunt se ad dormiendum. Iste frater Jaco- 
bus eum magno dolore ivit ad adorandum subter 
pilam, ubi erat corpus B. Antonii, et cum maxi- 
ma angustia sic dicebat : Domine, non invenimus 
thesaurum promissum et desideratum ; et sic 
orando aliquantulum obdormivit. Et in illa. dor- 
mitione apparuit ei juvenis pulcherrimus et de- 
corus, et dixit ei: Frater Jacobe, quare non fo- 
ditis ? : ; 

16 Et ille respondit : Domine, per totam diem 
laboravimus, et sumus fortiter fatigati,. et nullo 
modo possumus invenire. Et ille juvenis dixit : 
Surge et fode in nomine Jesu Christi ; quod quz- 
ritis, cito invenietis. Surrexit frater Jacobus, et 
narravit iterum presbytero Pagano visionem. Et 
iterum cceperunt fodere, et sic fodiendo et labo- 
rando, ommes qui erant in ecclesia, de odore 
suavissimo sunt refecti, et ab ommi fatigatione 
quasi totaliter remoti et liberati. Post. Vesperas 
autem fodiendo invenerunt marmoreum monu- 
mentum et sic scriptum : Hic est corpus B. Pau- 
linij primi Lucani Episcopi et discipuli Petri 
Apostoli, et Sanctorum Martyrum Severi pres- 
byteri et Theobaldi militis. Et de tanta gloria eis 
concessa omnes mirabiliter sunt gavisi; et jux- 
ta monumentum tangendo odor mirabilis per to- 
tam portam S. Donati exivit. Currebant omnes 
de civitate gaudentes et exultantes de tanta 
gloria eis concessa. Presbyter vero cum dicto 
fratre et cum vicinis dietze contratz ἡ, et cum 
omnibus nobilibus portze S. Donati ad Episco- 
pum velociter cucurrerunt, et omnia, qus facta 
erant, cum diligentia narraverunt. Episcopus 
vero, habito consilio eum canonicis suis e& cum 
fratribus Przdicatoribus et Minoribus, persona- 
liter ipse cum Archipresbytero Alamanno, et 
Aldibrando primicerio, Gualtrotto canonico et 
Paganello, et cum multis aliis de canonica S. 
Martini ecclesie majoris, δὺς cum fratre Alde- 
brandino de Cavaleantis, Priore fratrum Pr«edi- 
catorum S. Romani, et de suis fratribus, et cum 
multis aliis venerunt ad ecclesiam. supradictam, 
et cum hymnis, canticis, cereis et incenso ape- 
ruerunt gloriosum monumentum ; et invenerunt 
gloriosum et odoriferum corpus B. Paulini mar- 
tyris cum sociis suis supradictis. 

17 Unde valde lwetati sunt cum tota civitate 
Lucana, et lzetari possunt de tanto et tali patro- 
no, qui quotidie orat et supplicat Deum omnipo- 
tentem pro salvatione et augmentatione filiorum 
suoruin, [et] ordinaverunt solemnissimam pro- 
cessionem ; ubi fuerunt plus quam quingenti in- 
ter religiosos et clericos seculares; et fuerunt ibi 
plusquam xr * vexilla, et presentialiter fuit D. 
Guala, legatus D. Papze, et Episcopus cum omni- 


37 bus 


AUCTORE 
JOD. 


invenlio cor- 
poris S. Pau- 
lini cum duo- 
bus sociis, 


divinitus ve- 
velati 


* vici, 


ac solenni 
pompa fre- 
quentati. 


* alias XI. 


AUCTORE 
J.P 


* alias dile- 
xit. 


B 


Post hac 
Sancti culus 
valde auctus, 


250 


bus supradictis. In veritate dicere possumus, 
quod fuerunt ibi cum D. Guiseardo de Petra- 
sancta de Mediolano, Potestate Lucans civita- 
tis. Erat enim Potestas Lucan civitatis illis 
diebus plus quam quinquaginta millia inter homi- 
nes e£ mulieres. Audiverant enim, sicut conti- 
netur in Legenda ejus, quomodo iste venerabilis 
Paulinus fuit primus pater, primus Episcopus 
istius civitatis, discipulus B. Petri Apostoli, et 
a B. Petro Apostolo ad istam civitatem fuisse 
missum; et quomodo iste predicavit, et fidem 
plantavit, e£ Lucanum populum fideliter bapti- 
zavit; et quomodo duleissime istam civitatem 
direxit ', et pro ipsa fortiter oravit, ut Dominus 
populum Lucanum augeret, et in unitate sine di- 
visione [eum] conservaret, et de hsretica pra- 
vitate eum liberaret, et civitatem de manibus 
inimicorum in perpetuum defenderet. Unde ve- 
nerandus est iste 'talis pater et propter infinita 
beneficia spiritualia et temporalia, quz per ipsum 
habemus : est enim in ccelo continuus Lucanc 
civitatis defensor et advocatus, et animas, qu: 
de ista civitate salvantur, ipse Deo quotidie re- 
prosentat, sieut fructus suc vinez, quam plan- 
tavit. Miracula, qua in Ms. nostro ponuntur, et nà 
fallor ab eodem Auctore conscripta sunt, opportunius 
de more dabuntur post Acta, Martyris. 

18 His itaque tantisper intermissis, mos duce 
Florentinio, ad ea, qua festivam sacri corporis in- 
ventionem sunt consecuta, progrediamur, et quidem 
ipsius verbis a pag. 201 : Quapropter Dei, Marty- 
rum merita prodigiis illustrantis imitatores, Apo- 
stolicze Sedis legatus, de quo supra, et Henricus 
Episeopus , celebritatem diei amniversariam, 
quantum licuit, indulgentes auxerunt : ecclesiam 
S. Antonii hactenus nuncupatam divi Paulini no- 
mine insigniri deinceps mandarunt ; festivitatem 
ejusdem quotannis rv Idus Julii renovandam 
statuerunt; nomen in sacris ecclesiarum dipty- 
chis reponendum, ac in litaniis invocandum om- 
nibus Lucensi dicecesi subjectis in posterum esse 
decreverunt. 4n tibi ez eodem auctore transcriptum 
diploma indulgentiarum cum hoc titulo : Hz:e sunt 
indulgentic factze per Dominum Gualam, Lega- 
tum Roman: Curiz, et Dominum Henrieum Epi- 
scopum Lucanum, cujus verba sunt. haec : Henri- 
cus, miseratione divina Lucanus Episcopus, 
dileetis in Christo filiis, universis ecclesiarum 
Prelatis, exemptis et non exemptis, civitatis 
et diocesis Lucan, salutem et benedictionem. 
De consilio venerabilis Patris magistri G ἡ, Le- 
gati Apostoliee Sedis in Thuscia, et nostrorum 
fratrum, sicut nos * credimus, non latere, trans- 
lationem fieri fecimus venerabilium reliquiarum 


- sanctorum /Martyrum Paulini, Severi et Theo- 


indicta pu- 
blica solenni- 
late quotan- 
nis die 4 Idus 
Julii, 


baldi apud ecclesiam, quie ab antiquo S. Antonii 
consueverat nominari, et quam hodie, antiquo 
Yiomine commutato, S. Paulini fecimus nominari, 
ordinantes de predictorum consilio et assensu, 


ut predieti S. Paulini et sociorum festivitas rv. : 


Idus Julii debeat ab omnibus nostre civitatis et 
dicecesis solemniter celebrari. 

19 Quare vos exemptos rogamus, ut ob Dei 
reverentiam et Martyrum praedietorum; et aliis 
pralatis sub excommunieationis poena manda- 
mus, quatenus ex parte nostra publice in vestris 
ecclesiis vestros populos moneatis, ut przdicto- 
rum solemnitatem in die przdicta debeant so- 
lemniter celebrare, visitaturi cum devotione ec- 
clesiam antedictam, ut participes fiant. beneficio- 
rum et indulgentiarum a predicto venerabili 
Patre et nobis concessarum in predictorum Mar- 


DE SS. PAULINO EPISCOPO, SEVERO ET SOCIIS MARTYRIBUS. 


tyrum devotione, venerabili loco superius nomi- 
nato, celebrando nihilominus officium solemniter 
predictorum, prout vobis Dominus dederit, ipso- 
rum natalem in vestris litaniis et Kalendariis 
conseribendo. In ista enim die usque ad octavas 
ad laudem et gloriam Sanctze Individuze Trinitatis, 
et ad honorem glorios:e Virginis Marie, et B. 
Paulini, Episcopi primi Lucani et Martyris, et 
aliorum Sanctorum multorum, qui sunt in Eccle- 
sia ista, Dominus Guala, Legatus Domini Pap: 
in Thuscia, eo existente przesente ad hoc, ut ve- 
nerarentur et visitarentur gloriosi Martyres, per 
unum annum et quadraginta dies indulgentiam 
fecit. 

20 Henricus vero, Lucanus Episcopus, qua- 
draginta dies similiter concessit et fecit. De ista 
gloriosa Inventione Laborator notarius de man- 
dato Domini Henrici, Lucani Episcopi, seripturas 
publieas fecit, et coram multis testibus et specia- 
liter coram predicto Episcopo, et Domino Ala- 
manno, Archipresbytero Lucano, et Domino 
Paganello de Porcari canonico, et Domino Aldo- 
brando primicerio, et Domino Gualtrocto, et 
fratre Ildebrandino de Cavalcantis, Priore Fra- 
trum Predicatorum S. Romani, et fratre Benci- 
venne, custode Fratrum Minorum Lucan eivi- 
tatis, et presbytero Pagano, rectore ipsius ec- 
clesi|, cum omnibus convicinis suis ad laudem 
et gloriam Domini nostri Jesu Christi, qui vivit 
et regnat in secula seculorum. Amen. 

21 De prasenti statu. Reliquiarum nemo melius 
nos informare potest quam sape dictus F'lorentinius, 
oculatus earum inspector ; qui a pag. 159 tradit se- 
quentia, : Venerari, inquit, mihi aliquando licuit 
sancti Przesulis [Paulini] lipsana, et in inferiore 
maxilla ineisorios przecipue dentes ab ommi se- 
eulorum injuria in suis adhuc alveolis fixos aspi- 
cere contigit; sed in suprema earumdem acie ita 
multorum annorum usu detritos, ut hominis jam 
ad senium vergentis exuvias esse negari non 
possit. Quia vero molares etiam aliquot dentes, 
non ita usu levigati, utpote solidiores, observari 
possunt in aurata theca, quz:e ulnam saneti Prze- 
sulis seorsim a corpore continet, gravi quidem 
state, atque in senium preecipiti, non tamen de- 
crepita, palmam martyrii accepisse conjicio. Con- 
sule paragraphum 4, ubi agitur de postrema sepul- 
tura inspectione. Atque hc quidem hactenus. Re- 
liquum est, ut studia religiosissima venerationis, 
qua Lucenses sanctum. suum Prasulem ac Patro- 


mum, non sine summa. pietatis laude persecuti. sunt, 
commemoremus. 


δ III. Erecta a Lucensibus in honorem 
Sancti ecclesia; reclusa arca ; constru- 
cta nova basilica ; Sarcophagus; fama 
posthuma. 


lorentinium, in dllustrandis rebus S. Paulini 

cumulatissime meritum, hic denuo pedetentim 
subsequamur, ardentissima Lucensium in sanctum 
Patronum suum. studia hoc modo referentere a. pag. 
203 : Invalescebat interim quotidie Lucensium 
in Apostolum suum pietas, et ecclesia, dudum 
Martyrum cellula, et antiquitus cathedralis, et 
majus urbis templum, vel vetustate jam labens, 
vel populorum frequentie incongruum videba- 
tur : donee in ampliorem formam redactum, an- 
no tandem redempti orbis Mcccxrr a Guilielmo 


Episcopo 


eL concessis 
indulgentiis. 


Status pra- 
sens Reli- 
quiarum. 


Basilica, 
honorem 

sancti Pau- 
lini et alio- 
vum erect; 


sed Paulini 
nomine niumn- 
cupata 

B 


instrumen- 
lum authen- 
licum 


DIE DUODECIMA JULII. 


Episcopo noviter cum quatuor altaribus extru- 
ctum solemniter sacraretur. Extat et nunc in 
iabulario Paulinianz Basiliez;e vetustum conse- 
crationis monumentum : in quo cum plura san- 
ctorum corpora et lipsana ibidem quiescentia 
memorentur, sacraque omnis ceremonia descri- 
"batur, lectoribus meis non ingrata fore censui, 
si ex autographo hie integrum exhiberem ; quod 
neque nos hic supprimendum putavimus : 

23 In nomine Patris, et Filii, et Spiritus san- 
cti. Amen. Ad futuram rei memoriam noverint 
universi, qualiter in przesentia mei notarii et te- 
stium subscriptorum, anno Nativitatis Domini 
MOcoxLI, Indictione rx, die Lumw hebdomade 
sanctze secunda mensis Aprilis, reverendus in 
Christo Pater et Dominus Frater Guilielmus, Dei 
et Apostolieze Sedis gratia Episcopus Lucanus, 
ad supplicationem et instantiam cireumspecti 
viri presbyteri Donati Rectoris, et Francisci 
Vinceguerrz, civis Lucani, parochiani et opera- 
rii ecclesize infrascripte, pro se ipsis et dicta ec- 
clesia, nec non aliis omnibus et singulis convi- 
cinis et parochianis ejusdem humiliter suppli- 
cantium, cum devotione gradiens ad parochialem 
ecclesiam sanctorum Antonii et Paulini, anti- 
quitus cathedralem, et majorem ecclesiam Luca- 
nam, noviter propter ejus antiquitatem novis 
zedificiis et altaribus necessario constructam ; et 
ibi pontificales vestes indutus cum diacono et 
subdiacono, indutis sua similiter paramenta, et 
venerabilium multitudine clericorum, assisten- 
tium eidem et glorificantium in psalmis, laudibus 
et preeconiis nomen Dei juxta modum, formam 
et ordinem ecclesie consuetum, coemeterium 
ejusdem ecclesie, ipsam ecclesiam, et altaria 
quatuor existentia in eadem ecclesia ad honorem 
Dei, etgloriosce Virginis Marize, Matris ejusdem, 
ac SS. Antonii et Paulini, quorum titulo ipsa 
ecclesia decoratur ; atque beatorum Maximi prz- 
fecti, et. Annze, totiusque colestis curie, bene- 
dixit, sanctificavit et consecravit aquam sale 
mistam, et aquam sale, cinere et vino mistam, 
ipsis aqua, sale, vino et. cinere prius consuetis 
sanctis orationibus benedictis et consecratis, per 
loca predicta hyssopo aspergendo, et facto de 
dicto cinere signo crucis, tenentis unumquodque 
caput ad angulum super ipsius ecclesize pavi- 
mento eum baculo pastorali litteras et alia signa, 
juxta normam, quam tradunt canoniez sanctio- 
nes, superscribendo murum quoque ipsius eccle- 
si: tredecim figuris sanctorum x1 Apostolorum, 
signum Crucis in manu tenentium, interius pi- 
ctum, et eadem altaria sacro chrismate liniendo 
et faciendo in eis cum dicto chrismate, suo pol- 
lice signa crucis, ac reclaudendo in eisdem alta- 
ribus : ? 

94 Videlicet in altari majore sub honore B. 
Paulini, primi Episcopi Lucani consecrato, pyxi- 
dem quamdam ligneam, ubi sunt de vestimentis 
beatze Virginis gloriosze, ac de Reliquiis beatorum 
sanctorum Petri et Bartholomei Apostolorum ; 
Stephani, Theodori, Georgii, et Paulini Episcopi 
antedicti Martyrum, Antonii confessoris, et, Cee- 
cilize virginis, ac de vestimentis B. Joannis Eu- 
angeliste, quodque sarcophagum marmoreum 
plenum ossibus multorum Beatorum pro Chri- 
sti nomine decollatorum, de quibus in Legen- 
da B. Paulini episcopi prefati clarius enarra- 
tur; quee omnia prius erant, et reperta fuerunt 
in altari veteri : et in alio altari sito versus se- 
ptemtrionem, super quo residet in quodam scrinio 
marmoreo corpus S. Antonii confessoris, ad ejus 


251 
honorem constructo, et per eumdem Pontificem 
consecrato, pyxidem quamdam, ubi multorum 
Sanctorum Reliquis recluduntur; et in quarto 
altari, quod est. situm in angulo versus Septem- 
irionem, super quo est capsa marmorea sepultu- 
r2 corporis S. Maximi Cornicularis przefecti, sub 
ejus honore constructo, tunc per eumdem Domi- 
num Pr:esulem consecrato, reliquias 5. Victoris, 
Dei Martyris gloriosi, cum sacrificio et solemmiis 
Missarum, et aliis solemitatibus, consuetis juxta 
formam Ecclesi: in hujusmodi consecrandis ec- 
clesiis observari. ; 
25 Insuper przfatus Pater Dominus Episco- 
pus Lucanus, cum esset in Missarum solemniis, 
sequens Dei consilium, quod est: Date, et dabi- 
tur vobis ; remittite et remittetur vobis ; et hu- 
jusmodi consecrationis tanto bono cupiens etiam 
addere bonum, ut fiat majus bonum, de miseri- 
cordia et benignitate Dei, SS. Petri et Pauli, 
Apostolorum ejus, et B. Martini Patroni sui ple- 
ne confisus, omnibus Christi fidelibus, vere poe- 
nitentibus et confessis, qui ad dictam ecclesiam 
accesserint, vel de suis bonis aliquid secundum 
suam facultatem ibidem Deo obtulerint, anni 
unius et dierum xr in die dictze consecrationis et 
anniversario, ac dierum xL per Octavas eorum- 
dem veniam concessit, perpetuis temporibus du- 


AUCTORE. 
JAT 


cum indul- 
gentiis 


raturam. In quorum omnium testimonium pre- . 


fatus Pater mandavit presens instrumentum 
confici per me Joannem notarium infrascriptum. 
Actum Luc: in dictis locis, presentibus venera- 
bilibus viris Dominis : Nicolao archipresbytero, 
Jacobo de Prato, et Joanne Martroris, Canonicis 
majoris ecclesie Lucan, Sinibaldo plebano ple- 


bis de Piscia Lucanz dicecesis, ipsius Domini - : 
Episcopi Vicario, et Soffredingo canonico eccle- - 
sice SS. Joannis et Reparat: de Luca, et Dartho--- 


lomzo magistro scholarum ecclesi: Lueanze, οὐ" 
dietis presbytero Donato Rectore, et Francisco 

Operariis ecclesize supradictze, Ser Bernardo Bo- 

nosi, Ser Jacopo Morlani de Luca, et Ser Joanne 

Galandi, Cancellarii dicti Domini Episcopi, No- 

tariis testibus ad hzec vocatis et rogatis; et prze- 

sentibus nobilium cleri populique multitudine se- 

xus utriusque ad hujusmodi consecrationis officium 

congregatis. 

26 EgoJoannes Manni de Luca, Imperiali au- 
ctoritate judex ordinarius publicus, consecrationi 
et omnibus singulis supradictis una cum przeno- 
minatis testibus interfui, et de mandato ipsius 
Domini Episcopi, et rogatu dictorum Rectoris et 
Operarii subscripsi et publicavi.Ego Joannes Ber- 
nardi de Sarzana Lucensis dicecesis publieus Im- 
periali auctoritate Notarius et Judex ordinarius, 
ac przefati Domini Episcopi scriba, praedictis om- 
nibus et singulis factis, gestis et habitis per di- 
ctum Dominum Episcopum, dum ea per ipsum 
agerentur, interfui, et ea de ipsius mandato scri- 
benda recepi, una cum prefato Joanne Notario 
et me subscripto ; ac signum meum apposui con- 
suetum anno, mense, die, Indictione et coram te- 


stibus supradictis. 
27 Nec praterierim reclusionem arce Paulinia- ὁ 


publica aw- 
ctoritate mu- 
nitum : 


E 


irc Pauli- 


niang rectu- 


na octo post annis, id est MCCCLXIX (verbis Floren- ji. 


tinii hic rursum utimur) quo Carolus IV Imperator, 
id Paulino precibus, ut credere par est, a Deo 
extorquente, Lucenses in pristinam libertatem 
asseruit, sanctissimi Presulis arca recluditur, 
ipso adstante libertatis assertore Carolo, et hec 
sub eodem marmore hcdina relicta epigraphe : 
Hoc est corpus S. Paulini, primi Lucani Episco- 
pi, quod noviter provisum, et presens monu- 


menium 


AUCTORE 


UD 


constructa in 
Sancti hono- 
rem nova ba- 
silica anno 


1511. 


Sarcophagus 


seu tumba 


marmorea 
creditur non 
esse mutata, 
tametsi olim 
fracta : 


[ama publica 
ec continuo 
ad Sanctum 
recursu. illu- 


strata. 


C 


252 


mentum apertum fuit tempore, et in presentia 
serenissimi Principis et DD. Caroli IV, Dei gra- 
tia Romanorum Imperatoris et Bohemi: Regis, 
et venerabilis Patris Domini Guilielmi Lucani 
Episcopi, et DD. Antianorum Lucani communis, 
et quam plurium vicinorum dictze contrate, tem- 
pore Rectoris presbyteri Lippi Johannis przedictze 
ecclesi:e divi Paulini sub anno Domini Mcccrxix, 
Indictione vir, die xx Junii. 

28 Jam vero propensissimam Lucensium erga 
sanctum. Patronum suum voluntatem testatissimam 
facit erecta ejusque momini dedicata. ampla basilica, 
de qua sunt ista Florentinii pag. 208: Amplior 
deinde anteacto seculo basilica Senatus Lucensis 
pietate erigitur. Cum enim anno Christi ΜΌΧΙ 
Lucensis civitatis propugnacula ad recentioris 
oppugnationis modum aptanda essent, et ecclesia 
S. Donati tune extra urbis moenia Apostolieze 
Sedis indulgentia foret removenda: placuit ex 
utraque augustum Paulino templum erigere, eo- 
demque a collegiate ecclesie S. Donati clericos 
cum Prioris dignitate transferre. Hinc ex mar- 
moribus, Baccio de Monte Lupo, insigni archi- 
tecto, modulum exhibente, et operis prefecto ex- 
citari ccepit, quce nunc extat, insignis basilica, in 
cujus majori ara sacre D. Paulini et sociorum in 
lapidea arca quiescentes exuviz, hie in altaris 
abside signatis litteris, coluntur: « Sanctissimi 
» Martyris Paulini Episcopi Lucensis, et hujus 
» libertatis protectoris, Theobaldique , Severi 
» atque. Lucz corpora hie teguntur. » 

29 De sarcophago seu tumba iterum paucis docet 
nos Florentinius pag. eadem 208 : Marmoreum in 
quo jacent sacra corpora, sarcophagum licet ali- 
qua fragmenta ἃ fidelibus, dum anno wccrxr in- 
venta sunt, ad varias curamndas infirmitates Pa- 
ganus presbyter adhibita esse testetur, idem esse 
existimavi, in quo B. Antonius aliique prisci 
christicol:te sanctorum Martyrum lipsana condi- 
derunt. Extat enim in eodem marmore pastoris 
in humero ovem portantis imago, antiquissimi 
moris symbolum, quo vetustiora Martyrum se- 
pulera Rom: olim signata Baronius docuit, et 
novissime in subterranea Roma Aringhus exhibet. 

30 Famam sancti Prasulis posthumam illustrat 
non interrupta, at per temporis successionem conti- 
muata. populi Lucensis ad. honores sacros οἱ deferen- 
dos conspirans studiorum. consensio, firmissima de 
ipsius patrocinio fiducia, ac contimuus in publicis 
necessitatibus ad. ipsum recursus. Audiatur Floren- 
tinius pag. 209 : Ad sanctissimum ergo Apostoli- 
cum Przsulem nil mirum si Lucenses in quacum- 
que urbis trepidatione effusi preces augeant, et 
expositum sacrüm pignus per urbem circumdu- 
cant. Ita tumultuante adversus Patricios plebe, 
anno ΜΌΧΧΧΙ, die xxvr Novembris, publieis sup- 
plicationibus delatum refert Franciottus. Ita no- 
stro tempore, pestilentia grassante, jejuniis ae tri- 
duana processione indicta anno MDCXXXI, magna 
marmorea arca iterum recluditur, et sacrum cor- 
pus decenter aptatum solenni ritu circumfertur. 
Ordinem memorabilis pomp: subtexere minu- 
tius libet ex autographo, tune manu Bernardini 
de Pieronis, episcopalis Cancellarii, confecto, ne 
deinceps ex obsoleta memoria, mutato stylo, ali- 
quid inconcinne accidat, ut in alia simili pompa 
evenisse, non sine animorum indignatione me- 
mini, et ommia sine altercationibus, ut maxime 
decet, imo decenter et laudabili devoti populi 
tranquillitate pereurrantur. Pompz solennis nar- 
rationem pertevet paragraphus sequens. 


DE SS. PAULINO EPISCOPO, SEVERO ET SOCIIS MARTYRIBUS. ' 


* . 


$IV. Fama Sancti posthuma novis ac- 
cessionibus amplificata; Officium pro- 
prium; postrema sepulture inspectio 
anno 1680. : 


gitur die xv Junii ejusdem anni, postquam mane 
I summus reipublicze Magistratus Senatusque 
universus in sacrario sanctissimi Vultus, Episcopi 
Alexandri manu sacram synaxim suscepisset, 
idem Episcopus in Vesperis, Primoribus ex Lu- 
censi Clero comitantibus, ad D. Paulini :edem ac- 
cessitinfulatus, cupressinam arcam plumbeis lami- 
nis et coccineo holoserico intus aptatam benedixit : 
deinde lapideam in suprema ara urnam reserari 
jussit. Ea est altitudinis unius ulnze/ mensure 
Lucensis, longitudinis vero trium ulnarum cum 
triente. Ablato operculo tabulisque binis marmo- 
reis, quibus sacra ossa propius tegebantur, re- 
motis, sacras inspexit reliquias. In dextera ejus- 
dem sarcophagi parte sanctissimi Lucensium 
Apostoli Paulini ossa in plumbea capsa inventa 
cum hodina, quam supra retulimus (et nos supra 
dedimus num. 27), epigraphe; deinde sejunctim 
posita S. Theobaldi ae Severi MM. propriis titu- 
lis notata corpora ; et in sinistra parte plurimo- 
rum Martyrum simul posita ossa conspiciebantur. 
Quibus omnibus de more veneratis, Alexander 
Episcopus sanctissimi Preesulis tantum pignus e 
sepulero in argentea parata vasa extraxit, et di- 
ligentius lipsana rimatus, inter cineres nimirum 
ossium portiones, dentes, cranii insignes partes 
in parata cupressina urna, auratis zeneis vinculis 
in modum crucis undique fulta, cum clavibus et 
sigillo et sequenti hcedina inscriptione reposuit : 

32 Anno a Christo nato wpoxxxi per urbem 
Lucam, et ejus Dominium pestilentia grassante 
Alexander Guidiecionius Episcopus et Comes Im- 
perialis, arca reclusa, reliquias S. Paulini, primi 
Episcopi Lucensis et Martyris, propter memoriam 
anni McceLxix, sub Carolo quarto Imperatore 
ibidem repertam, et rite agnitas, et in arcula cu- 
pressea collocatas, tres assiduos dies per urbem 
solemni ritu, Excellentissimo Senatu cum Vexil- 
lifero justiti: pie concomitante, circumtulit ; et 
deinde in hoc eodem loco, quam plurimis votis, 
ad pestem depellendam profusis, sanctissime re- 
posuit die xv Junii. Hactenus inscriptio. Sequitur 
prorime mavratio solemmis pompa; cultusque per 
triduum continuati. 

99. Sequenti vero die, nempe ejusdem mensis 
xvr, Episcopi jussu, totius cleri secularis et regu- 
laris, in eadem Paulini basilica generali indicto 
conventu, Reipubliee summo Magistratu, con- 
scriptisque Patribus pie comitantibus, sanctissimi 
Preesulis corpore lustratur civitas, et super aram 
maximam templi D. Frigdiano dicati, quod diei 
superfuit, piorum venerationi relinquitur. Exacto 
noctis pervigilio, mane succedentis diei, iidem, 
ut supra, conveniunt, indeque pie sublatis lipsa- 
nis, iterum solemni supplicatione, per alias ur- 
bis vias, ad principem D. Martini ecclesiam 
deducuntur, ae Lucano capitulo consignata, per 
reliquum diei noctisque curriculum recoluntur. 
Tertia vero jam illucescente die, nempe xvii Ju- 
nii, eadem pompa ex majori ecclesia ad propriam 
D. Paulini corpus sanctum reducitur, permensis, 
qui supererant, urbis viis; donec effusis iterum 
precibus, in propria sede, proxima succedente 


, nocte reconderetur. 


34 


Inspectio γε. 

iguiarum 
empore pe- 

stis n 


anno 1651 
publice ve- 
nerationi ez- 
positarum, 


et per tridu- 
um àn civi- 
tate Lucana 


A 


gjusdemque 
ambitu Cur- 
cumlata- 
qum. 


Iteratus in ^ 
morborum 
contagione 
anno 1648 ad 
Sancti lipsa- 
na recursus. 


0 


Patens S. 
Paulini pa- 
lrocinium in 
tutandis 
Lucensibus 


DIE DUODECIMA JULII. 


34 Ne quid vero etiam villieis, contagione 
grassante, urbem ingredi interdictis, de saneti 
Patris veneratione deesset, singulis solemnibus 
supplicationibus per aliquam murorum partem, 
ubi congestitia humo militares firmantur vize, ef- 
ferebantur lipsana, et per urbis ambitum in fos- 
sc labro moenibus adverso cireumfusi agrestes, 
saneti Pastoris dextero brachio per manus Epi- 
scopi ter benedicentis ostenso, sublatis undique 
supplicantium vocibus, non mediocri solatio leva- 
bantur. Nec minori animorum motu in cujuscum- 
que supplicationibus publiez fine, dum cives terna 
ejusdem brachii veneratione Episcopus signaret, 
inter suspiria et lacrymas filiorum ad patrem 
clamantium voces extollebantur. Ut experirentur 
enim divi Tutelaris in brachio, quam fecit Deus, 
potentiam, dextera S. Paulini ulna, qua argen- 
tea theca sejunctim a corpore servatur, et quot- 
annis festo die omnibus osculanda exhibetur a 
canonico, ante sacri corporis urnam in eadem 
pompa circumferebatur; in cujus obversa manu 
ires integri molares dentes etiam venerandi 
exhibentur, et in interiori cubiti parte hsec 
insculpta leguntur, que ez Ilalico Latina facio : 
Hoc est brachium Domini S. Paulini, primi Epi- 
scopi Lucensis, factum tempore presbyteri Lippi, 
diete ecclesie Rectoris, et Joannis Mingogi 
operarii dictze ecclesice »« wccoxcrv. 

95 Novissime vero dum populares morbi leta- 
liter Lueze, et in plurima ejus ditione grassaren- 
tur, anno nempe MDcxrLvri, iterum ad sanctissi- 
mum Przsulem Lucana civitas in preces solvitur. 
Joannes Baptista Episcopus inter alia, quibus 
encyclica epistola gregem monuit, generali syna- 
xi, jejuniis, aliisque salutaribus operibus indictis, 
solennem cum D. Paulini corpore pompam per 
urbem celebrat die xr Septembris. Tunc etiam 
eadem in lapidea S. Paulini area mihi observare 
licuit in sinistra parte jacere, quce supra diver- 
sorum Martyrum sine nomine ossa memorantur, 
quz, ut plurium corporum esse non dubito, ita 
Lucz diaconi, et aliorum, qui cum Paulino pu- 
gna Socii geminata victoria triumpharunt, cum 
non alibi in eadem ecclesia ostendantur, sine 
hzsitatione esse crederem. JPluries memoratus 
F'lorentinius cap. 17, tradit ex Paulini apostolatu 
Lucensis ecclesizte consecutum decus, et ejusdem 
ecclesia Episcopi prarogutivas; quas hic mon tran- 
scribimus. 

96 Mavius Florentinius, perductam ad finem 
impressionem dicti operis postumi Francisci Maria 
patris sui, concludit brevi appendice, Sancti ad po- 
Steros cum veneratione transmissum momen movis 
incrementis comprobante. Accipe ipsiusmet verba : 
Inexhausta a tot seculis D. Paulini beneficentia, 
novis semper miraculis comprobata, animum 
meum ad illud enarrandum, quod anno Mpnorxiv 
evenit, atque [dicti] operis calei adjiciendum 
allexit. Id forsan a patre meo adhue vivente 
peractum esset, si hune libellum publici juris 
facere decrevisset. Celebrabatur more solito et 
commemorato anno festus dies; dumque solemne 
perficeretur in propria ipsius basilica Sacrum, 
ae bombardarum explosione tante  celebritati 
plauderetur, accidit, ut incautus librator bellicum 
tormentum plumbeis glandibus fcetum, et in pro- 
Ximum extra S. Donati versatilem pontem dire- 
ctum, fortuito exploserit, cujus ietibus transeun- 
tes agricolze, et populares a divi Tutelaris cultu 
redeuntes, interfecti fuissent, nisi admirabili 
portento dilaceratis tantum vestibus, et levissime 
contusis membris, absque ulla noxa, parati ad 


253 


necem globuli ante ipsorum pedes concidissent in 
terram. 

37 Hoc prodigium sacris prius probatum in 
tabulis, Serenissimi Senatus excitavit pietatem, 
ad testandam posteris non intermissam D. Pau- 
lini tutelam, et validissimum patrocinium. Quare 
publica inscriptione rem przeclaram comprehendi 
et incidi jussit in marmore ejusdem sancti Anti- 
stitis templi valvis superponenda. Id munus tri- 
bus nobilibus viris : Leonello de Nobilibus, Petro 
Benassai, Francisco Marice Florentinio patri meo 
demandatum fuit; qui variis undique collectis 
inscriptionibus, eam, quce nune supra sacrze 8615 
portam insculpta legitur, partim a Jacobo Rossio, 
seminarii Lucensis rectore, et eloquentic pro- 
fessore eruditissimo, et partim a Francisco Maria 
Florentinio conflatam, ponendam curarunt. Fuit 
quoque S. C. statutum, ut civitatis S. Donati 
porta deinceps S. Paulini quoque nuncuparetur ; 
ac duo ex candido nitidoque marmore affabre 
facta sunt simulacra: D. Paulino unum, D. Do- 


AUCTORE 
JE 
insigni mi- 
raculo com- 
probatum : 


nato alterum, supra eamdem portam ad ornatum - 


et custodiam locarentur. 

98 Inscriptio ad. valvas ecclesie S. Paulini, ita 
sonat : D. Paulinum laudent in portis opera ejus, 
qui suz celebritatis die xir Julii anni ΜΡΟΙΧΙΥ͂ 
extra S. Donati portam frequenti populo tantum 
donavit, quantum improvida de murali tormento 
explosa grando eripere potuisset. Hec pr:eter- 
euntes percussit, vestes discidit; vita spoliasset, 
nisi sanctissimus pastor, excussis in terram tor- 
mentariis globulis, omnem vetuisset vulnerandi 
licentiam. Patritia pietas non tam prodigii me- 
mor, quam beneficii, Senatus consulto, potenti 
Patrono, patri amantissimo obsequentis animi 
monumentum P. Znscriptio α Francisco Maria 
Florentinio jam delineata; sed aliemis oculis non. 
exposita, hujus est tenoris : Agnosce, quisquis ades 
ἃ Lucensium Apostolo paria semper officia ori- 
gini defluere. Quarto Idus Julii wpcrxrv murale 
tormentum librator male cautus incendit; et 
multis oneratum telis in hostem, multos displosit 
in suos: Sacratum sibi diem noluit funestari Pau- 
linus, et turbis ad celebritatem effusis in porta 
festivos ignes prohibuit esse ferales : periclitan- 
tibus tutelaris prze foribus astitit, et erumpentes 
globos coercens, discindi vestes permisit ad fidem, 
negavit ad vulnera. Refulgens in meridiano sole 
prodigium Hetruscc primogenitze lucis Lucenses 
Patres hoc voluerunt monumento clarescere 
S. C. 

39 His qua dicta sunt hactenus, de S. Paulini 
fama posthuma et publica veneratione, adjungi potest 
Officium. proprium, per totam diecesim  .Lucanam 
extensum ; de quo sic meminit eadem  appendia 
Marii Florentinii : Addere etiam libet ad Lucen- 
sem episcopalem sedem elati Eminentissimi Car- 
dinalis Hieronymi Bonvisii precibus pro divino 
Officio in tota dicecesi recitando, S. Paulini pro- 
prias Lectiones, a sacra Rituum Congregatione 
approbatas, et ad eamdem ecclesiam pariter 
electum  Eminentissimum Julium Cardinalem 
Spinulam, humilibus Cleri Lucani petitionibus 
permotum, a Sanctissimo Innocentio XI impe- 
trasse, ut quartz lectioni, inspecta prius et per- 
pensa membranacei codicis, in quo exarata 
erant, ideo Romam a P. Hieronymo Florentinio 
Congregationis Matris Dei presbytero, delati, 
integritate et vetustate, sequentia verba adjun- 
gerentur, nimirum hac : Ac Virgini Deiparee, cut 
summa pietate sinceroque affectu erat addictus, ut 
ex vetusto codice habetur, apprime charus, etc. 


Obiter 


E 


exarata in. 
perpetuam 
rei memo- 
riam ad val- 
vas ecclesia 
S. Paulini 
inscriptione. 


Officium 
proprium 
per totam 
dia cesum 
Lucanam ex- 
tensum; 


AUCTORE 


J.P: 


inspeclio re- 
liquiarum 
[orte novissi- 
ma 


B 


a Mario Flo- 
rentinio an- 
no 1680 ocu- 
lato Leste de- 
scripta. 


254 


Obiter hic observandum, Acta, Sancti, prout dicetur 
paragrapho sequenti, adhibita [uisse pro lectionibus 
propriis ; uti constat e numeris arithmeticis margini 
adjectis. 

40 Nunc, quam mihi in titulo hujus paragraph 
groposueram, inspectio alia forte novissima. sepul- 
turg mos vocat ez pluries dicta appendice, in qua 
idem Marius ita loquitur : Neque silentio hie 
pretereundam duxi veterem D. Paulini et Socio- 
rum Martyrum monumenti structuram, quam 
mihi sedulo perserutari contigit, cum Eminen- 
tissimus Cardinalis Episcopus Julius Spinula 
anno MDOLxxx, die xv Aprilis ad ipsius basili- 
cam accedens, presentibus Flaminio Nobili, Vi- 
cario Generali, et Cathedralis Canonico pceni- 
tentiario, Jacobo Bernardinio, ecclesize S. Paulini 
Priore aliisque sacerdotibus et nobilibus viris 
Francisco Siuffarini, Carolo Parensi, Hieronymo 
Benassai, Hippolyto de Nobilibus, Francisco 
Bernardini, et me quoque Mario Florentini, 
eamdem marmoream arcam reserari jussit. Pri- 
mo intuitu in conspectum venit magne molis 
lapideum opereulum, in angularem superne figu- 
ram elevatum, in cujus dextera sublimiore parte, 
levi et rudi incisione sculpta cernitur regia co- 
rona cum his characteribus y X, subtus exara- 
tis; in sinistris vero crux. Eo ablato, marmorea 
tabula duorum circiter digitorum crassitudinis, 
Sanctorum ossa tegens comparuit; qua pariter 
remota, in quatuor inzequalibus spatiis per mar- 
moreos parietes distinctis, Sanctorum lipsana 
condita inspiciebantur. In primo dexteri lateris 
ut dieunt, a cornu Evangelii spatio, plurima S. 
Severi ossa satis procera servantur. In proximo 
vero et medio cupressina includitur arcula, bra- 
chii dimidium circiter longa, et paulo minus lata 
et alta, quze cineres et ossa divi Antistitis Paulini 
sanctissime custodit. 

41 Hane :eneis auratis vinculis munitam et 

junioris Episcopi Guidiecionii sigillo signatam 
adaperiri noluit Julius Cardinalis Spinula Epi- 
scopus. Tertium S. Theobaldi ossa nec multa nec 
grandia continet. In ultimo sinistri lateris plu- 
rium sanctorum Martyrum D. Paulini Sociorum, 
ut credere par est, ossa servata existunt. Extra- 
cta ipsa cum sanctorum Severi et Theobaldi reli- 
quiis, et in novis eupressinis arcis aptata, iterum 
in pristinum marmoreum monumentum suis locis 
recondita fuerunt, ac sericeo cooperta velo, tela- 
que cera oblinita, sigillo Cardinalis Julii Spinulz 
Obsignata, ut debitum et consuetum populorum 
cultum obtineant. In extrema sarcophagi facie 
exsculpta visitur imago, ut a parente quoque 
meo jam prznotatum fuit, pastoris, humero 
agnum gestantis, ad cujus utrimque pedes agni 
similiter effigies cum arbusculz icone aspicitur. 
Eadem observaverat etiam ipse Genitor meus in 
translatione illius marmore: arcc ex vetere ad 
novum altare anno Mpoxurr, die xx1 Maii ; sed tune 
adaperta non fuit. Anterior hujus monumenti 
prospectus Serenissimc Reipublieze impensis ma- 
gnifice ornatus est. Duo, quce jam in argenteo bra- 
chio asservabantur eum tribus dentibus D. Paulini 
ossa, in argenteam eximii opificii thecam repo- 
sita, festo ejusdem Saneti die, publiez venera- 
tioni in ara templi maxima exponuntur. Atque 
hic tandem. dict: appendici finem. imponit Marius 
Florentinius ad omnipotentis Dei, mirabilis in 
Sanctis suis gloriam, et D. Paulini, Lucensium 
Apostoli honorem. 


DE 855. PAULINO EPISCOPO, SEVERO ET SOCIIS MARTYRIBUS. 


$ V. Acta; Auctor Translationis , zetas 
Legende. 


idimus per decursum hujus Commentarii tam. 
V Acta Sanctorum Martyrum nostrorum, quam 
alia, qua scripto de iis ad. nos, transmissa sunt, pas- 
sim. antiquitatis nomine insigniri, atque adeo tam- 
quam pura et sincera exhiberi. Verene am falso, 
discutiamus. Videant, qui omnia in A ctis sincera et 
genuina pradicant, quantum eorum sinceritati dero- 
get Comes Anolinus, de quo in Annotatis ad cap. 
2, littera d ; et narratio ezotica, fabulosa, ac plane 
incredibilis, coli anei, a Nerone Imperatore fabri- 
cari jussi, quod exhibetur mum. 9, his verbis : Post 
multum vero tempore fecit (Nero) fieri ccelum 
sreum super columnas marmoreas numero no- 
naginta ; ccelum autem jussit minutis foraminibus 
pertundi. Reliqua tadet pevcensere, prasertim cum 
ibidem totus contextus consuli possit. 

48 De hoc ccelo quid jam pridem senserint Ma- 
jores nostri, intelliges ex fragmento epistole Marii 
Florentini ad. Janningum die secunda Januarii 
1708: Non me latebat, inquit, neque olim patrem 
meum preteriit, non omnino a vobis probari, 
que in Actis D. Paulini de mirabili cceli zenei 
structura ibi narrantur; sed expungere, et a 
reliquis secernere noluit, ne eorumdem robur 
infringeret, et antiquam in Tuscia traditionem 
nihili faceret; sed potius, quomodo roborari 
posset, excogitabat. Sed opus, aliis studiis deten- 
tus, imperfectum reliquit; neque quidquam im- 
mutare ego ausus fui. Et rursum in alüs litteris 
ad eumdem datis secunda Februari 1716 : Jam 
Hetrusez pietatis Origines, parentis mei opus 
posthumum, in lucem dedi, ut tibi alias notum 
feci, et doctissimo zeternze memori:e Papebrochio 
misi; in quo D. Paulini, primi nostri przesulis, 
memorias congesserat. Verum quia illi non om- 
nino probabantur, in lucem proferre distulit. 

44 Nec refert, Neronem. sepe miranda machi- 
natum ac paradoxa; sicut. probat ezemplo plus uno 
Florentinius in notis ad Acta S. Paulini, qua dicto 
operi posthumo adject sunt. Suffecerit nobis inde 
unicum illud excerpere, quod refert ez Tacito Ann. 
15 de mirandis per Neronem constructis, Magistris 
et machinatoribus Severo et Celere : quibus in- 
genium et audacia erat, etiam quce natura dene- 
gavisset, per artem tentare, et viribus Principis 
illudere. Et paucis interjectis dicitur Nero incre- 
dibilium ecupitor. Quid miri itaque, dices, si Im- 
perator iste, qui ambulabat in magnis et mirabilibus 
supra se, hic etiam quadam tentaverit, que humanas 
vires, captum. ac fidem ezcederent? At volve et ve- 
volve totam machinam; expende et perpende omnia 
adjuncta; fallor, si non. fassurus sis purum putum 
esse commentum, et indignum, quod a cordatis viris 
admittatur. 

45 FPlorentinius pag. 217 relictis vivulis se fon- 
tes rimaturum affirmat, propositisque sibi potissimum. 
duobus Mss. codicibus, assignat locum, unde pro- 
dierint : Est primum magnum membranaceum 
volumen, quod Passionarium dicunt, et in Ca- 
thedralis Lucensis chartophylacio servatum, in 
quo cum aliis plurium Sanctorum historiis D. 
Paulini gesta continentur. Alter in Paulinianz 
basilieze sacrario hoedinus item codex existit, qui 
preter ejusdem saneti Presulis Acta, ad usum 
ecclesiastieze psalmodiw fortasse olim digesta, 
sacri ejusdem corporis inventionem, translatio- 


nem, 


"teta 8. Pay. 
lini 


an undequa- 
que sincera 


et genuina? 


Unde ac6e- 
pta : 


uno exen- 
plari pra al- 
tero melioris 
nola indicia 
pra[erente . 


B 


Eorum zlas 
eL auctor 
latent. 


Certiora dici 
Possunt qe 
lempore οἱ 
(uctore in- 
VeMionis qp 


transtatio- 
nis, 


DIE DUODECIMA JULII. 


nem, miracula, et B. Antonii ejus discipuli histo- 
riam etiam cumulat. Deinde de eorumdem codicum 
late mos instruens, primum, inquit, ex forma 
characteris majorem redolet antiquitatem ; se- 
cundum post annum sexagesimum supra millesi- 
mum ducentesimum exaratum fuisse existima- 
rem, tum ex litterarum modulo, tum quia trans- 
lationem, quie circa hec tempora accidit, non 
mutatis characteribus continet. Prioris codicis 
Acta, quamvis parum a secundo differant, pu- 
riora et sinceriora existimarem : nullum enim 
continent additamentum, ut in secundo licet ani- 
madverfere, in quo przeter paucula ad marginem 
adjecta, aliqua etiam seorsim, ad D. Paulini hi- 
storiam spectantia, nonnihil recentiori stylo con- 
scriptà preecedunt, et aliqua ex chronicis collecta 
continent, quse ex variis conjecturis existimarem 
addita circa annum MCCC et XL. 

46 Multa etiam confuso ordine in eodem vo- 
lumine congesta apparent cum aliis adhuc recen- 
tiori charactere appositis, quce potius ad sancti 
Martyris sacra solemnia celebranda, quam hi- 
storiam texendam pertinere patet : cum hymnos 
nimirum, et, ut vocant, antiphonas complectan- 
tur. Antiquiora ego tantum et ex antiquo cáthe- 
dralis codice adducere malui, hoc nihilominus 
ordine, ut post eadem cum Pauliniano memorato 
codice differentias adjicerem, et notationes, quae 
brevi stylo transigi possent, ibidem adderem, 
reliquis, quze diffusiorem discussionem require- 
rent, ad propria capita reservatis, ut ea tamquam 
ad primam universim christianitatem spectantia, 
veluti cetera digererem. 

47 Sed praecipuum, quod hisce in Actis Mss. 
prater jam dicta, desiderari possit, videtur esse no- 
men et tempus auctoris. Utrumque se latere, | fatetur 
Florentinius, dum. prosequitur in hunc modum : 
Quo igitur auctore, quove ad amussim tempore 
hzc D. Paulini Acta seripta fuerint, adhuc me 
ignorare contingit. At quamquam post annum M 
apud nostros etiam D. Paulini memoria deper- 
dita fuerit, non tamen ubique eamdem sortem 
subierat. Equidem in membranaceo codice inscri- 
pto de Vitis sanctorum Patrum, Longobardis cha- 
racteribus exarato, et in archivio monasterii 
Cavensis servato, de S. Leone Cavensi abbate ad 
ejus vit:e calcem hzxec habentur : « Przefuit Abbas 
» in predicto monasterio Cavensi annos ΧΧΙΧ; 
» obiit anno salutis w1xxix, quarto Idus Julii, 
» qui dies memorabilis est morte divi Paulini, 
» qui fuit primus Lucensis Episcopus, illiuc mis- 
» sus ἃ divo Petro Apostolo. » Hac ibidem; 
quibus subjungit idem. Florentinius, ita haberi in 
ejusdem Leonis Vita, apud se authentica; sed 
utinam valde antiqua. Sane Vitam hanc aut a re- 
centiore auctore inferpolatam, aut saltem non adeo 
antiquam esse, evincit vor divus pro beatus vel 
sanctus, im tantillo verborum | contextu bis quidem 
repetita; quod in rebus ecclesiasticis olim inusitatum. 
fuisse, €t non legi in Breviario Romano, nisi forte 
In. recentissimis Lectionibus, alias observavi in Com- 
mentario pravio S. Joannis Episcopi Bergomensis 
ac Martyris, die x1 hujus. 

48 De tempore et auctore historia inventionis ac 
translationis certius liquet ; de. qua. Florentinius : 
Inventionis ae Translationis historiam a Pagano 
presbytero ejusdem Paulinian:e basilieze rectore, 
àc omnium oculato teste fuisse compositam circa 
annum Domini Mccrxr, eamdem cuique legenti 
plane constare potest. um illico ad Acta regre- 
ditur : Sanctissimi Presulis lipsana ante hoc tem- 
Pus per plura secula latuisse certum est; an vero 


255 


ejus Acta quoque latuerint ad illud usque tempus 
non ita affirmaturum se refert; quod. tantumdem 
est, atque in tenebris palpare. Paganus certe dum 
ejusdem anni wccrxr Translationis pompar pro- 
sequitur, sub barbaro Legend: nomine historiam 
D. Paulini non obscure designat, dum, quz pau- 
cis ipse contrahit, ingenti fidelium multitudini in 
ipsa Translationis solemnitate innotuisse narrat. 
Est enim necesse vel ante Inventionem et Trans- 
lationem fuisse cognita, vel eodem tempore cum 
sacro corpore inventa fuisse. Quod est aliquid di- 
cere, ne nihil dicat. Idque arguit e verbis sequenti- 
bus : Illis diebus plus quam quinquaginta millia 
inter homines et mulieres audiverant, sicut con- 
tinetur in Legenda ejus, quod iste Venerabilis 
Paulinus fuit Episcopus istius civitatis. Pro fide 
Legenda seu historiz adfert vetustum et jam de- 
suetum codicem pariter membranaceum in bi- 
bliotheca cathedralis Lucensis, in quo antiquus 
ordo illius ecclesi; et sacrarum ccrimoniarum 
pro quibusque festivis diebus elenchus contine- 
tur. Hinc enim patet antiquitus D. Paulini hi- 
storiam, ut Catholicze ecclesi:e mos est, in divinis 
Officiis publice recitari consuevisse, et in novem, 
numericis in margine notis, lectiones fuisse di- 
visam, quemadmodum in supra dieto codice 
Basiliczee D. Paulini, quem Paulinianum vocari 
libuit, adhuc conspici potest. Verum quod secu- 
lum praefert ille codec? Hic iterum heret aqua. 

49 Actorum praedictorum antiquitatem idem scri- 
ptor confirmat, quod memorantur in novze ejusdem 
divi Tutelaris ecclesie consecratione sub anno 
MCCCXLI, de qua supra, ex veteri ecclesia trans- 
latum fuisse sarcophagum marmoreum, plenum 
ossibus multorum Beatorum, pro Christi nomine 
decollatorum, de quibus in LEGENDA B. Paulini 


AUCTORE 
JAD: 


quamvis Flo- 
rentinius 
ctorum an- 
Liquitalem 
commendet; 


Episcopi przfati clarius enarratur. Optat prater- , 


ea, ut. quas de sancti Prasulis gloriosa Inventione 
Laborator notarius de mandato Domini Henrici, 
Lucani Episcopi, scripturas publicas fecit, ut di- 
citur supra mum. 20, et quas se huc usque, tametsi 
eas sedulo perquirentem, latuisse fatetur, in lucem 
aliquando prodeant. Sane sicut in diplomate pro 
indulgentiis, translationis solemnitati annexis, ex- 
presse de illis fit mentio, ita sine hesitatione 
dicturas, an historia vel antiquissimum monu- 
mentum, unde confecta sit, inventa eodem tem- 
pore eum sacro corpore fuerit. Hic rursum hare- 
mus in ambiguo. Adde etium quz: precipue in 
Cathedralis magno volumine Acta extant, per- 
antiqua esse, neminem qui inspexerit, negare 
ausurum; et ex hoe mutila saltem circa initium 
accepisse Baronium, dum in Notis ad Martyrolo- 
gium ita incipere ait : Multi fuerunt Reges, ete., 
qui» verba alia subsequi patet. Inm mostro Ms. 
legitur : Plurimi Reges terree, num. 1. Congessit 
Florentinius pro suis Actis quidquid potuit ; utinam 
ad plenam fidem satis! Nonne omnibus Florentini 
argumentis fieret satis, si quis diceret codicem. 
illum esse antiquitatis incertz ; et resentiorem forte 
esse, quam ego velim, aut ipse probare possit, puta 
seculi decimi aut undecimi. . : 

50 Porro, quemadmodum Legendam seu histo- 
viam, in codice Pauliniano contentam, in lectiones 
distributam fuisse vidimus, ita €Ms., quod hic prato 
committimus, dispescitur in novem Lectiones ; quod 
indicio est, olim in Officio canonico adhibitum fuisse, 
qua sicut et alia huc spectantia. disces ez sequenti 
testimonio, ad calcem dicti Ms. nostri manu Flo- 
renti, a quo huc missum fuit, exarato : Hiec S. 
Paulini, primi Lucensis Episcopi historia extat 
totidem verbis in duobus heedinis Mss. codicibus 

ecclesiae 


testimonio 
con[irmans 
unde Ms. 
suum accepe- 
rit, 


AUCTORE 


. 


notationibus 
a se illustra- 
tum usui no- 
stro servien- 
'ibus. 


LECTIO I. 
a 
Gliscente 


persecutione 


256 
ecclesi: Lucensis, ex: quibus f.deliter a me ipso 
excerptam iterum hie exseribi euravi ego Fran- 
ciseus Maria Florentinius in gratiam Domini 
mei spectatissimi Patris Joannis Bollandi. Alter 
ex codicibus extat in tabulario Cathedralis Lu- 
censis; alter in basilica, ejusdem sancti Episcopi 
nomine nuncupata, et ubi requiescit in corpore. 
In hoe per Lectiones ad usum Officii ecclesia- 
stici dividitur, ut in notis marginalibus indica- 
tur, et abundat supra codicem Cathedralis in his 
verbis, qu:e subtenta linea signantur. In hane 
eum historia Inventionis et Translationis saneti 
corporis, notationes addo in opere inscripto : He- 
irusez pietatis Origines ; quod propediem, si 
Deus faxit, lucem videbit. 

5l Atque ha quidem motationes subservient, ad 
illustranda Acta. Miracula, qua differo ad calcem 
Actorum, suum. in decursu pandunt scriptorem per 
ista verba : Quedam Domina de contrata S. 
Alexandri, cujus nomen dicitur domina Geno- 
vese, sub fide sanctze Christianitatis dixit Priori 
S. Alexandri, et mihi presbytero Pagano S. 
Paulini in illis diebus, quando fuit inventum 
corpus S. Paulini. Per quas ultimas particulas in 
notitiam. facile venies temporis, quo dictus Auctor 
scripsit, videlicet circa medium. circiter seculi. 13,: 
secundum. ea, qua protulimus a. mum, 13, et num. 
47 de Inventione corporis, ab eodem Pagano con- 
scripta; sicut. colligitur ex eo, quod de miraculis, 
post Sancti Inventionem patratis, acturum se polli- 
ceatur, pramissis dis, quae im corporis Inventione 
gesta. fuerunt. Quod autem de miraculis hujusmodi 


"agat, statim planum facit ab. ipso narrationis exor- 


dio, ubi ita fatur : Si de miraculis suis dicere 
volumus, unum de mille minime scribere pote- 
rimus; sed aliqua dicemus ad confirmandam 
ipsius gloriosam Inventionem. Atque hzc sunt, 
qu» de S. Paulino prafari visum est. Cum. autem 
nihil praterea occurrat, quod utiliter nos hic more- 
tur, superest ut ejus Acta proferamus. 


ACTA 


Ex Ms. nostro, misso a Francisco Maria 
Florentinio, collata cum impressis in 
opere ipsius posthumo, inscripto He- 
trusec pietatis Origines, cap. 18, a 
pag. 222. 


CAPUT I. 


Labores apostolici S. Paulini, a S. Petro 
Apostolo Lucam missi; fustibus cc- 
ditur eum Sociis propter Christum. 


nM & et miserator Dominus de summa 
coli arce in uterum Virginis descendens, 
sua presentia et gloriosa Incarnatione mundum 
visitare atque illuminare dignatus est. Postmo- 
dum vero magnificus triumphator ab inferis re- 
surgens, in coelum eum nostrze carnis substantia 
exaltatus est. Plurimi reges terre et Principes 
fuerunt, qui Jesum Christum, filium Dei, verum 


ACTA SS. PAULINI EPISCOPI, SEVERI ET SOCIORUM MARTYRUM. 


Deum et salvatorem mundi esse negantes, ejus 
Incarnationem, Crucis passionem et mortem, 
ejusdemque resurrectionem, et in coelis ascen- 
sionem subsannantes, fidem summ:e et individuse 
Trinitatis penitus annihilabant. Ex quorum im- 
pio et nefando collegio, Nero Imperator tamquam 
de pharetra satanze prodiens, variis poenis et 
cruciatibus universos Dei cultores ccepit mirabi- 
liter erueiare, ostendens eis diversissima genera 
tormentorum, ut, quos praemiis et suasionibus 
flectere non poterat, saltem poenarum terroribus 
superaret. 

2 Eodem igitur Nerone regnante, in partibus 
Thusciz, in civitate Pisana, precepit idem sibi 
templum fieri Diane mirc magnitudinis in in- 
gressum port: Latinz civitatis Pisanz, in capite 
pontis fluminis Auseris b, et illud cum omni 
puleritudine adornavit; et jussit, ut artifices ex 
auro mundissimo et margaritis statuam Dianse 
facerent, quam per singulos dies adorarent. 
Tune facta est statua Dian: mirc magnitudinis, 
vultum et oculos habens quasi vivens. Quam 
jussit Imperator cum magna veneratione in vultu 
templi configi. 

3 Post multum vero temporis fecit fieri coelum 
sereum super columnas marmoreas numero nona- 
ginta. Colum autem jussit minutis foraminibus 
pertundi. Et erat altitudo cceli pedes centum, et 
effundebatur desuper aqua, ut videretur quasi 
pluvia cadens in terram; et tunc jussit mane 
lampades fieri in modum solis, et per colum 
trahi, ut lucerent in die ad populum, qui erat sub 
coelo creo, et venientes ad occasum extingue- 
bantur. Et iterum hora undecima sero fecerunt 
similiter speculum subtilissimum cum gemmis 
refulgens, clarum nimis in modum lunz. Et ante 
horam constitutam cecidit et confractum est : ita 
ut nec ipsa fragmenta invenirentur. Et sic nocte 
jussit quadrigam per ccelum trahi, quasi tonans c. 
Tunc misit Dominus ventum validum, et projecit 
quadrigam in flumine Auseris, et nusquam com- 
paruit. Alia autem die sedens imperator pro tri- 
bunali et nesciens, quod factum fuerat, dixit ad 
populum : Cognoscant ommes, quia magna est 
Diana mater deorum, per quam et ego istas vir- 
tutes ostendi. Et misit edictum per universas 
provincias, ut quicumque Christum colerent, vel 
eum nominarent, nisi magn: deze Dianze thura 
ponerent, diversis poenarum terroribus et cru- 
ciatibus subjacerent. 

4 Per idem vero tempus erat quidam vir Chri- 
stianissimus in eadem provincia in civitate Lu- 
cense, nomine Paulinus, qui à B. Petro Apostolo 
fuerat Episcopus ordinatus [et ab Antiochia Ro- 
mam ductus, et prout in quibusdam chronicis 
reperitur, ab ipso B. Petro Apostolo in eadem 
Urbe Romana cum aliis quatuor Episcopis con- 
secratus, videlieet : B. Apollinari, B. Martiali, 
B. Frontone et B. Maximino. Quem venerabilem 
patrem nostrum Paulinum Episcopum gloriosus 
Christi Apostolus przfatus his verbis Lucam di- 
rexit, dicens : Pauline, serve Dei, vade Lucam, 
et annuntia verba Dei, ut przesses ibi omnibus 
Episcopis.] d Ipse vero diebus ac noctibus, vigi- 
liis et orationibus vacans, Christo quotidie sedu- 
lum exhibebat officium. 

5 Hic despectis hujus zerumnosc vite nego- 
tiis, in eadem civitate constantissime pryedi- 
cans, multorum animos ilustrabat, et quoseum- 
que poterat, ab idolorum cultura ad agnitionem 
summi, veri et cterni Dei, et Domini nostri 
Jesu Ohristi quotidie revocabat. Quid plura? 


Tantam 


tempore Ne- 
TONS 


E 


LECTIO II. 


construitur 
templum 
Diang : 


LECTIO Ill. 


ὦ B. Petro 
Apostolo 


Lucam mit- 
titur S. Pau* 
linus : 


LECTIO IV. 
ubi laboribus 
Apostolicis 
intentus, 


LECTIO V. 


deinde ad. 
Casarem Ne- 
Tonem du- 
ctus, et ab eo. 
inerepitus 
[rustra ; 


idolis sacrifi- 
care recusat, 


LECTIO VI, 


ideo fustibus 
Cdilur cum 
Sociis ; 


DIE DUODECIMA JULII. 


Tantam el gratiam Dominus contulit, ut per prze- 
dicationem ejus multitudo maxima virorum et 
mulierum Lucani populi demonum squalloribus 
irretita, Jesu Christo Domino erederet, atque in 
nomine Domini baptismum salutis perciperet. In 
ipsa etiam civitate cum beatis presbyteris Severo 
et Antonio [quos quidem ipse beatus Episcopus 
sacerdotes consecraverat,] e septem ecclesias Do- 
mino dedicavit, et in eisdem presbyteros et cle- 
ricos, ne grex fidelium noviter ad Christum con- 
versus, coelestis verbi pane fatiscerent, sanoctis- 
sime ordinavit. 

6 Quod audiens Nero crudelissimus Impera- 
tor, misit apparitores ad Lucensem civitatem, 
ut invenirent B. Paulinum Episcopum. Qui cum 
venissent ad przdictam civitatem, invenerunt 
beatissimum Paulinum Episcopum cum.commi- 
litonibus suis, scilicet B. Severo presbytero, et 
Luca diacono atque Theobaldo milite, et multis 
aliis in Christo credentibus, in hymnis et laudi- 
bus insistentes in quadam cella Christianorum, 
quam idem sanctus Episcopus ad honorem san- 
οἶδ et individus Trinitatis, et sancte et vivifieze 
crucis, atque ad honorem intemerate Virginis 
Marix», Genitricis Dei et Domini nostri Jesu 
Christi, et S. Stephani protomartyris dedicavit. 
Qui dum tenti fuissent, et ducerentur ante con- 
spectum impiissimi Csesaris, dixit B. Paulinus 
Episcopus : Gratias tibi ago, Domine Jesu Chri- 
ste, qui me dignatus es cum sanctis tuis marty- 
ribus annumerare. Et ait ad suos : Fratres et 
commilitones mei, jam vitze ceternze participes, vi- 
riliter estote, et minas et impiorum terrores, qui 
ad tempus sunt, nolite expavescere ; sed magni- 
ficate Dominum mecum, et exaltemus nomen 
ejus, invicem ; inquiramus Dominum, et, ex om- 
nibus hujus mundi tribulationibus eripiet nos. 

7 Qui eum ducti fuissent ante conspectum Ne- 
ronis Ozsaris, ait ad eos : Quse est ista insania 
et stultitia vestra, ut colatis hominem mortuum 
et crucifixum? Ut invictissimorum deorum cul- 
turam evaeuetis, quibus Respublica nostra quo- 
tidie augmentatur, et crescit? Respondit sanctus 
Paulinus : Non est insania, sed sana doctrina 
idolis manufactis, surdis et mutis sine sensu et 
visu, qui nec se nec alios adjuvare possunt, abre- 
nuntiare, e& unum Deum vivum et verum, cceli 
et terrze factorem adorare : qui de ccelis ad ter- 
ram in uterum Virginis misericorditer descen- 
dens, ex ea verus homo natus, pro nobis flagel- 
lari, crucifigi, ac mori dignatus est, ut sua morte 
nos ad vitam seternam et gloriam, quz finem 
non habet, perduceret. : , 

8 Iratus autem crudelissimus Imperator, ait : 
Noli mihi jam plures ambages inferre ; sed cito 
sacrifica magnze Dez Dianz, ut illi, qui pro te 
tuo Christo crediderunt, grata offerant diis liba- 
mina. Cui sanctus Paulinus respondit : Ego non 
sacrifico dzemoni, qui te et suos cultores habet 
perdere in cternum interitum ; sed sacrifico me 
ipsum hostiam immaculatam Domino Deo meo, 
Jesu Christo, cui servit in spiritu anima mea, 
qui vitam zeternam in se credentibus prestat, et 
gloriam sempiternam. 

9 Tune crudelissimus Imperator jussit eos 
tamdiu fustibus et verberibus affici, quamdiu ido- 
lis consentirent, aut spiritum exhalarent. Qui 
cum diu crudelissime ezederentur, defluebat san- 
$us eorum in terram. Et aspicientes in coelum 
beati martyres Christi, Paulinus Episcopus, et 
Severus presbyter cum Luca diacono et Theo- 
baldo milite, dixerunt : Domine Deus omnipo- 


Tomus nu Julii. 


251 


tens, pater Domini nostri Jesu Christi, qui nos 
ad agnitionem tui nominis venire fecisti, benedi- 
cimus te, Domine : quia dignos nos fecisti gloria 
tua, ut accipiamus partem cum sanctis tuis Mar- 
tyribus in salvatore Christo in resurrectionem et 
vitam swternam [et] anim: et corporis incorru- 
ptionem. Tu enim est verus Dominus; ideoque 
laudamus te per Dominum nostrum, Jesum Chri- 
stum, dilectum filium tuum ; qui vivit et regnat 
in secula seculorum. 


ANNOTATA. 


a Edita a Florentinio in opere posthumo legunt : 
Postquam misericors. 

b actus est hic fluvius mum. τ Commentarii 
praviü. 

e Quid sentiamus de hac celi structura, habes in 
Commentario pravio, 

ἃ Uncis inclusa non legit Florentinius in codice 


' Cathedralis ecclesie S. Martini, qua puto huc in- 


trusa ab interpolatore, non satis gnaro, quam male 
mereretur de hisce Actis, assuendo ea, qua de pri- 
mis Episcopis Galliz, adde etiam Italiz, a S. Pe- 
tro ordinatis, circumferuntur. Consule qua dicta 
sunt die 30 Junii de missione S. Martialis, et pri- 
mis Galliae Apostolis. De sanctis aliis, hic enume- 
ratis statui. poterit, quando de illis ex professo tra- 
ctabitur. Joannes Villamus in. Chronicis Florenti- 
nis lib. 1, cap. 49, refert a civitate Lucensi primo 
pra aliis Tuscia civitatibus acceptum fuisse S. Fri- 
dianum, alias F'rigidianum Episcopum; at qua ve- 
ri specie? Apud Ughellum ponitur ordine nonus, et 
mortuus anno 518. 

e Habentur, qua uncis inclusa sunt, in editis 
apud PFlorentinium ; qui motavit ea desiderari in 
codice Pauliniano, sed adjecta esse àn margine eo- 
dem feve charactere. 


CAPUT II. 


Bestie, ad quas damnatur Sanctus, man- 
suefactee ; mors ab Angelo predicta, et 
constanter obita. 


ne impiissimus Cresar jussit beatos Martyres 
Tz ima carceris retrudi, nec cibi aliquid, vel 
potus ipsis exhiberi, nisi prius idolis consenti- 
rent. Beati ergo Martyres Christi in hymnis et 
orationibus persistentes, gaudentes et exultantes 
psallebant Domino et dicebant [ad invicem.] Pro- 
pier hoc dilatatum est cor meum et exultavit 
lingua mea; insuper et caro mea requiescet in 
spe. Quia non derelinquet Dominus animas no- 
stras in inferno, nec dabit sanctos suos videre 
corruptionem. 

11 Post tertium autem diem sedens Impera- 
tor pro tribunali, jussit beatos Martyres Christi 
ante suum conspectum adstare, et dixit ad eos : 
Quid cogitastis cirea salutem vestram? Respon- 
dit beatus Paulinus Episcopus, dicens : Salus 
nostra Christus est, qui nos de tenebris ad lucem, 
de morte revocavit ad vitam ; quem tota mentis 
intentione diligimus, venerari et confiteri quotidie 
non cessamus. Audiens heec crudelissimus Impera- 
tor, nimio furore repletus, dixit : Per salutem deo- 
rum, nisi statim magn:e deze Diansesacrificaveritis, 
erudelissimis bestiis vos ad devorandum tradam. 


38 Cui 


EX MSS. 


F 


Gaudent pati 
propter 
Christum. 


LECTIO VII. 


Damnantur 
ad bestias, 


EX MSS. 


qua deposita 
Jeritate mi- 
tescunt. 


LECTIO VIII. 


Dum ad 
mortem es- 
sent damna- 
ti, oranti S. 
Paulino 


C 


(n 
LECTIO IX. 


aüpparet an- 
qelus, et pre- 
nuntiat ipsi 
mortem. 


Sistuntur 
sancti Martu- 
res Comiti 
"Anolino 


258 
Cui sanctus Paulinus respondit : Stultissime re- 
rum, cur credis nos ἃ cultura veri Dei et salvato- 
ris nostri Jesu Christi posse revocare? Jam noli in- 
ferre minas, quas non timemus ; sed, quzecumque 
vis, exerce tormenta : nam corpus nostrum para- 
tum est ad omne supplicium. Tunc jussit Impe- 
rator immanissimos ursos et pardos, valde fame 
cruciatos, mitti in sanctos Dei. 

12 Quos eum vidissent saneti Martyres Chri- 
sti, omni ferocitate et crudelitate repletos, facto 
signo Crucis, aspicientes in colum, dixerunt : 
Ne iradas bestiis, Domine, animas confitentes 
tibi, et animas pauperum tuorum ne obliviscaris 
in finem. Et statim predictze bestize, omni fero- 
citate deposita, et facte» mansuetze, sicut agni, 
venerunt, et posuerunt se ad pedes Sanctorum, 
lingentes manus et plantas eorum. Tunc imma- 
nissimus Cesar nimio furore repletus, ait ad 
Sanctos : Quz sunt ista maleficia, ut tam crude- 
lissimaze bestize, nescio quibus vestris carminibus 
converse sint in agnos? Cui B. Paulinus respon- 
dit: Ista, qu:e tu vides, non sunt maleficia, sed 
sunt beneficia Dei omnipotentis, cui si recte cre- 
dideris, et poenitentiam de sanguine Sanctorum, 
quem effudisti, pure ipsi obtuleris, vitam adhuc 
poteris consequi sempiternam. Nam venti et 
mare obediunt ei. Bestiee, ut vides, invocato 
Christi nomine, mansuefactze sunt. Quanto ma- 
gis, Imperator, decet [te] creatorem tuum cog- 
noscere, et illum solum adorare. 

13 Quod audiens Imperator, nimio dolore per- 
motus, statim prosiliit e solio suo, mittens eos ad 
Anolinum Comitem, dicens : Istos maleficos et 
deorum nostrorum inimicos sine audientia facias 
diversis cruciatibus interire. Postquam Comes 
accepit imperiale preceptum, jubet eos in ferali 
carcere retrudi, donec excogitaret, quali poena 
eos afficeret. Eadem nocte beatus Paulinus Epi- 
scopus dedit orationem Domino, dicens : Domine 
Deus omnipotens, qui dispersa congregas, et 
congregala conservas, auge fidem in te creden- 
tium, ut Lucanus populus, qui per me tuo sancto 
nomini credidit, augeatur, et crescat, et Eccle- 
sic, quas ad tuam laudem et gloriam dedicavi, 
stabili robore et firmitate consistant; per te, Jesu 
Christe, Salvator mundi, qui cum patre et Spi- 
ritu sancto es cocternus, et vivis et regnas in 
secula seculorum. Amen a. 

14 Cumque hane orationem complesset, appa- 
ruit ei angelus Domini, in ipso carcere, nimio 
splendore coruscans, et ait : Pauline, dilecte 
Dei, exaudita est oratio tua. Cras [enim] per 
martyrii palmam Regi nostro immortali animam 
reddes. Corpus vero tuum in civitate Lucana in 
ecclesia sanctee Trinitatis 5, quam tuis manibus 
consecrasti, erit sepultum. Per te nimirum po- 
pulus Lucange civitatis augebitur c, et te ibi exi- 
stente Patrono, civitas illa manibus hostilibus 
nullo tempore destruetur. Et statim discessit 
Angelus ab eo. Tunc beatissimus Paulinus Epi- 
scopus egit gratias omnipotenti Domino, dicens : 
Gratias ago tibi Domine misericors, Jesu Chri- 
ste, qui me per Angelum tuum visitare dignatus 
es, et exaudire, et certum reddere gloriz tuze. 

15 Mane autem facto jussit iniquissimus Co- 
mes Anolinus beatos Martyres Christi ante suum 
conspectum adduci ; et sedens pro tribunali dixit 
ad eos : Sacrificate diis immortalibus, ne male 
pereatis. Responderunt sancti Martyres Christi, 
dicentes : Non sunt dii, sed demones, qui te et 
principem tuum habent perdere in zternum in- 
teritum, Tune Comes, hec audiens nimio furore 


ACTA SS. PAULINI EPISCOPI, SEVERI ET SOCIORUM MARTYRUM. 


repletus, jussit eos sine cessatione fustibus czedi. 
Saneti vero martyres Christi dixerunt ad Comi- 
tem : Miserrime, et sine sensu, et seductor ani- 
marum, quoníam credis nos per tormenta tua 
recedere a Dei nostri cultura! Habemus enim 
Jesum Christum Filium Dei, qui prestat nobis 
virtutem. 

16 Tunc iniquissimus Comes fecit ei in triplum 
augere tormenta. Tunc beatissimus martyr Chri- 
sti Paulinus Episcopus dedit orationem in ipsis 
tormentis [Christo] Domino dicens : Domine 
Deus omnipotens, creator omnium rerum visibi- 
lium et invisibilium, qui me ad cognitionem tuae 
veritatis venire fecisti; deprecor te, pater sancte, 
suscipe spiritum meum modo ; quia tempus est, 
ut jubeas me istud seculum derelinquere, et ad 
tuam misericordiam pervenire. Hz:ec cum diceret 
beatissimus Christi martyr Paulinus Episcopus 
simul cum beato Severo presbytero, reddiderunt 
spiritum Deo creatori suo. Videns hoc iniquissi- 
mus Comes Anolinus, dolorepermotus, eadem hora 
jussit ibidem beatum martyrem Christi Theobal- 
dum militem cum aliis multis capitalem subire 
sententiam et corpora eorum inhumata relinqui. 

17 Postmodum vero idem Anolinus missus 
Mediolanum gloriosos Christi martyres Nazarium 
et Celsum atque Gervasium et Protasium multis 
cruciatibus affectos decollari precepit d. Locus 
autem, ubi decollati sunt gloriosi martyres Chri- 
sti Lucas Diaconus et Theobaldus miles atque 
alii multi non multum distat ἃ loco, qui vocatur 
latus Historie leonum e. Hoc audiens gloriosus 
Christi Confessor et presbyter senex Antonius, 
[qui tune in montibus, qui sunt inter Lucam et 
Pisas, vitam agebat solitariam f| venit noctu cum 
beato Valerio et Victore, Luciano et multis aliis 
Christianis, et rapuerunt pretiosa corpora San- 
ctorum, et cum hymnis et laudibus sepelierunt 
eà noctu. 

18 Corpora vero Sanctorum martyrum Paulini 
et Severi atque Theobaldi secrete mirifice sepul- 
ta sunt in sarcophagis mundis et novis in civitate 
Lucanain Ecclesia sancte Trinitatis a meridie 
in parte orientis. Alia vero sepulta sunt non 
multum longe ab eo loco, in quo decollati sunt. 
Sed non post multum temporis ad Ecclesiam 
sanctz Trinitatis translata sunt, et ibidem miri- 
fice sunt collocata. Martyrizati sunt gloriosissimi 
martyres Christi ad pedem montis Pisani ab 
Anolino Comite sub Imperatore Nerone, quarto 
IdusJulii. Translatio vero Sanctorum est die 
Kalendarum Aprilis. Regnante Domino nostro 
Jesu Christo, [cui est honor, et gloria, virtus et 
imperium in secula seculorum. Amen g.] 


ANNOTATA. 


ἃ In ecclesie S. Paulini codice rubris chara- 
cteribus, teste. Florentinio in notis hic interpolatur 
continuanda — lectio, insertis his verbis : Oratio 
beati Paulini Episcopi ; deinde interjecta, ut addit, 
magna littera D variis coloribus picta, sequen- 
tis initium orationis : Domine Deus omnipo- 
tens, etc. 

b. Codex Cathedralis habet : Corpus vero tuum 
in ecclesia sanctz Trinitatis. 

e In codice Cathedrali est : Populus illius civi- 
tatis augebitur. 

d De Naxario et Celso agetur die 28 hujus ; de 
Gervasio et Protasio actum 19 Junii, ubi in Com- 
mentario previo S 5, num. 43 Anolino, verosimi- 
liter hic personato, larva detrahitur. 


e Codex 


Cujus jussu 
eruciantuy 
et necantur, 


E 
Mortem ubi 
subierint SS. 
Lucas Diaco- 
nus et Theo- 
baldus miles. 


Locus sepul- 
turg. 


B 


Magna mul- 
titudo ope S. 
Paulini sa- 
nata. 


* alius YX. 


{ 


"alias per se 


C 
Duo captivi 
liberati. 


Crus infta- 
un; 


mulier [nfyo. 
Tas oculis. 
at d 


DIE DUODECIMA JULII. 


e Codex. Cathedralis non recte legit : Latus Ysto- 
ria Leonum ; rectius Paulinianus : Lacus Ystorice 


Leonum. 
f Codex Cathedralis : Senex Antonius venit 


noctu cum beato Valerio. Im codicis Pauliniani 
margine, teste sepius. laudato Forentinio, parum 
dissimili charactere post verba senex Antonius ad- 
duntur uncis inclusa. 

g Ita habet codex ecclesie S. Paulini; clausula, 
uncis inclusa abest a. codice Canonicorum ecclesia 


Cathedralis. 


MIRACULA 


Ex Ms. D. Francisci Marice Florentini, 
collato cum editis apud. eumdem n 
opere posthumo , inscripto Hetruscce 
pietatis. Origines. 


e Auctore, qui hac miracula scripsit, praefati 
D sumus nonnulla in. Commentario pravio, sicut 
etiam de tempore, quo scripta sunt. Superest igi- 
tur ut, qua huc dilata sunt, subjiciamus : Si de mi- 
raculis suis (id est. S. Paulini) dicere volumus, 
unum de mille minime scribere poterimus ; sed 
aliqua dicemus ad confirmandam ipsius glorio- 
sam inventionem, in die processionis su:e, sicut 
ipsi retulerunt nobis, in virtute Dei plus quam 
Lx" infirmi sanati sunt de diversis infirmitatibus : 
erant enim positi ad balchiones a, et statim cum 
videbant gloriosum corpus eum processione, sa- 
nabantur. Inter quos fuit quzdedam domina Maria, 
quz habebat filium paralytieum per tres annos. 
Posuit eum ad balehionem ; et statim puer ipse" 
sanatus surrexit. Quzedam alia, revertente pro- 
cessione (erat enim czeca per tres annos) lavavit 
se de aqua, ubi erat missum brachium S. Pauli- 
ni, et statim vidit. O quanti ezeci, o quanti para- 
lytyci sanati sunt! Dicendo veritatem, in virtute 
Dei, in anno illo plus quam quingenta corpora 
sanata sunt de omnibus infirmitatibus. Accipien- 
tes de marmore, ubi jacuit corpus B. Paulini, 
statim sanabantur. 

2 Item duo fratres erant in Lombardia in uno 
carcere positi, et capti recommendaverunt se D. 
Paulino cum lacrymis et devotione. Nocte ve- 
niente, invenerunt carcerem apertum et exie- 
runt. Item quidam alius de Garfagnana veniebat 
de Lombardia : fuit enim captus a vespillonibus ; 
ligaverunt manus et pedes ejus, et quzrebant 
ab eo pecuniam. Ille. vero recommendavit se B. 
Paulino cum devotione magna. Erant illi sex, 
qui eustodiebant eum. Sicut placuit Deo, omnes 
obdormierunt. Et venit quidam juvenis, et ab- 
solvit eum a vinculis, et liberatus est. 

3 Item quidam de plebe S. Stephani habebat 
crus suum fortiter inflatum. Medicus percussit 
eum cum ferro ; in percussione illa vovit se B. 
Paulino, et promisit implere omnes lampades 
ecclesie suz de oleo suo. Medicus post percus- 
sionem fasciavit eum. Alia vero die voluit eum 
iterum curare , invenit eum sanum et nullum 
Signum incisionis habentem, ubi incisus erat. 

.4 Quedam domina habebat maximam infir- 
mitatem per multos dies in oculis suis. Venit cum 
devotione magna ad ecclesiam S. Paulini, et la- 


259 


vavit oculos eum aqua, ubi fuit missum brachium 
S. Paulini ; et statim sanata est. Benedictus 
Deus ! 

5 Fuit quidam homo, qui vocabatur Jacobus, 
de loco, qui dieitur Allemura. Contempta festi- 
vitate B. Paulini, in die S. Paulini junxit boves 
suos, et ibat ad laborandum. Dum iret; per viam 
bonam et planam, unus illorum boum extorsit 
pedem suum dexterum, et quasi fracto, suspen- 
dit bos pedem a terra, et nullo modo valebat eum 
ponere in terra. Ille rusticus, ut vidit, vociferan- 
do plorabat et dicebat : O Deus! et quare * et 
quomodo amisit bos * pedem suum? Nescio quo- 
modo. O Deus ! mortuus sum : quia nempe nihil 
aliud quasi habebat. Et cucurrerunt omnes de 
domo sua.ad plangendum cum eo, et sic plan- 
gendo in illa via apparuerunt duo religiosi cum 
vestimentis albis. Unus de istis dixit ei: Frater, 
quare sic ploras? Et ille respondit : Non videtis, 
quoniam ego amisi pedem bovis mei? Et nescio 
quomodo. Et ille religiosus respondit : Noli flere, 
Dominus sanabit eum. Consulimus tibi, quod tu 
numquam habeas in contemptum festum glorio- 
sum B. Paulini, patris tui ; sed honora eum toto 
tempore vite tuze. Et signavit eum ; et statim 
sanatus est. Et disparuerunt, et amplius non vi- 
derunt eos. 

6 Quisdam Domina de contrata b S. Alexan- 
dri, cujus nomen dicitur Genovese, sub fide 
sancte christianitatis dixit Priori S. Alexandri, 
et mihi c presbytero Pagano S. Paulini : In illis 
diebus, quando fuit inventum corpus B. Paulini, 
ego habebam filium unicum, qui carissimus erat 
mihi. Accidit, ut infirmaretur, et gravaretur ad 
mortem de pessima infirmitate. Custodivi eum 
plus quam per unum mensem. Quadam vero no- 
cte ego tristis et timida exspectabam, ut expira- 
ret. Et ego subito inspirata a Deo ; post matuti- 
num in aurora diei, ita fuit mihi dictum in spiri- 
tu: Accipe filium tuum, et porta illum ad corpus 
illud gloriosum B. Paulini; Dominus reddet eum 
tibi. Et statim accepi eum nudum, et posui illum 
in gremio meo : eram enim ego sine sensu ; ef 
sine chlamide portabam eum ad ecclesiam B. 
Paulini. Cum ego fui in curia B. Alexandri, ego 
vidi eum finitum, spiratum et mortuum. Et steti 
aliquantulum ibi ; et vereinveni eum mortuum et 
spiratum. Et dicebam infra me : Quid faciam ? 
Et quasi sine sensu accepi eum ; et subito spira- 
tum portavi eum apud ecclesiam S. Paulini. 

7 Sacerdos non erat in ecclesia in illa hora. 
Erat in ecclesia unus puer; et ego dixiei : Ubi 
est corpus B. Paulini? Et ille indicavit mihi; et 
ego accepi filium meum nudum et mortuum. Et 
posui eum super illam pilam, ubi erat corpus B. 
Paulini ; et dimisi eum, et projeci me cum ca- 
pillis extensis in terram prostratam ' ; et amaris- 
sime flebam. Percutiebam pectus meum et dice- 
bam: O Deus! tu bene potes reddere filium 
meum, situ vis, propter amorem istius gloriosi 
Martyris. Numquam me hinc elevabo; hie mori- 
ar, nisi eum mihi reddideris. Sic dicendo et flen- 
do, stabam, et non recedebam, nec filium meum 
tangebam. Dum sic starem, ego accepi eum, et 
posui in gremio meo. Et iterum erat mortuus. 

8 Ego autem amarissime flebam et posui me 
juxta altare ad sedendum, cum filio in gremio 
meo, et plorando dicebam : Numquam hinc me 
elevabo ; hie moriar, nisi reddideris mihi filium 
meum, o gloriose Martyr. Et sie stando et 
plorando, vidi faeiem suam, qu:e pallida. erat, 


EX M58. 


pes bovis fra- 
ctus cura- 
tur. 


* alias et 
quando ami- 
Sit. 

* alias bos 
meus. 


b 
Filius uni- 
Cus, primo 
eger, deinde 
mortuus, 

[d 


matri ad cor- 
pus S. Pauli- 
ii pro ejus- 
ttem filii so- 
spitateoranti 


"alias in ter- 
ra prostrata. 


vivus reddi- 
tur. 


* alias forti- 


rubeam venientem. Ego fortis ' exclamayi: O ter. 


B:* 


260 


B. Pauline, redde mihi filium meum. Ipse sta- 
iim aperuit oculos et revixit. Ego autem misi 
mamillam in os ejus, et accepit; et glorificavi 
Deum et Martyrem gloriosum, qui talem fecit 
mihi gratiam : ipsa enim díe ivit per contradam, 
erat enim sexta feria, ac si nullum malum ha- 
buisset. Et omnia ista pluries interrogata, sub 
fide S. Trinitatis affirmavit. 

9 Quidam mobilis Domini Philippa, de con- 
trada S. Paulini, cum magna devotione ad pra&- 
dictam ecclesiam venit, et presbyterum Paga- 
num, ipsius ecclesice rectorem vocavit, et dixit 
ei: Promitto Deo atque beato Patrono nostro 
Paulino, et votum in manibus vestris facio ; quod 
si Dominus meritis S. Paulini filium meum La- 
zarium, qui Senis tenetur in vinculis, reddiderit, 
quod ego toto témpore vitzé mez festum faciam 
omni anno. Primo ejus festi vigiliam jejunabo ; 
secundo diem festum celebrabo; ae ' quatuor sa- 
cerdotibus, eos solemniter reficiendo in ipsa fe- 
stivitate beati Patris nostri Paulini ; et similiter 
ardere faciam unam lampadem ante gloriosum 
suum sepulerum : et sic cum làcrymis voto faeto 
recessit. Ille autem, qui devotiones cordium no- 
scit, desiderium suum adimplevit, et antequam 


DE S. HZEMORRHOISSA EVANGELICA. 


festum B. Paulini veniret, miraculose diotum La - 
zarium ejus filium de carcere liberavit. 

10 Cum enim in carcere esset cum multis, 
ipse solus per exportellum d exivit; custodes 
càrcerem custodientes, nullus eum vidit, nec im- 
pedimentum przstavit. Et cum letitia reversus 
ad civitatem Lucanam, in ecclesia B. Paulini 
gratias multas eum dicta sua matre, et multis 
aliis suis parentibus Deo et B. Paulino reddidit. 
Et dicta Domina votum suum adimplevit ad lau- 
dem et gloriam Domini Jesu Christi, qui vivit 
et regnat in secula. 


ANNOTATA. 


a Balehiones, baleones sunt exedrae prominen- 
tes : Italis balconi, Gallis balcons. 

b Contrata, quasiconterrata, terra tractus, vicus. 

c Pandi hic horum miraculorum scriptorem no- 
ltavimus previe mum. 50. 

d An per hanc vocem intelliga$ portellam sew 
parvam portam exteriorem ; an foramen majus 1n mo- 
dum fenestrae, per quod. fortasse. exportabantur ea, 
qua captivorum usui inserviebant ? 


DE S. ILJEMORRHOISSA. EVANGELICA 


NOMINE, UT VOLUNT, VERONICA. 


CZESAREZE PHILIPPI IN PHGENICIA,. 


GOMMENTARIUS HISTORIQUS. 


& L Gesaree Philippi notitia; Sancte 
cultus ac nomen ; elogium ; confusio; 
statua Christo erecta. 


asarea Philippi, Photio Codice 271, col. 

mihi 1508, urbs Palzesting, videlicet in 

finibus ejus versus regionem Chalcidis ad 

ortum. Jordanis, et radices montis Libani ; 
Sozxomeno libro 5, cap. 21, urbs Phoenices, quam 
Paneadem nominant, nomen olim habuit Dan ab 
iis, qui erant ez ista tribu, quae prius Lais diceba- 
tur : sic quoque legitur Judicum cap. 18, y 29. Hoc 
etiam. observat Philostorgius Historie Ecclesiasticze 
lib. 1 : Paneas : inquit, antiquitus Dan vocabatur, 
appellationem a filio Jacobi Dan, phylarcho eo- 
rum, qui eam tune incolebant, nacta. Dicta etiam 
fuit Paneas ; sive aptiquum nomen, cum gentiles 
simulacrum Panis, ut idem auctor censet, in ea 
posuissent, in Paneadis nomen transierit ; sive 
quia jacet ad pedes Panii montis, ut loquitur Eu- 
sebius libro 1, cap. 17; sive, ut est apud Josephum 
libro 1, de Bello Jud. cap. 16, pag. 140, propter 
Jordanis fontem, qui locus vocatur Phanium, S. 


* 


Hieronymus de locis Hebraicis col. 1418 impressio- 
nis Pariensis anni 1609, distinguit Dàn a Paneade 
his verbis : Dan viculus est in quarto ἃ Paneade 
milliario euntibus Tyrum; qui usque hodie sic 
vocatur, terminus Judzz provincie contra se- 
ptemtrionem. Qua vero occasione inditum ei fuerit 
Casarez Philippi nomen, discimus ex Josepho lib. 
18 Antiquit. cap. 3, pagina 618 : Philippus quo- 
que Tetrarcha Paneada, sitam ad Jordanis fontes, 
instruxit zedificiis, indito Czesareze nomine ; factum 
innectit Labbeus anno 25 “Ζῆνα Christianz. Eodem 
pariter Casarez Philippi nomine nuncupatur a.Phi- 
lostorgio loco citato : sed corrigitur α Gothofredo in 
Dissertationibus pag. 282, quod novum. hoc nomen 
ab Herode Magno ei inditum referat , ut videsis in 
Supplementis Philostorgianis , qui non hanc, sed 
Casaream Palzstinz adificarit. 

2 INomen illud non semper vetinuit, sed, auctore 
Josepho libro 20, cap. 8, pag. 698, hoc tempore 
Agrippa junior Rex, Agrippz I filius, prolatis 
pomoeriis Ceesareze, quz Philippi dicitur, mutato 
nomine in Neronis, tum regnantis honorem, vo- 
cavit eam Neroniada. Notat Tillemontius tomo 7T, 
pag. 963, credi haud. multo post e Romanis redu- 
ctam esse in coloniam , idque deduci a variis nummis 
Latinis; citatque. Spanhemium lib. 9, pag. 913, 
914 et 805; ὧν quibus appelletur Casarea sub 
Panio, aut Casarea Paneas. Eusebius autem ubi 
supra, dicit, Phoenices Paneada nominare eam per- 


redisse, 


D 


€ carcere [j. 
beratur, 


d 


aliis alque , 

aliis nomiMt- 
pus appella 

ta. 


Qullus San- 
cla apud. 
Gracos cum 
elogio. 

B 


Confusio 
ejusdem non 
una expendi- 
tur, 


DIE DUODECIMA JULII, 


vexisse. In Geographia sacra Caroli α S. .Paulo 
pag. 304, sub alio nomine comparet : Paneas, in- 
quit, Ptolomzeo, Czsarea Panis, vulgo Belinas, 
Guilielmo Tyrio et Postello testibus ; quam. cog» 
nominationem hodieque perseverare, ez iisdem, quos 
citat, atque e Brocardo refert Baudrand. Non pro- 
cul hinc Apostolorum Princeps protulit illustrem 
illam confessionem divinitatis Jesu Christi, qui cam 
clavium, et primatus Ecclesiz praerogativa remune- 
ratus est. Locum hunc cum Casarea Palaestina, 
qua οἱ Turris Stratonis olim dicta, imperite confu- 
sum fuisse in. Actis S. Procopii Ducis ac Martyris, 
monuimus in Commentario ejus previo tomo 2 
Julii, S 2, pag. 054, num. 18 : hac enim altero 
tanto spatio vicinior est. Hierosolyma, quam illa ; 
jacetque ad. mare Syriacum, bidui circiter aut etiam 
minus a sancta eadem. Urbe remota. De qua re vi- 
desis Tillemontium Tomo-l in notis, pag. 569. Ob- 
serva denique medio seculo quinto sedem episcopalem 
Casarexm Philippi fuisse, uti liquet ex Concilio 
Chalcedonensi apud. Labbeum tomo 4, col 588, ubi 
subscribitur Olympius episcopus Paneadis. 

3 S. Haemorrhoissam non scio alicubi notari in 
Fastis Latinis hoc die ; quo apud Grecos signatur in. 
Supplemento ex Synacario Sirmondi, et Ms. Chif- 
fletii. cum nomine proprio , prout. sequitur : Μνήμη 
τῆς ἁγίας Βερονίκης τῆς αἱμοῤῥόου, τῆς ἰαθείσης 
παρὰ τοῦ Χριστοῦ. Id est: Memoria S. Veronices 
profluvio sanguinis laborantis, que ἃ Christo 
sanata est. Subjunguntur sequentes duo versiculi : 


"QAou νοητῶς δράττεται σοῦ νῦν, Λόγε, 

Ἥ κρασπέδου σοι μόνον δραξαμένη, 

Te nunc prehendit, Christe, totum spiritu ; 
Que prenderat tibi fimbriam solam prius. 


Elogium ibidem sic sonat : Αὐτὴ ὥρμητο £x πόλεως 
Πανήιδος. Ἥτις παρὰ τοῦ Χριστοῦ ἰαθεῖσα, τὸν 
τούτου ἀνδριάντα καλῶς τεχνουργήσασα, ἔστηκε πρὸ 
τοῦ ταύτης οἴκου, ὑπὸ πάντων προσχυνεῖσθαι. Καλῶς 
δὲ xal θεοφιλῶς πολιτευσαμένη,, τὸ ἐπίλειπον τῆς 
ζωῆς αὐτῆς, ἐν ἐιρήνῃ πρὸς Κύριον ἀνεπαύσατο. 
Hsec e civitate Paneadis oriunda fuit. Quae post- 
quam a Christo sanata esset, statuam ipsius belle 
et affabre fieri curatam, ante domum suam po- 
suit, ab omnibus adorandam. Reliquo autem vitze 
tempore bene ac religiose traducto, in pace apud 
Dominum requievit. Sanctam cum nomine Bespovixn 
hoc die etiam habet Menazum Chiffletii ; quod nomen 
et Tillemontius tom. 1, pag. 20 memorat; ubi cum 
modica mutatione praterea scribitur Berenice. 

4 Observat idem Auctor, nescire se, unde Ma- 
carius Magnesius auctor seculi tertii, aut. quarti 
acceperit, quod dicit: nempe eam. fuisse Principem 
Edessanam ; neutiquam hanc esse ideam, quam 
de illa nobis dat Evangelista. Unde ille hoc asse- 
vat, sicut non. divinamus, ita. asserenti auctori tam 
antiquo non contradicimus ; nec satis perspicimus 
qua, ex parte ipsi contradicat idea, Evangelista, non 
magis quam Baronio ad annum 31, mum. '14, indi- 
gitanti eam mulierem nobilissimam fuisse seque 
ac ditissimam ; tacite quasi insinuante Evangelista. 
magna fuisse in ve, quando dicit : annis duodecim 
afflictam, et multa perpessam a compluribus me- 
dicis, erogavisse ommia sua. Adde erectam ab ea 
statuam, de qua mox. Plura de dicto Magnesio 
Tillemontius tomo 4, a pag. 307 ; ubi pag. 308 ez 
ipso refert, celebrem ad ea usque tempora in Meso- 
potamia V eronieze seu Berenices memoriam fuisse. 
Fallarne, si conjiciam inde illud nomen in Gracos 
fastos transfusum esse? Nisi malis eidem nomini 
praluzisse pseudo- Evangelium INicodemi, quod Ha- 


261 


morrhoissam hanc, teste nostro Cornelio a Lapide in 
cap. 5 Marci Evangelist, vocat Veronicam, occur- 
su et velo, ut volunt, Christo ad montem Calvariz 
tendente, notissimam : dequa die xv Februarü ; item 
xxv Martii inter. Pratermissos, et in Responsioni- 
bus Papebrochii parte 1, pag. 19 : ubi addubitare 
se significat auctor de matronz Veronicz istius 
existentia. Morbus, quo laborabat Sancta, Hzemor- 
rhoissz ei nomen. indidit, derivata radice a Graco 
αἷμα, sanguis, et ῥέω, fluo; quasi dicas sangui- 
fluam. Ceterum non putamus cum a, Lapide verosi- 
mile esse, eam fuisse Martham, sororem Magdalenz, 
vel alterius Mariz; de qua controversia suo loco, 
S. Ambrosius tomo 2 Operum, libro de Salomone, 


D 


cap. 5 tradit, Christum largum sanguinis fluxum : 


siccassein Martha ; non ideo tamen minus ab Hze- 
morrhoissa nostra distingwi debet , qua est Syro- 
Phaenissa, et Casarea Philippi oriunda, ut supra 
ex tabulis Gracorum. retulimus, atque ea Eusebio 
mo:c referenvus ; et. Baronius recte observavit anno 
31, num. 74, alium notam characteristicam indigi- 
gans; Quamobrem cum mon liceret ullo pacto 
Judzis simulacrum cujusvis quavis occasione 
formare, dici non potest, eam fuisse Judzam 
feminam, Martham, Marix et Lazari sororem. 
Ad hec, Martha Bethaniz habitabat juxta Jerusa- 
lem, non Czsarez in Pluenicia. 

5 Huc faciunt, quz ec nostro Salmerone tomo 
10 Commentariorum in Historiam .Evangelicam 
tractatu 33 de Nicomedo in Evangelio suo Hzemor- 
rhoissam vocatam fuisse Veronicam, relata sunt 
tomo 1 Februarii pag. 454 occasione S. Veronice 
matronz Hierosolymitang ; ubi additur ex laudato 
Salmerone, sibi hactenus compertum non esse, 
an eadem hzc fuerit, quze hoc officium oblati veli 
Christo preestiterit. .Zadem, ut dicta pag. 454 
habes, asseritur in. Vita Ms. S. Amatoris, in Ms. 
F'lorario, et in Chronicis sub nomine Juliani Petri, 
et Jacobi Philippi Bergomensis, qui citantur ibi- 
dem variis locis per decursum. Commentarii Histo- 
rici; ubi quoque exponitur ex eadem causa credi 
eamdem, qua a mulieribus potissimum invocatur in 
propriis huic sexui morbis, licet per syncopen appel- 
letur S. Venica seu Venisa; quz prope Rothoma- 
gum pro quocumque fluxu sanguinis colitur. In quod 
argumentum. plura istic reperies ; cum monito, eam 
cum Veronica matrona.Hierosolymitana, ne confun- 
das, aut cum S. Venisa, si hac ab illa diversa sit, 
ut arbitrantur nonnulli, contra quos in re dubia 
nihil etiam hic statuitur. Zque incertum est, quid 
cause fuerit, quod Veronicam .Hierosolymitanam 
cum Hemorrhoissa nostra confuderint. Potuit forte 
illa a fluxu sanguinis similive morbo divina ope 
sanata fuisse, et ob. similitudinem morbi et cura- 
tionis ejus, confusionis cum .E'vangelica occasionem 
prabuisse; siquidem umquam extiterit in rerum na- 
tura Veronica illa matrona .Hierosolymitana; de 
qua controversia, a .Papebrochio post alios mota, 
nihil decidimus, non invidentes, ut cum ipso loqua- 
mur loco supra citato sanctze mulieri cultum suum 
sed gratissimum habituri, si Sedes Apostolica, 
ad eximendam omnibus qualemcumque dubita- 
tionem, nomen ejus Martyrologio Romano resti- 
tui curet, sanctitatemque illius suprema definiat 
auctoritate. 

6 Jam vero non erit alienum a presenti instituto 
audire Eusebium, de statua Servatoris supradicta 
sic memorantem libro 1, cap. 18 Ecclesiastica Histo- 
riz, ex versione ac recensione Henrici Valesii. Sed 
quandoquidem hujus urbis mentionem fecimus 
(de Paneade seu Cesarea, Philippi loquitur) non 
incongruum fuerit rem quamdam memoria in 


primis 


E 


et explica- 
tur. 


Ε 


Historia. sta- 
tue ab Ha- 
morrhoissa 
erecta ex Eu- 
sebio; 


EX MSS. 


cujus dejectio 
in Juliani 
apostala sta» 
tua punita : 


quod confun- 
dere debet 
antiquos ac 
novos icono- 
clastas. 


2062 


c 


primis dignam posteris tradere. Etenim mulie- 
rem illam, sanguinis profluvio laborantem, quam 
ex sacris Euangeliis discimus a Servatore nostro 
curatam fuisse, ex hac civitate originem traxisse 
ferunt; domumque ejus ibidem conspici, et collati 
in eam a Servatore nostro beneficii illustria extare 
monumenta. Quippe juxta januam domus illius, 
znea mulieris effigies stare dicitur columnze la- 
pidez imposita, genibus flexis, protensisque ma- 
nibus instar supplicantis. Ex adverso autem 
effigies viri ex eodem metallo conflata, stantis, 
ac diploide decenter induti, manumque mulieri 
porrigentis. Ad cujus pedes in ipsa basi ignota 
quzdam nasci dieitur planta, quie ad fimbriam 
usque eeneze diploidis assurgens depellendis omnis 
generis morbis prwsentissimum remedium est. 
Hane statuam Jesu Christi speciem referre aie- 
bant. Mansit porro ad nostra usque tempora ; 
nosque adeo urbem illam ingressi, ipsam conspe- 
ximus. Nec vero mirandum est, gentiles a Serva- 
tore nostro beneficiis affectos hse prsestitisse ; 
cum et Apostolorum Petri et Pauli, Christique 
ipsius pietas imagines, ad nostram usque memo- 
riam servatas in tabulis viderimus. Quippe Prisci 
ili absque ullo diserimine eunctos de se bene 
meritos gentili quadam consuetudine tamquam 
servatores colere hujusmodi honoribus consue- 
verunt. Jta ille, ac post eum Rufinus libro 7, cap. 
14. Item Acta S. Artemii Martyriis apud Surium 
xx Octobris, cap. 38. Rem gestam etiam. vecenset 
PPhilostorgius lib. 7, mum. ὃ, de quo aliquoties 
vecurret. sermo, atque Cedrenus impressionis nova 
Parisinz Regie tomo 1, pag. 305. Porro historie 
hujus narrationem. mimis graphice consonare iis, 
qua recenset auctor pradictus Actorum S. Procopii 
in eodem tomo, pag. 564, quam ut hic ex ipso sua 
mon descripserit, ibidem. tomo citato observavimus 
pag. 554, num. 16. 

"7 Quid vero de veneranda ista statua postea 
factum. sit a. Juliano, vel jam tum impiissimo secu- 
turorum. Iconoclastarum. prodromo , juvat audire ez 
Sozomeno libro 5, cap. 21, ubi sic loquitur : Ex 115 
porro, que regnante Juliano acciderunt, istud 
minime pretereundum est, quod et potentice 
Christi, et divine adversus Imperatorem irc 
argumentum est maximum. Nam eum Imperator 
didicisset, Czesarece Philippi (urbs est Phoenices, 
quam Paneadem nominant) insignem esse sta- 
tuam Christi, quam mulier sanguinis profluvio, 
quo jam dudum laborabat, liberata, ibi dedica- 
vit, ea subversa, imaginem suam ejus loco posuit. 
Statim vero ignis summa vi e ccelo delapsus, 
pectus status et vicinas. pectori partes discidit ; 
caputque una eum collo dejecit, et pronum humi 
infixit, quatenus pectoris pars dirupta erat. Atque 
ex eo tempore statua ad hunc usque diem ejus- 
modi specie perseverat, fuligine fulminis obsita. 
Christi vero statuam tune quidem pagani trahen- 
ies per urbem confregerunt. Postea vero Chri- 
stiani collectam in ecclesia reposuerunt ubi 
etiamnum servatur. 

8 Ceterum ex basi, cui imposita erat hzc sta- 
tua, commemorat post Eusebium exortam fuisse 
plantam ad omnes languores et morbos eurandos 
potentissimam, cujus, ut addit, speciem nullus ex 
medicis aut empiricis noverat. Quibus omnibus, de 
admirabili virtute statuz. et imaginis Servatoris no- 
stri expositis recte quadrat epiphonema, contra er- 
TOTes Velerum ac recentiorum iconomachorum, quod 
habet α Lapide loco citato : Julianum imitantur no- 
Stri novantes, qui Sanctorum reliquias abjiciunt, 
mergunt et comburunt, cum suorum reliquias 


DE S. HZEMORROISSA EVANGELICA. 


servent. οὖ venerentur. Nam cor Zuingli com- 
busti, inter cineres repertum , magno cultu ser- 
vant ejus assecle Zuingliani, ait Capito in vita 
Zuinglii. 


8. II. Alia ejus elogia; veritas statu ab 
Haemorrhoissa erect stabilita.' 


uod si de elogiis hujus sancte .Mulieris quavri- 
mus, tametsi nullus scriptorum de ea memi- 
nisset, plus unum omnibus, debet nobis esse testimo- 
mium vel unicum, inspirante Spiritu Sancto prolatum 
ab Evangelista Marco cap. 5; ubi ad omnem vetro 
secutura posteritatis memoriam. et annorum conse- 
quentium imitationem, graphice et pathetice fidem 
ipsius exhibet his herbis : Et Mulier, quee erat in 
profluvio sanguinis annis duodecim, et fuerat 
multa perpessa a compluribus medicis, et eroga- 
verat omnia sua, nec quidquam profecerat, sed 
magis. deterius habebat : cum audisset de Jesu, 
venit in turba retro, et tetigit vestimentum ejus. 
Dicebat enim, quia si vel vestimentum ejus teti- 
gero, salva ero. Et confestim siccatus est fons 
sanguinis ejus, et sensit corpore, quia sanata 
esset a plaga. Et statim Jesus in semetipso cog- 
noscens virtutem, quz exierat de illo, conver- 
sus ad turbam, aiebat: Quis tetigit vestimenta 
mea? Et dicebant ei discipuli : Vides turbam 
comprimentem te, et dicis : Quis me tetigit? Et 
cireumspiciebat videre eam, quz hoc fecerat. 
Mulier vero timens et tremens, sciens, quod fa- 
ctum esset in se, venit et procidit ante eum, et 
dixit ei omnem veritatem. Ille autem dixit ei : 
Filia, fides tua te salvam fecit, vade in pace, et 
esto sana ἃ plaga tua. Res gesta etiam narratur 
Matthzi cap. 9, et Luca cap. 8. 

10 Magna itaque Hzemorrhoissze Inujus concepta 
de virtute Christi fiducia, nec minor ipsius fides, 
fiducie fundamentum ! Quia vero fides, ut docet 
Tridentinum Sess. 6, cap. 8, est humans salutis 
initium, fundamentum et radix omnis justifica- 
tionis, sine qua impossibile est placere Deo, et ad 
filiorum ejus consortium pervenire ; ideo ad illam 
fidem, quz perfectissime in hac Sancta excelluit, et 
super qua tamquam, basi superstructa fuit ingens et 
heroica illa fiducia de consequenda pristina sanitate, 
quamvis jam tot amnorum. spatio frustrata, tentatis 
omnibus humanis remediis; ideo, inquam, ad illam 
tamquam ad primum principium, aliarum. ipsius 
virtutum. exercitia referenda sunt ; utpote ardentis- 
simi amoris erga divinum swum. sospitatorem, gra- 
tiarum actionis cum perpetua. tanti beneficii memo- 
via, ecacta mandatorum. observatio , intima erga di- 
vinum servitium affectio, etc., etc. Quibus virtutum 
ornamentis instructa, vita msuam sancte transactam 
sancto fine clauserit. 

11 Zgregie sancte Mulieris, et erecta ab illu 
statuz elogium contexit S. Asterius, qui vixit versus 
annum CCCC, fuitque Episcopus Amasez in Ponto. 
Ita loquitur de Ha2emorrhoissa apud Photium eodem 
Cod. 271: /Enea statua sanantem honoravit, 
hoe donum beneficio non indignum putans; et 
statua illa per multos annos duravit ad redar- 
gutionem eorum, qui Euangelistis mendacium 
adscribere audebant; et statua ad nostra usque 
tempora servata fuisset, ut utrumque ostenderet 
et Dei miraculum, et Mulieris gratum animum , 
nisi Maximinus ille, qui ante Constantinum Ro- 
manorum Imperator fuit, impius idolorum cultor, 


Elogium san. 
cte hujus 
mulieris ea. 
Evangelio, 


Magna ejus 
fides aliis 
virtutibus 
conjuncta. 


Egregie cam s 
praedicat S. 
Asterius. 


et Christo in statua invidens, sneam statuam . 


sustu- 


A 


Golhofredus 
statua vert 
tatem infir- 
mare nitens 


sed frustra; 


'L ostenditur 
€t tevtu Eu- 
Sebii 


DIE DUODECIMA JULII. 


sustulisset ; etsi rei factze memoriam auferre non 
potuit. Ecce igitur statua quidem non apparet, 
Euangelium vero miraculum illud ubique przedi- 
cat, et Hemorrousa ab Oriente usque ad Occi- 
dentem celebratur. Et laboravit in vanum, qui 
materiam sensu comprehensibilem sustulit : sta- 
tua enim erecta, et apparens tacebat inanime 
miraculi monumentum, sed fama opus cum verbo 
assumens, quotidie urbes et vicos percurrit, be- 
neficium Domini deprzedicans. Ez elogiis inter se 
collatis oriuntur quadam difficultates, quas discutie- 
mus posthac; wt mon supervacaneum fuerit plura 
verbatim hic transcripsisse. 

12 Statue hujus veritatem. arrodit Jacobus Go- 
thofredus in. Dissertationibus Philostorgianis pag. 
170; donec tandem ex leviuscula conjectura eam. 
genitus evertat, propositis prius suis rationibus. ΑἹ 
quanam ille sunt? Eusebius, omnium antiquissi- 
mus, imaginis ipsius spectator, ex vulgi tantum 
ore seu traditione, at non et de narratione cer- 
tus, habet ἔλεγον (id est, aiebant aut inquiebant.) 
Quomodo et Sozomenus, etsi credulus magis, et 
ex eo Nicephorus, miraculosam hanc historiam 
inter eas ponit, quie solis indigenis per tradi- 
tionem antiquam sunt cognite. Quasi vero ea 
tantum. nitantur historica fide, qua historici scri- 
bunt ex visu; qwe autem. scribunt ez auditu, et 
multo magis qua scribunt ex traditione. vulgari, a 
temporibus, quibus scribunt, non nimis remota, rele- 
ganda sint ad. apocrypha. Fateor equidem, non raro 
obstare plurima, quo minus populares traditiones 
admittantur. Quid vero hic obstet, edisserat mo- 
bis Gothofredus. In duobus libris, inquiet, ubi de 
Imaginibus agitur, quos fatetur ambulare sub nomine 
Caroli M. , dubitatur de illa historia duobus locis per 
illa verba bis repetita : Si tamen factum esse cre- 
datur ; sed futile hoc sophisma commiseratione potius 
quam responso dignum. est. Quaero enim. am possit 
pravalere auctor seculi noni, seu nullius potius, quia 
incerti, sicut auctor incertus est ipsemet, adversus 
Eusebium, S. Asterium, Philostorgium, ac Soso- 
menum , ut omittam Cedrenum ac Nicephorum? At 
Eusebius hoc non vidit. Quid tum ? Scribit, se au- 
disse, famam ibi publicam et vulgarem traditionem 
increbuisse non obscure subinsinuans ; quasi id. pro- 
ferens, quod erat in ore omni populo, et ex ore 
omnium loquens. Addit se ipsam statuam vidisse, de 
qua hac memorabantur. Nonne hac satis? Quid. vis 
amplius ? 

13 Stet itaque hec statua veritas inconcussa : tum 
ez antiquissima traditione ; tum ez Eusebio ineunte 
seculo quarto ; ex S. Asterio, ineunte circiter quin- 
to, apud Photium; ex Philostorgio et Sozomeno 
eodem circiter seculo medio, ut omittam Rufinum, 
aliosque plures, qui historiam istam Eusebii admi- 
serunt, aut qui sigillatim eam allegarunt. Memine- 
rimus istius, quod narrationi hujus historie, de mi- 
raübilis hujus herbe virtute, subnectit. Sozomenus : 
Neque vero mirum mihi videtur, quod nova quze- 
dam et inusitata beneficia hominibus contigerint, 
postquam Deus in terras advenit: nam et alia 
plurima miracula per civitates et vicos edita, a 
solis, ut verisimile est, indigenis celebrantur, 
qui earum rerum notitiam a majoribus suis tra- 
ditam acceperunt. Idque verum esse illico osten- 
dam; qua describere supersedeo. 

14 At quoniam hujus historie, quatenus respicit 
hac determinate loca, personas οἱ adjuncta, praci- 
puun fundamentum. petitur ex. Eusebio , opera pre- 
twm. fuerit quasdam. ea ipso periodos ad. analysin. 
reducere, imterpretatione nostra magis: stricte. et 
pene ad verbum redditas ; ut pateat verbum ἔλεγον, 


263 


bis in toto isto textu repetitum, at toto fere ejusdem 
decursu aut saltem pro magna. ejus parte. implicite 
subintellectum, neutiquam in historiz, qua de agi- 
mus, veritatis praejudicium. vergere, ei vel obesse. 
Nam. quis mihi persuadeat τὸ aiebant, et similia 
semper in rebus dubiis, numquam in certis adhiberi? 
qua videlicet certa? quidem habeantur in substantia , 
incertz autem. in adjunctis seu circumstantiis ; ita. ut. 
quando auctores dicunt aiebant, nom. statim sit si- 
gnum, eos loqui per modum dubitantis de substantia. 
rei, sed lantum. de ipsius circumstantiis. Idque hic 
locum habet in Eusebio. E'n textum : Hinc (Paneade) 
AIEBANT oriundam ; domumque ejus in civitate 
ostendi ; et Salvatoris erga illam  beneficentize 
mirabilia permanere tropzea. Facile hie admisero 
Eusebium loqui non quidem per modum dubitantis, 
per τὸ ἕλεγον, sed minus certo affirmantis non rem 
ipsam, sed congeriem adjunctorum, qua rem circum- 
stant. Stare, ἐστάναι (subaudi ἔλεγον) in alto lapide 
ad fores domus ejus :eneam effigiem Mulieris, in 
genua inclinatam, extensis antrorsum manibus 
supplieanti similem. LLoqui hic auctorem affirma- 
tissime et eodem modo, ac si abesset ἔλεγον, hic sub- 
intellectum, planum moz fiet ; si excipias substanti - 
vum ἐχτύπωμα, quatenus idem, significat quod 
ὁμόιωμα, puta ἔχτυπον, quod πρωτότυπον referat ; 
non autem quatenus significat effigiem Mulieris ut 
sic : quam effigiem ipsum vidisse probo. 

15 Narrat enim [fuisse ex adverso effigiem viri, 
ex eadem materia, quz manum Mulieri porrige- 
ret. Qua quomodo intelligi possunt, misi extiterit 
tum temporis utraque statua seu effigies? et una 
quidem ex adverso alterius, in eodem, ut videtur, 
moraliter loco ; atque adeo ab Eusebio visa, ut pa- 
tebit. Ad ejus pedes in basi ipsa ignotam quam- 
dam plantam maSci; eam ad fimbriam usque 
seneze diploidis assurgentem, omnium morborum 
medicamen existere; hane statuam Jesu Christi 
imaginem refePre AIEBANT. Zn ultimo hujus perio- 
di membro per τὸ ἔλεγον minus affirmate loquitur 
Eusebius ; et vero magis affirmate non poterat, an 
hac esset imago, qua similitudine Christum referret. 
In primo membro ac secundo habet «à ἔλεγον supra 
qua minore cum rei affirmatione cadere possit, ni- 
mirum supra τὸ ignotam, et supra adjuncta ista. 
valde mirabilia omnium morborum medicatricem ; 
de substantia enim. statua affirmatissime loquitur : 
Mansit autem ad nos usque; adeo ut ipsi ad eam 
urbem digressi ipsam conspectu deprehenderi- 
mus, ὄψει παραλαθεῖν. Itaque vidit etiam statuam 
mulieris : erat enim ex adverso statug Salvatoris , 
adeoque et in proximo, cum manus ei porrigeret. 
Ergo nisi facias Eusebium battologum, ineptum et 
ridiculum, quando refert stare Mülieris effigiem, 
subintellecto verbo ἔλεγον, tantumdem dicit, ἑστάναι; 
ac si diceret absolute, et simpliciter eam stare, alio- 
qui dicturus in preterito ἑσταχέναι, eam stetisse, 
et non amplius stare ; si res dumtaxat accepta foret 
e vulgi fuma, loco nimirum ac tempore sejuncta. 
Hic vero cum loquitur de re prasenti tan, quoad 
tempus, quam quoad locum , non concipio quomodo 
utramque statuam mon viderit. Salvatoris quidem 
expresse asserit se vidisse, Mulieris vero se. vidisse 
non dicit, sed etiam mon negat. Atque hzc dicta 
sint ad ostendendum verbum ἔλεγον, recte intelle- 
ctum et distinctum, ne hilum quidem. officere textui 
Eusebiano ; et aliquando has et similes expressiones 
non magis infirmare textum. auctoris, quam si non 
adessent. 

16 Quid fide historica. credibile est, si hoc non 
si? Et tamen pro sua scilicet in sacrarum. wmagt- 
mum. cultum propensione, mavult nobis mugas et 


aniles 


AUCTORE 
aedis 


ad analysim 
reducto. 


Obtrudit 
conjecturas 
[abulosas Go- 
thofredus. 


AUGTORE 
J. P. 


Fabulas 
eliam vendi- 
tat Chroni- 
con Malelea- 
num,dum 
asserit San- 
ctam faculta- 
tem petiisse 
erigendi sta- 
tuam. 


264 j 


aniles nanias obtrudere  Gothofredus. Quasi vero. 
utendum. sit conjecturis inanibus, ubi antiquitas lo- 
quitur. Audi ejus ineptias : Certe si conjecturis 
locus, videatur potius statua hzc civitatis ipsius 
Paneadis simulacrum exhibuisse; quz videlicet 
afflicta casu quodam, vel ab Imperatore vel a 
Magistratu aliquo erecta fuerit. Hoc enim habitu 
clvitates provineieque afflicte, mox et erect 
olim reprzsentatze. Tum remittit lectorem ad ve- 
leres nummos ; ad. Gregorium Naxianzenum. epist. 
49 vel 40; et ad Basilium epistola 279. Qued in 
genere objicit Gothofredus de nummis veteribus, de- 
rogare non potest casui huic particulari, tam. solide 
ger veteres auctores, et veterem traditionem stabili- 
to. Gregorius autem. hic objectus in epistola assigna- 
ta, Prafectum Olympium obtestatur, ne ob quorum- 
dam scelus civitas Diocasariensis solo aquetur ; 
inducta ad movendam. in eo commiserationem per 
ethopeiam et prosopopmiam, ipsa civitate, tragica 
oratione ipsum alloquente. Sequiturne hinc : Ergo 
statuu, de qua hic agimus, fabulosa est, et alias 
personas fictas, mom Christum αἱ Hamorrhoissam 
veprasentat? Enim. vero si legit totam. epistolam, 
videre ibi potuit statuas sacras apud. Christianos an- 
tiquitus in usu fuisse; de quo ipsum conveniam paulo 
post. Basilius autem. scribit ad Modestum pratorii 
Praefectum, rogans, ut presbyleri et diaconi immu- 
nes esse pergant a. tributo aut censu, velitque manum 
exporrigere auxiliatricem patrie, ut loquitur, 
nostre in genua provolute. Quid hic vel per um- 
bram officit, statuz nostre? 


ὃ ΠΙ. Precipua statue adjuncta; quo sit 
delata; a quo sublata. 


mpulsu fidei, reverentiz et grati 'animi testifica- 
lione αὖ H:emorrhoissa síatuam istam. fuisse 
erectam, salis colligitur ez Eusebio, S. Asterio 
Philostorgio, Soxomeno ; ut Cedrenum et Nicepho- 
rum. tacitus prateream. Quod autem ipsa ad hoc fa- 
ciendum. facultatem petierit per libellum supplicem 
sew litteras a. Philippo Tetracha Trachonitidis re- 
gionis, prout dicitur Oratione 3 de Imaginibus, S. 
Joanni Damasceno tributa, et narratur in. Chronico 
Joannis Malelz, puto prorsus fabulosum ; nec melio- 
Tis furfuris mihi apparet epistola, sive libellus sup- 
plez, verbatim transcriptus in dictis Oratione et 
Chronico, edito Oxonii 1691, a pag. 306, tacente 
-Eusebio cum tota antiquitate. Neque multum mos 
debet movere Joannes Malela , de quo Henricus Va- 
lesius cur eum omiserit, cum ederet Excerpta Poly- 
bii, Diodori, Nicolai Damasceni, triumque aliorum, 
hanc rationem. affert in Prafutione sua apud Vos- 
sium. de Historicis Gracis pag. 380, et in Commen- 
lario de Scriptoribus Ecclesiasticis hoc anno, quo 
hac scribo 1722. tribus tomis edito, tomo 2, col. 415. 
«Locum ea Vossio transcribo, cum fontem ipsum vi- 
dere mon licuerit : Joannem Malelam (ne quis 
forte eum hic desideret) consulto missum feci ; eo 
quod przter tres quatuorve fabulas de Minoe, 
Antiopa ac Bellerophonte, easque illepido ser- 
mone textas, nihil bonz frugis contineret. Qui 
Joannes mon seculo sexto, aut septimo, ut nonnullis 
visum, sed seculo decimo affigitur in dicto Commen- 
tario. Unde parum refert, eum, ut asserit ibid. pag. 
308, monumentum hoc invenisse in dicta urbe 
Paneade, apud Bassum quemdam, qui a Judaismo 
ad Christianismum transierat, qui in eodem etiam 
libro antiquorum Judzee Regum omnium res ge- 


DE S. HZEMORRHOISSA EVANGELICA. 


stas conseriptas habuit. Quare, ut Baronii ad an- 
num 91, mum. 75, contra dicti Joannis chronicon 
verbis utar, cum in multis ejus scripti fides vacil- 
let, et compluribus scatere mendaciis cognosca- 
tur, indignum putavimus his nostris chartis, (di- 
co ego nostris Actis) intexere dictum libellum sup- 
plicem. 

18 Neutiquam piis sacrarum imaginum cultori- 
bus injicere debet scrupulum notatio frivola Gotho- 
fredi ; qui verba Eusebii ἐθνιχῇ συνηθείᾳ, perperam 
ita Latine reddit, ad similem, PRORSUS, OMNINO 


Locus Euse. 
bii in spe- 

ciem duriyu- 

Sculus, in fa. 
vorem imagi. 
num explica. 
ur. 


gentilium morem; seu consuetudine PRORSUS (ur. 


ethnica ; pro qua ultima interpretatione citat Ros- 
weydum , non indicato loco, quo fit, ut consuli facile 
non possit. Sed affectata. ista exaggeratio per adverbia 
omnino, prorsus non legitur in textu ; neque enim 
aliud ille dicit, quam more seu consuetudine gen- 
tili ; idque mitigavit Valesius gentili quadam con- 
suetudine, quod duriuscule in speciem dixit Euse- 
bius ; qui tamen si legatur animo non iconomacho, be- 
nignius explicari possit, ita fortasse locutus, quia mos 
ille mazime gentilibus usitatus et pene quotidianus, 
qui absque ullo discrimine, ἀπαραλάχτως, de qua 
voce vide Valesii notas, cunctos de se bene meritos 
gentili quadam consuetudinetamquam servatores 
colere hujusmodi honoribus consueverunt; cum 
apud neo- Christianos primis E'cclesiz nascentis tem- 
poribus id rarius contingeret vel ob metum. Genti- 
lium, aut Judzorum perfidorum. scandalum. Judzis 
enim. Crux Christi, οἱ Christiana. sacra. erant. op- 
probrium, Gentibus autem scandalum. Cum itaque, 
sicut retulimus ez Baronio, non liceret ullo pacto 
Judzis simulacrum cujusvis quavis occasione for- 
mare, idque Gentilibus esset adeo usitatum, quid 
mirum, si dicat Eusebius id Mulierem sanctam fe- 
cisse ex consuetudine Gentilium, cum ez more Ju- 
daorum non posset ? Hinc ergo ne inferas , nullum 
fuisse imaginum sacrarum usum. in exordio Eccle- 
sic ; testante Eusebio, ut vidimus, se Apostolorum 
Petri et Pauli, Christique ipsius pietas imagines, 
ad suam usque memoriam servatas in tabulis vi- 
disse. Quo redarguas Gothofredum, contendentem , 
verba Eusebii clare ostendere nullam talem in .Ec- 
clesia non dicam adorandz imaginis legem, imo nec 
figendz quidem publice adhuc morem fuisse. Quasi 
vero quia Eusebius id mon narrat factum, in casu 
Hemorrhoissz, obtenta prius facultate & Tetrar- 
cha, aut de more aut exemplo Ecclesi; recte hix 
deducatur aliquod prajudicium contra antiquissimum 
cultum sacrarum imaginum. Sed ne falcem mittam 
in messem alienam, remitto ista ad scriptores contro- 
versiarum, in quibus vefutatum invenies, quidquid 
spiritus novaturientes et morum. Ecclesiz reforma- 
tionem. debuccinantes, veteres iconoclastas imitati, 
contra cultores imaginum impie et blaspheme evomere 
consueverunt. 

19 Non abs re quedam pariter hic observabuntur 
de statua situ, eruta ez auctorum collatione. E'use- 
bius hanc fuisse locatam refert juxta januam domus 
Hamorrhoissa , absque aliis adjunctis magis in in- 
dividuo locum determinantibus. S. Asterius ac Soo- 
menus nullam loci, in quo primum posita fuerit, men- 
tionem faciunt. Acta, S. Artemii narrant, in insigni 
civitatis loco positam fuisse. Philostorgius vero lib. 
7, num. 3, et post eum Nicephorus, eam colloca- 
tam fuisse juxta fontem, qui est in urbe Paneade 
memorant. ΑἹ quod unus affirmat, alius, dum de eo 
lacet, non negat; sed facile omnes conciliabis, si 
supponas juxta domum sanctz Mulieris fontem fuis- 
se, cui apposita vel imposita. fuerit ista. statua. : prout 
hodiedum in aliquibus locis apud. Catholicos usus 
obtinet, ut statua sacra fontibus aut antliis publicis 


specta- 


E 


Illustyatur 
statu silus ; 


herba ei ad- 
natas 


inscriptio; 


DIE DUODECIMA JULII. 


spectabiles exponantur. Exemplo sit statua. Deipara 
Virginis in foro piscario apud Antverpienses antliz 
imposita: wl mecesse mon sit adire Suidam pro sta- 
tuis gentilium ; aut auctorem, Vitze Constantini, di- 
versum αὐ Eusebio Casariensi, quem allegat. Go- 
thofredus pro statuis sew. symbolis ad fontes erectis. 
Addit Philostorgius statuam. sepe dictam, sub dio 
stetisse nudamque, pluviisque expositam, adeoque 
loco propatulo. Aliud, neque etiam brevi observatio- 
ne indignum est, quod Asterius, Philostorgius atque 
Soxomenus solius Christi statue meminerint ; Euse- 
bius contra, his duodus ultimis uno seculo, et primo, 
paulo minus wno seculo antiquior, duas exprimit : 
alteram quidem ceneam mulieris effigiem, genibus 
flexis protensisque manibus instar, supplicantis ; 
ex adverso autem effigies viri, etc., quas cum pro- 
gris oculis viderit, nihil est quod utraque plena fide 


non admittatur. 


20 Nec pratereunda sunt, quae de herba, ad pe- 
des Salvatoris adnata, veteres tradidere. Dicit Eu- 
sebius : In ipsa basi ejus ignota qusedam nasci 
dicitur planta, qu:e ad fimbriam usque zeneze di- 
ploidis assurgens, depellendis omnis generis mor- 
bis przsentissimum remedium est. Addit Sozo- 
menus herbz speciem nullum ex medicis aut em- 
piricis novisse. Parum momenti habet auctor libri 
sub nomine Caroli Magni vulgati, de quo supra; qui 
hic rursum a Gothofredo dubitans obtruditur. Sin- 
gulare est, quod de hac herba notat Philostorgius, 
dicens eam non tantum adversus morbos omnes in 
genere, quod et alii praedicant ; sed. etiam preecipue 
adversus tabem efficacissimum fuisse remedium. 
Quid ? quod. diserte adjungat Rufinus lib. T, cap. 
14, herbam illam nihil omnino virium gerere, si, 
antequam crez fimbri:e summitatem crescendo 
contigerit, decerpatur. Idem auctor unus ez omni- 
bus non tantum soli herba virtutem medicam tribuit, 
sed aqua etiam potioni, cui prius herba hac intincta 
fuisset, dum refert morbum depulsum haustu exi- 
guo madefacti graminis. Verum non ea vis herbe 
fuit perpetua ; nam, teste Philostorgio, post erudera- 
tam  statwc inscriptionem, planta quidem ex eo 
tempore haud amplius visa est nec ibi, nec alibi 
in loco. 

21 Nunc etiam ipsa statua inscriptio mos vocat, 
soli Philostorgio, atque ez ipso Nicephoro peculia- 
ris : Temporis lapsu memoria exciderat, et cujus 
ea effigies esset, et quam ob causam fuerat collo- 
cata. Quippe servator sub dio stans, nudusque, 
haud exigua corporis parte obrutus fuerat, terra 
continuo ex superioribus locis, maxime vero plu- 
viarum tempore ad statuam aggesta ; quz litte- 
rarum, quibus singula narrabantur notitiam obli- 
teraverat. Cum igitur diligens fieret inquisitio, 
pars quidem statuze, quee. humo obruta erat, ef- 
fossa est; littere vero repertz sunt, quie totam 
rei seriem indicabant. Addit Nicephorus, hunc ce- 
teroquin locum exscribens, eos, qui ea herba cura- 
bantur, summa diligentia causam tante effieacice 
inquisivisse, quod paraphrastice, non. verbatim. e 
Graco reddidit interpres. Et S. Artemii. Acta ha- 
bent, eam. post tempus cognitam ex miraculo her- 
bas, quie. illie: nascebatur. Nihil autem simile oc- 
currit apud. Eusebium, Asterium. et. Sosomenum ; 
evaggerante id cum. affectata emphasi. Gothofredo 
pag. 215 : quasi vero hac inscriptio si ibi fuisset, 
procul dubio mystagogo aliquo duce eam. Euse- 
bius lustrasset, neque suum illud ἔλεγον ingemi- 
nasset, ingessissetque pro omni fide, quando ex 
lpsomet zereid exploratum habere satis superque 
potuisse, Sed quorsum hzc objicit? qua ipsemet 
conscientia ductus mox cogitur solvere : Nisi, inquit, 


Tomus m: Julii. 


265 


ita jam Eusebii, :evo literas illas oblimatas fuisse 
putemus, ut nec in mentem cuiquam venire po- 
tuisse, num aliqua inscriptio ibi foret, credamus. 
Quid autem vetat, quo minus ita evenerit ? ut facile 
ves explanari possit non adhibito ab Eusebio mys- 
tagogo. 

22. Ad translationem statuz quod attinet, silet de 
ea. Eusebius ; cui dixisse satis, ad sua. usque tem- 
pora permansisse. Nihil Asterius. Ec Philostor- 
gio transportatam habemus, et. positam in. Diaconico 
ecclesi: ; ita. etium INicophorus. Acta S. Artemii 
aiunt, Christianos eam accepisse, et posuisse in 
diaconico. Sozomenus lib. 4, cap. 21, de translatis 
fragmentis agens, solius ecclesize meminit uti. pa- 
viter Cedrenus loco citato: ubi tamen inter diaconi- 
cum et ecclesiam, si proprie et in vigore loqui veli- 
mus, tantum interest, quantum inter ecclesiam et 
sacrarium, seu, ut vulgo vocatur, sacristiam ejus. 
De quo videri polest Hierolezicon Macri verbo As- 
paticon, οἱ Gothofredus pag. 2'T1. Statua transla- 
tio habet difficultatem, cur non immerito suspecta 
reddatur : nam vel ante tempora Constantini facta 
est, vel post, non tamen ultra tempora Juliani, a 
quo destructa narratum. Si primum : unde suum 
diaconieum acceperunt alii, de quo mullum verbum. 
facit. Eusebius, qui tamen omnibus antiquior est, 
et omnium. opiime scire id potuit? Sin vero post 
Constantinum evenerit : quomodo credibile est, sta- 
tuam tempore illo oblivioni traditam fuisse, ut 
tradit Philostorgius ; postquam Eusebius versus an- 
num 3295 scribens, annis circiter 3D ante imperium 
Juliani, tam graphicam de ea memoriam ad. syn- 
chronos ac posteros transmiserat ? 

23 Porro digressiuncula Philostorgii, qua, dum 
dixisset statuam in diaconico ecclesi: collocasse, 
competentem ei curam atque observantiam defe- 
rentes; addit, nequaquam tamen eam colentes et 
adorantes: neque enim, ut ait, fas erat zeneam, 
aut aliam quamlibet statuam adorare ; digressiun- 
cula, inquam, illa ne hilum quidem movere nos de- 
bet, tamquam cultui sacrqrum imaginum contraria, 
cum prolata sit ab eo, qui harelico towico infectus, 
se fuit professus Eunomii sectatorem ; qui Sancto- 
vum. Reliquias explodebat ; cujusque discipuli omnes 
recusabant intrare in. basilicas Apostolorum ac Mar- 
tyrum. Vide S. Hieronymum adversus Vigilantium ; 
et S. Asterium in Auctario primo apud Combefi- 
sium col. 195, et 208. Deinde displicet merito ip- 
sius expressio : neque enim Catholici teneam aliam- 
ve quam materiam, ut hic vertit Gothofredus, ado- 
rant ; sed in imaginibus aut statuis aeneis aliave ex 
materia factis Christum. et Sanctos, quos reprasen- 
tant, pio et antiquo a. majoribus tradito more vene- 
rantur. Quod. recte. intelligi velim ab ἑιχονομίσοις 
nostrorum temporum, quo aequius de imaginibus, ea- 
rumque cultoribus sentiant. 

24 Nunc explananda difficultas est de tempore 
quo ista statua sublata aut subversa fuerit. Non vi- 
deo, qui adstrui possit, cum Asterio, ad sua usque 
tempora servandam fuisse statuam Servatoris... 
nisi Maximinus ille, qui ante Constantinum Roma- 
norum Imperator fuit... zeneam statuam sustulis- 
set. Nam Eusebius, qui post Maximinum scripsit, 
non modo facti hujus non meminit ; sed magis diser- 
te eL empresse mon posset affrmare contrarium : 
Mansit, inquit, ἔμεινεν, vel ut recte Rufinus lib. 7, 
cap. 14 permansit, ad nostra usque tempora, nos- 
que adeo urbem (Paneadis) ingressi, ipsam con- 
speximus. Sozomenus elarissimis verbis dicit Ju- 
lianum eam subvertisse, ut ex ipso narravimus; et 
ea subversa imaginem suam ejus loco posuisse 
non impune ; Christi vero statuam, (quam) tune 


39 quidem 


AUCTORE 
UOS? 


translatio, 


E 


cum respon- 
sione ad di- 
gressiuncu- 
lam Philo- 
storgii. 


Quando sta- 
lua hac sub- 
lata fuerit 


AUCTORE 
JoP 


non convenit 
inler Augto- 
Tes. 


Amex 


SUB TRAJANO. 


Frequens ho- 
rum Sancto- 
rum apud 
Gracos, me- 
moria ; 


Elogium ex 
Synazario 
Basiliano, 
cum versicu- 
lis. 


* alias Maxi- 
mo. 


266 DE SS. PROCLO, HILARIONE 


quidem pagani trahentes per urhem confregerunt; 
postea vero Christiani collectam in Ecclesia re- 
posuerunt, ubi etiamnum servatur. Dicere, quod 
Maximinus illam antea. tolli jusserit, et alicubi ab- 
scondi, ubi postea reperta fuerit, ac Paneada relata, 
est gratis aliquid fingere. Nec fundamentum habet, 
si dixeris visam ab Eusebio ante persecutionem isto- 
vum temporum, et nescivisse, quid Macviminus post 
de illa. fecerit, aut neglexisse potius Eusebium de ea 
loqui, quia tum non inciderat de illa re sermo. At 
numquam tam. belle dixeris, ut persuadeas, S. Aste- 
vium. conciliari posse cum. Eusebio, Sozomeno, alüis- 
que; juxia quos statua illa visa fuerit, et publico 
hominum conspectui exposita usque ad. J'uliani tem- 
ora ; ubi contra liquet, Asterium. credidisse post 
tempora Maaimini non amplius apparuisse. 

25 Clare itaque pugnat cum. Eusebio Asterius, 
clarius cum Soxomeno, atque Philostorgio; qui po- 
stremus rem sic enarrat : Hanc igitur statuam re- 
gnante Juliano Gentiles, qui Paneadem inocole- 
bant, ad impietatem incitati, a basi sua revulsam, 
funibus ad pedes circumligatis, per mediam pla- 
team traxerunt : reliquum quidem corpus distra- 


SEU HILARIO MARTYRIBUS. 


hentes confregerunt ; caput vero inter trahendum 
a cervice disjunctum, nonnulli id quod fiebat, 
vgre ferentes, claneulo abripuerunt, et, quoad 
fieri potuit, conservarunt ; idque a se visum fuis- 
so, testatur Philostorgius ; ut est apud Photium in 
Eacerptis ex Historia ejus ecclesiastica , cujus tum. 
hic, tum supra interpretationem latinam ut plurimum 
dedimus ex Henrico Valesio, Gothofredi editione 
atque interpretatione Latina mendis prope innu- 
meris referta, sicut habet laudatus Valesius in 
Prafatione in dicta Eacerpta, aliosque auctores si- 
mul editos; wt qui Grzcas litteras primoribus 
tantum labris degustaverat, nec in pervolvendis 
manuscriptis exemplaribus Greecis satis erat exer- 
citatus. Ut rem cum Sozomeno concludamus, vide- 
tuv ei, e Palastina oriundo; et in Palastina educa- 
to plusculum deferendum, quam S. Asterio , quan- 
tumvis aliquantulum antiquiori, qui vivebat Amasea 
in Ponto, ab urbe Casarea Philippi multo remotio- 
vi, nom vecte fortassis instructo de statua. Herbee 
supradiciz invidia Julianum eam deposuisse, ac 
suam posuisse, habemus ex Cedreno. Atque hac ad 
prasens argumentum sint. satis. 


DE SS. PROCLO 


VEL PROCULO, 


HILARIONE SEU HILARIO MARTYRIBUS. 


Notitia ex Synaxariis Grecis et Martyrologio Romano. 


requentissima. istorum. Sanctorum. .Pugilum 

in Tabulis Gracis reperitur memoria, ve- 
ferentibus eos Typico S. Saber, Epitome 

excusa Menologii, Horologio, Menzis im- 
pressis, Maaimo Cytherorum. Episcopo, dictorum 
Menazorum Supplemento ex Synaxario Sirmondi et 
Ms. Chiffletii, ac. Chiffletii Menzo, Menologio de- 
mam Slavo- Russico; quibus adde Menologium Sir- 
leti, e quo in Martyrologium. Romanum. assumpti 
sunt, sic eos memorans : Eodem die (xit Julii) pas- 
sio sanctorum Procli et Hilarionis, qui sub Tra- 
jano Imperatore, et Maximo przeside, per acerbis- 
sima tormenta ad palmam martyrii pervenerunt. 
2 Nec praterüit illos Synazarium Basilianum, 
cum insigni elogio agonem eorum recensens. Textum 
Gracum, editum ad calcem tomi primi mensis Ju- 
lii, sic interpretor Latine : Proclus et Hilarius, 
Christi Martyres, regnante Trajano, e civitate 
Ancyra erant. Cum autem Christiani essent, 
Christum predieabant et multos infidelium ad 
ipsum convertebant. Primus itaque:.Proclus ab 
idololatris comprehensus adstitit coram Impera- 
tore; interrogatusque, et Christum impensius 
confessus, Maximino" Prwesidi traditus est; et 
suspensus, ferro rasus, ac lampadibus ignis ven- 
trem et latera combustus. Ac post hzc, accepta 
sententia, ut telis trajiceretur, nudus ad locum 
martyrii ducebatur; et per viam occurrens Hi- 
lario cognato suo, eumque amplexus, in causa. 
fuit, eur etiam ipse comprehenderetur. Atque 
ipse quidem suspensus in ligno, sagittis ictus, 
iradidit spiritum ; Hilarius vero, czesus et rasus, 
atque ad [tria] milliaria nudus raptatus, tandem 


gladio caput obtruncatus est. Similia habent Me- 
naa excusa. Vide etiam Galesinium, qui illos in 
Gracia annuntiat. Supplementum pradictum hosce 
pangit versiculos de S. Proclo. 


Καὶ γυμνὸς ὧν ἤνεγκεν ὡς Πρόκλος βέλη, 
"Ey8ov γὰρ εἶχε τὸν Θεὸν πανοπλίαν. 

Quam bene tulisti tela vel nudüs, Procle, 
Armatus intus Numinis panoplia. 


Sancto autem Hilario ita applaudit : 


Ἱλάριος πάντιμον ἐκτμυθεὶς χάραν 
᾿Αθλήσεως πάντιμον ἤρατο στέφος. 

Non indecorum Hilarius àbscissus caput, 
Non indecorum Martyrum sertum tulit. 


Coronidis loco addo cum Menzis impressis : 


Δωδεχάτη βέλος εἷλε ἸΠΤρόκλον, ξίφος Ἱλάριόντε. 
Bis sexta Proclus cadit sagitta, et Hilarius 
ense. 


9 JNicolaus Antonius, im Mss. posthwmis, offi- 
ciose nobis ab Amplissimo ac Reverendo admodum 
Domino, Adriano de Coninck proximo ejus consan- 
guineo Matriti communicatis anno 1721, egregie 
hic exagitat pseudo- Dextrum, martyrum, qui abs- 
que loco martyrii in Martyrologio Romano vefe- 
vuntur, Hispanim adjudicandorum male feriatum 
patronum. Horum certe Martyrum, ez sacris Fa- 
stis, ut vidimus, sub. "T'ajano passorum memoriam 
innectit anno. 308. INon divino am sciens prudens 


ZHram 


Somnia pset- 
do-Dextri 


DIE DUODECIMA JULII. 


Aram illam signarit ; an. sui oblitus sit, duobus se- 
culis extra. juste chronologie metas exerrans.. In 
editione Bivarii pag. 958 ita loquitur : Serpee in 
Bzetica florent sancti Martyres Proculus et Hila- 
rion, quos etiam Greci celebrant ob sanctitatis 


. gloriam, qui sub Trajano imperatore, Marco 


ex Mss. Nico- 
lai Antonii 
re[elluntur. 


ANNO cccri 
VEL CCCIV, 


Horum San. 
Clorum cum 
"Ad [ricanis 
Confusio 


Aurelio przeside passi sunt. Non moror hic ridicu- 
lum. effugium. Tamayi, post Rodericum Caro, quem 
citat, notari jubentis, eo anno non passionem, sed 
cultum adesse, quem tantum eo tempore floruisse 
scribit, Sed subductam quis non videt, inquit su- 
pra laudatus auctor, tyranni presenti: mentio- 
nem, quam cum Hispaniensi judicio male concor- 
dare haud ignorabat is forsan, qui pseudo-Dextro 
velificatus, Menologium non bona fide, interpre- 
tatione donatum Bivario subministravit. Cum 
planissimum sit ex Romanis historiis, preesertim- 
que ex Dione, Trajanum, quamvis Hispanum, toto 
imperii tempore, ἃ seculari anmo centesimo us- 
que ad cxrx, quo Selinunte Ciliciz obiit Romam 
rediens, ad Hispaniam numquam venisse. JVec 
juvat, commune esse multis Martyrum. Actis, ut 
qua sub aliquo Imperatore a prafectis sunt. facta, 
coram ipso facla. esse dicantur; sicut observavit Ba- 
vonius im notis ad. Martyrologium Romanum die 
xxr Junii. Nam qui tot falsitatum aliunde convin- 
citur, id effugium. hic non meretur ; semper suspe- 
ctus, quia fallere assuetus. í 

4 Deinde collatis utrimque verbis pseudo- Dextri 
et Galesinüi, satis inter se convenientibus, sic ur- 
get : Ecquis eorum transcripsit alterum ? Galesi- 
nius Dextrum? Dextrum minime potuit sibi igno- 
tum, invisum. Restat ergo ut pseudo- Deater Ga- 


201 


lesinio sit usus antiquiore, Tamaioque mentem 


et oculos desideremus, qui stupiditatem hanc 


furtive exscriptionis, velut conformitatem, quce 
observari digna sit, utriusque auctoris celebrare 
videtur. Observat etiam pro Maximo hic M. Aure- 
lium presidem poni. Idemne homo est, vario no- 
mine expressus? Minime, dicet Tamayus; sed 
Maximus M. Aurelii fuit vicarius. Verum id non 
concordat cum. Actis ab ipso concinnatis : Bzeticam, 
ait, lustrante M. Aurelio ulterioris Hispanic 
preside, Serpam illius ditionis urbem, Maximum 
preefectum dimisit, qui Imperatoris edicta adver- 
sus Christianos exequeretur ad unguem. Nugz! 
Nimirum, ut subdit Nicolaus Antonius, ex Tamaii 
politia presides preefectis tamquam vicariis aut 
legatis utebantur. Ne quid mon castigatum relin- 
quat, Serpze, inquit, nomen retinent inscripti la- 
pides, quos apud Resendium lib. 4 Antiq. Lusi- 
tanarum videre potuit; przeterquam quod Anto- 
nini itinerarium meminit novitius Dexter; in qua 
viguisse Martyrum memoriam et cultum ex cere- 
bro suo deprompsit, non ex vetusto aliquo rei 
monumento, aura et pluma levior Actorum nu-* 
perus deformator. : 

5 Porro studiosum plus aquo vindicem horum 
Martyrum. Serpa adscribendorum se exhibet Ta- 
maus, cui, qua ipse oggerit Galesinio, regeri fere 
possint : Petri, ait, Galesinii audaciam demiror, 
qui nullo duce, eos in Grecia passos scribit, ea 
sola raptus consideratione, quod sanctorum Mar- 
tyrum agones ἃ Grecis in Menologio adsceriptos 
invenerit. Πα ille; que pauculis mutatis in ipsum- 
met retorquere possis. j 


DE SS. NABORE ET FELICE 


MARTYRIBUS 


MEDIOLANI. ET COLONLZ. 


GOMMENTARIUS PRJEVIUS. 


$ I. Horum Martyrum ab aliis synony- 
mis diversitas et vetustissima in Mar- 
tyrologiis memoria. 


ictum est supra ad diem x Julii, varios re- 
centiores post Adonem et Notkerum eo 

passim deflectere, ut hos binos Martyres 
Mediolanenses, et Mauros fuisse genere 

putent, et in. Africa passos, indeque Mediolanum 
translatos ; quod licet subobscure insinuare videatur 
Tillemontius tomo 5, a pag. 207, in notis tamen 
pag. 692. potius admittit, eos Mediolani vel Laude 
Pa$508, diversosque proinde ab Africanis, cum. eos 
S. Ambrosius Martyres nostros appellet. In oppo- 
Stam. partem. inclinat Castellanus in suo Martyro- 
logio universali, notula ad hanc. Romani annuntia- 


tionem apposita : Mediolani, sanctorum Martyrum 
Naboris et Felicis, qui in persecutione Maximiani 
passi sunt; idque alii tacite innuere videntur, dum 
de solis hisce duobus omnia referunt, qua nos diver- 
sis classibus applicamus. Sed audiantur Castellani 
verba, ex Gallico Latine reddita : Suntne iidem qv? 
x recoluntur? Non est hic nisi eorum translatio, 
juxta Adonem et Notkerum; qui duobus locis 
asserit, eorum corpora ex Africa fuisse allata, et 
eosdem ipsos esse credit, de quibus x actum est ; 
idque confirmari videtur ex Actis S. Victoris 
Mediolanensis, genere Mauri, qui eos concives 
nuncupat. Interim Acta ipsorum apud Mombri- 
tium, quz? consequenter composita fuisse opor- 
teret, post Notkeri tempora, eorum martyrium 
Laude collocant, quod przecessisse debuit pas- 

sionem S. Victoris, ex lis quz hic dicere jubetur, 

mortuus anno cccrv, vui Maii. Et sane eorum 

nomina reperiuntur aliis immixta in Mss. Hiero- 

nymianis xir et xxrv Aprilis. 


AUCTORE 


E 


Quid repo- 
nendum Ta- 
mayo, Gale- 
sinium in- 
crepanti? 


΄. 


Β. 5. 


2 Scrupulus est, ut iterum dicam, ez nominum. ab Adone 


homonymia, qua si rvigidius accipi debeat 


in 


, centies orta videtur, 


AUCTORE 
J. B. S. 


bene re[utata * 
a Florentinio 


B 


δα vetustissi- 
mo codice 
Hieronimia- 
n0, 


€ui confor- 
mes sunt co- 
dices mino- 
Te5, 


268 


in. Actis nostris confundendi erunt. Martyres, eadem 
donati appellatione. Etenim non unus est Nabor in 
Hieronymianis relatus, ut. celebriorem taceam cum 
Cyrino et Basilide, de quo ad xit Junii; Felices 
autem prope innumeri. Hodiernos non agnovit Hen- 
schenius xiv Maii tomo 3, pag. 284 : illic enim in 
Hieronymianis musquam Nabor sed Namor aut 
Nemor, aliis sociis junctus est, nempe Victori, Fe- 
lici, Rustieo, et forte aliis, ut ibi explicatum inve- 
nies, rejecto iterum INotkero et additamento A donis. 
Nec juvat ad dies citatos α Castellano recurrere, 
aut plures alios enumerare , ubi synonymi Marty- 
ves, sive conjuncti, sive majoribus classibus immizti 
memorantur; cum satis pateat, eos ab hodiernis Me- 
diolanensibus sew Laudensibus esse quam remotissi- 
mos, ut etiam hic ostendit F'lorentinius, fusius agens 
de hisce Martyribus, eaque refutans que Ado et 
Notkerus de pratensa. translatione attezuerant ; tum. 
vero eliam. corrigens .Hieronymianorum. exempla- 
vium. inversos nonnullos textus, ad rectam normam 
vetustissimi Epternacensis, ut mor. dicemus. Sic 
igitur habet laudatus Florentinius : 

3 At Nabor et Felix in Africa coronati, iidem 
esse non possunt cum ejus nominis Martyribus, 
qui in eorumdem Actis apud Mombritium et Pe- 
trum de Natalibus extra urbem Laudensem, 
prope fluvium Celeram, seu potius Silarum, post 
multa tormenta capite truncati, ibidem sepulti 
suntiv Idus Julii; adhuc enim rudera pontis, et 
portz veteris Laude Pompeia guttulis sanguinis 
illorum Martyrum, ut ereditur, respersa testan- 
tur, et antiqua traditio, cum nova epigraphe re- 
novata, docet septima dissert. Italica de civitate 
Laudensi Defendentis Lodii pag. 351, Naborem 
et Felicem milites, qui Mediolani coluntur, eos 
non esse, qui in Africa agonem perfecerunt. Me- 
diolani ab antiquo tempore Sanetorum eorum- 
dem corpora jacuisse docet Paulinus, in vita S. 
Ambrosii, et ante inventionem Gervasii et Pro- 
iasii apprime nota et venerata esse testatur. 


Mitto. reliqua, quibus Florentinius expendit verba. ἡ 


satis impleza Maurolyci, dubitantis utrum hodierni 
Martyres Mediolano an. Α fric tribuendi sint. Certe 
α Sicilian eos excludit Martyrologus iste, cum SS. 
Agatha Catanensi, qua nescio qua causa in Hiero- 
nymianis aliquibus hoc die posita reperitur. 

4 In Beda, Flovo et Rabano nullam. SS. Na- 
boris et Felicis Mediolanensium, nec Africanorum 
memoriam veperiri, jam satis diximus ; tota Romani 
parvi progenies sistit in Africanis die x hujus men- 
sis, nulla in genuinis Usuardi exemplaribus hodier- 
norum. facta mentione : auctaria magno numero in 
nostra. editione abunde descripta sunt, cum elogio ex 
Actis desumpto, unde profluzit brevior Baronii in 
moderno Romano ezpressio. Auctaria. Bede, α Ma- 
joribus nostris editi accepta sunt ex Hieronymianis, 
qua modo expendere aggredimur. In codice vetu- 
stissimo Epternacensi seu Antverpiensi distincte le- 
gitur : 1v Idus Julii, Mediolano, Naboris et Fe- 
licis. Romz Primitivi. Et hanc puto veram esse 
enuntiationem, qua in aliis codicibus omnino turbata 
est. Corbeiensis legit : In Sicilia, natalis Naboris, 
Felieis, Primitivi, Julii. Pejus ferme Lucense : 
In Sicilia, natalis Agathe virginis, Nabori et 
Felicis. In Mediolano, Namoris et Primitive ; ne- 
que melior est codicis Blumiani lectio, ut plane ad- 
mittenda sit ea quam. ex vetustissimo codice dedi- 
mus, quaque ez contractioribus exemplaribus egre- 
gie:confirmatur. ; 

5 Rarus est in minoribus istis codicibus tam 
unanimis consensus : iisdem quippe terminis expri- 
mitur annuntiatio in Rhinoviensi et. Richenoviensi : 


DE SS. NABORE ET FELICE MARTYRIBUS. 


Mediolanio, Naboris, Felicis. Zm Augustamo po- 
nuntur loco tertio : Mediolano, Naboris, Felicis, 
pracedentibus hisce verbis : In Sicilia, Agathswe 
virginis, de qua jam satis dictum est. Labbeanum 
tertio quoque loco : Mediolani, Naboris, Felicis. 
Codex Reginz Sueciz male posuit xr Idus, quod. ad 
hunc diem spectat : Mediolano, natalis sanctorum 
Namoris, Felicis. Additamentum est in Barberi- 
niano : Mediolano, Naboris, Felicis et Primitivi. 
Hactenus manuscripta nostra tomo v1 Junii edita, 


quibus accedunt alia in. movissima. collectione Bene-- 


dictina, seu Thesauro anecdotorum tomo 3, ubi Au- 
tissiodorense et Morbacense Labbeano plane confor- 
mia sunt: Mediolani, Naboris, Felicis. Im alio 
ecclesia "T'uronensis proponitur Martyribus nostris 
Fortunatus, absque positione seu loco martyrii : 
Fortunati, Naboris, Felicis. 

6 Atque hzc satis sint ad. probandum, tum San; 
ctorum hodiernorum ex adductis Martyrologiis an- 
tiquissimum cultum, tum. ab omnibus aliis. synony- 
mis apertissimam diversitatem. De ipsorum trans- 
latione facta, ut fertur, anno 310, ac duplici Officio 
xvin Maii recoli solita, egerunt Majore mostri in 
vita S. Savinz ad xxx Januarii pag. 1030, et 
vursus im syllabo Pratermissorum tomo rv Maii 
pag. 136; at quale hoc. Officium. sit, ignorare me 
fateor. In proprio Mediolanensi ullam. sanctorum 
Naboris et Felicis memoriam reperio preterquam 
hac xu Julii, sub ritu duplici, cum duplici .Lectione 
propria, proxime referenda, quarum hoc initium, 
Nabor et Felix Mauri, qua posterioribus seculis 
excogitata oporlet, cum de sanctorum Martyrum ge- 
nere aut patria in ipsorum Actis nec verbum habea- 
tur, contra vero S. Ambrosius supra. laudatus, satis 
insinuet, populares fuisse et verosimiliter ortu Me- 
diolanenses, apud. quos. tamquam inquilinos, summo 
semper in pretio et veneratione fuisse, jam paulo 
fusius a mobis demonstrandum est. 


8 IL. Antiquus Mediolani SS. Naboris 
et Felicis cultus. 


M Patrem S. Ambrosium singularem san- 
IV. ctorum Martyrum cultorem. exstitisse, clamat 
omnis retro antiquitas ; Sanctos vero hosce nostros 
ab ipso laudari, jam ex: Florentinio patuit. Episto-. 
lam ejus ad. sororem Marcellinam referunt scripto- 
Tes varii eosque inter Surius et Puricellus de Am- 
brosiana, basilica pag. 2. Verba que ad Sanctos 
spectant, haec sunt : Formidantibus etiam clericis, 
jussi eruderari terram eo loci qui est ante can- 
cellos sanctorum Felicis et Naboris. Paulinus in 
ipsius S. Ambrosii vita apud. Surium 1v. Aprilis 
mum. 6 paulo copiosius rem memorat : Per idem 
tempus saneti Martyres Protasius et Gervasius 
se sacerdoti revelaverunt: erant enim in basilica 
positi, in qua sunt hodie corpora Naboris et Fe- 
lieis martyrum. Sed saneti martyres Nabor et 
Felix celeberrime frequentabantur ; Protasii vero 
et Gervasii martyrum, ut nomina, ita etiam se- 
pulcra incognita erant ; in tantum, ut supra ipso- 
rum sepulera ambularent omnes, qui vellent ad 
cancellos pervenire, quibus sanctorum Naboris 
et Felicis martyrum ab injuria sepulcra defende- 
bantur. Quid manifestius dici potest, ut intelliga- 
mus, vel S. Ambrosii evo in summa apud. fideles 
veneratione fuisse sanctorum Naboris et Felicis 
pretiosas exuvias. Audi rursus Ambrosium ipsum 
in Luce cap. 19, ubi de grano sinapis agens : Gra- 


nunt 


ut Mediolani 
passos, satis 
constet. 


A S. Ambro- 
sio uL popu- - 
lares laudali 


F 


sensim pro 
Mauris, de- 
inde pro Mo-. 
rigiis accepti 
sunt : 


Ripamontius 
Mauros ap- 
pellat ; 


5 


Ferrarius 
Vero turpius 
confundit. 


DIE DUODECIMA JULII. 


num sinapis, inquit, Martyres nostri sunt: Fe- 
lix, Nabor et Victor; habebant odorem fidei sed 
latebat, venit persecutio, arma posuerunt, colla 
flexerunt, contusi gladio, per totius terminos 
mundi gratiam sui sparsere mysterii. 

8 Similia passim memorant. scriptores Mediola- 
nenses, apud quos observare licet, crevisse paulatim. 
insitam illam. genti pruriginem, Sanctos quoslibet 
ad hodiernas familias retrahendi aut meducendi, 
quam, non semel alibi impugnare coacti fuimus. 
Verbo superius monui, inseriam. proprio Mediola- 
nensi mentionem , acsi sancti Nabor et Felix Mauri 
genere fuissent ; quod ez Actis depromi certe non 
potuit, neque ea Missali Ambrosiano, ubi in eorum 
Misse praefatione solummodo (nescio qua. fide) insi- 
muatur, ez aliis terrarum finibus exules. Mediolani 
fuisse. Ripamontius Historie ecclesiastice Mediol. 
lib.-2, pag. 108, subobscure scripsit : Nabor et 
Felix Mauri genus, indicans, opinor, sancto Victori 
Mauro, genere aut gente conjunctos fuisse, quod. qua. 
ratione explicari possit, divimus supra, ubi de syn- 
onymis Africanis Martyribus actum. est. Ceterum 
Mauri fuerint hodierni quoque Sancti, nee ne, mi- 
hi sus deque est ; at vero, quod cum bona, venia di- 
ctum sit, hoc perridiculum videtur Paulum. Mori- 
giam in Sanctuario suo. Mediolanensi scribere au- 
sum, Sanctos nostros fuisse de casa Morigi, :seu 
ea familia sua. Morigiana ; idque in Diario sacro 
ejusdem urbis anno 1668 speciose appositum reperio 
hoc die xit Julii : SS. Nabore e Felice de Morigi. 

9 Apage nugas. Pergit Ripamontius breve san- 
ctorum Martyrum elogium ex Actis temere ; ubi 
enim plures alios, pro Christo coronatos pramisit : 
Sequuntur, inquit, hosce (Carpophorwm et Felicem) 
Nabor et Felix, Mauri genus, instituto vite mi- 
lites, nec exitu dispari. Quippe Mediolani cum 
lisdem in castris haberentur, accusantur eodem 
crimine, et postquam torti graviter equuleo ce- 
terisque cruciamentis, invicta perseverabant fide, 
Laudem inde Pompeiam adsportantur. Ibi secu- 
ris impacta collo, martyriumque est expletum. 
Sacra corpora Mediolanum retulit Savina matro- 
na nobilis, haud minus pietate in Deum, quam 
generis claritudine. Sita sunt in vetere Martyrum 
ccemeterio, qua postea dicatam ipsis zedem divi 
Francisci nomen et honos occupavit. Eadem in 
:de condita servantur Savins ipsius ossa, quae 
mulier obiit per id tempus insigni fine. Namque 
tota in Martyres divinos obversa, sive pericli- 
tantes invisendo, et juvando, sive jam extinctos 
tumulando, cum id officium Nabori et Felici per- 
solvisset, incubans forte die quodam ei sepulero, 
sublatis in coelum manibus exspiravit. 

10 Plura id genus elogia aut proliziora colligere 
nil opus est, cum ex eodem fonte, mon satis limpido, 
proftuxerint omnia. Recentissimum est, quod San- 
ctis suis Italicis inseruit F'errarius, citans Acta apud 
Mombritium, de quibus infra. Observari obiter me- 
retur ejus annotatio, his scilicet. verbis concepta : 
Horum eorpora Coloniam Agrippinam, una cum 
corporibus trium Magorum translata fuisse circa 
annum salutis pocLxiv, Sigebertus in. Chronico 
ad eum annum auctor est, et Surius loco memo- 
rato. Sügebertum. non consuluit Ferrarius dum. hac 
scriberet, eaque gratia a Mediolanensibus merito 
vapulat, Sigeberti chronographi ad eum annum ver- 
ba sunt : Chrodegangus Episcopus corpora mar- 
tyrum Gorgonii, Naboris et Nazarii Roma in 
Gallias transtulit, et Gorgonium quidem in Gor- 
Zia, Naborem vero in Hilariaco ccenobio, Naza- 
Tlum autem reposuit in ccenobio Lorisham : qua 
ommia tolis seculis et. nominibus distant a trans- 


209 


latione trium. Regum οἱ SS. Naboris et Felicis 
Mediolano Coloniam; de qua infra. Unde etiam. 
restituas ea, in. quibus hoc die aberravit Saussayus 
in famoso suo Martyrologio Gallicano. Verum. de 
illis hic loqui supersedeo, ne actum agam ; videatur 
Sigebertinz translationis historia ab Henschenio ex- 
plicata ad xut Junii pag. 514. De controversia su- 
per hodiernorum sacrorum. corporum. possessione in- 
ferius disputabitur. En modo qua ad Mediolanensem 
cultum proprius pertinent. 

11 Missale Ambrosianum, cujus exemplar per- 
rarum apud, nos exstat, ritu sua ad hunc diem. sic 
Sanctorum festivitatem recolit : In sanctorum mar- 
tyrum Naboris et Felicis, INGRESSA. Salus autem 
justorum a Domino. Super populum. Benedic, 
qu:sumus, Domine, plebem tuam, et beatissimo- 
rum martyrum tuorum Naboris et Felicis depre- 
cationibus confidentem, (an non confidens?) pro- 
tectionistuz gratiam consequatur. Per, etc. Sequi- 
tur epistola ad Ephesios cap. 2 : Fratres, vos qui 
aliquando eratis longe, etc. y. Vos qui aliquando 
eratis longe, factis estis prope in sanguine Agni. 


Qua ipsis 
propria sint 


Evangelium secundum Lucam cap. 6 : In illo tem- . 


pore, assumpsit Dominus Jesus Petrum et Jaco- 
bum et Joannem, etc. Post Evangelium : Incwsti- 
mabilem fidem szvitia perfidorum superare non 
potuit, quia lzetus in illis Christus, qui cum tali- 
bus servis pugnavit et vicit ; protector fidei dat 
vincentibus palmas. SuPER ΒΙΝΘΟΝΕΜ. Protegat 
Ecclesiam tuam, Deus, oratio veneranda beatis- 
simorum martyrum tuorum Naboris et Felicis : 
et quorum frequentia devotionem impendit, per- 
petuce poscat redemptionis effectum. OrrFERTO- 
RIUM : Interrogavi angelum dicens : Quis est iste 
qui sanctis suis dedit coronam? et dixit mihi: 
Filius Dei est, quem confessi sunt in secula. y. 
In conspectu Agni steterunt ante thronum, et 
palm:e in manibus eorum ; clamabant voce magna 
dicentes : Filius Dei est. SuPER oBrLATA. Adesto, 
Domine, supplicationibus nostris, et intercessio- 
nibus beatissimorum martyrum tuorum Naboris 
et Felicis confidenter tribue consequi, quod spe- 
rare donasti. Per Dominum, etc. 

12 PmuraTro. Per Christum Dominum no- 
strum : qui ita suorum fidelium corda ignifero 
amore succendit, ut et mundi caducam contem- 
nant gloriam, et per tormenta adeant consortium 
civium supernorum. Ob hoc et doctissimi milites 
Christi Nabor et Felix a summis terrarum di- 
gressi finibus, huie terr: se exules tradiderunt ; 
non ut cruento Czesaris subjacerent imperio, sed 
ut ad aulam Regis sztherei pergerent expediti 
facilius. Maluerunt sub chlamide terren: militize 
latere diutius, przestolantes desuper vocationem 
colestis imperii. Qui et accepto constanter spei 
clypeo, sumpta fidei lorica et galea, securi ince- 
dunt in hostis aciem. Vincunt peenarum tormen- 
ia ssvissima, carcerem et verbera, equuleum, 
ignem et ungulas ; stridoribus catenarum colla 
subjieiunt; trahuntur a noxiis manibus vinculati. 
Ad ultimum mucrone sanguine fuso, triumphali 


' gloria decorati, ad cives superos cum palma vi- 


ctorize pervenerunt. PosrcowMuNIo. Pignus vitze 
sterne) capientes, majestatem tuam supplices 
deprecamur, omnipotens Deus, ut sanctorum 
Naboris et Felicis fulti patrociniis, quod in ima- 
gine contieimus, manifesta perceptione sumamus. 
Per Dominum, etc. 

13.Ad Romanum ritum accommodata. sunt. bina 
Lectiones, de quibus jam obiter meminimus, qua in 
hodierno Mediolanensi proprio sic habent : LEOTIO 1v. 
Nabor' et Felix Mauri, quo tempore Mediolani 


Maxi- 


in Officio 
a mbrosiano, 


et postea in 
Itomano 


AUCTORE 
J. B. S. 


Coloni eti- 
am Officio 
proprio 


a multis se- 
culis gavisi 
sunt; 


210 


Maximianus Imperator mansit, apud illum Chri- 
tian: religionis accusati, per aliquot dies in car- 
cerem includuntur. Ubi cum ad idolorum cultum 
nullis suasionibus adigi possent, fustibus primum 
ambo simul czeduntur ; deinde Nabor solus, spe- 
etante Felice, equuleo tortus, post laminis can- 
dentibus semiustulatus, tum ferreis est unguibus 
excarnificatus. Quo omni cruciatu fortiter super- 
ato, is et Felix item in ignem positi, inde divi- 
nitus erepti, incolumes evaserunt. LECTIO v. 
Rursus in carcerem detrusi, inde catenis vincti 
Laudem Pompeiam ducuntur, ubi tentata iterum 
eorum constantia, cum in fidei confessione con- 
stantissime perseverarent securi percussi, prz- 
clarum Christo Domino testimonium dederunt. 
Eorum corpora Mediolanum ἃ Savina matrona 
Laudensi translata sunt. Libellus excusus est Me- 
diolani anno 1642, sub titulo : Lectiones propric 
et communes, a S. Sede Apostolica approbatz, 
pro secundo et tertio Nocturno Sanctorum ec- 
clesie Mediolanensis, ad illorum psum, qui in ea 
Romano ritu utuntur. Hactenus de cultu apud 
Mediolanenses, cum quo Coloniensis conferendus est. 


δ III. De cultu eorumdem Sanctorum 
Colonie Agrippinz. 


n summa apud Colonienses semper veneratione 

fuisse sacra Sanctorum. suorum. pignora, post- 
quam eo allata fuisse censentur seculo xit, haud 
aliunde certius evinci. potest quam ex celeberrima 
ecclesie. Breviariis, quorum apud nos vetusta ex- 
stant exempla, atque unum imprimis excusum. Ve- 
netiis, arte Joannis Herszog Alemani, impres- 
sorum monarche, anno nativitatis Christi post 
millesimum quaterque centesimum nonagesimo 
octavo, pridie kal. Octobris. Ornantur ibi sancti 
Nabor et Felix proprio et singulari Officio eccle- 
siastico, quod in aliis etiam. editionibus exstat ; sed 
nobis hic suffecerit ez vetustiori ea desumere, qua 
eximiam Coloniensium erga istos Sanctos veneratio- 
nem abunde lestentur. Sic habent ejusdem. Officii 
principia : Felicis οὐ Naboris, ad primas Vespe- 
ras, supra psalmi feriales. Antiphona 1. Sancti 
per fidem... Antiphona 2. Verbera carnificum... 
ut in. hodierno communi. Tertia differt : Certamen 
magnum habuerunt saneti Dei; transierunt per 
ignem et aquam, et salvi facti sunt, et coronas 
acceperunt a Domino Deo. Antiphona 4. In cir- 
cuitu tuo, Domine, lumen est quod numquam de- 
ficiet, ubi constituisti lucidissimas mansiones, ibi 
requiescunt animse Sanctorum. Antiphona 5. 
Gaudent in coelis, etc. 

15 Sequitur hymnus ad Vesperas in hunc mo- 
dum : Arcis zetherece decus, o Christe, distinguens 
singulis pensum laboris, propitius nostris annue 
votis. Ecce purpurata sanguine turma, jam certa 
muneris, expers doloris, vernat perspicuo leta 
triumpho. Hoc de collegio ignescunt cclo, vere 
felicium cives virorum, Nabor atque Felix, pi- 
gnora lucis. Hi per horrificas acti pressuras, mu- 
tant praesentia ense, catasta ; arens tandem hu- 
mus excipit artus. Horum fer meritis, Rex Jesu, 
servis, ut pulsa supplicum labe suorum, tribuas 
felici sede beari. Trinitati decus, honor et virtus, 
inseparabili laus unitati, concors imperium omne 
per evum. Amen. Ad Magnificat Antiphong. 
Istorum est enim, etc. Collecta. Qussumus, om- 
nipotens Deus, ut nos geminata letitia hodierna; 


DE SS. NABORE ET FELICE MARTYRIBUS. 


festivitatis excipiat, quee de beatorum martyrum 
tuorum Felicis et Naboris glorificatione proce- 
dit, quos eadem fides et passio vere fecit esse 
germanos, Ad Completorium, super Nunc dimit- 
tis, ponitur hac Antiphona : Omnipotens Deus, 
qui gloriosa bella certaminis, ad immortalitatis 
triumphum Martyribus contulisti; da cordibus 
nostris dignam pro eorum commemoratione 1:- 
titiam, ut quorum hie corpora pio amore com- 
pleetimur, eorum precibus adjuvemur. 

16 Ad Matutinum, Invitatorium. Christum Re- 
gem adoremus, cum sanctis, qui sub throno Dei 
clamant in albis. LEcrIo r. Regnante impio Maxi- 
miano Imperatore, cum ejusdem edicto gravis in 
populum Christianum persecutio descvisset, 
erant in civitate Mediolanensi duo quidam viri, 
in re militari clari, apud ipsum Imperatorem no- 
tissimi, quorum unus dicebatur Nabor, alter Fe- 
lix. Responsorium. Isti sunt duo viri misericor- 
die, ut de SS. Joanne et Paulo. LECTIO 1. Hi 
cum occulte in Christiana religione essent devoti, 
suggestum est Imperatori Maximiano ab execu- 
toribus suis, in jam dicta civitate demorantibus: 
Domine, inquiunt, clementissime Imperator, Na- 
bor et Felix Christiani effecti sunt, et blasphe- 
mant Deos nostros, et dicynt, eos daemonia. 
Responsorium. Exultabunt Sancti in gloria, etc., 
ut in communi SS. Martyrum. LEcTIO rm. Tune 
Imperator jussit eos comprehendi et ad se per- 
duci, quibus et dixit singulatim : Nabor, miles 
noster, quid tibi deesse zestimasti, ut te Christia- 
num faceres? Nabor respondit : Non ego nuper 
Christianus effectus sum, sed ab ineunte etate 
mea. Responsorium. Hzec est vera fraternitas, etc. , 
ut de sanctis supradictis Joanne et Paulo. Hactenus 
lectiones primi Nocturni. 

17 Ad secundum Nocturnum. LkcTIO rv. Maxi- 
mjanus respondit : Ergo, ut asseris, manifeste 
Christianus es? Nabor respondit : Ego Christia- 
nus manifeste sum, et Christum Jesum, Dei vivi 
filium, de Maria virgine per Spiritum sanctum 
natum, adoro et corde credo, et ore non cesso 
laudare. Responsorium. Fulgebunt justi sicut li- 
lium, et sicut Tos: in Hiericho florebunt ante 
Dominum. Cetera de Communi. LEorI0 v. Tunc 
Maximianus Imperator, ira repletus, jussit eum 
in carcerem mitti, et accersito Felice, dixit ei : 
Quid tibi videtur, Felix? Nonne vis stulte cum 
Nabore socio tuo perire? Sacrifica diis, et esto 
noster amicus : nam si non sacrificaveris, diversa 
tormenta te exspectant. Responsorium. lsti sunt; 
Saneti, qui sequuntur Agnum, qui vicerunt dia- 
bolum propter sanguinem, et verbum testimonii 
ejus, et non dilexerunt animas suas usque ad 
mortem. Isti sunt qui venerunt, etc. LECTIO VI. 
Felix respondit : Nam tormenta tua nihil sunt; 
me etenim scias, verum Dei filium Dominum Je- 
sum Christum nulla ratione negare, sed magis 
meipsum sibi offerre in sacrificium. Maximianus 
Imperator iratus, jussit eum in ipsum carcerem 
mitti, ubi beatum Naborem reclusit, dicens eis: 
Certe diversis faciam vos tormentis spiritum ex- 
halare. Lectiones tertii Nocturni, et reliqua quae 
superadduntur, nihil magnopere à communi defte- 
ctunt. 

18 Alia religiosi cultus et constantissimz vene- 
rationis patentissima indicia sunt, quod sancti hi 
martyres Nabor et Felix cum tribus celeberrimis 
Magis conjuncti fuerint, ut testatur Fr. Erhardus 
Winheim. Cartusianus in suo Agrippine Sacrario 
anno 1607 Coloniz edito, ubi pag. 28 describens au- 
gustissimum sanctorum Magorum sepulcrum ; Quod 


᾿ 81 


e quo Propri 
aliqua ; Ἶ 


et lectiones x 
describuntur 


Elogium per 
Erhardum 
Winheuim, 


item per 
Agidium 
Gelenium, 


B 


quod expli- 
catur. 


C 


Recenti. 
T'éviari um 
oloniep so 


DIE DUODECIMA JULII ' 


si tibi una eum contentis reliquiis ad vivum ad- 
umbrari cupis, inquit, scias SS. tres Magos in 
inferiori tumba, cuprea quidem, sed musivo opere 
tam artificiose et sumptuose elaborata contineri, 
ut quoseumque aurifabros tam fulgens tamque 
inusitata industria, in stuporem non solum ra- 
piat, verum potius divinum quam humanum quid 
ibi spectari, edicere cogat. Clauditur vero sarcos 
phagus hic tumba altera, in qua intermedii sancti 
Felix e£ Nabor, cives Mediolanenses, sub Maxi- 
miano xir Julii martyrium passi, requiescunt. 
Rursus pag. 98 postquam commemoravit sanctorum 
Magorum corpora simul cum. corporibus sanctorum 
Felicis οὐ Naboris a Raynaldo Archiepiscopo Colo- 
niam translata, sic subdit : Atque ut tribus Magis 
pari numero consociarentur et Martyres, dupli- 
careturque triplex Sanctorum funiculus, opera 
Brunonis, ejus nominis primi, episcopi vero Co- 
loniensis xxv, divinitus contigit, ut duobus illis 
tertius accederet Gregorius Spoletanug. 

19 ZEgidius Gelenius in Colonia, Supplice, edita 
anno 1639, pradicta confirmat : Conduntur au- 
tem, inquit, plane sumptuosa hierotheca gemina : 
cujus superius fastigium continet corpora sancto- 
rum Felicis, Naboris'et Gregorii Spoletani mar- 
tyrum, eodem tempore cum tribus Magis addu- 


ctorum ; inferior vero sarcophagus ipsos sanctos , 


tres Reges, de quibus dicebam, concludit, spe- 
ctabiles per minutissimorum cancellorum textu- 
ram, ope luminis perpetui. Porro vir idem Cl. in 
majori suo opere De magnitudine Coloniz Agrippi- 
nensis, lib. 3. Syntagmate 1, de ecclesia metropoli- 
tana, pag. 233 adjungit, non solum SS. Magorum 
corpora tumbze pretiosissimze esse inclusa, sed 
etiam ipsam tumbam includi magnificze zediculze, 
inscriptione tali : 


Corpora sanctorum loculus tenet iste Mago- 
rum, 

Indeque sublatum nihil est alibive locatum, 

Sunt juncti Felix, Nabor, Gregorius istis. 


Quod secundo versu asseritur nihil inde sublatum 
esse, nihil alibi locatum, id de solis sanctorum Ma- 
gorum corporibus intelligendum esse, ez ipsomet Ge- 
lenio manifeste patet. 

20 Is enim postquam sanctorum Naboris et Fe- 
lieis martyrium. paucis descripsit, memorata etiam 
eorum cum sanctis Magis translatione per Reynol- 
dum facta, donata ait duo Felicis et Naboris bra- 
chia B. Hildegundi Marensi comitissz, et funda- 
trii ejusdem monasterii. Narrata deinde historia 
qua S. Gregorius Spoletanus duobus istis accessit, 
monet, horum trium martyrum Felicis et Nabo- 
ris e& Gregorii Spoletani singulos sacros verti- 
Ces, ἃ corporibus sejunctos, singulis argenteis 
hermis includi, ut seorsim. ad cultum eaponantur. 
Demum in piis hujus mensis Fastis sic ad 1v Idus 
annuntiat laudatus Gelenius : In. metropolitana 
Coloniensi basilica, sanctorum martyrum Felicis 
et Naboris. Notatur praterea ad xxnr Julii Trans- 
latio sanctorum Regum, SS. Machabzorum, Fe- 
licis, Naboris, Apollinaris, etc., ex Italia. Verum 
an aliqua. celebritate ea. vecolatur, eapressum mon 
Uwenio; neque mihi satis constat, utrum alibi ez- 
posite sint Sanctorum. nostrorum reliquiz, prater- 
quam in Masinii Bononia, quz unde eo pervene- 
rint, divinare non lubet; satis sit hic retulisse, qua 
V veneratione Coloni; habeantur, ad cujus recen- 
tiora Officia progredimur. 

21 In novissima Proprii Coloniensis. editione 
anni 1718 apud. Henricum. Rommerskirchen obser- 


271 


vo, usitari etiam hodie quz ez antiquioribus jam de- 
dimus, preterquam quod in primo nocturno su- 
mantur de Scriptura occurrente , servatis tamen 
vetustis responsoriis. Mutatio potissima occurrit in 
secundo Nocturno, in quo Lectiones hoc ordine et 
modo describuntur. LEcTIo 1v. Nabor et Felix, 
Mediolani rei militaris peritia celebres, apud 
Maximianum accusati sunt, quod Christum cole- 
rent, deosque detestarentur. Quos eum Impera- 
tor, ad se adductos, ac de fide interrogatos, 
Christianos esse certo cognovisset, deos venerari 
imperat; id si recusarent, cruciatus et dira sup- 
plicia miuitatur. Verum his illos nihil perterritos 
misit in carcerem, ac dies duodecim cibi potus- 
que penuria fatigavit; decima tertia sisti sibi 
mandat, et, quid statuerint, rogat, optione data, 
num diis sacrificare malint et vivere, vel in sen- 
tentia permanentes mori. 

22 LEecrIO v. At illi pari constantia, se pro 
Christi fide mori paratos, affirmant. Quin etiam 
Nabor : Mors ista, quam tu nobis minaris, vita 
nostra est. Quare variis tormentorum generibus, 
fustium, equulei, lampadum, ungularum, ignis, 
Christi virtute superatis, imperator ad Lauden- 
sem civitatem catenis vinctos, ad Christianorum 
terrorem, eos abducit. Illic rursum fustibus czesi, 
extra portam ad flumen Schelere, quarto Idus 
Julias, gladio cervicem subjecerunt. LEcTIO vi. 
Quorum corpora, noctu sublata, et aromatibus 
conspersa, matrona Christiana, Sabina nomine, 
primum in suo predio sepelivit, deinde Medio- 
lanum deferenda curavit : ubi magnus illis honor 
aliquamdiu delatus est, etiam tempore S. Am- 
brosii, ut in ejus vita Paulinus testatur. Tandem 
expugnato Friderici Imperatoris armis Medio- 
lano, Reinoldus Coloniensis Archiepiscopus, loco 
muneris obtinuit ab Imperatore, simulque cum 
sanctorum trium Regum corporibus Mediolano 
transtulit Coloniam, ubi etiamnum metropolitanze 
basiliee magnificum sacellum ea religiose ser- 
vat, summa populi veneratione. 

29 Atque hic se aperit spinosz controversie pa- 
lzstra inter binas illustres civitates, hanc nempe 
Coloniensem et Mediolanensem difficillime compo- 
nenda, quamdiu pars utraque integra amborum 
Sanctorum. corpora sibi zelosius vendicat ; ubi pla- 
mum est, fingi non posse inauditum prodigium, ut in 
ipsorum gratiam admittantur reduplicata corpora 
SS. Naboris et Felicis. Norunt eruditi multiplices 
contentiones, qua etiam in Actis mostris discussa 
sunt, circa prasentiam hujusmodi sacrorum corpo- 
rum, quas hic fusius commemorare opera pretium 
non existimo. Recentior est memoria litis, huic plane 
affinis, circa corpora SS. Gervasii et Protasii, de 
quibus mentem suam exposuerat Papebrochius ad 
xIx Junii tom. 8, S 9, a pag. 837; postmodum 
vero visa et expensa Josephi Antonii Saaii disserta- 
tione apologetica, ante obitum swum per nos retra- 
ctari voluit in. tom. 6 Junii a pag. 209, qua pro 
Brisacensibus asseruerat. Ego hic candide fatebor, 
arbitrum me nolle esse, nec nove hujus controversie 
diremptorem. Utrique parti fecero satis, si arqu- 
menta omnia ultro citroque colligam, ex quibus le- 
ctores judicium ferre possint. Ordior a. possessione 
Coloniensium per quatuor secula tam. constanti, ut 
etiam Mediolanenses scriptores eam. pro indubitata 
habuerint, Subjiciam deinde, qua recentius, seu post 
inventionem, ut perhibent, a S. Carolo Borromao 
factam, ab iisdem Mediolanensibus non. ita pridem, 
et quasi postliminio opposita reperi. 


IV. 


un 


alias Lectio- 
nes exhibet. 


de sacrorum 
pignorum 
possessione 
acris contro- 
versia. 


AUCTORE 


Jeep 


Possessio- — 
nem Coloni- 
ensium 


agnovere 
scriptores 
Mediolanen- 
Ses, 


Bernardinus 
Corius 


212 


$ IV. Referuntur testimonia scriptorum 
Mediolanensium pro possessione Co- 
loniensi. 


e antiqua sacrorum corporum apud Mediola- 
D nenses prasentia, de qua superius abunde 
dictum est, hic non quarimus; totius controversia 
cardo in eo verlitur, an. Raynoldus, seu Raynaldus 
Coloniensis Archiepiscopus, quemadmodum. sancto- 
vum trium Regum corpora, (quod apud omnes hodie 
in confesso est) sic etiam Mediolano Coloniam trans- 
tulerit corpora sanctorum Naboris et Felicis, anno 
1162, quo contigit Mediolanense excidium α F'ride- 
rico ZEnobarbo, vel ut alii notant 1164, aut proximo 
aliquo, de qua differentia disceptare nolumus ; con- 
tentionis caput est, utrum eo seculo, privati sint 
AMediolanenses sacro hoc thesauro, quem. exinde 
Colonienses constanter in hunc usque diem possede- 
vint et possidere pergant, ut pluribus demonstrare 
conatus est noster Hermannus Crombachius in. histo- 
via, trium. Regum Magorum Evangelicorum, tomo 
3, lib. 2, variis capitibus infra citandis. Nobis id 
cura erit potissimum ut breviter, succincte et qua 
fieri poterit claritate rem totam complectamur, uten- 
do potius argumentis ad hominem, ut aiunt, quam 
multas externorum auctoritates coacervando. 

25 Futebor equidem, scriptores Mediolanenses, 
qui Sanctorum suorum Naboris et Felicis jacturam 
candide admittunt, quique apud ipsos merita aucto- 
vitate pollent, seculo xv vetustiores non esse, nam. 
Galvani Flamma, qui seculo xiv vivit, nullam hic 
rationem habendam censui. Tam. paucos fuisse, id 
adeo minus mirabitur, qui ex "Tristani Calchi pra- 
fatione intelliget, perparce el imperitissime memo- 
rata fuisse quz ad res Mediolanenses spectabant, et 
Georgium. Merulam. Calchi magistrum, monumen- 
torum penuria, totis duodecim annis non magni mo- 
menti commentarios elaborasse, quos ad. incudem 
discipulus revocare coactus sit. Primus historiam 
patrie ante T'ristanum edidisse videtur Bernardinus 
Corius, cui synchromus fuerit Donatus Bossius, 
auctor Chronici ab initio mundi et tractatus alicujus 
de Episcopis Mediolanensibus, uti testatur. Vossius 
de Historicis Latinis lib. 3, pag. 620, cujus scripta 
ad, manum mon sunt, adeoque ex aliorum fide citan- 
da. Hos sequitur laudatus modo "Tristamus Calchus, 
qui scribere debuit vel sub finem seculi xv, vel sub 
sexti decimi principium, licet editio, quz apud nos 
exstat, facta demum sit anno 1628. En modo scri- 
ptorum verba : 

26 Bernardinus Corius historie Mediolanensis, 
vulgari sermone edite, parte x pag. pracipue 52, sic 
narrat ; Tandem infensissimus Imperator ipso 
solenni die Oliv (opinor Dominice Palmarum) 
non imitando Servatorem nostrum, (qui Hieroso- 
lymis, dum cantaretur : Benedictus qui venit in 
nomine Domini, gloriose receptus fuit) eversam 
a se civitatem, inter infinitas execrationes dese- 
ruit, rediitque Papiam, secum transferendo glo- 
riosa corpora trium Magorum, qu: S. Eustor- 
gius, miles et vicarius Constantii Imperatoris, 
circa finem sui episcopatus Mediolanum adduci 
curavit; sed preedictus Ozesar ea. ipsi dono dede- 
rat anno Christi undecimo supra trecentfsimum. 
Mediolanenses metu szevissimi Imperatoris sacra 
ea corpora absconderant in turri templi dedicati 
S. Georgio, in palatio nuncupati. Preterea afferri 

Sibi etiam jussit corpora sanctorum Gervasii et 


'DE SS. NABORE ET FELICE MARTYRIBUS. 


Protasii, Naboris et Felicis; atque inde ea in 
Germaniam transportavit. Hactenus propria verba 
Corii, qui Mediolanensis eques, Mediolani scribens, 
orator ezxcellentissimus, scire omnino debuit, qua 
esset suo tempore in patria de sacris illis corporibus 
opinio. 

2T Pergit porro, additque : In cujus rei fidem, 
ponemus hic textum scripti authentici, ad me ex 
Germania transmissi, qui sic habet : Federicus 
Romanorum Imperator primus, filius Hermanii, 
generosi Ducis Sueviz, anno Dominieze Incarna- 
tionis millesimo centesimo quinquagesimo (alibi 
addidit secundo) imperavit triginta sex annos. 
Anno imperii sui decimo destruxit Mediolanum, 
in qua destructione soror unius vicecomitis, qui 
erat in potestate Federici, propter liberationem 
fratris, ivit ad Reverendum Patrem, nomine 
Rodulphum, et Dominum Archiepiscopum Colo- 
niensem, et ostendit corpora trium Magorum, 
videlicet Gaspar, Melchior et Baldesar, corpora 
sanctorum Gervasi et Protasi et corpora sancto- 
rum Naboris et Felicis, unde Przdietus Rodul- 
phus corpora sanctorum Gervasii et Protasii in 
oppido Brisaco juxta Renum... collocavit, etc., 
qua huc non pertinent, cum ad Coloniensium inten- 
tum sufficiat, sanctos Naborem et Felicem cum 
sanctis tribus Magis ad se delatos, et ex eo tempore 
"in sua. Metropolitana. ecclesia. honoratos. fuisse, ut 
tam. diserte testatur ipsius Reynoldi (Corio Rodul- 
phi) epistola, inferius recitanda. Hic solos populares 
Mediolanenses historicos adducimus. 

28 Quaenam sint propria et genuina Donati Bos- 
sii verba, ignorare me jam. fassus sum, at cum a 
Puricello et Saxio adducatur et impugnetur, satis 
patet, eum. favisse possessioni Coloniensium. Nec 
Crombachius ipsum. vidit, citat enim cap. 43 Mel- 
chiorem Inchofer Bossi auctoritate nitentem : Eo- 
dem anno translata etiam esse in Germaniam 
SS. Martyrum Naboris et Felicis corpora, quem- 
admodum idem advertit Donatus Bossius. Neque 
vero plura ez ipso quarere opus est, dum Puricellus 
de basilica Ambrosiana pag. 812. clare fatetur sanctos 
Naborem et Felicem zque ac tres Reges Colonien- 
sibus asseri, non. solum a scriptoribus exteris, sed 
et populares suos memorat : E nostratibus, inquit, 
numeramus ante alios omnes, (quos quidem hac- 
tenus nos legerimus) Donatum Bossium, anno 
millesimo centesimo sexagesimo quinto, ac Tri- 
stanum Calchum, cujus verba jam supra recita- 
vimus ; et nos hic ea: ipso fonte exhibemus. 

29 Laudatus auctor sub historie suz patri libri 
I finem, pag. 24 varios sanctos Martyres enume- 
rans; ltem, inquit, Nabor et Felix, milites Im- 
peratori notissimi, Laudem Pompeiam, et Vero- 
nam Firmus, Bergomensis ditissimus, Mediolano 
deducti, obtruneantur. T'um libro suo x1, pag ΩΤ, 
sic loquitur : Auxit temporum calamitatem rei 
saerz,, longe omnium eminentissimze jactura. 
Erant trium Magorum, qui Christum Deum re- 
cens natum adoraverunt, corpora in suburbana 
divi Eustorgii zede, przegrandi sepulcro, quod et 
extat, clausa. Quorum excellenti: admonitus 
Rainaldus Presul, ea, simul et ossa Naboris et 
Felicis quarto Idus Junii sustulit, et in suze dice- 
cesis metropolim transtulit, ubi adhue summa 
populorum veneratione coluntur. Non potuit Tri- 
stanus mentem. suam distinctius exponere, unde dum 
postremum. hos Sanctos appellat. lib. 13, pag. 282, 
adem quidem, eorum adhuc nominibus insignitam 
vefert, at de sacrorum. corporum praesentia nequa- 
quam meminit. Hoc etiam tempore, inquit, in 
urbem recepti sunt sectatores D. Francisci, quos 


Fratres 


allegans scri. 
ptum quod 
vocatautlien. 
licum : 


tum Donatus 
Bossius, 


Tristanus 
Calchus, 


A 


el philippus 
Bergomen- 
sis: 


* annos 


quibus eti- 
am, contra 
Novariensem 
episcopum, 


aCCCSSiL Ri- 
pamontius. 


DIE DUODECIMA JULIL 


Fratres Minores vocamus, eisque non procul 
Ambrosiana, concessa sedes Naboris et Felicis. 

30 Non recusabunt, opinor, Mediolanenses testem 
alium satis propinquum, et gente popularem Jacobum. 
Philippum. .Bergomatem, inter alios a Crombachio 
citatum cap. 25, ex Supplemento. Chronicorum, lib. 
12, ad annum 1162. At dissimulandwm non est, 
abesse. ab editione .Brixiensi anni. 1485, qua post- 
modum. inserta. sunt, et habentur in aliis editionibus, 
saltem in. Parisiensi anni 1535. Et quidem testi- 
monium pro translatione Requm ubique apertissimum 
est : Mediolanum autem metropolis et regia totius 
Cisalpinze Gallize civitas, hoc anno post.septem 
annorum "obsidionis, a Federico Imperatore ex- 
pugnata et capta... jam octava vice solo funditus 
sequatur. .. Rodulphus Coloniensis Archiepiscopus 
huic eversioni presens assistens, et ipse trium 
Magorum corpora, quc S. Eustorgius Mediola- 
nensis Episcopus ex Constantinopoli jam. diu 
Mediolanum transtulerat, quc diu in campanili 
S. Georgii latuerant, undecimo Julii rapuit, et 
secum in Germaniam in civitatem suam cum 
gaudio transtulit. Tertio autem anno post, Ger- 
mani etiam corpora sanctorum Naboris et Felicis 
ex Mediolano sustulerunt, et in Germaniam trans- 
tulerunt. 

3l Postrema hac verba, qua in vetustiori edi- 
tione desiderari diximus, in dubium revocari possunt, 
etiam. ut aliorum. scriptorum sententie non omnina 
conformia : nam. plerique, quà ablatos Naborem et 
Felicem scribunt, non id tertio anno post Aeges, 
sed eodem. tempore factum. insinuant ; quamvis non 
desint, qui non anno 1162, totam rem gestam, sal- 
tem translationem innectant ; quod. ita intelligi pot- 
est , ut in. Mediolanensi excidio rapta sint omnia, 
sed nonnisi post bienniwm. Coloniam allata, de qua 
re vide disputantem Crombachium cap. 41. Verum 
quidquid hujus sit, satis constans apparet vetustiorum 
omnium scriptorum. Mediolanensium. opinio, de. sa- 
erorum. corporum. certa. jactura, priusquam. Carolus 
(antea Joannes F'ranciscus) a. basilica Petri, Nova- 
riensis Episcopus in brevi sua historim ecclesiz 
Mediolanensis, ubi de S. Materno Episcopo agit, 
pag. 48, inventionem. et translationem. sanctorum 
Naboris et Felicis Mediolani anno 1571 α S. Ca- 
rolo Borromao factam. cepit producere, qua. rela- 
tione potissimum nituntur Puricellus et Saxius. Sed 
hec ad S 6 mremittenda sunt, ubi eodem, quo hic 
candore, Mediolanensium: pro sua possessione argu- 
menta, proponentur. 

32 Ceterum ea. qualiscumque praedictorum San- 
ctorum. Mediolani inventio aut. translatio, Ripamon- 
lium, seculi xvir laudatissimum. scriptorem, haud 
absterruit, quo minus. vetustiorum patrie sua histo- 
riographorum. vestigiis insisteret, ut ostendunt ejus 
verba ea historiarum ecclesie Mediolanensis decade 
2, quam mirum est in. Museo nostro. mon. reperiri. 
Sed et eum sibi adversum satis fatentur. Puricellus 
et Savius. Verba refert Crombachius jam dicto cap. 
25: Corpora, inquit, trium Magorum, itemque 
corpora Gervasii et, Protasii, Naboris et Felicis, 
extra communem injuriam fuere; sed ut auferret 
sibi, non ut relinqueret nobis ea subsidia barba- 
rus, nempe Fridericus Imperator Mediolani eversor. 
Non agnovit itaque Rüpamontius sufficientem identi- 
tatem inter. corpora α S. Carolo Borromao reperta 
€t sanctorum Naboris et Felicis, ut a majorum suo- 
Tum. placitis recederet. Nec dissentire videtur Besu- 
tius, dum. in. historia Pontificali Mediolanensi pag. 
164, non solum. tres Magos.a Reynaldo ablatos 
fatetur, sed:et alias sanctas reliquias, eas utique, 
de. quibus. in epistola: sua mox loquentem audiemus 


T'omus ται Julii, 


218 


predictum colonie Antistitem. Atque hactenus scri- 
plores ferme Mediolanenses, contra patriam suam 
pro Coloniensibus testimonium. ferentes. Tot sunt 
testes exteri, ut. sí omnes conformes essent, de rei 
veritate dubitari haud. posse videretur. Audiendi hic 
jam. sunt. saltem. pracipui. 


᾿ $ V. Alia pro eadem possessione 
argumenta. 


ps illud et tantum. non. decretorium. censent 
Colonienses , quod. ex ipsismet Reynoldi Epi- 
scopi sui, et pretiosissimi thesauri procuratoris litte- 
ris, re tum. prasentissima et recentissima. scriptis, 
quas in dubium. revocare ausus non est Puricellus ; 
Sacwius vero ita approbare visus est, ut ez iis ipsis, ἡ 
num. 61 relatis, contra Brisacenses arguat, non esse 
apud, ipsos. deposita sanctorum. Gervasii et Protasii 
corpora, cwm. in tota. illa epistola nec verbo de &is 
Reynoldus meminerit. Qua vero ratione vim. argu- 
menti ex disertissima expressione sanctorum Na- 
boris et Felicis eludere conetur laudatus Saaius, 
statim. patebit. Ex hac porro Reynoldi epistola in- 
gens pondus accedere necesse est Coloniensium fir- 
mata « tot seculis opinioni, nisi, vulgari effugio usi 
Mediolanenses, Episcopum. illum in eruendis san- 
ctorum. Magorum. corporibus perspicacem fuisse fa- 
teantur, in aliis vero, de quibus hic agimus, omnino 
delusum contendant, qua ferme Saxii solutio est. 
Verum. a. partium. studiis prorsus abstinentes, litem 
Qn. dirimimus , sed monumenta. utrimque producta, 
in medium. afferre. pergimus. Jam: dictas Reynoldi 
litteras vulgavit Crombachius tomo: 3, lib. 2, cap. 
28, et post ipsum. ex antiquissimo Ms. codice Sige- 
bergensis monasterii inter Alexandri Pape III 
epistolas retulit noster Philippus. Labbeus tomo 10 
Conciliorum. col. 1186. Habe hic textum ex Crom- 
brachio : 

94 Reinoldus Dei gratia S. Coloniensis eccle- 
si: Electus, et Italie Avrchiecancellarius, Dilectis- 
simis in Christo filiis et amicis, Hermanno Colo- 
niensis ecclesi; Przposito, Philippo Decano, 
cunctisque Prioribus et universo clero, omni- 
busque beneficiatis et ministerialibus B. Petri, 
ae sanct: Coloniensis ecclesic ; universis quoque 
burgensibus almze urbis Coloniz salutem et affe- 
ctuosum obsequium, cum intimz dilectionis ple- 
nitudine. Insinuamus dilectissimce vestre univer- 
sitati, quod ex voto ardentissimi nostri desiderii, 
felix jam per Dei gratiam adepti sumus initium. 
Benigne enim Domini nostri serenissimi Impera- 
toris (Friderici) accepta licentia, cum gratise et 
dilectionis ejus plenitudine, ab ipso gaudenter 
dimissi, et egregiis ac tantis donis, quorum nulla 
in terris esse potest zestimatio excellentior, 
sumus 'honorati : inter cetera enim liberalitatis 
suz beneficia, quze in nos affluentissime contulit, 
nempe tria nobis munera donavit pretiosissima , 
videlicet: corpora insignia beatissimorum trium 
Magorum ac Regum, qui primitiee gentium, in 
typum ac presagium future ex Gentibus Eccle- 
sie, jacenti adhue Christo in przesepi munera 
pretiosa.obtulerunt ; quorum videlicet nobilissi- 
ma. corpora, ommnique veneratione dignissima 
Mediolani in. ecclesia: Β. Eustorgii confessoris 
atque pontificis solenniter ac gloriose fuere re- 
condita. 

35. Insuper etiam; Deo preeduce, ad 
ferimus corpora sanctorum martyrum Naboris et 
Felicis, ut inzestimabili et incomparabili hoc the- 


40 sauro, 


7.8.8. 


Pro Coloni- 
ensibus ma- 
aime facit 


E 


epistola Rey- 
noldi Colo- 
niensis 
episcopi 


vos per- sacra ea cor- 
pora se mit- 
Lere testantis 


Accedunt E- 
gidius Jure 
vallis, 

B 


Monachus 
Pantaleoni- 
ta, 


274 


sauro, super aurum omnemque lapidem pretio- 
sum diligendo, sacratissima ecclesia civitasque 
Coloniensis felicissime ditetur ac perpetualiter de- 
coretur. Nos siquidem, quia suspecta nobis est 
via per inimicos vestros et nostros, iter nostrum 
per Burgundiam ac Galliam usque ad vos dispo- 
suimus, presentemque nuntium a Vercellensi 
civitate secundo Idus Junii przemisimus, eo die 
versus Taurinum et versus Alpes montis Cinisii, 
cum predictis et venerabilibus reliquiis celerri- 
me procedentes; ideoque sincerissimam vestram 
dilectionem intime rogamus, et commonemus in 
Domino, quatenus ad condignam tantorum mu- 
nerum susceptionem, ea qua nostis, et qua de 
vobis confidimus, devotione ac solennitate prz- 
paremini, Dominum Deum quoque.quam affe- 
ctuosissime pro nobis sine intermissione deprece- 
mini, ut una cum ipsis, ad gloriam et honorem 
nominis sui, etad perpetuam omnium vestrorum 
ac totius patri: salutem, salvos, incolumes et 
illesos nos vobis dignetur remittere. Hactenus 
Reynoldi epistola. 

36 Reynoldo xtate prorimus scriptor, qui mon 
solum de tribus Magis, sed et de sanctorum Nabo- 
ris et Felicis sacris corporibus Coloniam translatis 
expressis terminis meminit, est ZEgidius Aurez val- 
lis monachus, qui floruit anno Domini 1230, in Ge- 
stis Pontificum Leodiensium, editionis Chapeawville 
cap. 45, pag. 116, ubi inter alia ad rem prasentem 
sic habet: Postmodum anno Domini 1164, cum 
Fredericus Romanorum Imperator Mediolanen- 
ses, sibi rebelles, subjugasset, et, esset civitas in 
ejus potestate, mortuo in partibus illis, ut supra 
diximus, Henrico Leodiensium Episcopo, cui Im- 
perator trium Magorum corpora contulerat, Ray- 
naldus Coloniensis Archiepiscopus sepe dictos 
beatos Reges sibi dari petiit et obtinuit. Sustulit 
etiam inde duos pretiosissimos Martyres Felicem 
et Naborium, qui in eadem urbe Mediolanensi 
passi fuerant pro Christo. Pergit describere trium- 
phum Coloniensium in tanti thesawri receptione ; 
tum institutum ab eodem Reynoldo in diecesi Colo- 
niensi translationis festum ; item fabricatam cap- 
sam mirz pulchritudinis ex auro et gemmis pre- 
tiosis, in qua reposita sunt corpora eorum, infe- 
rius quidem Regum, superius supra dictorum 
Martyrum. Demum testatur, levata hec sacra cor- 
pora miram reddidisse fragrantiam, ut merito dicere 
possent istud Apostolicum : Christi bonus odor su- 
mus in omni loco. 

937 ZEgidio synchronus fuit monachus alius ad. S. 
Pantaleonis in ipsa urbe Coloniensi, nomine Gode- 
fridus, a cenobio suo Pantaleonita dictus, qui dili- 
gentissimos annales contezuit ab anno Domini 1162, 
usque ad annum 1237 qui in collectione Freheri sic 
habent pag. 242, ad annum 1164 : Interea Domi- 
nus Reinoldus Coloniensis Electus, cum Impera- 
tore in Italia degens, super omnes, qui aderant, 
Principes fidelis ae devotus servivit... impetra- 
ta ab Imperatore licentia, cum integritate gra- 
ti: ejus rediit, acceptis ab eo pretiosissimis mu- 
neribus trium scilicet Magorum corporibus, qui 
infantam Domini mystieis muneribus venerati 
sunt, duobusque martyribus Felice et Nabore, 
qui eum predictis Magis apud Mediolanum vene- 
rabiliter reconditi erant. Itaque cum przefatis et 
illustrissimis donis, in vigilia B. Jacobi Coloniam 
ingressus, gloriose ac magnifice suscipitur, maxi- 
me pro reliquiis, quas ad perpetuam Germania 
gloriam, Colonie intulit. Hac cwm modo relata 
ipsius Reynoldi epistola mirifice congruunt : si enim 
secundo 1dus, seu xit Junii Vercellis Cinisium mon- 


DE SS. NABORE ET FELICE MARTYRIBUS. 


lem versus profectus est, directo per Burgundiam 
itinere, ad sedem suam Coloniensem facile pervene- 
rit xxiv. Julii, in S. Jacobi vigilia; quam non 
frustra tam. diserte notavit Godefridus, tanto majori 
fide dignus, quod Colonia scripserit, recenti adhuc- 
dum rerum gestarum memoria. 

38 Pluribus aliis scriptorum textibus referendis 
supersedeo, cum. sexcenti alii auctores, priores hosce 
secuti,nihil magnopere auctoritatis adjungere possint : 
neque vero tam mumerosis testibus moventur Medio- 
lanenses, sola ferme S. Caroli Borromzi inventione 
satis tutos sese existimantes. Ultro admittit et citat 
Sacius Gothardum Hagen in. Rhithm. Germanico 
de bellis Coloniensibus pro anno 1960. Facile esset 
mubem aliorum testium recentiorum colligere post 
Chronicon Coloniense, Gesta abbatum. sancti Lau- 
ventii, Chronicon magnum Belgicum, et manuscri- 
ptos libros de Episcopis Leodiensibus apud Cromba- 


et plurimi 
alii, 


chium tomo et libro supra citatis, cap. 46; verum . 


neque hi momenti quidquam conferrent, utpote non 
plus probaturi, quam fontes unde sua hauserunt. De 
lectionibus Breviarii Coloniensis, jam superius abun- 
de etiam dictum est. Ut rem omnem in pauca con- 
traham ; ex iis quae duobus hisce paragraphis dedu- 
cta. sunt, rectissime sese concludere censent Colonien- 
ses, sacras sanctorum Naboris et Felicis exuvias, 
Mediolano cum sanctorum Magorum corporibus per 
Archiepiscopum suum Reynoldum acceptas, a seculo 
xi apud se depositas fuisse, summo semper in honore 
habitas, singulari omnium veneratione religiosissime 
cultas, et in hunc usque diem ibidem superstites, ut- 
pote quas constet loco suo semotas non esse. 


$ VI. Auctoritates pro possessione 
Mediolanensium. 


b non semel Josephus Antonius Saaius, 
ubi Dissertationis suz Apologetice num. 38 
auctores monmullos supra citatos retulit, qui non 
solum de transvectis ab urbe Mediolanensi san- 
ctorum Regum exuviis tristem mentionem fece- 
runt, sed novam apposuere jacturam, affirman- 
tes, una cum illis Mediolano Coloniam fuisse 
translata etiam sanctorum Naboris et Felicis cor- 
pora: id falso assertum, inquit,ex translatione 
eorumdem, solenniter peracta Mediolani a san- 
ctissimze memorize Carolo Borromeo Archiepi- 
scopo, valide probat Puricellus ; citatque scriptoris 
hujus Monumenta basilice Ambrosianz num. 4061, 
unde mox dabimus, qua pro constanti et non inter- 
rupta. Mediolanensiwm. possessione adducuntur, de 
quorum validitate lectorum erit arbitrium. In eo po- 
tissimum vem. totam fundari nuper diximus, quod 
primus tradidit citatus etiam supra. Carolus a basi- 
lica Petri Episcopus Novariensis, in brevi historia 
ecclesie Mediolanensis, Novariz edita 1615, de ea- 
dem re cursim agens in ipsius S. Caroli Borromzi 
vita lib. 3, cap. 6, pag. 182. Ut ad fontem acce- 
damus, pramisso in jam dicta historia, ad. titulum 
S. Materni, septimi Mediolanensium Episcopi , 
martyrii sanctorum Naboris et Felicis compendio, 
ita. scriptor ille pergit pag. 48 : 

40 Eorum deinde saneta corpora, a pia san- 
ctaque matrona Savina Mediolanum paulo post 
asportata traduntur. Eos certe tempore S. Am- 
brosii intra cancellos quosdam summa celebrita- 
te cultos fuisse, Ambrosius ipse in epistolis, et 
Paulinus in ejus vita commemorat; in basilica, 


, que nune Franciscana, prius autem horum Mar- 


tyrum nomine appellata est,in qua hodie quoque 


. - asser- 


Argumenta 
Mediolanen- 
sium 


nituntur po- 
tissimum au- 
ctoritate 


Episcopi . 
Novariensts, 
asserentis, 


inventa α 
S. Carolo 
corpora1511; 


quibus alia 
adjecit Pu- 
Ticellus, 


DIE DUODECIMA JULII. 


asservantur. Sed non est silentio preetereundnm, 
quod ea nobis ablata, ut, de Gervasio οὐ Protasio 
dictum est, Corius noster testificatur : qua in re, 
ut in aliis quibusdam, non satis considerate illum 
scripsisse, fateri necesse est. In additamentis 
quoque Martyrologii Usuardi de eorumdem trans- 
latione, una cum Magis facta, mentio est; sed 
apud illum Brisaci, in his vero Coloniw posite 
dicuntur : ut vel ex hac varietate appareat, quz 
fides illis habenda sit, przeterquam quod de his 
quoque inquisivi, cum de S. Gervasio et Protasio 
Brisaci inquisivisse me, superius commemoravi. 
Sed neque Crantzius, cum de Magis ablatis lo- 
quitur, hos nominat, neque horum festum in Ger- 
mania celebrari aliquis dicit. 

41 Displicent hic nonnulla, illudque imprimis, 
quod. Corium inconsiderantiz accuset, quasi is solus 
ec popularibus scripserit, quod tot seculis etium Me- 
diolani admissum fuit, ut diximus S 4. Id vero dis- 
plicet mazime, quod falso eumdem Corium arguat, 
quasi dixerit, corpora SS. Naboris et Felicis Bri- 
saci fuisse deposita; quod, ego in ipso non reperi, ut 
loco citato manifestum redditur. Crantzii. silentium 
nil quidquam probat ; addere poterat, Dodechinum, 
Neubrigensem, Siffridum et alios de translatis san- 
ctorum Regum corporibus mentionem fecisse, omissis 
reliquiis aliis, quas tamen eodem lempore ablatas 
fwisse, satis evincit citatorum a mobis scriptorum 
disertis verbis expressa. sententia. Norunt eruditi, 
quando, quo loco, et quousque se extendat vis argu- 
menti negativi. Quod. autem postremum ait, nemi- 
nem dicere, horum (SS. Naboris et Felicis) fe- 
stum in Germania celebrari; mirum sane a tali 
viro asseri potuisse, cum solennis cultus Sanctis his- 
ce, eque ac tribus Magis, saltem. Colonie deferri 
solitus, a multis ante seculis vulgatissimus fuerit, in 
ipsismet vetustis Breviariis clarissime relatus. Rue- 
ve profecto necesse esset. totam. hujus viri auctorita- 
lem, si momentis firmioribus non subsisterent, qua 
apud, ipsum sequuntur, his verbis : , 

42 Verum, quod caput est, cum ejus basilicze 
(nempe Franciscanz, antea SS. Naboris et Felicis) 
reliquias anno MpLxxi, xiv Septembris Carolus 
Archiepiscopus reconderet, horum quoque Mar- 
tyrum corpora recognovit, et transtulit a loco, 
ubi prius erat altare majus antequam ii fratres 
chorum a gremio basilicze, in posteriorem par- 
tem reducerent adnovum altare majus quod tune 
constitutum est. Invenit autem ea in arca silicea 
in terram defossa, operimento laminis ferreis ar- 
c: adstricto; et in ea prz:eter corpora invenit va- 
8a quzedam vitrea, quz visa sunt liquorem quem- 
dam, tunc exsiecatum, continuisse. Inventi sunt 
etiam baculi et fragmenta charte viridis foliorum 
palmarum speciem exhibentis. Ex quibusdam 
baculis et charta Martyrum palmas veteres illos 
effingere voluisse, dubium non est. Zactenus lau- 
datus Episcopus Novariensis, alia addens, quz huc 
non spectant, recte tamen supra. advertens, inventio- 
nem illam et translationem, a S. Carolo Borromao 
factam, CAPUT esse, quo ferme solo niti demum 
queat, ea, qua de hic loquimur, corporum SS. Na- 
boris et Felicis apud Mediolanenses possessio, quam 
paulo firmius constabilisset, si adscripta alicubi 
Sanctorum nomina, eaque a S. Carolo reperta com- 
memorasset ; ceterum tota gestorum relatio pridem a 
nobis edita est ad x1 Junii, de S. Barnaba veli- 
quiis pag. 454 et 455. Utrum ad evidentiam quid 
desideretur, observent alii. 

43 At enim, nostrum id dumtaxat esse voluimus, 
utriusque partis argumenta fideliter referre. Citatis 
iMaque, quz hic ex ipso fonte retulimus, sic subdit 


215 


Puricellus jam dicto num.461, pag. 817: Et heec 
quidem, inquit, Carolus a basilica Petri suo tem- 
pore gesta, et publicis consentanea documentis, 
qui tunc confici prudentissimus Archiepiscopus 
jussit: quorum mentionem facit etiam Gaspar 
Trissinus cap. undecimo. Qui quidem Trissinus 
verissime ibidem talibus Caroli verbis, ἃ semet- 
ipso pariter e vita S. Materni recitatis, hzec sub- 
dit: At vero Martyrum capita, seorsim posita, 
haud voluit in novum, quem sub ara maxima 
sanctus antistes Carolus tumulum paraverat, in- 
ferri, sed thecis occlusa argenteis (hoc est duo- 
bus argenteis capitibus, et antiquitatis quidem 
multum spirantibus) in larario asservari ; eaque 
statis tantum diebus, in templo publicitus exponi 
videmus. Porro Trissimum refellit Puricellus, quod 
male Genebrardum pro Sigeberto citaverit, qui non 
SS. Naborem et Felicem in Gallias translatos di- 
vit, sed alium S. Naborem, ut superius etiam. suo 
loco notavimus. Vapulat deinde Ferrarius in. eum- 
dem ferme errorem, prolapsus, de quo hic plura di- 
cenda mon sunt. 

44 Atque hac hactenus de inventione et transla- 
tione anni 1511. Aliud argumentum profert Puri- 
cellus, hic a nobis subjiciendum. Verum enimvero, 
inquit, ila (sanctorum NNaboris et Felicis corpora) 
nec anno quidem duodecimi seculi sexagesimo 
quarto translata Coloniam fuisse ; probemus id 
sane denuo quibusdam versibus, quos in eadem 
Franciscana basilica nobis offert marmorea ta- 
bula, sub organo parieti consita : in qua quidem 
Mli jussu fratris Gabrielis de Barlessina insculpti 
fuerunt, ex altera longe vetustiori, quz in clau- 
stralibus ejusdem basilicze foribus collocata quon- 
dam fuerat; nec multo postquam Franciscani 
fratres hie habitare incepissent. Etenim nudis 
etiamnum pedibus, juxta primoris diciplinze ri- 
gorem incedebant, ac NUDIPEDES propterea tune 
vocabantur, qui nune conventuales appellantur. 
Hie autem habitare inceperunt anno Domini 
Mcoxxxrt, sicut etiam Tristanus Chaleus in eum 
annum affirmat. Per ejusmodi vero versus simul 
etiam ostendemus, quemadmodum, unaquaque 
feria secunda conveniret huc ad concionem popu- 
lus frequens, posteaquam pias in tede Ambrosia- 
na preces fudisset, sicuti nos num. 450 memini- 
mus. Tabula porro illa hune prorsus in modum 
se habet, excepto quod orthographiz precepta 
nos paulo accuratius servavimus. 


Versus, vetustissimis characteribus exa- 


translatio- 
nem ipsam 
impugnans 


rati pr: foribus claustralibus ecclesie : 


Fratrum minorum de Mediolano. 


45 Alma nitet, renovata piis cultoribus, aula : 
Tempore quam modico Fratres statuere minores. 
Hortus erat quondam locus iste domusque Phil- 

Ippi, 
Corpora martyrium pro Christo passa recondens : 
Hortus foecundus dictis * domus unde repletur 
Fructibus immensis totus generaliter orbis. 
Barnabam huc perhibent translatum scripta ve- 
tusta, 
Fama refert, usti cineres et plumbea tumba. 
Hie, NaBon, hie FErix, hie Fortunatus habetur, 
Et cum Materno Caius, dictusque Philippus, 
Nec non Savinc sancte venerabile corpus. 
Ambrosio Paulus ccelos hine mente petenti, 
Protasium cum Gervasio. pandendo revelat. 


Sanguine 


eam versibus 
non adeo an- 
tiquis 


* An dicte ? 


3^5. 5. 


et Kalenda- 
rio aliquo 
Ambrosiano. 


Acta marty- 
rii apud. 
Mombritium 


216 


Sanguine Sanctorum totus locus iste sacratus, 

Multipotens factus delere piacula plebis : ὃ 

Atque unum ex pueris Sanctis, quos dira necavit 

Ambitio Herodis pro Christo, continet hujus 

Sacristia :edis, quo tota hiec patria gaudet. 

Quam bene nudipedes loca hec sanctissima ser- 
vant, 

Cernere cum Moyse Josueque hierarchica digni. 

Perpetuo ritu, feria redeunte secunda, 

Plebs prius Ambrosi meritum templumque re- 
quirens, 

Hue venit ; et Domini verbis impleta recedens, 

L:eta dum laudat, tantis dotata patronis. 


Frater Gabriel de Barlassina Provincialis 
Terr: sanctz Minister fieri fecit. 


ANNO MILLESIMO QUADRINGENTESIMO SEXAGESIMO 
QUARTO. 


46 In his consistit totum. alterum Puricelli pro 
Mediolanensium. possessione. argumentum, utpote , 
quod eo tempore quo versus illi compositi sunt, 
nempe anno 1464 perseveraret ibi apud. Minoritas 
traditio de existentia corporum SS. Naboris et Fe- 
licis, eo loco, quo primum condita fuerant. Addit 
postremum, exstare apud se Kalendarium Ambro- 
sianum in pergamena charta Ms. anno Domini 
MOCOLXXXI, in quo passim ecclesi: nominantur, 
in quibus festa Sanctorum celebrarentur, vel 
etiam ipsorum corpora tumulata conquiescerent. 
In eoautem sub xm Julii die sic legitur : SS. 
MARTYRUM Nanomrs ET FELICIS. JACENT AD S. 
FnawciscuM. Atque his fidem datam liberavimus, 
de proponendis fideliter utrimque auctoritatibus, qui- 
bus tum. Colonienses tum. Mediolanenses pro deposi- 
tis apud. se sacris corporibus decertant. Utri potiori 
jure non decernimus : possideant uti possident; co- 
lere Sanctos pergant, uti coluere ; quod de sanctis 
Gervasio et. Protasio, in pari controversia diximus 
tomo v1 Junii pag. 215, num. 136 et 137 hic pla- 
ne locum suum habeat ; neque Sanctorum prasen- 
tiam probari per miracula, neque inutiles esse inter 
Catholicos, pias de his rebus contentiones, quemad- 
modum. ibi fusius demonstratum invenies, et hic dis- 
putatis facile applicabis. 


δ VII. Acta passionis apud Mombritium 
et in Mss. nostris non omnino confor- 
mia, nec satis sincera. 


odiernorum. sanctorum Mavtyrum Acta primus 
H vulgavit Mombritius, quz eadem testatur Ba- 
vonius, se habuisse Mss., quaque paulo longiora 
sunt, atque hinc inde verbosiora, quam ipsa repere- 
vim in schedis nostris Mss., procurata olim ὦ sepe 
in hoc Opere, ob egregie navatam operam, laudato 
nostro P. Joanne Gamans, descripta, em pervetusto 
Passionali cenobii Bodecensis Ordinis S. Augusti- 
ni, düecesis Paderbornensis, alias etiam sepe citato. 
-Bina eorum hic exstant Mss. apographa, im tam 
paucis differentia, ut ez eodem codice accepta pror- 
sus non dubitem. Sintne porro hac vere antiquiora, 
qua postmodum. ab interpolatore aliquo, ut ea habet 
Mombritius, exornata, fuerint, an non potius Mom- 
britiang, quis contracerit, non. est adeo promptum 
definire : quamquam. pro brevioribus stet presum- 
ptio, eo magis fundata, quod quz in passione ista 


DE SS. NABORE ET FELICE MARTYRIBUS. 


longiori carpi merentur, de voce Jovis adhibita pro 
Jupiter, id in Bodecensi Ms. locum non habeat; cum, 
diserte Jupiter vocetur ab Amulino praside, qui 
contemptim a subridente S. Felice martyre Jovis 
muncupatur, ul, si. cetera. abessent, Acta ista bre- 
viora a genuina sinceritate mon usque adeo defle- 
cterent. 

48 Opponitur praterea vor pagani, ubi SS. 
Martyres in Actis Mombritianis num. 4 diserte ai- 
unt: Nos diis paganorum non immolamus ; quem- 
admodum etiam legitur in Actis sancti Victoris die 
vnr Maii pag. 289 mum. 3. Ad qua verba recte 
observavit. Henschenius, im Commentario pravio 
num. 10, pag. 288, similem loquendi modum Ma- 
aimiani tempore usitatum mon fuisse; utpote cum 
Jacobus Gothofredi ad codicis "Theodosiani librum 
16, titulo 10 De paganis. etc., antiquissimam talis 
mominis mentionem, quam hactenus potuerit inve- 
nire, referat ad initia Valentiani et Valentis, si- 
veannum Christi ccorxv : nullus dubitans, quin 
ea phrasis originem habuerit a Christianis, ita. con- 
temptim. appellare Idololatras exorsis, postquam 
eorum superstitio per Christianos Imperatores pro- 
seripta, ez wbibus ad pagos abiit : quod ab illo eru- 
dite discussum videre lector poterit. Mihi non vide- 
tur multis opus ad id probandum, quod ipsum nomen 
quasi per se loquitur ; et aliis ibidem exemplis, ad- 
versus S. Victoris Acta ostendit Henschenius. Ve- 
vum et hac difficultas in Bodecensibus Actis evane- 
scit, cum dii paganorum ibi nusquam nominentur ; 
ut proinde paulo major dici possit horum sinceritas, 
siquidem ita primitus scripta fuerint. 

49 Sed nzvos alios suggillat Tillemontius, citato 
superius tomo Ὁ, pag. 681. Et primo quidem, non 
satis verosimile censet, quod etiam in. Bodecensibus 
habetur num. '1, ubi postquam S. Felix Jovis cri- 
mina Amulino ezprobrasset, dicitur minister ejus 
tunieam suam scidisse. Aliud nec ipsi nec mihi 
placet ; nempe longa illa oratio, qua Sanctus idem 
totam. Christi vitam, non satis exacte ad. Evangelii 
sensum, coram judice enarrat, quod patienter Anu- 
linum tulisse, haud satis probabile redditur, tametsi 
multo brevior sit sancti Martyris sermo in. codice 
DBodecensi quam. in editione Mombritii. Nec illud 
facile patitur laudatus. scriptor, cetera qua ad pas- 
sionem pertinent, satis fuse describi, summum autem. 
quod in ea contigisse debuit prodigium, adeo cursim 
delibari, ac si res quotidiana esset et minime in- 
solita: Et statim sancti Martyres in ignem pro- 
jecti, incolumes permanserunt, et nullum ustionis 
signum habentes, iterum in carcerem missi sunt. 
Vellet nempe Tillemontius, hzc, ad fidem facien- 
dam, paulo distinctius et nervosius expressa, ad nor- 
man, vetustiorum Actorum, in quibus id genus mi- 
vanda mon adeo sicce et perfunctorie memorantur. 

50 Putat itaque, neque ab ee multum. dissentio, 
totam illam martyrii historiam, posteriorum tempo- 
vum barbarie respersam, non paucis post Sanctorum 
passionem seculis compositam esse, ut in eorum fe- 
stivitate prelegeretur, aut. pro. concione vecitaretur, 
dum celebriori veneratione solenniter a fideli populo 
frequentabatur : quod. mon de hac solum. Legenda, 
sed de innumeris prope Sanctorum. Martyrum. pas- 
sionibus admittendum. esse, nemo ignorat, qui n 
hisce versandis peregrinus mon sit, wt superftwum 
plane existimem , pluribus argumentis id hoc loco 
demonstrare : ex ultimo numero non obscure intelli- 
gitur, praeconem aliquem fuisse, qui de sanctorum 
Martyrum nostrorum. laudibus alicubi disseruerit. 
De cetero gravitatem aliquam et fuci expertem sim- 
plicitatem in ipsis agnoscere oportet, quz nihilomi- 
nus ad Actorum consularium elegantiam, candorem 


et 


pluribus ma. 
Uls TeSpersg, 
sunt; 


nec similibus 
vacua Bode- 
censia : 


aL etiam hac 
serius scri- 
pta, sint, 


ccepla. forle 
" Legenda. 
S. Victoris, 
aut contra y 


istius vetu- 
sas pridem 
“ CVETSQ. ESL. 


Quo tempore 
Dassi sint SS. 
Martyres, 


DIE DUODECIMA JULII. 


et energiam. non accedant. Ea vero passionis histo- 
via, quam, ex laudato Bodecensi codice primo loco 
dabimus, aliam longiorem, ut jum dictum est, eo ti- 
tulo superare videtur, quod paucioribus mavis ob- 
noxia sit. 

5] Questio superest haud. facile solubilis, utrum 
ex velatis ad vit Maii S. Victoris Actis horum SS. 
Naboris et Felicis passio accepta, an poiius contra, 
ex hac Legenda, Victoriana conflata. sit. Alteru- 
irum. contigisse, satis patet; nam. si accurate con- 
ferantur, manifeste apparebit, non solum. exordium 
mutuo transumptum esse, sed in multis aliis tantam. 
occurrere conformitatem, ut dubium mon sit, quin 
altera alteri magna ex parte pralucerit. Ex paucis 
speciminibus collige cetera. Sic incipiunt. Acta, S. 
Victoris : Regnante impio Maximiano Impera- 
tore, in civitate Mediolanensi erat persecutio in- 
gens Christianorum. Erat autem ibi quidam mi- 
les, Maurus genere, nomine Victor, notissimus 
Imperatori. Tune renuntiaverunt ministri Impe- 
ratori dicentes : Domine clementissime. Zt sic 
porro toto numero 1. Sequenti autem : Tunc Ma- 
ximianus Imperator, ira repletus, jussit fustes 
afferri, et in conspectu suo eum extendi et czedi, 
et tres terniones transire et clamare ei : Sacri- 
fica diis, ete. Num. 3: Tunc iratus Maximianus 
Imperator jussit eum iterum im carcerem mitti 
ad portam quz dicitur Romana ; et ibi custodiri 
amilitibus. Cumque ibi esset tribus diebus, jus- 
sit eum de carcere educi, οὖ dixit ad eum Impe- 
rator : Victor, immola diis istis, quos deos esse 
vera divinitas comprobavit. S. Victor respondit : 
Ego diis paganorum non immolo. Ne hic diutius 
haveam, et hac et reliqua a. curiosis lectoribus con- 
ferri poterunt. 

52 Pradicte S. Victoris Legenda antiquitatem 
cx: scriptoris, testem. oculatum se mentientis, auctori- 
tate falso creditam, pridem evertit. Henschenius, lo- 
co supra citato, ut. ex hujusmodi vetustatis nota mil 
quidquam momenti ipsis accedat. Porro sanctos Na- 
borem et Felicem ante. Victorem martyrio corona- 
los, id hujus Acta evincunt, si quid veri continent. 
Quid igitur miri si illorum gesta. prius compendio 
litteris mandata sint, ex quibus Legendista. aliquis 
S. Victoris historiam concinnavit, ad unum. solum 
referens, que istic a duobus contra eundem Impe- 
ratorem et eumdem judicem disputantur, aliis super- 
additis, quae ez longa Mediolanensium | traditione 
S. Victori propria. acceperat, aut. se accepisse con- 
finit. Utrum praferas, nihil. magnopere interest. 
Notkerum S. Victoris Legendam: aliquam vidisse, 
satis ipse indicat ; at sanctorum Naboris et. Felicis 
gesta ignorasse, ez discussa superius confusione ma- 
nifestum. existimamus. S. Victoris Actanec antiqua 
nec sincera censuit Henschenius, neque ego alia iis 
characteribus pradita, ausim asserere, prasertim ut 
α Mombritio edita sunt; tolerabiliora. videbuntur, 
que ez laudato codice Bodecensi primo loco dabimus, 
ubi de martyrii tempore pauca. diverimus. 

53 Difficultatem patiuntur 8. Victoris passionis 
Acta ex: inserta ab auctore clausula. seu vaticinio, de 
secutura eodem anno Maaimiani morte. Verba sunt 
num. 5 sub finem; : Et cum duceretur S. Victor, 
dixit militibus qui eum ducebant: Dicite Impe- 
ratori Maximiano, quia hoe anno morietur; et 
€um mortuus fuerit, nulla eum capiet sepultura, 
nisi ei tibize frangantur : quod falsum: ostendit 
Henschenius, atque ex: aliis circumstantiis scripto- 
rem arquit, quod ipso anno 310, quo tyrannus male 
perüt, eo loco minime fuerit, ut de. persequendis 
Christianis multum ei cogitare luberet ; ut proinde 


S. V 


ictoris martyrium. non. anno. 310, sed. potius 


271 


308 innectendum censeat. Quod si verum. esset, ad 
pracedentem. anmum referri deberent, qua de nostris 
Martyribus memorantur. At pro eo non tantopere 
pugnat. Henschenius , facile concessurus, ut ad alte- 
vum, annum, vemoveantur ; dicique adeo possit, SS. 
Naborem et. Felicem, si vere xm Julii passi sunt, 
et S. Victor vix Maii , anno 303 coronam consecu- 
los, hunc sequenti 304 passionem consummasse. Sii 
forte. contendas, laicorum martyria anno. illo. 908 
variova. fuisse ; vespondebo, Sanctos nostros pati. po- 
tuisse sub. initium anni 304, vel. saltem paulo ante 
S. Victorem, hoc autem. die translationem aliquam 
vecoli, quam facile admisero, modo ez Africa adve- 
cti non dicantur. En. modo Acta ipsa, qualia. jam 
satis descripsimus, ez Codice Bodecensi et Mombi- 
lio : nam contractiora alia, qua in mostro codice 
Ms. notato littera P. 19 exstant, et in quibus me- 
moratur facta sacrorum corporum. Coloniam transla- 
tio, tanti momenti non sunt, ut hic locum. occupare 
mereantur. 

54. Id lectores pramonitos velim, magis mihi pla- 
citura. fuisse prefata Acta Bodecensia, si numero 8 
desinerent ad. lac verba : et ibidem condigna ve- 
neratione sepelivit ; omissa tota illa clausula : Hi 
sunt milites Christi, etc., quibus indicari videtur, 
totam eam. passionem. compilatam. fuisse, ad. cele- 
brandaq Sanctorum. solennitatem, wt verbo supra 
insinuatum est : nisi fortasse solus iste epilogus γ8- 
centior censeri debeat, a concionatore aliquo: attea- 
tus, qui de cetero Acta recitaverit, prout ea in anti- 
quioribus monumentis vepererat. Neque vero quis 
satis intelleverit, quid. sibi velint postrema. fere ver- 
ba : Passi sunt autem saneti Martyres Christi 1v 
Idus Julii sub Maximiano Imperatore ; sed. com- 
memoratio celebritatis eorum agitur secundo 
Idus Junii in Mediolanensi civitate. Vehementer 
fallor, si hzc α Mediolanensi scripta, sunt, cum. ibi 
alio die, quam hujus mensis, x1t culti non sciantur. 
FForte- confusum. aliquod. Martyrologium vepererit, 
qualia ad xit. J'unii, occasione alterius S. Naboris 
relata sunt, unde errandi ansam. sumpserit. In Ac- 
tis Mombritianis est et sua conclusio, ab hac non 
parum diversa, ast ibi de cultu. pro xut Junii altum 
silentium. Sed nunc Acta ipsa accipe" 


PASSIO 


Ex codice Ms. ccenobii Bodecensis, 


Collata. eum alio apographo , in. paucis 
mutilo. 


egnante impio Maximiano Imperatore cum 
R in civitate Mediolanensi esset persecutio 
ingens Christianorum, erant ibi quidam milites 
Nabor et Felix notissimi Imperatori. Tune nun- 
tiaverunt ministri Imperatori dicentes : Domine 
clementissime Imperator, ecce Nabor et Felix 
Christiani effecti sunt, et blasphemant Deos no- 
stros, dicentes eos dzemonia esse. Quibus auditis, 
Imperator jussit eos sibi preesentari, et alloquens 
singillatim, dixit Nabori: Nabor, miles noster, 
quid tibi deerat, ut te Christianum faceres? Nabor 
respondit ; Non ego nuper Christianus factus 
sum, sed pene ab ineunte :etate mea. Imperator 


dixit: 


et quid a Bo- 
decensi pas- 
sione abesse 
vellemus. 


E 


Apud Mavi- 
mianum ac- 
cusati, 


EX MSS. 


minas ac 
blanditias 
spernunt ; 


ü 


uli et tor- 
menta 
£ 


quibus ab 
Anulino ez- 
cruciantur. 


2178 


dixit; Ergo manifeste Christianus es * Nabor 
respondit: Ego manifeste Christum filium. Dei 
adoro, e£ eum de Maria Virgine per Spiritum 
sanctum natum esse credo. Imperator igitur ira 
repletus, jussit eum in carcerem mitti, et accer- 
sito Felice, dixit ei? Quid tibi videtur ? Num et 
tu desideras cum Nabore socio tuo perire ? Sacri- 
fica diis et esto amicus noster. Si vero non sacri- 
ficaveris, diversis te interficiam pcenis. Felix 
respondit : Tormenta tua nihil timeo, sed cre- 
dens verum Dei filium esse Dominum Jesum 
Christum, ipsi me sacrificium offero. 

2 Tune jussit eum Imperator ad socium suum 
Naborem in carcerem mitti, dicens : Ite, tractate 
vobiseum, qualiter tormenta possitis evadere, 
qui vos fortiter habent a dilaniare. Cum itaque 
duodecim diebus mansissent in carcere, ita ut 
nec panis eis daretur nec aqua, tertia decima die 
jussit Imperator sibi tribunal in Hippodromo 
circi praeparari, et adductis sanctis Dei Nabore 
et Felice, dixiteis : Quid tractastis circa salutem 
vestram, amici mei? Nabor respondit : Qui non 
timet Deum suum habere inimicum, ille te habere 
poterit, Imperator, amicum ; cujus amiticice quan- 
to mihi sunt amariores, tanto sunt inimicitiz dul- 
ciores. Imperator dixit: Tu Felix b quid dicis? 
Felix respondit: Hoc quod Nabor dixij et ego 
dico, una enim nobis vita et fides. Imperator 
dixit: Ergo hoc vobis placet, ut precepta mea 
contemnentes, moriamini ? Nabor respondit : 
Mors quam tu nobis minaris inferre, vita nostra 
est, et ideo non timemus iram tuam per quam 
nobis przeparatur corona sempiterna. 

3 Audiens haec Imperator, precepit Anulino 
consulari c suo, ut sequenti die diversis eos sup- 
plieiis in secretario suo vexaret, si sacrificare 
nollent; si vero consentirent, magnis eos donis 
et honoribus exaltaret. Cujus imperiis obediens 
Anulinus, cum et blanditias et tormenta diversa 
militibus Christi multis vicibus exhibuisset, nec 
eos ab intentione sua revocare posset, renuntiavit 
hoc Imperatori; qui jussit eos iterum in carce- 
rem mitti, juxta portam quz dicitur Romana et 
arctius a militibus custodiri. Post quinque vero 
dies iterum eductos eos his alloquitur verbis : 
Immolate Diis nostris, quos vera divinitas mani- 
festos ostendit. Ad hzec sancti Martyres una voce 
dixerunt: Nos demoniis numquam immolabimus, 
nec ante hominem corruptibillem hoc quod in 
baptismatis sanctificatione percepimus , perdere 
incipiemus. Unde, quod facturus es, fac citius, 
nam ille qui pugnat pro nobis, dignam mercedem 
compensabit laboribus nostris. 

4 Imperator igitur et Anulinus consularis ejus 
jusserunt eos extendi, et quinque terniones d 
cum fustibus transire super eos et dicere : Sacri- 
ficate diis, quos Imperator adorat. Sed cum nec 
isto modo inclinari possent animi militum Chri- 
sti, jussit Anulinus Naborem in eculeo suspendi 
et ungulis e radi. Dixit autem Nabor ad Impera- 
torem: Nonne tibi dixi, quoniam inimicitize tuze 
exaltant me, et faciunt me in conspectu Regis 
mei ampliorem gratiam acquirere? Tu tantum 

excogita tormenta ; carnem laniare potes, sed 
animam pro veritate luctantem vincere non pra- 
yales. Ad hec Anulinus: Quoniam, ait, video 
istum, tormenta potius optare quam timere, hunc 
amovete, et collegam ejus introducite. 

5 Cui statim introducto, dixit Anulinus : Dic 
mihi, Felix, que causa est duritie fratris tui, 
quod tantis flagitiis f attrectatus, nullo modo 
consentire vult preceptis Imperatoris nostri ? 


PASSIO SS. NABORIS ET FELICIS MARTYRUM. 


Felix respondit : Quoniam ista tormenta finem 
habent, illa autem αι saerificantibus idolis pa- 
rata sunt, finem penitus non habent. Anulinus 
dixit : Unde hoc nosti? Felix respondit : Verus 
Magister docuit me. Et ille: Quo, inquit, ordine 
docuit te? Felix dixit: Christus Filius Dei, ut 
hominibus subveniret, hominem assumpsit, quem 
Beata Virgo concipiens, virgo in partu, et post 
partum permansit. Hune in cunabulis positum, 
angeli descendentes de colo pastoribus ovium 
ostenderunt, qui confestim adorantes eum, quod 
factum circa se viderant et audierant, notis suis 
simpliciter indicaverunt. Deinde Magi per indi- 
cium stell; clarioris acciti, ab oriente venerunt, 
et ei in suis vasis aurum, thus, et mirrham offe- 
rentes, suppliciter eum adoraverunt; quod ubi 
Rex Herodes audivit, omnes bimolos g infantes, 
qui erant in Bethleem et in omnibus finibus ejus, 
occidi praecepit , quia timuit eum sui regni suc- 
cessorem, cujus regnum et potestas non habet 
finem. 

6 Post haee cum per incrementa temporum 
crevisset Dominus et Magister noster, coepit 
predicare populo Judaeorum quoniam exeuntes 
de corporibus anim: si fuerint Idolatre ἢ, aut 
sanguine humano pollutze, :eternis tradantur in- 
cendiis, si vero mund: fuerint, delitiis perfruan- 
tur ceternis. Cui talia preedicanti dixerunt Judei : 
Unde hzc probare poteris? Et ille: Deferte, in- 
quit, ad me caecos vestros. Qui statim ut adducti 
sunt, illuminavit eos ; similiter surdis auditum, 
claudis gressum, paralyticis sanitatem restituit ; 
ventis imperavit, super mare siccis pedibus am- 
bulavit, et quod his omnibus majus est, mortuos 
suscitavit. Quamvis autem his et aliis inauditis 
virtutibus divinitatis suze potentiam ostenderet, 
impia tamen Judza non solum credere noluit in 
eum, verum etiam crucifigentes, morti eum addi- 
xerunt. Sed ille tertia die resurrexit, et per qua- 
draginta dies przedicans eadem Discipulis, quae 
ante passionem, videntibus illis ascendit in cce- 
lum ; unde venturus est in fine seculi, ad judican- 
dum vivos et mortuos et seculum per ignem. Hzxec 
fides nostra, nec tormentis vincitur, nec flammis 
exuritur, nec gladio scvientis inimici superatur. 

7 Anulinus igitur patienter audiens d om- 
nia, dixit : Ut video Deus meus Jupiter verus 
Deus est : nam Deus tuus, teipso teste, crucifixus 
est; Jupiter vero numquam omnipotentiam suam 
deposuit, sed potius eam in imperiis ampliavit. 
Ad hec subridens Felix dixit : Deus tuus Jovis ὁ 
more vixit barbarico, adulter et parricida exsti- 
tit, insuper et germanam suam violavit : hunc si 
tu Deum esse credideris, perpetuis incendiis exu- 
reris. Tunc minister Anulini tunicam suam scin- 
dens, clamavit et dixit : Merito irascentur nobis 
dii nostri, si isti non fuerint ignibus concremati ; 
et statim sancti Martyres in igne projecti, inco- 
lumes permanserunt, et nullum ustionis signum 
habentes, iterum in carcerem missi sunt. 

8 Post aliquantulum k vero tempus pergens 
in civitatem Laudensem, jussit milites Christi 
vinctos catenis ad exemplum Christianorum se- 
cum duci; ubi cum triduo mansissent, tertio die 
precepit sibi sessionem extra civitatem przepa- 
rari, et adductis Martyribus Christi, dixit eis : 
Vel adhuc artem magicam vestram relinquite, et 
ne sitis exemplum omnium, diis nostris libamina 
ferte. Sancti Martyres responderunt : Nos artem 
magicam nescimus, sed Jesum Christum filium 
Dei vivi adoramus et colimus, minasque tuas 
ommino nihil pavescimus. Tune vehementer ira- 


tus 


de vila et 

miraculis 

Christi. 
E 


[/ 


Inter flam- 
mas innozii, 


F 


k 


demum (ας 
pite. plectun- 


tur. 


m 
Epilogus. 


Sanctos ad s 
se 
addictos ^ 


DIE DUODECIMA JULII. 


tus Imperator, jussit eos fustibus ceedi, et ita 
demum in eodem loco decollari. Cumque decol- 
lati fuissent, juxta portam civitatis, et jacerent 
prope fluvium, qui dicitur Exelera /, quedam 
religiosa femina mater-familias ejusdem urbis, 
furtim sublatos et vehiculo superpositos, Medio- 
lanum deduxit, et ibidem condigna veneratione 
sepelivit. 

9 Hi sunt m milites Christi qui invincibilibus 
armis muniti, lorica fidei, et galea salutis induti, 
colesti protectione circumdati sunt, mec ullis 
minis persequentium expugnari potuerunt. Cele- 
bramus itaque diem illorum, quorum meritum 
per orbem terrarum sicut firmamenti splendor 
illuxit; et odor suavitatis in universum mundum 
per indicia miraculorum emanavit. Passi sunt 
autem sancti Martyres Christi rv Idus Julii sub 
Maximiano Imperatore, sed commemoratio cele- 
britatis eorum agitur secundo Idus Junii in Me- 
diolanensi civitate, ad gloriam et laudem Domini 
nostri Jesu Christi, regnantis in secula seculorum. 
Amen. 


ANNOTATA. 


a Hzc et id genus alia barbariem sonant, que 
Actorum antiquitatem non commendat. 

b In altero apographo deerant hzc verba : Tu 
Felix, usque ad vita et fides. 

c Alias consiliario, uti etiam in Actis S. Victo- 
ris; sed melior videtur hac lectio. Sic et hic constan- 
ter ponitur Anulinus, alibi Anolinus. 

d Terniones flagellorum reperit Cangius apud 
Julium Africanum : sed hic indicantur terniones 
militum; qui flagris SS. Martyres contundant. 
Terniones etiam dicuntur in Actis S. Victoris. 
Vide ibi notam Henscheniüi. 

e Male in altero apographo, virgis radi. 

f An non flagris ? 

g Leges bimulos, seu duorum annorum , a. bi- 
matu et infra. 

h Vult dicere idololatrze. 

i De hac voce dicimus supra S 1 Commentarii 
pravii. 

k In alio apographo est aliquod. 

l Varie ab aliis exprimitur : Scilera, Silara ; 
sed indicatur hodiernus Silaro, seu Silarus, Laudem 
veterem. praterfluens, ab aliis synonymis. distin- 
quendus. 

m Je hoc toto numero supra quoque dictum est. 


ACTA 
Paulo ampliora. 
Ex editione Mombritii. 


| iced impio Maximiano Imperatore in ci- 
vitate Mediolanensi, erat persecutio Chri- 
tianorum, Erant autem ibi quidam milites Nabor 
et, Felix notissimi Imperatori. Tune renunciave- 
runt ministri Imperatori dicentes : Domine cle- 
mentissime Imperator, Nabor et Felix Christiani 
effecti sunt, et blasphemant Deos nostros ; et 
dicunt eos esse d:emonia. Tune indignatus Impe- 
rator, jussit eos comprehendi, et ad se perduci. 
Quibus dixit singillatim : Nabor, miles noster, 


219 


quid tibi desse existimasti, ut te Christianum fa- 
ceres? Nabor respondit : Non ego nuper Chri- 
tianus effectus sum : sed pene ab ineunte zetate 
mea. Maximianus Imperator dixit: Ergo, ut 
asseris, Christianus factus es? Nabor respondit : 
Ego Christianus manifeste sum, et Christum 
filium Dei vivi de Maria Virgine per Spiritum 
sanctum natum adoro et credo, et, ore non cesso 
laudare. Tunc Maximianus Imperator ira reple- 
tus, jussit eum in carcerem mitti; et accersito 
Felice, dixit ad eum : Quid tibi videtur? An et 
tu, stulte, desideras cum Nabore socio tuo perire? 
Sacrifica diis, et esto noster amicus. Nam si nec 
tu sacrificaveris, diversa tormenta vos exspe- 
etant. 

2 Felix respondit : Tormenta tua nihil me 
terrent, me enim scias veri Dei filium Dominum 
Jesum Christum nulla ratione negare ; sed maxi- 
me ipsum offerre Deo vero sacrificium. Maximia- 
nus Imperator iratus jussit eum in eumdem car- 
cerem mitti, ubi miserat beatum Naborem, di- 
cens : Certe diversis vos faciam tormentis spiritum 
exhalare. Qui ductus est in ipsum carcerem juxta 
circum euntibus ad portam Ticinensem ; et dili- 
genter custodire eos jussit, dicens : Ite et tra- 
ctate vobiscum , qualiter possitis evadere tor- 
menta horrida, quz vos fortiter laniabunt, si 
sacrificare nolueritis. Missi itaque in carcere, 
fecerunt dies duodecim; et jussit, ut neque panis 
neque aqua daretur eis. Tertia decima autem die 
jussit sibi Maximianus Imperator tribunal ex 
alto in hippodromo circi przparari et jussit ad- 
duci sanctos Naborem et Felicem, et ait ad eos: 
Quid tractastis, amici mei, circa salutem vestram? 
Sanctus Nabor dixit : Oportet eum tuum ami- 
cum fieri, qui non timet suum Dominum habere 
inimicum; nam quantum mihi amar: sunt ami- 
citize tuze, tantum mihi sunt inimicitie tuc dul- 
ciores. 

3 Maximianus dixit : Tu Felix quid dicis? 
Felix dixit: Quod Nabor dixit, et ego dico; una 
enim nobis vita et fides est. Maximianus dixit : 
Ergo hoc vobis placet, ut przecepta mea contem- 
nentes morte moriamini? Ad quem Nabor : Mors, 
quam tu nobis minaris inferre, vita nostra est; 
et ideo non timemus iram tuam, quia ex ipsa, 
nostra vita perpetua et corona et palma szeter- 
na. Tune Maximianus iratus dixit Anolino con- 
siliario suo : Cras mane in secretario tuo, di- 
versis vexentur suppliciis, si sacrificare con- 
iempserint; si vero consenserint, et tuo eos 
amori copula, et meis eos amicitiis representa. 
Anolinus igitur consiliarius dixit : Quare non 
sacrificatis diis, quos Imperator adorat, et qui- 
bus cervicem suam flectit? At saneti Martyres 
responderunt : Nos przmia a vobis promissa non 
accipimus, nec poenas vestras timemus, sed à 
Domino nostro quotidie accipimus fortitudinem. 

4 Tunc annunciavit ÀÁnolinus Maximiano Im- 
peratori; et jussit Imperator eos in carcerem 
mitti ad portam quz: dieitur Romana, et ibi cu- 
stodiri a militibus. Cumque ibi fuissent diebus 
quinque reclusi, jussit quinta die de carcere educi, 
et dixit ad eos Imperator : Immolate diis istis, 
quos vera divinitas demonstravit. Saneti Marty- 
res dixerunt : Nos diis Paganorum a non immo- 
lamus, et turpe est nobis, ut quod in baptisma- 
tis sanetificatione percepimus, homini corrupti- 
bili in omni necessitate constituto humiliemur : 
non facimus; fac quod facturus es, quia fortior 
te est, qui pugnat pro nobis. Tune Maximianus 
Imperator et Anolinus consiliarius ejus jusserunt 


fustes 


minis et pro- 
missis 


frustra ten- 
tat Mazimia- 
mus: 


nec magis 
proficiunt 
tormenta. 


EX MSS. 


ab Anulino 
utrique-seor- 
sim illata. 


A S. Felice 
Christi vita, 


C 


miracula, 
passio, 


resurrectio 
εἰ in celum 
ascensio ez- 
plicantur. 


280 ACTA SS. NABORIS ET FELICIS MARTYRUM. 


füstes afferri, et extendi eos, et quinque ternio- 
nes transire, et clamare eis: Sacrificate diis quos 
Imperator et omnes adorant. Nabor dixit : Do- 
minus noster Rex sternus et verus dixit : Om- 
nis qui idolis sacrificaverit eradicabitur. 

5 Anolinus dixit : Appendatur eculeo. Cum- 
que fuisset appensus beatus Nabor, et lampadi- 
bus ureretur, et ungulis raderetur, dixit : Num 
tibi dixi, quoniam inimicitize tue me exaltant, et 
faciunt me gloriam ampliorem in conspectu Re- 
gis mei acquirere? Tu interim excogita du- 
riora tormenta ; carnem enim laniare potes, ani- 
mam vero vincere non potes, in fide et veri- 
tate certantem. Amolinus consiliarius dixit : 
Quoniam video hzc rebelli animo verbera et tor- 
menta deridere potius quam timere, amovete 
istum, et collegam ejus introducite. Introductus 
est itaque Felix; et Anolinus dixit : Die mihi, 
Felix, que causa est duritio fratris tui, quod 
tantis verberibus et eculeo exsiccatus b et flam- 
mis adustus, et ungulis effossus, nullo modo con- 
sentire voluit, ut sacratissimi Imperatoris pra- 
cepta compleret? Felix dixit : Quoniam ista tor- 
menta finem habent, illa autem tormenta qua 
sacrificantibus idolis parata sunt, finem penitus 
non habent. 

6 Anolinus dixit; Unde hec nosti? Felix 
dixit : Christus filius Dei ut hominibus subveni- 
ret, hominem assumpsit, quem Virgo concepit, 
virgo peperit, οὐ virgo post partum permansit. 
Hune primo omnium natum et in cunabulis posi- 
tum, angeli descendentes de coelo, laudantes et 
adorantes pastoribus ovium ostenderunt. Item 
pastores ovium adorantes eum, quod faetum circa 
se viderant et audierant, notis suis simpliciter 
indiearunt. Item Magi per stelle magna indi- 
eium acciti, ab Oriente venientes, aurum, thus 
et myrrham in suis vasis offerentes, adoraverunt 
eum. Hoc c rex Herodes dum inter infantes 
quzereret et non inveniret, omnes bimulos infan- 
tes, qui erant in Bethleem civitate, fecit occidi. 
Hunc pater suus, qui regnat in ccelis, coelos ape- 
riens, manifestavit dicens: Hie est filius meus 
dilectus, in quo mihi complacui. Hic omnia tem- 
piamenta diaboli superans; ascendit in montem, 
et advocans ad se discipulos suos, ccepit beatitu- 
dines zeternas illis ostendere, et per quae opera 
possint acquiri. 

"| Post hzc vero Judeorum populo dicere ece- 
pit, quoniam exeuntes de corporibus anima si 
idololatrz fuerint, aut sanguine humano pollutze, 
zternis tradentur incendiis ; quee vero ab his 
criminibus vel aliis iniquis operibus mundz fue- 
rint, a pcenis liberze, delieiis perlruentur zeternis. 
Tune Judei dixerunt : Unde hzc probare potes? 
Dicit eis Dominus : Deferte ad me czecos; qui ad 
eum adducti eum essent, illuminavit eos. Simi- 
liter quoquo surdis auditum reddidit, claudican- 
tibus gressum, paralyticis sanitatem restituit, 
omnes infirmitates sanavit; demonia ab homini- 
bus ejecit, tempestates jussu coercuit, imperavit 
ventis, super undas maris siccis pedibus ambu- 
lavit. Mortuos ita excitavit, ut etiam quatridua- 
num fcetentem in sepulchro revocaret ad vitam. 

8. Qui cum hzc faceret, et hanc etiam possibi- 
litatem suis discipulis traderet, dicebat Judzeis: 
Si verbis non creditis, vel virtutibus credite. Illi 
autem non solum non crediderunt, verum etiam 
crucifixerunt eum, et per quadraginta. dies cum 
discipulis suis conveniens, cibum coram. eis acce- 
pit ; jussit etiam palpari se; sed et omnia quee 
eis locutus. fuerat ante passionem, eadem repe- 


tiit. Post quadraginta vero dies, videntibus un- 
decim discipulis suis, colos ascendit. Quibus 
colum aspieientibus angeli apparuerunt dicen- 
tes : Quid statis stupentes in ccelum? Hie Jesus 
qui ἃ vobis sublatus est, sieut. videtis eum eun- 
tem ad coelos, ita venturus est. Hcc fides nostra, 
quae est, in Christo, non tormentis vincitur, non 
flammis uritur, non gladio superatur. 

9 Tune Anolinus consiliarius dixit, ut video, 
Deus meus Jovis d, Deus verus est. Nam Deus 
tuus, quem tu ipse dixisti, crucifixus est; Jovis 
vero omnipotentiam suam numquam deposuit, 
quin imo imperiis ampliavit. Tunc subridens Fe- 
lix, dixit τ Jovis tuus more vixit barbarico : 
adulter uxorum, puerorum síuprator, et parri- 
eida extitit ; insuper etiam germanam suam uxo- 
rem usurpavit, Hunc si Deum credideris, cum 
ipso eris perpetuis incendiis exurendus. Tunc 
minister consiliari tunicam suam seindens, cla- 
mabat : Dii nobis irati erunt, si isti non fuerint 
ignibus concremati. Tune Anolinus consiliarius 
jussit eos ignibus consumi. Qui cum missi fuis- 
sent in ignem, incolumes permanserunt. Tunc 
iterum jussit eos mitti in carcerem. 

10 Qui cum post aliquos dies perrexisset in ci- 
vitatem Laudensem, Imperator jussit Sanctos ad 
exemplum Christianorum vinctos catenis secum 
duci, et post diem tertium jussit sibi sessionem 
parari extra civitatem. Quibus ad medium de- 
ductis, dixit Maximianus Imperator : Jam depo- 
nite superbiam vestram, et artem magicam re- 
linquite ; nam vos eritis exemplum omnium. Re- 
sponderunt beatissimi martyres Nabor et Felix : 
Nos artem magicam nescimus, sed habemus Do- 
minum Jesum Christum filium Dei vivi, in quem 
credimus ; nam minas tuas non paveseimus. Tunc 
iratus Maximianus jussit eos fustibus cdi, et 
capitalem subire sententiam; qui decollati sunt 
juxta portam civitatis Laudensis, circa fluvium 
nomine Scileram. Et illi, licet terree e se dede- 
runt, nostra tamen sinu suo suscipere et condere 
meruit terra reliquias : et sicut olim maternus 
eos in hac luce edidit uterus, ita et nostre terree 
venter resurrecturos perpetuam perducet ad pal- 
mam f. Hos pia ac religiosa femina quzedam no- 
mine Savina, mater-familias Laudensium, furto 
sublatos urbe, et impositos suo vehiculo deduxit 
Mediolanum pleno religionis affectu, nostreque 
civitati donavit. Hzec digna. fuit consortio illius 
vidue sancte Annz, cui religione et pari simili- 
tudine comparatur. 

11 Et g sicut stelle in ccelo positae humanum 
visum latere non possunt, ita Sanctorum meri- 
tum per orbem terrarum eluxit, et odor suavita- 
tis Dominiez per Christi passionem in universum 
mundum diffusus est. Hi sunt boni milites Chri- 
sti, qui propriis armis muniti sunt, qui fidei lo- 
rica, et salutis galea, et scuto coelesti atque spi- 
rituali protecti sunt. Celebremus itaque diem 
ilorum, ut sequamur exempla vel imitationem 
ipsorum, quasi agni incontaminati et immaculati 
Jesu Christi Domini nostri. Passi sunt Martyres 
Nabor et Felix, quarto Iduum Juliarum sub 
Maximiano Imperatore, regnante Domino nostro 
Jesu Christo, cui est honor et gloria in secula 
seculorum. Amen. 


ANNOTATA. 


Qua ad priora Acta observata sunt, huc etiam 
referri debent. 


a Jam 


Inter ftam- 
mas illgsi, 


d 


E 


decollatione 
martyrium 
complent. 


9 
Scriptoris 
epilogus. 


A 


B 
ΧΙ JULII. 


XII JULII, 


DIE DUODECIMA JULII. 


a Jam alibi notavi, num. 48 Commentarii pravii 


hac verba : Nos diis paganorum non immolamus, 
etc. non exstare wA ctis Bodecensibus. 


b Hac brevius in aliis; sed nec satis integre, ut 


ibi dictum est. , 


c Melius legeretur hunc. 
d In Bodecensibus Jupiter. 
e Absunt hac a Bodecensi codice, nec aliter in- 


281 


telligi posse videntur, quam si addas isti, nempe 
terr: Laudensi. / 

f INon opinor, hac ita. intellexisse scriptorem, ut 
anie resurrectionem. ad palmam. perducendi men 
fuerint SS. Martyres. Vulgo ποία est hac de ve 
controversia. 

g Differt hic epilogus α Bodecensi; ast neuter 
auctoritati Actorum multum. suffragatur. 


DE S. PRIMITIVO MARTYRE 


ROMAE. 


Ex Hieronymianis. 


wcatos hoc die Hieronymianorum codicum 
laterculos agnoscere oportere, jam loco non 

uno dictum est : hic de S. Primitivo mar- 

tyre quaritur, in. Blumiano et Lucensibus 

male conjuncto Martyribus Mediolanensibus Nabori 
et Felici; pejus a. Corbeiensi in. Siciliam. ablegatus, 
cum socio aliquo Julio, qui nescio unde ibi accesse- 
rint : In Sicilia, natalis Naboris, Felicis, Primi- 
tivi, Julii. Omissis igitur varüis istis codicum, seu 


majorum sew minorum transpositionibus, vem. οἷα: 
rius distinzit vetustissimum exemplar Epterma- 
cense , Mediolano INaborem et Felicem recte ad- 
scribens : Mediolano, Naboris ét Felicis. T'um 
vero : Romse, Primitivi ; pro quo Blumianum perpe- 
ram legit Privitivi. Sola purioris codicis auctoritas 
momen et positionem satis vindicat ; neque ad aucta- 
ria Bedz aut Usuardi recurrendum, in quibus aut 
eadem aut major invenietur totius laterculi confusio. 


———— veu 22 3 ———— 


DE SANCTIS 


MARTYRIBUS 


DIVO SEU DIO, CORNIO SIVE CORNINSIO, ET LAVENTIO 


CAESAREZE IN CAPPADOCIA. 


Ex Martyrologiis. 


orum triwun Martyrum nomina, in codici- 

bus Hieronymianis aliisque Martyrologiis 

varie e[formata, et diverso numero eapres- 

sa, sic visum est referre, ut nullum omit- 

levetur, quamvis non omnia in singulis codicibus re- 
perirentur. Satis insolite sunt annuntiationes Lu- 
cemsis et. Corbeiensis dum. scribunt ; In. Czesarea 
saneti Divi, ut ferme dubites, an Saneti mon fit 
nomen proprium aque ac Divi, quandoquidem san- 
cti appellatio in. Hieronymianis rarior sit. In for- 
matione secundi Martyris differunt : nam in Lucensi 
est Cornilisi, im Corbeiensi Corninsi, quo modo 
etiam seribit Blumianum, a quibus non magnopere 
dissident Hieronymiana. contracta, Augustanum per 
Cornenci et Labeanum per Corninse ; sic ut serva- 
verim. Corninsii, cum disjunctione a Cornii, quem 
Petnet. Epternacensis: Yn Cesarea Cappadocise 
Divi, Corni, Lavensi ; sed vejecto Cornelio, ex co- 


y 


Tomus m Julii. 


dice Reginz Sueciz, in quo tamen recte. signatur 
positio, quemadmodum in Epternacensi, Caesarea 
Cappadoci:. Porro in. hoc solo codice reperitur is, 
qui tertio loco positus est Laventius. Hactenus ve- 
tustiora illa exemplaria, in quibus constanter lego 
nomen Divi, nusquam Dii, ut non facile divines, quem 
ducem habuerit Ado (nam Beda, Florus et Roma- 
mum parvum de Dio altum. silent) ut primus inter 
Mantyrologos seculi 1x., omisso socio vel sociis, simpli- 
citer scriberet : Apud Caesaream, sancti Dii, quem 
miror a. Notkero neglectum. fuisse; Usuardus certe 
diserte scripsit: In Cssarea, saneti Dii. Cur in 
Romano locum non habeat, dixi in. Observationibus 
ad Usuardum. Grevenus martyrii palmam S. Divo 
seu Dio eripuit, dum ita annuntiavit : Apud Czesa- 
ream, beati Dii confessoris. JVec mirum nec novum 
est, librariorum incuria variationes in Martyrologia 
induci. 


4l DE 


D 


J. B. S. 


qua : qualia sunt Fanum Adriani, Fanum 
Dian: Facelinze, Fanum Veneris ; quibus 


Fanum,pau- accedit Fanum Fortune, seu Fanum absque addito, 
cis hic de- 
scriptum 


non admodum ampla, sed non ignobilis nec inamena 
ltalim civitas, prope littus Adriatici maris, Pisau- 
rum inter et Senogalliam media, non procul α Me- 
tauro. flumine ad Flaminiz viam sita, et Ecclesia- 
stica ditioni subjecta. Varia de hac civitate ez anti- 
quis collegit idem Cluverius Italie antiqua lib. 2, 
pag. 606. Qua de ejus origine dicuntur a. Gothifre- 
do in Annalibus, merito tamquam fabulosa traducit 
Ughellus tomo 1 Italiz sacra col. 108 : Interim vi- 
detur satis verosimile, nomen traxisse & fano sew 
templo, quod. olim dez Fortunz ibi erectum fuerit. 
Antiquitas ejus commendatur a. Claudiano de sexto 
Consulatu Honorii, hoc versiculo : 


Lstior hine Fano recipit Fortuna vestusto. 


ACTA SANCTORUM. 


sanabili laborantibus incolumitatem reddidit. 
Plurimos ex gentilibus, sublato inanium deorum 
cultu, ad fidem perduxit, multisque exstruetis 
ecclesiis, plures ordinavit parochias. Senio tan- 
dem confectus, mortem sibi instantem preedixit ; 
moxque febri correptus, cum annos xr1v ecclesice 
Fanensi przfuisset, clarus miraculis vr Idus Ju- 
lii cessit e vita. Cui ob sanctitatis prestantiam 
multis in locis templa excitata fuere. 

4 Ughellus ibidem col. 104, sic eum laudat, Fer- 
vario pene consonans : S. Paternianus, Fanensium 
primus Episcopus, floruit sub Diocletiani perse- 
cutione anno conditz salutis ccc ; qui Angeli ad- 
monitu, cum Avito, Maurentioque candidissimis 
sociis, in solitudinem quamdam non procul a Fano 
secessit, eremiticam vitam, donec ejus persecu- 
tionis deszviret procella, culturus. Ibi quam plu- 
rimos diaboli hostiles incursus sustinuit, hosteque 
devicto, quam plurimis miraculis in ea solitudine 


282 
A D 
DE S. PATERNIANO EPISC. ET CONF. 
AP FANI FORTUNAE IN ITALIA. 
posita, hostem illico profligavit. Cum in ea soli- 
: " "S . tudine cibus sibi suisque defuisset, Senogalliensis 
GOMMENTARIUS PIUEVIUS. civis dives in somno admonitus camelos rebus ad 
vietum necessariis onustos dimisit: qui ad locum 
: TT Ta us . ignotum, ubi erat Paternianus, divinitus perve- 
Sgnok: ΠΊΩΝ, Slogium; Boll ΤῸΡ Qgrn nere. Pace autem Ecclesiw data, famaque san- 
phica aliquorum locorum hic OCCUT- ittis paterniani pervulgata, a Fanensibus Epi- 
rentium; vita Ms., que hic datur, cum — scopus postulatur; qui, Maurontio abbate mona- 
' alia collata. sterio praefecto, invitus munus pastorale suscepit. 
In urbis ingressu feminz religiose jam pridem 
[visu] orbatze, signo crucis oculorum lumen re- 
SECULO 1v. aria loca, Faninomineabantiquisappellata, stituit. In urbe vero claudum in totius populi 
B exhibet Cluverius, scribens de Siciliaanti- conspectu sanavit, multisque preeterea morbo in- Ε 


ex Ughello. 


2. Civitas hac solenni cultu veneratur S. Pater- 
nianum, et quidem, teste Ughello, tamquam pri- 
mum. suum Episcopum et insignem patronum, Mar- 


insigni cultu 
prosequitur 
S. Paternia- 
num. 


coruscavit. Ecclesiasticis deinde cum Magni Con- 
stantini virtute tranquilla res foret, [et] fama 
longe lateque divulgasset Parterniani virtutes, 


tyrologis quidem antiquis incognitum, sed a recentio- 


verba : Paternianus in Diocletiani persecutione 
ab Angelo monitus, eum Avito, Maurontio et aliis 
discipulis in solitudinem haud procul a Fano se 
recepit; ubi varias diaboli, se suosque discipulos 
conantis decipere, insidias superavit. Cum vero 
is puelle formosze specie servum Dei ad libidi- 
nem solicitaret, ad orationem confugiens, et ma- 
nu igni ad.libidinis ardorem exstinguendum ap- 


Fanensibus civibus exorantibus, Silvester Pon- 


Italia, haud longe ab urbe, qua degebat Sanctus, 
puta locum juxta. .Metaurum flumen, qui ob opaci- 
tatem Silvarum ZEgypti sortitus est nomen. Vin- 
centius Nolfi in. Vita S. Paterniani pag. 10, hac 
commentatur in hunc locum ex Italico versa : Erat 
JEgyptus Silva, proceris ubique ac densis arbo- 
ribus vestita, hoc nomine appellata ob tenebras 
et opacitatem, quam rami ejus reddebant ; de quo 


Jg 


σ ribus aliquot celebratum. Quod, primus Fanensium — tifex agere Episcopum apud Fanenses Paternia- 
᾿ Eyiscopus extiterit, haud consentit cum vita, in qua num jussit; paucisque interjectis de Sancti ad ca- i 
mum. 2 auctor non obscure indicat pracessisse ipsi  pessendas infulas tergiversatione, episcopale tan- 
alium, quando asserit, ecclesia illa suo desolata dem onus Paternianus subivit, tantoque animi 
pastore, de eremo assumptum esse S. Paternianum. ardore eam provinciam amplexatus est, ut brevi, 
Agit de ipso Ferrarius die x. hujus ez tabulis Fa- idololatria strenue expugnata, Christi fidem feli- 
nensibus, quo tamquam Episcopus loci et patronus, — cissime quaquaversum protulerit, pluraque tem- 
uti etiam die xux Novembris, ibidem celebratur cum — pla ad divinum numen colendum fundaverit. Ce- 
Octava ; cilatque Tabulas ecclesiz F'oroliviensis, terum Paternianus cum in bonis clarisque operi- 
Senogalliz, Casenatis οἱ Cervi ; a qua etiam ip- bus consenuisset, ibidem fertur pracognita monte, 
sum refert tamquam Episcopum. suum et patronum. — post 42. vel 45 annorum regimen, obüsse x Julii, et 
cum. Octava celebvari. Im Pratermissis ad diem x — esse in cathedrali. sepultus, postea. ejus nomini con- 
Julii dirimus, cur huc vejectus sit. Grevenus hac — secrata. Hic princeps Fanensium civium tutelaris 
die signat Paternianum, Episcopum et confesso- est, cujus dies festus Fani quotannis solennis 
rem, uti etiam die xut Novembris. habetur. 
Sancti elo- 3 Laudatus Ferrarius elogium habet ez Actis 5 ZEgyptus, que est in. Vita mumero 3, ne quem Elucidatio 
Mec cdi ie Mss., qua in ecclesia Fanensi asservantur, in hac — inducat. in. errorem, dicitur paulo post, fuisse in. '0P"0"tP 


A 


aliquorum 
locorum, hic 
occurcn- 
tium. 


Nolantur 
quadam de 
Mss. 


€t Vita, 


DIE DUODECIMA JULII. 


T. Elium Victorem ita habere scribit: Qui tenuit 
loca, qu: Majores nostri appellarunt /Egyptum, 
silvis fusca et opaca prius. Plusculum difficultatis 
movet locus alter mum. 2, ex alio Ms. hic ad mar- 
ginem. notatus, videlicet quedam Juris urbs, non 
Guris; de qua adi annotata in caput secundum Vite, 
littera b ; cujus cathedra: episcopali admotus narra- 
tur S. Paternianus. Quid hoc loci est ? Ubinam ter- 
varum sita urbs Juris, pro quo nomine scribit de 
Natalibus oppidum Uris? Hanc lego de loco pra- 
senti conjecturam ; nimirum per civitatem Juris in- 
telligi urbem Fanensem, ita nominatam quia in ea- 
dem, tamquam metropoli Pentapolis, de qua agit 
Vita in initio capitis secundi, supremus judex resi- 
deret ac juris administrationi vacaret. Sciendum 
quippe est prater urbes aut regiones, Pentapolis no- 
mine appellatas, hanc appellationem inditam. fuisse 
illi terra tractui, qui est circa, Anconam ; ejusque 
urbes esse : Ariminum, Pisaurum, Fanum, Auzi- 
mum et Anconam. 

6 Porro voces ZEgyptus et Pentapolis, de quibus 
egimus, haud dubie in errorem induzerint Mauro- 
lycum, et si qui sint alii ejus duces aut sequaces, per- 
peram. S. Paternianum annuntiandi in Palzstina: 
per quem nullus alius videtur posse intelligi, quam 
Paternianus noster, addito etiam titulo Episcopi. 
Itaque siculii incidas in auctorem, qui scribat S. Pa- 
ternianum fuisse Episcopum in civitate Juris im 
Palaestina, in. Pentapoli, in ZEgypto, collige quo 
error iste sit referendus, et quo pacto corrigendus. 
Quid si Fano nomen Juris aut Uris, aut certe huic 
affine impositum. fuerit idiomate barbaro, a. Gothis 
vel. Longobardis, qui sine dubio non modicam nomi- 
mum ac vocabulorum mutationem. invezerunt in ea 
loca Italie, in quibus grassati sunt? E dictis facile 
corrigi potest Petrus de Natalibus lib. 6, cap. 19, 
ubi in compendio vitz refertsanctum Paternianum 
extitisse abbatem in Palestina. : 

7 Manuscriptum hic damus monasterii S. Ma- 
vimini Treviris, quod conferre placuit cum alio, ipsi 
satis consono, de quo in titulo vitz hic danda ; nisi 
quod in hoc postremo aliqua subjungantur de fama 
postluma Sancti, de qua nobis quoque agere propo- 
situm est. Tertium Ms. desumptum ez legenda C 
Basilice S. Petri; cum utroque etiam convenit, sed. 
caret appendice de [ama Sancti posthuma. Quartum 
apographum, Vallicellense, ni fallor, nihil habet re- 
latu dignum, quod in. proxime pragressis non ha- 
beatur. Vitam. Italicam, oratoriis flosculis adorna- 
tam potius, quam stylo historico conscriptam, vulga- 
vit Vincentius Nolfius anno 1641 ; cujus narratio 
non est cur nos moretur. Qua vero occurrunt versus 
[finem de S. Paterniani fama posthuma, inde deli- 
bavimus. Precesserat Franciscus Dionysius, qui de 
S. Paterniani rebus gestis historiam Italice conscri- 
psit, et anno 1591 publici juris fecit : sed ejusdem 
argumenti ves est, aliter adornata, ut non sit operae 
pretium similibus immorari. 

8 Porro non dissimulo indicare, magis mihi pro- 
bandam JEgyptum, de qua supra; si scirem eam 
alicubi fundari certiore in. auctoritate. Simile quid 
cum proportione dici possit de Vita; quz utinam re- 
ferat omnes antiquitatis Sancto tam. antiquo, qualis 
tn. ea echibetur, congruos characteres. De ejus qui- 


dem cultu certo constat ; de gestis non item : quz il- . 


lum stabiliant, jam dedimus: hac prout. accepimus 
daturi sumus. 


283 


VITA 


Ex Ms. S. Maximini Treviris , collato 
cum alio Ms. e tabulis ecclesie Fanen- 
sis, a R. D. Galletto, ejusdem ecclesie 
cvnonico eadaratis : 


Auctore incerto conscripta. 


CAPUT I. 


Premonstratus Sancto locus solitarius; 
daemonis techne ; discipulorum diffi- 
dentia; Sancti àn Deum fiducia mira- 
culo insigni comprobata. 


6: perituro mundo divina clementia dignata 
est subvenire, ita ut Unigenitus summi Pa- 
iris ad redemptionem humani generis veniens, 
pasci, pati, mori, devicta morte resurgere, re- 
gnumque diaboli destruens, cum triumpho ad 
Patris gloriam remearet, et pollicitum Spiritum 
sanctum ad corda misit fidelium, cujus accensi 
timore, variis linguis tonantibus Apostolis, totum 
per orbem suum dilatatur imperium : cumque 
omne humanum genus suum cognosceret crea- 
torem, relictisque superstitionibus idolorum suo 
plasmatori humili subderetur cervice, diabolus, 
per quem mors intravit in orbem terrarum, vi- 
dens suas deficere vires, et crucis tropheum in 
signo victoriw€ in mundo fulgere, ccepit suos sa- 
tellites excitare, ut Christicolas ad sacrificia vana 
compellerent, et niterentur lumen veritatis obfu- 
scare. Ideo Judzsos; paganos, hzreticos, schi- 
smaticos nec non et tyrannos principes contra 
sacros apices instigavit : ex quibus Diocletianum 
et Maximianum imperatores, et eorum similes 
persecutionis fautores instigavit : quorum tem- 
poribus persecutio exorta, multos martyrio co- 
ronavit. Alii vero per deserta celati sunt. Ve- 


,rumtamen ordo monachorum per athletas Chvi- 


sti claruerat. 

2 Inter quos beatissimus Paternianus, velut 
lucifer inter astra, refulsit. Audiens autem edi- 
cta principum ubique palam contra Christianos 
s:evire, et non statim mortem, cui auspicio quis- 
que donaretur, in suos belligeratores signiferos 
per hostium euneos irrumpere, inter ceteros, se- 
cus suos, victorite palmam obtinere non timuit, 
rudibus ae tenerioribus discipulis compatiens, in 
tristitiam incidit magnam. Quapropter Dei arbi- 
trio, cui cuncta commiserat, etiam gregis sui 
commisit curam. Tune in conspectu ejus proci- 
dens, orabat, ut ipse, qui omnium seit virtutum 
tolerantiam, tribuere, sibi, quid agere optimum 
esset, consilium condonaret. Transacto itaque 
dierum atque noctium interstitio, ita erupit in 
precem : Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Ja- 
cob, qui in his Patriarchis trinam invocationem 
suscepisti, et confiteri voluisti, in quorum semine 
omnibus Gentibus hereditatem promisisti, hoe 
est, in Jesu Christo Domino nostro; te invoco in 


hac 


Diabolo con- 
tra Christi 

Evangelium 
asseclas suos 
commovente, 


armat se per- 
preces et je- 
junia S. Pa- 
ternianus, 


EX MSS. 


cui apparens 
"Angelus, in- 
dicat locum 
solitarium, 
quo secedat ; 


* Egypti. 
a 


* alias mona- 
chos suos. 


* alias mus- 
sitarent. 
sequi sta- 
tuunt S. Pa- 
dernianum 
subditi ejus; 


quà post- 


quam perve- 
nissent, Te- . 


creantur? 
suavi odore. 


t 


284 
hae tribulatione mea, ut mihi ostendere velis, 
qualiter me ipsum [tibi exhibeam] dignum, vel 
qualiter gregem mihi commissum disponam, ut 
inimicus, qui in nos szevit, nequaquam adversum 
nos prevaleat, et oves, quas pretioso sanguine 
[Filii tui] redemisti, intemerato auxilio custodias. 
Per Dominum nostrum, Jesum Christum, Fi- 
lium tuum, qui tecum vivit et regrfat in virtute 
Spiritus saneti Dei, per omnia secula seculo- 
rum. Àmen. 

3 Cumque in hac tristitia soporatus esset, 
astitit ei angelus Domini dicens: Paterniane, 
exurge ; exaudivit Dominus orationem tuam. Si 
vis te gregemque tuum reddere salvum, est locus 
haud longe ab urbe, qua degis, qui ob opacitatem 
silvarum Egi ἡ a sortitus est nomen. In eum con- 
fuge, ibique salvaberis. Evigilans autem sanctus 
Paternianus convocavit greges suos ', nec non 
angelicam statim prodidit revelationem ; sicut 
erat mysticis pollens eloquiis, et tamquam favum 
ore tenens, euangelicum dogma aperto gutture 
eruetabat: Fratres et conservi mei audite me. 
Hsec est media nox, persecutionis tempus ; unde 
preco item in Euangelico precepto clamitat : 
Ecce sponsus venit; exite obviam ei. Si autem 
cum prudentibus virginum choris vultis habere 
portionem, surgite et vestras lampades ornate, 
Ideo vestre fidei interna discutite, ne forte ali- 
quem. dubietas scrupulum pariat; ne aliqua sub- 
reptio vel fceditas nos ineptos reddat ; sed [hu- 
mili corde et| puro corpore constantes in. Christi 
confessione maneamus. Hoc est, lampadibus. or- 
natis obviam sponso exire. Arma, spei et scutum 
fidei sumite, ut possitis hostem. invisibilem su- 
perare. 

4 Cumque omnes nutarent ', adjunctis viris 
religiosis, Avito et Urbano, Maurentius przpo- 
situs dixit: Audite fratres, quze est, vita nostra? 
Vapor ad modicum, parens ; sed si volumus car- 
nem. nostram in pinguedinem ferre, vereor ne 
animabus nostris exhibeat detrimentum. Sed uti- 
lius. est locum dare quam per molliciem fidem ab- 
negare, Tantum adhzrentes patri nostro, quod- 
eumque praeceperit, vel ubi perrexerit, pariter 
obediamus. Cum. autem omnes uniti dicerent : 
Fiat, fiat; Avitus et Urbanus dixerunt : Gratias 
libi agimus, Domine Jesu Christe, qui nos non 
Separas a congregatione justorum. Tunc beatis- 
simus Paternianus ccepit. exponere [qualiter] ei 
Dominus per angelum revelasset, seu qualiter eis 
locum in deserto przeparasset ZEgypti, et. quod 
ipsum protectorem huc euntes, illic. commoran- 
ies, inde remeantes, haberent. Tunc omnes ga- 
visi de Domini promissione, secesserunt in de- 
sertum, nihil secum ferentes nisi sarculos et hor- 
torum semina et tres palmites vitis, 

5. Venientes autem illuc, invenerunt: locum 
precipuum ad habitandum, et benedictione ac- 
cepta pariter lztantes et psallentes, ita dixerunt: 
Benedixisti, Domine, terram tuam, avertisti 
captivitatem Jacob ; remisisti. iniquitatem. plebis 
tuz; operuisti omnia. peccata eorum.: mitigasti 
omnem iram tuam : avertisti ab. ira indignatio- 
nis tuc. Converte nos Deus salutaris noster, et 
ayerte iram tuam a. nobis [et.nonin zeternum ira- 
scaris nobis]. His autem laborantibus et psallen- 
tibus, sanctoque Paterniano orante, tantas illic 
preecipuus locus producebat aromatum ubertates, 
ut non solum ad reficiendum sufficeret, sed etiam 
paradisi more indita in se suavitate redoleret, 
Veniens. beatissimus Paternianus, gaudens et 
congratulans fratribus, Domino Deo nostro im- 


VITA S. PATERNIANI EPISCOPI ET CONFESSORIS. 


mensas referebat gratias, et ita exorsus. est, ca- 
nens: Eece quam bonum est, et quam jucundum 
habitare fratres in unum ! Sicut unguentum in 
capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron ; 
Sicut ros Hermon, qui descendit in montem Sion: 
quoniam his mandavit Dominus benedictionem 
et, vitam usque in seculum. Cumque abbas et, om- 
nes monachi tamquam in amcenis paradisi gau- 
diis delectarentur, et quasi eruerentur de im- 
mensis seculi fluctibus, portumque jam posside- 
rent quietis, et nihil aliud nisi in Creatoris sui 
laudibus immorari cogitarent, Maurentio preepo- 
Sito, cujus cura congregationis illius supererat, 
noctu super eos vigilanti, antiquus hostis appa- 
ruit: cui moris est in angelum lucis transferri, 
ita ut. bona promittendo semper inferat mala. 

6 Etintali simulatione sermonem intulit ei : 
Maurenti, angelus missus sum a Domino meo : 
quoniam magnum malum in Paterniano et te re- 
pertum : quia expulistis homines de humanis 
habitationibus et dulci contubernio parentum seu 
deliciis vitze, et eos more bestiarum habitare vul- 
lis in sylvis. Audiens et Maurentius, sagaci su- 
spectione motus, tale ei contra intulit responsum: 
Scimus, quia. sepe satanas transfigurat se in an- 
gelum lucis, et ideo tua annuntiatio suasionibus 
viget, ita ut manifestius cognoscaris, quis es tu, 
vel a quo Domino tuo mitti simularis ; sed sus- 
üne me, donec ipse annuntiem Abbati meo. 
Cumque omnia, quz. sibi diabolus suggesserat, 
beatissimo Paterniano retulisset, et qualiter ei, 
Apostolica admonitus voce, obviasset, immensas 
ipse pater gratias obtulit Deo, qui contra omnia 
diabolicze fraudis tela. suo nos ubique protegit au- 
xilio. Et statim surgens, perrexit ad fratres, et 
cum eo ipse Maurentius. 

7, Properantes autem illi, jam in loco ipsum 
simulatorem militi:e non invenerunt. Sed quia 
innumera sunt fraudis ejus ingenia, jam ad quo- 
rumdam monachorum corda migraverat. Cum- 
que, uti erat, vultu placido semper salutasset 
eos, quidam ex eis fomite diaboli instigati, in 
murmurrio eruperunt conquerentes ita : Num- 
quid non nobis oratoria, imo basilicze ? Num- 
quid non. domus, in diversis habitaculis claustra, 
horti, vinez, prata, agri, panum abundantia, 
potionum diversitas? Cur ommibus his privati, 
vesci cogimur pastinaca more. porcorum. Tune 
Paternianus ita exorsus est, et primus contra 
diabolum erupit in voce : O numerosa antiqui 
serpentis astutia! O temeraria fraus perversi 
inimici! De sede glorise dejectus, de coelo przeci- 
pitatus, de paradiso expulsus, ab angelis sanctis 
ligatus, aérem pro carcere meruisti, et quod est 
verius, jam. ab. hominibus per Christi victoriam 
conculearis; et adhuc innocentium animas niteris 
instigationis tuze morbo foedare? His auditis dia- 
bolus ululans erubuit, et velut poreus inter eos 
exivit, tantamque recedens putredinem emisit, 
ut vere.auctorem putredinum evasisse se mona- 
chi cognoscerent.. Tunc omnes stupefacti mona- 
chi, ad vestigia sui patris certatim se. mittentes, 
veniam postulabant, et se stulte egisse confite- 
bantur. Ille autem, ut erat propitius, eulpze pe- 


, percit, et contra. occultum raptorem eos esse so- 


lieitos edocuit: unde et eis Domini mandata ite- 
rum [patefecit.] 

8 Clamat nobis Dominus in Euangelio, fra- 
ires, quia nemo potest duobus Dominis servire, 
idest, Deo e& Mammon:e. Et subdens, [a nobis] 
omnem solicitudinem auferebat, sive anime, quod 
manducetis, sive corporis, quid induamini : ete- 


nim 


D 


Transfor- 
mans se dia- 
bolus in an- 
getum lucis, 
apparet Mau- 
rentio Pra- 
posito, 


E 


€t nonnullo- 
rum corda 
occupat, 
murmura- 
Lionibus eo- 
rum S. Pa- 
Lerniano se 
opponente, 


adhortaMe, 
ut spem wn 
Deo colloca- 
rent. 


A 


Apparet e 
diabolus sub 
forma puelt- 
lg, de cujus 
dolis trium- 
phat. 


B 


C 


Per visionem 
Angeli, viro 
diviti appa- 
rentis, 


'an Septem? 


Suppeditan- 
Ur €i omnia 

Ad victum, 
Décessariq; 


DIE DUODECIMA JULII. 


nim anima plus est quam. esca, et corpus plus 
quam vestimentum. : unde et, volatilia coeli, et li- 
lia agri nobis in exemplo proposuit : quoniam 
pater vester hac sine labore, illa sine vestibus 
ornat : simulque et Salomonis gloriam suis sub- 
dens; Quoniam mec. ipse coopertus est sicut 
unum ex istis. Tantum, quod. nobis imperat, fa- 
ciamus : Quaerite primum. regnum Dei et justitiam: 
ejus, et. omnia, hzec adjicientur vobis. Hzc et his 
similia dicente beato Paterniano, monachi facie 
humo defixi, nihil aliud nisi veniam flagitabant. 
Tunc eis pcenitentiam indidit, ut. psalmum : Beati 
immaculati, etc., memoriter meditarentur, et in- 
super eis. futuram Domini pietatem przdixit : 
Nolite fratres contristari, quia pius Dominus no- 
bis victui necessaria in proximo exhibebit. Hzc 
dicens, ad. habitaculum immo ad locum orationis 
remeavit. 

9 Cui se mox diabolus in specie puellze obi- 
cem obtulit; et in circuitu cellule, diversarum 
bestiarum innumeris vocibus perstrepere ccepit. 
Cumque eam conspiceret vir sanctus : [et] quze- 
nam. vel unde venerit, percunctaretur, tale ab ea 
responsum accepit: Cogentibus patronis, ad hau- 
riendam aquam egressa sum, et oberrans calle 
trito, hue properavi. Cum ei ille penitus dene- 
gasset introitum, ccepit ila quasi tremens sui 
devorationem ei improperare : quia si comedor 
a bestiis, a te me. requiret Deus. Tunc ille, ut 
solitus erat, pietate motus, ostendit ei procul 
hospitium a cella, in quo sederet.illa. Et tunc in 
suum. cubiculum ingressus, ccepit quasi obrige- 
scere mens. ejus, [et. caro ejus] ad libidinem in- 
flammari. Sed ille, ut. erat rationis capax, cogno- 
vit hzc diaboli esse spicula : [et] in verum judi- 
cium. convertit, [dicens] scio plane, quia ommes, 
qui fornicationis contagione fcedantur, per ignem 
judicantur, et non'video, si valet caro mea ignem 
sufferre : et valebit deinceps. suam. voluntatem 
implere? Et accenso igne, super eum manum te- 
tendit. Tune ignis. velut. fulgur exiliens, locum 
in quo diabolus erat, percussit. Ille autem. ulu- 
lans evanuit. Et omnium illa diversitas vocum 
conticuit. Vir autem sanctus dum erga se tanta 
Dei beneficia sentiret, infirmitatemque sentiret, 
in faciem procidit. Noctem vero insomnem. du- 
xit, et totam in Dei laudibus contulit ; cujus di- 
vino munere se suumque gregem liberatum vidit. 

10 Angelus autem Domini, qui se dudum 
custodem promiserat, eadem. nocte cuidam diviti 
Senogallixve manenti, apparuit in sonmis, dicens : 
Tu, hic in deliciis permanes; et servi Dei in deser- 
to fame crueiantur? Quo viso, dissimulans, corpus 
ejus adinstar sanguinis in purpuram versum est : 
unde exterritus convocavit ommes urbis sapien- 
tes, visionem simulque exemplum suorum mem- 
brorum exposuit. Cum omnes mirarentur, unus 
ex eis senior intulit, dicens : Onera septuaginta" 
camelos ex omnibus cibis, quibus alendi usus est : 
et, diversitate omnium potionum, signo ligato ei, 
qui primus est. Si ex divina providentia. venit 
hzc. visio, protinus consequetur effectus : qui 
recto itinere gradientes, usque ad locum, in quo 
servi Dei habitant, properabunt. Tantummodo 
camelarius conviator existat. 


11 Ille autem non surdus auditor, omnia, quae 


Suggesserat senior, implere curavit; et quanto- 
Cus oneratis camelis, cuncta superimposuit. vi- 
ctui necessaria; et compellit camelarios exire, 
dicens : Ite, et Dei servos visitate quantocius. 
Statim vultus ejus rediit ad figuram. priorem. 
Illi autem signum sequentes et devios calles de- 


285 


clinantes, in ipso aurorze crepusculo ad Dei ho- 
mines pervenerunt. Monachi autem in Dei per- 
severantes laudibus, hymnoque matutino expleto, 
signum audientes, mirati sunt; et cursim fugien- 
tes, ad suum patrem venerunt. Ille autem blande 
eos consolatus est, dicens: Fratres, gaudete et. 
congratulamini in Domino, quia servis suis dul- 
cedinem misit consolationis. Exeuntes antem 
obviam, invenerunt homines ignotos et. camelos 
oneratos, referentes eis omnia, quz acciderant ; 
et offerebant pro munere ea, qua aítulerant ; 
simulque. narrabant, qualiter [Dominus] pacem 
Ecclesie reddidisset. O ineffabilia divinze cle- 
mentie beneficia! inzestimabilis dilectio Christi 
caritatis! quia sieut in. personis trina. Deitas 
subsistit in substantia unitatis, in trina tribula- 
tione laborantibus ternas intulit gratias consola- 
tionis : nam antiqui hostis expulit insidias, huma- 
nam reprimens potestatem ; famis abstulit penu- 
riam. Vere pius, vere misericors est Dominus 
Deus noster! Tunc in commune gratias referentes 
Deo, depositis oneribus destraverunt camelos, et 
laverunt. pedes eorum, hominemque hospitio 
receperunt. Die vero alia, benedictionem olerum. 
camelis superimponentes remiserunt Domino cum. 
gratiarum. actione b. 


ANNOTATA. 


a. Elucidationem topographicam quorumdam lo- 
corum , in hac vita occurrentium dat Commentarius 
pravius mum. Ὁ et 6. 

b Non puto tunc. in. Occidente monachos vixisse 
in communi, quales in decursu designantur. 

, 


CAPUT Il. 


Episcopatus; miracula; virtutes; mors 
prascita et sancte obita. 


A illo tempore diffamata est apud regionem 
Pentapolim a sacratissima conversatio bea- 
tissimi Paterniani. Tune cceperunt ad eüm undi- 
que populi coneurrere, ejusque se precibus com- 
mendare, et dum. ei cibos deferebant corporis, ab. 
ejus ore in suis pectoribus alimentum reportabant 
vite. Cumque tam magnis moribus polleret, et 
opinio sanctitatis ejus usquequaque crebresceret, 
ita ut non solum monachorum vocaretur Abbas, 
sed universaliter totius populi pater profiteretur 
[et] esset ecclesia" suo desolata pastore, ccpe- 
runt sacerdotes et populus clamore magno repe- 
tere, ut Paternianum sanctissimum episcopum 
habere debuissent. Ille autem se omnino negabat 
esse dignum ; principum autem egerant potestate, 
flagitantes Paternianum episcopatu esse dignissi- 
mum, a quibus decretis acceptis, abiit omne sa- 
cerdotum. collegium. simul. et: populi utriusque 
sexus vulgus innumerabile, et ei properiam fa- 
cientes *, tulerunt de eremo illum cum letaniis et 
omnibus ecclesiasticis obsequiis, convocantes e 
regione episcopos, ut eum illis ordinarent sacer- 
dotem. Quid plura? A monachi proposito non 
recessit, sed semper vigilem, ut antea, curam 
exercuit. Maurentium. preepositum eis supersti- 
tem reliquit. Ordinatus autem episcopus tantum 
gaudium tantamque populo.intulit lzetitiam, ut se 


omnes 


Ordinatur 

Episcopus S. 

Paternianus 
ü 


Ε 


* alias qui- 
dam Juris 
urbs. 


* exproban- 
tes. 


EX MSS. 


εἰ miraculis 
illustratur, 
caca visu 
reddito ; 

* alias Juris. 


b 


sanato 
claudo 


Fama ejus 
signis et vir- 
Lutibus hono- 
rifica, 


286 


omnes de tenebris ereptos crederent, et ad lumen 
ecclesie migrasse: illiusque tanta eloquentia 
predieationis enituit, ut ommes, qui aderant, 
episcopi mirarentur. Deinceps vero more Apo- 
stolico disponens omnia, ccpit fana destruere, 
ecclesias ornare, schismaticos ab errore compe- 
scere, et sacerdotum ordinem moderari, omnes- 
que ad veram Catholicam fidei normam reducere. 
Initium autem episcopatus sui hoc dedit signum. 

13 Fuit quzedam sanctimonialis femina in urbe 
Suris* b, nomine Salvia, qu: ob necem Christia- 
norum plorando amiserat lumen, et per annos 
septem et menses duos, nihil aliunde a Domino, 
nisi pacem Ecclesi: cum laerimis deposcebat, di- 
cens : Etsi oculis digna non sum videre, ut au- 
ribus audiam Christiani populi consolationem. 
Cumque audisset przfatam ordinationem, quasi 
de gravi somno evigilans, data manu puelle, 
concito gradu licet offendens, ad Dei hominem 
properavit. At ubi eum invenit, immensas Deo 
gratias retulit, eique clamare coepit : Sanctissime 
Paterniane, episcopatu digne, per cujus honorem 
Deus plebem suam visitavit, manum tuam super 
oculos meos impone, et signum imprime sancte 
crucis antequam moriar. At ille subridens, dixit 
ei: Credis omnia possibilia esse in Christo cre- 
dentibus? At illa dixit : Ego ab infantia Christo 
credidi, et, usque dum vixero, Christum invocare 
non cesso. Erat autem quinta feria prope Pascha, 
quando chrisma conficitur. Verumtamen ille nihil 
aliud nisi signum sanctz crucis de oleo sancto 
super oculos ejus fecit, dicens : Qui Tobiam illu- 
minavit, et czeco [nato] oculos aperuit, ipse te 
iluminet. Et statim visum recepit ; et glorifica- 
bat ipsa [et omnes, qui aderant] et omnes habi- 
tatores urbis conclamantes dicebant : Quia vere 
patrem et sacerdotem suscitavit nobis Deus. 

14 Igitur dum in auribus vulgi hzec fama con- 
crebuisset, et claudus quidam im civitate esset, 
qui numquam ambulaverat, assumpto vehiculo 
illue cucurrit clamans : Sancte Paterniane, mise- 
rere mei: At ille fidem percunctatur dicens: 
Paganus es an Christianus? Ipse vero respondit : 
Ego vere Christianus sum, et Christum adoro, 
et laudare non cesso. Audiens sanctus Paternia- 
nus, astantibus monachis et sacerdotibus, ait : 
Licet hzc nostra non sint, sed sanctorum Apo- 
stolorum, tamen, ut nomen Domini nostri Jesu 
Christi glorificetur, oremus pro eo. Et oratione 
expleta, nihil aliud nisi de oleo sancto tetigit 
viscera ejus, et apprehendens ejus manum, in 
proprium statum eum erexit ; et exiliens stetit, 
et ambulabat, et laudabat Deum, et mirati dice- 
bant ad invicem : Quia vidimus mirabilia hodie. 

15 Tune cceperunt ad eum catervatim concur- 
rere populi, undique sanctitatis ejus remedia 
postulantes, statim suc necessitatis conseque- 
bantur opem. Quid dicam, vel quz lingua enar- 
rare valeat, quanti infirmi curati, quanti czci 
iluminati, quanti diverso morbo zegri per eum 
in nomine Christi salvati sunt? Qu:e et quanta 
Deus loco illi orationibus, meritis sive industriz 
contulit ejus; nec non quam verax hie fuit in 
verbo, fidelis in promisso, firmus in spe, prom- 
ptus in caritate, largus in eleemosynis, in sapien- 
tia perfcetus, scientia plenus, prudentia tempe- 
ratus, sanctitate praecipuus, justitia severus, 
humilitate mansuetus, castitate nitidus, fide Ca- 
tholicus, et omnibus [bonis] ita plenus , ut nihil 
aliud nisi sancti Spiritus templum cstimaretur et 
esset. 

16 Quid dicam quam rationabiliter omnibus 


VITA S. PATERNIANI EPISCOPI ET CONFESSORIS. 


respondere paratus erat, sive gentilibus, sive 
Judsis, seu hereticis, ita ut ante eloquentic 
ilius fluenta, cuncta contrari» oppositionis fi- 
gmenta dissiparentur. Christianis vero atque con- 
versis ita paterna dilectione ineffabili, ut sive 
peccati flagitio obnoxiis, sive infirmitate detentis, 
sive necessitate addictis tanta pietate condescen- 
debat, ut universis compati videretur. O quam 
hospitalis, quam benignus, quam misericors vir 
iste sanctus fuit! quia omnia hzc agens, nihil in 
eo superbi:, nihil jactantize, nihil typi" repertum 
est : tantummodo, ut monachus consueverat, in 
humilitatis culmine persistebat. Igitur patria illa 
ab omni idolorum sorde purgata, Parochia ab 
omni heretiea pravitate mundata, ecclesia per 
sacerdotes ordinata, monasteria sub orthodoxis 
patribus vigili eura disposita, nihil aliud nisi di- 
vinz legis et Catholieze fidei gratiam redolebant. 

17 Prazdietus ergo Paternianus provectz zeta- 
tis, imbecilla membra baeulo sustentans, nulla- 
tenus a preedicationis officio sive orationis studio 
recedebat. Cumque pervigilem duceret noctem, 
vidit super se lucem desuper fusam, et angelum, 
qui eum ssepius alloquebatur, dicentem sibi : 
Paterniane, veni; quia tempus est, ut laborum 
tuorum mercedem recipias. Ille autem attonitus 
intendebat, dicens: Domine si modo, fiat volun- 
tas tua ; sin autem, quod signum erit hora exi- 
tus mei? Cui responsum est: Locus, in quo 
fueris, tenebrosus erit, et fuleur et lux, venientes 
desuper, recipient te : sed triginta dies supersunt 
tibi, ut pacem reformes Ecclesie. Qui diluculo 
surgens, ommibus presbyteris et diaconibus seu 
diversis ordinibus clericis congregatis, sie eos 
affatus est, dicens : 

18 Fratres mei, et conservi mei, et comparti - 
cipes gratize Christi, mementote quanta chari- 
smata Deus operatus est in vobis, sicut audistis 
per me, et oculis vestris vidistis in me : in his 
estote: Deus ommipotens conteret satanam sub 
pedibus vestris velociter, et Dominus ac redem- 
ptor noster Jesus Christus filius Dei vivi, qui vos 
sancto suo sanguine redemit; ipse pascet et cu- 
Sstodiet ommes in se credentes, et perducet ad 
premia vitze zeternze. Tantummodo estote fortes 
contra omnes insidias inimici : quia Dominus jam 
de hac vita me vocare dignatus est. "Tunc omnes 
coeperunt pariter flere. Ille autem dixit ad eos : 
Nolite flere, sed congaudete mecum : quia labo- 
rum meorum consequor fructus. Protinus surre- 
xit, et omnibus obsequiis " preeparatis, ad refor- 
mandam pacem Ecclesi: aggressus est. Multi 
autem ex religiosis viris, ei adhzerentes, moerore 
pereulsi sunt. Discordantibus autem pacem refor- 
mans, resolutionem sui corporis imminere prz- 
dixit. Omnis in circuitu regio illustrata ; tricesimo 
die venit in suburbano Suris, quod dicitur vicus 
Thanarum. 

19 Advesperascente die, coit aer in tenebras 
commutari, et lux et fulgur in eo loco surgere. 
Tune corpus ejus ccepit obrigescere et modicis 
febrieulis agitari. At ille sagax et preescius futu- 
rorum, ad consueta arma cucurrit. Oratorium 
ingressus, corpore humi dejecto, in modum eru- 
cis palmas ad ccelum tetendit, et in oratione 
usque ad horam sui exitus immobilis mansit. Hi 
vero, qui eum eo erant, quando in hymnis laudes 
pariter Deo offerebant, subito erga gallorum 
cantus lux coelitus emicuit, qux totam illam 
aeris obseuritatem extinxit. Tunc is in prece 
persistens, ccelo spiritum reddit. Tanta autem, 
illo recedente, illic odoris fragrantia est resper- 


bri 


D 


omnibus 
omnia. 


* fastus. 


Horam mor- 
tis divinitus 
prenoscit, 


aliosque ad 
virtutem 
hortatus, 
eam signifi- 
cat; 


* alias exe- 
quiis. 


quam sancte 
obiit. 


Commendan- 
dus Sancti 
honor e mo- 
numenlis sa- 
Cris; 


miraculis ; 


DIE DUODECIMA JULII. 


sa, ut omnes, qui aderant, inestimabili odore 
replerentur, et in diversa infirmitate laborantes, 
qui eum secuti fuerant, ex ipsius odoris asper- 
sione sanarentur. Unde cum Christianorum mul- 
titudine astante corpus ejus [quasi] aromatibus 
esset conditum, in vico Thanaritino sexto Idus 
Julii migravit ad Dominum. Rexit autem episco- 
patum Suris per annos quadraginta duos, Tamen 
quia longum est ommia beneficia Dei, quc per 
eum operatus est, stylo percurrere, dignum est, 
ut scribendo finem imponam miraculis beneficiis- 
que, qua in eo exuberant per multa eurricula 
annorum, prestante Domino nostro, Jesu Christo, 
qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat, 
in secula seculorum. Amen. 


ANNOTATA. 


a De Pentapoli agit Commentarius pravius num. 
5 et 6. 

b Civitas Juris illustratur ez dictis ἦν, Commen- 
tario praevio num. 5. Perperam hic et supra scribi- 
tur Suris: nam Sure jacet ad Euphratem Ptolomao 
et Plinio, teste Cellario Geographia antiqua tomo 2, 
lib. 3, cap. 12, pag. 265; quod non coheret cum 
Senogallia num. 5. 


FAMA POSTHUMA 


Ex Vita Italica Vincentii Nolfii, ex tabulis 
ecclesie Fanensis, a ἢ. D. Galletto, 
ejusdem ecclesi: Canonico exaratis. 


bes Nolfius, de quo in Commentario prz- 
vio recurrit mentio, Vite S. Paterniani, 7ta- 
lico idiomate a se edita post Franciscum Dionysium 
(Dionigi) subtezxuit narrationem rerum nonnullarum 
memorabilium ; e quibus fama Sancti posthuma ad 
splendorem nominis illustrari atque ad posteros 
transmitti queat. Summa itaque rerum capita. deli- 
bo : quarum fides sit penes auctorem. Atque impri- 
mis S. Paternianum magna claruisse nominis ce- 
lebritate, planum facit Auctor ex locis sacris et aris, 
ejus cultui consecratis. Et vero plures ecclesias refert 
ad sua usque tempora perseverasse; unamque esse 
Venetiis, in qua cum religionis cultu prorsus sin- 
gulari sancti Episcopi mostri memoria recolitur ; 
Justinianum, limina Apostolorum visentem et san- 
ctorum celebriorum in Italia, ecclesiam S. Pater- 
niani multis privilegiis ditasse, ejusdemque urnz 
appendi jussisse anathema aureum, 45 uncias pen- 
dens; Zachariam I PP., pace cum Luitprando, 
Longobardorum vege composita, multis agris et sin- 
gularibus indultis ac privilegiis honoravisse eccle- 
siam S. Paterniani; ubi perperam apponit auctor 
annum 560, cum constet tam. dictum Pontificem, 
quam regem floruisse medio seculo octavo : Zacharia 
quidem. e vivis sublato anno 152 ; Luitprando au- 
tem anno 144. 

9 Accedit eo, quod civitatis Fanensis Episcopus 
ab immemorabili tempore comitante clero et [re- 
quente populo, consueverit instituere supplicationem 
feria tertia Pascha versus Sancti ecclesiam, trans- 
lata. post. ea. solennitate in. Dominicam Palmarum. 
Ita ille, proxime subdens duo miracula; qua etiam 
lego in alio nostro Ms. latino collecto e tabulis ec- 


281 


clesie Fanensis ab R. D. Galletto, pradicte ecclesia 
Canonico, paulo aliter expressa. Primum sic habet : 
Tertio itaque Paschalis die solennitatis, cum ad 
(sancti Prasulis) basilicam Episcopus et universus 
clerus ac omnis pene civitatis populus solito pro- 
cessionis more conflueret ; quidam claudus, om- 
nibus pene civibus notus, inter ceteros quasi 
eleemosynam accepturus advenit; et dum acci- 
pere in eleemosynam venerat panem, maximam 
consecutus est totius corporis sanitatem ; et qui 
quadrupes prius accessit, bipes ut ita dicam, no- 
viter factus abcessit. Sed ne posterius de hoc 
miraculo aliqua inhzereat dubitatio, utrum ante 
Missam, an post Missam, aut inter ipsa solennia 
Misse claudus iste consecutus sit sanitatem; 
sciendum est, quia cum diacónus Evangelium 
legendi dare vellet initium, et. omnium aures ad 
librum essent intente, is, qui claudus fuerat, in 
dolorem significantem vocem propter membro- 
rum extensionem erupit. Quis, inquam, Fratres, 
populi laudes Deo illatas, quis exultantis populi 
catervas valuit numerare? Nullus enim inerat, 
qui in tanto prodigio omnipotenti Deo laudes non 
decantaret. Hoc factum est decurso Dominic:e In- 
carnationis anno millesimo quinquagesimo octavo, 
imperante Domino nostro Jesu Christo, qui per 
servum Paternianum tanta operatus est, una 
cum Patre et Spiritu sancto in secula seculorum. 
Amen. 

3 Pergamus ex dicto Ms. ad miraculum secun- 
dum : In Fanensi suburbio, tertio videlicet a mce- 
nibus lapide, vir quidam habitabat et ordine si- 
mul et facultate mediocris. Hic itaque canonicas 
Horas et ecclesiastica, cum poterat, non facile 
omisit officia. Consuevit per annorum jam plura 
curricula ad monasterium S. Paterniani, quod 
prope muros ejusdem urbis positum est, preeci- 
puis festivitatibus properare, et nocturmas illic 
audire vigilias : quod nimirum tam constanter 
[observabat] ut nec pluviarum hunc inundatio 
ventuosa compesceret, [nec] hiemalis posset 
asperitas retentare. Sspe autem maligni spiri- 
tus eum in ipso itinere, ut terreretur, inclama- 
bant, et strepitum quidem dirz vocis emittebant ; 
sed cujuslibet corporez formz speciem non osten- 
debant. Quadam vero nocte, dum ad predictum 
monasterium properaret, ecce lupi simul et canes 
furentium animalium diversa portenta, facto ag- 
mine insurrexere in eum, ut ululantes undique 
et oblatrantes, rabidis eum morsibus tractarent. 
At ille vix tandem ex eorum dentibus, pallio 
simul et pileo nudatus evasit. Necdum autem ad 
vigilias signa sonuerunt ; cumque perveniens, 
clausas adhuc fores monasterii reperisset, ante 
limen se protinus in oratione prostravit. Diutius 
autem in orationem pertractus, tandem surrexit, 
et quod amiserat pallium simul et pileum juxta 
se jacere projectum vehementer expavit. Quod 
nimirum per angelos factum sit, ac ipse trux 
prado diabolus, quod abstulerat, compulsus re- 
stituere; atque confusionis [ac] ignominize cu- 
mulum, ei, quem l:zeserat, coactus sit ministrare. 
Alio quoque tempore idem, de quo loquimur, vir 
ad praedictum monasterium nocturno silentio 
properabat. Ad rivum, qui interfluebat perve- 
niens, cui scilicet Argilla vocabulum est; qui, 
aquis tune excrescentibus intumuerat, transva- 
dare non poterat. Qui se protinus in orationem 
dedit, et oratione completa, mira res, in ulteriori 
ripa se transpositum reperit. 

4 At nunc relecta priore semita, ad ANolfium re- 
vertamur, in quo sequuntur, ea. que summatim de- 


libo, 


EX MSS. 


Sancti ope 
patratis ; 


EX MSs. 
supplicatio- 
ne publica. 
ecclesiis Pon- 
tificum favo- 
T€ ditatis, 
etc. 


JOB: 


FORTE ANNO 
CIRCITER 
CCCCLXX. 


Sancli cultus 
et elogium ; 


sola memo- 
ria tantum 
noti 


288 


libo, nimirum : civitas Fanensis Sancti patrocinio a 
prasenti periculo hostilis vastationis liberata, facta 
in grati animi memoriam. solenni supplicatione, et 
statua marmorea publica venerationi exposita ; deinde 
ponitur ecclesia variis gratiis ditata, et monasterium 
bonis temporalibus ab summis Pontificibus Adriano 
IV, anno 1156; Alexandro III, anno 1178 ; et a 
Martino V, anno 141T. Porro ecclesia sancti Epi- 
scopi nostri a monachis Benedictinis post varias 
bellorum vicissitudines refertur transisse primo ad 
sacerdotes seculares, deinde ad Canonicos regulares 
Ordinis S. Augustini anno. 1482, per annos 69 
ibidem, ut fertur, moratos ; quo tempore periclitati 
fuerunt sanctissimi depositi possessores , ne illud 
amitterent, vicinz cujusdam civitatis incolis illud 
subducere tentantibus, sed irrito conatu ; mane re- 
perto corpore Sancti eodem. loco, unde frustra illud 
noctu amovere tentassent : quod miraculum narrat 
annua fuisse memoria condecoratum. Nec vero sepe 


DE S. PATERNIANO EPISCOPO ET CONFESSORE. 


dicte exwvie semper manserunt entra muros Fa- 
menses; sed occasione tumultuwm bellicorum in civi- 
tatem F'anensem scribuntur delate, atque anno de- 
mum 1551 public venerationi expositz die Yx Julii ; 
postridie vero, id est dié X ejusdem mensis ob 
templum ejusdem Sancti nomini dedicatum festivo, 
solenni pompa. intra muros «urbis delatz, et veligio- 
sissimo cultu in dicti templi sacello reposita. 

5 Neque hic stat S. Paterniani gloría; sed 
ipsius patrocinio adscribitur liberata civitas Fanen- 


sis a Turcis, mare Adriaticum infestantibus. Adde, F. 


mulieri, nomine Lucie, visum restitutum post duo- 
rum annorum czcilatem ad Sancti sepulerum, quod 
miraculum contigisse refertur die x Julii anno 1580. 
Postremo totam narrationem concludit laudatus au- 
ctor reseratione et publica expositione reliquiarum 
anno 1636, xxiv mensis Julii, non sine frequenti 
populi concursu, facta. Atque ego pariter famam 
Sancti posthumam hic absolvo. 


DE 5. PATERNIANO EPISC. ET CONF. 


ALIO AN EODEM CUM FANENSI? 


BONONI/E 


SYLLOGE HISTORICA. 


Sancti cultus ; Episcopatus ; an idem hic 
Sanctus cum S. Paterniano Fanensi. 


artyrologium Romanum hac die Bononize 

S. Paterniani Episcopi memoriam con- 

signat; de quo Ferrarius sequens elogi- 

um contexuit ez Sigonio lib. 1 de Epi- 

scopis Bononiensibus : Paternianus, patria, ut 

creditur, Bononiensis, S. Petronio, a clero et 

populo electus in Episcopum, circa annum sa- 

lutis ccocr, Leone I Pontifice Maximo, successit. 

Is monasterium S. Michaélis nobilissimum in 

paterno fundo exstruxisse putatur. Vixit in epi- 

seopatu ad annos xx circiter, quibus ecclesiam 

Bononiensem ea pietatis laude gubernavit, ut 

eum Iv Idus Julias diem suam obiisset, ab ea- 

dem ecclesia cum aliis Divis coli hac die merue- 

rit. Illi S. Tertullianus anno Domini ccccnxx 

subrogatus est. Corpus in 8546 S. Felicis sepul- 
tum est. 

2. In iis, quz a recentioribus auctoribus de tem- 
pore episcopatus S. Paterniani memorantur, plu- 
rima vacillant ez summa antiquorum monumentorum. 
penuria. Sigonius pag. 20 scribit, ipsum, ut vídi- 
mus , successisse S. Petronio; cui adstipulatur 
Baronius in Notationibus, addens inter ecclesia 
illius Episcopos ordine septimum. fuisse. Undeci- 
mum. dumtazat ei locum. tribuit Ughellus tomo 2, 
col. 10. Paulus Masini in Bononia perlustrata. 
part. 2, pag. 42, Marcelli successorem ipsum pouit. 
Gaspar Bombaci de Viris illustribus Bononiensibus 


IN ITALIA. 


statuit successisse in episcopatu S. Petronio Adria- 
num, ac deinde S. Paternianum. Incertum itaque 
est, cuimam in episcopali munere successerit Sanctus 
noster, atque adeo quo tempore illud fuerit auspi- 
catus; scriptoribus, quod doceant, nihil habentibus, 
prater publicam. venerationem, quam scriptis suis 
inserunt, aliis, promimius ad. ves gestas Sancti per- 
tinentibus, temporum. oblivione sepultis. Quod si 
ita. sif, quis relictus est modus decidendi dubium, in 
titulo propositum, utrum S. Paternianus Bononien- 
sis idem sit eum Fanensi, an diversus? 

3 Castellanus, dum die xit Julii notat S, Pa- 
ternianum, in Martyrologio Romano signatum, an- 
tiquis quidem Martyrologis incognitum fuisse, 
tametsi cultum Bononiz in Italia et Fani; dum 
ila, inquam, Castellanus notat, satis aperte insinuat 
mon discriminare se duos Episcopos Paternianos, 
sed unum, dumtaxat in duobus dictis locis fuisse ho- 
noratum. Et vero, wt dicam id, quod sentio, non 
puuca sunl im utroque Sancto, qua possint movere 
suspicionem, ne ex uno unico conflatus sit. duplea : 
nam ulerque fuil Episcopus; uterque habitavit in 
Ttalia, et quidem in eodem fere Italiz tractu; uter- 
que colitur eodem mense, quin imo eodem pene men- 
sis die. Accedit eo, quod tam. adjuncta temporis, quo 
Bononiensis vixisse asseritur a F'ervario, anno cir- 
citer 450, quam. ejusdem. patria, ut creditur, 
civitas Bononiensis, aliaque, que fundare possent 
distinctionem, de qua quarimus, destituta appareant 
solido aliquo antiquo monumento, ut ex iis utriusque 
Sancti discrimen probari haud possit. His tamen 
non. obstantibus judico utrumque Sanctum. in sua 
antiqua possessione relinquendum ; donec aliud. sua- 
deant certa, documenta, quorum. consecutionem viz 
nusim sperare. 


DE 


Eidem San- 

cto adsaribi- 
tur liberatio 
'ani; et mu- 
lieris cacitas 
curata. 


Duone san- 
cti, Paler- 
nianus Bo- 
noniensis | 
ac Fanensis? 


ΧΙ JULI. 


XII JULII. 


XI uLm, 


DIE DUODECIMA JULII. 


289 


DE 5. MAMANTE MARTYRE 


CONSTANTINOPOLI. 


Cultus ex Mensis Grsecis. 


amas signatus reperitur in Menzis im- 

pressis, eorumque Indice, nec mom in 

Mazimo Cytherorum. Episcopo, adjecto 

loco culus ἐν τῷ Σίγματι, in Sigmate: 

pro quo mendose dictus Mazimus habet πέραν ἐν τῷ 
στίγματι, vitio haud dubie typotheta. Ceterum inter 
varias, Deiparae. Virgini Constamtinopoli consecratas 
ecclesias, unam extitisse, cui nomen in Sigmate, a 
Constantino Magno zdificatam , ac postmodum a 
Justiniano renovatam , denique terra motu colla- 


psum, at longe elegantius restauratam a. Basilio Ma- 
cedone, legere est apud. Cangium lib. 4 Constantino- 
polis Christianz pag. 96 ; ubi observat contra. Codi- 
num, quem, dum. dicit referre ab hac zedis ruina 
ex terre motu, zdem ipsam σεῖσμα vel σῆμα, 
vulgo ante Σίγμα appellatam, addit nescire se, an 
in hac re fidem omnino mereatur. Zn Supplemen- 
to ad Menza Greca ez Synaxario Sirmondi et Ms. 
Chiffletii habetur die proxime sequenti ; uti etiam in 
Mensis bibliotheca Ambrosiana. 


DE SS. ANDREA MILITE, FAUSTO, MENA, ET SOCIIS 
MARTYRIBUS. 


Notitia ex Mensis Grecis. 


orrigunt. hosce nobis Martyres Menza im- 
pressa, eorumque Index cum Mazimo Cy- 
therorum Episcopo. Eodem etiam die re- 
censet Supplementum ad Menza impressa 

e Synazario Sirmondi et Ms. Chiffletii, Andream et 
Probum , reliquis rejectis in diem sequentem, x11 
hujus, quo illos sic profert, addens socium novum : 


λθλησις to) ἁγίου ᾿Ανδρέου, cou στρατιώτου, "Hoa 
χλέου, Φαύστου, Μήνα, καὶ τῆς συνοδίας αὐτῶν. Illo 
etiam die signantur in Menzis bibliothece Ambro- 
sianz : Passio S. Andrez militis, Heraclei, Fau- 
sti, Mena, et Sociorum ipsorum. Zn Menzo Chif- 
fletii lego x11 hac die : ᾿Ανδρέα στρατηλάτου, xal τῶν 
αὐτοῦ. Andres militie ducis, et Sociorum ejus. 


om — 


DE S. WICHAELE MALINO CONFESSORE 


Notitia ex Fastis Grecis. 


anctus iste, in fastis Gracis satis obscuri no- 
minis, ignotus nobis futurus, nisi e paucis 
monumentis innotuisset, hac die celebratur in 
Horologio Graeco , apposito cognomento. τοῦ 
Μελείνου. Refertur praterea in. Typico S. Sabz cum 
cognomine Μαλείνου ; ad quam normam et nos ipsum 
in titulo superiore expressimus. Menologium Russi- 
cum, Sanctis quoque suis ipsum annumerans, Malini 
cognomen ei indit, In Ephemeridibus Graco-Moscis 
(mntiatur Michael Malinus monachus. Molanus 


inter A uctaria locum ipsi dedit, ita memorans : San- 
cti Patris Michaélis Malzni. Unde vero hoc cogno- 
men traxerit originem : an a Maleo, promontorio 
Laconico ; an a Maliensibus, qui cur non etiam Ma- 
lini nominari possint vel Maleni? Grace enim di- 
cuntur Μαλιεῖς seu Modeste ; an, inquam, a Malien- 
sibus, populo Thessalie ; an autem. aliunde potius 
Sanctus noster Malinus appellatus fuerit, nihil. in 
promptu est, unde definiam, quamdiu vita ejus nos 
latet. 


Tomus τὶ Julii. 


2 DE 


J. P. 


J. P. 


Ψ: Β: 5. 


CIRCA ANNUM 
Dxx. 


In pluribus - 
sacris Fastis 
notus, 


etiam Hiero- 
nymianis ad- 
jectus est. 


Elogia Saus- 
sayi 


290 


ACTA SANCTORUM. 


DE S. VIVENTIOLO EPISC. ET CONF. 


LUGDUNI IN GALLIA. 


SYLLOGE 
De cultu, gestis et cetate. 


itatur passim Beda, ut qui S. Viventioli, sub 
nomine Inventioli, meminerit hoc die ; ve- 
rum Beda iste nullus est prater suppositi- 
tium seu Plantinianum, cujus note sunt cha- 
vacteristica ; ubi Adonis textui adjectus est, forte ex 
NNotkero, qui tamen Viventiolum recte appellavit, 
eumque verosimillime a Rabano mutuatus est ; utro- 
bique enim. eisdem verbis annuntiatur: Lugduno 
Galli, depositio Viventioli episcopi; alibi vero 
satis ostendi, Notkerum Adonis et Rabani Marty- 
rologia potissimum transcripsisse. Rabano itaque de- 
beri videtur prima festivitatis notitia, que utrum 
recte ab illo an. perperam posita sit, non. definio : 
fortasse quemadmodum. annus, sic et dies incertus 
est, cujus apud. Lugdunenses non alia certior habe- 
tur notitia quam ea qua nobis a. Severtio de istius 
urbis Episcopis suggeritur, ex inscriptione ecclesiz 
Nicetianz, in subterraneo ejus tumulo sculpta, quam 
hic sub finem ex ipso, subjiciemus, qua si anno 1308 
antiquior non est, de vero die obitus sufficientem fi- 
dem facere viz potest; sed vetustiorem facile suppo- 
mimus, atque ez eo tumulo ad alios pervenisse. 

2 Ceterum ad antiquos alios Martyrologos Be- 
dam et Florum, Romanum parvum, Adonem aut 
Usuardum quod attinet, certum est, ab iis signatum 
non fuisse S. Viventiolum, quem mirum est tam 
multis Hieronymianis etiam minoribus adjectum le- 
gi, unde forlasse Rabanus ipse eum acceperit, plures 
Sanctos ex eo Martyrologio in swuwm transferre. soli- 
tus. In Beda additamentis ex Tornacensi codice pro 
Viventioli, scribitur Vincentii , uti et apud scripto- 
res a Severtio citatos, ubi etiam Viventii ; melius in 
Barberiniano, servata ubique jam data anpuntiatio- 
nis formula, quz ipsa est supposititii Bede ; eadem- 
que ferme etiam transit in auctaria Usuardina , 
Vaticani sub num. 5449, Editionis Lubeco-Colo- 
niensis, Greveni et Molani, in quorum nonnullis 
nomen, aque ac superius, distortum est. Florarium 
Ms., Galesinium, Ghinium aut recentiores alios non 
enumero, cum eadem ubique sonent, brevia vero Ga- 
lesinii et Ghinii elogia nihil contineant, quod fusius 
infra dicendum mon. sit. Sufficiat Romani moderni 
annuntiatio, non x11 Junii, ut erravit imperitus Le- 
gendista Gallicus, sed hoc die: Lugduni, S. Vi- 
ventioli episcopi. : 

3 Elogia Saussayi et Raynaudi adjungi meren- 
tur, quibus deinde addemus qua paulo pluribus, Sam- 
marthani de S. Viventiolo prosecuti sunt. Sic lo- 
quitur laudatus Saussayus: Eodem die Lugduni, 
depositio S. Viventioli episcopi ejusdem metro- 
politieze sedis et confessoris, qui post S. Lupici- 
num nobili huic ecclesize prefectus, ob doctrinze 
et sanctimonie pereminentis decora, maxima 
pastoralis officii lumina exeruit; cumque etiam 


sacre vindicandz disciplinze, sarciendzeque sin- 


' cer: pietatis causa, congregatis nonnullis eccle- 


sie Gallicanz comitiis, signanter vero synodo 
Epaunensi, neenon Meldensi clarum sanctitatis 
ac sapientis sidus interfuisset, Agaunensis coeno- 
bii fundationem, quam edidit suo hortatu Sigis- 
mundus Rex pientissimus, promovisset, S. Am- 
brosium, insulze Barbarc abbatem, huic regendo 
przfecisset, gregique suo conversatione purissi- 
ma et vigilanti procuratione, coelestis patris 
viam indieasset [et] complanasset; ipse quietis 
s:eternze appetens, feliciter in Christo, cui fideli- 
ter toto vitcze tramite servierat, obdormivit. Hac- 
tenus Saussayus. 

4 Stylo potius quam rebus ab hoc elogio differunt, 
que de eodem Sancto memorat Raynaudus in suo 
Sanctorum | Lugdunensium  Indiculo, ipsum etiam 
asserens, cum laude allegari in Concilio Melden- 
si, atque adscriptum haberi Consilio Epaunensi, 
sive Agaunensi, vel ut Ivo allegat, Hipponensi, 
hoc est Colonie equestris, non procul Bellicio. 
Celebratum porro est Concilium illud annitente 
sancto Sigismundo rege anno Christi nix, ex quo 
liquet de zevo et tempore sedis hujus S. Przsu- 
lis; cujus nomen sacris tabulis Romanis ac Bedze 
insertum habetur xir Julii. Fuisse virum*doctis- 
simum prodit Massanius, ex Agobardo affirman- 
te; quantz eruditionis fuerit S. Viventiolus, ipsa 
ejus et aliorum de eo scripta testatum fecere. 
Subseriptus habetur fundationi Agaunensis mo- 
nasterii per Sigismundum regem facte, ex quo 
colligitur, translatum a S. Viventiolo Agaunum 
fuisse S. Ambrosium, de quo Ado rt Novembris. 
Utrum id recte colligatur, satis dubium video ; neque 
fundatio ipsa, cujus instrumentum proferunt Sam- 
marthani, satis indubitata est. Cetera in quibus aber- 
rant Saussayus eque ac Raynaudus ex. sequentibus 
fient manifesta. 

5 Audiantur modo Sammarthani, qui S. Viven- 
tiolum numerant Lugdunensem archiepiscopum or- 
dine xxv1; serie ab aliis nonnihil diversa : nam α 
Claudio Roberto positus erat xxvit, a. Severtio et 
aliis XXIX ; sed ea operosius examinare aut restitue- 
ve, hujus loci. mon. est. Sic ipsi habent : S. Viven- 
tiolus Aviti Viennensis episcopi et Apollinaris 
Valentinensis przsulis amicus fuit, cui, adhuc 
presbytero, episcopatum auguratus est Avitus 
ep. 17. Nam cum, ut de eo observat Sirmondus 
in prefatis notis, Lugdunum ex Jurensi eremo 
venisset, Apollinaremque, Aviti fratrem, novum 
episcopum ibi zgrotantem visitasset, Avitum 
quoque ipsum, destinato nuntio, consolari stu- 
duit. Quo nomine gratias illi agit, simulque pro 
transmissa sella, cujus vice cathedram ipsi, hoc 
est episcopatum imprecatur, quem postea Lug- 
duni sortitus est. Suasit illi eadem epistola Avi- 
tus, ut rectore destitutam scholam Eugendi, 
quod nunc monasterium est S. Claudii, in Jura 
monte capesseret, ut in secundo gradu presby- 
teri probatus, ad majora gubernacula, hoc est ad 
primum gradum Episcoporum proveheretur. 


΄ 


6 


et Raynaudi 
E 


F 


paulo fusius 
et nitidius 


A 
ο T- 
α Sammar- , 
thanis eph- 
cata. 
B 


Neque major 
gestorum. 
Sancti noti- 
lia 


üpud Sever- 
lium. reperta 
6st, 


DIE DUODECIMA JULII. 


6 Itaque Lugdunensem episcopatum, quem 
ipsi auguratus fuerat, adeptus est tandem, ut 
ostendit epistola Aviti Lir, Viventiolo episcopo. 
Hune autem Cathedre honorem adeptum fuisse, 
ostendunt et concilia quibus subscripsit: Epao- 
nense anno Dxvir, é£ Lugdunense I sub Sigis- 
mundo rege, quod eodem, ut videtur, anno cele- 
bratum est, preside Viventiolo, contra Stepha- 
num, qui cognate suz nefario ausu se sociavit. 
Citatur et canone ,xxxii Concilii Meldensis ; ac 
subscriptus reperitur fundationi monasterii Agau- 
nensis a Sigismundo facte. Sed cum ab eo invi- 
tatus fuisset Avitus ad Lugdunensis ecclesiz 
festivitatem, se excusat epistola Lvir, quod Vien- 
na, propter adventum Principum abesse non 
possit. Nam S. Justi solennitas celeberrima erat, 
ut innuit Sidonius lib. 5, epist. 17. Convenera- 
mus ad S. Justi sepulerum, processio fuerat an- 
telucana, solemnitas anniversaria, populus in- 
gens, quem capacissima basilica non caperet. 
Atque ut recte observat Sirmondus, in iisdem 
notis, ex quibus hic non pauca, solebant vicina- 
rum sedium Episcopi ad urbium suarum celebri- 
tates invitare, cujus moris exemplum insigne est 
apud Basilium Magnum epistola 291, ubi ad Cze- 
sariensium Martyrum diem anniversarium , non 
vicinos modo, sed totius Ponticz dicecesis Epi- 
scopos invitat. 

"7 Vere hec ex Sirmondi notis, cujus etiam sunt 
sequentia Sammarthanorum verba : Quam exqui- 
sitze autem doctrine vir fuerit Viventiolus, ex 
Agobardo discimus, in libro de Judaicis super- 
stitionibus. Viventiolus, inquit, ecclesie Lugdu- 
nensis episcopus, cujus doctrine fuerit, non so- 
lum ipsius, sed et aliorum de eo scripta testan- 
tur. Verum mec de ipsius, nec de aliorum ad ipsum 
spectantibus scriptis alia supersunt, prater citatas 
modo Aviti epistolas, quibus addi possunt. officiose 
aliz 32, 60 et 64; ex quibus tamen nihil eruitur, 
quo sancli nostri Viventioli gesta magnopere illu- 
strari possint. Ceterum quz ex variis hactenus col- 
lecta sunt, non. parum lucis accipiunt ab Actis S. 
Alcimi Aviti Viennensis jam laudati, ad v .Fe- 
bruarii ab Henschenio diligenter expensis, ubi Avi- 
tus ipse S. Viventiolum de grege presbyterorum 
Dei electum Lujdunensibus episcopum designasse 
fertur; et paulo post subditur historia persecutionis, 
quam passi sunt. sancti. Episcopi ob inftüictam Ste- 
phano meritam penitentiam, de qua videri potest 
Concilium ipsum Lugdunense in Collectione Labbei 
col. 1584. Verum ea sic omnibus communia sunt, ut 
nusquam. de singularibus S. Viventioli Lugdunen- 
sis Actis quidquam occurrat; id quod a mobis hic 
mazime quaritur. 

8 Speraveram rerum a S. Viventiolo gestarum 
ampliorem notitiam me reperturum apud Sever- 
tium, paginas non paucas bene longas sub ejus titulo 


291 


implentem ; quas ubi attentius evolvi, id demum 
consecutus sum, ut Sancti sepulturam intelligerem : 
de cetero tolus est, in. versandis plurimis, quz rur- 
sus omhibus Episcopis Synodi Epaonensis aliarum- 
que, aque ac S. Viventiolo conveniunt. Atque illud 
imprimis operose disquirit auctor, quo demum loco 
habitum sit predictum. Epaunense, seu Epaonense 
concilium, cui quatuor diversas epochas adscribit, 
cum. unica sufficiat anni 517, ut in Commentario 
pravio ad citata S. Aviti Acta abunde demonstra- 
lum. habes, ut hic actum agere mon oporteat. Neque 
instituenda nova disquisitio de Epauno, seu potius 
Epaone parochia, quam a Chiffletio, Severtio et 
aliis frustra quasitam, ibi verosimillime descriptam. 
invenies, quidquid de eo loco etiam recentius disce- 
ptatum legerim. Utcumque vero ea se habeant, ut 
semel dicam, non minus ad ceteros Episcopos hzc 
spectant, quam. ad. S. Viventiolum, cujus utinam 
Acta. superessent, auL certe monumenta aliqua ez 
quibus de ejus etate, virtutibus, initio, duratione ac 
fine episcopatus, aut certo obitus anno statui aliquid 
posset; circa. qua& nihil prorsus subministravit Se- 
verlius, nec mihi aliunde eruere quidquam-licuit : 
annum circiter 520 a Castellano accepi, eum satis 
verosimiliter conjectante. Id modo unice superest, ut 
ex ultimo Severtii paragrapho S. Viventioli sepul- 
tura. subnectatur. 

9 Post hzc vero extranea, inquit, nos tandem 
ad Viventiolum archiprzesulem nostrum merito 
gradum facimus; nempe ad sepulcrum, de cujus 
inscriptione superius dicere cepimus, quamque hic 
se eruisse testatur a typo Ms., juxta metricos 
tractatus, ea de re inchoatos sub Rustico archi- 
flamine; in quibus tamen rationes metricas non 
agnoscit. Post S. Rusticum et ante Priscum de- 
scriptos sic habebat epigraphe : Item in alio altari 
sequenti erat tomba B. Viventioli, prout appa- 
rebat per versus suppositos in lapide marmoreo. 
Vir potens meritis nosterque Sacerdus ' , in hoc 
jacet Viventiolus tumulo. Vox organi, preco 
verbi, decus fratrum Ecclesiz, et populis specu- 
lum fuit, nullum linquens Officii gradum divinum, 
quem non promeruerit, tulitque de mundo : et 
quzedam linea quz legi non potest. Lugduni inter 
Sanctorum festa, sit tibi et iste festus celeberri- 
musque dies. Probata duorum fratrum corpora 
requiescunt Antestes * summi pares meritis, co- 
hzredesque Christi. Pater bone, omnium dia- 
dema Episcoporum, annue precibus nostris, in- 
vocatusque memento. Et in fine tumuli est scri- 
ptum rv Kalendas Julii, eui concordat Calendarius 
libri Primse. Hic usque textus qualem refert lauda- 
tus Severtius, turbatum sane et luxatum, cui litteris 
aliis subdit : Exscriptum anno D. wcccvrr. Nihil 
amplius. Neque nobis suppetit quod his adjungamus. 
Conjecturas novas de Epaone vide in Ephemeridi- 
bus Trivortianis anno 1715 a pag. 232. 


DE 


J. B. S. 


qui ferme de 
sola. sepultu- 
ra meminit. 


* Sacerdos 


* Antistites 


F 


J-BSS; 


XII JULII. 


Martyrolo-. 
giis antiquis 
praeteritus, 


B 


a recentiori- 
bus memora- 
tur hoc die, 


quo inventio- 
nem retulit 
Saussayus. 


292 


ACTA SANCTORUM. 


DE S. MENULFO EPISCOPO 


IN FINIBUS BITURICENSIUM IN GALLIA. 


GOMMENTARIUS PRJEVIUS. 
De cultu, episcopatu, zxetate et Actis. 


anctum aliquem. Meinulfum, Meginulfum 
seu Megenulfum diaconum, seculo potissi- 
mum mono celebrem, pridem noveram, in 
-Bodecensi seu Budecensi Canonicorum re- 
gularium Ordinis S. Augustini cenobio diocesis 
Paderbornensis in. Westfalia debitis Sanctorum ho- 
noribus cultum, cujus gesta ad v Octobris illustra- 
buntur; at non ita mihi perspecta erant, qua ad 
hodiernum, ferme synonymum spectant, Episcopum 
nempe in diecesi Bituricensium, antiquis omnibus 
Martyrologiis prateritum, a. Greveno in additioni- 
bus primum signatum, de cujus aate aut vebus 
gestis ne schedula quidem inter manuscripta nostra 
occurrebat. Ut igitur de cultu certior fierem, excu- 
tienda fuerunt monumenta Bituricensia, e quibus id 
demum erui, S. Menulfi peculiarem festivitatem 
non procul Souvigny, in ditione Borbonica annue 
celebrari a sanctimonialibus cenobii ab eo dicti Saint 
Menouil (alias Menou) en. Bourbonnois, cujus rei 
primam notitiam acceptam refero Castellani Marty- 
rologio Universali, paulo inferius citando. Sublato 
igitur de vero cultu omni prorsus dubio, ulterius in- 
vestigando Labbeum consului, patriam suam illu- 
strantem, ubi inter Vitas et elogia de S. Menulfo 
descripsit, quz in tabulis ecclesie collegiate S. Au- 
stregisili, suburbii Bituricensis repererat, ut pluri- 
bus infra patebit. Hic pramittemus, qua in recen- 
tioribus Martyrologiis tradita sunt. 

2 Jam diri, Grevenum primum fuisse qui S. 
Menulfi memoriam in Fastos sacros vetulerit, ex 
quo ferme ceteros sua. accepisse mecesse est. Sic ha- 
bet ad hunc diem : In territorio Bituricensi, 
saneti Menulphi episcopi et confessoris ; a quibus 
parum differunt Molani verba : In territorio Bitu- 
ricensi, beati Menulphi przsulis; et hac prope 
eadem leguntur in Germanico Canisii. Consonat 
Maurolycus : In agro Biturico, sancti Menulphi 
presulis. Jtem Ferrariws.: In territorio Bituri- 
censi, sancti Menulphi episcopi; im anmotatis 
recte observans, nomen S. Menulfi in. tabulis Epi- 
scoporum. Bituricensium apud Democharem (addo 
ego Chenu, Claudium Robertum et Sammarthanos) 
haud reperiri; forte, inquit, quod alterius urbis 
episcopus fuerit, imo verosimiliter nullius sedis aut 
urbis, nisi tantisper admittatur traditio mere popu- 
laris, quam primus adjecit laudatus Castellanus, ea: 
quo distinctiorem aliquam. Sancti notitiam elicui- 
mus. Ejus verba sunt : Apud Souvigny, in Borbo- 
nesio, S. Menulfi, sub cujus nomine istic abbatia 
sanctimonialium exstat cum ejus reliquiis, ubi 
honoratur tamquam episcopus Corisopitensis post 
S. Corentinum. 

3 Ita Castellanus, nullum tamen tempus (quod 
ipsi quodammodo proprium est) determinare ausus, 
quo Sanctus vixerit, de die cultus haud quaquam 
dubitans. Quzri interim et merito potest, unde San- 
cto isti, solo ferme momine celebri, hoc potius die 
quam alio decreti sint honores sacri, quandoquidem 


nec de atate, nec de anno aut. die obitus. quidquam 
memoria traditum sit? Eam difficultatem pra oculis 
habuisse videtur Saussayus, dum in Martyrologio 
suo Gallicano hodierna festivitatis causam, mon ad 
diem obitus vel depositionis, sed ad inventionem 
retulit ; de qua etiam meminit Labbeus, mox addu- 
cendus, ad calcem Vita, a se edite, ubi tamen pra - 


dictae inventionis diem hunc expresse non addidit. . 


An id alibi repererit Saussayus, an potius suppo- 
suerit, pluribus mom disquiram ; tali cerle elogio 
Sanctum ornavit : In przesulatu Bituricensi, pago 
Maliaco, inventio S. Menulphi episcopi et confes- 
soris, eujus ossa coelesti nuntio revelata, a Da- 
goberto archiprzesule Bituricensi, tempore Adal- 
gasie abbatisse, congruo honore decorata sunt, 
pagoque deinde ipsi, antea perobscuro, ob przesti- 
ta divina beneficia, lumen plurimum addiderunt: 
indito etiam saneti ipsius Confessoris eodem loco 
(cujus jam tutelaris colitur) venerabili vocabulo. 
Hac pro cultu satis constanti, nunc de dignitate 
quarendum. 

4 Episcopum fuisse tradunt ommes, at certum 
videtur, cathedram Bituricensem numquam - con- 
scendisse. An Corisopitensem, ut apud. Castellanum 
fert recepta, traditio? Neque id censeri posse vide- 
tur, cum in omnibus istius ecclesie tabulis, eque ac 
in Bituricensibus omnino exclusus sit. At Vita qua- 
liscumque, a. .Labbeo edita tomo Ὁ Bibliothece Mss. 
pag. 433, 'haud obscure successorem declarat S. 
Corentini, primi Corisopitensis episcopi. Sic ibi 
tradit Vitz scriptor anonymus num. 2: Cum autem 
(S. Menulfus) per aliquod tempus, omnibus pla- 
cens, prudenter sibi commissum fcenerat talen- 
tum, accidit ut jam dictus antistes (S. Corenti- 
nus) obiret. Plebs autem et clerus maxima dile- 
ctione S. Menulfum amplectens, non patiebatur 
eum a se sequestrari. Cumque vir Sanctus ordi- 
nem episcopatus adeptus fuisset, non cessavit 
sancta praedicatione gregem sibi commissum fi- 
deliter edocere. Verum qua fide hzc mitantur, 
haud difficulter. colligere est ex immani confusione 
temporum, dum Rez Dagobertus conjungitur cum 
S. Menulfi xtate, qui S. Corentino synchronus 
vicisse supponitur eique in regimine Corisopitensis 
ecclesia successisse. Audi Legenda exordium : 

5 Cum jam per orbem terrarum, caligine er- 
rorum depulsa, luceque veritatis exorta, fides 
sancte Ecclesie in omni regimine Dagoberti 
Regis Francorum, pace uteretur tranquilla, san- 
cti per mundum, tamquam venales ' flores flo- 
ruerunt. In insula maris Oceani, que barbara 
lingua Yrilanda nuncupatur, id est ferrea terra, 
vir sanctus et venerabibilis Menulfus procreatus 
est, qui divina inspiratione permotus, relictis 
parentibus ac cognatione sua, majorem Britan- 
niam relinquens, navigio delatus pervenit ad 
minorem in provinciam civitatis (vult dicere in 
civitatem provinci;) quz ab antiquis Oximorum 
nuncupatur, cujus sanctus Chorentinus Antistes 
erat. Hie vocavit Menulfum ad se, etc. Cespitat 
scriptor, geographic aque ac chronologie imperitus , 
nam Oximorum provincia seu pagus aut tractus 
Oxcimensis non in Britannia Armorica, multo minus 
in meridionali ejus parte, sed ín. Normannia situs 


est, 


In Actis 
apud Lab- 
beum perpe- 
ram dicitur 


fuisse episco- 
pus Corisopi- 
tensis post S. 
Corentinum , 


* an non 
vernales? 


cum. 
nec! 
temp 


quo con- 
ntur 
ora Da- 


gober li. 


Cetera etiam 
non sunt ma- 
gni momen- 


li. 


Hibernusoyi. 


gine in 4... 


mor, 
latu, 


icam qe. 
5, 


DIE DUODECIMA JULII. 


est, sic vocatus ab oppido Oximo, vulgo Hiesmes, 
distante Sagio in Septemtrionem. leucis quatuor, 
inter Aquilam, Falesiam et. Cadomum, wt notant 
geographi, qua in regione S. Corentinum numquam 
Jipiscopum. fuisse, indubitatum existimo. 

6 Ast alius hic animadvertendus, quem impugna- 
mus potissimum , auctoris lapsus turpissimus, dum 
seculum quartum cum septimo ineptissime connectit. 
Etenim si qua certa est aut saltem verosimilis S. 
Corentini epocha, sive is discipulus S. Martini Tu- 
vonensis fuerit, sive alterius, id in confesso apud 
omnes videtur, virisse ipsum sub finem seculi quarti 
et principium quinti, quemadmodum notant Coriso- 
pitensis. sedis. Episcoporum .catalogi, ad S. Coren- 
tini natalem aut. v Septembris aut xit. Decembris 
diligentius evaminandi. Quis autem. tantillum hi- 
storie P'rancicz peritus ignorat, Regem Dagobertum 
seculo ὙΠ floruisse, anno ejus xL1v (alias Xxxviir) 
e vivis sublatum? Ut manifestum sit, disparatissima 
tempora ab inscito homine in ea Legenda combinari ; 
forte quod ex aliis Vitis, in quibus florentem sanctis 
viris Dagoberti. etatem legerat, suam. compilarit, 
parum. solicitus de disjunctarum epocharum con- 
cordia. Et quid demum ex hujusmodi complexo 
eduxeris, ez quo de S. Menulfi episcopatu aut ztate 
certi aliquid. statuatur, cum in toto decursu nec mi- 
nimus character appareat, unde ea stabiliri possint? 
Episcopum fuisse, non megaverim, at loci incerti 
seu regionarium, uti vocant, quales Hibernos, Sco- 
tos et Anglos plures fuisse, alibi non semel demon- 
stravimus. 

"7 Quid porro de reliqua Vita narratione censeri 
debeat, ex ipsa facile quivis intelliget, quam a nostro 
Labbeo primum in lucem editam diximus, nihil in 
ejus commendationem proferente; utpote qui satis, 
opinor, perspexerit, historiam esse incompletam et 
hiulcam per clausulas, etc., quasi e longiori aliqua 
historia pauca illa. descripta essent, aut addi possent 
loci communes, qui Sanctis omnibus conveniant. At 
sive prolixior ea fuerit, sive contracta ad modum 
quo eam exhibet laudatus Labbeus, sic certe con- 
cepta est, ut satis perspicias, adornatam esse a 
nescio quo, neque quo seculo, in gratiam clientum 
S. Menulfi, qui, ut toties alibi factum novimus, 
Legendam Sancti sui patroni prz oculis habere vo- 
luerint : nam ut ez tota re clarissime conjicies, aut 
homines non movit scriptor de quibus loquitur, aut 
si quos appellet, a justis verum calculis enormiter 
aberrat. Sic a nominandis Britanniz principe, qui 
nobilem aliquem captivum detinuerit, a S. Menulfo 
liberatum; atque Romano Pontifice, quem is Rome 
convenerit, multo prudentius abstinuit. Dabimus 
igitur Acta ipsa qualiacumque, prout ea. Labbeus 
vulgavit, cum appendice ex Breviario Bituricensi, 
ad cultum confirmandum, quem etiam ex ipsius die- 
ceseos directoriis et Catherino compertum habemus. 


ACTA 


Ex codice Ms. ecclesie S. Austregisili 


de Castro, apud. Labbeum in Biblio- 
theca Mss. 


C^ jam per orbem terrarum caligine errorum 
expulsa, luceque veritatis exorta, fides san- 
ct» Ecclesi; in omni regimine Dagoberti Regis 


293 


Francorum pace uteretur tranquilla, Sancti per 
mundum tamquam venales * flores floruerunt, 
etc. In insula maris oceani quz barbara lingua 
Yrilanda nuncupatur, id est ferrea terra, vir san- 
ctus et venerabilis Menulfus procreatus est, qui 
diyina inspiratione permotus, relictis parentibus 
ac cognatione sua, majorem Britanniam relin- 
quens, navigio delatus pervenit ad minorem, in 
provinciam civitatis, quze ab antiquis Oximorum 
nuncupatur: eujus sanctus Chorentinus Antistes 
erat. Hie. vocavit Menulfum ad se, et quzesivit 
unde esset, et qua de causa illuc devenisset. Qui 
respondens Britannica lingua, fatetur se Yrlan- 
dum esse genere, et in Dei servitio se exercere 
velle, etc. 

2 Ordinatus igitur et Ecclesiastico officio de- 
votus, ita perfectione vigebat, ut cum deditus 
Deo oblationem quotidie offerret, maceratione 
sui corporis, ipse hostia viva Deo placens fieret. 
Erat enim fide devotus, etc. Cum autem per ali- 
quod tempus omnibus placens, prudenter sibi 
commissum feenerat talentum, accidit ut jam di- 
ctus Antistes obiret. Plebs,autem et clerus ma- 
xima dilectione S. Menulfum amplectens, non 
patiebatur eum a se sequestrari. Cumque vir san- 
ctus ordinem Episcopatus adeptus fuisset, non 
cessavit sancta predicatione gregem sibi com- 
missum fideliter edocere, etc. 

3 Quodam tempore cum disposuisset Romam 
pergere, quidam vir nobilis regionis illius, qui 
jam per multa tempora sub manu Britannie 
Principis arcta tenebatur custodia, audiens et 
admirans illius sanctitatem, astitit ei in animo, 
quia si sub carcerali custodia non premeretur, ad 
tanti viri predicationem vellet in Christo renasci 
et ejus affatim benedictione perfrui. Qu: super- 
nz pietatis visitatio citissime viro Dei innotuit ; 
qui misit ei annulum suum, dicens, ne de mise- 
ricordia Dei desperaret, sed potius divinz pie- 
tati incessanter gratias ageret. Quem ille beni- 
gne suscipiens, catenas, quibus obstrictus fuerat, 
credula cordis intentione de eo tetigit, cunctis- 
que, qui astabant, videntibus, ruptis nexibus, 
libero pede ad jam dicti Pontificis mcenia prope- 
ravit. Mox prostratus B. viri pedibus, de conces- 
so munere gratias agens, renatus sacro fonte 
baptismatis, et instructus allocutione divini ser- 
monis, lztus ad propria remeavit. 

4 Venerandus igitur Pontifex, votis suis ni- 
hil defraudans, religiosis quibusdam secum adhi- 
bitis fratribus, iter, quod proposuerat, aggressus 
est. Qui Romam veniens eum Domino Apostolico 
de suo et populi commodo loecuturus, a venera- 
bili Papa honorabilis Pontifex digne susceptus 
est. Sed ne fama sanctitatis illius populo Roma- 
no occultaretur, ante ipsorum limina Apostolo- 
rum quidam paralysis morbo per multa tempora 
detentus, Dei viro obvius extitit, petens ab eo 
inopie suz aliquid necessarii administrari. At 
vir Dei, de Domini confisus misericordia, quz- 
renti viro terrenam substantiam, impertivit mem- 
brorum sospitatem signo crucis. Quo de facto 
Dominus Papa hilaris effectus, videns sanctita- 
tem religiosi Antistitis, ccepit eum monere multis 
sermonibus, ut secum amplius moraretur, etc. 

5 Qui cum fratribus suis regrediens per pa- 
gum Bituricensem, in loeum venit qui Malliacus 
appellatur ; ibique preenuntiavit fratribus immi- 
nere finem vitz su;, certumque diem et horam 
predixit obitus sui. Eo igitur die quo dissolu- 
tionem sui indieaverat corporis, fratres et con- 
sortes sui flentes in unum collecti, sanctitatem 


ejus 


EX MSS. .: 


* forte verna- 
les 


et S. Coren- 
lino succes- 
sor datus, 


captivum 
mirabiliter 
liberal : 


F 
qui Romam. 
progressus, 


inde rediens 
Malliaci san- 
cte moritur. 


EX MSS. 


* (Sammar- 
thanis 33) 


J. B. S. 


ANNO 
DCCCLXXX VI. 


Solis ferme 
Martyrolo- 
giis monasti- 
cis notus, 


& Bartholo- 
mao Fisen 


294 


ejus exorare coeperunt, ut sicut, eorum Magister 
justiti:e extiterat in' terris, ita sibi dignaretur 
esse sua intercessione perennis patronus in cc- 
lis. Qui cum ipsos ut in sancto perseverarent pro- 
posito moneret, Sacramento corporis sanguinis- 
que Dominiei semet muniens, membrorum com- 
page protensa, et collocata veluti obdormiret, 
quarto Idus Julii ossa linquens humo, inter ver- 
ba orationis spiritum reddidit, tam a dolore mor- 
tis illesus, quam a contagione criminis extiterat 
alienus. Sie vir sanctus ac justus ad Dominum 
suum migravit, perpetua gloria coronatus exul- 
tat in ssecula szeulorum. Amen. Claudius Ro- 
bertus in Dagoberto 56. * Bituricensi Archiepi- 
scopo hzc habet. Preterea in vita S. Menulphi 
Episcopi dicuntur ossa ipsius revelata, prezesente 
Dagoberto Archiepiscopo Bituricensi, tempore 
Adalgasie Abbatissz, in vico Malliaco, qui nunc 
de ejus nomine dicitur S. Menouil en Bourbon- 
nois. Quod quidem Auctarium fateor nondum in 
meas incidisse manus. 


DE S. ANSBALDO CONFESSORE. 


, 
Ex vetustissimo Breviario ecclesie 
Bituricensis ad. diem xu Julii. 


6 B. Menulphus Episcopus de Britannorum 
genere oriundus dicitur extitisse. Hic iter arri- 


piens Romam ad limina Apostolorum, Maliaeo ἡ 


vico obiit: ubi se in ultimo loco ccemeterii B. 
Germani, causa humilitatis, petiit sepeliri. Po- 
stea vero quidam Princeps, Arcadius nomine, 
propter quémdam suum militem, ibi per merita 
Sancti a contractionis infortunio liberatum, fecit 
super ipsius tumbam fabricari ecclesiam, quse 
quam cito usque ter fuit zdificata, ter fuit ex 
semetipsa lapsa. Quod idem Princeps cernens, et 
cur hoc fieret ignorans, superni opificis clemen- 
tiam exorando, splendorem in:stimabilis clari- 
tatis ccelitus lapsum vidit, super locum illum, in 
quo per eum erat ecclesia construenda et sacra 
ejus ossa transferenda. Quod ut agnovit, opere 
complevit. 


DE S. ANSBALDO CONFESSORE 


ABBATE PRUMIENSI. 


SYLLOGE HISTORICA. 
De cultu, :etate et gestis. 


e celebri Prumiensi cenobio, in Arduennz 
vel Eifflie tractu triginta quinque circi- 
ter passuum. millibus a metropoli Trevi- 
rorum in Septemtrionem sito, cui Pronea 

seu Prumia rivulus nomen indidisse fertur, non se- 
mel antea in pragressis mensibus agendum fuit, 
mazime ad diem vri Martii in Commentario de 
sancto Hunfrido, primum istic monacho , deinde 
episcopo Teruanensi, ubi inter cetera, cum eo, de 
quo hic agendum est, S. Ansbaldo in pradicto Pru- 
miensi cenobio convixisse dicitur sub Egilone seu 
FEigile abbate, quem οἱ Lotharius Imperator, depo- 
sito fastu, raro exemplo monachum indutus, supe- 
riorem agnoverat. Monasterii istius primordia ejus- 
que antistitum primorum seriem.et res gestas pro- 
sequitur Mabilio seculo suo quarto Benedictino, cc- 
nobium ipsum pluribus describens parte 1 a pag. 606, 
occasione venerabilis Marcwardi, ejus loci abbatis 
tertii, alterius decessoris ; ipsum consulent, qui hac 
ad. notitiam sufficere non arbitrabuntur. Initia fer- 
me οἱ Normannicam devastationen vidil. quintus, 
post ipsum Egilonem sese abdicantem, abbas S. Ans- 
baldus, Martyrologiis quidem incognitus, sed a 
monasticis Wione, Dorganio, Menardo, Bucelino, 
cum saneti appellatione hoc die disertissime consi- 
gnatus, de quo etiam mostri Willotus et Fisenus, 
ut de Sancto egerunt ad x Martii; sed inde melius 
ad hunc diem a Majoribus nostris remissus est. 

2 Fiseni elogium, ex varüs Broweri locis con- 
tractum, plura complectitur, quam apud monasticos 
illos omnes liceat reperire; est enim. compendium 
eorum omnium qua de S. Ansbaldi gestis scripta 
supersunt, ez Mabilione nonnihil trituranda, ubi de 
Sancto istic agit citato seculo Benedictino parte. 2, 
a.pag. 461, nonnulla adjiciens de ipsius cum Lupo 


Ferrariensi conjunctione, ex aliquibus litterarum 
fragmentis, eo fine ab ipso adductis; ex: quibus et 
atas ipsa facile colligetur. Audiamus primum Fi- 
seni verba : Sancto Egilone abbatis dignitatem 
abdicante, Prumic simul et Andaini, anno Chri- 
stianze salutis pcccrrx, utramque provinciam ac- 
cipere jussus est Ansbaldus. Multa hie virtute 
generis sui nobilitatem illustrarat : e Luxembur- 
gensibus enim comitibus esse procreatum, Pru- 
mienses prodiderunt. Sed docte Hancartius ad- 
vertit, dicendum esse potius, e Guerrii toparchis 
descendisse ; in quos genus referebat Sigifridus 
Luxemburgi primus comes, toto seculo posterior 
Ansbaldo. Diu jam illustri ascetiez disciplinze 
gloria utramque familiam administrarat religio- 
sus abbas, quando tristi populatione Germaniam 
inferiorem vastantes Normanni anno Lxxxi, ipso 
die Epiphanie Prumiam ingressi, solidumque 
commorati triduum, et adjacentem longe lateque 
regionem populati, ipsum postremo monasterium 
flammis in favillas redegerunt. 

3 Atqui ne quidem in ira sua continet suas 
misericordias, graviter afflictum tanta hac cala- 
mitate Ansbaldum eodem hoe anno "consolatus 
est. Vivebat in Pieardia Nithardus quidam, vir 
opibus, sed virtute praestantior; qui amplissima- 
rum facultatum herede destitutus, sua bonorum 
omnium largitori reddere constituerat. Eum igi- 
tur multis precibus rogat, ut cuicumque loco ipsi 
dicato placeret suas fortunas attribui, significare 
ipse dignaretur. Confectas itaque donationis ta- 
bulas sagittz in incertum mittends colligat ; 
excussamque arcu sagittam divine providentize 
committit, eo consilio, ut univers: hereditatis 
possessionem is locus adipisceretur, ad quem 
emissa sagitta deferretur. Res sane mira! Uno 
pene momento contortum telum ab urbe Guisiana 
milliaribus plus sexaginta, S. Ansbaldo Prumize 
sacris operante, in ipsam aram decidit. Tanti 
prodigii testis superest in Prumiensi tabulario 
donationis schedula ; ipsa vero sagitta in sacra- 


rio 


Ejus memo- 
ria in Officiis 
Bituricensi- 
us. 


peculiari en- 
comio lauda- 
tur: 


DIE DUODECIMA JULII. 


rio religiose asservatur. Postquam annos viginti 
sex Hubertenses cum Prumiensibus rexisset, se- 
nio omnique virtute venerabilis obiit Ansbaldus 
anno Lxxxvi et ab Ecclesia eoelitum honores 
consecutus est. Hactenus F'isen ez receptis Pru- 
miz et. Treviris traditionibus. 

4 Qua vero in his corrigenda sint, docebit lauda- 
tus Mabilio, ita scribens num.2 : Ansbaldi patria 
atque parentes nobis latent. Scio quid de hac re 
tradunt Prumienses; eum nempe ex Lucembur- 
gensibus comitibus, seu potius ex Guerrii topar- 
chis procreatum esse; sed hzc recentiorum fi- 


gmenta sunt. Ansbaldum Prumize monachum  JDominice Incarnationis pcccuxxxi im hunc mo- oie i 
fuisse ante initam abbatis dignitatem, constat ex dum : Nortmanni, inquit, Arduennam percur- cam 
Do 


Lupi abbatis epistolis 10 et 85 ad Marewardum 
abbatem Prumiensem, quibus salutat fratres Pru- 
mienses, quos inter Ansboldum nominat. Ejus- 
dem Lupi ad eum exstant epistole tres, nempe 
69, 117 et 124, que omnes Ansbaldo jam abba- 
ti seriptze videntur, tametsi primam et tertiam 
carissimo suo Ansbaldo inscribit Lupus. Fmi- 
liariori, opinor, scribendi modo, quemadmodum pro 
Ansbaldo, solitum scribere Lupum, verso a in o, 
Ansboldum, ibidem notavit Mabilio. Hac de pa- 
tria et genere. De prodigiosa donatione a Fiseno 
dicta, ex DBrowero accepta sunt. pag. 530 col. 2, 
quibus ipse stipulatorem. adjecerat Casarium abba- 
tem. Prumiensem in libro censuum his verbis : Con- 
Stat, inquit, quondam in loco isto sanctissimos 
viros mansisse. Ideo Dominus eos mirificayit 
gloria et honore, quando sagittam de Francia 
cum magno allodio et optimo, miraculose super 
altare S. Salvatoris fecit transvolare. 

5 Non magis placere videtur Mabilioni exornata. 
ut minimum donationis historia, quam Luxembur- 
gensis aut. Guerriensis origo, S. Ansbaldo perperam 
afficta. Sic igitur observat : Czesarius porro, quem 


ex DBrowero citavimus, Prumiensibus przfuit ab: 


anno ΜΟΟΧῚΙ in annos quatuor, si Bucelini tabulis 
credimus, postea Heisterbacensis monachus Or- 
dinis Cisterciensis. Ut hzc narratio vera sit, 
certe constat id non accidisse Ansbaldo abbate : 
nam Nitardus Prumiz jam monachus erat vivente 
Marewardo, uti ex Lupi abbatis epistolis 55 et 
72 ad Marewardum scriptis intelligitur. Nisi si 
alius fuit Nitardus his in litteris memoratus, a 
Nithardo illo przenobili viro ; qui an idem sit eum 
Nitardo, sancti Angilberti abbatis Centulensis 
filio, affirmare non ausim. Certe ut diversus fue- 
rit, inclinat animus: nam anno DCCCXLIV, quo 
Nithardus Aneilberti filius historiam suam seri- 
bebat, adhue secularis, Nithardus ille Prumiensis 
monachus, de quo Lupus in epistolis suis, jam 
monachus fuisse videtur; et Nithardus, si quis 
alius Ansbaldo abbate Prumize monachum induit, 
€0 se contulit post annum ncocLx, qui Ansbaldi 
abbatis primus fuit, quo anno Nithardus Centu- 
lensis jam mortuus erat. - 

6 Ut ad Sanctum redeamus, sic ejus successio- 
nem notavit Regino, post F'arabertum, S. Ansbaldi 
successorem, abbas septimus, vir pietate et doctrina 
clarus, qui ita scriptum reliquit : Anno Dominiece 
Incarnationis pcccrx Egil abbatiam Prumiensem 
sponté dimisit, et Anspaldus in regimine succes- 
Sit, vir omni sanctitate et bonitate conspicuus. 
Hoc de suscepto Prumiz abbatis munere satis certa 
unt; quod autem superius tam. rotunde asseruit 
F'isenus de gemina provincia a S. Ansbaldo sus- 
cepta, nempe in administratione utriusque comobii, 
fum Andainensis S. H. uberti, tum una Prumiensis, 
id quod etiam E giloni decessori tribuit, non omnino 
persuasum habere videtur Mahilio, dum ita loquitur : 


295 


Eumdem etiam Andaginensi S. Hucberti mona- 
sterio przefectum fuisse tradunt. Quz porro gesse- 
rit Sanctus sive in unius sive in amborum canobio- 
rum vegimine ab anno 860 usque ad Normannorum 
in eas partes incursiones, nec à Regihone mec ab 
alio descripta invenimus. Paulo apertiora sunt quz 
de calamitatibus funestissima ea tempestate per im- 
manium barbarorum grassationes a S. Ansbaldo ef 
Prumiensibus omnibus toleratis memorantur, sic ut 
loco cedere compulsi fuerint, non sine singulari Dei 
beneficio eorum caedibus aut saltem captivitati erepti. 

"7 Eam cladem paucis describit Regino ad annum 


D 


rentes, Prumiam monasterium ingrediuntur, ipso 
die Epiphanii Domini, ubi triduo commorantes, 
omnem in circuitu regionem depopulati sunt ; in 
quo loco innumera multitudine peditum ex agris 
et villis in unum agmen conglobata, eos expu- 
gnatum aggreditur. Sed Nortmanni cernentes 
ignobile vulgus, non tantum innorme * quantum 
militari disciplina nudatum, super eos cum cla- 
more irruunt, tantaque czde prosternunt, ut 
bruta animalia non homines mactari viderentur. 
His itaque patratis, onerati przeda ad castra red- 
eunt. Illis discedentibus, ignis qui in diversis 
habitaculis accensus remanserat, cum nullus 
esset qui eum exstingueret, monasterium con- 
sumpsit. Atque huc referenda existimo, quz Lupus 
Ferrariensis per generalem necessitatem ezpri- 
mere voluit, quando epistola 123 respondet S. Ans- 
baldi litteris, quz omnes, teste Mabilione, excide- 
runt, Nortmannorum utique procellam illam insi- 
muans, qua Prumienses a propriis sedibus exturba- 
verat. Quo fugerint et tantisper latuerint et sanctus 
prapositus et monachi, cum Regino tacuerit, nemo 
est qui facile divinet; certe hac jactatus tempestate 
S. Ansbaldus, habuit quo tolerantiz virtutem in se, 
misericordiam in suos paterne exerceret, 


8 Neque de erumnarum diuturnitate, aut cemno-. ei gratulatur 


bii restauratione meminit laudatus Regino ; ceterum 
ab exilio postliminio reversis gratulatus est Lupus, 
epist. 117 sic eos affatus : Reverentissimo Ansbaldo 
abbati et universis fratribus ejus, Lupus et omnis 
Ferrariensis ccenobii societas in Domino salutem. 
Asperrimis difficultatibus evietis, gaudemus vos 
tandem aliquando gratia divina loco proprio re- 
stitutos : nec illud non libenter accipimus, quod 
nostram in vos pronam voluntatem pro affectu 
jucundisque sermonibus prosequimini : quam- 
quam longe plura vobis przstita cuperemus. Tri- 
bulationes nostras partim dolenter audistis, par- 
tim anxii aspexistis ; sed eas temperante vel 
penitus auferente Domino nostro, cum vestro 
commodo vobis vestrisque qui nos adierint, desi- 
deramus usui esse ac sincerissimze voluptati. Ut 
igitur familiaritas olim inita, uberiori proficiat 
incremento, in occidua plaga recuperatz faeul- 
tates fuerint adjumento : dum excursus et recur- 
sus per nos, qu:e utrimque gerantur, aperiet. 
Cupimus vos nostri benigne memores semper 
valere feliciter. Hc tantum, neque amplius quid- 
quam. invenimus, quod ad S. Ansbaldum spectaret 
propius; felicem ejus exitum | sic. notavit Regino : 
DCCCLXXXVI AÁnsbaldus abbas Prumiensis ccno- 
bii, summ:e sanctitatis ac religionis vir, ad cc- 
lestem patriam transiit rv Idus Julii ; cui successit 
in regiminis loco Farabertus venerabilis Pater 
vir Idus Augusti. An et quo cultu ipsum aut ejus 
reliquias hodie venerentur Prumienses, neque Ma- 
bilio tradidit, neque mihi promptum est, alibi inve- 
stigare ; Sanctis annumerandum, jam ostendimus. 


DE 


di 


J. B. S. 


xii JULI. 


4 Ferrario 
laudatus est 


in ulroque 
Catalogo ; 


J. B. S. 


XI Juri. 


Tota etiam 


hujus notitia 


296 


ACTA SANCTORUM. 


DE S. UGUZONE MARTYRE 


IN VALLE CAVARNIA APUD INSUBRES. 


Ex Ferrario. 


bscuram hujus Sancti memoriam, ex anti- 
qua, ut ait, traditione et multorum fide 
dignorum relatu, im suo Sanctorum Ita- 
liz Catalogo suscitavit Ferrarius, hoc die 
sic scribens : Uguzo, qui et Lucius ac Luguzonus 
dicitur, pastor et casearius vallis Caverniz (locus 
est Euganeo oppido et lacui proximus, Comensis 
dicecesis) pascebat hic armenta cujusdam, a quo, 
quod ecclesi; et pauperibus aliqua dedisset, 
expulsus, euidam alii adhzsit inserviens; cujus 
augeri in dies, alterius vero, qui eum expulerat 
minui mirum in modum cceperunt, quare ille 
invidia et odio stimulatus, virum Dei interfecit, 
moxque in loco occisionis fons ingens, instar 
parvi laeus, in monte, qui ad hzec usque tempora 
visitur, ortus traditur, cujus aqua die et hora, 
qua interfectus est, rubescere, et ad visus inco- 
lumitatem conferre narratur. Eo quotannis ad 
diem festum, et ad ecclesiam nomini suo dica- 
tam, non modo finitimi populi, sed et ex remo- 
tioribus partibus confluunt, dona, presertim 
caseum deferentes (illum enim casearii precipue 
eolunt.) Cum incole aut pluvia aut serenitate 
egent, ad ejus ecclesiam processione euntes, 
solent, quod ex his postulant impetrare. 

2. Notavit idem Ferrarius, S. Uguzonis natalem 
hoc die duplici ritu ab ecclesia Cathedrali Laudensi 
celebrari, licet alibi die sequenti recolatur. In Ca- 
talogo generali sic Sanctum annuntiat : In valle 
Cavarnia, apud lacum Lurium, S. Uguzonis mar- 
tyris ; notatque ibi, se illum accepisse ex tabulis 
ecclesie Laudensis, in qua venerationem habet. 
Dein, nomine varie expresso, coli asserit, in eccle- 
sia suo nomine exstructa in valle Cavarnia, quz 
Euganeo lacui adjacet, a Comensi urbe, in 
eujus dicecesi est, 25 m. p. distans. Demum con- 


tractis iis qua superius retulimus, multis persuasum 
ait, visum illis, qui hac die oculos laverint aqua, 
in quam occisus, projectus traditur, in eodem 
statu conservari. Atque hac quidem hactenus ex 
Ferrario desumpta sunt, quibus nihil addendum su- 
peverat, nisi incidissem in schedulam. anno 1640 
descriptam ex fragmento historiz ecclesie Mediola- 
nensis Caroli a Basilica Petri episcopi Novariensis, 
prout servatur in Bibliotheca Ambrosiana, ubi paulo 
aliter nonnulla narrat, que hic pratermittenda non 
censuimus, ut pateat quam facile varientur traditi- 
ones ez solo vulgi relatu accepta. Sic ipse memorat: 
3 Uguzo Sanctus habetur in plebe Porletiz, 
ultra lacum Lurium, in vetusta ecclesia ipsius 
nominis, qua: est in monte prope vicum Caver- 
nie, a quo vallis ipsa appellatur. Sepulcri locus 
vulgo ignoratur, notus tamen semper dicitur 
tribus ex senioribus. Traditur fuisse pastor, et 
quidem alieni peculii, cum esset admodum ege- 
nus ; tanta autem bonitate et studio juvandorum 
pauperum, ut quidquid habere posset, iis daret. 
Dominus autem, qui suspicabatur sua ab Uguzone 
pauperibus dari, ita indignationis seu punitionis 
modum quandoque transivit, eoque furore com- 
motus est, ut eum pugione occiderit. Ibi ecclesia 
memorata zdificata est, ejusque dies celebratur 
xii Julii. Pingitur habitu pastoris, caseum manu 
tenens quem pauperibus dividit, invocaturque ad 
visum conservandum, quam ad rem etiam aqua 
memorati lacus adhibetur, et offeruntur oculi 
cerei atque argentei. Feruntur ejus miracula, 
quz etiam in ipsius ecclesia depicta sunt. Hujus 
et aliorum quorumdam minus antiquorum cultus, 
non dubito quin archiepiscopali auctoritate sit 
approbatus : vel saltem. tacite permissus, certe in 
possessione, post Urbani VIII decretum relictus. 


DE S. LITHARDO CONFESSORE 


CORNUETI AD MARE TYRRHENUM IN ITALIA. 


Ex Ferrario. 


ornuetum. civitas olim. episcopalis, nunc oppi- 

dum tenue, Italis Corneto dictum, ad oram 
maritimam Patrimonii S. Petri, in ipso 

ferme limine ducatus Castrensis, Patronum 

colit S. Lithardum seu Lituardum, de quo paucis 
egimus inter Pratermissos 1X Julii, quo die eum 
posuit Castellanus, huc eum remittentes ez potiori 


Ferrarii sententia, qui de ejus festivitate hoc die ibi 
recoli solita disertissime testatur ; ea sola de ipso re- 
ferens, qua hic ez ipso ad verbum describimus : Li- 
thardus, inquit, seu Lithuardus, natione Germa- 
nus, cum se totum divino servitio mancipasset, 
peregrinandi et sacra visendi cupidus, relicta 
patria, venit in Italiam, ac precipuis ecclesiis 


devote 


E 


eL a Carolo 
episcopo No- 
variensi. 


ea codem. 
Ferrario ac- 
cepta. 


ANNO NLXXIII. 


S. Joannes 
antiquitus 
habuit Gual- 
berti nomen 
additum. 


Slenmg it. 
lus cum pe. 
ri Inei et 
Tegorii pq 
familiq Con. 
Jungituy, 


* J— DIE DUODECIMA JULII. 


devote visitatis, cum apud Cornuetanam civita- 
tem constitisset, ibi vite. sanctitate et miraculis 
clarus migravit e vita rv Idus Julii. Corpus ibi 
honorifice asservatum precipue a Cornuetanis 
colitur hoc die. Exstant insculpta de eo carmina : 


Germanic laribus patriis, Lithuarde, relictis, 
Ad Corithi quis te littora chara tulit ? 

Casu, vel potius nostras dignatus ad oras 
Pergere, sancte pater, motus amore pio es ? 

Non casu, vestros Deus miseratus iniquos 
Casus me ad Corithi littora chara tulit : 

Remotis veniens nimium peregrinus ab oris, 
Ut tuerer Corithi littora, prata, domos. 


2 In annotatis suis observat F'errarius, Acta et 
tempus quo vixit aut obiit, desiderari, ferri tamen 
miracula aliqua post mortem ab eo edita, sed quo- 
rum nullam specialem memoriam assequi potuerit. 


297 


E«xterum fuisse et natione Germanum aut Francum 
ez nomine aliqualiter colligitur, estque veceptissima 
indigenarum traditio ; quibus et vicinum alium San- 
ctum. peregrinantem Germanum, nomine. Petrum, 
α Cruce dictum, Viterbii (septem. circiter Leucis 
Cornueto distat) dedimus in tomo pracedenti v1 Ju- 
lii, ignotz et ipsum originis, verum cujus diem et 
anum obitus signatos invenimus, ubi de Cornueta- 
no S. Lithardo, prater constantem cultum, incerta 
sunt omnia. Jam. ab annis quadraginta et amplius 
rogati sunt. Majores nostri, suggerere dignarentur, 
si qua haberent ad majorem notitiam. conducentia : 
ceterum. notavit. Papebrochius responsum. fuisse , 
Lietphardum quidem aliquem in Actis celebrari yv 
Februarii; agendum de Liphardo rm Junii ; ast ho- 
diernum Lithardum ab iis plane diversum, de quo 
nihil mobis constaret, prater ea dumtaxat qua ex 
Ferrario jam retulimus : neque ex. eo tempore lucis 
quidquam, quod ad rem faciat, accessisse novimus. 


DE S. JOANNE GUALBERTO ABBATE 


ORDINIS VALLUMBROSANI FUNDATORE 


IN MONASTERIO PASSINIANO IN HETRURIA 


GOMMENTARIUS PRJEVIUS 


$ I. Sancti patria, nomen, et stemma. 


anctissimus Vallumbrosani Ordinis institutor, 
simulque acerrimus simoniaca hareseos op- 
pugnator juxta communissimam historicorum 
sententiam natus est Florentia celebri Italize 
civitate. Patrem habuit Gualbertum ; matrem vero, 
ut quidam volunt, Willam seu Camillam, de qua ta- 
men antiqui Vita scriptores non meminerunt. No- 
mini S. Joannis addidi in titulo Gualbertum, quam- 
vis Didacus Franchius in Vita illius Italice edita 
lib. 1 pag. 9 dicat, ipsum tantummodo a modernis 
ita appellari. Nam antiquitus etiam ei Galberti sive 
Walberti nomen, quod pater illius gerebat, datum 
fuisse, patet ex num. 191 in Vita per B. Andream 
scripta, ubi Zenobius presbyter lampadem accendere 
volens sit exclamat : Si vera sunt, quse de Walber- 
te Johanne propriis oculis vidi et audivi, in ipsius 
nomine precipio tibi, ut celeriter accensa, inex- 
stincta permaneas. Idem confirmatur ex capitulo 
celebrato anno ab Incarnatione Domini nostri Jesu 
Christi woxxvir ; in quo statutum est, ut nulli liceat 
cantare, nisi quod Majores nostri cantasse sciun- 
tur, seilicet quod in Antiphonario Domni Joannis 
Gualperti invenitur. Hac satis de Sancti nostri pa- 
tria et. nomine; nunc de natalium splendore paulo 
fusius agendum est. 

2 Satis constat, S. Joannem Gualbertum nobili 
stirpe progenitum esse ; at in exornanda determinan- 
daque ejus nobilitate, quidam nimium mihi soliciti 
fisse videntur. Inter alios R. D. Tiberius Petrac- 


Tomus i Julii. 


cius arborem genealogicam erexit, in qua maternum 
illius genus deducit ex: Carolingico Francorum stem- 
mate, ac dein per ramum illud connectit cum illu- 
stri Übertorum familia, quam ez augusta veterum 
Romanorum gente processisse cum Ricordano Ma- 
laspina. aliisque. existimat ; paternam vero stirpem 
ex Longobardorum regibus oriri asserit. Unde varios 
consanguinitatis gradus ostendit inter S. Petrum 
Igneum ex Ordine Vallumbrosano S. R. E. Cardi- 
nalem, S. Bernardum Übertum ex eodem Ordine 
episcopum. Parmensem et Cardinalem, ac denique 
inter S. Gregorium VII Pontificem et S. Joannem 
Gualbertum ; ita ut hi omnes non tantum professio- 
nis aut sanctitatis, sed etiam sanguinis vinculo fue- 
rint conjuncti, ut fusius explicatur in. Actis nostris 
tom. 6 Maii in vita S. Gregorii VII. 

3 Quidquid sit de tamantiqua S. Joannis Gual- 
berti origine , quam solide probari desideramus, de 
hujus arboris genealogice ramis aliorum sententias 
referemus, ut equus rerum zstimator de tota arbore 
facilius possit judicare. Baronius in Annalibus Ec- 
clesiusticis tom. x1 ad annum Christi 1063 agens 
de Petro Igneo satis caute dicit, quod. fuerit nobili 
ortus genere ex stemmate Dominorum Aldobran- 
dinorum, ut in Vita ejus edita nuper asseritur. 
Sed hac Vita nuper edita exiguam aut nullam ha- 
bet auctoritatem, nisi proferat veterum. documenta, 
quibus adeo antiquam nobilitatem Petro vindicet. 
Que cum Baronius pratermiserit indicare, talia 
defuisse suspicor. Si quis tamen solida in hanc rem 
instrumenta assignaverit, ea ambabus, ut aiunt, ulnis 
amplectemur. 

1 Historia Ciacconii de Pontificibus Romanis et 
S. R. E. Cardinalibusab Oldoino nostro edita aucta- 
que hanc Petri 1gnei nobilitatem et cum S. Joanne 
Gualberto conjunctionem sic ex aliorum opinione 
refert tom. 1 col. 862: Cum in sacra Vallis Um- 


43 brosse 


G. C. 


δ. Petri 
Ignei nobili- 
tus a Baro- 
nio, 


aliisque. 


AUGTORE 


G. C. 


reluta, ab 
Ughello ex- 
ploditur. 


C 
Oldoinus 
probat Gre- 
gorii VII no- 
bilitatem ex 
inscriptione 
Senensi, 


298 


brosse eremo S. Gualbertus novi Ordinis sub S. 
Benedicti regula. fundamenta jecisset, miraculo- 
rum ejus ae sanctitatis fama non per Etruriam 
modo, sed per remotas dissitasque locorum regio- 
nes longe lateque spargebatur. Quare multi ad 
eum quotidie undequaque confluebant, ut sub 
tanti patris instituto mundi pompas et seculi blan- 
ditias relinquentes Deo sedulo, sinceroque corde 
deservirent. Ad quem Dominice: Incarnationis an- 
no MxvIi (hunc annum postea. ezaminabimus) inter 
discipulorum primos non segniter accurrit ado- 
lescentulus quidam Florentinus, Petrus nomine, 
clara, ut ferunt, Aldobrandinorum stirpe proge- 
nitus, ipsius sancti Patris conjunctus et affinis. 

5 Deinde post traditam. Vita illius synopsim sub- 
nectit sequentia: Rome in aula novarum zedium 
Vatieanarum Clementine, quam vocant, aule 
proxima B. Petrus Igneus et S. Bernardus Uber- 
tus S. R. E. Cardinales, brevibus elogiis addi- 
tis, coloribus expressi conspiciuntur ; eos Cle- 
mens VIII pingi jussit. Petrum Joannes Mattheus 
Cariophilus Iconiensis Archiepiscopus hoc epi- 
grammate celebravit 


B. PETRO IGNEO CARD. ALDOBRANDINO. 


Dixerat Elias: Hie ara, hic hostia duplex ; 
Vincat utri absumens coelitus ignis eat. 

Igneus at Petrus litem non terminat aris, 
Sed rapidos ignes permeat innocuus. 

Zelus utrique ardens, Petri est victoria major, 
Ignibus ille, ignes vicit at iste suos. 


Ferdinandus Ughellus hanc opinionem tamquam fa- 
bulam votunde explodit, ita scribens tom. 1 Italie 
sacra οοἱ. 991 : Ceterum Baronius in tomo xr Ec- 
cles. Annalium deceptus ἃ quodam moderno scri- 
ptore, qui hujus Saneti vitam temporibus octavi 
Clementis emisit in lucem, insinuare videtur, 
hune Petrum Igneum e gente Aldobrandina tra- 
xisse originem ; itaque favorabilis fabula placuit, 
ut Petrus ipse Cardinalis Aldobrandinus, alioquin 
princeps sapientissimus, Vallumbrosanum Pe- 
trum in nova Clementina aula cum Aldobrandine 
gentis insignibus, elegantique epigrammate a 
Joanne Matthaeo Cariophilo Archiepiscopo Ico- 
niensi confecto depingendum curaverit. 

6 Nunc audiamus quomodo de altero ejusdem sti- 
pitis surculo, de nobilitate inquam Gregorii VII au- 
cores dissentiant. Oldoinus moster in. additionibus 
ad historiam Ciacconii tom. 1 col. 855, ita scribit : 
Hiltprandus natione Etruscus, patria Senensis 
vel melius Soanensis, quz est urbs Etruric pro- 
pe Senas, habuit parentem Bonicium, non fa- 
brum lignarium, quod ignominiz ergo adversa- 
rios ipsi objecisse scimus, sed ex nobili et anti- 
qua familia Aldobrandescorum comitum Soanen- 
sium, ut scribunt Platina, Sansovinus, Tomasius, 
Macceabrunus aliique ex ejus familie insignibus 
et sequenti inscriptione, quze in ecclesia Metropo- 
litana Senarum habetur. 


HIC ANN. MLIX ILTPRANDO ILDE- 
BRANDESCO ARCHID. CURANTE, QUI 
POSTMODUM GREG. VII, CECUMENI- 
CUM CONCILIUM CELEBRATUM , UBI 
ANTIPAPA BENEDICTO ABROGATO, 
GERARDUS ALLOBROX EPISCOPUS 
FLORENTINUS ASSUMPTUS NICO- 
LAUS SECUNDUS APPELLATUS. 


7 Cujus etatis vel. auctoris sit hac inscriptio, 


DE 5. JOANNE GUALBERTO ABBATE. . 


ignoro; verum mon satis exacta, mihi videtur. Nam 
inter. alia observo, tum temporis contra Benedictum 
antipapam mon fuisse Senis celebratum concilium, 
multo minus cecumenicum. Invenio quidem. Senis 
Pontificem electum esse Nicolaum. II, sed post ele- 
ctionem Senis pacifice peractam, hubitum fuisse an- 
10 MLIX concilium Sutrii, in quo pseudopapa Bene- 
dictus, cogmomento Mincius, depositus omnique sa- 
cerdotali officio privatus est, sicuti tradunt. concilio- 
rum collectores post Baronium ex codice Vaticano, 
qui inscribitur Liber censuum. Idem in Labbeana 
conciliorum collectione tomo 1x col. 1098 testantur 
vetera Romanorum Pontificum gesta, quz collegit 
ANicolaus Aragonensis Cardinalis his verbis : Cele- 
brata itaque in pace electione (ut dictum est) Se- 
nis, dietus Nicolaus Pontifex cum Archidiacono 
et Cardinalibus consilium habuit, ut pro causa 
jam dieti Velitrensis intrusi, apud Sutrium syn- 
odum celebraret. ad quam non solum episcopos 
Tusci: et Lombardive, sed et magnum Godefri- 
dum et Guibertum cancellarium convocare debe- 
ret. Quod absque dilatione factum est. Przedictus 
autem Mincius, ubi Nicolaum Papam cum perso- 
nis, quz apud Sutrium convenerant, in synodo re- 
sidere cognovit, sedem, quam invaserat, conscien- 
tia remordente, reliquit, et in domum propriam 
remeavit. Sentiat lector de hac Senensi inscriptione, 
quod placuerit. Ego hactenus. solummodo octodecim 
synodos acumenicas agnosco, et ex iis nullam Senis 
celebratam movi. 

8 At ne hic extra oleas saltemus, ad praefatam 
Gregorii VII nobilitatem revertamur. Prater Bi- 
nium, Ricciolum, Labbewm aliosque, qui hunc pa- 
ire fabro natum arbitrantur, Baronius egregius Ro- 
manorum Pontificum. vindex tomo x1 ad. annum 
Christi 1073 ita S. Gregorii VII vitam describere 
incipit : De ipso dicturi, incipiamus ab ejus nata- 
libus atque genere, quem alii Soanensem, Senen- 
sem alii fuisse tradunt. Constantior est sententia 
fuisse patria Soanensem e Tusci: civitate, natum 
humili loco, parente fabro, quod ignominiz causa 
adversarios ipsi objecisse reperimus, cum hac ex 
parte magis laudandus esset, quod evidentiora 
in eo ex his elucescerent signa veri apostolatus ; 
siquidem Apostolus dicat: Videte vocationem ve- 
stram, fratres, quia non multi sapientes secun- 
dum carnem, non multi potentes, non multi no- 
biles, sed quze stulta sunt muri elegit Deus, ut 
confundat sapientes , et infirma mundi elegit 
Deus, ut confundat fortia, et ignobilia mundi, et 
contemptibilia elegit Deus, et ea qus non sunt, 
ut ea quze sunt destrueret, ut non glorietur om- 
nis caro in conspectu ejus. Hzc Apostolus; cum 
alioquin superbe nimis respuat humanus fastus 
natalis titulum illum, quo Deus Flium suum ho- 
minem factum voluit insigniri, ut fabri filius di- 
ceretur. Addunt vero ista, de fabri filio ; quod 
cum puer luderet ad pedes patris ligna dolantis, 
ex rejectaneis segmentis, cum nesciret litteras, 
casu elementa illa formarit, ex quibus simul con- 
junctis illud Davidicum exprimeretur oraculum : 
Dominabitur a mari usque ad mare ; quo signifi- 
caretur, manum pueri ductante numine, ejus fore 
amplissimam in mundo auctoritatem. 

9 Scio hanc Baronii sententiam. mon esse tam 
certam, quin varia illi opponi possint, prasertim 
cum neminem pro ea citet, Saltem circa hujus san- 
cli Pontificis patrium. plerisque. adversatur Hugo 
Flaviniacensis in. Chronico Virdunensi, quod edidit 
Labbeus noster tomo 1 Nove Bibliothece manuscri- 
ptorum librorum, ubi fol. 206, antiquus ille scriptor 
de Gregorio VII hac disertis verbis affirmat : Natus 


est 


parum acey. 
vaa, ΤῊΝ 


Baronius 
atiique Gre- 
gorium VII 
patri fabro 
ortum pu- 
tant. 


Diversa scri- 
ptorum opt- 
nio 


goneatogiam 
S. Joannis 
Gualbert in- 
certam red- 
dit. 


Quidam vo- 
lunt, S. Jo- 
annis Gual- 
berti fra- 
Irem ; alii 
vo ejuspa- 
trem [uis- 
se occisum. 


His postyo- 

his forte 6γ- 

Tahdi occa. 

Stonem prz. 

buit s. De- 

Iris Damig- 
» 


DIE DUODECIMA JULII. 


est igitur in urbe Roma, parentibus civibus Ro- 
manis, et quod maximum est, religiosis, adseri- 
bendus civis curie ccelestis. Ex hac opinionum 
varietate apparet, arborem illam genealogicam a 
R. D. Tiberio Petraccio inventam, non omnino fir- 
mis radicibus niti, Et sane movum mon esset, inde- 
bitos nobilitatis titulos Sanctis affingi, cum in Brevi- 
ario Romano Antverpiz anno MDOxxxvr, apud Plan- 
tinum impresso de S. Catharina Senensi legerentur 
sequentia: Catharina virgo Senensis, ex Benin- 
casia una eum Burghesia familia ex eodem stipite 
proveniente, piis orta parentibus, beati Dominici 
habitum, quem sorores de Poenitentia gestant, 
impetravit. Jam autem, omissis prudenter harum 
familiarum. titulis ita. legimus: Catharina virgo 
Senensis piis orta parentibus beati Dominici ha- 
bitum, quem sorores de Pcenitentia gestant, im- 
petravit. 

10 Nolim tamen, ut quis ex his aliisque antea 
dictis existimet, me velle nobili S. Joannis Gualberti 
aliorumque genealogiz repugnare. Nam cum in an- 
tiquis monumentis nihil certi ad. dirimendam hanc 
controversiam. invenerim , pradictum stemma nec 
admitto nec rejicio. Itaque, cum genus et proavi, et 
qua mon fecimus ipsi, vim mostra. dici possint, plu- 
risque facienda sint virtutis, quam sanguinis decora, 
transeamus ad. heroicam clementiam, qua S. Joan- 
nes Gualbertus dedit sanctiori vite exordium, et 
orbi Christiano imitationis exemplum. 


δ 11. Clementia sancti erga hostem, pro- 
digiosa Crucifixi inclinatio , et ejus 
descriptio. 


arrant Acta post hunc Commentarium. danda, 
N quemdam propinquum S. Joannis Gualberti 
ab altero fuisse occisum. Cum vero Sanctus postmo- 
dum in arcta via obvium. haberet. homicidam, quem 
armigeris stipatus facile interimere potuisset, cle- 
menter ei ob. Christi crucifici amorem pepercit. Post 
hunc generosum virtutis actum S. Miniatis templum 
oraturus ingreditur, in quo dum Crucifici effigiem 
sibi caput inclinare videt, sanctioris vite desiderium 
concipit, atque etiam , inscio parente, in eodem S. 
Miniatis monasterio religiosum institutum amplecti- 
tur. Nunc quedam ad hanc historiam observanda 
occurrunt. Breviarium. Romanum et posteriorum 
seculorum scriptores asserunt, unicum S. Joannis 
fratrem, nomine Ugonem , interfectum. fuisse, ac 
Joannem Gualbertum sancto Parasceves die inter- 
fectori ejus ignovisse ; qua utraque assertio. forsan 
veteri traditione nititur. Nam antiquissimi Vite 
scriptores nec certum occursus diem, nec ullum con- 
sanguinitatis gradum exprimunt. At Actis omnibus 
aperte. contradicunt, qui S. Joannis Gualberti 
patrem. ab hoc inimico interemptum volunt, inter 
quos est Ludovicus Zacconius in compendio Vitarum 
omnium Sanctorum, quod ex variis hagiographis 
collectum ordine alphabetico Venetiis anmo 1612 
Italice edidit, 

12 Fortasse huie errori occasionem. prabuit. S. 
Petrus Damianus, qui historiam in substantia simi- 
lem, sed. in. circumstantiis discrepantem sic exponit 
lib. 4, epist. 17 : Unde non otiosum credimus, si 
his verbis inseritur, quod celebri a. nonnullis 
relatione vulgatur. Vir quidam, ut dicitur, po- 
tentiorem se hominem interfecit, a cujus etiam 
filio more seculi, non legibus Evangelii, multas 
bellorum molestias pertulit. Paterni scilicet 


299 


ultor interitus, et strages anhelabat hominum, et 
frequentium reportabat manubias rapinarum. In- 
ter has igitur homicida deprehensus angustias, 
imperiale decrevit adire fastigium , si quod forte 
tot calamitatibus posset reperire solatium. Quo 
comperto, paterni sanguinis ultor insequitur, 
eumque, sive ut tribunalium lege constringat, 
sive ut repente gladiis opprimat, impiger comi- 
tatur. In Teutonicis vero partibus tune Imperator 
agebat. . 

13 Cum itaque procedens modeste, quasi se- 
eurus incederet, subsequens autem celerius pro- 
peraret, tandem contigit, ut sibimet invicem 
propinquantes, in mutuos uterque duceretur 
aspectus. Sed cum is, qui homicidii reus erat, 
vix quatuor vel quinque comitum: fuleiretur au- 
xilio ; interfecti vero filius triginta ferme cinge- 
retur obsequiis armatorum, quaternionem suum 
cohortatur, ut fugiat. Ille se conspiciens de per- 
sequentium manibus avolare non posse, anime 
patrocinium petiit, ad humilitatis umbraculum 
confugium fecit. Projectis igitur armis, brachiis 
etiam in modum crucis extensis, solo prosterni- 
tur, et vel miserentium veniam, vel ictus ferien- 
tium preestolatur. At ille jam victor ad reveren- 
tiam crucis manum reprimendo compescuit, ultro 
etiam, ne ab aliquo feriretur, inhibuit. Postremo 
pacem integram faciens, ad honorem sanctz vi- 
vifiee Crucis non modo vitam, sed et paternz 
necis donavit offensam. 

14 Hac igitur insigni peracta victoria, qua 
scilicet non tam alterius, quam sui, et ut ita fa- 
tear, non tam hostis, quam proprii cordis victor 
extiterat, ad Regis curiam, quia non procul erat, 
accessit; sed mox ut ecclesiam oraturus ingredi- 
tur, res mira nimiumque stupenda! Salvatoris 
imago, qu: in Cruce videbatur expressa, tribus 
eum vicibus inclinato capite visa est salutare. O 
quam gloriosum et insigne przconium, ut ab 
auctore misericordi:e mereretur reverenter acci- 
pi, qui propter ejus reverentiam omiserat vindi- 
cari ; et ab eo recipere saivationis honorem, pro 
quo saluti contrariam postposuit ultionem ! Quod 
protinus Imperator audiens, honorifica eum et 
affectuosa, prout decebat, affabilitate suscepit, et 
copiosa munerum liberalitate ditavit. 

15 Fieri potest, ut simile miraculum alteri par- 
ricidium condonanti contigerit. Quod si Petrus Da- 
mianus totam suam marrationem de S. Joanne 
Gualberto intellectam velit, certe errat, ut BB. 
Andrez et Attonis Acta. legenti manifestum fiet. 
Neque hic unicus esset ejus error, cum ille auctor 
quantumlibet sanctus, scripserit alia, teste Bellar- 
mino, Libro de Scriptoribus ecclesiasticis ad annum 
Christi 1060 observatione prima, qua fabulis for- 
tasse similiora sunt, quam historiz. Forsan Pe- 
trus Damianus, sicut. narrationis initio innuere 
videtur, historiam hanc scripsit ex vulgari fama, 
qua multum crescit et mutatur eundo, ut quotidiana 
nos docet experientia. Inde rem veram aliis cir- 
cumstantiis vestitam tradidit. 

16 Non diffitetur ipsemet S. Petrus Damianus, 
sese quadam in suis historiis ex aliorum qualicum- 
que fide referre. Sic lib. 1, Epistola 9 ait : Ego 
quoque quod scripsi, procaciter non affirmo, sed 
utrum verum sit, necne legentium inquisitioni 
relinquendum esse decerno. Ejusdem libri Epist. 
10, ita habet : Hzec eadem gesta, quie scribimus, 
quia in transitu audire nos contigit, utrum inof- 
fensam fidei lineam teneant, certum per omnia 
non habemus. Lib. 2, Epist. 14, ad Desiderium 
abbatem. Casinensem, post narrata varia miracula, 


sic 


AUCTORE 
G. C. 


qui narrat 
quemdam. 
patris inter- 
fectori igno- 
scentem, 


ler a Cruci- 
fixi imagine 
inclinato ca- 
pite fuisse 
salutatum ; 


sed hic au- 
ctor multa 
scripsit ex 
vulgi opinio- 
ne, 


ut ipsemet 
[atetur. 


300 


sic concludit : Hsec omnia, venerabilis Pater, non 
sine magno timore describimus, ne vel per obli- 
vionem propriam vel per infidze relationis auda- 
ciam a veritatis linea quantumlibet declinemus. 
Denique ad eumdem. Desiderium sic scribit lib. 2, 
Epistola 15. H:ec ego, venerabilis Pater, et alia 
quamplurima non sine magnz formidinis angore 
conscribo, ne videlicet vel relatores mei mere 
veritatis semitam non tenuerint, vel ipse quoque, 
relationum in quolibet immemor, oblivione deli- 
querim. Cum in tot aliis narrationibus id sibi con- 
tigisse fateatur Petrus Damianus, idem in hac Cru- 
cifixi historia ipsi evenisse non injuria suspicor. Ut 
ut est, ego Crucifici sese inclinantis miraculum S. 
Joanni Gualberto accidisse historica fide credo, 
atque istud in dubium revocare, summa pervicacia, 
ne dicam dementir, esse existimo : Quid etenim 
historice tandem certum erit, si omnibus historicis, 
atque etiam vetustissimis, synchronis aut subaequali- 
bus factum aliquod marrantibus, de eo dubitare 
liceat? Intolerabilis sane est hac mentis pertinacia, 
quam quidam nostri temporis Aristarchi, ac praser- 
tim heterodori prudentiam aut constantiam vocare 
mon erubescunt. 

l7 Modernus quidam Legendarius Gallus, qui 


AUCTORE 


Quidam hy- 


ercriticus Β : : 
Gallus Cru- omnia Sanctorum Acta etiam. per leves conjecturas 
didum solet vellicare, hunc miram. imaginis sese inclinan-, 
na . . . . . ] 
miraculum ἰδ historiam intactam reliquit ; nempe, quam nulla 
dissimulat, 


ratione oppugnare poterat, silentio aut certe contorta 
explicatione obscurare mititur. Nam ubi minuta 
quaque S. Joannis Gualberti gesta enumerat, pre- 
cipuum hoc miraculum hunc ferme in modum Gallice 
transilit : Orabat coram Crucifixo, eumque con- 
templans mente revolvebat incomprehensibilem 
Christi amorem, quem erga homines ostenderat 
mortem subeundo, ut eos zeternze morti eriperet. 
Hzc morientis Dei representatio ita cor ejus 
movit, ut decreverit imposterum illi soli vivere, 
qui pro se mori voluerat. Artificiosa sane trans- 
gressio, qua tegere conatur prodigium, quod non 
potuit non. legisse apud Surium, quem ad marginem 
citat, et ex quo, ni fallor, vitam S. Joannis Gual- 
berti texuit. Miror a viro Catholico adeo illustre 
miraculum dissimulari, quod ipse Rodolphus Hospi- 
miamnus, infensissimus Catholicorum ac presertim 
monachorum hostis in Opere de Monachis, alioquin 
erroribus et calumniis referto lib. 5, cap. 4, suppri- 
O mere non est ausus. 
alii eamdem 18 Non ignoro, scriptores aliquos im vitium 
Pinsel πῆ contrarium incurrisse, et in ezornando hoc miraculo 
stantiis ezor- nimios fuisse, inter quos jure merito numerari potest 
TIG un memoratus ante Ludovicus Zacconius, qui in Com- 
pendio omnium Sanctorum supra citato sine ullo 
veterum testimonio colloquium. inter Crucifixum. et 
S. Joannem Gualbertum ez suo, ut opinor, cerebro 
finxit. Hac tamen additamenta miraculi veritatem 
nom negant, sed potius confirmant, quamvis per 
hyperbolen maxime reprehendendam. Nos utrumque 
scopulum declinantes, nec augere rem, nec diminuere 
volumus ; sed ea credimus, qua de hoc miraculo viri, 
tum antiquitate tum sanctitate commendandi, poste- 
vis reliquerunt. B. Andreas abbas Strumensis, et 


B. Atto abbas Vallumbrosanus ac postea episcopus ' 


Pistoriensis hanc miraculosam | Crucifixi effigiem 
suo tempore in S. Miniatis monasterio solicite con- 
servatam. fuisse testantur. Jam vero tam pretiosum 
monumentum non ita pridem Florentiam translatum 
esse didici ez Mabillonio in. observationibus, quas 
vitz S. Joannis Gualberti a se edita immiscuit. 
19 Quare cum hujus translationis narratio nobis 
deesset, recurri ad. Vallem. Umbrosam sperans, fore 
ut Religiosi illi pro solita sua humanitate eam mihi 


Petitam em 
valle Umbro- 
δα Crucifizi 
translatio- 
nem, 


DE S. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


communicarent. Spei meae quamprimum. satisfecit 
D. Angelus Maria Rivola, ejusdem Congregationis 
Vallumbrosanz sacerdos, qui desideratam. Crucifixi 
translationem descripsit, et ad nos transmisit. Cum 
autem illa translationis solemnitas prolixior sit, 
quam ut hic commode interseri possit, eam ad appen- 
dicem, post S. Joannis Gualberti miracula secutu- 
vam, rejeci. Interim hic sufficiet exactam miraculosi 
Crucifixi dedisse descriptionem, quam laudatus D. 
Angelus Maria. Rivola. translationi a se descripta 
pramisit pranotans sequentia : 

20 In Dei nomine. Amen. In libro manuscri- 
pto Actorum congregationis Vallis Umbrosz Or- 
dinis S. Benedicti signato ad extra littera N pag. 
131 et sequentibus, refertur concessio sanctissimi 
Crucifixi, qui caput inclinavit sancto Patri Joanni 
Gualberto, prefate Congregationis institutori, 
faeta eidem Congregationi a regia magni Etruric 
Ducis Celsitudine; et deinde exponitur solemnis 
ejusdem sanctissimi Crucifixi translatio ab eccle- 
sia arcis S. Miniatis prope Florentiam ad eccle- 
siam sanctissima Trinitatis ejusdem urbis, ejus- 
demque congregationis Vallis Umbros:x. Quia 
vero non desideratur nisi relatio translationis, 
ideo hzc tantum referetur, omissa prolixiori con- 
cessionis narratione, ex qua tamen sileri non 
potest conditio et qualitas przefatze sanctissime 
imaginis, quee ex przfato libro pag. 136 sequen- 
übus verbis exprimitur. Hactenus D. Anmgelus 
Maria Rivola, quibus. sequentem. Crucifixi descri- 
ptionem ex citato Actorum. Vallumbrosanorum libro 
extractam ita, subdit : 

21 Lignum in primis, quod prz antiquitate 
cariosum ac pene corruptum timebatur, solidum, 
stabile, atque in nulla parte vitiatum repertum 
est. Tabula illa, supra quam in tela extensa i- 
mago Crucifixi est picta, profunda est, seu crassa 
est dimidio octavae partis cubiti, ejus longitudo 
seu altitudo per directum est trium cubitorum 
cum duabus tertiis partibus ; longitudo per trans- 
versum est trium cubitorum similium cum dua- 
bus octavis partibus ; latitudo tabulze est duarum 
terüiarum cubiti partium, sed a brachiis crucis 
usque ad genua latitudo est unius cubiti cum 
quarta parte. In summa cruce est. tabula inscri- 
ptionis ; inima vero parte crux habet veluti mon- 
tem, ut solent et sculpi et pingi cruces. Supra 
hujusmodi tabulam extenditur tela, supra quam 
depicta est in morem Grecorum Christi Jesu 
crucifixi imago ad naturalem altitudinem homi- 
nis, sed carnibus valde extenuatis et capillis cin- 
cinnatis, et usque ad collum protensis. Diadema 
est inauratum in eoque scripti conspiciuntur hi 
characteres LUX. Habet femoralia oblonga, quze 
ab iliis ad genua protenduntur et plicaturis te- 
nuissimis depicta sunt. A dextris et sinistris 
crucis in parte illa tabule aliquanto latiore sub- 
tus brachia depicta est Virginis Matris et sancti 
Joannis imago, sed in figura admodum parva. 
Tela vero tota, potissimum autem a pectore Cru- 
cifixi ad reliquam usque infimam partem est adeo 
lacera, ut vix conspiciatur pietura. ZTzc fideliter 
et authentice ex praf[ato libro descripta sunt. Decre- 
veram. prosequi filum historiz Gualbertinz, eamque 
ordine quodam notis illustrare ; sed necessario inter- 
serenda hic est scriptorum notitia, ut facilius intel- 
ligantur, qu& in sequentibus paragraphis agitanda 
et elucidanda sunt. 


8 TII. 


misit D. 4n- 
gelus Maria 
Rivola, ac si- 
mul 


ejusdem Cru- 
cifivi descri- 
ptionem. 


"hec 


urimà vi- 
i S. Joan- 
nis Gualberli 
conscripse- 
runt, 


alque inter 
eos pracipui : 
B. Andreas, 
B. Atto, et 
Benignus 
Casenas. 


liem An- 
dreas Janu- 
ensis, quem 
cum D. 4n- 
ΤΟΙ Crasse 
confudit Ma- 
billonius, 


DIE DUODECIMA. JULII. 


8 III. Quinam auctores S. Joannis Gual- 
berti vitam scripserint, e£ quorumnam 
scripta a nobis sint edenda. 


nmwmeri pene scriptores de rebus α S. Joanne 

Gualberto praeclare gestis meminerunt. Didacus 
Franchius ante ejusdem. Sancti vitam a. se Italice 
editam. alphabeticum posuit catalogum. manuscri- 
ptorum, quibus in. contezenda. sua, historia, usus est. 
Habeo praterea catalogum, manuscriptum in quo 
prater viginti et duos auctores, qui ez professo, ut 
aiunt, vitam S. Joannis litteris mandarunt, enume- 
rantur sedecim alii, qui ez occasione eumdem vitam 
obiter attigerunt. Pracipuos mihi notos hic temporis 
ordine recensebo. B. Theuzo, S. Joannis Gualberti 
discipulus, dicitur a quibusdam primus sancti Patris 
sui vitam scripsisse. Sed an genuinum sit B. Theu- 
zonis scriptum dubitat D. Aurelius Casari in. epi- 
stola anno 1691, ad Papebrochium data, ita. since- 
ce significans : Inveni in aliquibus archivis no- 
stris.... vitam S. Joannis Gualberti Etrusco ser- 
mone, cujus auctorem facit D. Didacus de Fran- 
chi B. Theuzonem, quod equidem haud facile 
concedo. JVon dubito, quin vir ille candidus et eru- 
ditus solidas habuerit rationes ad. id non facile con- 
cedendum. Cum tamen nobis hanc vitam in fonte vi- 
dere non licuerit, de re ignota judicium non feremus. 

23 Alter ejusdem S. Patris discipulus est B. 
Andreas patria Parmensis, cognominatus de Stru- 
mis,'ab ea, quam postea gubernavit, abbatia Stru- 
mensi, cujus Vitam illustrarunt Majores nostri ad 
diem x Martii. Is circa finem seculi X1 prater vitam 
S. Arialdi martyris, scripsit Acla S. Joannis 
Gualberti, quz dudum latentia in lucem. produit 
moz laudatus Aurelius Casari et. ad nos transmisit 
cum hwmanissimis litteris, qua inventionis ovcasio- 
nem et characteristicas inventi thesauri notas ezpli- 
cant. Prozimus hwic, nempe medio circiter. seculo 
XII, gesta S. Joannis Gualberti conscripsit B. Atto, 
ec abbate Vallumbrosano Pistoriensis episcopus, 
cujus vitam. elucidavit Papebrochius ad. diem xxi 
Maii. Seculo xiv ejusdem Sancti Acta. à Benigno 
Casenate conscripta. fuisse testatur Aurelius Casari 
in pradicta epistola, et enumerans varia. bibliothecae 
Laurentianz manuscripta, inter. alia. dicit, se in- 
venisse vitam S. Joannis Gualberti Etrüsco ser- 
mone antecedenti simillimam (egerat de vita, que 
B. Theuxoni tribuitur) manu Beati P. N. Benigni 
Cisenatis, eremitze cellarum, quo in loco eam 
seripsit dierrr Januarii anno McccLxxiv exaratam, 
in qua abbatum generalium - Vallis - Umbrosze 
Catalogum ponit usque ad annum MCCOLXXIII., 

24 Andreas de S. Ambrosio monachus Bene- 
dictinus, vulgo dictus Andreas Januensis anno 1419, 
ut ipsemet im proommio indicat, ex antiquis Actis 
collegit vitam S. Joannis Gualberti, eamque, quod 
priores Vitz scriptores pratermiserant, quibusdam 
Chronologicis notis, ac prolicioribus phrasibus auxit. 
Hunc Andream, Januensem perperam cum. B. An- 
drea Strumensi abbate confudit Mabillonius in. ob- 
servationibus previis ad vitam S. Joannis Gual- 
berti seculo γι Benedictino Parte 2, pag. 266, ita 
notans : Illie, nempe in Valle Umbrosa, sedem 
suam fixit Johannes Gualbertus, cujus res gestas 
primus litteris mandavit Andreas Januensis, cu- 
Jus scriptionem nancisci nobis haud licuit. Cras- 
Stn enimvero error cum unus seculo ΧΙ, alter. xv 
scripserit, Si opere pretium foret, errorem. hunc 


301 


clare demonstrare possemus 61: ipso Andrez Janu- 
ensis ecgrapho, quod D. Franciscus Redi Majori- 
bus nostris ez Ms. Ripolensi describendum humanis- 
sime curavit, quodque in Museo nostro etiamnum. 
sedulo servamus, quamvis hic non sit edendum, ne 
tam multa sancti Joannis Gualberti Acta lectorem 
tadio afficiant, et maczimam hujus tomi partem. oc- 
cupent. 

25 S. Antoninus archiepiscopus Florentinus par- 
te 2, Historiarum tit. 15, cap. YT, Vitam S. Joan- 
nis Gualberti eodem. seculo compendiosius exaravit. 
Hieronymus Radiolensis, qui teste Franchio floruit 
anno 1480, vitam ab Andrea Januensi latine scri- 
ptam, in. linguam. Italicam. transtulit. Circa, idem 
tempus, aut paulo etiam ante Xantes Perusinus ab- 
bas Marrathensis in componendis ejusdem. Sancti 
Actis cultiore scribendi genere usus est, deditque 
operam, ut sancti Patris sui vitam rhetorico stylo 
exornaret. Habemus hic doctissimi hujus scriptoris 
ecgraphwm, quod acceptum referimus industrie et 
labori D. Aurelii Casari, qui illud. propria manu 
fideliter descripsit. Thaddzus Adimari, Xantis Pe- 
Tusini successor, S. Joannis Gualberti vitam vulgari 
lingua imprimendam curavit Venetiis anno 1510 
apud, Lucantonium Di Giunta. Florentinum. 

26 Laurentius Surius ad diem xu Julii mutato 
stylo, eamdem vitam edidit. Verum quis illius fuerit 
auctor, nonnulla est inter eruditos controversia. An- 
tonius Possevinus noster in Apparatu sacro tom. 1, 
ad litteram F, pag. 182, nihil hesitans sic pronun- 
liat: Jacobus Fornerius sive Furnius Tolosanus 
Ordinis Cisterciensis, qui Benedictus X (vulgovo- 
catur XI) hujus nominis summus Pontifex fuit, 
scripsit vitam S. Joannis Gualberti, quae extat 
apud Surium tom. 4 ad diem mensis Julii xir. 
Hanc Possevini assertionem dubiam veddit Gerar- 
dus Vossius lib. 2, de Historicis Latinis cap. 51, 
ita. disserens : Vitam Gualberti apud Surium ha- 
bemus tom. 4 ad diem xr1Julii. Sed nomen auctoris 
in Ms. desiderabatur. Quare utrum Fornerii, an 
Blasii sit, haud facile dixerim. Sed magis eo in- 
clinat animus, ut monachi Vallis-Umbrosz mi- 
nus siverint perire vitam fundatoris sui Ordinis 
a monacho scriptam ejusce loci, quam ab abbate 
Montis Frigidi. Vite a se edite nomen auctoris 
defuisse fatetur ipse Surius Actis Gualbertinis hunc 
titulum caute prefigens : Vita S. Johannis Gual- 
berti auctore (ni fallor) Blasio Milanesio Gene- 
rali Ordinis Vallis-Umbrosz. Is enim scripsit 
hujus beati Viri vitam ; sed codex Ms. ejus no- 
men non habebat. JVostra parum interest cujus- 
cumque sit. hac vita, cum certe antiquiora Acta si- 
mus edituri. 

27 Eudoxius Locatellus anno. 1582 sancti Pa- 
tris sui gesta et miracula primo operis sui libro Ita- 
lice edito ad posteros transmisit. Post plurimos 
alios, qui tum soluta tum ligata oratione S. Joan- 
nis Gualberti Acta exornarunt, omnium copiosissi- 
me Didacus Franchius duodecim libris, Florentie 
anno 1640 Italica lingua impressis, eamdem histo- 
viam complexus est, ac plurimis motis illustravit. 
Denique Vincentius Simius in Catalogo Sanctorum 
et. virorum. illustrium Congregationis Vallis-Um- 
brose, anno 1693 Rome typis vulgato, ad litte- 
ram I pag. 157 breve vite Gualbertine compendium 
tradidit. In eo juxcta communem. Vallumbrosanorum 
scriptorum sententiam tenet, sanctum Patrem suum 
natum esse anno Christi 985, ac pervenisse ad ata- 
tem 88 annorum ; adeoque consequenter dixisse de- 
buisset cum. receptissima opinione, eum mortuum 
esse anno. 1073 : miror itaque. annum 1075 ab. eo 
poni, nisi forte. sit error typographicus, quem liben- 


ter 


AUCTORE 


S. Antoninus 
aliique eam- 
dem vitam. 
litteris man- 
darunt. 


E 


Quis sit au- 
ctor vitz a 
Surio edite ? 


Localtellus, 
Franchius, 
aliique re- 
centiores ea- 
dem Acta 
scripserunt. 


AUCTORE 


G. C. 


Nobis pra- 
placent Acta 
per B. An- 
dream scri- 
pta, qua e 
latebris eruit 
Aurelius Ca- 
sari, 


qui codicis 
inventi for- 
mam et anti- 
quitatem de- 
scribit, 


ejusque ec- 
graphum ad 
n0s misil, 


302 


ter ignoscimus. Nam hanc errandi veniam petimus- 
que damusque vicissim. 

28 Ex enumeratis scriptoribus, quos fere omnes 
sive manuscriptos sive impressos in Museonostro ser- 
vamus, tantum priores duos, utpote ab antiquitate 
maxime commendandos, hic edere visum est. Ac pri- 
mo quidem loco Acta B. Andrea abbatis Strumen- 
sis, qua nobis eo sunt cariora, quo diutius fuerunt 
in latebris perquisita ac tandem diligentia D. Au- 
relii Casari detecta, ut patet ex ejus epistola anno 
1691 ad Papebrochium data, cujus partem. hic pre- 
mitto, ut de beati scriptoris auctoritate et ecgraphi 
sinceritate constet. Sic igitur post religiosam et ami- 
cam salutatienem. scribit : Perdideramus nos Val- 
lumbrosani Sanctorum nostrorum digna venera- 
tione colendas memorias; precipue autem san- 
ctissimi Patris nostri institutoris Johannis Gual- 
berti Vitam, quam luculento sermone descripsit 
beatus P. N. Andreas 'abbas Strumensis, sancti 
Patris discipulus, ex qua magna ex parte suam 
composuit S. P. N. Attho Pistoriensis episcopus. 
Sed Dei gratia illam ego inter libros et Mss. 
Rev. Abbatis Petracci, jam in ccelo, ut pie spe- 
ramus recepti... inveni ; cujus quidem veneran- 
di codicis antiquitatem vel ipsum erubescens vel 
potius pallescens atramentum demonstrat. 

29 Liber est pecudineus chirographicus in 4 
minori, ab extra litteris deauratis sic inscribi- 
tur « Sci Jo. Gualb. vita a B. And. Abb. Stru- 
« mensi consc. » Intus autem sic incipit: « San- 
cti Johannis Gualberti Vallis-Umbrosze primi 
abbatis ac ejusd. Ord. Instit. vita a B. And. sci 
fid. de Strumis abbate composita ; cum supple- 
mento ex aliis auctoribus in locis, ubi aliqua prze- 
sentis perantiqui libelli folia desiderabantur, posi- 
ia. » Sceriptio supplementi mihi semimoderna 
videtur; illa vero codicis antiquissima, et ante 
annum MCLIV, vel certe paulo post ipsum, ut 
multis probare possem, exscripta. Utinam et 
lyncei oculi vestri codicem hune, vere aureum 
inspicere possent! una mecum antiquitatem pro- 
baretis. Utinam talem prze manibus habuissem, 
quando eruditus P. Conradus Janningus (ni fal- 
lor) huc ad Vallem-Umbrosam accessit, cui in 
nostro hospitio inservisse gloriabundus etiam 
nune exulto, verum et ipse testimonium oculatus 
testis perhiberet ! Ecce vobis et nobis coli beni- 
gnitas favit. En przeclarum (sie vosin Actis San- 
ctorum die x Martii et xxv Maii decoratis) opus 
beati Andrez,, quod vos iisdem diebus nuspiam 
reperiri doletis, inventum. Hoc ergo quampri- 
mum fideliter exscribam, vobisque per illustrissi- 
mum et eruditissimum virum et communem ami- 
cum Dominum Antonium Magliabechium mittam. 

90 Promissis stetit vir humanissimus et sequen- 
ti anno vitam propria manu descriptam ad. Pape- 
brochium misit, quem. in epistola scriptioni suc 
involuta sic alloquitur: Virum occupatissimum in- 
super occupare meo non inesset animo, ni forte 

quid Sanctorum honoris et gloriz preemeditarer 
et Paternitati V. R. gratum foret. En vobis no- 
va occupatio, dum hisce litteris me vobis prze- 
sentem exhibeo, in manibus inventum thesau- 
rum tenentem, et offerentem vitam S. P. N. Jo- 
hannis Gualberti, auctore B. Andrea abbate Stru- 
mensi, quam fideliter descripsi, ut. testimonio 
ibidem apposito evincere fas est. Hujus Beati 
scriptoris auctoritas pree aliis zstimanda est, 
utpote qui beatissimum Patriarcham et B. Disci- 
pulum Teuzonem et aliquos qui in vita memo- 
rantur, noverit. Ipso sceribente, adhuc vivebat 
B. Teuzo, uti testatur his verbis: « Venerat in- 


DE 5. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


» ter ceteros Teuzo, qui adhuc superest, vene- 
» randus pater et senex. » Vivebat et ille Jo- 
hannes antiquissimus frater, de quo sie: « Quod 
» ille adhue superstes sic actum fuisse, et illa, 
» qua superius diximus, viva voce testatur; et 
» non solum illa, sed etiam, quz inferius sub- 
» jungemus. » Occurrunt et de aliis exempla si- 
milia, ut S Eo tempore, etc., prope finem; et 
S Quod scribimus a venerabili fratre didicimus 
Johanne; et S Vere non solum, οἷο. 

31 Demum Vite a se exscripta hoc annectit te- 
stimonium : Ego Domnus Johannes Aurelius Ca- 
sari hiero-monachus Ordinis et Congregationis 
Vallis-Umbrosz in veritate profiteor, me supra- 
scriptam Vitam S. P. N. Johannis Gualberti, 
auctore beato Andrea abbate , fideliter exscri- 
psisse ac desumpsisse a pretioso quodam manu- 
scripto pecudineo antiquissimo, quod nune mea 
quidem industria in Archivio Vallis-Umbrosze 
servatur. Liber est in octavo (vel ut ante dixerat 
quarto minori)litteris bene formatis, sed in fer- 
rugineum colorem prz antiquitate vertentibus. 
Habet folia 48. Primum et secundum continent 
supplementum, sic et septimum et nonum, quod 
in praesenti exscriptione his signis « obsignavi. 
» Folia quzdam desiderantur; ideo me mireris 
» si sic finiat. » Quod postea retraetans « Ec- 
graphwm Aurelii Casari more nostro in numeros di- 
stributum hic typis mandabimus, et supplementum, 
quod ipse signis » distinzit, nos uncis [ ] include- 
mus. 

32 Hisce B. Andrez Actis subjungimus Vitam 
S. Joannis Gualberti ὦ B. Attone episcopo Pisto- 
riensi conscriptam ; qua quamvis ut plurimum cum 
pracedenti conveniat, tamen quia amplior est, et in 
quibusdam paulum differt (hanc discrepantiam. in 
Annotatis observabimus) etiam lectoris oculis subji- 
ciendam esse censuimus, prout eam edidit Mabillo- 
nius sec. V1 Benedictino parle 2 pag. 268, relicta 
editione Romana Thesauri Velii, qui mendosa est, 
ut jure merito conqueritur Aurelius Casari. hac. ez- 
clamatione : Quam manca et mutila est vita S. 
Joannis Gualberti auctore S. Atthone, typis ex- 
cusa Rom:e anno wDpcxi! Ut etiam hujus beati 
scriptoris auctoritas innotescat, placuit laudes ei ea 
contemporaneis datas excerpere ex litteris, que le- 
guntur apud Ughellum tomo 3. Italie sacre col. 
362, ubi Raynerius Canonicus inter alia sic ipsi 
scribit : Tuze virtus innocentize a me laudanda fo- 
ret, sed timui laudes diminuisse tuas. Romana 
namque et Apostolica Sedes, dum studium tene- 
rem Quintonio in Anglia, in tantam tuze proru- 
pit laudem excellenticz in curia przesulis Quinto- 
niensium per Dominum Matthzeum Diaconum et 
Cardinalem sancti Georgii : Intérrogatus ἃ me 
de nostre et Romans síatu ecclesiz, dicens ; 
quod Romana et Apostolica sedes beata foret, si 
tui duceretur moderamine gubernaeuli, quod me 
ultra quam diei possit, letificavit. Honorificum 
enimvero elogium. Si quis plura. volet, legat. ejus 
Vitam in Actis nostris xxu Maii. 

39 Papebrochius quidem in illius Vita ad dictam. 
diem illustrata. suspicatus fuerat, B. Attonem patria 
Pecensem esse, eo quod. in. instrumento quodam ita 
molatum, invenisset: Ego Fr. Atto Pecen. mo- 
nachus et dictus Pistoriensis episcopus, huic 
Brevi firmando subscripsi et illud fieri rogavi 
eum omni bona voluntate. Eruditus D. Joannes 
Aurelius Casari, lecta hac. Papebrochii conjectura, 
anno 1691 ad eum scripsit in hunc modum : Ex 
hac peroratione S. Attonis (loquitur de epilogo 
vite Gualbertinz a se primum invento, quem postea 


dabi- 


addito fideli 
Sue descri-) 
ptionis testi- 
monio. 


Dein edelur 
vita per B. 
ALltonemcon- 
cinnata, 


EF 


de cujus. 
scriptoris 
patria conje- 
cLura Pape- 
brochii cor- 
rigitur. 


A 

B 
Dantur et- 
iam Sancti 
miracula 
collecta per 
Hieronuy- 
mum Radio- 
lensem,cu- 
jus elogium 
exhibetur. 

C 


DIE DUODECIMA JULII. 


dabimus) et ipsius Memoriali jam vobis per P. D. 
Placidum Poltri transmisso, in quibus utrisque, 
vir sanctus ubi hoc titulo gloriatur PECCATOR 
MONACHUS, liquido apparet, verba illius instru- 
menti per vos ad diem xxir Maii recitata, scilicet 
Ego Frater Atto Pecen. monachus, non sic 16- 
genda, ut sonent Pecensis, vel ut aliis placet, 
Pacensis, sed PECCATOR, ut supra in peroratione 
et Memoriali. Sic sentio ego D. Jo. A. qui su- 
pra. salva tamen semper in omnibus auctoritate 
vestra. Cum eu legisset Papebrochius, statim. vir 
candidissimus, et ad errores suos corrigendos semper 
promplissimus, scripta scheda et ad vitam B. Atto- 
nis affica, opinionem 1). Joannis Aurelii Casari 
tamquam probabiliorem amplexus est, et in dicta 
scheda prater alia sic candide notat : Hunc sane 
non exiguum fructum existimo propositi dubii, 
etiamsi per hoc contingat, nostram quoque de 
Saneti patria conjecturam ruere. Nec enim tales 
diutius valere volumus, quam quoad aliunde re- 
fellantur, vel melius quidpiam substituatur. Hoc 
candidum Magistri nostri exemplum imitari volu- 
mus, sicubi a vero aberremus. Hac, per transennam 
ex et occasione dicta, sunto ; jam ad propositum mo- 
strum redeamus. 

- 84 Post utramque hanc Vitam pralo committe- 
mus S. Joannis Gualberti miracula, ab Hieronymo 
Radiolensi collecta, et Henschenii Papebrochiique 
manu descripta, de quibus in sepe jam memorata 
epistola sic habet Aurelius Casari : Inveni duos 
codices Mss. pecudineos vere autographos D. 
Hieronymi Radiolensis, nempe miracula S. Jo- 
annis Gualberti et sermones ejusdem Hieronymi, 
in quibus breviter vita S. Joannis Gualberti in- 
seritur, in cujus fine sic habetur : » Iste liber 
est mei Domni Hieronymi Prioris. » Ut autem le- 
clor hujus collectoris fidem pietatemque noverit, 
breviter addo partem elogii, quod. Vincentius Simius 
in Catalogo virorum illustrium Congregationis Val- 
lis- Umbrosz ad litteram H pag. 194, sic concinna- 
vit : Hieronymus Radiolensis Prior abbatialis 
sancti Donati in Vincla, inter scriptores Vallum- 
brosanos valde celebris, scripsit in primis vitam 
beatze Mari: Virginis, erga quam tenerrimz de- 
votionis affectu erat inflammatus ; deinde mira- 
cula sancti Joannis Gualberti, et opus hoc dedi- 
cavit magnifico Laurentio Medices, cui extitit 
ipse singulariter acceptus; preterea tractatus 
edidit super gestis aliquorum beatorum, super 
tribus votis solemnibus, super gradibus humilita- 
tis et super virtute patienti ; epistolze autem ab 
eo datz, et alice sacre elucubrationes fuerunt 
fere innumerabiles. Ne momento quidem tempo- 
ris visus est umquam otiari; quin imo semper 
actu fuit occupatus in aliquo laudabili exercitio 
vel legendo vel scribendo vel orando. Pr:eter 
horas cononicas bis in die recitabat Officium Vir- 
ginis Deiparze, semel in die officium defuncto- 
rum, Psalmos Graduales et Poenitentiales cum 
Litaniis et precibus. Ultra consuetas religionis 
Quadragesimas et jejunia, etiam aliis superaddi- 
tis abstinentiis carnem macerabat, sicut et ci- 
liciis et frequentibus flagellationibus. Dein Sumius 
piam dicti Hieronymi Radiolensis mortem enarrat. 
Hac dicta. sunt ad clariorem quastionum secutura- 
rum intelligentiam; munc historia nostra üllustrandze 
filum resumamus. 


303 


$ IV. De monasterio S. Miniatis, quod 
S. Joannes Gualbertus ingressus est, 
et quare illud deseruerit. 


Joannes Gualbertus predicto Crucifirz ima- 

. ginis prodigio motus, seculo nuntium remittere 
statuit, Itaque, pramissis pia. fraude famulis, ad S. 
Miniatis monasterium revertitur, et inscio patre, in 
monachorum mumerum. cooptatur, ut fusius narrant 
utraque Acta. Sed hac occasione occurrit quastio de 
restauratione ecclesie S. Miniatis, quz, cum non 
sit ab hoc nostro instituto omnino aliena, breviter 
tractanda est. Didacus Franchius in vita Italice 
edita lib. 2, contendit a S. Henrico imperatore ad 
preces Hildebrandi episcopi Florentini templum hoc 
restauratum esse. Contra Ughellus tomo 3. Italiz 
sacra col. 62, adductis authenticis instrumentis, ita. 
sentit : Ildebrandus autem inter cetera pietatis 
officia, quibus inclaruit, collabentem S. Miniatis 
martyris basilicam restauravit, ac magnifice ex- 
ornavit. Ceterum ut ejus pie mumificentiz per- 
ennaret memoria, illorumque jugularetur error, 
qui ejus basilieze magnificam restaurationem in 
Henrieum Imperatorem ac Cunigundam ejus uxo- 
rem, insignis pietatis feminam retulerunt, hane 
antiquam scripturam hic subjiciendam curavi- 
mus, in qua apertissime ejus zedificationis tota 
gloria in Ildebrandum redundat, qui ibi etiam a 
se monachorum collegium institutum a Florenti- 
norum przesulum arbitrio dependere decrevit. 
Tum subdit donationis instrumentum, quod hic bre- 
vitatis causa omitto. Ughelli opinionem sequitur 
Mabillonius in Annalibus Benedictinis tom. 4, ad 
annum Christi 1018; quam etiam ego ut verosimi- 
liorem amplector. 

36 JNon possum, quin hic obiter corrigam erro- 
neam Mabillonii conjecturam, quam in iisdem An- 
nalibus ad annum Christi 1028, donationem quam- 
dam Lamberti episcopi Florentini monasterio S. 
AMiniatis factam commemorans, sic proponit : His 
litteris subscribunt, ut mox dicebam, Leo abbas 
de monasterio S. Miniatis, et post eum Theuzo 
presbyter et monachus, Ottriso presbyter et mo- 
nachus, et Johannes presbyter et monachus. 
Forte is sit Johannes Gualbertus, qui hoc ipso 
tempore ad S. Miniatis monasterium se recepit. 
Miror, virum in antiquitatibus monasticis versa- 
tissimum hic ita. hallucinatum esse, ut Johannem 
Gualbertum crediderit fuisse presbyterum, post- 
quam in vita ipsius per B. Attonem scripta legit 
hac verba : Eorum quoque magister omnes ec- 
clesiasticos ordines plurimum honorabat, quos 
Catholicos esse sciebat, ita ut fores ecclesi: non 
przsumeret aperire, nisi prius ordinatus aliquis 
aperiret. Clarius id etiam in Sancti vita num. 29 
exprimit B. Andreas his verbis : Eorum Magister 
et Pater tantam circa omnes ecclesiasticos gra- 
dus reverentiam semper habuit, ut nullatenus 
aliquando potuerit cogi, nec etiam Ostiarius fieri : 
sed cum ecclesiam ingredi vellet, et fores essent 
clausz, eas ingredi nullo modo pr:esumebat, do- 
nec Ostiarius, qui illas aperirét, vocaretur. 

37 Nunc altera. instituenda est. questio, eaque 
difficilior, scilicet quam αὖ causam. S. Joannes 
Gualbertus prefatum S. Miniatis monasterium 
deseruerit. Acta omnia, quae mihi videre licuit, 
asserunt, quod simoniaco abbati, per Florentinum 
episcopum promote, noluerit subesse. Quomodo hanc 


simo- 


AUCTORE 


G. C. 


Templum S. 
Miniatis ab 
Hildebrando 
episcopo re- 
stauratum 
[vit. 


Mabillonii 
error corri- 
gitur. 


Traditur S. 
Joannes Gu- 
albertus de- 
seruisse mo- 
nasterium S. 
Miniatis ob 
simoniacam 
abbatis pro- 
motionem. 


AUCTORE 


G. C. 


Andreas Ja- 
nuensis plu- 
ribus expo- 
nit, 


B 


quomodo si- 
moniaca ab- 
batis promo- 
tio 


a S. Joanne 
Gualberto 


304 


simoniacam abbatis sui promotionem S. Joannes 
Gualbertus cognoverit, longa marratione, mescio 
unde eruta, explicant. recentiores Vitae scriptores, 
atque inter illos primus, ut opinor, Andreas Ja- 
nuensis, qui in. Vita, quam hic manuscriptam ha- 
bemus, sic narrat cap. 8: In eodem autem mona- 
sterio erat quidam monachus, nomine Ubertus, 
valde subdolus et transitorii honoris maxime cu- 
pidus, qui de rebus monasterii pro dolor ! furtive 


quanta poterat, rapere atque cujusdam alterius. 


Johannis eustodi;, quem unanimem habebat, 
committere disponebat; nempe ut male conqui- 
sita prave dando, non ut custos et pastor ad re- 
gimen, sed sicut preedo et raptor ad dominium 
abbatie quandoque pertingere posset, quod effi- 
cere spiritu elationis magnopere studuit, post- 
quam beatus Johannes abbati: dominium, usus 
consilio predictorum duorum, humilitatis spiritu 
deseruit. 

38 Quapropter idem Ubertus Florentiam per- 
rexit, et Vicedominis, ut se juvarent apud epi- 
scopum, centum solidos aureos, episcopo autem, 
Aitoni nomine, multam pecuniam pro dicta ab- 
batia sancti Miniatis dare promisit; et quam, 
diabolo suggerente, diu concupierat, eodem per- 
suadente, jam invadere satagebat. Igitur pecu- 
ni: pactione perpetrata, et abbatize potestate ita 
simoniace suscepta, idem Ubertus, id est abun- 
dans ad omne malum, et non ad bonum, quem- 
dam hominem ad monasterium praefatum ejusdem 
sancti Miniatis misit, atque de Johanne consan- 
guineo Vicedominorum interrogare monuit, et 
qualiter abbatiam predictam acquisisset, quidve 
pro ea daturus esset nuntiaret; ideoque pecu- 
niam, quam ille crediderat, illuc sibi mandaret. 

39 Ad monasterium igitur sancti Miniatis 

predietum Uberti legatus seu nuntius veniens, 
et Johannem Vicedominorum consanguineum 
perquirens, Deo concedente, Johannes Gual- 
berti, hoc modo propter eumdem Gualbertum 
patrem suum est illi nuntio deductus, qui Gual- 
bertus nihilominus Vicedominorum  Florentic 
erat et consanguineus. Cui Johanni Gualberto, 
cum nuncius ex parte Uberti pecuniam sibi com- 
modatam qu:ereret, et qualiter ad abbatize domi- 
nium ipse pervenisset, exponeret, confidens quod 
ile esset, de quo Ubertus dixisset, mox Johan- 
nes beatus, simplex et rectus ac timens Deum, 
et velut alius Job recedens a malo, crimine con- 
fratris et monachi Uberti erubuit satisque doluit, 
et nimis admirans dixit, exemplo Salvatoris 
fingens se longius ire: Hoc, frater, quod quzris 
Uberto deferendum, et episcopo ac Vicedominis 
dandum, tibi convenienter przebere non valeo, si 
non id ipsum coram ceteris monachis et fratribus 
dixeris, ut mihi testes possint fieri, quod, quod 
quzris, Uberto mandaverim. 

40 Hoc igitur remedio contra morbum exe- 
crabilem dicti Uberti beatus Johannes est usus, 
more cauti medici, volens contraria contrariis 
curare, ut ipse Ubertus videns vublieum, quod 
credebat esse secretum, et sic nimio rubore con- 
fusus declinaret a dicto maio et faceret bonum, 
Scilicet de eodem morbo poenitentiam agendo ; et 
etiam ut monachi, qui sunt tamquam oves, vide- 
rent quomodo caute viverent sub eodem, quia 
hie non erat pastor sed mercenarius, cujus non 
sunt oves proprie, quique videns lupum venien- 
tem, dimittit oves et fugit, quia mercenarius est, 
et non pertinet ad eum de ovibus, secundum 
Euangelicam veritatem. Atque etiam sciebat, 
prout audiverat, seriptum esse in sacris sancti- 


DE S. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


onibus, ut sicut simoniaca pestis sui magnitudine 
alios morbos vincit secundum intellectum juris, 
ita sine dilatione, mox ut ejus signa per aliquam 
personam claruerint, de ecclesia Dei debeant eli- 
minari atque propelli. 

41 Ergo cum fratres et monachi hoc cogno- 
scerent, Deo volente, atque Uberti legato cuneta 
referente, omnesque fere dolerent pariter et eru- 
bescerent, sanctus Johannes, zelo Dei succensus 
et fidei calore inflammatus armisque spirituali- 
bus precinetus dixit : Quid ergo dicemus, fra- 
tres, aut quid faciemus? Qualiter hic ultra stabi- 
mus, auf quo ibimus? Ecce venditi sumus. Mo- 
nasterium. emitur. Honor ecclesiasticus, qui, 
Christo instituente, gratis est dandus ac gratis 
accipiendus, pecunia emitur, pecunia pariter ac- 
quiritur. Igitur, his dietis, quosdam ex monasti- 
cis et fratribus, hujusmodi simoniaeum execrantes 
per diversa monasteria statim collocans, eum uno 
eorum, quem sanctiorem credebat, et ideo eum 
plus ceteris diligebat, protinus ordinat, quomodo 
melioris vitze legibus se posset submittere, ac 
simoniaci dominium abbatis evadere, cum ejus 
tyrannidi non valeret resistere. Hac ille; qua 
quidem quoad substantiam. vera esse arbitror, quia 
eamdem discessus causam. antiquissimi vitz scripto- 
res etiam memoria prodiderunt. At suspicor, quas- 
dam circumstantias αὖ Andrea. Januensi ingeniose 
esse excogitatas. 

42 Mabillonius negat, S. Joanni Gualberto 
hanc fuisse discedendi causam, et consequenter totam 
Andrea Januensis historiam falsitatis arguit in An- 
nalibus Benedictinis tom. 4, ad annum Christi 1032, 
ita disputans : Florenti: in Italia Lambertus piis- 
simus antistes, rerum humanarum pertzesus, pa- 
storali cura hoc anno abdicata, vitam monasticam 
amplexus est, quo in vite genere incomparabile 
probitatis exemplum presentibus posterisque us- 
que ad obitum przbuit. Hoc exemplo Petrus 
Damiani in sua ad Nicolaum Papam epistola ab- 
dicationem et ipse suam comprobavit. Non ergo 
veri simile est, Lambertum episcopum eum fuisse, 
qui ob simoniz vitium Johanni Gualberto sece- 
dendi e monasterio sancti Miniatis occasionem 
prabuerit. Neque id tribui potest Athoni episco- 
po, Lamberti successori, qui przesul zeterna me- 
moria dignus fuisse dicitur; idque probant egre- 
gia ejus facta, quae Ughellus refert, scilicet 
benefacta ejus tum in ecclesiam Florentinam, tum 
in Miniatense monasterium. 

43 Deinde, allato fragmento cujusdam instru- 
menti, quo laudatur Miniatense monasterium, sic 
pergit : Quee omnia probant, longe aliam fuisse 
Johanni Gualberto recedendi ab illo monasterio 
occasionem, scilicet majoris perfectionis ac soli- 
tudinis studium, ut superius diximus. Extat ad 
Obertum ejus loci abbatem Benedicti IX epi- 
stola, qua ommes ejus possessiones ab Hilde- 
brando, Lamberto, et Athone episcopis conces- 
sas confirmat. Lamberto successit Gerardus, 
natione Burgundio, qui ob przeclaras animi dotes 
ad Florentinum episcopatum promotus est, crea- 
tus demum pontifex sub nomine Nicolai II; quo 
episcopo, celeberrimum monasterium, sancti Sal- 
vii nomine insignitum, duobus ab urbe Florentia 
millibus, a Johanne Gualberto Vallumbrosani Or- 
dinis institutore conditum est. Nullus in his lo- 
cus est, simoniaco illi episcopo, qui Johanni sece- 
denti occasionem preebuerit, qualis ab Athone in 
ejus Vita confingitur. 

44 Hmc non incongrua sunt, ut probent, nullum 
ex his nominatis episcopis simoniaca labe contami- 


natum 


D 


fuerit dete. 
cta. "ie 


Contendit 
Mabillonius 
huic disces- 
sui causam 
non prabuis- 
se simoniam; 


sed solitudi- 
nis amorem, 


A 


quamvis ve- 
teres Fila 
scriptores 
priorem cau- 
sam diserte 
exprimant. 


Parum ur- 

get, quod ea 
literis Ita 
fibbatissae 


ad confir» 
mandam. 
suam. opinio- 
nem adducit 
Mabillonius, 


DIE DUODECIMA JULII. 


natum fuisse. At durum mihi videtur propterea B. 
Attoni fictionem objicere, et, quod durius est, B. 
Andrea scriptori comvo fidem molle adhibere. Ma- 
lim. ego credere hunc simoniacum. episcopum. (quis- 
quis is demum fuerit : nam. beati. Vitz scriptores 
nomen ejus non exprimunt) in. catalogo Florentino- 
vum prasulum. esse omissum ; aut alios nom recte 
collocatos ; aut denique aliquem δα: pradictis episco- 
pis, antea simoniz reum, resipuisse, ac postea pec- 
cati maculam munificis donationibus eluisse. Hac 
ultima conjectura non omnino improbabilis est. Sic 
enim. legimus, Petrum. simoniacum, Florentinum 
episcopum, de quo postea pluribus, penitentia du- 
ctum, religiosum vitam duxisse. Sic Gregorius VII 
Rodulpho simoniaco Swevie Duci scribit lib. 2, 
epist. 45 : Ad correctionem tuam tibi intimamus, 
ut quantumcumque pretii te pro disponendis in 
ecclesia clericis accepisse recordaris, aut in utili- 
tates ejusdem ecclesi, si attinere ei videtur, aut 
in usus pauperum expendas, ut, nulla in te re- 
prehensibilitatis maeula remanente, inter ele- 
ctos regni coelestis cives adscribi merearis. 

45. Minus urget, quod ad. confirmandam suam 
opinionem ez. Ughello adducit Mabillonius in iisdem. 
Annalibus tom. 4, ad annum Christi 1088. Ex 
lisdem litteris, scilicet Itt» abbatisse sancti Hil- 
lari, innotescit causa, ob quam Johannes cum so- 
ciis e suo monasterio recessit; nempe solitudinis 
amor et studium vitandz populi frequentize, qui 
ad saneti Miniatis monasterium conflmebat. Sic 
enim Itta in predictis litteris loquitur, ubi quze- 
dam prcemisit de viris sanctis, qui ad pie sancte- 
que vivendum omnia relinquunt; « de quorum 
collegio » inquit « quosdam viros de sancti Mi- 
niatis monasterio, quos vobis bene notos esse 
credimus, in eremo, quz Vallis Umbrosa voca- 
tur, sicut vos scitis, suscepimus in loco, qui di- 
citur Aqua Bella, in proprietatem scilicet nostri 
monasterii, quod est in honore sancti Hillari sito 
Alfiano; qui meliorandz vitee gratia, ccenobium, 
quod multa populositate frequentabatur, relin- 
quentes, in loco solitario vitam sanctam actitare 
maluerunt. » Ex quibus confirmatur id, quod su- 
perius diximus, Johannis causam secessus non 
fuisse, ut simoniacos vitaret. 

46 Verum, ut dixi, nom multum hac urgent. 
Nam Τα abbatissa unam causam. memorans, alte- 
ram non excludit. Imo fieri potuit, ut maluerit S. 
Joannes in loco solitario vitam agere, quam sub si- 
monaco. abbate, ab hominibus secularibus multum 
frequentato vivere. Certe monasterium S. Miniatis 
decem annis ante, ab omni seculari strepitu fuisse 
remotum. probat ex verbis Lamberti episcopi Flo- 
rentini ipse Mabillonius tomo citato ad annum 
Christi 1098 : Annus decimus quintus erat, in- 
quit, ex quo Hildebrandus Florentinus antistes 
sancti Miniatis monasterium instauraverat, cum 
Lambertus ejus successor, non modo sui deces- 
soris munificentiam probavit, sed etiam novis 
donationibus auxit, hae maxime adductus ra- 
tione, quod hie loeus tanto esset salvandis ani- 
mabus habilior, quanto et a seculari tumultu re- 
molior, et sanetorum ibi quiescentium religione 
sacratior, Adde quod ibi hac solitudinis observantia 
etiamnum perseveraverit amno 1032, teste Attone 
episcopo F'lorentino, cujus hac verba affert. Mabil- 
lonius in predicto Annalium Benedictinarum tom. 
4 ad annum Christi 1032 : Fiunt ibi nempe 
laudes assiduo et obsecrationes juges et oratio- 
tiones continu: pro salute viventium, seu etiam 
morientium fidelium, qu: in conspectu divince 
clementic tanto acceptabilius assumuntur, quan- 


Tomus nu Julii. 


305 
to et voluntate et opere, fratres ibi famulantes 
ἃ secularibus curis constat fore* remotiores. 

47 Non video quomodo hzc cum. secularium. ho- 
minum. frequentia in litteris Ttt abbatisse anno 
1089 memorata cohereant, nisi quis dicat regula- 
vem disciplinam, forte per abbatem. simoniacum et 
secularibus placere cupientem , relavatam. ac qpes- 
sumdatam. fuisse. Ab hac sententin mon abhorret 
Carolus Sigonius de Regno Italiz lib. 8, ad annum 
Christi 1030. (chronologiam. ejus mon defendo) ita. 
scribens : Joannes Gualbertus honesto loco Flo- 
rentic natus, cum humanis despectis rebus, mo- 
nasterium iniisset, nec satis monachorum, qui- 
buseum vivendum erat, solutam disciplinam pro- 
basset, egressus inde in jugum montis Apennini 
se contulit, atque in loco, qui Vallis-Umbrosa 
dicebatur, sedem novo monasterio collocavit, ibi- 
que se, sociosque suos legibus vitze severioribus 
obligavit. Inde congregatio monachorum Vallis- 
Umbrosze profecta. Jam de przclari hujus Ordinis 
institutione ac laude agendum. est. 


$ V. Ordinis Vallumbrosani institutio, 
incrementum, privilegia ac laudes. 


allumbrosa, inquit Mabilio, seu Vallimbrosa 
et Vallis-Umbrosa ab opacis, quze montium 
dorso incumbunt, vallemque subjectam adum- 
brant, abietum silvis sie dicta, dimidii diei iti- 
nere ab urbe Florentia in Alpibus Appenninis, 
medio Florentiam inter et Camaldulensem ere- 
mum intervallo, sita est, tergo montis imposita, 
cujus vallem Vicanus amnis seu torrens przeter- 
fluit. In hac solitudine S. Joannes Gualbertus in- 
stituit religiosam Congregationem, ez qua prodierunt 
malti viri tum doctrina tum. sanctimonia. insignes, 
quorum D. Venantius Simius teruit catalogum, 
Romanis typis anno 1693 excusum. Primo S. Pa- 
ter Joannes, more Camaldulensium separatas ez- 
struxit casas, quas pluribus describit Andreas Janu- 
ensis et Xantes Perusinus, quarumque figuram ez- 
hibet Didacus Franchius Historiz suz lib. 5, pag. 
101. Ez his parvis initiis paulatim crevit monaste- 
rium, tandemque anno 1637 a R. D. abbate Ave- 
rardo Nicolino magnifica exstructa est fabrica, quam 
ani incisam videre licet apud Didacum Franchium 
in Indice, Mabillonium in. Annalibus tom. 4, pag. 
42] et in ejusdem itinere Italico tom 1, pag. 184. 
49 Nascentem hunc Ordinem, prater Conradum 
Imperatorem aliosque, pia liberalitate fovit Itta S. 
Hillari abbatissa, ut constat ex litteris donationis, 
quas integras profert. Ughellus tom. 3 Italie sa- 
cra col. 299. Post mortem vero sancti Institutoris, 
viri ac. femine principes eamdem | Congregationem 
plurimis donis auxerunt, ut videre est apud Mabil- 
lonium in observationibus ante. Vitam S. Joannis 
Gualberti seculo v1 .Benedictino Part. 2, pag. 261, 
et apud Üghellum tom. 3 Italie sacre col. 286. 
ANec minori benevolentia hanc sacram familiam pra- 
secuti sunt summi Pontifices , quorum diplomata 
passim sunt obvia. Bulle. Urbani II, qua exstat 
apud Laertium. Cherubinum tomo 1 Bullarii, pag. 
14 et 15, eximias hujus Ordinis laudes et singula- 
res plane prarogativas continet, Privilegia huic Or- 
dini concessa varii posteriorum seculorum Pontifi- 
ces confirmarunt, quorum Bullas auctores Vallum- 
brosani aliique diplomatum  collectores. plerumque 
exhibent, ad quos curiosum lectorem remittimus. 
50 Non possum tamen, quin ex iis quadam ad 


44 


hujus 


AUCTORE 
* id. est esse 
"cum una 
eausa atte- 
ram non ez- 
cludat. 


Fallis-Um- 
brosa descri- 
ptio et initia. 


Varii Fal- 

lumbrosana 
Congregatio- 
nis [autores, 


306 
AvcroRE — hujus Ordinis honorem maxime spectantia breviter 
G. C. excerpam. Urbanus II Bullam dilectissimis filiis 
inter quos SE δανοεν ἧγν, ΤΊ Toss tl 
RomaniPon. universe Vallis-Umbrosane Congregationis anno 


tifices Urba- 1090, datam sic. auspicatur : Cum universis san- 
pene: ctm Ecclesie filiis ex Apostolic: Sedis auctori- 
tate ae benevolentia debitores existamus, illis 
, procipue locis atque personis, qu:e specialius ae 
familiarius Romans adhzrent Ecclesie, quique 
ampliori religionis gratia eminent, propensiori 
nos convenit caritatis studio imminere. Quia igi- 
tur, divina propositum vestrum prceveniente ac 
subsequente clementia, Religionis vestrz simpli- 
citas bonz opinionis odorem in locis et prope et 
longe positis aspiravit : Nos vestro provectui, 
annuente Domino, provectus adjungere cupien- 
tes, coenobium vestrum pro B. Marie semper 
Virginis reverentia, cui dicatum est, in Romance 
Ecclesi» proprietatem et tutelam, atque prote- 
ctionem Apostoliee Sedis accipimus ; et Aposto- 
liez illud auctoritatis privilegio munientes, ab 
omnium personarum jugo liberum permanere de- 
cernimus. 
Alexander 51 Alexander 1V, teste Pranchio lib. 7, pag. 
r4 rus 198, etiam constantem hujus Congregationis amo- 
Ordinem va- vem erga. Apostolicam Sedem sic laudat : Pro spe- 
riis privile- E S : 
giis et laudi- Clali devotione, quam habetis ad Romanam Ec- 
buséxor- — clesiam, matrem vestram, sustinuistis in personis 
ie injurias, et in possessionibus et in aliis bonis ve- 
stris non modicum detrimentum. Jenique, ut 
plurimos alios praeteream , Julius 11 anno 1507 
privilegia a pradecessoribus suis huic. Ordini con- 
cessa confirmans, et. nova communicans, hujus gra- 
liz conferenda causam sic indicat : Nos igitur qui 
Ordinem et Congregationem Vallis Umbrosz hu- 
jusmodi, propter uberes fructus, quos in militanti 
Ecclesia in divinis contemplandis et assiduis ora- 
tionibus ac precibus ad Deum producere noscun- 
tur, in visceribus charitatis et dilectionis nostrae 
complectimur. Bulla hac integra legi potest apud 
Laertium. Cherubinum tom. 1 Bullariüi pag. 426. 
Cum hic nobis diutius harere non liceat, honorifica 
aliorum de hoc Ordine testimonia proferamus. 

52 Quante venerationis ob vita sanctimoniam 
fuerit hujus religionis inceptor, liquet inter alia ex 
60, quod Bonixo episcopus Sutrinus, postea Placen- 
tinus, tandemque martyr, cujus Mss. servantur in 
Bibliotheca, Czsarea , teste Lambecio lib. 2, pag. 
C 7690, octo sententiarum libros ex. S. Augustino ex- 
cerptos viventi S. Joanni Gualberto dedicaverit. 
Mortuo sancto Patre, idem sanctitatis odor in filiis 
perseveravit. Testantur quippe antiqui scriptores, 
quanta morum integritate ac pielatis laude hac 
Congregatio suo tempore floruerit. Juvat hic quo- 
rumdam. testimonia audire. In vita S. Ayberti, ab 
auctore coevo scripta, quam illustravit noster Hen- 
schenius tom. 1 Aprilis pag. 675, ita narratur : 
Qui cum Romam venissent, dictum est eis, san- 
cte memorie Urbanum (is est hujus nominis II, 
electus anno 1088) quem petebant, esse Bene- 
venti. Quod audientes Domnus Aybertus et frater 
Joannes, non ausi sunt arripere tam longum 
iter, tum quia diffidebant viribus corporis, tum 
quia frater Joannes infirmabatur ; ideoque consi- 
lio et benevolentia przedicti abbatis in Umbro- 
sam Vallem secesserunt, ibi eum, dum rediret, 
praestolaturi. 

53 Ubi quidem monachos mirc continentiz 
et exquisite vitz» invenerunt, qui super eos vi- 
scera pietatis effundentes ac benigne suscipien- 
tes, perpetuo illos secum retinere studuerunt : 
Monachi enim isti, de quibus agimus, ut multo- 
rum sinceritas testatur, sunt firmiter et perfecte 


Auctor vita 
S. Ayberti 


monacho- 
rum Vallum- 
brosanorum. 
pietatem mi- 
ris laudibus 
extollit. « 


DE S. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


regulam S. Benedicti observantes, de labore ma- 
nuum viventes, multis et variis laboribus inces- 
santer spe coelestis vite corpora afficientes, in ri- 
gore diseiplinze severa caritate fervidi, in peregri- 
nis et pauperibus suscipiendis benigni, in sepelien- 
dis fratribus pii, insuper omni genere religionis 
preclari, et (ut duo przedicti viri fatebantur) om- 
nibus monachis, quos hactenus viderant, sanctita- 
te preferendi. Qui eum eis per aliquot temporis 
spatium demorantes, ab illis multa documenta re- 
cte vivendi, ut ipsi testabantur, susceperunt. 

54 Comitissa Mathildis in litteris, anno 1100 
Florenti: datis, contra iniquas quorumdam. veza- 
liones defendit eosdem monachos Vallumbrosanos, 


R à ἃ 1 
quorum vitam, inquit, nostro tempore prz cete- S 


ris excellentius fulgere cognovimus, eorumque 
laudabilem sanctitatis famam ubique redolere non 
surda aure persensimus. Anselmus episcopus Ha- 
velbergensis lib. 1, cap. 10. Dialogorum, quos. edi- 
dit D. Lucas Acherius tom. 13. Spicilegü, ita. lo- 
quitur : Nec diu est, quod in alio loco, qui voca- 
tur Vallis-Umbrosa juxta Perusinos montes sur- 
rexit Congregatio monachorum valde religiosa, 
ἃ ceteris, qui vocantur monachi novo Ordine et 
novo habitu differentes, et multos habent sum 
form: sequaces. Zlabitus, de quo hic scriptor agit, 
tum erat ferruginei coloris, quem R. D. Blasius de 
Milanesiis. Generalis circa annum 1500 in nigrum 
commulavit, ut fusius ostendit. Franchius lib. 7, 
pag. 186. Unde refelli non. meretur. duplea: error 
cujusdam recentioris heterodori, qui imperite scri- 
bit, colorem | Vallumbrosanorum monachorum olim 
fuisse caruleum. (in hoc primo errore ducem habet 
Polydorum Vergilium lib. 7, de Invent. rer. cap. 2) 
ac nostro tempore esse violaceum. Hic, si umquam, 
cacus Tudicat de coloribus. 

55 De habitus mutatione ita canit Zmilius Acer- 
bus in panegyri S. Joannis Gualberti : 


Mutavit Vallis veteres Umbrosa colores : 
Felix si mores, et coeli servat amores! 


Αἱ religiosum hanc Congregationem mores ac cali 
amores conservasse, testatur Ughelli elogium, quod 
hic tamquam dictorum anacephaleosin, et omnium, 
qua dici poterant, synopsin subjicio. Sic habet tom. 
3 Italiz sacre col. 283 : Traxit is Ordo nomen 
suum ἃ loco, in quo primum monasterium, nimi- 
rum in subjecta valle, densiore umbra obsita, pro- 
jectaque ab insurgentibus hinc inde asperrimis 
montibus excitatum est in eo loco, cui Aqua Bel- 
la nomen est, quem ipsi nobilissima Itta Hilaria- 
nz domus in Fesulana dicecesi abbatissa, ex Gui- 
donum Comitum familia procreata, liberaliter 
tradidit. 

56 Distat tantummodo duodecim a Florentia 
milliaribus nobilissimum hoe monasterium, quod 
postea, cum Viri sanctissimi virtus late sparge- 
ret se, ac circumferret, ejusque probitate succes- 
sores non desciscerent, maximis opibus, ut in eo 
divini eultus gloria effloresceret, amplificatum 
est, atque caput extitit nobilissimce * Congre- 


gationis Vallumbrosanz ; quz brevi non mo- , 


do tota Hetruria, verum etiam tota Italia se 
diffudit, maximosque Ecclesize fructus attulit, no- 
vum D. Benedicti institutis monasticis splendo- 
rem peperit, Hetruriceque maximum decus affu- 
dit. Extulere enim sese ex ea familia innumeri 
viri sanctitate ac scientia conspicui, quos pro- 
clarze virtutes ad summas ecclesiasticas dignita- 
tes evexere. Tument przclaris illorum gestis hi- 
Storicorum monumenta, quce hic recensere su- 


pervacaneum 


Comilissg ἃ 
Mathildis, 
Anselmus 
episeopus 
Tavelbergen 
is 


et Ferdinan- 
dus Ughellus « 
abbas Cister- 
ciensis 


honorifica de 
eodem Ordi- 
ne dederunt 
testimonia. 


Quomodo 
Andreas m0o- 
machus Fal- 
lumbrosanus 
Ordinem 
suum in Gal- 
liam trans- 
latum, 


variis 
monasteriis 


€L discipulis 
(erit, 


DIE DUODECIMA JULII. 


pervacaneum est. Servavit hactenus is Ordo 
suum splendorem. Serenissimi principis Caroli 
Medicei episcopi Cardinalis Tusculani clientelce 
hodie commendatus est, et ab Ascanio Tamburi- 
no abbate General: maxima laude administratur ; 
quem virum insignis doctrina eum aliis naturze 
dotibus et ornamentis, suavitate morum, pruden- 
tia singulari, conjuncta, non minus quam libri 
eruditissimi de abbatum abbatissarumque jure ab 
ipso typis cusi commendant. Exemere a Dicece- 
sani jurisdictione hanc religiosam familiam a pri- 
mis ejus incunabulis Romanorum Pontificum amor 
ac studium, qui postea celeberrima in eam privi- 
legia contulere. 

D7 Quomodo hic Ordo in Galliam propagatus 
sit, liquet. ex Patriarchii. Bituricensis capite LXI, 
quod. α Labbeo mostro editum est initio tomi secundi 
in Nova Bibliotheca Manuscriptorum librorum, ubi 
traduntur sequentia : Quidam nobilissimus ac stre- 
nuissimus comes ab Hierusalem reversurus in 
Franciam, unde cum ceteris Christianis illue fue- 
rat profectus, Romam ingressus, facile obtinuit 
a summo Pontifice sibi donari reliquias sancto- 
rum martyrum Cornelii οὐ Cypriani. Tum vero 
impetratis etiam ex florentissima monachorum 
Congregatione Vallis Umbrosze aliquot devotis 
fratribus, quorum Prior vocabatur frater An- 
dreas, vir maxima conservandz religionis con- 
stantia clarus, illustrissimus Comes voti compos, 
leetissimusque ad suos penates regressus, ampli- 
fica liberalitate preedietos religiosos viros eura- 
vit, dansque illis optionem eligendi locum ido- 
neum pro zdificando monasterio infra suz di- 
lionis metas concessit, statuitque tanti operis 
impensas de suis facultatibus aecipi.Quo quidem 
cenobio in Aurelianensi territorio celeriter ma- 
gnificeque constructo, non solum illud vir admo- 
dum nobilis sanctorum martyrum Cornelii et Cy- 
priani sacris reliquiis insignivit, verum etiam de 
suis redditibus ipsum locum munifice ac nobiliter 
dotavit, instituens, ut deinceps idem monaste- 
rium appellaretur Corneliacum. 

58 Jamque velut balsami fractum alabastrum 
admirabilis virorum Dei opinio mire fragans, 
brevi per totam Aquitani: provinciam diffunde- 
batur; quorum exemplo plurimi cujusvis condi- 
tionis homines attracti et illecti, contemptis ac 
spretis vani hujus mundi illecebris, se ultro suavi 
Christi jugo submittentes, ad bravium supernz 
vocationis certatim contendebant. Venerabilis 
enim pater Andreas, in quo totius religionis for- 
ma, nec non totius moderationis gratia renitebat, 
facile inducebat singulos, qui ad se converteban- 
tur, suimet notitiam recipere, psalmis et hym- 
nis vacare, terram sui cordis jugi cultu et exer- 
citiis indesinentibus excolere, coelibem castamque 
vitam, omnibus mortalibus przecipue desiderabi- 
lem, cmulari atque sectari. Quid multa? Ita 
brevi abrenuntiantium seculo coaluit numerus, ut 
in arido et squallenti campo videretur seges fce- 
cunda, ac lzeta Domini Sabaoth vinea succrevis- 
8e, Jam suas propagines longelateque dilatatura. 
Unde vir Domini &ndreas plura diversis in locis 
monachorum conventieula, quce nune Prioratus 
vocantur, instituit, et erexit precibus quorumdam 
nobilium virorüm, ultro ei offerentium ea, quae 
ad quietam religiosorum vitam pertinent. 

59 Denique silvam quamdam quereubus et 
fagis densissimam intra Bituricensis diceceseos 
fines reperiens, facto primum ibidem tugurio, 
animo ejus incessit hane suc peregrinationis ul- 
üimam facere mansionem; ubisane, quicumque 


307 


divinitus inspirati convertebantur, ab ipso secun- 
dum divi Patris Benedicti regulam instituendi, si- 
bimet casas circa magistri tuguriolum compin- 
gentes, rei effectu locum ipsum deinceps Casale 
Benedictum appellandum censuerunt.Qui tandem 
adjuti ope quorumdam principum, ac devotorum 
fidelium eleemosynis basilicam et universas rmo- 
nasterii officinas, Deo auxiliante, consummave- 
runt. Quo Dominus Leodegarius Bituricensis 
archiepiscopus venire dignatus, ecclesiam qui- 
dem in honorem intemeratz Virginis Mariz Dei 
Genitricis ac beatissimorum Apostolorum Petri 
et Pauli solemniter dedicavit ; ipsum vero Reve- 
rendum Patrem Andream in abbatem primum 
Casalis-Benedicti confirmavit ac benedixit. 

60 Mirum est hunc Andream a. Venantio Simio 
in Catalogo virorum illustrium Vallis- Umbrosz prz- 
lermissum esse; prasertim cum in Epistola ency- 
clica a monachis Casalis- Benedicti post ejus mortem. 
scripta, et jam « Luca Dacherio edita tom. 2. Spi- 
cilegit pag. 518, egregium habeat elogium, ex quo 
hzc pauca excerpimus : Fratres carissimi, pro 
Domno Andrea, abbate nostro, fratre vero vestro, 
piissimas aures omnipotentis Dei nobiscum pul- 
sare satagite, quatenus cui devota mente servi- 
vit, dum spiritus membra vegetavit, inhzrere 
membris corporis a vita destitutis perpetualiter 
valeat. Hic etenim beatus vir, anno ab Incarna- 
tione Domininostri Jesu Christi millesimo cente- 
simo duodecimo, Indictione quinta, duodecimo 
Kalendas Februarii, explevit naturze jura, mor- 
tis persolvens debita.... Primus quoque abbatiam 
nostram, quz. vocatur Casale-Benedictum con- 
struxit, pluresque cellulas sibi suppositas, scili- 
cet : Corneliacum, Contras, Altaria, S. Benignum, 
Beescam, Polinas, S. Anianum, Cambonum, Sal- 
viniaeum. Qui de hoc abbate, et zedificatis ab eo mo- 
nasteriis, prasentique eorum statu magis distinctam 
desiderat notitiam, consulat Annales Benedictinos 
tom 5, pag. 254, 297, 316, 468, 577. Nobis enim 
non licet hic singula transcribere, ne in nimiam mo- 
lem excrescat Commentarius. 

61 Si quis etiam de illustri Ordine Vallumbro- 
sano, et orta ex eo post mortem sancti fundatoris re- 
ligiosarum feminarum familia, plura nosse cupit , 
adeat Eudovium Locatellum, qui primo Italici ope- 
ris sui libro vitam et miracula S. Joannis Gual- 
berti, secundo Generalium Vallumbrosanorum ac 
Beatorum gesta complexus est. Videri etiam potest 
Didacus Franchius, qui Vitam sancti Patris. sui 
duodecim libris Italicis vulgatam copiosis notis illu- 
stravit. De eodem Ordine egerunt : Ascanius Tam- 
burinus de jure abbat. Disp. 24, quast. 5, num. 20; 
Silvester Maurolycus in Oceano omnium Religionum 
lib. 2, pag. 120; Paulus Morigia in Historia Reli- 
gionum cap. 26 ; Ignatius Guiducius in Vita S. Hu- 
militatis ; Gabriel-Bucelinus in Menologio Benedi- 
ctino ; Silvanus Razzsius in Vitis Sanctorum et Bea- 
torum .Hetruscorum ; Philippus Bonannius in Cata- 
logo Ordinum religiosorum ; ac post alios Anonymus 
Gallus, qui a paucis annis de omnibus Ordinibus 
Religiosis ac Militaribus octo tomos, «neis figuris 
decoratos, Gallice vulgavit. 


δ VI. S. Joannis Gualberti scripta 
et preces. 


anctum nostrum varia scripsisse, que aut perie- 
runt aut latent, colligo ex Andrea Januensi in 


Vita 


' AUCTORE 


G3; 


Hujus An- 
drez paucis 
noti elogium. 


ASssignantur 
auctores qui 
de ordine 
Fallumbro- 
sano scripse- 
runt. 


F 


AUCTORE 
G. C 
S. Joannes 
Gualbertus 
varia scri- 
psisse fertur. 


B 


Petitioni 
Fallumbro- 
sanorum sa- 
tisfacturi, 


edimus hic 
preces, qui- 
bus S. Joan- 
nes Gualber- 
tus usus est. 


308 


Vita cap. 18, ubi stc habet : Collegit plurima san- 
ctorüm Patrum capitula, dicta, doetrinam et ex- 
homationes, ex quibus adversus simoniam uni- 
vérsos instruebat et armabat, quatenus illam non 
solum refugere, verum etiam possent impugnare. 
Jdem testatur Hieronymus Radiolensis libro de vita 
solit. cap. 1T, his verbis: Joannes noster tum scito 
et gravi sermone, tum epistolis per amplam Ita- 
liam conscriptis, schismaátieos, infideles, et pe- 
eunia corruptos reprehendebat et acriter dammna- 
bat, et pari modo domi forisque insectabatur. 
Quin imo .Eudoxius .Locatellus, apud Franchium 
lib. V, pag. 165 cilatus, asserit , gloriosum Patrem 
S. Joannem divina virtute subito tantum acquisi- 
visse scientiam, wt doctissimum sanctissimumque la: 
tinarüm epistolarum librum composuerit. Nobis jam 
tantum duz supersuntepistola.. Prima ad Heriman- 
«wm Volatrensem id est. Volaterranum episcopum, 
qu& a B. Attone brevitatis ergo omissa, refertur a 
B. Andrea in. Vita num. T4. Allera, quam S. Pa- 
ter jam morti propinquus de. fraterna caritate dicta- 
vit, habetur apud eumdem B. Andream num. 112. 
Hxc pauca de illius scriptis ; munc ad ejus preces 
pergimus. 

68 Anno 1698 JD. Germanus Ruini sacrista 
Vallumbrosanus dedit ad JPapebrochium litteras, 
quas hic pramitto, vescissis laudibus, quibus mos 
immerentes cumulat. Itaque in earum parte, que ad 
rem prasentem spectat, ita loquitur : Quoniam mei 
muneris est, antiqua Sanctorum nostri Ordinis 
Vallis-Umbrosze gesta inquirere, et diligenter in- 
vestieare ad Dei laudem ejusque servorum, ope- 
rw pretium duxi, accedente insuper beneplacito 
Reverendissimi P. Generalis D. Venanti Simi 
Tomani, cirea vetustissimum Manuale manu- 
scriptum, quo usus est S. Joannes Gualbertus ab- 
bas institutor, ejusque beati discipuli, Paternitati 
tue admodum Reverend: aliquid sincere scribe- 
re. Hoc igitur sacrum Manuale, quod asservatur 
inter alias reliquias in sanctuario Vallis-Umbro- 
se, uti videre est, et etiam vidit R. P. Mabilio 
monachus S. Benedicti, ut apparet ex suo Ttinere 
Italico fol. 183, continet plures ac pias orationes 
et documenta, quz licet sint forsan et aliorum 
sanctorum Patrum, tamen quia historice tenemus 
illas recitasse S. Joannem Gualbertum et dicta 
dedisse etiam documenta suis sociis, ut ex nostris 
Historicis apparet, ideo hsec sua eximia gesta, 
nein umbris amplius delitescant, rogamus sup- 
pliciter, ut hoc breve spirituale exercitium ora- 


"tionum a me sincere collectum Theologi eximiz 


Societatis tu: in lucem istic edant ac benigne ad 
Acta Sanctorum inserant sive in annotationibus 
ad diem xi Julii; de quo et gratias agemus sin- 
£ularissimas. 

64 Libenter humanissimi viri petitioni annui- 
TWus, et Lotius Ordinis, quem intime veneramur, de- 
siderio satisfacturi hasce preces et documenta hic 
subjungimus. Igitur D. Germani Ruini ecgraphum 
sic habet: Imitemur sanctam Ecclesiam, cujus et 
membra sumus. Manuale pag. 1. Cum a somno 
evigilas, Crucis signum » in labiis impinge. Ma- 
nuale pag. 1. Ego te toto corde δὲ ore confiteor 
et adoro Patrem et Filium et Spiritum sanctum, 
trinum in personis et unum in substantia. fol. 1. 
Oratio Dominicalis. Credo. fol. 1. Ego Joannes 
credo et confiteor fidem, quam sancti Apostoli 
pradicaverunt, et.sancti Patres in quatuor con- 
ciliis confirmaverunt. Ec Breviculo S. Joannis 
Gualberti Ms. Invoco Patrem et Filium et Spiri- 
tum sanctum, ut sit super me signum Crucis et 
defendat me a malis operibus. Signaeulum san- 


DE 5. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


cix Crucis sit super me diebus ae noctibus, Ez 
Breviario S. Joannis Gualberti Ms. 

65 Gratias tibi ago, infinita misericordia, Domi- 
ne Deus omnipotens, qui me per aquam sacri Ba- 
ptismatis et renovationem saneti Spiritus ab origi- 
nalibus vinculis expedisti. Gratias tibi ago, qui me 
in te eredere recte fecisti, et tuorum me fidelium 
numero sociare dignatus es. Ex Manuali fol. 2. 
Domine Deus omnipotens, sterne et ineffabilis 
sine fine atque initio, quem unum in Trinitate et 
trinum in unitate confitemur, te solum adoro, te 
laudo, te benedico, teque glorifico, tibique mise- 
riceors et clemens gratias refero, qui me exutum 
nocte perfidize et erroris, participem fieri tribui- 
sti gratise tuze. Perfice, quseeso, Domine, eceptum 
in me opus misericordiw tuc. Dona mihi tempus 
cogitare, loqui et agere, qu: placita sunt tibi, et 
gratuita me ubique pietate eustodiens, fac me in- 


D 


Gratiarum, 
actio pro qi. 
vinis bene 
ciis, 23 


dignum et miserum ad tuam pervenire visionem. ' 


Amen. Exc Manuali fol. 2. Gratias tibi ago om- 
nipotens Pater, qui me dignatus es in hae nocte 
custodire. Deprecor clementiam tuam, piissime 
Domine, ut concedas mihi diem venturum sic per- 
agere in tuo sancto servitio, in humilitate et 
discretione, qualiter tibi complaceat servitus no- 
stra ; et presta mihi hodie cum summa patien- 
tia tibi gratum exhibere servitium. Ex Manuali 
fol. 2. 


ORATIONES DIVERSZE. 


Pro sensuum custodia Oratio. 


66 Mecum esto [Domine] Sabaoth mane cum 
surrexero ; intende in me et guberna actus meos 
et verbà mea et cogitationes meas. Custodi pe- 
des meos, ne cireumeant domum otiosi, sed stent 
in oratione. Custodi manus meas; sint pure, 
mundz et elevate sine ira et disputatione. Cu- 
stodi os meum, ne loquatur vana, ne fabuletur 
secularia, ne detraham proximo meo, ne invitem 
alios ad vanum eloquium ; sed semper sim prom- 
ptus ad laudem, tardus ad iram. Custodi aures 
meas, ne audiant detractionem, nec mendacium, 
nee verbum otiosum ; sed aperiantur quotidie ad 
audiendum verbum Dei, ut tota die transeam in 
tua voluntate. Custodi oculos meos, ne videant 
vanitatem. Dona mihi timorem tuum, Domine, 
eordis compunetionem, mentis humilitatem, con- 
scientixv puritatem, ut cclum aspiciam, terram 
despiciam, peccata odiam, justitiamque diligam 
in secula seculorum. Amen. E Manuali fol. 2. 


Oratio ad Jesum. 


67 Pie exaudibilis Domine Jesu Christe, exau- 
di me indignissimum peccatorem per interventum 
et meritum beate et gloriose semper Virginis 
Maris.Genitricis tuz;» et omnium civium super- 
norum. Ecclesi tuze Catholigge fidem auge. Pa- 
cem tribue Papz N. et omni huie Congregatio- 
ni, consanguineis quoque nostris et principibus 
Christianis atque tua mihi charitate conjunctis ; 
etiam sua nobis munera largientibus, persequen- 
tibus et calumniantibus nos, omnibus, qui pro 
nobis implorant nomen sanctum tuum, vel qui 
pro se nos miseros apud tuam clementiam sup- 
plieare voluerunt ; nobis quoque peccatoribus re- 
missionem et indulgentiam omnium tribue pec- 


catorum 


Oratio pro 
sensuum cu- 
stodia, 


eL pro vario 
hominum 
statu. 


Qraliones 
pro diversis. 


Monitum pro 
caolesti con- 
ltemplatione. 


Oratio post 
Psal'modigm 


DIE DUODECIMA JULII. 


catorum, Infirmis salutem, lapsis reparationem, 
navigantibus et iter agentibus, iter prosperum 
et salutis portum ; afflictis et tribulatis gaudium; 
oppressis relevationem ; captivis, vinctis et pe- 
regrinis absolutionem et ad patriam reversionem 
propitius concede. Z Manuali fol. 12. 


Oratio. 


68 Universis gradibus, qui in fide sanctissimte 
Trinitatis in Ecclesia tua catholica communiter 
continentur, miserere, clementissime Deus. Pro- 
pitiare omnibus in quibuseumque necessatibus at- 
que miseriis constitutis, et universo populo tuo 
Christiano, quem pretioso sanguine redemisti. 
Ex Manuali fol. 18. . 


Oratio. 


Reple corda nostra fide, spe et charitate, obe- 
dientia et humilitate atque patientia, et fac no- 
strum rectorem secundum cor tuum, ut faciat vo- 
luntatem tuam ad salutem suam et nostram. 
Amen. Ez Manuali fol. 30. 


Alia Oratio. — « 


Tribue, Domine, quzesumus, omni sexui et uni- 
verse stati atque conditioni Ordinis Christiani 
mandatorum tuorum custodiam et suorum om- 
nium veniam delietorum , et nobis miserere. 
Amen. Ex Manuali fol. 18. 


ALLE QUZEDAM PIE ORATIONES. 


Oratio pro contemplatione celestis patria. 


69 Admonet nos B. Apostolus dicens: Si con- 
surrexistis eum Christo, quze sursum sunt quse- 
rite, ubi Christus est in dextera Dei sedens. Ef 
iterum : Nostra autem conversatio in coelis est. 
Lugeamus in hoc ealamitoso itinere, quamdiu 
exulamus a patria. Transcendamus contempla- 
tionis pennulis cuncta, quae cceperunt ex tempore 
et cum tempore finiuntur, et ad illam totis desi- 
deriis patriam mente volitemus, ad quam in tem- 
pore pergitur, sed sine tempore vivitur. Ad ae- 
cendenda igitur nostra desideria, hos quinque 
canamus spiritu et mente quotidie Psalmos : 
Sieut cervus desiderat ad fontes aquarum, ita 
desiderat, etc.; Judica me Deus et discerne cau- 
sam, etc.; Te decet hymnus, etc.; Quam dilecta 
tabernaeula tua, Domine virtutum, etc.; Voce 
mea ad Dominum clamavi, etc. Ex Manuali fol. 4. 

Post orationem Dominicam isti Psalmi sunt 
supplieiter decantandi. Hi etiam in tribulatione 
mentem consolantur et sublevant : Usquequo, 
Domine, oblivisceris me in finem, etc.; Deus Deus 
meus aspice in me, etc.; Deus in nomine tuo sal- 
vum me fae, etc.; Miserere mei Deus, quoniam 
conculeavit me homo, etc.; Deus in adjutorium 
meum intende, etc,;; Eripe me, Domine, ab ho- 


mine malo, etc.; Domine Deus salutis me:e, ete. 
Ex Manuali fol. 4. 


Post modulationem Psalmorum Oratio. 


70 Liberator animarum et mundi redemptor 
Jesu Christe, Domine Deus eterne, Rex immor- 
talis, supplico ego peccator immensam clemen- 
tiam tuam, ut per modulationem psalmorum, quos 


209 


ego míser indignus cantavi, liberes animam meam 
de peccato, et abstollas cor meum de malis et pra- 
vis et perfidis cogitationibus, et auferas corpus 
meum a servitute peccati, et repellas a me car- 
nales concupiscentias, et eripias me de omni 
impedimento sathane et ministrorum ejus visi- 
bilium atque invisibilium et infidelium tuorum, 
qui querunt impedire animam meam. Ez Manu- 
ali fol. 32. 


Oratio pro defunctis. 


Ne reputes, piissime Deus, peccata quiescen- 
tium fratrum meorum, vel eorum, qui mihi con- 
juncti tua charitate extiterunt, ut his, atque 
omnibus in tua fide defunctis digneris propitius 
*efernam concedere requiem. Amen. Ez Manu- 
ali fol. 20. 


1n tentatione immundorum spirituum. consolatio. 


ΤΊ Consolatur nos in tentationibus demonia- 
cis egregius Predicator dicens : Fidelis autem 
Deus, qui non patietur vos tentari supra quam 
potestis, sed faciet cum tentatione etiam exitum, 
ut possitis sustinere. Quo cirea sciendum est, 
quia judicii oceulti mensura est, et quando ten- 
tationis procella prosiliat, et quando quieseat. 
Certe, Euangelio attestante, diabolus nec manere 
in obsesso homine potuit, nee minus invadere 
bruta animalia non jussus presumpsit. Quando 
ergo sua sponte nocere factis ad Dei imaginem 
hominibus auderet, cui si potestas summa li- 
eentiam mon preberet grassari, nec in porcos 
valeret ire? Nullo modo ambigendum est per- 
missu zequissimi Judicis in electos ad tempus dia- 
bolum tentandi accipere potestatem, sed miseri- 
corditer Judex coneedit, quod crudeliter hostis 
cuperet. Hinc est, quod fideli famulo de eodem 
Dominus dicit: Non quasi crudelis suscitabo eum. 
Hinc Esaias tentationibus fatigatam fidelem ani- 
mam blandis consolationibus refovet dicens : Di- 
xit Dominus Deus tuus; ad punctum in modico 
dereliqui te, et in miserationibus magnis congre- 
gabo te. Item ibi : Abscondi faeiem meam parum- 
per ἃ te, et in misericordia sempiterna misertus 
sum tui. 

72. Cum ergo in tentationem ad tempus inci- 
dimus, priusquam in delectationis aut pravi eon- 
sensus labamur voraginem, clamemus medulli- 
tus, clamemus valenter hos decantando Psalmos : 
Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem. Ps. 
Deus Deus, respice in me, quare me dereliquisti. 
Ps. Deus, in nomine tuo salvum me fae. Ps. Mi- 
serere mei, Deus, quoniam conculeavit me homo. 
Ps. Domine Deus salutis mez. Ps. Deus, in ad- 
jutorium meum intende. Ps. Eripe me, Domine, 
ab homine malo. Ex Manuali fol. 7. 


Ad S. Crucem Oratio. 


Adesto famili:e tuzee, clemens et misericors 
Deus, ut in adversis et prosperis preces exau- 
dias, et nefas adversariorum per auxilium S. 
Crucis, quia in te passus est Salvator mundi, 
digneris conterere, ut portum salutis valeant 
apprehendere. Per Dominum nostrum Jesum 
Christum, etc. Ex Manuali fol. 47. Invoco Pa- 
trem et Filium et Spiritum sanctum, ut sit super 
me signum Crucis et defendat me a malis operi- 
bus; signaeulum S. Crucis sit super me diebus 
ae noctibus. E: Breviario Ms. S. Joanni Gual- 


berti 


AUCTORE 
G 


et pro defun- 
ctis. 


Consolatio 1n. 
tentatione, 


E 


F 
et quinam 
psaimi in ea 
recitandi, 


ac oratio ad 
crucem. 


AUCTORE 


G C. 


Oratio pro 
Congregatio- 
ne, 


εἰ benefacto- 
ribus 


B 
ac vario lw- 
minum ge- 
nere. 

4 ltera gra- 


tiarum actio. 


Oratio ad 
Deiparam, 


310 


berti prope finem. Crucem tuam adoramus, Do- 
mine, et sanctam resurrectionem tuam laudamus 
et glorificamus. Ecce enim propter crucem venit 
gaudium in universo mundo. Ex Manuali fol. 48. 


Pro conservatione Congregationis Oratio. 


73 Ne des, clementissime Deus, hanc Congre- 
gationem in dispersionem, sed conserva eam pro- 
pter nomen sanctum tuum. Ex Manuali fol. 31. 


Oratio. 


Exaudi me, clemens et benigne Deus, pro uni- 
versis fidelibus tuis, qui nobis eleemosynas suas 
dederunt, nec aspicias, Domine, peccata mea, sed 
fidem illorum, qui nobis in fidem tui nominis lar- 
giti sunt bona temporalia; et tu, Deus, remune- 
rator omnium bonorum, retribuere illis digneris 
pro parvis magna et pro terrenis promissa sem- 
piterna, Salvator mundi, qui vivis et regnas in 
secula seculorum. Amen. Ex Manuali fol. 3. 


Oratio. 


Miserere ommibus catholicis tam vivis quam 
defunctis, et aversos a via veritatis dignare ad 
te convertere, ut te toto corde requirant. Et ze- 
terna protectione omnes conserva, ut nullis ten- 
tationibus a te separentur. Et przsta ut mortuis 
prosit hzec oratio servi tui ad emundationem de- 
lictorum seu levigamentum ponarum. Tu, Deus 
magne et terribilis, misericors et amator homi- 
num; Tu seis quidquid singulis expediat, obse- 
cramus clementiam tuam, Domine, ut juxta vo- 
luntatem tuam fiat nobis omnibus tam vivis quam 
et fidelibus defunctis, Salvator mundi, qui vivis 
et regnas, etc. Ex Manuali fol. 31. 


Oratio pro Gratiarum actione. 

74 Gratias tibi ago, infinita misericordia, Do- 
mine Deus omnipotens, teque laudo et glorifico, 
qui me de zeternz mortis interitu, de pcenis; et 
hujus carnis cruciatibus, in quo affligi dignus 
sum, hactenus liberasti. Tibi ago laudes et gra- 
las, qui me de multis mortibus, de multis οΡ- 
probriis, calamitatibus et miseriis, de immanis- 
simis diaboli laqueis, de immundis desideriis 
exemptum disruptis vinculis, quibus tenebar ad- 
strictus, perducere dignatus es ad servitium 
tuum. Tibi ago laudes et gratias, qui me eripiens 
a jurgiorum procellis, das mihi servorum tuorum 
perfrui charitate. Quzeso, Domine Deus meus, 
qui mihi usque ad presentem horam, tuam mise- 
ricordiam impemdere dignatus es, dona mihi, 
toto corde, tota anima, totis viribus meis exqui- 
rere faciem tuam semper, et perduc me miseri- 


cors ad tam suavissimam visionem. Amen. Zz 
Manuali fol. 2. 


Oratio ad B. Virginem Mariam. 


75 Te supplico, Virgo sancta Maria, mater 
Christi immaculata, puerpera, stella maris splen- 
dida, regina colorum digna, aula Dei munda, 
porta Christi conclusa, in mulieribus benedicta, 
super coelos exaltata. Genitrix Christi, apud Fi- 
lium tuum Dominum pro peccatis meis interve- 
nire digneris. Nullus est enim in creaturis di- 
gnior te, quia ipse, qui creavit te, ex te natus est, 


DE S. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


et perinde nullum libentius exaudit, quam te, 
Sub tuis ergo visceribus confugio. Amen, Ew 
Manuali fol. 2. 


Ad S. Michaelem Archangelum. 


Obsecro te, gloriosissime Michael princeps ex- 
ereitus angelorum, quem Jesus Dominus noster 
ideo voluit mortalibus manifestum fieri, ut quos 
ile de sub jugo dremoniacez servitutis, sangui- 
nem suum fundendo eripuit, Tu eos ab illius in- 
sidiis angelica potestate protegas et virtute ora- 
lionis defendas. Funde pro me quotidie preces 
tuas, ut donet mihi Dominus contra vulneratum 
superbum humilitatis fortissima arma, quibus et 
ili fortiter resistere valeam, et Domino nostro 
suppliciter obedire, et societatem Angelieze bea- 
titudinis, quam ille superbiendo perdidit, dignis 
ego obediendo operibus apprehendere valeam. 
Amen. Ex Manuali fol. 9. 


Ad Sanctos Angelos custodes. 


76 Adsit, quzeso, mihi beatorum Angelorum 
tuorum pia eustodia; et presta, ut apud te pro 
me indigniss&no Sanctorum tuorum agmina in- 
tercedant. E Manuali fol. 13. 


Alia oratio. 


Angelum tuum sanctum nobis hic et ibique lar- 
gire custodem et defensorem. Mutuam discordan- 
tibus charitatem, Infidelibus veram fidem, Defun- 
ctis parentibus et omnibus in fide quiescentibus in- 
dulgentiam tribue delictorum. Ex Manuali fol. 13. 


Ad Apostolos Christique discipulos. 


Omnes Apostoli cum omnibus discipulis discipu- 
labusque Domini mei Jesu Christi, orate pro me, 
utabstrahat me Dominus a mundo, sicut abstraxit 
vos, et, donet, mihi sequi vestigia sua vel in extre- 
mo agmine nostro. Amen. Ev Manuali fol. 99. 


Ad Confessores. 


Obsecro vos, beatissimi confessores Christi at- 
que Doctores: Cypriane, Basili, Gregori, Atha- 
nasi, Eusebi, Ambrosi, Augustine, Hieronyme, 
Leo, Germane, Ysidore, dignamini intercedere 
pro me peccatore, ut concedat mihi Dominus 
Servare, quz. docuistis, et in vestro me faciat 
consortio gratulari. Ex Manuali fol. 30. 


Ad S. Benedictum Abbatem. . 


T1 Obsecro te, beatissime Benedicte, dilecte 
Dei, intercede pro me servo tuo, et omni sancta 
hac tua Congregatione et pro universis sub tuo 
magisterio militantibus, simul et pro omni populo 
Christiano, ut purget Dominus cor et actus a cun- 
ctis vitiis. Tribuat mihi servare cuncta, quae prze- 
cepit et custodire sancte regule tramitem, quem 
me seryaturum spopondi. Ez Manuali fol. 29. 


Pro benedictione cellarum monachorum. 
Orationes. 


Benedie, Domine, quesumus, cellulam istam, 
ut qui in umbra alarum tuarum speramus, ab 
omnibus insidiis daemonum virtutis tuze potentia 


tuea- 


D 


S. Michaloy, 
arenange- 


» 


"Angelos cu- 
Stodes 
^ 


eLde[ensoves, 


d poslolos 
Christique 
discipulos, 


4 
εἰ Con[esso- 
TOS. 


Oratio ad S. 
Benedict, 


Ὁ cell 
et pro CU 
vum benedt 
ctione 


εἰ admonitio 
do silentio. 


Oralio ad SS. 
Trinitatem : 
ad Patrem, 


C 


ad Filium, 


Qd Spiritum 
Sanctum, 


Oratio pra- 
Paralorig qq 
ascha 


DIE DUODECIMA JULII. 


tueamur. Ec Manuali fol. 21. Huic cellule, quce- 
sumus, Domine, presens adesto, ut caterva. dz- 
monum conterrita effugetur. Per Dominum no- 
strum Jesum Christum, etc. Ev Manuali fol. 21. 
Deus, quem nec spatia dilatant, nec brevitas lo- 
corum angustat, hanc cellulam, quesumus, prze- 
senti: tus luce perfunde, ut tenebrarum auctor 
confusus abscedat. Per Dominum nostrum Jesum 
Christum, etc. Ex Manuali fol. 21. 


Pro Silentio. 


Scriptum est, affirmante Apostolo, quia vita 
et mors in manu lingue. Et iterum : Linguam 
nullus hominum domare potest. Quod ergo do- 
mare non potest purus homo, rogemus ut domet 
Deus et homo. Ergo ad obtinendam virtutem 
discreti silentii, supplici devotione hos canamus 


Domino psalmos: Verba mea auribus percipe, : 


Domine. Ps. Dixi custodiam vias meas, ut non 
delinquam in lingua mea. Ps. Domine, clamavi 
ad te, exaudi me, etc. Ex Manuali fol. 12. 


Oratio αὐ Patrem. 


78 Deus ineffabilis, institutor omnium rerum, 
et Domini nostri Jesu Christi Pater, qui eum- 
dem dilectum Filium de sinu tuo misisti ad pu- 
blieum nostrum suscipere nostram vitam, ut no- 
bis donaret suam, essetque perfectus Deus ex te 
Patre, et perfectus homo ex. matre, totus Deus 
et totus homo; unus idemque Christus, pastor 
et ovis, temporaliter mortuus, tecum in seternum 
vivens. Et nobis dixit : Quodcumque petieritis 
Patrem in nomine meo, dabit vobis. Obsecro te, 
ut des mihi cum eodem Filio tuo te in omnibus 
benedicere et glorificare; quia quorum est una 
substantia, unum et datum. Des etiam mihi per 
illum et cum illo peccatorum omnium veniam, 
et mandatorum tuorum custodiam ; dilectionem 
tuam et fraternum amorem; contra diabolum 
fortia arma, et erga fratres perfectam charita- 
tem. Amen. Ex Manuali fol. 3. 


Ad Filium. 


Miserere, Domine, miserere, Christe, ut san- 
ctam voluntatem tuam doceas me, ut in charitate 
tua enutrias me. Tu misericordia mea, miserere 
mihi, ut bene rogem te. Miserere, Domine, mise- 
rere, Christe, ut dignum me facias exaudiri. Mi- 
serere, Domine, miserere, Christe, ut credam in 
te. Miserere, Domine, miserere, Christe, ut cog- 
noscam te, ut sperem in te, et ut diligam te, 
τ pus mea vivat in te. Amen. Ex Manuali 

0L. . 


Ad Spiritum sanctum. 


Miserere, Spiritus paraclitus, consolatio mea, 


illuminatio mea; miserere, Domine Deus. Ex 
Manuali fol. 34. 


Oratio praparatoria ad S. Domini Pascha. 


19 Donet mihi Dominus Deus timorem et poe- 
nitentiam, spem et amorem; auferat a me fer- 
mentum maliti; et nequitiz:, et donet mihi con- 
linue celebrare Pascha suum in azymis sincerita- 
tis et veritatis, Ex Manuali fol. 2. 


311 


Ad. accipiendum. Corpus et 
Domini Oratio. 


Sanguinem 


Domine sancte Pater, omnipotens zeterne 
Deus, da mihi Corpus et Sanguinem Filii tui 
Domini nostri Jesu Christi ita sumere, ut me- 
rear per hoc remissionem peccatorum accipere, 
et tuo sancto Spiritu repleri : quia tu es Deus, et 
prater te non est alius, cujus gloriosum nomen 
permanet in secula seculorum. Amen. Zz Bre- 
viario Ms. S. Joannis Gualberti fol. 1. 


Post S. Communionem Oratio. 


Tibi, Domine, ago laudes et gratias. Custodi, 
Domine, in me immaculatam fidem. Tibi inclino 
cervicem. Tibi genua flecto. Te Dominum meum, 
cum sis unus in S. Trinitate, confiteor. Erue me 
de periculis. Tuere me in omnibus causis. Erige 
me jacentem, et ea, quce explere non possum, 
quasi sint postulata, concede. Amen. Ez Ma- 
nuali fol. 9. Talem me perpetua defensione con- 
cede servare, qualem me fieri per aquam rege- 
nerationis, Creator altissime, preestitisti, quia 
tua gratia redemptus sum. Ex Manuali fol...., 
prope finem. 

80 Post decursum vero totius diei spatium 
cum [ad] lectulos venimus dormitum, votis om- 
nibus rogemus Dominum cum Propheta dicen- 
tes : Illumina oculos meos, ne umquam obdor- 
miam in morte. Neque enim melius mortuo 
dormit, qui a vespere usque ab mane obturato 
ore in laudem Creatoris, non tam somno, quam 
lethargia depressus, resupinus stertit in lectulo. 
Verum quia contra naturam est, insomnem vi- 
vere hominem, illum rogemus dormituri, qui non 


AUCTORE 
G. C. 


item ante 


ac post com. 
munionem. 


Quaenam 
preces reci- 
tandz sint 
ante som- 
num 


dormitavit neque dormiet, ut satisfaciamus dor- - 


mientes non voluntati sed necessitati. Canamus 
propterea coram lectulo Psalmum vi : Domine, 
ne in ira tua arguas me. Congruit enim ét rei et 
tempori. Possunt tamen continuare, sicut placet 
et non cedit pigritize, Psalmum xi: Usquequo 
Domine oblivisceris me in finem; et Ps. Levavi 
oculos meos in montes. Ex Manuali fol. 20. A 
facie impiorum, quesumus Domine, sub umbra 
alarum tuarum nos protege, ut ad laudem tui 
nominis resurrecturi, te super nos vigilante, se- 
curi dormiamus. Per Dominum nostrum Jesum 
Christum, etc. Ec Manuali fol. 21. 


Oratio pro patre et matre et omni parentela, 


Dominator Domine, Deus omnipotens, qui mi- 
rabiliter cuncta condidisti et tua dispositione 
creasti omnia ; quia prwecepisti dilectionem et 
honorem circa patrem et matrem exhibere, ex- 
audi me misericors Deus clamantem ad te pro 
genitore meo et genitrice mea. 

81 Optimum Domino quinque Psalmorum pro- 
pter tribulationem de percepto gaudio sacrifi- 
cium. Ps. Exaltabo te, Domine, quoniam suscepi- 
sti me. Ps. Benedicam Dominum in omni tempore. 
Ps. Jubilate Deo omnis terra, psalmum dicite no- 
mini ejus. Ps. Nisi quia Dominus erat in nobis, di- 
cat nune Israel. Ps. Confitebor tibi, Domine, in to- 
to corde meo, quoniam exaudisti verba auris mei. 
Igitur eum pius Dominus dixisset : Invoca me 1n 
die tribulationis, et eripiam te; pro ipsa ereptione 
quzerens a nobis laudis debitum, subjunxit statim : 
Et honorificabis me. Ergo cum in tentationes va- 


rias 


et oratio pro 
consangui- 
neis. 


Quinam 
psaümi ca- 
nendi in tri- 
bulatione, et 
post libera- 
tionem ex 
illa. 


AUCTORE 
G. C. 


/ 


Instructio 
pi oratione 
matutina. 


Describunt 
corruptos 
seculi sui 
mores S. Pe- 
trus Damia- 
nus, εἰ Nico- 
laus Il; 


£osdcm de- 
plorat B. 
Andreas in 
n S. Ari- 


312 


rias ineiderimus, vel falsorum fratrum, vel se- 
vientium demonum, contra hostes illos divini 
verbi jacula intorquentes, eum illos defecisse et 
nos convaluisse viderimus, mox pura nostri cor- 
dis intentione oculos manusque levantes ad cce- 
lum in voee laudis et confessionis benedicamus 
ilii, qui misit de colo et liberavit nos et dedit in 
opprobrium conculeantes nos; dicamus illi con- 
cordante corde et ore Ps. Exaltabo te, Domine, 
quoniam suscepisti me, etc. Eo Manuali fol. 9. 
82. Docent nos SS. Prophet:e suis imitabilibus 
exemplis pr:evenire faciem Domini mane oratio- 
nibus nostris. Et David quidem : Et mane ora- 
tio mea preveniet te. Esaias autem sic : Anima 
mea desideravit te in nocte, sed et spiritu meo 
in precordiis meis de mane vigilabo ad te. Cum 
his ergo tribus congruentissimis Psalmis vigilet 
ad Dominum mane et spiritus noster, oremusque 
in ortu surgentis aurorz, ut a luce prima in ve- 
sperum sint oculi ejus super nos, et aures ejus 
in preces nostras, nostrosque dirigat gressus in 


ὃ VII. Gesta S. Joannis contra Simo- 
niacos. 


ivina providentia videtur S. Joannem Gualber- 
tum servasse luctuoso tempori, quod S. Pe- 
trus Damiani pag. 1, epistola 15, ad Alexandrum 
II Romanum Pontificem ita deplorat : Totus itaque 
mundus hoc tempore nihil est aliud misi gula, 
avaritia, atque libido ; et sicut olim trifariam di- 
visus est orbis, ut tribus simul principibus sub- 
jaceret, ita nune genus humanum, heu pro dolor ! 
his tribus vitiis servilia colla substernit, eorumque 
quasi totidem tyrannorum legibus obtemperanter 
obedit. De simoniaca autem. peste ita. testatur Ni- 
colaus IT, in decreto contra simoniacos, quod a Lab- 
beo nostro refertur tom. Ὁ Conciliorum col. 1010. 
Quia igitur usque adeo hzc venenata permicies 
hactenus inolevit, ut vix qualibet ecclesia valeat 
reperiri, quze hoc morbo non sit aliqua ex parte 
corrupta, eos qui usque modo gratis sunt a si- 
moniacis consecrati, non tam censura justitiz, 
quam intuitu misericordie in acceptis ordinibus 
manere permittimus ; nisi forte alia culpa ex vita 
eorum contra canones eis existat. Tanta quippe 
talium multitudo est, ut dum rigorem canonici 
rigoris super eos servare non possumus, necesse 
sit ut dispensatorie ad pie condescensionis stu- 
dium nostros animos ad presens inclinemus. Tta 
tamen auctoritate sanctorum Apostolorum Petri 
et Pauli omnimodis interdicimus, ne quando ali- 
quis suecessorum nostrorum ex hae nostra per- 
missione regulam sibi vel alicui assumat, vel 
prefigat: quia hoe non auctoritas antiquorum 
patrum jubendo aut concedendo promulgavit, sed 
temporis nimia necessitas permittendum a nobis 
extorsit. Ez his facile eruditus lector colliget, qua- 
lia tunc fuerint tempora. 
85 Eorumdem temporum calamitatem B. An- 
dreas Sancti nostri. discipulus in vita Β΄. Arialdi 
martyris ita graphice describit : Erat tunc ordo 


DE S. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


viam pacis, ut absque errorum scandalo gradien- 


tes, non dominetur nostri omnis injustitia. Hos 
ergo eanamus in ipso diei initio Psalmos : Ps. 
Verba mea auribus percipe, Domine. Ps. Clamavi 
in toto corde meo, exaudi me, Domine. Ps. Do- 
mine, exaudi orationem meam, auribus percipe 
obsecrationem meam, etc. Oratio Dominica. Cre- 
do. Symbolum S. Athanasii: Quicumque vult sal- 
vus esse. Litaniw, etc. Et quidam versieuli ex 
Psalmis cum canticis, etc. Finit. 

83 An predicte preces sint sancti Joannis 
Gualberti autographz, an ab eo collectae ac ab alte- 
vo descripta, aut ab illo tantum "usurpata, hactenus 
me latet. Saltem ob antiquitatem et sanctissimi Vi- 
"i usum nobis sunt veneranda. Si mihi Manuale is- 
tud videre contigisset, facile potuissem discernere, 
an sit Sancti nostri autographwm, cum characterem, 
propria ejus manu expressum, et. instrumento anni 
1072. subnotatum, invenerim. apud. Franchium lib. 
12, pag. 489. Non ingratum fore arbitror, si pa- 
leophilis hanc subscriptionem hic ezhibeam. 


lobf abb]. amefaccufT. 


ecclesiasticus in tot erroribus seductus, ut ex illo 
vix quispiam existeret, qui in suo loco veraciter 
reperiri posset. Nam alii cum canibus et accipi- 
tribus huc illucque pervagantes, suum venationi 
lubrieze famulatum tradebant; alii vero taberna- 
rii e nequam villici, alii impii usurarii existe- 
bant : ecuneti fere cum publicis uxoribus sive 
scortis suam ignominiose ducebant vitam, om- 
nesque, quz» sua erant, non quz Christi, quz- 
rebant. Nam, quod sine gemitu dici vel audiri 
nee potest nec debet, universi sic sub simoniaca 
heresi tenebantur impliciti, quatenus ἃ minimo 
usque ad maximum nullus ordo vel gradus ha- 
beri posset, nisi sic emeretur, quomodo emitur pe- 
cus. Et quod est nequius, nemo tune, qui tante 
perversitati resisteret, apparebat; sed, cum lupi 
essent rapaces, veri putabantur esse pastores. 

86 Inter rapaces istos lupos erat episcopus Plo- 
rentinus Petrus nomine, cujus sacrilegum simonia 
crimen sic erupisse tradit Andreas Jamuensis im 
vita S. Joannis Gualberti cap. 62: Circa hec 
tempora contigit, ut quidam nobilis vir nomine 
Teuzo Mediabarba, pater videlicet Petri episcopi 
Florentini venit de Papia Florentiam causa visi- 
tandi dictum filium suum. Cui Florentini clam 
insidiantes tentando dicere cceperunt : Domine 
Teuzo, multum 'pretii pro filii tui dignitate Regi 
contulisti ? Quibus ille, utpote simplicissimus ho- 
mo ccepit jurejurando dicere : Per corpus S. Sy- 
ri nec unum molendinum potest homo in domo 
Domini mei Regis habere sine magno pretio, ne- 
dum talem consequi episcopatum. At illi hoc au- 
dientes alacres et avidi rem sciscitari rursus 
expostulant dicentes : Dic ergo, si placet tuze no- 
bilitati, quantum summ:ze pecunie potuit hec 
res constare tibi? At ille: Per sanctum Syrum 
sic tria millia libras, potestis bene scire, me pro- 
pter hune episcopatum aequirendum dedisse, sic- 
ut unum valetis credere nummum. Tis auditis, 
verti redditi tali testimonio cceperunt hee ubique 
pandere verba. 

87 Cum inter alios S. Joannes Gualbertus rem 


hanc 


Quid nolan- 
um circa. 
has preces, 


F 
Quomodo de- 
tecta [uerit 
simonia Pe- 
tri episcop 
Florentini 


iderius 
posideruus 
alibus narrat, 
womono Ὁ 
simoniacus 
episcopus 
Florentinus 


B 


α S. Joanne 
Gualberto, — 
ejusque disci- 
pulis [uerit 
oppugnatus 


ἐἰ [rustra 
monitus 


DIE DUODECIMA JULII. 


hanc cognovisset, statuit cum. suis sacrilegum. epi- 
scopum omnibus viribus oppugnare et simoniacam 
haresim ubique egstirpare. Qua quia fusius ac cer- 
tius ab. auctore coevo narrantur, ejus narrationem 
hic inserendam esse censui, Is est Desiderius abbas 
Cassinensis, postea. Victor I1I, qui litem suo tem- 
gore agitatam. sic exponit lib. 3 Dialogorum : Quod 
Dominus in Euangelio dicit : Pater meus usque 
modo operatur et ego operor, quotidie cernimus 
adimpleri et antiqua novis temporibus miracula 
innovari. Hzc itaque, quee dicturus sum, adeo 
clara sunt, ut non solum in Florentina dicecesi, 
in qua facta noscuntur, verum etiam in tota Tu- 
scia ac in urbe, qua caput mundi est, Roma 
constet esse notissima. Petrus quidam clericus 
est, qui occulte data pecunia regio adminieulo in 
predieta Florentina civitate Cathedram episco- 
patus accepit. Cum denique a clericis et populo, 
ut episcopum decebat, benigne fuisset susceptus, 
post non multum spatium temporis fama per 
ejusdem episcopatus diccesim increbuit, quod 
simoniaez heresis peste foedatus, quod gratis 
Domino jubente accipere et dare statutum est, 
pecunia mercatus fuerit. 

88 Cumque tam horrenda et tam execranda 
fama primitus ad religiosorum, dehinc ad aures 
vulgi pervenisset, cceperunt se plures eb ejus 
communione subtrahere; Romanoque Pontifici, 
quecumque super hae re cognoverant, divino 
exardescente zelo studuerunt intimare; qui epi- 
scoporum concilio congregato, eumdem episco- 
pum, ut rem diligenter agnosceret, convocavit. 
Sed eum se synodo presentasset, accusatoribus 
undique acclamantibus, Sacramento sese purga- 
re nitebatur. Cumque coram przesentibus res ali- 
quantulum agitata fuisset, datze induciz sunt, ut 
per easdem forsitan inductus divinum expa- 
vescens judicium , quod pertinaciter negabat, 
humiliter confiteretur, quatenus ab eterno non 
removeretur altari, si ab hoc przsenti, cui mi- 
nistrare juste non poterat, seabstinuisset. Inter- 
im populus in duas dividitur partes, quarum al- 
tera, quee amorem Dei muneribus preferebat, 
Clericos et Religiosos monachos, qui contra epi- 
scopum rem comprobandam susceperant ; altera, 
quz munera et favorem diligebat, episcopum est 
secuta. 

89 Cum crebro igitur inter se altercaretur po- 
pulus, et altera alteri obstaret parti, in tantum 
exorta augebatur contentio, ut inter se dimican- 
tibus szepe etiam usque ad effusionem sanguinis 
venirent. Cumque hzc diutius agerentur, et neu- 
ira pars parti cederet, Joannes Reverendissimus 
abbas Monasterii, quz Umbrosa Vallis dicitur, 
Sepe ad hunc conflictum advocatus, zelo Dei du- 
ctus, suis cum monachis veniebat, qui exhortan- 
do, praedicando, divini examinationem judicii in- 
tentando, episcopum admonere non cessabat, 
quatenus ex perpetrata culpa penitentiam age- 
ret, et sacerdotio minime legaliter acquisito, 
humiliter cederet, nec sibi suisque subjectis, 
quibus incremento esse debuerat, detrimento fo- 
ret. Illud de Euangelio ei Sepe proponens, quo- 
modo Dominus Jesus vendentes et ementes co- 
lumbas de templo projecerit, cathedrasque sub- 
verterit, et es nummulariorum effuderit, videlicet 
demonstrans, ut quicumque Spiritus sancti do- 
num, quod per columbam significatur, ductus 
avaritia vel vana gloria elatus, pretio acquirere 
vel vendere lentaverit, ab illo celesti templo et 
:eternoaltari se proeul dubio eliminandumnoverit. 

90 Sed ille nihilominus presentis vitz hono- 


Tomus n Julii. 


313 


ris cupidus pro nihilo monita sancti Viri duce- 
bat, imo potius pertinaciter et armis et verbis, 
omnibusque modis, quibus poterat, se defendere 
nitebatur. Cumque idem venerabilis Abbas in- 
cassum procedere sua verba videret, utraque 
parte populi advocata : Quoniam, inquit, verba 
non prosunt, veniamus ad signa. Construatur 
rogus et igne supposito accendatur, per quem 
unus e nostris ingrediatur, ut utrum vera an falsa 
sint, quze de episcopo dicimus, Domino discer- 
nente, probetur. Placet utrique parti sententia. 
Rogus mox duodecim pedum mensura construi- 
tur, intra quem parva semita, qua unius tantum 
hominis persona transire posset, relinquitur; 
quz etiam ex accensis lignis, ne ibi aliquis locus 
ἃ flamma vacaret, consternitur. Interim autem 
dum hcc przeparantur, prefatus abbas Joannes 
Petro suo discipulo reverendissimo videlicet viro, 
qui postmodum in Albanensi urbe episcopus or- 
dinatus est, quique etiam adhuc superest eamdem 
ecclesiam regens, przecepit, ut indutus sacris ve- 
stibus omnipotenti Deo sacrificium offerret, et sic 
demum confisus de misericordia Dei, per accensi 
rogi flammas indubitanter intraret. Qui jussis 
Patris obtemperans, postquam sacrificium Deo 
obtulit, casulam se expolians, ad ignem venit ef 
magna voce : Oro, inquit, Deus omnipotens, si 
Petrus, qui episcopus dicitur, simoniaca est peste 
feedatus, ne ecclesia tua amplius polluatur, judi- 
cio sancti Spiritus tui ostende virtutem, illesum 
me per hunc ignem transire concede, Quod si 
nos fallacia pleni, causa invidie ducti hane con- 
tra eum tulimus questionem, ardor istius ignis 
me tua gratia derelictum consumat. 

91 Hac dicens, et sanctze Crucis se signaculo 
muniens, per medias flammas constanter ingres- 
susest. Cum igitur undique esset flammis cireum- 
datus, ita ut a nemine prorsus videretur, et om- 
nes eum jam consumptum putarent, subito ex 
alia parte, Christi comitante gratia, egrediens 
prosilivit; ita ut non modo vestimenta ejus, sed 
ne capillus quidem lzsus ab igne in aliquo vide- 
retur. Sed, ut idem venerabilis vir postea refe- 
rebat, cum per medias flammas graderetur, 
mappula de manu ejus cecidit; cumque jam pene 
egrederetur ex igne, vidit se mappulam in mani- 
bus non gestare, ac in ignem sibi eam cecidisse 
considerans, per medias iterum flammas rever- 
titur et secum mappulam extrahens reportavit. 
Tune omnes, qui aderant, viso tam maximo, tam 
obtupescendo miraculo, immensas Deo gratias 
agentes, mox diversa pars una effecta, przefatum 
episcopum de ecclesia pellunt; qui postea poeni- 
tentia ductus, mutata veste sub sancte conversa- 
tionis regula religiosam agere vitam visus est. 

92 Congruunt hec cum epistola cleri ac populi 
Florentini, qua in Actis infra refertur cap. 8. Sed 
hic scrupulum movet P. Christianus Lupus in De- 
cretis ac Canonibus synodorum Generalium ac Pro- 
vincialium part. b, pag. 20, ubi sic secum dispu- 
tat : Questio est, an ista epistola (nempe cleri et 
populi Florentini) fuerit scripta ad Alexandrum 
secundum ὃ Affirmant et laudatus Atto, et ipsa 
epistole inscriptio. T'um, allatis Actorum verbis, 
ita sibi respondet: Respondeo, ipsam epistolam cla- 
mare aliud. Etenim paratum intraturo monacho 
ignem exponit, et subjungit. « His visis, clamor 
» omnium in ccelum attolitur, Kyrie eleison fle- 
» bilissime pleno ore cantatur, Jesus Christus 
» celeberrime ut exsurgat, causamque suam de- 
» fendat, oratur; Maria ejus mater, ut hoc sibi 
» suadeat, multum a viris, plurimumque a femi- 


45 nis 


AUCTORE 

G. C. 
ac tandem, 
oblata, ignis 
probatione, 


convictus et 
ab episcopali 
munere 
depositus. 


Opinio P. 
Lupi circa 
tempus hu- 
jus ignee 
probationis 


suffieit, Sanctum nostrum in hoc facto nullam 
partem habuisse, preter orationem, qua Deum 
precabatur, ut suam Ecclesiam a scandalo, quod 
patiebatur, liberaret. Imperite, inquam, hac ad- 
dit. Nam si hzc fuisset Dei tentatio, ut contendit, 
nomme eam S. Joannes utpote abbas et; Petri super- 
ior prohibere debuisset? Tantum. autem. abfuit, ut 
hanc igneam probationem prohibuerit, ut potius ejus- 
dem primus auctor fuerit. Quippe, teste Desiderio 
Cassinensi supra citato, dixit Joannes Abbas : Con- 
struatur rogus et igne supposito accendatur, per 
quem unus e nostris ingrediatur. Ac praterea : 
Petro suo discipulo... przecepit, ut... confisus de 
misericordia Dei, per accensi rogi flammas indubi- 
tanterint raret. Am hic mil prater preces, quas S. 
Joannes Gualbertus pro Ecclesia fundebat? 


DE S. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


chis (apud Baronium. additur ac religiosis laicis) 
disciplinam sanctz recordationis Joannis Gual- 
berti abbatis imitantibus, salutem et Apostolicam 
benedictionem ; sic incipit : Licet venerandc me- 
moricze eumdem Joannem patrem vestrum corpo- 
reis oculis non viderimus, quia tamen fidei ejus 
puritas in Tuscie partibus mirabiliter resplen- 
duit, multum eum amore dileximus, ad cujus 
sanctce conversationis studium, quamvis vos imi- 
tatores esse non ambigimus, ut vigor rectitudinis 
vestre ad extirpandam de agro Dominico ziza- 
niam solicitius invigilet, attentiusque ferveat, 
paterne vobis exhortationis verba impendimus. 
Vos itaque, dilectissimi, in quantum humana pos- 
sibilitas permittit, vitam illius sequentes, et vere 
filios ejus heredes simili vos conversatione pro- 


314 
» nis supplicatur; Petri Apostoli nomen, quo  cavillari velit, habeat responsum. ex Suarexio nostro ἢ 
» Simonem perdendo dammet, millies ingemina- — tom. 1, de Religione lib. 1, de Irreligiositate cap. 
» tur; Gregorius Urbis presul, ut ad suas ve- 2, ubi agens de petitione miraculorum sic loquitur : . 
» rificandum properet sanetiones,'ab omnibus Quod si aliquando Sancti hoc fecisse videntur, 
»'oratur. - Hie Gregorius est ommino noster credendum est,id non fecisse sine speciali Spiri- 
Gregorius septimus, et ista ejus sanetio est om- — tus sancti impulsu, ut de Abraham dixit D. Tho- 
nino presens decretum, quo vetuitaudiri ac per- mas, et de Elia mihi videtur esse indubitatum. 
cipi divina Officia episcopi aut clerici palam Si- Εἰ idem credo, quoties lego aliquos sanctos viros 
moniaci. Quapropter hec ignea probatio non sub — petiisse a Deo signum aliquod publicum ad con- 
Alexandro fuit facta, sed sub Gregorio septimo. — fundendum aliquem hereticum, aut veritatem fi- 
Etita affirmat accuratissimus scriptor Berthol- dei confirmandam. 
dus presbyter Constantiensis ecclesise. 
93 Dum singula hac ejus argumenta. examino, 
infirma. admodum esse sentio ad evertendam Flo- 8 VIII. Quid sentiendum sit de miraculo, 
renting epistole inscriptionem, antiquitatis auctori- dG io. VII, S. J (ual 
tate atque potissimum B. Andrez Strumensis abba- quod Gregorio » Ὁ. ΝΘ τὰ - 
tis testimonio suffullam. Imprimis in Bertholdo . bertum reprehendere volenti, contigis- 
Constantiensis ecclesiz. presbytero nullum. hactenus se narratur. 
verbum reperire potui, quod P. Lupi opinioni fa- 
veat. Dein non video tam solido fundamento niti, ) 
quod satis rotunde pronuntiat: Hie Gregorius est odus hic occurrit plus quam Gordius, quem. sol- Proponitur 
omnino noster Gregorius septimus, et ista ejus Ν vere non valeo, scindere vix audeo. Ut autem  "ilficultas 
sanetio est omnino presens decretum. Nam pra- nodi implicationem lector clare videat, breviter eam 
ter varia argumenta, quz ex S. Joannis Gualberti hic pramitto. Beatus Andreas num. 08, et B. Atto. E 
obitu et Gregorii septimi electione contra hanc sen- — num. 49, narrant in Actis infra dandis, Gvego- 
tentiam formare possem, unde, quaso, constat, Gre- — rium VII. , cum adhuc archidiaconus esset, venisse 
gorium VII tunc viventem hiccompellari? Cum hic ad S. Joannem Gualbertum, ut eum prameditatis 
Christi, B. Virginis ac S. Petri auxilium implo- — ad injurizm speciem verbis objurgaret , atque ita de 
retur, nomne satis probabile est a Florentinis S. — illius virtute experimentum. caperet; verum, cum 
Gregorium Magnum , sanctissimum olim Urbis ad eum accessisset, omnium dicendorum ita fuisse 
prasulem, et acerrimum simoniz oppugnatorem in- — oblitum, ut ad ejus conspectum obmutuerit; quam 
vocari, ut defendat sua contra simoniacos decreta, — insolitam obmutescentiam habuit pro miraculo, quo 
que plurima edidit, ut videre est in ejus Vita ad — Deus Viri sanctitatem comprobare vellet. Contra ve- 
diem xit Martii in Actis nostris illustrata, et apud — vo ipse Gregorius VII (ita. hic tantisper juxta com- 
Baronium, Labbeum aliosque? Omitto hic alia, quz — munem opinionem loquor) in epistola ad. Monachos 
P. Lupus congerit, ut probet hoc miraculum sub — Vallumbrosanos asserit, S. Joannem Gualbertum 
Gregorio VII contigisse. Inter alia operose osten- numquam corporeis oculis a se visum fuisse. Em 
dit, Petrum Igneum non ab Alexandro, sed a. Gre- apertam contradictionem et nodum, ut mihi quidem. 
gorio in Cardinalium mumerum. fuisse adscitum, -hactemus videtur, insolubilem. Priusquam variorum, 
quod nemo negat. Sed quid hoc ad rem? Nihil enim qui hac duo pugnantia conciliare conati sunt, senten- 
impedit, quo minus id sub Alexandro II contigerit, — tias exponam, juvat hanc epistolam hic inserere, quia. 
et postea Petrus Igneus a Gregorio VII Alezandri — mon parum. ad Sancti nostri gloriam confert. Exhi- 
successore ad. Cardinalitiam dignitatem. sit evectus. — bent eam Andreas Jamuensis in Vita apud nos manu- 
94 Pluribus opus esset, si hic locus postularet, scripta cap. 82 ; Baronius in Annalibus Etcclesiasti- 
grae discutere hanc igneam S. Petri probationem, quam οἷς αὐ annum Christi 1073 ; Mabillonius in Annali- 
gneam pro. modernus quidam lupercriticus in Legenda sua. Gal- — bus Benedictinis tom. 5, ad eumdem annum 1073; 
d ,. lica nimis audacter more suo libereque carpit, vocans — Labbeus tom. x Conciliorum col. 307, aliique, qui 
audax facinus, quo monachus Deum tentare au- — concilia et Pontificum epistolas collegerunt. F 
sus est. Deinde acsi S. Joannem Gualbertum ab 97 Praemissa consueta. hac formula : Gregorius. orta ez lit- 
hac culpa eximere vellet, imperite addit: Nobis episcopus servus servorum Dei, clericis, Mona- (2715, 4"? 


Gregorio VII 
audscribuntur 


eenpezulia- — 95 Multis Sunctorum exemplis id factum defen-  bantes, viriliter agite et confortamini in Domino, 
usd di posset; sed cum potissimum ad Petrum Igneum — etin patientia" virtutis ejus documenta sancta- - [jas pot£- 


cla supponi- spectet, fusius de eo disceplari poterit. in Supple- E 
fur. mento Februarii, ad. diem "οἱ sacram, ejus mensis 
vur, quoniam jam de cultu illius sufficienter ez Of- 


ficiis propriis Florentinis constat. Interim si quis 


rum Scripturarum, quibus hzreticorum argu- 
menta destruuntur, et fides sanctze Reclesiz de- 
fenditur, contra membra diaboli, quze diversis 
machinationibus Christianam religionem conan- 


tur 


Didacus 
Franchius 
difficultatem 
solvere 


frustra niti- 
tur. 


C 


Ραρεῤγυ- 

C Us nodum, 
ende alio 
inodo 


DIE DUODECIMA JULII. 


tur evertere ; mens vestra quotidie meditetur, et 
ea, qua solet, libertate in malorum confusione 
erigatur: eos vero, qui in vobis confidunt, et 
consilium religionis vestree sequi disponunt, more 
praedicti Patris vestri suscipite, et de his, qnze 
ad salutem eorum pertinere videntur, sanctis ex- 
hortationibus instruite, ut nom solum vestra, sed 
et vos sequentium circumpositi populi conside- 
rantes sancta opera, glorificent Patrem vestrum, 
qui in coelis est. Nos autem ipsum amorem, quem 
patri vestro et vobis olim impendimus, donec 
nostros spiritus rexerit artus, exhibere desidera- 
mus, et tanto quidem deinceps majori vos carita- 
te fovebimus, quanto vos in divinis negotiis fer- 
ventiores esse probabimus, quibus non solum spi- 
rituale, sed et seculare, si necesse fuerit, auxilium, 
Deo adjuvante, ministrabimus. Vos igitur omni- 
potentem Dominum exorate, ut ipse vires et facul- 
tates Nobis tribuat, quatenus suscepti regiminis 
importabile pondus possimus tolerare, et sanctam 
Ecclesiam in statum antique religionis reducere. 
Valete. 

98 Jam referam conatus variorum, qui implexum 
hunc nodum solvere voluerunt; am satis feliciter, 
judicet. aquus lector. Didacus F'ranchius , hujus 
contradictionis difficultatem cernens, omnem sese in 
partem torquet, et, ut hac duo contraria aliquo sal- 
lem modo conciliare videatur, ait in historia Vitae 
Gualbertinz lib. τι, pag. 428 et 429, pramedita- 
tum objurgatorem in Sancti conspectum non venis- 
se; sed cum praordinata verba privatim apud se re- 
coleret, eorum penitus oblitum fuisse. Praterea gra- 
tis adstruit, Sancti conspectum. et affatum. postea 
Hildebrando negatum. fuisse, eo quod Sanctus soli- 
tudinis ac. humilitatis amans magnatum colloquia 
vitare, omniaque negotia per internuntios aut litte- 
ras conficeret. Asserit tamen, Hildebrandum hoc 
oblivionis prodigio motum, tantam concepisse de Viri 
sanctitate opinionem, ut maximus inter utrumque 
firmatus sit amor. Ut ostendat id. fieri potuisse citat 
in margine ex S. Augustini epistola 105, hzc ver- 
ba: Quamvis nos non videamus oculis carnis, 
animo tamen in fide Christi, in gratia Christi, 
in membris Christi tenemus, amplectimur, oscu- 
lamur. 

99 Hac explicatio, quantumwis veterum testimo- 
nio destituta, utcumque toleranda esset, si sola B. 
Attonis verba attendamus, quibus non diserte ezpri- 
mitur Hildebrandum, postea. Gregorium VII, ad 
S. Gualberti conspectum aut colloquium pervenisse. 
Sic enim habet mun. 49 : Cum eum dure increpare 
disponeret, preordinata, quc dicere putabat, 
oblitus est verba. Qua ipsius perfectione sic ab 
eo comperta, deinceps tantus inter utrumque 
firmatus est amor, quantus inter amicos carissi- 
mos, et uterinos solet esse germanos. At ezplica- 
tionem hanc qualemcumque non dedisset F'ranchius, 
ul. existimo, si Vitam a B. Andrea scriptam legis- 
set. Nam jam, detecto hoc thesauro, hac opinio ma- 
nifesti erroris convincitur, cum B. Andreas expresse 
affirmet, pradictum. objurgatorem ad S. Viri intui- 
lum mentem mutasse. Verba ejus hac sunt num..68 : 
De Domno GG. VII Apostolice Sedis PP., qui 
cum archidiaconatus in eadem Apostolica Sede 
officium gereret, ob illius patientiam comproban- 
dam, eum dure increpare curabat. Mox ad ejus 
intuitum mutavit mentem, ac preordinata, quae 
se putabat dicere, oblitus est verba. 

100 Papebrochius noster tom. v1 Maii in Com- 
mentario previo ad vitam S. Gregorii. VII num. 
32, ita rem intricatam eopedire nititur : Egimus 
de B. Andrea, jam nominato, die x Martii et 


315 


num. 13 doluimus, preclarum ejus opus de S. 
Joannis vita modo nuspiam reperiri. Sicut tarnen 
S. Arialdi martyris Vita, ab eodem conscripta et 
a nobis damda xxvrm Junii, feliciter hoc seculo 
emersit in lucem, ita speramus illam quoque ali- 
cunde prodituram e tenebris, priusquam sub ma- 
nus nostras veniat Julius. Iste autern Andreas, 
vivente adhue Sancto fundatore, florebat, in ex- 
pugnandis Simoniacis B. Arialdi martyris apud 
Mediolanenses adjutor fidelis anno rx. S. Atto, 
sicuti jam vidimus ad ejus natalem, xxir hujus 
mensis Maii, mortuus anno ΜΟΙ, ef circa MLxx 
primum natus, nulla ratione potuit viventis San- 
cti discipulis adnumerari ; sed sua accepit ex illis, 
ac nominatim ex B. Theuzone, uno ex primis, 
qui usque ad annum ΜΧΟΥ͂ dicitur vitam propa- 
gasse, ac nonnulla de vita sancti Patris man- 
dasse litteris. 

101 Hic vero Theuzo, prout ejus verba alle- 
gantur ex veteri traductione Italica anni wccrx, 
existente in Archivio Vallumbrosano, non Hil- 
debrandum, sed Gregorium Cardinalem nominat, 
cui res superius narrata usuvenerit ; pro quo si 
Hildebrandum, S. Atto constituit, ratus per an- 
tieipationem vocari Gregorium, ex propria id 
fecit conjectura, eaque minime solida, cum Gre- 
gorius Papa profiteatur, quod sanctum corporeis 
oculis non. viderit umquam. Alphonsus quidem 
Ciacconius in Vitis Pontificum et Cardinalium, 
ejusque recognitores amplificatoresque Victorel- 
lus, Ughellus, Oldoinus pro anno urxur, in quem 
incidisset congressus iste cum S. Joanne, nullum 
nobis exhibent Cardinalem Gregorium. Sed cum 
certum sit, multos ab iis medio isto zevo przeter- 
missos, quorum notitiam non fuerunt assecuti, 
quod vel sola Supplementorum identidem adjun- 
ctorum copia probat, nihil obest, quo minus co- 
gitemus, sub Alexandro Papa II, inter Cardina- 
les revera fuisse Gregorium aliquem, necdum 
aliunde notum ; quod centum post annis non dis- 
cernens S. Atto, male supposuerit Hildebran- 
dum Cardinalem, dictum in Pontificatu Grego- 
rium. Quamvis hic error a B. Attone post centum 
annos facile committi potuerit, eumdem tamen B. 
Andrea scriptori coztaneo tribuere non ausim ; quod 
etiam non facturum fuisse arbitror Papebrochium, 
maximum antiquitatis zstimatorem, δὲ prazclarum, 
ut ipse vocat, B. Andrez opus inventum fuisset, 
antequam S. Gregorii VII Vitam illustraret. 

102 Aurelius Casari monachus Vallumbrosanus, 
infra sepe laudandus, difficultatem perrumpere alia 
tentat via in litteris ad Papebrochium datis 27 Fe- 
bruarii anno 1692. In iis ita suam proponit senten- 
tiam : Przevio hoc oculato scriptore (de B. Andrea 
loquitur) haud pauca corrigenda sunt in aliis, qui 
post ipsum de Vita sancti Johannis Gualberti 
scripserunt; et precipue opinio illa, quee mordi- 
eus tenet, Gregorium VII sanctissimum, et Pon- 
tificem maximum corporeis oculis sanetum P. Jo- 
hannem Gualbertum non vidisse. Hune, qu:so, 
intueatur auctorem. Tenebras enim suas excu- 
tiet, et veritatis lumen apprehendet. Quid ad hzc 
Domnus Andreas Januensis, qui primus (ut puto) 
epistolam illam Apostolicam : Licet venerande 
memoriz, etc., ad Monachos Vallis Umbros:z sub 
nomine Gregorii Septimi vulgavit? Non Grego- 
rio VII, sed potius alicui summo Pontifici proxi- 
me subsequenti (quidni Vietori III, potius Urba- 
no secundo) est inscribenda ; quia ex V. II facilius 
quidem efficitur septimus. In antiquis Mss. pone- 
batur tantummodo initialis, uti in Deeretalibus 
ssepissime et in calce hujus lucubratiuncule, utj 


Js 


AUCKORE 


dissolvere 
conatur, 
nondum visa 
Fita per B. 
Andream 
scripta. 


E 


F 


Aurelius Ca- 
sari in expe- 
dienda ea- 

dem difficuL- 
tate laborat ; 


316 


T. Razzolensis, hoc est Theuzzo abbas Razzolen- 
sis. Ipsemet Urbanus sie notatur in quadam sua 
epistola Rudolpho abbati Vallumbrosano directa : 
V Apostoliee, ete. R. Vallumbrosano M. Camal- 


DE S. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


Hee namque à venerabili viro abbate Rodulfo 
Passinianensis ccenobii, qui tunc ibi aderat, sz- 
pius audivimus, atque de tali teste dubitare nihil 
debemus. 


dulensi. V. Vrbanus R. Rustico. M. Martino 
Camaldulensi. Per simplicem ergo initialem, et 
numerum Pontificum V, et II, quid mirum si se- 
ptimum collegerat Andreasa S. Ambrosio, sicque 
putarat Gregorii septimi fuisse epistolam illam : 
Licet venerand: memorise ὃ 

103 JExposita hac sua opinione sic pergit : Miror 
Januensis calliditatem. Asserit, se sancti Patris 


SIX. De serie chronologica vit:e S. Joan- 
nis Gualberti referuntur opiniones, et 


manifesti errores refelluntur. 
sed Andrez 
Januensi ad- 
scribit frau- 
dem, 


collegisse vitam a BB. Andrea et Attone. Isti, ut NS mirum est, auctores cirea chronota-  Disputatuy 
claret, de miraculoso amore, qui firmatus est, me- zim Vite Gualbertinz in varias abüsse sen- ir 
diante sibi ad invicem intuitu et colloeutione in-  fentias, cum antiquissimi vitz scriptores ves ab illo Gualbertus 
ter beatum Gregorium VII et B. Johannem Gual- — gestas chronologice non digesserint. Hinc, ut opinor, "erit, 


bertum, apertissime tractant ; ille vero ne ver- 
bum quidem. Invenerat hic (suspicor) epistolam 
illam anonymam, aut saltem corroso pene nomi- 
ne, suoque cupiebat inserere operi ; contradictio- 
nem videndo hzret ; sed titillatione quid novi fe- 
rendi duetus quid excogitat? Miraculum penitus 
expungit, et in apocrypham seripturam commu- 
tat. T'um circa hujus miraculi titulum, in opere B. 
Andrez relatum, motat sequentia: Haud ignoret 
Eruditio Vestra verba hzc « Capitulum de Dom- 
« no Gregorio VII Apostolieze Sedis Papa » ut 
'in Vita infrascripta patet, rubeo esse scripta co- 
lore, et hoc singulare esse unacum fere omnibus 
initialibus litteris paragraphorum in toto prze- 
dicto manuscripto et exarata eadem antiquissima 
manu. 

104 Non omnino displicet mihi curiosa viri eru- 
diti observatio : facile namque fieri potuit, ut Andreas 
Januensis, si non per fraudem, saltem per errorem, 
ez V. I1, id est Vrbano II, collegerit VII, ac per 


recentiores maxime. sibi probabilia fabricarunt syste- 
mata, qua hic eruditis lectoribus evpendenda propo- 
nemus. Vallumbrosani moderni asserunt, S. Patrem 
suwm. ad. aetatem 88 annorum pervenisse, atque adeo, 
cum juxta communissimam historicorum sententiam 
mortwus sit anno 1073, natum esse anno 985. Hanc 
opinionem oppugnat Guido Grandus in. Dissertatio- 
nibus Camaldulensibus Luca anno 1707 impressis, 
et cum Breviario Romano facit S. Joannem Gual- 
bertum decem annis juniorem, Dissert. 2, cap. 4, 
num. 14 ita scribens : Omitto aliud argumentum 
ex setate ipsius S. Joannis Gualberti petitum, de 
quo vetusti omnes auctores memoric prodide- 
runt, quod et in Breviarii Lectionibus habetur, 
anno videlicet wrxxrr, zetatis suce rxxvrir, Deum 
adiisse. Quinam sint illi vetusti omnes auctores, 
nescio. Ego saltem in antiquis Vite scriptoribus, 
de quibus supra, determinatam sancti Senis aetatem 
hactenus non reperi. 

107 Idem Grandus, deducens ex eo incredibile 


ET ] ᾿ 5 ο . 7 n- 
consequens putant, hanc epistolam non posse esse  consectarium, sic prosequitur : Frustra vero Dida- tias eli 
nisi Gregorii VII, cum circa illa tempora non fue- — cus Franchus in prefatione suse Historiee con- opinio Bre- 
vit alius Romanus Pontifes numero nominis sui tendit, S. Joannem Gualbertum rLxxxvrmmr annis "7! Roma- 


ni. 


septimus. Idem dici potest de V. III id est Victore 
IIl, ez quo Andreas Januensis, omissa unitate effe- 
cerit VII, putans seriptoris negligentia, ut szpe fit, 
I redundare, cum tum temporis etiam nullus fuerit 
Romanus Pontifez nominis sui mumero octavus. 
Hac non improbabiliter dicuntur; sed. utinam. D. 
Jounnes Aurelius Casari solide ostenderet, Andream 
Januensem fuisse primum, qui hanc epistolam pro- 
duxerit ! Quod de more scribendi nomina initialibus 
litteris addit, non nego ; at probatum cuperem, Ro- 
manos Pontifices solitos fuisse initialibus nominis sui 
litteris etiam numerum addere. Hac duo si liquido 
demonstrata, viderem, majori cum. confidentia. judi- 
cium ferrem. 

105 Nunc tamen, ut dicam quod sentio, arbitror 
hanc epistolam : Licet venerandze memorie, etc., 
Gregorio VII abjudicandam esse, quamvis Baronius, 
Mabillonius, Binius, Labbeus aliique. Conciliorum 
collectores eam ipsi adscribant. Nam forte hi omnes 
ex eodem. fonte, id est Andrea, Januensi hauserunt, 


vixisse, ut recens unius seculi opinio invexit, et 
Chronici in Archiepiscopatu Florentino servati 
fidem elevare nititur, ubi legitur, Monasterium 


S. Miniatis anno wxrm sine abbate et sine ullo 


monachorum collegio velut derelictum jacuisse. 
Ex quo loco optime intulerunt prisci Vallis Um- 
brose scriptores ; non nisi longe post annum 
Mxilt, potuisse Joannem in dicto monasterio ad 
monasticem admitti. Dolendum est, hic iterum non. 
nominari priscos illos Vallis. Umbrosz scriptores, 
qui obscura huic quaestioni magnam. lucem adfer- 
vent. Joannes Croisetus noster in. Exercitiis Pieta- 
tis, nuper Lugduni editis, quibus inseruit quotidianas 
Sanctorum. Vitas critice, ut ait in przfatione, eza- 
minatas , assignat S. Joanni Gualberto tantum 74 
vitz annos. Hanc ejus sententiam etiam alii quidam 
tuentur Galli. Nos, veneranda antiquitatis auctori- 
tate destituti, certum, de hae re judicium. ferre non 
possumus ; sed in dubio opinioni Breviarii Romani 
adharere malumus. 


et alii alios secuti sine maturo examine eam Gregorii 
VII esse bona fide crediderunt. Ad ita. opinandum 
me impellit auctoritas Beati Andrez scriptoris syn- 
chroni, cujus hac sunt disertissima verba : Cap. de 


ALiqui ex 
[also suppo- 
sito argu- 
mentantur 
contra. Fal- 
Tumbrosanos 


108 Recentior Gallus anonymus in Historia Or- 
dinum. Religiosorum. et. Militarium. tom. 5, pag. 
301, scriptores aliquot. Vallumbrosanos proprio, ut 
aiunt, mucrone jugulare conatur. Si, inquit, An- 


Domno GG. VII Apostolice Sedis PP. qui cum 
archidiaconatus in eadem Apostolica Sede offi- 
cium gereret, ob illius patientiam comproban- 
dam, eum dure increpare curabat. Mox ad ejus 
intuitum mutavit mentem, ac prcordinata, quce 
se putabat dicere, oblitus est verba. Qua ejus 
perfectione ab eo ita comperta, tantus deinceps 
inter utrumque firmatus est amor, quantus inter 
carissimos atque uterinos solet esse germanos. 


dreàs Januensis, Rudoxius Loecatellus, Didaeus 
Franchius dicant S. Joannem Gualbertum octoge- 
narium obiisse, consequenter concedere debent, 
eum nàtum esse anno 993. At fallitur bonus vir et 
cum umbris a. se fictis pugnat. Auctores enim illi di- 
serte asserunt, S. Joannem Gnualbertum octogesi- 
mum octavum atatis annum attigisse. Nec multo me- 
líus contra F'ranchium. argumentatur Guido Grvaudus 
Dissert. 2, cap. 4, num. 14, sic inferens : Unde si 


anno 


Commaunem 
Fallumbro- 
sanorum 
chronolo- 
giam impu- 
qnat Guido 
Grandis 


validis aygu- 
mentis. 


DIE DUODECIMA JULII. 


anno ΜΠ (juxta Franchi hypothesim) Joannes 
monachus faetus esset, octennis seculum reli- 
quisset; quod perridiculum est, quia profecto 
armis idoneds et militari disciplina instructus, 
post veniam hosti ob reverentiam S. Crucis in- 
dultam, se religioni addixit. Attende, obsecro, mi 
Grande. Id recte sequeretur, sí Pranchus tuam de 
atate S. Gualberti sententiam. admitteret. At ille 
eam pernegat ; contenditque (am recte, non disputo, 
nec ad rem facit) S. Patrem suum 88 annis vixisse ; 
adeoque, si ammo 1008, Joannes monachus factus 
esset, sequitur in. Franchi lnjypothesi, eum; mon octa- 
vo, sed decimo octavo atatis anno seculum reliquisse, 
ut cuilibet amnorum. calculum. subdwcenti patebit. 
Nunc ad alia. Vita illius tempora procedamus. 

109 Seribunt passim Vallumbrosani, S. Patrem 
suum, cum esset octodecim  amnorum, religiosum 
vitam in monasterio S. Miniatis amplexum esse, ac 
post quatuor anmos inde discessisse ad eremum Ca- 
maldulensem, tandemque post aliquot amnorum mo- 
ram. jecisse Ordinis sui fundamenta ; nempe circa 
annum. 1015, vel etiam 1012, ut alii volunt. Con- 
tra hoc eorum. systema fuse et acriter insurgit lau- 
datus Guido Grandus, monachus Cumaldulensis, in 
opere jam. aliquoties citato, ez quo monmulla hic 
carptim dabimus. Sic disputat dissertatione 2, cap. 
4, dum. 4 : Quod autem Didacus Franchus, et cum 
eo nonnulli ex Vallumbrosanis scriptoribus ne- 
gotium Uberti abbatis et Athonis episcopi ad 
annum ΜΎΠ referant, et consequenter Joannis 
conversionem quadriennio ante, nempe anno writ, 
ejusdemque Joannis Gualberti ad Camaldulensem 
eremum adventum anno wvi statuant, et in 
Aquebelle, seu Vallisumbrose eremum ingres- 
sum circa annum wx; id omnino commentitium 
est; zeque ac fictitius ille, nescio quis Atho pri- 
mus, ante illum, qui ab anno uxxxit Florentinam 
cathedram tenuit, arbitrarie positus ad ejusmodi 
hypothesim tuendam, majoremque vetustatem 
sue familie initiis frustra conciliandam. Nam 
is alter Atho, qui anno Mvr Ecclesi: Florenti- 
ne presideret, aliunde prorsus ignotus est, atque 
nullis monumentis celebratur, sed, attentis se- 
quentibus monumentis, omnino expungendus esse 
convincitur, totumque illud chronologicum syste- 
ma vel ex eo refellitur, quod annis prcedictis ΜΠῚΙ 
et Mvrt ne quidem ullum monachorum collegium, 
nec abbas ullus apud S. Miniatis ecclesiam resi- 
debat, sed anno dumtaxat wxim eura Lamberti 
(Ildebrandi voluit dicere) Florentini episcopi, re- 
staurata fuit venerabilis illa basilica, et monachi, 
ἃ quibus pridem deserta fuerat, illuc revocati. 

110 Postquam hanc suam assertionem variis au- 
thenticis. instrumentis ez. Ughello adductis, argu- 
mentisque inde formatis probavit, sic pergit num. 9 : 
Denique cum solo Athone illo, qui ab anno 
MXXXIT floruit,'vivebat Ubertus simoniaeus abbas, 
cui anno MwxLiv, Athone sedente, privilegium 
quoddam largitus est Benedictus IX Papa apud 
Ughellum pag. 82, cujus initium est : « Dilecto 
E filio. Oberto venerabili abbati monasterii S. 
* Miniatis Florentini suisque successoribus per- 
* petuam in Domino salutem. Valde bonus vi- 
* detur, etc. » Itaque non modo episcopi Athonis, 
Sed abbatis etiam Uberti tempus conspirat, ut 
hane Joannis Gualberti ad. Camaldulensem ere- 
mum profectionem ad annum wxxvir,.imo circa 
MXXXVI, factam putemus. Deinde suam sententiam 
et. Itt Abbatissa donatione, oratorii Vallumbrosani 
consecratione ac Theuxonis eremita atate confirmat. 
Qui si omnia adferre velim, nimium δα ον ὁδοὶ hic 
pararaphus, Quilibet curiosus ea legere poterit, apud 


317 


pradictum. Guidonem. Grandum. tota, dissertatione 
secunda. Ut autem de argumentis ejus dicam, quod 
sentio; iis expensis mihi videtur mécesse, ut Val- 
lumbrosani, aut. Florentinorum. episcoporum Catalo- 
qum. corrigant, aut, Attoni simoniacam labem asper- 
gere desinant, aut denique ordinem suum. serius 
institutum. fateantur. Nam, qua in hanc rem Dida- 
cus Franchius lib. 4, cap. 69, ad marginem. ez 
corrupto Joannis Subdiaconi Aretini catalogo notat, 
mec nominibus mec temporibus conveniunt, ut cuivis 
munifestum fiet legenti Vitam S. Zenobii editam. 
apud Surium die 25 Maii. Interim. ego hujus litis 
judex esse nolim. 

111 Aliam Gualbertinz Vitz seriem texit Joan- 
nes Mabillonius ín Annalibus Benedictinis tom. 4, 
ubi ad anwum Christi 1028, sic scribit : Forte is sit 
Joannes Gualbertus, qui hoc ipso tempore ad S. 
Miniatis monasterium se recepit. Certe vix post 
hoc tempus, in quo nunc sumus, ejus conversio 
differri potest; quippe qui post annos decem 
abbas electus, in Vallis-Umbrosz solitudinem 
secessit, ubi prima sui Ordinis jecit fundamenta. 
Postea ad annum Christi 1038, ita narrat : Paulo 
ante lune annum Johannes Gualbertus e sancti 
Miniatis monasterio discessit, secessitque in Val- 
lem-Umbrosam, ubi Congregationis suze funda- 
menta jecit. Certe illic nullamidum habebat eccle- 
siam hoc anno, cum Imperator Conradus una 
eum uxore sua Gisla Augusta, et filio suo Henrico 
rege, ejusque conjuge Cunihilde Florentiam ac- 
cessit. Quod ubi rescivit Imperator, id sibi hono- 
ris coitus reservatum existimans, ut sanctis illis 
Fratribus subveniret, vacante postmortem Jacobi 
diccesani episcopi Fesulana ecclesia, Redulfum 
Patherbrunnensem presulem, quem alii Rotho- 
nem vocant, Vallumbrosam consecrandi oratorii 
causa misit. Hxc omnia ex litteris Ittz abbatissz 
se didicisse affirmat. 

112 Circa Oratorii hujus consecrationem Guido 
Grandus Dissert. 2, num. 12, observat sequentia : 
Frustra vero nonnulli Ordinis hujus Vallumibro- 
sani scriptores post Didacum Franchum Hist. S. 
Joan. Gual. lib. 5, duplicem consecrationem 
Oratorii distinguunt, alteram anteriorem anno 
ΜΧΠῚ sub Henrico I Imperatore, alteram sub 
Conrado II. Unde totius instrumenti Itt? sensu 
corrupto, et Henricum Conrado substituunt, et 
pro Gisela ejus uxore Chtmegundem legunt, et 
pro Rodulpho Pavivronensi episcopo, ad conse- 
crationem misso, Menvercum ejus antecessorem 
subrogant, tam nullo penitus fundamento, quam 
casso prorsus labore; Franchus enim mutila ci- 
tat in margine verba Ittz abbatisse, subtracto 
Rudolphi nomine, hoc modo. « Imperator diri- 
« gens Pavibronensem dignum Deo presulem » 
citatque instrumentum Ittz abbatisse de anno 
MXxXxIX, quod certe Rodulphum exprimit, eum- 
que a Conrado missum, non ab Henrico fatetur, 
idque post Jacobi Fesulani episcopi mortem, 
adeoque anno Mxxxvrr, non uxrr; et quidem de 
prima, non de secunda consecratione. Nam ad 
illud usque tempus sine ecclesia moratos mona- 
chos docet. 

113 Qui vero rem hane ad Henricum referunt, 
ut B. Theuzo in vita S. Joannis eap. 10, Xantes 
Perusinus in eadem vita pag. 43, et S. Atho pa- 
riter in vita cap. 22, intelligendi non sunt de 
Henrico I sed de IT, qui Conradi ipsius filius erat, 
jamque regis titulum obtinuerat, et patrem inIta- 
liam comitatus est, ut ex verbis Ittze supra relatis 
liquet, omnesque historici consentiunt. Unde a 
S. Athone loco citato Ex, NON IMPERATOR di- 


citur, 


AUCTORE 
G 


Chronotazis 
Mabillonii 
circa vitam 
S. Joannis 
Gualberti. 


Guido Gran- 
dus disceptat 
quo tempore, 


et sub quo 
Imperatore 
consecratum 
sitoratorium 
Fallis Um- 
brosz. 


AUCTORE 


G. C. 


Mabillonii 
opinio de 
tempore in- 
stituti Ordi- 
nis Fallum- 
brosani non 
est cerla ; 


Baronio veri 
€st vaga et 
obscura. 


318 


citur, ejusque conjux non AUGUSTJE sed REGIN.E 
titulo distinguitur. Erat vero hze non CHUNE- 
GuNDIs sed CuuNEILDIS regis Dani: Chanuti fi- 
lia, quie paulo post peste consumpta obiit. Nullus 
autem vetustiorum auctorum duplicem Oratorii 
consecrationem distinxit: priorem sub Henrico 
per Menvereum, posteriorem sub Conrado per 
Rodulphum, ambos Paderbornenses episcopos ; 
sed tantum przter primam Oratorii consecratio- 
nem ab eo episcopo, 'quem Imperator miserat 
(Rodulphum scilicet) factam, narrat S. Attho 
cap. 22 laudato, Oratorium ampliatum, conse- 
cratum rursus post aliquot annos fuisse ab Hu- 
berto S. R. E. Cardinali S. Ruffin:e ; aliam certe 
consecrationem (si que ex hypothesi Didaci 
Franchi przcessisset) eodem loco non preeter- 
missurus. Episcopum catholicum ad. Vallis Umbro- 
se monasterium, qui Summum altare consecraret, 
ab Henrico 11 missum fuisse tenet etiam. Baronius 
tom. x1 Annalium, ad annum Christi 1055. Sed ab 
hac digressione ad Mabillonii chronotazim reverta- 
mur, nostrumque de ea judicium sincere exponamus. 

114 Confirmat sententiam. suam, supra memora- 

tam, in observationibus previis ad. Vitam S. Joan- 
nis Gualberti seculo vi. Benedictino parte 2, pag. 
166, his verbis : Quo tempore in Vallumbrosa- 
nam solitudinem secesserit Joannes, colligimus 
ex litteris Ittze, sancti Hillari abbatissze, quae lo- 
cum, antea Bellam Aquam dictum, ipsi ad ex- 
truendum monasterium concessit anno MxxxIx. 
Ut mentem meam candide aperiam, judico omnino 
incerta esse, quz superius de tempore Gualbertinz 
conversionis, de .decennali commoratione in mona- 
sterio S. Miniatis; et de anno causaque discessus 
tradidit. Quamvis autem. ex litteris Ittz abbatisse 
anno 1039 datis non improbabiliter Vallumbrosani 
Ordinis primordia. colligat, tamen hac ejus argu- 
mentatio tempus institutionis non salis evidenter de- 
terminat. Potuit. namque S. Joannes Gualbertus 
ante Ittz donationem οἱ Oratorii sui dedicationem 
dudum in illa solitudine vivisse. Id quodammodo si- 
gnificare videtur B. Andreas, quando num. 16, di- 
cit eos mansisse tempore multo, ligneum tantum- 
modo habentes oratorium; ac dein num. 19, agit 
de monasterii loco ab Itta abbatissa tradito ; tandem- 
que num. 28, loci consecrationem seu dedicationem 
memorat. Quantum autem inter. ea fuerit temporis 
intervallum, non est promptum divinare. Quapro- 
pter mihi non est animus ez indefinitis veterum ter- 
minis et incertis recentiorum. conjecturis hanc inter 
Vallumbrosanos , Camaldulenses atque Benedictinos 
controversiam dirimere ; sed quisque, quod volet, sen- 
tiat, donec ex certioribus monumentis, forsan hac 
occasione eruendis, de rei veritate liquido constiterit. 
Nunc aliorum opiniones a pracedentibus discrepan- 
tes audiamus. 

115 Baronius tom. xi Ammalium, ad annum 
Christi 1051, agens de miraeulo, quod occasione 
Leonis IX Papa, in monasterio Passiniano. hospi- 
tantis, α S. Joanne Gualberto patratum est, vagis 
admodum. et obscuris terminis sententiam. suam. sic 
expressit : Ante decennium (ut ejus habent Acta) 
innotescere orbi coepit egregia sanctitate ipse 
Joannes, dum parcens inimico veniam in nomine 
Christi Crucifixi petenti, sibi oranti Crucifixi 
imaginem inclinare caput in signum grate sibi 
admodum actionis aspexit. Cum tanta victus di- 
vina clementia monasticz vitze arripuit institu- 
tum; sed postea abbatem deserens simoniacum, 
noyi Ordinis monachorum, dictorum Vallis-Um- 
brosz, factus est institutor et auctor, virtutibus 
atque miraculis clarus. Quid ex his omnibus ante 


DE S. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


decennium contigisse velit, nescio. Quare id. altevi 
me peritiori decernendum relinquo. Ughellus agens 
de Regembaldo episcopo F'esulano, qui mortuus. est 
ante annum 1028, Vallumbrosanam Congregationem. 
facit antiquiorem ; et ita. indeterminate loquitur 
tom. 8 Italiz sacre col. 283 : Hujus episcopi tem- 
poribus Fesulz funditus exeisee sunt, una cathe- 
drali excepta, anno wx. Illustravere Regembaldi 
optimi preesulis pontificatum data in ipsius dice- 
cesi Ordini Vallumbrosano a Joanne Gualberto 
nobilissimo Florentino cive, ac religiosz sancti 
Miniatis domus Benedietine famili: monacho- 
rum initia. Attendat hic lector ad monasterii S. 
Miniatis exordium, illudque cum supra. dictis con- 
ferat. 

116 Ad Ughelli opinionem. proxime accedunt : 
Onuphrius Panvinius in Chronico Ecclesiastico ; Jo- 
annes Baptista Ricciolius in Chronologia Reformata 
tom. 3, pag. 150 ; Philippus Labbeus in Chronolo- 
gia Historica tom. 2, part. 2 ; ac Alphonsus Ciac- 
conius im Historia Pontificum Romanorum ac S. 
R. E. Cardinalium tom. 1, col. 711, qui omnes 
Ordinis Vallumbrosani institutionem. ad. annum 
Christi 1030 referunt. At non video, quomodo Ci- 
acconii historia α Victorello et Oldoino aucta. satis 
sibi constet. Legitur enim. tom. 1, col. 10294, hac 
assertio : Sub Joanne xix , anno Domini uxxx, 
Congregatio tertia sancti Benedicti, quze Vallis- 
Umbrosze dicitur, originem habuit. Atque ejusdem 
tomi col. 862, dicitur ad S. Joannem Gualbertum 
accurrisse Dominieze Incarnationis anno wxviiI, 
inter discipulorum primos, adolescentulus qui- 
dam Florentinus, Petrus nomine, clara, ut fe- 
runt, Aldobrandinorum stirpe progenitus, ip- 
sius sancti Patris conjunctus et affinis. Hxc duo 
conciliari mon possunt, nisi quis dixerit, S. Joan- 
nem Gualbertum multis annis in solitudine Val- 
lumbrosana discipulos habuisse, antequam Ordinem. 
suum institueret. Hoc si quis solide ostenderit, has 
duas epochas non pugnare libenter fatebor. 

117 Postremo hoc loco palpabiles quorumdam 
circa hujus Ordinis institutionem. parachronismos 
detegam, quos retulisse, vefutasse erit. Legendarius 
Gallus, alibi hypercriticus, hic crisim suam. perdi- 
disse videtur. Nam tom. 2, in vita S. Joannis 
Gualberti dicit, hunc Ordinem anno 1051 , institu- 
tum esse. F'ranciscus Longus a Coriolamo in suo 
Breviario Chronologico putat, Congregationem Val- 
lis- Umbrosz initium habuisse anno Christi 1060. 
Idem sentit Joannes Gualterius in. Chronico Chro- 
nicorum tom. l, pag. 1694, sic scribens : Vallis- 
Umbrose Ordo, seu, ut malunt, Vallis - Um- 
brensium, ut quidam etiam, Vallis Ambrosii, 
ccepit, auctore Gualberto Florentino, anno rx, 
sub Nicolao II, prope Florentiam. Utitur partim 
cineracei, partim czerulei coloris vestibus. Zi 
forte secuti sunt errantem Polydorum Vergilium, qui 
"n opere suo de rerum inventoribus pag. 1, cap. 2, 
etiam. annum 1060, prima hujus Ordinis institutio- 
πὶ assignat. Crassius errarunt. Volaterranus lib. 21, 
et Arnoldus Pontacus episcopus Vasatensis in Chro- 
nographia, qui tenent hanc Congregationem. capisse 
anno 1070. Nec defuere etiam adeo historia ignari, 
ut anno 1400, hunc Ordinem primo exortum. esse 
somniaverint. Sed tzdet diutius his veferendis in- 
harere. De morte S. Joannis Gualberti, disputare 
non est necesse. Nam inter omnes ferme convenit, 
eum obiisse anno 1073. Quare nihil hic moramur 
paucos, quà ad wnwm alterumve annum ab lac com- 
muni sententia, recedunt. 


8X. 


"tt indeter- 
minatam 
Ughelli chyo- 
notaaim pro- 
cime acce- 
dunt Panvi- 
nius, Lab- 
beus, aliique, 


Errores quo- 
rumdam — 
circa Ordinis 
Vallumbro- 
sani insli- 
tutionem 
referuntur. 


Adimisst — 
Mabillonit 
chronotaadt, 
quil congres- 
sus S. Joan- 
nis Gualberti 
cum S. Ro- 
mualdo, 


quam tamen 
plurimi re- 
centiores 
cum Brevia- 
rio Romano 
tuentur; 


DIE DUODECIMA JULII. 


ἃ X. An admissa Mabillonii aliorumque 
sententia circa seriem chronologicam 
S. Joannis Gualberti, potuerit idem 
Sanctus cum S. Romualdo agere in 
eremo Camaldulensi. 


ἃ; chronotaxi Mabillonii, Baronii, aliorumque 
É paragrapho pracedenti velata. videtur historice 
sequi, S. Romualdum a S. Joanne Gualberto in 
eremo Camaldulensi non fuisse inventum, utpote qui 
e vivis excesserat ante annum. 1027, sicuti ex au- 
thentico instrumento. donationis, Petro Dagnino a 
Theobaldo episcopo Aretino facte probat idem. .Ma- 
billonius seculo X1 Benedictino, parte 1 in observa- 
tionibus Romualdinz Vitz pramissis. Neque hanc 
chronotaceos suz sequelam dissimulat Mabillonius ; 
sed. in Annalibus Benedictinis tom. 4 ad annum 
Christi 1038, sic eam aperte ponit : Antequam 
Vallumbrosam se reciperet Johannes, Camaldu- 
lum profectus est, sanctam illic habitantium con- 
versationem exploraturus. Erat adhuc ejus loci 
Prior Petrus, qui sanctos illos hospites in suam 
societatem adoptare tentavit. Verum cum eorum, 
de preferenda coenobitica vita, propositum in- 
tellexisset, eos ad illud persequendum adhorta- 
tus est. Inde Johannes cum sociis Vallumbrosam 
accessit, quze medio fere itinere Camaldulum in- 
ter et Florentiam posita est. Eamdem consequen- 
tiam admittere debet Baronius, cum in. Annalibus 
tom. xr, ad annum Christi 1027, S. Romualdi obi- 
tum collocet. 

119 Scio hunc congressum S. Joannis Gualberti, 
cum S. Romualdo a plerisque scriptoribus, tum 
Vallumbrosanis tum Camaldulensibus, mordicus te- 
neri, quamvis de tempore hujus facti aliqui pluri- 
mum inter se dissentiant, sicut moz clarius intellige- 
tur. Horum auctorum opinioni aperte favet Brevia- 
rium. Romanum, quod festo S. Joannis Gualberti 
ad xu Julii, in lectionibus propriis expresse tradit, 
sanctum Joannem ad. Camaldulensis eremi incolam 
Romualdum profectum esse, ab eoque celicum sui 
instituti vaticinium accepisse. Utramque hanc au- 
ctoritatem proponit Guido Grandus Dissert. 2, cap. 
4, num. 1, sententia suz fundamentum jacere inci- 
piens, his verbis : Id itaque jam persuadere co- 
nabimur ex D. Joannis Gualberti ad Camaldu- 
lensem eremum adventu, qui non ante annum 
MXXXIV vel ΜΧΧΧΥῚ contingere certissime potuit, 
cum tamen ibi sub Romualde vixisse Joannem 
expresse tradant scriptores probatissimi Vallis- 
Umbrosz (ut de nostris Fortünio, Ractio, Minio, 
deque exteris quam plurimis sileam) : Andreas Ja- 
nuensis, qui cirea annum wcccoxix floruit, in vi- 
ta S. Joannis Gualberti cap. 9; Hieronymus Ra- 
diolensis, qui anno circiter MccccLxxx eamdem 
Vitam patrio sermone expressit; Xantes Perusi- 
nus, qui cirea annum MD, eadem Gualberti Acta 
collegit pag. 24; Joannes Joannalius, qui sub 

Clemente VIII Lectiones S. Joannis Gualberti, 
Breviario inserendas, composuit, ut re ipsa de- 
Ium inserto sunt, atque a S. R. C. approbatze ; 
àc demum novissime Ascanius Tamburinus de 
Jur. Abb. tom. 2, disp. 24, quist. 5, num. 20; 
et Didacus Franchus in ejusdem S. Joannis Gual- 
berti Historia lib. 4 ; nostrisque diebus Venan- 
tius Simius in suo Catalogo litt. 1 num. 9. 

120 Hunc Romualdinum et Gualbertinum congres- 


319 


sum, a citatis auctoribus ac Breviario Romano doceri 
mon inficior ; αἱ vetustissimi Vitz scriptores cum in- 
tactum reliquerunt, quod juverit. intelligere ez ver- 
bis ipsiusmet Grandi Dissert. 2, cap. 8, num. 2, 
ita fatentis : Ex una parte, quze ad asserendum 
Romualdum post, annum wxxvrr adhuc supersti- 
tem superius adducta sumt, invicte non probant 
intentum, cum nihil absolute et evidenter evin- 
cat, Joannem Gualbertum in Camaldulensi eremo 
potius Romualdo viventi, quam Petro Dagnino 
Priori, post Romualdi obitum auscultasse, ab 
eoque sui Ordinis instituendi vaticinium et au- 
spieium accepisse. Nam, ut cap. 4, num. 2, no- 
tavi, vetustiores ex his, qui rem gestam refe- 
runt, ad Camaldulensis eremi Priorem, nulla 
nominis designatione distinctum, devertisse Jo- 
annem Gualbertum tradunt; posteriores id de 
Romualdo diserte interpretantur, illum tunc Ca- 
malduli degentem supponentes, non probantes ; 
itaque in ambiguo relicta res est. Ingenua sane ip- 
sius adversarii confessio. 

121 His jactis quasi fundamentis, statum quz- 
stionis hic agendz breviter explico, ut quisque clare 
intelligat, quid intendam. Sciant igitur omnes, mihi 
non esse litem cum. auctoribus paulo ante citatis, 
qui S. Joannis Gualberti adventum in eremum 
Camaldulensem ante annum 1027 statuunt. Diri 
enim paragrapho pracedenti, hanc. controversiam, 
spectato praecise veterum biographorum textu, a me 
indecisam relinqui, donec certiora utrimque afferan- 
tur monumenta, quz rem plane conficiant. Non est, 
inquam, mihi lis cum iis, qui S. Joannis Gualberti 
cum S. Romualdo conversationem defendunt, et si- 
mul S. Romualdum ante annum. 1027, mortuum 
esse concedunt ; qualis inter alios est. Augustinus 
F'ortunius, qui lib. 1 Historie Camald. cap. 34, 
ita. scribit : Itaque B. Joannes, sanctissimi patris 
Romualdi benedictione munitus, ex eremo Ca- 
malduli recedens in Vallis-Umbrosze abditas ob- 
seurasque silvas sese recepit; ac deinde ejusdem 
libri cap. 40, affirmat, quod Deo plenus antistes 
Theobaldus anno wxxvr, post felicem S. Romu- 
aldi transitum..... primam donationem, primum- 
que exemptionis ac libertatis privilecium saerze 
eremo concesserit. Jtaque tantummodo contendo, 
admissa sententia eorum, qui S. Joannis Gualberti 
ingressum in eremum Camaldulensem ultra annum 
1027 differunt, probabilissime sequi, quod S. Ro- 
mualdus ab eo tum. temporis ibi non. potuerit. vivus 
inveniri. 

192 Huic consequentiz manibus pedibusque ob- 
nititur sepe jam laudatus Guido Grandus, vitamque 
S. Patris sui Romualdi usque ad annum Christi 
1037 protrahit; in. Appendice autem post disserta- 
tionem secundas duas Romualdine Vite exhibet 
tabulas chronologicas, in. quarum prima ad annum 
Christi 1036, notat sequentia : Camaldulum S. 
Pater rediens Joannem Gualbertum ad se confu- 
gientem per sex menses (unde determinatum istud 
tempus hauserit, scire aveo) eremiticze vitee pree- 
ceptis instruit, mox sua benedictione et vaticinio 
Ordinis ab illo instituendi ad Vallem-Umbrosam 
sive Aquam Bellam dimittit. Hoc systema suum, 
quod innumeris difficultatibus subjectum est, variis 
conjecturis et contortis explicationibus, artificiose ta- 
men undique corrasis, stabilire conatur. Singula 
ejus argumenta. excutere et refutare hic non. vacat. 
Nam hoc justae molis librum" exigeret. Quod si quis 
circa hanc rem plura desideret, consulere poterit 
scriptores Venetos, quos libris editis contra ipsius 
chronologiam insurreaisse intelligo. Nos, omissis aliis 
non levibus argumentis, unicum systemati ejus di- 


ploma 


AUCTORZ 
sed nulli ve- 
terum scri- 
ptorum, ut 
fatetur ipse 
adversarius. 


Explicato 
quastionis 
statu, dedu- 
citur conse- 
quentia, 

E 


cui repugnat 
Guido Gran- 
dus. 


AUCTORE 
x. ^." 


it cjus opi- 
nioni 


opponitur 
unicum di- 
ploma, 


cujus ipse- 
mel vim. 
agnoscit ; 


320 ᾿ 


ploma opponemus, et omnem effugiis aditum praclu- 
dere conabimur. 

193 Diploma illud est Theodaldi Aretini epi- 
scopi, quod. integrum videri potest apud Augusti- 
num Fortunium lib. 1 Historiarum Camaldulensium 
cap. 40. Quippe cum prolixum. sit, multaque con- 
tineat ad controversiam nostram non spectantia, no- 
bis hic sufficiet, accuratum illius dedisse compen- 
dium, ex propriis Theodaldi verbis hoc modo exce- 
ptum ; In nomine sanctz et individu; Trinitatis. 
Theodaldus sancti Donati Viearius; ita passim 
Aretini episcopi sese vocant, ut. notat. Mabillonius 
seculo v1 Benedictino, parte 1 pag. 227. Omnium 
fidelium Christianorum hoc dilectio noverit, quod 
nos ob amorem pie memoriw spiritalis patris 
nostri D. Romualdi, clarissimi eremitae, commu- 
ni consilio et consensu fratrum clericorum no- 
strorum donamus, et concedimus pro remedio 
anime nostre omniumque successorum nostro- 
rum episcoporum D. Petro venerabili eremitz 
ad usum et sumptum confratrum, eremiticam vi- 
tam sub eo ducentium, suisque successoribus 
eremitis, quamdam ecclesiam in mediis Alpibus, 
jura episcopi sancti Donati, quam mos rogatu 
prafati D. Romualdi eremitz;? consecravimus sub 
honore et nomine Domini nostri Jesu Christi san- 
eti Salvatoris, consistentem in territorio Aretino 
ad radices Alpium, dividentium Thusciam et Ro- 
maniam, in loco, qui dicitur Campo Malduli per 
sua loca designata. .... 

124 Hunc igitur locum D. Romualdus pius 

eremitarum pater delegit, et providit aptissimum 
contemplative vite Deo servientium. Constru- 
ctaque inibi basilica sancti Salvatoris, quinque 
cellulas cum suis tabernaculis ibidem distinxit, 
aique ab invicemr separavit. Sed et singulis cel- 
Iulis singulos deputavit fratres eremitas, qui se- 
cularibus euris et solicitudine remoti, soli diving 
contemplationi insistant. Quibus etiam Petrum 
venerabilem eremitam, tamquam fidelem mini- 
strum et praeceptorem dedit. Cui nos quoque cum 
nostris posteris successoribus, ut cum denomi- 
nato sancto viro Romualdo scilicet, partem in 
sterna vita habeamus, donamus, largimur pree- 
taxatum locum secundum przfixos terminos ad 
usum et sumptum fratrum eremitarum, pro tem- 
pore ibidem Deo famulantium, atque per paginam 
hujus nostri privilegii eum investimus de his 
omnibus, quze infra designatos terminos nos ho- 
die ad manum nostram donnicatam (id est in do- 
minio nostro) habemus et detinemus..... Quia 
ergo quod nos pro salute et remedio, anime no- 
sire, nostrorumque successorum episcoporum 
Deo contulimus, per sterna seculorum spatia 
ratum, firmum atque inconvulsum debet perma- 
nere, a Deo Patre omnipotente et Domino nostro 
Jesu Christo, sanctoque Spiritu interdicimus, et 
modis omnibus inhibemus, ut nullus noster suc- 
cessor, episcopus Aretine Ecclesie, predictum 
fratrem Petrum eremitam, suosque posteros suo- 
cessores eremitas de his, quze S. Salvatori con- 
cessimus ad usum et sumptum fratrum eremita-" 
rum, aut ipsi a nobis, sive ab aliis hominibus 
acquisiverint, devestire, molestare, inquietare, 
aut ullam diminorationem inferre presumat..... 
Datum anno wxxvm, anno pontificatus Domini 
Theodaldi V, mense Augusto, Indictione x. 

125 Hujus diplomatis vim et auctoritatem agno- 
scit. ipsemet Grandus, cujus verba hic lubet tran- 
scribere, quia. in. ore adversarii majus pondus solent 
habere. Hac itaque fatetur Dissert. 3, cap. 8, 
num. 3: Ex alia vero parte difficultates huic sys- 


DE S. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


iemati opposite, non nisi probabiliter expedi- 
untur, ultima presertim ex privilegio Theodaldi 
petita, quze majus mihi semper negotium faces- 
Sere prz reliquis visa est, ac minus exactam, 
quam cetere solutionem admittere, adeo ut ver- 
ba, ex illo privilegio nobis opposita, quondam 
addititia crediderim, quasi diploma illud, vel ab 
aliquo interpolatum invenisset, vel ipsemet nobis 
interpolatum exhibuisset Fortunius ; qu:e tamen 
suspicio nunc cessat, postquam autographum, 
ipsius Theodaldi manu subscriptum, et sigillo 
munitum in Camaldulensi Archivio, armario 1, 
num. 36, diligentissime lustravimus, neque sup- 
positionis vel interpolationis notam ullam offen- 
dimus, sed integrum, et undequaque sincerum 
deprehendimus, ut propterea non misi probabili 
interpretamento superius adducto, exemplisque 
cap. preced. num. 14 allatis confirmato, eludi 
ejus auctoritas possit. At probabile illud interpre- 
tamentum audiamus. 

1296 Peremptoria systematis sui verba in diplo- 
mate posita sic interpretari incipit Dissertatione 2, 
cap. 7, num, 13. Itaque difficultatem hanc elu- 
dere utcumque tentabimus, observando clausu- 
lam hane PLE MEMORLE, fortasse non mortuum, 
sed celebratissimum ac memorand: pietatis vi- 
rum designare, ut memoria pro fama, celebritate, 
nomine, usurpetur. Ut enim hortari solemus 
viventes, ut aliquod memoria dignum facinus 
patrare velint, quo sui nominis immortalitati 
prospieiant, ita viros ipsos egregiis operibus 
claros, adhue viventes immortali memoria di- 
gnos, vel immortalis aut gloriose memoriz viros 
appellare merito possumus, et sspe consuevi- 
mus. Praterquam quod hac explicatio sit. violenta, 
et a communi hominwm commercio abhorrens, ingens 
est discrimen inter ezpressiones a. Grando contorte 
excogitatas, el inter usitatas diplomatis nostri phra- 
868, uf cuivis mature eas conferenti clarum fiet. Ju- 
dices hic appello quoslibet lectores, a partium studio 
alienos, et confidenter interrogo, an non judicave- 
rint, S. Romualdum mortuum, ubi primum in. di- 
plomate legerant, hanc donationem Petro Dagnino 
factam esse ob amorem pie memorie D. Romu- 
aldi, ut Theodaldus cum denominato sancto viro, 
Romualdo scilicet, partem in zeterna vita habe- 
vet. Nisi enim. Theodaldus Romualdum. jam colo 
receptum, et semper timendo humamz fragilitatis 
periculo ereptum credidisset, quomodo partem habere 
cum illo in eterna vita desiderasset? Adde quod for- 
mula pie memoriz in sezcentis diplomatibus mor- 
tuum manifeste significet. 

1217 Jam examinanda sunt duo exempla, qua ad 
stabiliendam. suam qualemcumque interpretationem 
adfert Grandus. Primum. occurrit apud. Ughellum 
lom. 8 Italie sacre col. 997, ubi Jacobus .Bava- 
vus, F'esulanus episcopus, dicit, se quzdam largiri 
concreditz sibi ecclesie pro remedio amimz sug, 
speque remunerationis futurz , et pro animabus an- 
lecessorum suorum. prasulum, nec non pro salute 
Conradi serenissimi Imperatoris felicis memorize, 
sueque conjugis Gisle Augustze, etc. Ecce, ait 
Grandus, Conradum Ozsarem felicis memorie 
dictum anno wxxxir, cum obierit anno MXXXIX, 
die 1y Junii apud Trajectum. At Fesulanum anti- 
stitem nihil aliud hic velle, quam wt hac donatio 
prosit anima Conradi, [elivque sit post mortem. ejus 
memoria, satis pateL ex hac formula. diplomati sub- 
scripta : Actum est autem hoc, anno Dominiece 
Incarnationis xxxxir, Imperii D. Conradi Augu- 
sti anno v, Indictione xv feliciter. Quando Gran- 
dus in gemuino diplomate ostenderit, Theodaldum 


dedisse 


D 


ü lud tamen, 
irrito conatu 
interpreta- 
tury, 


E 


eL ad stabi- 
liendam 
suam inter- 
pretationem, 
unum 


DIE DUODECIMA JULII. 


dedisse. ecclesiam. Petro. Dagnino anno Dominica 
Incarnationis Mxxvir, vite Romualdi ox, sicut àn 
prima labula sua chronologica statuit, facile ?psius 
eaplicationi acquiescemus. Quando, inquam, hoc pa- 
vallelum invenerit, verba. "Theodaldini diplomatis a 
communi significatione in peregrinum sensum detor- 
quebimus ; quod. [aciendum. mon. est, nisi dum. mani- 
festa cogi necessitas. 

198 T'ranseo nunc. ad. alterum. exemplum, quod 
adeo leviter ac perfunctorie attigit Guido Grandus, 
acsi male sibi conscius timuisset,ne argumenti falla- 
cia detegeretur. Circa annum noccuxx , inquit loco 
proxime citato, Andreas episcopus Florentinus in 
abbatissam monasterii S. Andre: ordinat Idem- 
bertam apud Ughellum tom. 11 (frequens is ipsi 
error pro 111) pag. (id est col.) xxxv, ubi hzc for- 
mula legitur : « Secundum illa przcepta, quce 
» Dominus (forte hic nomen quoddam deest) et 
» BONJE RECORDATIONIS Dominus Ludovicus Im- 
» perator constituit. » Qui tamen Ludovicus 
anno ncccrxxv, Mediolani obiit mense Augusto. 
Unde, obsecro, novit. Grandus, Idembertam anno 
870, abbatissam fuisse ordinatam, cum. diplomati 
nullus annus subscribatur? Am forte id conficit ex 
60, quod. post finitum diploma sequantur hac Ughelli 
verba : Hie Andreas, Y'lorentinus episcopus, anno 
nccoLxx interfuit judicio quondam Lucensi ad 
favorem Gerardi episcopi Lucensis anno xv Lu- 
doviei II Imp. Ind. nr. Sed hzc mil ad prace- 
dens diploma pertinent. Eodem jure colligere po- 
tuisset, Idembertam anno 816, post mortem Ludovici 
abbatissam esse creatam, quia eidem diplomati prz- 
cedunt hac Ughelli verba : Andreas successor 
Rodingii. Ille fuit, qui, cum Carolus Calvus ab 
Asperto Mediolanensi archiepiscopo diademate 
regni insignetur, augustiorem speciem pompz 
facturus, interfuit anno ncccrxxvr. 

199 Cum itaque hzc pracedentia. Ughelli verba 
nullo modo ad eam vem spectent, ex iis diplomatis 
annus determinari nequit. Unde miror, adeo ro- 
tunde α Grando asseri, id circa annum ncccrxx, 
datum fuisse. Quapropter possem meliorem Grandi 
fidem requirere in objiciendo hoc exemplo, aut certe 
majorem in eo examinando diligentiam. Interim 
adversarius fateri debet, Andream. in eodem diplo- 
mate de Rodingo pradecessore suo bonze memorize 
loquentem, agere de Rodingo jam mortuo. Idem ego 
de Ludovico bonze recordationis existimo, adeoque 
diploma, post. illius mortem datum esse judico, quia 
nulla me movet ratio, ut communem hujus formula 
significationem invertam. Piget his cavillationibus 
diutius immorari. Potius ad sacros clitum honores, 


Sancto nostro a summis Pontificibus decretos, pro- 
qrediamur. 


$ XI. Canonizatio S. Joannis Gualberti. 


321 


fuisse canonizatum et catalogo dictorum Sancto- 
rum adscriptum per beatze recordationis sanctis- 
simum in Christo Patrem et Dominum Dominum 
Gregorium Papam septimum, ejusdem beati Jo- 
hannis devotissimum, qui floruit et incepit anno 
Domini wrxxir. Jdem asserit Bernardus Del Sera 
in compendio Abb. Gen. cap. l: Quamvis, in- 
quit, pro certo habeatur, S. Joannem in cata- 
logum Sanctorum a Gregorio VII fuisse canonice 
cooptatum, tamen nunc per litteras Coelestini III 
de hac re dubitandum non est. Hzc illi. Verum 
cum ille Joannes Villanus, qui hic citatur, sit re- 
centior, et prioris istius canonizationis authentica 
instrumenta mon proferantur, ad certiora documenta 
properamus. 

131 Celestinus III, petente D. Gregorio abbate 
Passinianensi, S. Joannem Gualbertum Sanctorum 
Catalogo adscripsit, ut liquet ex ejusdem. Abbatis 
epistola, quam hic ez Didaci Franchi lib. 12, ex- 
cerpo, ut omnes canonizationis ordinem et modum, 
aliaque ad eam spectantia, clare intelligant. Sic ita- 
que sonat epistola : Frater Gregorius, humilis ab- 
bas monasterii sancti Michaelis Archangeli de 
Passiniano, dilectis in Christo fratribus et Capi- 
tulo de Passiniano et aliis ejusdem amicis et de- 
votis salutem in Domino et gaudere. Pro magni- 
tudine gaudii et lztitize, quam nostris mentibus 
infudit abunde superni gratia largitoris, in exal- 
tatione nominis beati et eximii Patris nostri 
Joannis Gualberti, a quo post almificum patrem 
beatissimum Benedictum, religionis et honestatis 
monasticz cultum recepimus, antequam narrandi 
sumamus initium, hortamur vos voce non solum 
corporis, sed (quod est przstantius) affectione 
interioris hominis, ut pro ipsius honore Patris in 
Domino gaudeatis, geminz substantie giganti ἡ 
gratias referentes, qui cum esset excisus de 
monte sine manibus, crevit in montem magnum, 
ut per ipsum, quod est ineffabile, regnum acci- 
piat pusillus. Per vicarium namque suum, vide- 
licet Dominum Papam Coelestinum III, Dominis 
episcopis Ostiensi et Portuensi assistentibus, et 
religiosis et reliquis presbyteris et Diaconibus 
similiter Cardinalibus in die Kalendarum Octo- 
bris, inspectis testimoniis et vita ejusdem Sancti, 
nomen ejusdem et memoriam, jam quasi negli- 
gentia suorum discipulorum sepultam, exaltavit, 
et ubique colendam censuit. 

132 Cum (quibusdam enim nostris zmulis 
facientibus) pro aliis negotiis Urbs in ferventi 
nos calore Julii recepisset, super quo amici nostri 
non modicum tristabantur, timentes nobis pro- 
pter vitze dispendium, meritis, ut credimus, beati 
Joannis omnia sunt cooperata in bonum. Salu- 
tantes itaque devote et reverentes humiliter prze- 
fatum sanctissimum Dominum Papam, postulavi- 
mus, ut sancti Joannis nomen canonizatione suo 
tempore exaltaret. Quid plura ? Receptis litteris 
testimonialibus Abbatis Vallisumbros:e, et alio- 


dduo ΣΟ: IN utraque Acta, hwic Commentario subne- rum abbatum atque episcoporum et aliorum prz- 
Sous in ctenda, quomodo S. Joannis Gualberti corpus latorum, duobus elapsis mensibus post nostrum 
erum si post felicem anima ex: hac vita transitum inter zsti- in Urbem ingressum, prefatus sanctissimus Apo- 
"elatus, vos calores ab. omni [etore per triduum immune  stolicus diem statuit, ut eo presidente, Dominis 


fuerit, ac dein maximo populi concursu. sepultura 
traditum, Vallumbrosani seriptores volunt, S. Pa- 
trem Suum. paucis post mortem annis a Gregorio VII 
in Sanctorum numerum fuisse relatum. Sic Andreas 
Januensis in ejus. Vita cap. 89 ait : Liquide patet 
ex Chronica Florentina, a Johanne Villani cive 

lorentino compilata, libro rv et capitulo xvr 
usdem Chroniez, eumdem beatum Johannem 
prius per centum quatuordecim annos vel circa 


ej 


Tomus n Julii. 


Cardinalibus verbum proponeremus, quod voto 
gerebamus inclusum. Quarto igitur Kalendas 
Octobris, vocati coram eodem summo Pontifice 
et Dominis Cardinalibus, in hune modum peti- 
tionem nostram exorsi sumus, Vitam S. Joannis 
tenentes pro» manibus : 

133 De vestri luminis plenitudine, tamquam 
de firmamento coli nos modice scintille, lueis 
et scienti: incrementa suscipientes, liquido no- 


46 vimus, 


AUCTORE 


G. C. 


εἰ impetrata 
sit S. Joannis 
Gualberti 

canonizatio, 


et quinam 
Cardinales 
presbyteri, 


diaconi, epi- 
scopi, aliz- 
que persona 
honoratiores 
eidem inter- 
[uerint; 


322 


vimus, quod qui discipulos honorat Veritatis, 
ipsum magnificat, qui eos tales fecit, ut suos 
faceret coheredes. Ecce, ut paucis utar verbis, 
Reverendissimi Patres et Domini, mandragora 
dedit odorem in portis nostris. Beatus siquidem 
et eximius Pater Joannes institutor et magister 
Vallumbrosan; Congregationis et Ordinis, quem 
Dominus mirabiliter ad se traxit, dum ei per 
crucem caput inclinavit, miraculis quoque et vitze 
splendore enituit, sicut ex ipsius gestis apertius 
declaratur. Unde ego et fratres mei, vicini quo- 
que episcopi et alii ecclesiarum prelati petimus 
ἃ Sanctitate vestra, ut sicut eum firmiter credi- 
mus cum suo Rege regnare in coelis, ita ipsum 
in catalogo Sanctorum jubeatis ascribi in terris ; 
quatenus ejus meritis et intercessionibus de statu 
lippientis Liz ad formosze Rachelis perveniamus 
amplexus. 

134 His decursis, genibus curvatis, Vitam S. 
Joannis Domino Papz obtulimus ; quam Dominus 
Cardinalis Ostiensis ejus mandato recipiens, die- 
bus tenuit aliquantis. Die igitur przedieto Kalen- 
darum Octobris in pleno consistorio Dominus 
Papa, commendata plurimum vita S. Joannis 
predieti, laudans Congregationem suam et spe- 
cialius domum nostram, ut de cetero ejusdem S. 
Joannis nomen in Catalogo Sanctorum poneretur, 
et festivitas ejus eodem die, quo obiit, scilicet 
duodecim mensis Julii celebraretur, consensu 
suorum fratrum Dominorum Cardinalium, quo- 
rum nomina subsequenter adnotantur, Apostolica 
auctoritate decrevit, replicando, quod eadem pe- 
titio aliis summis Pontificibus, suis przdecesso- 
ribus, fuerat porrecta, et suis ad complendum 
temporibus reservata. 

185 Huic Canonizationi interfuerunt hi pres- 
byteri Cardinales, videlicet : Pandulphus, natione 
Lucensis, basiliee duodecim Apostolorum pres- 
byter Card. Petrus Placentinus, S. Cecilize presb. 
Card. Jordanus, quondam Abbas Fossze nova, 
S. Potentianz presb. Card. Joannes Lombardus, 
olim Tuscanen. episcopus, S. Clementis presb. 
Card. Romanus, quondam Primicerius, S. Ana- 
stasie presb. Card. Hugucio S. Martini in monte 
presb. Card. Guido S. Mariz trans Tiberim tit. 
S. Gallisti presb. Card. Joannes, olim Cassinen. 
monachus, S. Stephani in Colio monte presb. 
Card. Centius Romanus S. Laurentii in Lucina 
presb. Card. Sofredus, olim Pistorien. Canoni- 
cus, S. Praxedis presb. Card. Bernardus olim S. 
Frigdiani Canonicus, S. Petri ad vincula presb. 
Card. Atque Joannes, olim S. Pauli monachus, 
presb. Card. 

136 Diaconi Cardinales, qui interfuerunt, hi 
sunt: Gregorius S. Marie in Porticu Diac. Car- 
din. Gregorius Crescentii S. Marie in Aquiro 
Diacon. Card. Romani. Lotharius SS. Sergii et 
Bacchi, natione Campanus, Diac. Card. Grego- 
rius Carelli S. Georgii ad Velum aureum Diac. 
Card. Nicolaus S. Marie in Cosmedin. Diac. 
Card. Romani. Magister ZEgidius Anagninus S. 
Nicolai in carcere Tulliano Diac. Cardin. Centius 
Camerarius S. Lucize Diac. Card. , atque Magister 
Petrus Capuanus S. Marice in Via lata Diac. Card. 
Preterea interfuerunt etiam prefate Canoniza- 
tioni ex multis et diversis provinciis in dicto 
consistorio tanti principis, imo tantorum princi- 
pum, viri honorabiles: Archiepiscopus Amalphice, 
Episcopus Puteolanus, Episcopus Nolanus, Ari- 
minensis tunc electus, et Electus famosi mona- 
sterii Fuldensis de Alemannia, qui eadem hora 
fuerat confirmatus. Nuntius vero N. Imperatoris 


DE 8. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


Constantinopolitani non defuit, atque N. nuntius 
regis Anglie; et plures alii conclerici et laici, 
quorum nomina ille novit, qui eos finxit. 

137 Cappellani vero prenominati Domini Pa- 
p: non defuerunt, qui nobis assistentes, ΤῈ DEUM 
LaupAMUs, alta voce cantaverunt. Moxque in 
ipsa celebratione, presente eodem summo Pon- 
üfice ipsius S. Joannis oratio est ἃ presbytero 
recitata. Unde pulvere exeusso vitiorum, ad lau- 
dandum in Sancto ejus Dominum sitis preeparati ; 
et quia hactenus flevistis, tamquam veri filii, de 
morte Patris, de ipsius quasi resurrectione spi- 
ritum gaudii induatis, et cum Psalmista veraciter 
decantetis : Mihi autem nimis honorati sunt amici 
tui, Deus. Prwsens denique gloria, qu: de San- 
ctorum celebratione habetur, illius glorize et gau- 
dii est imago, quam nullius sensus valet compre- 
hendere, nec sermo quantumeumque disertus 
explicare. Ea igitur die, qua vos contigerit litte- 
ras tanti tripudii recipere, beati Joannis, Domini 
et Patris nostri, sicut in sui natalis die, nocturnis 
et diurnis laudibus studeatis memoriam celebra- 
re, supernz Majestatis clementiam attentius im- 
plorantes, quatenus sic nos faciat per hujus vitae 
stadium currere, nostro duce et patrono praeeunte 
S. Joanne, ut per unum et in uno, qui dicit: Ego 
et Pater unum sumus, perfecti cursus bravium 
capiamus. Valete. 

138 Huic epistolae subnecto Bullam canonixatio- 
nis anno 1193, a Colestino I1I editam, qua exstat 
apud D. Thesaurum Velium, S. Praxedis abbatem, 
ante Vitam S. Joannis Gualberti, anno 1612, 
Romae editam, apud Didacum Franchium lib. 12, 
pag. 516, et in Bullario Laertii Cherubini tom. 1, 
pag. 31. Franchius pag. 508 dicit, eam datam esse 
ad Abbatem et conventum JPassinianensem ; alii 
autem duo hunc habent titulum : Coelestinus epi- 
Scopus servus servorum Dei, dilectis filiis, Abbati 
et Conventui Vallis-Umbrosz salutem et Aposto- 
licam benedictionem. Tenor Bullz apud Laertium 
Cherubinum loco citato est talis : Gloriosus Deus 
in Sanctis suis, et in majestate mirabilis, mini- 
Stros suos, qui sibi veraciter et sincere mini- 
Strant, non solum immarcescibili bravio et zeter- 
no remunerat, verum etiam in presenti vita, per 
exhibitionem plurium miraculorum, commenda- 
biles reddit, et, secundum propheticum verbum, 
eos facit in zeterna esse memoria, et ab omnibus 
celebriter venerari. Nec enim quisquam Catho- 
licus ambigit, cum et hoe Scriptura sacra teste- 
tur, quod in Sanctis suis laudatur Dominus, et 
qui honorat eos, ipsum Dominum prorsus hono- 
rat; ipso attestante qui dicit : Qui vos honorat, 
me honorat, et qui vos recipit, me recipit. Et 
item : Quod uni ex meis minimis fecistis, mihi 
fecistis. Et quidem rationi consentaneum esse 
probatur, ut, quandoquidem omnipotens Pater 
Filii sui coheredes eo quo ipsum honore voluit 
insigniri, ipso orante et dicente: Volo, Pater, ut 
ubi ego sum, illic sit et minister meus; et rur- 
sum : Si quis mihi ministraverit, honorificabit 
eum Pater meus, qui in colis est ; homines, qui 
ex lutea materia sunt, ipsius memoriam celebrent 
et venerentur in terris, cujus nomen creditur 
scriptum esse in coelis. 

139 Hae nimirum consideratione inducti, cum 
preces dilectorum filiorum nostrorum Georgii * 
Abbatis et Conventus Passinianensis monasterii, 
vestrumque testimonium recepissemus et litteras, 
ut inclitze recordationis Joannem quondam Abba- 
tem, Vallis-Umbrosane Congregationis institu- 
torem, qui Creatoris sui servus prudens extitit 


et 


denique 
ires $uos. ἢ, 


faudium 
tortatur, 


fr 


Bulla Cole- 


stini 


III, 


en 
qua Joann 
(rualbertum 
Sanctorum 


nume! 
scribi 
* [egt 
rii. 


yo ad 
l, 
Grego" 


ejusque vir- 
lules laudat. 


Annotatuy 
quadam. dis- 
Crepantig 
Circa diei 


Subsignatio- 
hem, 


DIE DUODECIMA JULII. 


et fidelis, et. familide sibi commisse in tempore 
tritici mensuram impendit; et quem, quia fuit 
super pauca fidelis, post obitum suum super mul- 
ta Dominus ipse constituit, et multis miraculorum 
privilegiis insignivit, istis etiam temporibus, uf 
dicitur, incessanter illustrat, Sanctorum Cata- 
logo annumerare et consociare vellemus. Visum 
itaque est nobis, et communi consilio fratrum 
insedit, et vicinorum episcoporum et aliorum 
Prelatorum Ecclesi:, deberemus de conversa- 
tione ejusdem boni Viri et miraculis testimonia 
przstolari. Demum vero cum Episcoporum, Ab- 
batum, Priorum, Archidiaconorum, Plebanorum, 
Prepositorum, Ecclesiasticorum et Monastico- 
rum Conventuum atque aliorum super ejusdem 
Ministri Jesu Christi vita et conversatione atque 
miraculis recepissemus testimonia et preces ; su- 
per canonizando eodem, fratrum nostrorum con- 
venientia requisita et habita, referentes gratias 
Creatori, qui Ecclesiam suam semper nova prole 
multiplicat, et tam rosarum quam liliorum flore 
decorat, prenominatum B. Joannem canoniza- 
vimus, e£ numero Confessorum Christi decrevi- 
mus adjungendum ; Confessorum omnium Regem 
prece humili deposcentes, ut ejusdem Confesso- 
ris, qui sibi propter lucidas et conspicuas placuit 
actiones, precibus et meritis recolendis, ab in- 
stantibus periculis eruamur et in nostris necessi- 
tatibus ipsius patrocinium sentiamus. 

140 Vestre itaque devotioni per Apostolica 
scripta mandamus atque prccipimus, quatenus 
de tanti Patroni suffragio, quem genuit et nutri- 
vit ipsa Italia, spiritualiter gratulemini, et ejus 
memoriam certo die inter alios Confessores ve- 
neratione celebri recolatis, ipsius festivitatem 
colere studeatis, in eo divinam omnipotentiam 
exaltantes. Si enim, attestante voce Dominica, 
Deum diligere comprobatur, qui mandata ejus 
observat, a fructibus prenominati sancti Viri 
cognoscitur, quod apud Deum possit et debeat 
pro peccatoribus efficaciter exaudiri; qui Euan- 
gelicc przedicationis non surdus auditor mundi 
gaudia, tamquam stercora reputans, dereliquit, 
et sequens Christi vestigia, non solum in vestro 
monasterio monasticam religionem instituit, ve- 
rum etiam septem monasteria fabricavit, et ad 
ultimum Passinianense monasterium reparans, 
in eo pr:sentem vitam laudabili decessu finivit. 
Illud tamen inter ejus miracula primum et prz- 
cipuum invenitur, quod pro quodam opere mise- 
ricordi: cuidam in se delinquenti, ante ipsum 
in modum crucis prostrato, provide et clementer 
exhibito, imago Crucifixi ei, adhue in seculari 
militia existenti, caput dicitur inelinasse. Dat. 
Laterani, secundo Nonas Octobris Pontificatus 
nostri anno tertio. 

141] Circa diem huic Bulle subsignatum quam- 
dam. adverto in. diversis editionibus discrepantiam. 
Didacus Franchius lib. 19, pag. 519, in fine ita 
subscriptum legit: Datum Laterani, 1 Nonas Octo- 
bris Pontificatus nostri anno tertio. Si per hoc 
intelligat pridie Nonas Octobris, in assignanda die 
sexta Octobris cum. Laertio Cherubino conveniet. 
Thesaurus Velius supra citatus, omisso die, sub- 
scriptionem sic edidit : Datum in Lateranensi nostro 
palatio, anno Domini 1193 anno nr Pontific. 
nostri. Alphonsus Ciacconius Historie suz tom. 1, 
col. 1152, in assignando canonizationis die certo 
erravit ita scribens : Eodem anno 1193 Coblestinus 
Pontifex Joannem Gualbertüm in Sanctorum nu- 
merum retulit, Kalendis Septembris. Error hic 
eodem tomo col. 1155, in additionibus Victorelli 


323 


aliorumque sic corrigitur : xt Non. Octob. anno 3 
Pontificatus id prestitit Covlestinus Constit. 2 : 
Gloriosus Deus, etc. Forte Ciacconius unum men- 
sem pro altero posuit, voluitque dicere, id factum 
esse Kalendis Octobris, quod de edita isto die Bulla 
intelligi non deberet, sed de canonizatione Romz 
facta, uli testatur in litteris supra allatis Gregorius 
Passinianensis Abbas his verbis : Die igitur prze- 
dicto Kalendarum Octobris in pleno consistorio 
Dominus Papa... ut de cetero ejusdem S. Joan- 
nis nomen in Catalogo Sanctorum poneretur... 
Apostolica auctoritate decrevit. 

142 Aliud praterea quidpiam circa hanc Bul- 
lam observavi, quod. satis combinare nequeo. Fran- 
chius lib. 12. Historig suz pag. 508 et 516, ait, 
tres ejusdem tenoris Bullas, variatis inscriptionibus, 
a Pontifice missas esse: primam quidem ad Efpi- 
scopos T'uscie, alteram αὐ Prasules Longobardiz, 
tertium denique ad. Abbatem Passinianensem. Huic 
ultimz, pagina 519, ad marginem. dexterum sub- 
scribit: Datum Laterani 1 Nonas Octobris ; ad si- 
mistrum vero: Dat. Lateran. vir Idus Octobris, 
Pontificatus, etc. Hac duorum dierum differentia 
facile explicari posset, si Franchius unum Bull 
exemplar Abbati Passinianensi, alterum | Abbati 
Vallumbrosano missum esse diceret. Verum cum 
tantummodo unum proferat exemplar, illudque di- 
rectum. esse contendat ad Abbatem Passinianensem, 
quomodo hac dierum varietas in ipsius systemate 
componenda sit, discere cupio. Puto ego Bullam 
superius ex Laertio Cherubino transcriptam dirigi 
ad Abbatem. Vallumbrosanum ; id ipse clamat con- 
textus, in quo prater alia, quz attente legenti occur- 
rent, hzc de S. Joanne Gualberto dicuntur : Se- 
quens Christi vestigia non solum in vEsTROo mo- 
nasterio monasticam religionem instituit, verum 
etiam septem monasteria fabricavit, et ad ulti- 
mum Passinianense monasterium reparans, in eo 
presentem vitam laudabili decessu finivit. At hac 
verba in vestro monasterio apud Franchium et 
TThesaurum Velium non leguntur; quz, utrum ab 
his, an ab aliis suppressa sint, nescio. Saltem, teste 
Franchio pag. 519, Purpurati Patres anno 1595, 
Bullam canonizationis omni vitio carere declararunt ; 
quod nobis sufficit. 

143 Anno 1194 idem Celestinus, festum S. 
Joannis Gualberti solenni pompa celebrari volens, 
has dedit litteras, quas exhibet Thesaurus Velius 
ante vitam S. Joannis, et Didacus Franchius pag. 
520: Coelestinus episcopus servus servorum Dei, 
venerabilibus Fratribus Aretino, Senensi, et Pi- 
storiensi episcopis salutem et apostolicam bene- 
dictionem. Saluti nostrze plurimum credimus ex- 
pedire, si eorum in terris celebrem habeamus 
memoriam, eorum merita solennibus recolendo 
praeconiis, quorum in cclis speramus interces- 
sionibus assiduis adjuvari. Hine est igitur, quod, 
cum dilectus filius noster Gregorius abbas mona- 
sterii de Passiniano ad Sedem Apostolicam acces- 
sisset, et de sancta conversatione, vita et meritis 
B. Joannis confessoris, cujus venerabile corpus 
in ejus ecclesia requiescit, plurima certa indicia 
coram nobis et fratribus obtulisset; Nos, auditis 
virtutum ejus et miraculorum insigniis, et quod 
inter carnales spiritualem, inter homines etiam 
conversationem angelieam habuisset, ipsum, qui 
corporaliter dissolutus cum Christo jam esse me- 
ruit, ne debito ipsius honori et glorize quodammo- 
do detrahere videremur, si sanctificatum a Deo 
permitteremus ulterius devotionis human care- 
re veneratione'; de Fratrum nostrorum consilio 
Sanctorum Catalogo censuimus adseribendum. 


144 


AUCTORE 


G. C. 


aliasque mi- 
nuliores Bul- 
[2 circum- 
stantias. 


Littere Ca- 
lestini II 

- tribus episco- 
pis misse 


324 DE S. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 
AUCTORE 144 Cum igiturlucerna ejus sic arserit hacte- — brosani verba apud Franchium lib. 12, pag. 524 D 
G. C. 


, nus in hoe mundo, quod per Dei gratiam jam non 
Meer iren. Sub modio, sed super candelabrum meruerit col- 
niterelevent, locari, in se ardens per opera caritatis, aliis lu- 
nuo jewo — cens per exemplum ; Fraternitatem vestram mo- 
venerentur. memus et hortamur in Domino, per Apostolica 


citata: Magna cum veneratione et hymnis et can- 
tieis spiritualibus Reliquias sanctissimi Joannis 
ex eo loco, quo in die depositionis su:e locate fu- 
erant, extraxerunt, et in altari ad sinistram in- 


scripta mandantes, quatenus a przdicto Abbate 
et fratribus ejus fueritis requisiti, ad jam dictum 
monasterium pariter accedatis, et cum honore et 
reverentia, quam in talibus adhiberi oportet, cor- 
pus sancti Viri ab eo loco, in quo positum fue- 
rat, sicut decet sanctum, solenniter erigentes, 
devotionem fidelium ad venerationem ipsius salu- 
briter excitetis, ipsumque festivitate solenni pro- 
nuntietis constituto die annis singulis specialiter 
excolendum. Datum Lateran. x Kalend. Junii, 
Pontifieatus nostri anno quarto. Hac cum edi- 
tione Thesauri Velii conveniunt, praterquam quod 
in fine Thesaurianz ita ponatur: Datum Romz, 
apud sanctum Petrum, x Kalendas Junii, Ponti- 
ficatus nostri anno quarto. Scio quidem hac cum 
prioribus non pugnare, sed hoc discrimen, licet ezi- 
guum, significo, ut omnes intelligant, nos more no- 
stro etiam minuta quaque observare. 

145 Hoc Breve Cuolestini III, nescio qua de 
causa, executioni mandatum non fuit ; ita ut Innocen- 
tius III ejus successor post. aliquot annos novas de- 
derit litteras, quibus Episcopum Florentinum et 
F'esulanum αὐ celebrandam S. Joannis festivitatem. 
hortatur. Ex apud Franchium pag. 522, sic ha- 
bent : Innocentius episcopus servus servorum Dei, 
venerabilibus fratribus Florentino et Fesulano 
episcopis salutem et Apostolicam benedictionem. 
In litteris bone memoriz Coelestini przedecesso- 
ris nostri perspeximus contineri, quod cum ipse 
de beati Joannis confessoris, cujus corpus in mo- 
nasterio de Passiniano quiescit, vita et meritis et 
conversatione laudabili, οὐ quod idem: Sanctus 
post obitum suum miraculis plurimis et virtutibus 
coruscari per oblata indicia et probata, plenam 
notitiam habuisset, et eumcum Christo regnantem 
Christianorum deberet devotio venerari, de fra- 

.irum suorum consilio ipsum Sanctorum Catalogo 
censuit adscribendum, Aretino, Senensi et Pi- 
storiensi episcopis, datis litteris Apostolicis in 
mandatis, ut cum ab Abbate et fratribus mona- 
sterii memorati requisiti fuissent, ad ipsum mo- 
nasterium pariter accedentes et cum reverentia 
et honore, qui debet in talibus adhiberi, corpus 
Confessoris predicti ab eo loco, in quo positum 
fuerat, sicut decet Sanctum, solenniter elevan- 
tes, devotionem fidelium ad venerationem ipsius 
salubriter excitarent, et solennitatem ejusdem 
annis singulis suo die statuerent excolendam ; sed 
per eos mandatum Apostolicum non fuit manci- 
patum. 

146 Volentes igitur, ut tanti Viri memoria, 
de quo exultatio est Angelis Dei, apud homines 
celebris habeatur, Fraternitati vestrae per Apo- 
stolica scripta mandamus, quatenus ea, juxta 
quod idem przedecessor noster mandaverat, exe- 
qui procuretis tam libenti animo, quam devoto. 
Datum Lateran. v1 Kalend. Aprilis Pontific. no- 


trantibus posito, recondiderunt in eodem Passi- 
niani monasterio. At jam sensim sine sensu ad sa- 
cras exuvias delapsus sum, de quibus sigillatim dis- 
seram paragrapho sequenti, postquam aliqua de 
Sancti cultu pramisero. 


$ XII. S. Joannis Gualberti cultus , 
reliquie et gloria posthuma. 


uamvis Sancti nostri cultum, summorum Pon- 
tificum decretis satis firmatum, pluribus stabi- 
lire non sit opus, tamen ut. consuetam. .Majorum 
nostrorum. in. illustrandis Sanctorum Actis metho- 
dum sequar, paucas Martyrologiorum. quorumdam 
annuntiationes enumerabo. Auctaria Usuardi, non 
ita pridem illustrati, pari consensu eum celebrant. 
Florentini codices in quibusdam voculis discrepantes 
ita fere omnes enuntiant : In Tuscia, in territorio 
Florentino, apud monasterium sancti Michaélis 
de Pasignano Fesulane diocesis, transitus sancti 
Joannis abbatis, fundatoris Ordinis Vallis-Um- 
brose, qui vivus in seculo se totis viribus mor- 
tificavit pro Christo. Hujus venerabilis obitus ex- 
stitit anno Incarnati Verbi urxxrr [aliis wrxxrv. ] 
Tamen festivitas fit in Tuscia v1 Idus Octobris. 
DBelinus sic habet brevius: Item sancti Joannis 
Gualberti. Eodem modo Molanus, nisi quod in ejus 
editione minoribus typis addatur : Cujus vitam edi- 
dit Blasius Milanesius; qua additio videtur esse 
Molani, qui forte aliam S. Joannis Gualberti Vi- 
tam non noverat. 

148 Memorant eumdem Sanctum omnes Marty- 
Tologi recentiores, e quibus paucos selegisse suffece- 
rit. Petrus Galesinius sic refert : Passiniani in fi- 
nibus Florentinorum, saneti Joannis Gualberti 
confessoris, qii rerum humanarum despicientia 
et magnitudine pietatis excellens, Vallis-Umbro- 
sce Ordinem instituit; cujus Viri sanctitate, que 
et multis miraculis spectata est, et in religiose 
pieque factis mirifice eluxit, cognita, Colestinus 
tertius, Pontifex Maximus, illum in Sanctos re- 
tulit. Arnoldus Wion in Ligno vitz lib. 3, quarto 
Idus Julii sic eum annuntiat : In monasterio Pas- 
siniano prope Florentiam, S. Joannis Gualberti 
abbatis, institutoris Ordinis Vallis-Umbrosz, san- 
ctitate et miraculorum gloria clarissimi. Denique 
Martyrologium Romanum xm Julii ita habet: In 
monasterio Passiniano prope Florentiam, S. Joan- 
nis Gualberti abbatis institutoris Ordinis Vallis- 
Umbrosc. Fusioribus elogiis seu Vitz epitomis eum 
exornarunt : Franciscus Harausin Compendio Surii, 
Philippus Ferrarius in. Catalogo Sanctorum Italiz, 
Gabriel Bucelinus in Menologio Benedictino, Hugo 
Menardus et Benedictus Dorganius in. ejusdem Or- 
dinis Kalendario, aliique, quibus hic supersedeo. 


stri anno tertiodecimo. Hanc Innocentii epistolam 
brevi effectum. suum. consecutam esse, ita tradit Ja- 
cobus Mindria in Chronico: Anno wccx, die de- 
cima Octobris, per Joannem episcopum Floren- 
tinum, et Raynerium episcopum Fesulanum, 
aliosque plures in dignitate constitutos, de con- 
sensu Domini Papz: magna cum devotione trans- 
latum fuit corpus S. P. N. Joannis. Ubi autem 
repositum. fuerit, indicant. hzc Breviarii Vallum- 


Locum Ht- 
Irusca cante 
lena supplet 
carmen d 
n, QUOC. 
Ven 
virtutes 0 
miracula 
continel. 


149 Possem praterea adferre quedam. public 
venerationis indicia, atque inter alia cantilenam 
Hetruscam, jam a tribus seculis in S. Joannis Gual- 
berti honorem concinnatam, qua plus quam. seza- 
ginta strophis ejus virtutes et miracula complectitur. 
Verum cum nimis proliza sit, et ex antiqua lingua 
Italica magno labore àn Latinam. conversa vhiythmái 
leporem et vernaculam simplicitatem perderet, facile 
locum ejus supplebit hymnus Sapphicus ex Breviario 


Vallum- 


A 


* [ee lem 
plo. 


DIE DUODECIMA JULII. 


Vallumbrosano descriptus, qui est veluti quedam 
pradicta: cantilenz synopsis. Is itaque sic habetur 
apud Philippum. F'errarium in Catalogo Sanctorum 
Italiz die xu Julii : 


Dum Crucis signum videt hic in hoste, 

Parcit, et constans odium remittit : 

Orat in templum caput ecce Christi 
Flectit in illum. 

Postea seclum fugiens malignum, 

Se suis vestes manibus Joannes 

Induit saeras, monachusque servit 
Relligioni. 

Hic Dei zelo jugiter perardens, 

Utque vir fortis, vitium duorum 

Prasulum pandens, populum ruentem 
Terruit omnem. 

In via pergens, inopi reperto 

Unicum panem dedit, ac recepit 

Ipse tunc ternos ; Deitas suprema 
Misit ad illum. 

Vallis-Umbrosze struit inde sacra 

Tecta Vir sanctus, simul atque secum 

Edocet multos homines beatam 
Ducere vitam. 

Dum tegit culpas monachus pudore, 

Detegit illas humili Joannes 

Voce, ne frater pereat silendo 
Propter omissa. 

Fluctuat demens rapidis in undis : 

Invocat Sanctum metuens aquarum 

Impetus Arni, columis fit amens 
Intus et extra. 

Nubium plenus minitatur aer, 

Dum suas fratres properant aristas 

Ut terant; orat, penitus refugit 
Nubibus aér. 

Dum tenet l:tus monachus malignum 

Spiritum, formam leporis gerentem 

Nesciens, Sanctus metuens retexit, 

* Ne cadat ille. 

Carne non audent monachi, carentes 

Pane se vesci ; prece supplicantis 

Angelus panes tulit, atque cunctis 
Trusit orexim. 

Mane consurgens onerat petentes 

Pauperes multos, minuitque numquam 

Triticum, dum dat; gravior sed arca 
Semper abundat. 

Jussit occidi rapidum sequentem 

Buculas ursum , properavit ultro 

Ursus ad mortem patienter, zeque 
Si foret agnus. 

Transit illesus monachus per ignem. 

Pontifex signo removet scelestum 

Presulem viso, metuens docentem 
Dogmata falsa. 

Cessit e vita meditans olympum 

Corpus in terris veneratur hujus ; 

Spiritus lretus superam petivit 
Protinus arcem. 

Ecce nune fagus memor est Joannis: 

Flore nam eunetis folioque fagis, 

Singulis annis prior, et videtur 
Omnibus ista. 

Ante sacratum tumulum Joannis 

Fit salus :egris, medecina fessis, 

Lumen orbatis fugiuntque monstra 
Tartaris atra. 


Romani Pontifices ejusdem Sancti cultum magis ma- 
gisque paulatim promoverunt. Nam Clemens VIII 


325 


decrevit, ut de eo fieret commemoratio in. Officio Ec- 
clesie Romane. Deinde Clemens X permisit de eo 


recitari Officium. proprium, ritu semi-duplici. Tan- 


dem Innocentius XI jussit, ut ritu duplici legeretur 
ipsius Officium, prout hodiedum est in. Breviario 
Romano. Respublica, Florentina jam ab anno 1500 
publicum edidit decretum, quo sub mulcta pecunia- 
ria jubentur claudi officine et tabernz die sancto 
Gualberto sacra. Hoc publica venerationis testimo- 
monium, in archivis Vallumbrosanis conservatum. 
hic indicasse sufficit. Hac de cultu. Nunc de Reli- 
quiis, aliisque monumentis ad Sanctum nostrum, spe- 
clantibus, agamus. 

150 Corpus S. Joannis Gualberti, paulo post 
ejus obitum, uL utraque narrant. Acta, reconditum 
est in monasterio Passiniano; quod ut majori cum 
splendore conservaretur, R. D. Aurelius vulgo Fo- 
voliviensis anno. 1580, sacellum eleganter exorna- 
vit, eL magna cum pompa ac prasulum. frequentia 
sacra ossa recognita. ac. visitata marmoreo tumulo 
condidit. Caput ibidem in prima translatione inclu- 
sum. fuerat peculiari thecz, quam R. D. Placidus 
Pavanellus Patavinus circg annum 1440 multo pre- 
tiosiorem reddidit.. R. D. Columbinus de Alphiano 
concessit ecclesie P'lorentinz sanctissima Trinitatis 
mazillam S. Patris Gualberti, quz anno 1586, in 
sacello ejusdem ecclesiz collocata est.-Brachium dez- 
terum bis miraculose ad Vallem- Umbrosam delatum 
est, uti pluribus describit Thesaurus Velius inter 
miracula, post S. Joannis Vitam impressa, cap. 4, 
5, 6, 7, 8, 9 et 10 ; Franchius lib. 10, pag. 370 
et seqq. De eadem prodigiosa brachii translatione 
videri potest Hieronymus Radiolensis in miraculis, 
hic post utramque Vitam edendis, num. 7, 8, et 
seqq. In eodem Vallis Umbrose monasterio serva- 
tur cruz, qua S. Joannes Gualbertus daemones fu- 
gare solebat, de qua prater Thesaurum et Fran- 
chium, agit. Hieronymus Radiolensis in Miraculis 
moz citatis num. Ὁ et 6. Franchius: lib. 10 pag. 
361, hanc putat esse eamdem, quam S. Gualbertus 
Petro Igneo innoxie flammas transeunti gestandam 
dedit. Quidquid sit de ea re, constat, crucem illam 
müra virlutis esse contra daemones, ita ut anno 
1634, a R. D. Valentino Balduino abbate argen- 
teis ornamentis fuerit condecorata. Denique ibidem 
olim ostendebatur imago Crucifixi, que S.' Joanni 
caput inclinavit. Hanc vero nuper Florentiam trans- 
latam esse dici S 2 hujus Commentarii num. 18. 

151 Hac omnia Papebrochius noster, testis ocu- 
latus confirmat in. schedis post mortem relictis, in 
quibus inter alias itineris sui Italici, anno 1660 
cum Henschenio instituti, observationes hac notavit : 
Ad corpus B. Joannis Gualberti celebravimus in 
monasterio Passiniano. Est istud in proprio sa- 
cello post altare intra murum reconditum, mar- 
moreoque obteetum lapide, super quem ipsius 
Divi ex marmore elegans statua in cubitum in- 
nixa jacet, capite versus populum erecto, et ma- 
nu dextra, quie ad genu pertingit, crucem te- 
nens. Sub ipso lapide hsec inscriptio legitur. 


D. O. M. 


D. Joanni Gualberto civi Florentino, Vallumbro- 
sani Ordinis Fundatori, Italie a Simonia atque 
hzeresia miraculis liberatori, viro vitze sanctissi- 
mie ae ideo per Coelestinum III Pont. Max. Kal. 
Oct. woxcrr Canonizato, Patri Opt. Abbas hujus 
monasterii Passin. humilis filius, ut eju.dem S. 
Viri corpus hae in area, in qua illud nunc jacet, 
digne conderetur, hec monumenta pietate ere- 
xit an. D. uprxxx. Obiit rv [dus] Julii xpxxmm. 
Vixit annis LXxxvir. 

152 


AUCTORE 
homani PP. 
et Respublica. 
Florentina. 
Sancti cuL- 
tum auze- 
runt. 


Corpus San- 
cti et varie 
ejus Reliquiz 
honorifice in 
Italia conser- 
vantur. 


E 


Sepulcrum 
S. Joannis 
Gualberti. 


AUCTORR 
Vera ejus 
effigies, 


326 

152 Dubito, an .Papebrochius hac festinanter 
describens non omiserit unum zcvtatis anmum, ut fa- 
cile contingit. Nam, ut. superius divi, recepta jam 
est apud. Vallumbrosanos sententia, Sanctum. Pa- 
trem suum LXXXVIII annis virisse. Eumdem anno- 
rum numerum subscriptum invenio effigiei ejus, 
quam juzta exemplar Musei serenissimi magni Du- 
cis Etruriz hic eri incisam exhibeo. Hanc acceptam 
referimus D. Germano Ruini, sacriste Vallumbro- 
sano, qui in epistola ad Papebrochium data ait, eam 
esse veram S. Joannis Gualberti effigiem. Nos eam 
exactissime delineari curavimus, ut omnibus illam 
cum Florentino exemplari conferentibus patebit. 
En ipsam : 


ὡς. 


Effigies S. Joannis Gualberti Ab. Florent. Instit. Ord. Fallisumbrosa 
Secundum exemplar Musei Serenis. Mag. Ducis Etrur. 
Obiit XII, Julii MLXXIII, etatis sue LXXXVIII Fast. SS. adscrip. 


εἰ variz il- 


à Celestino HI, ann. MCXCIII. 


153 Reliqua sacra monumenta a se visa. sic de- 


lius reliqui. scribere pergit Papebrochius : Caput ibidem est in 


herma argentea; Maxilla in monasterio S. Tri- 
nitatis de Florentia; Brachium in Vallumbrosa 
in antiquo et eleganti 4 pedum ciborio involutum 
pannis, ubi et cuspis Dominici clavi, in vicem 
manus ex hoc brachio misse, per S. Ludovicum 
donata, pulera in remonstrantia spectatur. Ibi- 
dem crux lignea vilis, alias magnz adversus dze- 
mones potestatis, argentez grandi inclusa. Cru- 
cifixi, qui eidem in templo S. Miniatis caput 
inclinavit, imago sub eleganti marmoreo taber- 
naculo ibidem ante chorum visitur, sed coloribus 
omnino jam exoletis. Ad pedem montis arctissi- 
ma. semita abscedit ad latus, ubi erectum taber- 
naculum pictura sua locum indicat, in quo ini- 
mico occurrens S. Joannes ipsum se vicit. In' pa- 
riete sinistre ale Crucis insertus est lapis reli- 
giose tectus, qui corpus S. Joannis Gualberti per 
300, οὐ quod excurrit, annos texit. Imago altaris 
ejus miracula reprzesentat. 


DE S. JOANNE GUALBERTO ABBATE. 


154 Prater hac sacra monumenta a. Papebrochio 
memorata, alie im variis Italim locis reperiuntur 
ejusdem Sancti reliquie. Franchius lib. 12, pag, 
526 ait, dentem aliasque ossium partes a. D. Tübe- 
vio  Corsellino Romam fuisse delatas, atque. anno 
1585, in ecclesia S. Praxedis collocatas ; pagina. 
vero sequenti scribit, partem. digiti sinistre. manus 
in ecclesiam .Foroliviensem δ. Mercurialis anno 
1587, fuisse translatam, ac ibidem in sacello, quod 
eidem Sancto dedicatum est, honorari. Idem scri- 
ptor lib. 'T, pag. 187 asserit, cucullum S. Joannis 
Gualberti im monasterio S. Salvii a. monachabus 
Vallumbrosanis conservari; hujus cuculli partem, 
articulo digiti majorem, a P. Janningo nostro mihi 
traditam, studiose conservo, una cum. Italico testi- 
monio, quo D. Bruno Tozxsi Cancellarius Ordinis 
anno 1700, die 1v Aprilis fidem facit, has veras esse 
S. Gualberti Reliquias. Paulus Masinius in sua 
Bononia. perlustrata ad diem. xu Julii, invenit in 


templo Religiosarum δ'. Catharinz in platea majore - 


ejusdem Sancti reliquias, additque illic esse puteum, 
jam a multo tempore exstructum, in quo est aqua e 
fonte S. Joannis Gualberti, ad quam devote hau- 
riendam multi homines concurrunt. Nom dubito 
quin etiam in alia ejusdem. Ordinis monasteria dis- 
pertite sint aliqua ejusdem Sancti exuvie. Sed hz 
sunt pracipue, quas post operosam inquisitionem. 
in. Italia invenire potui. Nunc etiam de iis agemus, 
quz in alias regiones dicuntur translata. 

155 Non intra solos Italie fines sacra Joannis 
Gualberti lipsana continentur, sed a regibus expe- 
lita, in Galliam et Hispaniam fuerunt transmissa. 
De translatione Reliquiarum. in. Galliam. prater 
T'hesaurum Velium, Locatellum, Franchium, alios- 
que Vallumbrosanos, Michael Pocciantius Ordinis 
Servorum B. Mariz Virginis in. Catalogo scripto- 
vum Florentinorum pag. 30, agens de Benigno ab- 
bate Vallumbrosano, hac scribit : Hic Pater Lu- 
dovico Francorum regi brachium S. Joannis 
Gualberti concessit, quod postmodum Parisiis 
delatum ; [etj eidem S. Viro templum dedicatum 
est, Vallumbrosella dictum. Manum tantummodo 
pio Regi concessam. fuisse tradit cum aliis Vallum- 
brosanis scriptoribus Bernardus Del Sera, ita apud 
Franchium lib. 12, pag. 520, ad marginem cita- 
tus : Ludovicus Franci: rex, accepta ab abbate 
Benigno dextri brachii (sinistri partem fuisse vult 
Hieronymus Radiolensis, teste eodem F'ranchio lib. 
8, pag. 211) manu S. P. N. Joannis quam effla- 
gitaverat, pro δὰ monasterio Vallis-Umbrosze 
crucem unius palmi auream, pretiosissimis gem- 
mis distinctam, cum particula ligni Crucis Christi 
dono dedit. ^ 

156 Historici Vallumbrosani cum Pocciantio moa: 
citato narrant, S. Ludovicum, prater veneranda 
Dominice Passionis instrumenta, ad Vallem Um- 
brosam in. grati animi signum transmissa, S. Joan- 
nis Gualberti honori templum ac monasterium Pa- 
risiis edificasse. Id inter alios Bernardus Del Se- 
γα, apud. Franchium lib. 8 pag. 216 citatus, asse- 
rit his verbis : Rex Franciwm, accepta a B. Beni- 
gno S. Joannis dextri brachii manu, ad Dei et 
ipsius saneti honorem instituit Ordini magnum 
monasterium, quod Vallumbrosella appellavit, 
in quo multa divitiarum ornamenta collocavit. 
Addit Locatellus lib. 1 cap. 90 ex testimonio Hie- 
Tonymi Radiolensis, quosdam monachos Gallos ex; 
hoc monasterio Vallumbrosellensi anno 1450 venisse 
ad Vallem. Umbrosam, qui testabantur, per hanc 
sanctam manum. in. Gallia plurima et mavima pa- 
travi miracula. Quidquid sit de hujus templi ac mo- 
nasterii fundatione, de. qua ne vel minimam dubii 


suspi- 


flit ejusdey, 
reliquie in 
variis Πα 
locis inveni. 
untur, 


Manus San- 

cL in Gal- 

Liam trans- 

lata, 


ob quam di- 
citur S. Lu- 
dovicus Lem- 
plum et mo- 
nasterium. 
aedificasse. 


* arliculus 
quamus o 
Hispaniam 
delatus 1 

mam. Sancto 
gloriam attu- 
liL. 


Fontes, San- 
cli memoria, 
celebres et 
miraculis 
clari. 


Prodigiosa 
fagus. 


DIE DUODECIMA JULII. 


suspicionem movere volo, saltem nulla hoc tempore 
utriusque memoria Parisiis exstat, ut fatentur illi, 
qui antiquitates Parisienses. sedulo. examinarunt. 
Utrum autem hi monachi Vallumbrosellenses omni- 
mo desierint, an mutato momine in aliam religio- 
sam. Congregationem. transierint, ignoro. 

157 In Hispaniam etiam ejusdem. Sancti reli- 
quie summa cum veneratione receptae fuerunt ; qua 
de re Chrysostomus Talentus in oratione panegyrica 
B. Attonis ita loquitur pag. 19 : Vallimbrosana 
respublica inclytze recordationis Philippo secun- 
do jure innumeras debet gratias, quod, a sere- 
nissimo Francisco Mediceo Etruriz: magno duce 
sanctissimi Patris nostri sinistrce manus articulo 
quodam obtento, gloriosum illius nomen in tota 
Hispania celeberrimum fecit. Non dubito, quin 
per has aliasque S. Joannis Gualbérti Reliquias 
multa recentiora [acta sint miracula, qua ad nostram. 
notitiam non pervenerunt. Quis enim. salutiferam. 
virtutem sacris ossibus deneget, si aqua solo sancti 
Viri attactu sacrata tantam. habeat vim ad pellendos 
morbos, ut ad eam hauriendam febricitantes certatim. 
confluant , et sepe sanitatem, diu frustra optatam, 
obtineant ? Id testantur fontes et putei Bononiz, 
Florentiz et alibi, S. Joannis memoria et mira- 
culis celebres, quorum efficaciam prodigiosis quibus- 
dam exemplis probat Locatellus lib. 1 cap. 112. 
Nimis longum foret singulis hisce glorie posthuma 
monumentis immorari ; sufficiet. de pracipuis pau- 
ca dixisse. 

158 Fons est in Valle Umbrosa, in quem san- 
ctus Joannes sepe pedes et manus intinzisse fertur. 
Teste Hieronymo Radiolensi, abest a monasterio 
quingentis passibus; tanta autem. religione olim 
conservabatur, ut per plura secula eodem topho et 
herba, quemadmodum tempore S. Joannis erat, 
cingeretur, nec vellent antiqui patres Vallumbrosa- 
ni reverentia causa illum. exsculptis ezornare lapi- 
dibus. Idem auctor narrat, hujus fontis aqua varios 
morbos fuisse curatos ; qua de re suo loco postea. age- 
mus. Didici autem ex Franchio lib. 4 pag. 19, jam 
hunc fontem altari et Oratorio esse exornatum (eo- 
rum figuram ari incisam in suo indice exhibet) lo- 
cumque, Sancti Reliquiis sacrum, a peregrinis et 
aQgrolis pietatis causa plurimum frequentari. Alter 
fons est, testante Locatello lib. 1 cap. 112, vicinus 
monasterio Passiniano, etiam miraculis clarus, in 
quo miraculose dicuntur capti duo lucii, uti nar- 
ratur in. Vita per B. Andream Strumensem et B. 
Attonem scripta. 

159 Aliud denique prodigiosum — Gualbertinz 
sanctitatis monumentum in. Valle. Umbrosa. cerni- 
tur, de quo post B. Andream num. 13 sic scribit 
Andreas Januensis'in Vita cap. 11: Qusedam ar- 
bor, quie fagus dieitur, quee a loco, ubi beatus 
Joannes morabatur, parumper supereminendo 
sejungebatur, licet multas arbores circa se ejus- 
dem generis haberet, ante ommes tamen per 
multos dies omni anno floribus rutilabat, frondi- 
bus vernabat, omnesque supergrediens, ceteris 
amplius flores, frondesque conservabat. Zdem 
prodigium confirmat hic versus, ex. hymno Vallum- 
brosano supra velato desumptus : 


Ecce nunc fagus memor est Joannis : 

Flore nam cunctis folioque fagis 

Singulis annis prior, et videtur 
Omnibus ista. 


Quin imo annuum hoc miraculum tempore suo per- 
sevérasse testatur Didacus P'ranchius lib. 4, pag. 
89; additque fagum illam. anno, quo scripsit aut 


327 


impressit S. Joannis Gualberti vitam, prudenter 
novo aggere fuisse firmatam, ne paulatim decurren- 
tium aquarum impetu eradicaretur. 

160 Joannes Mabillonius de prodigiosa hac fago 
aliisque monumentis anno 1686 ἃ sewvisis, scribit 
sequentia. in. Itinere suo Italico tom. 1, pag. 183 : 
Vallumbrosa situm habet maxime solitarium in 
clivo altissimi montis, qui monasterio ex parte 
Orientis incumbit. Prospectum habet versus se- 
ptemtrionem in subjectam vallem unius fere mil- 
liaris. In edito montis aggere sita est cella saneti 
Joannis Gualberti..... et, non longe inde exstat 
fagus, sub qua per multos annos delituit S. Gu- 
albertus, quce hactenus, novis surculis subinde 
succrescentibus, ante omnes alias fagos virescit, 
et post omnes virorem suum conservat. Sancti 
Johannis corpus Passiniani, unum ejus brachium 
apud Vallumbrosam habetur cum ejusdem Psal- 
terio et Manuali precum quotidianarum ; item 
acies seu acumen clavi Dominici, in suum mona- 
sterium a sancto Ludovico Francorum rege (ut 
perhibent) dono transmissum ; quod sane acumen 
in clavo illo, quem ad sanctum Dionysium prope 
Parisios asservamus, desideratur. In Psalterii 
litaniis post sanctos Benedictum et Maurum san- 
ctus Placidus invocatur. Multz sunt ibidem alize 
beatorum domesticorum reliquie, quorum elogia 
Hieronymus de-Raggiola ejusdem loci monachus 
scripsit ad Laurentium Medicem. Hzc de cultu, 
reliquis et monumentis posthumis dicta sufficiant. 
Nunc ipsa Sancti Acta ab antiquis ac beatis aucto- 
ribus scripta ; dein miracula, ac denique solennem 
Crucifixi translationem, eo, quo promissimus ordine, 
exhibeamus. 


VITA 


AUCTORE BEATO ANDREA ABBATE 
STRUMENSI. 


Ex Ms. Vallumbrosano, quod nuper e 
latebris eruit R. D. Joannes Aurelius 
Casari. 


CAPUT I. 


S. Joannis Gualberti natales, ingressus 
in monasterium , simoniaci abbatis 
derelictio , et. in. Vallem Umbrosam 
adventus. 


i| pesti quo Simoniaea a, et Nicolaitarum ὃ 
hsreses per Tusciam, et pene per totam 
Italiam, diebus Henrici c Imperatoris Ecclesiam 
Catholicam in locis plerisque fcedabant, erat qui- 
dam nobilis, Gualbertus nomine, vir militaris, 
patria Florentinus, habens duos filios, quorum 
unus Ugo, alter Johannes vocabatur. Qui secun- 
dum etymologiam sui nominis (gratia Dei d) va- 
riis virtutum operibus insignitus est, ut in hoe 
opusculo de ipsius sacra conversione, ae piis 
moribus, in sequenti clarebit. Iste dum satis 


carus 


AUCTORE 
G. C. 


etiamnum in 
Falle Um- 
brosa cerni- 
tur. 


a b 


S. Joannis 
Gualberti 
natales. 

Cc 


AUCTORE 
B. ANDREA 
EX NSS. 


Clementia 
erga inimi- 
cum. 


Viso Cruci- 
fixi sese in- 
clinantis mi- 
Taculo, 


insciis pa- 
rentibus, 


328 
carus parentibus ac vicinis, et qui eum noverant 
pro honestate morum suorum vehementer existe- 
ret, accidit, ut quidam, maligno spiritu commo- 
tus, quemdam propinquum ejus occideret; unde 
occursum ejus, aliorumque parentum, qui de 
consanguinitate defuneti erant, przefatus homici- 
da modis omnibus devitabat. 

2 Sed jam propinquaverat tempus, quo gratia 
divina misericorditer declararet in Johanne, quis 
futurus esset ; et qualis ac quantus in exemplum 
humilitatis et misericordiz fidelibus multis esse 
deberet. Qui dum uno die, cum armigeris suis, 
Florentiam ire disponeret, in eodem itinere prze- 
fatum homicidam, qui propinquum ejus interfe- 
cerat, ex improviso obvium habuit, in loco, quem 
Sie arcta semita comprimebat, ut neuter posset 
in partem aliam declinare. Quem dum homicida 
predictus venientem eminus conspexisset, de- 
speratus vita, protinus semetipsum equo proji- 
ciens, in terram vultu demisso, expansis manibus 
in modum Crucis, moribundus suum interitum 
expectabat. Juvenis autem benignus, videns eum 
taliter ex nimio timore solo procumbentem, mi- 
sericordia motus in eum, pro sancte Crucis re- 
verentia, quam brachiis et manibus signabat, 
indulgere sibi e disposuit, et, ut concite surge- 
ret, nec timeret, admonuit. 

3 Postquam autem inimicum in pace transire 
permisit, ac de cetero libere, quocumque vellet, 
abire concessit, progressus paululum, ad quam- 
dam venit Ecclesiam ; quam cum oraturus ingre- 
ditur, Crucem ejusdem ecclesi: caput sibi flectere 
contuetur, quasi gratias eidem redderet, quia 
pro reverentia ipsius suo inimico misericorditer 
pepercisset. Et quid mirum, si Omnipotens sibi 
hujusmodi reverentiam per imaginem su: Crucis 
tune voluit exhibere, quem suo timori subditum, 
obsequio deditum, et circa proximum visceribus 
caritatis undique plenum vidit? Ipse se amantes 
amai, servientes remunerat, seque glorificantes 
glorificat. Eadem vero Crux pro indicio tanti 
miraculi, in Monasterio sancti Miniatis nunc 
usque f sub multa cautela servatur. Famulus au- 
tem Domini hoc videns, admiratus et nimis pavi- 
dus factus, ccepit secum cogitare, quomodo melius 
posset Deo placere, credens, et in animo suo 
sepe volvens, quanta foret premia recepturus 
in cclo, si Domino pro viribus deserviret, qui 
tantum tamque praeclarum miraculum pro parvo 
obsequio, sieut ei videbatur, apparuisse cogno- 
verat. 

4 Disposuit itaque intra semetipsum odium 
mundi concipere, terrenos honores, falsasque 
divitias ejus prorsus abjicere, ac solicite cogita- 
re, quanta gloria justis, quanta poena promitta- 
tur injustis ; e& quam vanum sit, spem in caducis 
rebus prius ponere, et post ceternis suppliciis 
subjacere. Dum talia, progrediens itinere quo 
tendebat, anxius cogitaret, venit juxta civitatem, 
ubi suo armigero precipiens ait: Vade ad ho- 
spitium ubi solemus descendere, et quc nobis et 
equis sunt necessaria, concitus prepara. Socius 
autem, sieut ei dominus imperaverat, fideliter 
est executus. Recedente eo, servus Domini Jo- 
hannes, afflatus divino spiritu, ab itinere, quod 
coeperat, divertit, e& ad Monasterium sancti Mi- 
niatis absque mora pervenit. Et descendens equo, 

Monasterii Abbatem mox qusesitum humiliter 
postulat, audire desiderium suum, et ad effectum 
ex caritate Dei producere, aperiens sibi miseri- 
cordiam, quam przedicto homicide» clementer im- 
penderat, et qualiter ecclesiam post ingressus, 


VITA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


Crucem sibi flectere caput aspexit, unde sus» 
conversionis initium concepisset. 

5 Tune Abbas audito de Cruce, quod ei inti- 
maverat, inauditum miraculum, et stupendum 
fore g perpendens, consulit ei, mundum, ejusque 
gloriam per ommia derelinquere. Verumtamen 
optans ejus velle plenius scire constantiam, et 
perseverantiam probare, ccepit ei dura et aspera 
przdicere, et quod homo, corpore validus, juven- 
tute floridus, non facile posset monasticam pau- 
periem tolerare. Cui Johannes : Non, inquit, appe- 
tenda est gloria temporalis, quee cito transit, nec 
corporis fortitudo, qu: quotidie deficit. Cumque 
hze et his similia loquerenjur, nec Abbas ad 
plenum voluntati suze responderet, famulus quem 
Florentiam miserat, Dominum suum non venire 
considerans, domum rediit, et quse facta fuerant, 
de eo genitoribus retulit. 

6 Unde pater turbatus Florentiam venit, et 
totam civitatem per notos inquirit, quid de filio 
suo faetum esset scire desiderans; per ecclesias 
quoque diseurrens, et ad Monasterium sancti Mi- 
niatis veniens idem inquirit. Quid multa? Dum 
ilie filium suum esse audit Gualbertus, rogat 
Abbatem ut filium suum ad se deducat. Deridet/, 
nune tamen vocetur, et veniat. Ad quem accer- 
sendum Abbas per semetipsum accedens, eum- 
que alloquitur sic : Pater tuus adest, et causa te 
videndi advenit huc. Tu autem vade, et cum eo, 
quid agendum est, age. Et ille : Desine, Pater 
mi, desine si placet, quia super hoc tuis precibus 
obseeundare non audeo, ne forte cum eum adi- 
vero, vi me abstrahat de monasterio, secumque 
reducat. Cumque hzc Gualbertus ille paululum 
persensisset, ut mos est obstinatis animo homi- 
nibus magna minari, cum aliquando nec possint 
facere parva, ccepit magnis vocibus obstrepere, 
terribiliter minari, ac dicere : Nisi protinus red- 
ditus fuerit filius meus, in quibus przevaleo, for- 
titer hoc monasterium adversabor. 

7 Tune magnanimis ille Johannes sancti Spi- 
ritus igne adustus, cum patrem audisset talia 
perstrepentem, ex Fratrum vestimentis unum 
secum assumit, concitusque ecclesiam petivit, 
eumque super Altare posuit, et comam capitis 
sibi semetipse totondit, apprehensoque e regione 
utraque manu vestimento, se induit, et in clau- 
strum reversus arrepto libro legere coepit. Nihi- 


lominus Abbas cum hsc, quz erant gesta, per-. 


pendisset, blanditer leniterque sciscitari coepit 
dicens : Filius tuus non ad te venire vult; tu au- 
tem si libet, veni ad eum. Et cum ad eum venisset 
Walbertus, et ut erat compositus, vidisset, tam 
ille quam omnes, qui cum eo venerant, cceperunt 
pectus tundere, capillos vellere, vestimenta scin- 
dere, et in terram semetipsos percutere, magnis- 
que vocibus ejulare, ac dicere : O dulcissime, 
atque amantissime, quare nobis sic fecisti, ut 
clam, nobis dimissis, sic abires? Cumque hzc et 
alia, atque diu multumque replicassent, tandem 
Pater ad semetipsum reversus, eum benedixit, 
et ad propria recessit. 

8 Post hcc igitur ille Deo fidelissimus Johan- 
nes, gratia Dei undique cireumfusus, permansit 
in eodem monasterio in omni obedientia, et, san- 
cta conversatione, usque ad obitum Abbatis, qui 
eo tempore in eodem monasterio degebat. Tunc 
itaque in eodem monasterio erat quidam callidus 
et ingeniosus monachus, nomine Ubertus i, qui 
gloria cupiditatis captus et illectus, per pecuniam 
regimen ab episcopo Florentine civitatis, qui illi 
monasterio przeerat accepit. Quod beatus Joan- 


nes 


D 


religiosa 
vite institu. 
tum ample. 
ctitur, 


9 


a quo pater 
eum avertere 


h 


frustra cona- 
tur, 


Joannes ob 
abbatem st- 
moniacum 
monuaste- 
vium dese- 
Til, elC-, 


petito TTeuxos 
nis consilio, 


abbatem et 
episcopum 
non sine vila 
periculo pu- 
blice simo- 
niacos pro- 
clamat. 


* lege Verro- 
rem 


m 


Exhibita 
erga paupe- 
Tem miseri- 
cordia, 


cea 


DIE DUODECIMA JULII. - 


nes comperiens, cum alio sibi favente clam 
exinde discessit, et civitatem ipgressi, ad quem- 
dam magnum, et famosissimum senem, nomine 
Teuzonem Kk, venerunt, qui venerabilis vite tunc 
intra Florentinze urbis mcenia in quamdam parva 
cellula juxta monasterium Beate Marice semper 
Virginis ! profatze civitatis se coneluserat, de 
qua cunctis salubria dabat monita, et salutifera 
nemini negabat consilia. 

9 Hie publice Simoniacam [heresim] damna- 
bat, que totum Ecclesiastieum Ordinem tempore 
multo penitus invaserat. Ad quem Vir Dei Johan- 
nes accedens, his verbis alloquens : Obsecro, ait, 
mi Pater, ut mihi in hesitatione posito non mo- 
dica, sancta tua ne deneges consilia. Sub simo- 
niaco Patre vivere timeo valde, et qualiter id 
declinem penitus ignoro. Cui respondit senex : 
Quod dicis gratum satis habeo, sed quod consi- 
lium tibi dem, penitus ignoro. Nam ut sub Simone 
Mago milites, a me nullo modo consilium acci- 
pies. Ad aliud si te in his partibus transferas 
monasterium, cum te putas dentes fugere leonis, 
morsum non evades serpentis. Cui Johannes : 
Ne Pater omittas, quin consilium przbeas; nam 
paratus sum pro sequenda veritate, quidquid 
jusseris facere. 

10 Cernens igitur senex Viri fidem et con- 
stantiam, gratulans dixit ad eum : Perge itaque 
cum tuo sodale, et in foro publico civitatis, coram 
omnibus Episcopum et Abbatem'exclama esse 
Simoniacos, et tunc demum cede locum. Qui ejus 
monita complens, ad forum, die, quo sciebat 
ommes adesse, veniens, Episcopum et Abbatem 
appellavit Simoniacos. Quod factum, magnum 
omnibus intulit pavendum errorem *, proclaman- 
tibus multis : Nullatenus evadat, sed occidatur. 
Tune quidam propinquorum illius eruentes eum, 
clam dimiserunt. Qui ad magnum senem reversi, 
retulerunt, quid evenisset sibi. Et ille congratu- 
lans preecepit in Romanis m partibus pergere, 
et aptum monasterium inquirere, ubi possent 


Christo servire. : 
11 Pergentibus itaque per diversa monasteria 


per aliquantos dies, quidam pauper in una die se 
illis obvium tulit, deprecans, ut sibi misericor- 
diam tribuerent. Tunc Vir Dei Johannes ad 
suum comitem : Mitte manum, inquit, in peram, 
Frater, et panem, quem habemus, divide, me- 


* dietatemque pauperi tribue. Renuente illo atque 


Camaldu- 
lum, dein ad 
allem Um. 
l'osüm per- 
venit, Ber 


n 


dicente : Per diversa ostia hodie iste gradietur, 
et abundanter ei tribuetur ; nos autem, qui non 
nisi unum panem habemus, unde sustentabimur? 
Et ille : Ne cuncteris, Frater, tribuere. Accepto 
itàque pane, pauper gratias agebat; et rursum 
imperat sodali, aliam. medietatem tribui. Quo 
peracto, imperat castrum ingredi, et sumptus 
sibi necessarios per domos inquiri. Perlustrante 
itaque eo per diversas domos, ad ultimum rever- 
sus : En, inquit, qui panem jussisti tribuere, per 
totum castrum cireumiens non nisi tria ova ac- 
quisivi. Tune quidam pastorum hec inspicientes, 
ad castrum pergentes, quzecumque viderant intro 
nuntiaverunt. Et quidam misericordia motus, 
illis occurrens, unum panem porrexit, necnon et 
quzdam femina nitenti linteo aliunde tulit, ter- 
tium quoque alius condonavit. Tune Johannes : 
En Frater, accipe quod dedisti. 

12 Peragrantes itaque diversa monasteria, 
non admodum sibi apta inveniebant ; ad Camal- 
dulas n venire decrevit, ubi per multos dies de- 
Bens, abstinentiam et conversationem illorum 
inspexit, neenon et injuriam pertulit. Tunc Prior, 


Tomus 1 Julii. 


329 


qui illo tempore aderat, ad sacrum Ordinem eum 
promovere volens, et ut stabilitatem daret, re- 
nuit, quia ejus fervor nonnisi in ccenobitali vita 
erat, ut beati Benedicti Regula indicat. Imperat 
ill discedere, suumque desiderium adimplere. 
Fertur namque, divino revelante Spiritu, dixisse : 
Vade, et tuum Institutum incipe Qui inde pro- 
grediens, ad Vallis-Umbrosanum o perrexit videre 
locum. Ubi eura. pervenisset, susceptus est gra- 
tanter ἃ duobus Fratribus ibidem morantibus, li- 


'cet sejunctis. Cui cum placuisset locus, firmare 


deliberavit gressum. 
ANNOTATA. 


a Haretici sic dicti a Simone Mago, quia res sa- 
cras vendebant et emebant. De qua re vide Petrum 
Damiani lib. 2. Epist. 2. 

b Clerici uxorati, inquit S. Petrus Damiani lib. 
4, Epist. 3, Nicolaitze vocantur, quoniam a quo- 
dam Nicolao, qui hane dogmatizavit heresim, 
hujusmodi vocabulum sortiuntur. 

c Is verosimiliter est S. Henricus, qui anno 1002, 
electus est rez. Germanie ; anno autem 1014 coro- 
natus Imperator, post decem annorum. imperium 
obiit, ut vide in eju« Actis hoc tomo, 14 Julii. 

d Alludit Auctor ad nomen hebraicum Johannis, 
quod gratiosum significat. 

e Sibi pro ipsi est phrasis isto seculo usitatissima, 
et saepe in his Actis recurrens, quod semel notasse 
sufficiat. . 

f Cruz illa, teste Mabillonio seculo v1 Benedictino 
Part. 2, pag. 269, nuper translata est in Floren- 
tinam sancte Trinitatis ecclesiam, quze Vallum- 
brosani est Ordinis, suburbana sancti Miniatis 
basiliea monachorum coetu destituta. De hac cruce 
fusius egimus in Commentario pravio a num. 19, et 
ejus translationem dabimus in Appendice post utra- 
que Acta. 

g Fore pro esse; quem loquendi modum isto se- 
culo usitatum etic n alibi obsemavimus. 

h Hic incipit textus B. Andrez, qui cum prace- 
dentibus aliunde suppletis non coheret; ita ut hic 
aliqua deesse satis appareat. 

i Forte is Ubertus idem est, qui apud Ughellum 
et Mabillonium vocatur Obertus, ad quem Benedi- 
ctus IX scripsit epistolam, quam exhibet Ughellus 
tom. 3 Italiz secre col. 82. 

k Qui de Teuxone distinctius instrui cupit, videat 
Baronium ad annum Christi 1063, et. Guidonem 
Grandum Dissert. 2, cap. 4, num. 13. 

l Juxta Mabillonium in notis ad vitam S. Joan- 
nis Gualberti seculo vr, Part. 2, fol. 270, est ce- 
lebre hactenus Ordinis Benedictini cenobium in ipsa 
urbe Florentina. 

m Puto hic indicari Romandiolam Florentinam 
vulgo la Romagna Fiorentina, qua versus Apenni- 
num montem subest magno Duci Hetruriz, estque 
pars Romandiole majoris, cujus urbes et terminos 
recenset Baudrand tom. 2 Geographiz pag. 111. 

n Jd est ad. eremum Camaldulensem, quz tri- 
ginta passuum millibus distat Florentia versus 
Orientem. zstivum.. Exacte locus descriptus est ab 
Augustino Florentino in. Historia Camaldulensi lib. 
1, cap. 30. 

o Vallis- Umbrosa etiam antiquitus. scribitur 
Vallis Imbrosa; qua de re sic scribit Xantes Peru- 
sinus in vita S. Joannis Gualberti : Ab imbribus, 
quos Vallis crebros gignit, sunt qui Imbrosam 
vocant. Mihi magis placent, qui ab umbra Um- 
brosem dictam volunt. 


47 CAPUT 


AUCTORE 
B. ANDREA 
EX M$5. 


AUCTORE 
B. ANDREA 
EX MSS. 


Miraculosa 
fago indica- 
tur illius 
sanctitas, 


B 


qua moti va- 
rii ad eum 
discipuli ac- 
cedunt. 


b 


* id est cella- 
rius 


Pia abbatissa 
donis juvat 
monachos, 
qui injuria 
afficiuntur. 


Non obstante 
paupertate, 
crescit nu- 
merus disci- 
pulorum, 


330 


CAPUT ΤΙ. 


S. Joannes Gualbertus varios discipulos 
pietate illustres sibi adsciscit, novos- 
que rigide exercet , a quibus ob exi- 
miam virtutem abbatis officium acce- 
ptare cogitur. 


uo ibi morante, et in. sancta conversatione 
proficiente, non est Deus passus diu lucer- 
nam latere, quam disposuerat ad multorum ani- 
mas illuminandas super Ecclesi: ponere cande- 
labrum. Ad comprobandam namque ejus vitam 
venerabilem, Creator omnium rerum Deus mira- 
culum ibidem ab ipso sui adventus tempore, us- 
que nunc demonstrare dignatur. Nam arbor 
quzdam, quz vulgo fagus vocatur, supra non 
longe ἃ loco eminens, per singulos annos ante 
omnes, flores producit, foliisque vestitur. 

14 Nam dum ejus paulatim fama per vicinita- 
tem diffundi ccepisset, cceperunt ad eum venire 
laici, et clerici gratia visitationis et conversionis. 
Inter quos ille tunc venerabilis qualitatis, et in 
Religione ferventissimus Herizo a, qui custos 
Fratrum et Prior existens, supra triginta annos 
in eodem monte ita stabilis perseverans, ut in 
his nec semel [descenderit de] monte ad villas. 
Tunc ille summ: gravitatis et przecipuze discre- 
tionis venerabilis Albertus b, qui supra quadra- 
ginta annos ejusdem coenobii Cellararius* fuit et 
coquus ; nec umquam pro labore celle deseruit 
officium coquinze, nec pro labore coquinz, curam 
omisit celle. Tunc ille Teuzo c magnanimis venit, 
qui ita usque ad senectam caritate fervens extitit, 
ut non solum animas, sed etiam ommia vellet 
mederi corpora. 

15 Exierant de przefato coenobio Fratres pleri- 
que exemplo et amore Johannis, et ad eum ve- 
nientes, novam cum eo apprehenderunt conver- 
sionem. Hi Magistri exemplo et exhortatione, 
dum in sancta fervere coepissent conversione, 
tantorum virorum coepit fama spargi undique. 
Hoc audiens Itta, sancti Ylatis d Abbatissa, 
cujus juri loeus pertinebat, gavisa nimis, misit 
eis librorum et victuum quantulumeumque subsi- 
dium. Sed, ut ait Apostolus : Omnes, qui pie 
volunt vivere in Christo Jesu, persecutionem 
patiuntur ; tam gravem infestationem a quibus- 
dam viris iniquis, instigantibus spiritibus mali- 
gnis, tune sunt passi, de loco volentibus expellere 
eos, ut eos etiam tederet vivere. Qui innocen- 
tiam et patientiam amplectentes, ejus verbis et 
actibus bona pro malis reddentes, post multa 
certamina adepti sunt gratiam et victoriam. 

16 Manserunt tempore multo, ligneum tan- 
tummodo habentes Oratorium. Indigentiam vi- 
ctuum tantam perpessi sunt, ut plerumque tres 
per diem, unum dividerent panem. Quzcumque 
erant camerule et vestiarii unius capacitas con- 
tinebat sacci e. In qua diu penuria ita erant 
exultantes et gaudentes, velut solent letari ho- 
mines ceteri deliciis multiplicibus ferculati, et 
opibus nimiis ditati. Cceperunt confluere ad eum 

de diversis partibus etiam longinquis clerici, et 
laici gratia conversionis. Tunc venit ille magnus 
Rodulfus f, [qui tempore multo in eodem loco 


VITA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


curam hospitalitatis habuit, et post monaster" 
Muscetani y curam gressit in Abbatis officium. 
Petrus h quoque, qui diu procurator asinorum, 
post vaccarum fuit, deinde in Passiniano ? Prio- 
ris gessit officium, exliine Abbas in Ficiclo X, et 
in ultimo Romane Ecclesi: Cardinalis, et Epi- 
scopus Albanensis extitit. Tune Lzetus ἐ vultu et 
nomine venit, qui fuit Abbas de Passiniano, et 
Rusticus m, qui, donec Johannes Peter vixit, 
curam exteriorem gessit, et tertius ob obitum 
sancti viri Johannis, multo tempore totius Con- 
gregationis euram Prior obtinuit. 

17 Cernens igitur Pater Johannes tot talesque 
viros sibi coitus in auxilium missos, disposuit 
cum eisdem beati Benedicti Regulam in omnibus 
observare, ccepitque noviter venientes ea proba- 
tione suscipere, quam insinuat Regula. Adve- 
nientibus siquidem causa conversionis hospitibus, 
non facilis dabatur receptionis responsio, illorum 
perseverantiam volens cognoscere, an. videlicet 
in ea devotione ae supplicatione persisterent, 
dura scilicet eis et aspera przedicendo, et secun- 
dum Regulani eos in omnibus comprobando. Hi 
enim tales si diu recusati persisterent, seque non 
eorde ficto seculum relinquere, ac monasticam 
vitam velle profiteri ostenderent, porcorum eis 
primitus jungebatur cura, multa inferebantur 
opprobria, fame et siti, calore et frigore afflige- 
bantur, labore et nuditate, vilitate et extremi- 
tate, jejunio quoque ac silentio exercebantur. 

18 His atque aliis modis solicite aforis com- 
probati et in omnibus voluntarie patientiz et 
obedienti; ac humilitatis cogniti, ducebantur 
iterum comprobandi regulariter in interiorem 
cellam, ubi multoties eis Regula legebatur; et 
sic anno completo examinati, recipiebant mona- 
sticas vestes, regularem inde professionem pu- 
blice facientes in manibus et przsentia ejusdem 
patris Johannis. Quibus non licebat exinde ali- 
quid sumere, vel quzrere, sed a patre Priore] 
eis dabantur omnia, ut przecipit Regula. Habebat 
enim et hanc gratiam singularem Johannes Pa- 
ter, ut in prima cum eo locutione et visione no- 
sceret, si corde veniret quilibet recto, an ficto : 
Et hoec ei donum a Jesu Christo collatum est, ut 
personam potentis vel divitis non libentius sume- 
ret, nec aliter tractaret, quam infimi et pauperis ; 
et amabilius recipiebat pauperum cum mortifi- 
catione vera venientem, quam divitem cum tota 
sua substantia. Magnum aiebat, diviti esse impe- 
dimentumad cor humiliandum, ipsam, quam defert 
pecuniam ad monasterium.  . 

19 Videns denique Itta Abbatissa » locum 
crescere in nomine et religione, coelitus inspirata 
tradidit eidem loco per scriptum diffinitas termi- 
nationes in ejus circuitu. Tradidit etiam tunc 
vineam Pitigianam o, quz» grata tunc, et est 
nunc usibus Fratrum. Similiter in diversis locis 
diversas mansas p. Per idem tempus dum Johan- 
nes Christi famulus, nomen et officium gerens 
Prioris, Fratrum animas et corpora solicite pro- 
curaret, permaximam abstinentiam, et przvali- 
dum laborem sibi imposuit. Nam quando tempus 
reficiendi erat, parvissimo cibo vel potu suc ne- 
cessitati subveniebat; ita ut non videretur se 
recreare, sed uteumque periculum famis et sitis 
temperare. Cum vero ante reficiendi tempus, 
utpote operi manuum anxie frequenter insudans, 
sitiebat, in frigidam aquam manus et pedes mit- 
tebat, ut ex nimio aqu: frigore, sitis utcumque 
perieulum effügeret. In ommibus enim, prout 
possibilitas erat, observans Regule mandata, 


nullo 


4 
h 


Uno 


qU05 S. Joan- 
nes rigide 
probat, 


et in exacla 
regularum 
observantia. ^ 
eaercet. 


n 
Accepta do- 
natione Itt 
abbatisse, 
tanta absti- 
nentia δὲ 
macerat, 

0 


p 


A 


ut ea mor- 
pum contra- 
averil. 


* id est ipsum. 


Qb patien- 
tiam alias- 
que virtutes, 


abbas eligi- 
tur nequid- 
quam reli- 
ctans. 


DIE DUODECIMA JULII. 


nullo modo extra constitutam horam comedere 
vel bibere volebat. “ 

20 Sed debilitas corporis id ferre non valens, 
in illam syncopen fracto stomacho cecidit, quam 
pertulisse legimus beatum Gregorium. Nisi enim 
eum frequenter reficerent, emittere spiritum 
funditus videretur. Quam usque ad senectam, 
immo usque ad obitum pertulisse cunctis, qui 
eum noverunt, claret. Unde secum solebat sem- 
per portare, quod inevitabili necessitate cogente 
posset sepe manducare. Quando [autem famis 
violentiam frequenter se ἢ deprimentis indiscrete 
superare, voluisset, aut refectionem differre co- 
nabatur, prze nimietate infirmitatis adeo dentes 
ejus constringebantur, quod, nisi eos aliquis cul- 
tellum intromittendo divideret, et, aliquem liquo- 
rem in os poneret, expirare continuo crederetur. 

21 Verumtamen sic incredibili languore jugiter 
cruciatus, nullatenus murmurabat, sed suis hoc 
peccatis deputans, continuis laudibus divinam 
justitiam commendabat. Qui priusquam infirma- 
batur, tantze fortitudinis sibi et ceteris, tanteeque 
abstinentize fuerat, ut nisi ille, cui cantamus ; 
Domine, inclina colos tuos ; sub infirmitatis hu- 
jus occasione mentem ejus humiliasset, valde 
rarus existeret, qui posset ejus instituta servare. 
Cognita vero et experta propria infirmitate, tan- 
te misericordie tantzque discretionis effectus 
est, ut nemo misericordior eo crederetur. Qui 
licet corpore foret infirmus, in omni tamen cu- 
stodia et solicitudine mente pervigil erat. . 

22 Quod videntes Fratres ejusdem loci, de- 
creverunt ipsum eligere Abbatem, quem nove- 
rant sanum et infirmum, pervigilem Priorem et 
solicitum fuisse custodem. Itaque Florentini Teu- 
zonis consilio, convenerunt de urbe et de castellis 
religiosi Clerici ac fideles Laici, sancti Hillari Ab- 
batissa id maxime cupiente, et cum Fratribus 
ejusdem loci, ipsum przedictum Patrem elegerunt 
in Abbatis officium. Quem nolentem, et totis vi- 
ribus resistentem, de lecto traxerunt, et ipsum, 
licet invitum, in majori sede constituerunt. Qui, 
dum ad id violenter cogeretur, dixisse fertur 
astantibus : Quid insanitis? Si pelicano nomen 
accipitris imposueritis, numquam erit nisi peli- 
canus q. 


ANNOTATA. 


ἃ Hic Herizo, Erizzo, Ericius, Ericus (varia 
hac nominis inflexio eamdem personam significat) 
in Catalogo Venantii Simii dicitur obiisse 9 Februa- 
rii anno 1098, eumque Locatellus, Wion, Menar- 
dus, Dorganius, Ferrarius, aliique Beati titulo 
€xornant; sed Bollandus noster eo die tomo Ὁ F'e- 
bruarii fol. 978, illum inter pratermissos collocavit, 
60 quod. decretam ei publicam ab ecclesia veneratio- 
nem nondum comperisset. 

b Hunc Albertum. etiam. Beati nomine compel- 
lant Didacus Franchius lib. 5 pag. 117, EZu- 
dovius Locatellüs lib, Ὁ cap. o, et Venantius Simius 
in Catalogo pag. 2; qui videri possunt, si quis 
plura de hoc viro nosse desideret. Diversus est a B. 
A lberto ejusdem Ordinis abbate, de quo actum est 20 
Muüii, tom, 5, pag, 254. 

C Alius videtur a Teuxone, de quo capite prace- 
denti actum est. Nam alter jam senez erat, quando 
S. Joannes Gualbertus eum consilii causa adiit ; hic 
vero mortuus dicitur anno 1095, 6 Augusti, quo die 
Dununtiatur a Martyrologio Benedictino. Nos isto 
die cultum ejus examinabimus. Vide ejus elogium 
«pud. Locatellum. lib. 2 cap. S et in Catalogo Simii 
Pag. 287 et 988. 


331 


d Alibi scribitur Hillari, etsi in instrumento do- 
nationis Itt abbatisse Hilarii legatur, ut est apud 
Ughellum tom. 3 Italiz Saerz col. 999. . 

e Sensus hic nonnihil obscurus est. Vult signifi- 
care, adeo curtam. fuisse monachis supellectilem, ut 
omnia, qua ad. ceam. seu. cubiculum. et vestiarium. 
spectabant, uni sacco possent imponi. 

f Rodulfus hic post mortem S. Joannis Gualberti 
fuit totius Ordinis Generalis, et obiit 92, Novembris 
anno 1076, ut habent Tabulz Vallumbrosanz. Inter 
Beatos refertur a Martyrologio Benedictino et scri- 
ptoribus Vallumbrosanis ; in. Actis nostris suo tem- 
pore locum habebit, si de cultu constiterit. Interim. 
vide ejus elogium. apud. Venantium Simium in Ca- 
talogo pag. 258, Eudozium Locatellum lib. Ὁ cap. 1, 
aliosque. 

g De hujus monasterii situ et constructione vide 
Didacum Franchium lib. 8, pag. 234. De titulo 
autem. abbati et immunitate videri potest Augusti- 
mus Lubinus in Brevi Notitia Abbatiarum Italiz 
pag. 244. : 

h Hic est famosus ille S. Petrus, cognomento 
Igneus, eo quod illesus per ignem transierit; de quo 
multa habes apud scriptores Vallumbrosanos, aliosque 
passim. obvios. 

1 Passiniamum monasterium situm est in diccesi 
Fesulana apud viam, quz Florentia Senas ducit, di- 
statque a. Florentina civitate quatuordecim passuum 
millibus. De ejus antiquitate et prarogativa plura 
invenies apud. Lubinum citatum pag. 284. 

k Teste Lubino in Notitia abbatiarum Italiz pag. 
181, hzc abbatia, vulgo vocatur de Fucecchio, qua 
forte nomen. trahit a F'ucecchio, vico ad lacum ejus- 
dem nominis sito, et viginti tribus passuum millibus 
Florentia distante Occidentem hiemalem versus. 

l De hoc Lato egerunt Majores nostri inter prz- 
termissos tom. 2 Martii pag. 416, et eodem tomo 
ante Acta B. Torelli pag. 500. 

m Zs Rusticus, qu etiam a scriptoribus Vallum- 
brosanis Beatus appellatur, fuit tertius Ordinis Ge- 
neralis. Vitz illius compendium. reperies apud. Lo- 
catellum lib. 2, cap. 2, et Simium in Catalogo pag. 
264 et seqq. 

n De hujus Abbatisse donatione actum. est in 
Commentario pravio num. 45 et 49. 

o Ininstrumento donationis, quod habet Ughellus 
tom. 3 Italiz Sacre col. 300, puto agi de hac vinea 
Pitigiana his verbis : Concedo in Pitiano mansum 
unum, quod detinet Gherardus et Martinus, et 
vineam unam. 

p Mansa, mansus vel mansum Sirmondo est 
fundus cum certo agri modo ; et scriptoribus Ttalize 
quantitas terrze, quze sufficit duobus bobus in anno 
ad laborandum. 

q Pranchius lib. 7, pag. 157, varios citans 
ornithologos, ait, per .pelicanum. intelligi avem ig- 
navam et ingratam, quam. Graci onocrotalum vo- 
cant, asseritque, pelicani nomen Germanis in usu 
fuisse ad. significandum hominem amentem et im- 
prudentem. 


CAPUT III. 


S. Joannes factus abbas exacte regulas 
observari jubet; οἱ discipulorum nu- 
mero auctus varia monasteria cdifi- 
cat et pia opera exercet. 


*« 
taque Vir Dei, sumpto officio, nullum Mona- 
chorum permittebat ad mereata, vel ad loca 
secularia ire, infirmos extra monasterium visita- 
re; ac sensum Regul: diligenter inspiciens, ejus 


obser- 


AUCTORE 
B. ANDREA 
EX MS8. 


Monachorum 
solitudini, 


AUCTORE 
B. ANDREA 
EX MSS. 
a 
b 


regularum 
observantiae, 


B 


* id est esse 


ac vestium 
similitudini 
prospicit. 


Laicos susci- 
pit 


ad curanda. 
temporalia. 


332 


observationi operam dabat. Vetuit| defuncta a 
ad monasterium deferenda ; prohibuit accipere 
Capellas ὁ δὰ hoe, quod aliquando a monachis 
regi deberent; Canonieorum, non monachorum 
hocesse offieium dicebat. Viderat enim, sub ta- 
libus occasionibus falsze obedientiv?e, multos mo- 
nachorum ire per abrupta, et inrecuperandà ani- 
marum incidere detrimenta. Nam id, quod duo 
vel tres monachi quolibet loco sub occasione obe- 
dientiz, absque przesenti pastore morantur, dete- 
stabatur, et suis id facere omnino interdicebat. 

24 In animarum enim fervens custodia, con- 
stituit, ut nullus monachorum [extra] limitem 
Claustrz c progredi przesumeret, nec etiam ad 
ipsa olera colligenda, nisi tres una progrederen- 

tur, exceptis his, quibus suscipiendorum hospi- 
tum cura erat injuncta, et obedientia exteriorum 
proeuranda. Vestitos cucullis, aut. scapularibus, 
et cinctos omnes dormire precepit; hune esse 
rectum sensum Regulze, constanter affirmabat. 
Nec patiebatur esse Dormitorium nocte sine cla- 
ro lumine. Dicebat enim levius ferendum sine 
lumine esse in nocte Oratorium, quam Dormito- 
rium, si egestas id in loco fore * utroque non si- 
nit. Fratres vero, absque omni controversia vel 
contentione aliqua, prompto animo observabant, 
quascumque Pater precipiebat. Nam ejus admo- 
nitione, pariterque exemplo in tantum amorem 
observandz Regule venerunt, ut nec manuum 
opera, nec alia, quze videtur Regula prcecipere, 
gravia omitterent, quin cuncta lzeto animo com- 
plerent. Vilitatem et extremitatem secundum 
consilium Regule ita apprehenderunt, ut nec ip- 
sas panum incisiones, cum comederent, super 
mantilia ponerent, licet ea coram haberent, sed 
super mensam nudam. Cilicina vero tunc veste 
ita uti cceperunt, ut nec ad portandum quis, eam 
ferre non valens, cogeretur, nec ac ferendum 
volens prohiberetur. 

29 Procuraverant Fratres, pro sustentatione 
vestium, habere gregem ovium ; quas cum pro- 
vidus Pater diversi coloris esse cerneret, nigre- 
dinis scilicet et albedinis, timuit, ne si seorsum 
faceret nigram, et seorsum albam, alter aliquan- 
do pannum vellet nigrum, alter album ; et hac de 
causa inter Fratres oriretur diversitas mentium, 
Sicut exterius esset diversitas vestium ; qua de 
causa fieri preecepit pannum promiseuum d. Quod 
Dei actum est providentia, ut deinceps noscere- 
tur hujus designatione, omnia monastica perso- 
na, qua de tanti Patris esset schola. Licet, 
proh dolor! tempore moderno appareant, qui 
se de hac schola esse vestibus, non moribus os- 
tendant. € 

26 A diebus, quibus monachi ceperant ad 
eum venire, Deus qui est inspector puri cordis, 
et cujus dilectione ejus filius curabat monachos 
constringere sub districtione Regule, misit ei 
fideles laicos e diversi ordinis, tam puram con- 
versionem ostendentes in omnibus modis exhor- 
tatione pii Patris, ut pene nihil differrent a mo- 
nachis. Quibus nec proprium habere, nec car- 
nem comedere, nec ad mensam loqui, nec ἃ pa- 
rentibus, vel amicis quidquam sumere licebat. 
Et nihil omnino a monachis distabant, preter 
quod permittebantur uti lineis vestibus in nimio 
fervore zstatis, et preeter silentium, quod in ex- 
terioribus occupati observare nequibant. 

27 Nam ea probatione recipiebantur noviter 
venientes ut eis per totum annum mon daretur 

permanendi verbum certum, sed sequestrati co- 
medebant, et ad Capitulum, vel ad Communio- 


VITA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


nem eum ceteris Conversis communicare eis ]li- 
bere non erat licitum. Tales igitur probatos Con- 
versos Pater ad mercatum, et ad omnia exteriora 
procuranda, mente mittebat secura. Si igitur 
aliquis horum, postquam esset receptus, inveni- 
retur in aliqua. reprehensione de supra seriptis 
rebus, peracta culpa, accerrima muletabatur poe- 
na. Nam si inveniretur, a Patre non accepta 
res aliqua in aliquo, coram eunctis igne combu- 
rebatur, et prevaricator talis peculiaritatis pu- 
blice disciplinabatur duris flagris. 

28 Erat Joannes Pater tantz austeritatis et 
increpationis contra delinquentes, ut cui irasce- 
batur, sibi irasci terra et coelum, immo ipse Deus 
videretur. Sed post paululum tanta benignitate, 
et tanta tranquillitate ad increpatum et corre- 
ptum convertebatur, ut non nisi materna habere 
videretur viscera. Qua de re, qui eum pure ama- 
bant, nimis metuebant; et qui timebant, valde 
amabant. Fama itaque tantze conversionis, οἱ 
tanti fervoris, ita longe lateque ccepit crebre- 
Scere, ut Henricus f Rex Florentie tunc ve- 
niens, eam audiret. Cui audita sic placuerunt, 
ut Episcopum Catholicum g illuc ad consecran- 
dum locum dirigeret ; et Regina ἢ etiam grata 
mitteret enxenia. 

29 De virtute denique euntes in virtutem, Of- 
ficium sacerdotale in tantam habere cceperunt 
venerationem, ut ministrare Altari eorum nullus 
presumeret, si forte a Simoniaco Simoniace, vel 
etiam gratis esset ordinatus. Similiter si concu- 
binam vel ante, vel post ordinationem habuerit, 
sive in aliquo crimine post Baptismum acceptum 
esset prolapsus, ministerio fungi Altaris nullo- 
modo przsumebat. Et merito : nam eorum Ma- 
gister et Pater tantam circa omnes Ecclesiasti- 
cos gradus revertentiam semper habuit, ut nul- 
latenus aliquando potuerit cogi, nec etiam Ostia- 
rius fieri; sed cum ecclesiam ingredi vellet, et 
fores essent claus:z, eas ingredi nullo modo pr:e- 
sumebat, donec Ostiarius, qui illas aperiret, vo- 
caretur. 

80 Per idem tempus cceperunt ad tantum Pa- 
trem concurrere de diversis partibus Viri nobiles 
etfideles. Alii ei offerebant loca cum supplica- 
tione nimia ad zdificanda noviter conobia ; alii 
vetusta, et dissoluta offerebant monasteria, et 
instabant precibus nimiis et importunis, ut ea 
ipsein suo sumeret regimine, et ad suam nor- 
mam. studeret corrigere. Tune sancti Salvii i 
famosum cconobium noviter zdificavit. Tunc in 
Musceta alterum in honore sancti Petri Aposto- 
lorum Principis. Tunc in Razolum k in honore 
sancti Pauli. Tunc in suo regimine vetustum su- 
scepit Passinianum, et alterum in Romania sub 
nomine et honoresanctz Reparatz |. Tunc zdi- 
ficavit aliud in Scalario monte m. 

31 Directis itaque Fratribus, et ordinatis Prz- 
positis per singula loca, Pater ea, cum ab infir- 
mitate sublevaretur, visitare, et qualitatem cun- 
ctorum diligenter noscere studebat. Qus vero 
corrigenda erant, solicite corrigebat; et quae or- 
dinanda, caute et provide ordinabat. Nam si qui- 
libet de Przpositis nova super vetera condere 
reperisset, si tamen tunc pauperes egestas op- 
primeret, duris increpationibus tenacem argue- 
bat, et exhortabatur, ut potius in Deum, quam 
in horreis confiderent plenis. 

32 Quodam iempore, quibusdam monasteriis 
visitatis, coepit ad Vallimbrosam reverti. In iti- 
nere vero positus, nimia stomachi infirmitate con- 
Strictus, dixit conviatori suo, ut aliquid ad co- 


medendum 


Ejus severi. 
las et man. 
suetudo, 


E 
ju 
h 
ac sacrorum 


Ordinum re- 
verentia. 


Varia mona- 
steria adifi- 
cat, 


k 


l 
nm 


eorumque 
disciplinam 
curat. 


Bis miracu- 
Lose 


pisces capi 
jubel. 
n 


Largus erga 
pauperes, 


c2 


varia piq 
pera ezer- 
Cel, 


Εἰ sibi alii, 
iis- 
(ue Studens, 


DIE DUODECIMA JULII. 


medendum sibi tribueret, antequam ex toto de- 
ficere. Sed cum ille diceret, non nisi panem 
adesse, et sanctus Johannes responderet, se pa- 
nem sine alia re convenienter edere non posse, 
nimietate languoris coactus, precepit tandem, 
ut parvulum scyphum tolleret, ac in fluviolo, qui 
juxta influebat, ablueret. Cumque homo mitteret 
scyphum in parvam aquam fluvioli, piscis unius 
palmi repente supra scyphum prosilivit ; quem 
ille mox apprehendit, et sancto Johanni detulit, 
quem ipse statim coquere fecit, comedit, et dis- 
cessit. Nullus certe in illo fluviolo piscem um- 
quam viderat,nec piscem vivere posse in tam par- 
vissima aqua credi poterat. . 

33 Alio quoque tempore, cum apud Passinia- 

num esset, Leo Papa » cum multo comitatu su- 
'pervenit, atque juxta monasterium cum suis re- 
fectionem accepturus requievit. Tunc sanctus 
Johannes cconomum interrogavit, si pisces in 
ccenobio haberentur, ut Pape suisque comitibus 
darentur. Cognoscens vero pisces minime habe- 
ri, quibusdam Conversis in lacum quemdam, mo- 
nasterio proximum, piscatum ire przecepit. Om- 
nibus autem dicentibus, numquam in lacu illo 
pisces fuisse, jussit tamen, ut pergerent, ac Do- 
mini patrocinium sine dubitatione affuturum cre- 
derent. Perrexerunt tandem, et cunctis admiran- 
tibus duos magnos lucios invenerunt, eosque sta- 
tim comprehendentes beato Johanni attulerunt, 
quos ipse gaudens recepit, et Papze continuo prze- 
sentari fecit. 

34 Venerat inter ceteros Teuzo, qui adhue 
superest, venerandus pater et senex, quem Jo- 
hannes Pater Fratribus in Razolo praefecit. Hune 
semper multuni ex corde dilexit, eo quod in ca- 
ritate ferventem prz ceteris, el ejus manum ad 
porrigendum largam experimento invenit. Erat 
enim Johannes Pater multum misericors, ita ut 
pluviales, quos ecclesia Vallis Imbrosze habebat, 
tempore egestatis venderet, et pretium paupe- 
ribus tribueret. Quze enim lingua, etiamsi esset 
ferrea, ipsius cuncta posset referre bona ? Ipso 
exhortante, e& magnum auxilium impendente, 
super diversas aquas firmissimi :edificati sunt 
pontes. Quae usque ad suum tempus per Tusciam 
erant hospitalia? Qu:e clericorum congregatio 
vitam erat ducens communem ? Quis clericorum 
propriis et paternis rebus solummodo non stude- 
bat? Quin potius perrarus inveniretur, proh do- 
lor! qui non esset uxoratus, vel concubinatus. 
De Simoniaca quid dicam? Omnes pene ecclesia- 
sticos Ordines hec mortifera belua devoraverat, 
ut, qui ejus morsum evaserit, rarus inveniretur. 

35 Posita itaque a Jesu Christo omnium dis- 
positore bonorum tam clara lucerna super Eccle- 
Si? candelabrum, et verbis et exemplis lucente 
coram cunctis, clerici spretis connubiis et concu- 
binis, in unum cceperunt convenire, et Apostoli- 
cam Regulam sequentes exhinc vitam communem 
ducere. Hospitalia tot et tanta hujus exemplo et 
exhortatu jam videmus nune per Tusciam zedifi- 
cata, et ecclesias vetustissimas tot renovatas, ut 
nos cogant dicere: Ecce transierunt vetera, et 
facta sunt omnia nova, Indumentis semper vilissi- 
mis utebatur venerandus Pater ; fulcrum in tot et 
tanta sua infirmitate sibi supponi nullo modo pa- 
tiebatur, etiam plumeum capitale non ferebat sibi 
poni sub capite. 

36 Antequam infirmaretur inscius litterarum, 
€t quasi idiota erat ; sed cum decumberet ita die 
Doctuque sanctos coram se faciebat libros legere, 
αὐ peritissimus divince legis et divinarum senten- 


. 933 


tiarum efficeretur; Cuculla decumbens et pérgens 
ac equitans, semper utebatur. Erat enim tante 
largitatis, ut cum alicui aliquid dare deberet, 
sive hominem sive pecus, vel aliud aliquid, sem- 
per studebat dare melius, et tenere deterius. Erat 
tante religionis, ut quilibet suorum nullo modo 
auderet die Dominico cum asinis oneratis nec de 
domo egredi, nec domum reverti. Monachum 
equitare die Dominico omnimodo non sinebat, nisi 
inevitabilis cogeret necessitas. : 

97 Annuum et celebre Officium in nocte san- 
ctze Resurrectionis debite agendum, quis in Tu- 
sciam mutavit de die in nocte, nisi ipse? Nam 
negligentia subrepente, et cogente edacitate, ad 
Nonam id Officium in Sabbato agebatur o, quod 
nunc juste et digne, id Joanne Patre nostristem- 
poribus instituente et incipiente, agitur in sancta 
nocte. Per idem tempus Comes Bulgar y sub Pa- 
tris Johannis regimine deliberavit suum commit- 
tere conobium Septimense 4. Quod cum post 
multum laborem, post longam et obnixam pre- 
cem, tandem impetrare promeruisset, valde ga- 
visus est. Eratenim nimis inflexibilis ad sumen- 
da vetera sub suo regimine monasteria, sed ac- 
cepta constans nimis ad retinenda erat, etiamsi 
dura acciderent adversa. 


ANNOTATA. 


& Suspicor, S. Joannem moluisse, ut defuncta 
corpora in monasterio sepelireniur, ne per pompam 
funebrem monachorum quies turbaretur, quod etiam 
ex sequentibus aliquo modo colligi videtur. 

b Per Capellas hic intelliguntur sacella, quibus 
anneza. sunt publica, vel, ut vulgo nunc dicimus, pa- 
storalia. officia. 

c Claustrz pro claustri. Nam claustra feminini 
generis reperiri probat Cangivs in. Glossario. 

d Per pannum promiscuum intelligitur pannus 
ferruginei coloris, quem vulgo griseum vocant; unde 
S. Antoninus Historiarum Parte 2, Tit. 15, cap. 
23, S 2, Vallumbrosanos appellat monachos gri- 
seos. S. Franciscum Assisiatem eodem ferme cum 

"allumbrosanis colore usum fuisse probat Franchius 
lib. 7, pag. 189, ex traditione quadam, qua fertur 
abbas Benignus circa annum 1224, dedisse suum 
cucullum S. Francisco Assisiati imbribus madido. 
De hujus coloris mutatione vide Commentarium pra- 
vium num. 55. 

e De his laicis vide Franchium lib. 7, pag. 194, 
et seqq., et Anonymum Gallum tom. 5 De Ordini- 
bus Militaribus et Religiosis pag. 304. 

f Judico cum Baronio in Annalibus ad annum 
Christi 1055, hic agide Henrico II Imperatore tum 
rege, qui anno 1037, cum patre suo Conrado Impe- 
ratore Florentiam venerat, sicut pluribus ostendit 
Grandus Dissert. 2, cap. 4, num. 11. 

g Puit is juxta instrumentum authenticum Ittz 
abbatisse, quod exstat apud. Ughellum Tom. 3 Ital. 
Sac. col. 299, Rodulphus episcopus Padeburnen- 
sis id est Paderbornensis. 

h Guido Grandus Dissert. 2, cap. 4, num. 12 
dicit, hanc reginam Henrici 1I jam dicti uxorem, 
nominatam fuisse Chuneildim, regis Danie Chnuti 
filiam, qua paulo post peste exstincta est. Vallum- 
brosani, qui duplicem Oratorii consecrationem. di- 
stinguunt, mutant hzc nomina; de quo vide Gran- 
dum citatum in Commentario praevio num. 112, 
et 113. 

i Situm est S. Salvii cenobium, teste Mabillonio 
in Notis ad Vitam a B. Attone scriptam, prope 
Florentiam, ubi etiam nune subsistit. 

k De hac abbatia agit Lubinus jam sepe citatus 
pag. 323. 


] Hoc 


AUCTORE 
B. ANDREA 
EX MSS. 


abusus tollit. 


334 
AUCTORE ] Hac abbatia diocesis Faventinz, teste Xante 
PANA  Perusino, est in faucibus Romandiolz, nihil admo- 
X MSS. 


dum amonitatis habens. Plura vide apud Franchium 
lib. 8, pag. 239. 


m JMons Scalarius juxta. Franchium lib. 8, pag. 


237 sic dictus, quia ad eum per continuos montes, 
tamquam per scalas, ascenditur. 

n Hoc miraculum Baronius in Annalibus ad an- 
num Christi 1051, aliique Leoni IX accidisse nar- 
vant. Unde Andreas Januensis perperam Leoni IX, 
Stephanum X substituit. . 

o Adi Franchium lib. 1, pag. 216, de hoc abusu 
sublato fusius disserentem. 

p De Comitis hujus donatione et familia vide 
Franchium lib. 8, pag. 259. 

q De nomine hujusmonasterii sic scribit Andreas 
Januensis : Propterea dictum monasterium voca- 
tur Septimense, quia septem milliariis distat a 
civitate Florentina. 


CAPUT IV. 


Varia miracula, que S. Joannes Gual- 
bertus àn vita-patravit. 


Abbati opla- cepit przeterea ita in miraculis clarescere, ut 
rre d uni profecto ex antiquis Patribus possit coc- 
fratribus au- quari..Quippe Berizo a abbas votum moriendi 
d habebat, non in suo, sed in Vallimbrosano coeno- 
petrat. bio: unde et communem Patrem Johannem szpe 
z rogaverat, ut suis hoc impetraret precibus. Qui 
die quadam cum eum venisset invisere, predicto 
Patri nuntiatum est, qui referenti ter asseruit 
dicens : Mihi credito; moriturus venit: mihi 
credito; moriturus venit. Deinde eum przsentem 
percontatus est dicens, utrum obedientiam cupe- 
ret adimplere? Cui ille: Juxta Dei, inquit, vo- 
luntatem et tuam, Pater, devotissime opto. Post 
hzc verba super cubilis pulvinar caput ponens, 
gravi se corripiente languore, die tertia defunctus 
atque sepultus est. Fratres itaque conquerentes 
inter se, quod ventilare non poterant, eo quod 
nulla traheret aura, mox ipse cum Fratribus ac- 
cedensad aream, in manibus accepit ventilabrum : 
Statim competens ventus perflare ccepit. 
39 Quodam tempore, dum nimia eum indigen- 
tia premeret, οὖ quid seeum commorantibus da- 
ret, praeter tres panes solummodo non haberet, 
cellarario* suo przecepit, ut tresillos panes divi- 
deret, et unicuique Fratri fragmen unum appo- 
neret. Precepit iterum, ut unum arietem macta- 
ret, et edendum Fratribus illum ministraret, at- 
que de larga Dei misericordia in egestate securius 
speraret: Hodie, inquit, egemus, cras vero, Deo 
praestante, abundabimus. Quod cum dixisset, ad 
monasterium sancti Salvii, sicut disposuerat, 
ccpit pergere, confidens quod suos famelicos 
numquam Deus .desereret. Fratres vero hora 
prandii ad mensam pergentes, carnem sibi appo- 
sitam perexhorrentes, parvissima fragmenta pa- 
nis cum gratiarum actione comederunt, carnem 
autem nullo modo tetigerunt. Alio vero die secun- 
dum beati Johannis prophetiam, multi homines 
venerunt eum asinis onustis, panibus, frumento, 
farina, dicentes, quod nobiles homines Florentiz 
Fratribus miserint; sed qui essent, qui illos mi- 
sissent, numquam sciri potuit. 
40 Alio quoque tempore eum ceconomus om- 
nes cibos consumpsisse se diceret, et beatum Jo- 


€ 


Fratribus [a- 
améelicis 

* id esl cella- 
rio 


bis miracu- 
Lose cibum 
obtinet. 


VITA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


hannem quid Fratribus dare judicaret, inquire- 
ret; jussit, ut. unus ex tribus bubus, quos tune 
"habebat, occideretur, et Fratribus edendus dare- 
tur. Cui cconomus : Quid, inquit, faeiemus post- 
quam istum manducaverimus? Ille vero: Uno, 
ait, comesto, occides alium ; quo consumpto, 
dabis et tertium. Beatus enim Johannes nec de 
Dei largitate dubitabat, nec peccatum se ineur- 
rere credebat, si Fratribus carnes daret, eum 
nihil aliud haberet; justius eredens carnibus re- 
ficere, quam fame illos interficere. (Economus 
vero jussa complevit, carnes coxit, mens» su- 
perposuit. Fratres autem hora constituta ad 
mensam perrexerunt, visisque carnibus obstu- 
pentes, easque nullatenus tangentes, silenter pa- 
tienterque steterunt. Qui cum sic starent, quidam 
coepit monasterii portas pulsare. Cellararius vero 
hoc audiens, festinato ivit, quemdam hominem 
cum pulero manutergio panibus pleno invenit, 
quos lztanter accipiens, Fratribus velociter ap- 
ponens, quis esset, qui eos duxisset, quisve eos 
misisset, interrogare neglexit. Sed cum ad homi- 
nem, gratias et manutergium redditurus, rediret, 
nequivit illum invenire, vel quis fuisset, unde ve- 
nisset ulterius scire ; et quoscumque de illo inter- 
rogabat, nullum hominem eo die ibi cum panibus 
se vidisse dicebant. 

41 Quando ex praecepto Comitissz Beatricis b 
venerunt milites, ut eum raperent, ac de Tuscia 
Longobardis, sanctitatis causa, aut consentien- 
tem, autinvitum secum perducerent; hoc ille 
cognitio, cum Domino in ecclesia intentissime 
preces funderet, tanta pluviarum, tempestatum- 
que diffusio, tanta quoque extiterunt tonitrua, ut 
prefati milites vix redire inl:si valerent. 

42 Alio quoque tempore vir quidam plenus in- 
sania in ejusdem Patris morabatur coenobio, 
quem ille-medendi gratia Passinianum transmi- 
sit ; qui ad fluvium, cui vocabulum est Arnus c, 
repertam intravit scapham, atque ab illa, ut sua 
eum compellebat insania, sein amnem projiciens 
dixit: Hic quis Johannes, et qualis ejus vita sit 
prorsus cunctis patebit. Quem cadentem mox 
aqua suscipiens super se, ne mergeretur susti- 
nuit, eumque sancti Viri comitatum meritis de 
ripa una ad alteram sanum salvumque, quasi 
leve lignum portavit. Hie luce clarius constat, 
quam carum, quamque mirabilem, atque dilectum 
Virum hune apud se Deus habuerit, quando, ejus 
memorato solummodo nomine, tam velociter, 
tamque benigne miserum de morte eripuit. 

43 Quodam namque tempore dum idem vene- 
rabilis Pater, aliis ccenobiis visitatis, de quibus 
illi magna inerat cura, ad proprium reverteretur, 
prospexit inesse pervalidam indigentiam per 
plurimos. Dum in monasterium introiret, dis- 
pensatorem famili:e, nomine Giosfredum d, et 
Rusticum e fratrem procuratorem monachum 
evocans ait : Inspiciamus nostrum horreum, 
quomodo se habeat ; reperitque tunc illud abun- 
dantius repletum. Quibus ironice : Hem, inquit, 

quam plurimi ab instanti necessitate opprimun- 
tur, vos autem uberius abundatis! Przcepitque 
vasculum quemdam capientem quatuor, vel quin- 
que modios impleri, et sic per semetipsum ab ho- 
ra circiter tertia usque nonam, et eo amplius 
preoceupatus, inde nullatenus progressus, uni- 
cuique, qui convenerant, cui multum, cui parum 
distribuit ; et semper plenus extitit. 

44 Qui cum in beati Salvii extra Florentinam 
urbem demoraretur coenobio, prefato jam viro f, 
qui in reclusione degebat, per Azonem 4, qui 


postmo- 


f 


Sese abdu- 


ctionis, 


et fatuum 


submersio- 
mis periculo 


eripil. 


Pauperibus 
miraculose 


6 


succurrit. 


Qucculta no 


vil. 


Nobilis Flo- 
rentini [i- 
lium morbo 
liberat. 


Monaste- 
rium nimis 
magnifice 
ediflicatum, 


£L aliud po. 
Uunig αὐ]. 
(um, divini- 


lis Dniri 
ni; 
[7A uc 


DIE DUODECIMA JULII. 


postmodum beate Reparatee rexit coenobium, ci- 
borum pro benedictione transmisit exenia h. Qui 
cum predieta munuscula detulisse, eodemque 
rediret itinere, via digrediens quoddam intravit 
tugurium, et Fratribus, quos ibi reperit, quae et 
quanta voluit verba locutus est, atque ad Patrem 
rediit. Cui per se cunctanti : Unde venis? Cum 
respondisset, quo missus fuerat, isse ac redisse, 
mox ab eo audivit : Ego quidem non te unde ve- 
nis mandavi; ac deinceps digressum de via, et 
ingressum tugurii, atque verba, quee cum inven- 
tis habuit Fratribus per spiritum recognoscens, 
cuncta luce clarius patefecit per ordinem. 

45 Eo tempore, quo simoniaca hzeresis per 
Tusciam pullulaverat, cum predictus Pater in 
eodem Florentino comobio moraretur, quidam 
religiosus vir, ex generosa Florentinorum proge- 
nie ortus, cujus filius gravi languore in lecto con- 
strictus decubans vicinam operiebatur mortem, 
ad eum, ut sibi egrum natum sanaret ac redde- 
ret, rogaturus accessit. Cui eum ille, heec non 
sua, sed Apostolorum esse diceret, ille gemebun- 
dus ejus prostratus vestigiis, tamdiu precibus 
institit donec pius Pater, miseratione commotus, 
eum remittens ad propria, se pro eo Deum ro- 
gaturum promisit; et, eo descendente, convoca- 
tis Fratribus, suppliciter orationi incubuit. Qui- 
bus humiliter in terram prostratis atque oranti- 
bus, ille, in cujus manibus cunctorum salus con- 
sistit, tegrotum per dilecti intercessionem integre 
sanitati restituit. Hoc quoque miraculum ille, 
cui per Johannem beneficium sanitatis impensum 
est, ila evenisse, ut dicimus, usque hodie viva 
voce testatur. 

46 Quodam itaque tempore cum monasteria, 
quie sub suo erant regimine, solito more invise- 
ret, venit ad ccenobium, cui vocabulum est Mu- 
scetum, ubi eum casas cerneret grandiores pul- 
crioresque, quam vellet, accersito venerabili vi- 
ro domno Rodulfo i, qui eas construxerat, et ab 
illo ibi ordinatus fuerat abbas, severissimo vultu 
dixit: Tu, in isto loco hzc tibi fabricasti palatia? 
Et conversus ad parvissimum rivum, qui inibi 
juxta currebat, dixit: O Rigambule A, si me de 
Rodulfo, et istis ejus domibus vindicaveris, utrem, 
aqua Sevze | fluminis plenum, undis tuis augebo. 
Et hee dicens sine mora discessit. Cujus impe- 
rium, acsi rationabilis homo, rivus ille susci- 
piens, illo recedente intumescere coepit, et nescio 
unde largissima aquarum fluenta congregans, 
relicto proprio alveo de monte prcecipitanter ruit, 
gravissimos petrarum scopulos, atque arbores 
secum trahens, [in] predictas domos illisus ter- 
ratenus éas dejecit. Qua ultione completa, quasi 
pro mercede, quod promiserat Pater recepit. 
Qua pro re Abbas ille turbatus cum Fratribus, 
de loco mutare disponebat coenobium. Quibus 
ille hiec consolationis verba locutus est :,Nolite, 
inquit, timere, ne habitetis, quia rivus ille nec 
quidquam mali vobis facturus est, nec ultra vo- 
bis nocebit. Quod ejus vaticinium verum firmum- 
que usque hodie permanet. Denique ille scepe di- 
ctus rivulus, quod tune casu, immo plus imperio 
Patris acciderit, nee antea fecerat nec ulterius 
fecit. 

4T Alia quoque vice, eum intimatum esset ei, 
quod vir quidam ad conversionem veniens, pa- 
trimonium suum totum sibi seripsit in cartula, se- 
cumque ad monasterium detulit; mox festinus ad 
predictum venit ecenobium, atque Abbati loci, qui 
cartam susceperat, imperavit, ut sine mora eam 
sibi deferret; quam ab. eo acceptam ungulis eam 


335 


minutatim discerpens, interram cuncta frusta, pro- 
jecit, Deumque et Apostolum ejus invocans dixit : 
Deus Omnipotens, et Petre Apostolorum omniura 
Princeps, ulciscimini me de ccenobioisto. Et hzec 
dicens, confestim discessit iratus. Quo non longe 
digresso, repentinus inibi accensus est ignis, qui 
predictum monasterium ex omni parte combus- 
sit. Quod incendium pedissequus ejus dum cer- 
rleret, eique nuntiaret, nec retro respexit, neque 
ad locum rediit, sed via, qua. ceperat, ad Val- 
limbrosanum eccenobium festinanter perrexit. 


ANNOTATA. 


a Berixo erat abbas S. Salvii, ut patet ez Pri- 
vilegio Henrici Imperatoris anno 1055 dato, quod 
refert Franchius lib. 8, pag. 294, ad marginem. 

b Satis nota est piissima hac Comitissa in An- 
nalibus Baronii aliisque historiis, qug S. Joannem 
in Lombardiam duci cupiebat, ut collapsam pietatem, 
et monasticam. disciplinam exemplo suo et exhorta- 
tionibus erigeret. 

c Fluvius Tusci, qui oritur ex monte Apen- 
mino, et poslea aliis fluviis auctus, Florentiam. 
bifariam. secat, ac tandem in mare Tyrrhenum. 86 
exonerat. 

d Nescio an is Gioffredus idem sit cum Goffredo, 
quem Simius in. Catalogo pag. 114 Beatum et in- 
dividuum S. Joannis Gualberti comitem vocat. 

e Eaistimo hunc Rusticum esse eumdem, d? quo 
supra cap. 2, actum est. 

f Prefatus ille vir est Teuzo, qui juxta mona- 
sterium Florentinum B. Mariz reclusus erat, uti 
clare exprimitur in Vita per B. Attonem scripta. 

g De Azone vel Azzone meminit Franchius lib. 
8, pag. 239. 

h Exenia vel enxenia idem apud scriptores me- 
dia et infima latinitatis est, quod zenia, dona, mu- 
nera vel oblationes. 

i Hic idem est Rodulfus, de quo cap. 2, et in An- 
notatis ad litteram f jam actum est. 

k Arbitror, hoc nomen barbaro-latine deductum 
esse ab Italico rigagnolo, quod rivum significat. 

1 Seva forte latine factum est a Siena amne, 
qui in agro Florentino fluit, et aquis suis Arnum 
auget. 


CAPUT V. 
Alia ejusdem Sancti miracula. 


lio quoque tempore, cum in przdieto Mu- 
sceto adesset, et Papa Leo" a per illam vi- 
ciniam pergeret, suos legatos ad eum misit, 
eumque ad se ire rogavit. Cumque infirmitate 
gravatus ad eum nec posset ire, nec vellet, legati 
ad Papam revertuntur, sibique illum ad se veni- 
re non posse asserunt. Ille vero dixit : Ite, sibi- 
que dicite, quod si aliter non potest venire, in 
lecto faciat se adducere. Qui mox ad ipsum re- 
vertentes, et voluntatem Pap: sibi nuntiantes, 
statim ecclesiam intravit, Deumque et Sanctos 
ejus exoravit, ut aliquod sibi impedimentum da- 
ret, ne ad supradictum Papam ire valeret. Ora- 
tione completa, ad legatos Pap: exiens, lecto- 
que se projiciens, aliquantos Conversos venire 
fecit, et se ad Papam portari precepit. Cum- 
quea monasterio paululum abseessisset, mox se 
ar validissime turbavit, ventorum nimietas, plu- 


vieque 


AUCTORE 
P. ANDREA 
EX MS$. 


Pontificis de- 
siderium mi- 
raculo impe- 
dit. 
* lege Ste- 
phanus 

a 


AUCTORE 
B. ANDREA 
EX MSS. 


Restitula — 
cuidam mi- 
liti sanitate, 


donum reci- 
pere renuit. 


[2 


Fratrem 
quemdam 
mortuum 
suffragiis 
privat, 


O-. 


eorumque 
demum par- 
ticipem fa- 
ctum e pur- 
gatorio li- 
berat. 


336 


vieque immensitas proruit. Quod cum legati 
Pape vidissent, illum vere Sanetum credentes, 
ad monasterium reverti fecerunt, et concito cur- 
su ad Papam redierunt. Hoc autem eum cogno- 
sceret, ipsumque Sanetum esse dicerent, ait: 
Nolo illum ultra ad me venire; sed in cenobio 
eum Dei benedictione quiete manere. 

49 Alio quoque tempore quidam miles ex Cer- 
lianensi b castello graviter fuerat ex quadam in- 
firmitate detentus, qui ex amicitie gratia beats 
recordationis c Johanni Abbati notus erat. Cum 
quidam ejus familiaris servus ad Muscetanum 
cenobium, ubi tune venerabilis vite Johannes 
manebat, venisset, ut eum conspexit, statim ad 
se vocavit, et de suo domino interrogare cura- 
vit. Qui respondens ait: Domine Pater, jam per 
duos, et eo amplius menses valde gravatur infir- 
mitate. Quod eum venerabilis Johannes audivit, 
panem accepit, eique pro benedictione misit ; co- 
medit, sanatus est. Post quartam diem per se- 
metipsum ad eum venit, et pro sanitate, quam 
receperat, ei plenam gratiam rependit. 

50 Post multum vero temporis, cum idem vir 
iterum zegrotaret, et se jam jamque mori crede- 
ret, equum, cui sedere consueverat, sancto Jo- 
hanni judicavit d, suoque filio, ut illum sibi de- 
ferret, postquam eum sepelisset, precepit. Quo 
mortuo ae sepulto, filius ejus equum beato Jo- 
hanni minavit, atque ut ipsum reciperet, et pro 
patre intercederet rogavit. Sed sanctus Johan- 
nes transitoria despiciens, paupertatem diligens, 
eclestia concupiscens, equum homini reddidit, 
et ut cum eo ad propria rediret, precepit. Cum- 
que vehementer obsisteret, et se equum mon 
reducturum assereret, coactus tandem przce- 
pto saneti Johannis, cum equo ad propria repe- 
davit e. 

51 In eodem autem Muscetano ccnobio cui- 
dam Fratri venerabilis Pater medicamen quod- 
dam pro quadam sua infirmitate manu sua tradi- 
dit, et extemplo, urgente causa necessitatis, ad 
aliud monasterium secessit. Qui nihilominus, non 
se, ut decuit, cautius habuit, et intra paucos dies 
expiravit. Ad memoriam cujus retinendam jam 
dieti monasterii pater per Vallimbrosanam cun- 
ctam Congregationem, sicut ex eorum mortuis 
mos est,.ejus obitum per apices f designavit. Et 
tunc non multum post predictus pater, Abbatem 
Johannem visitandi gratia adiit, a quo continuo 
requisitus de illo Fratre qualiter defecisset, et 
ille ei cuneta ordinatim retulisset, inquiens illi : 
Vade quantocius, et ex cuncta Congregatione 
ejus memoriam dele. Quod et factum est. 

52 Tune demum evoluto aliquantum tempo- 
ris, cuidam monacho. ex eodem monasterio circa 
medium diem apparuit, Ad quem inquiens : 
Numquid tu non es monachus talis? Sum, inquit. 
Prorsus illi : Qualiter agis nunc? Tum ille : Sum 
excommunicatus, et a consortio Sanctorum sepa- 
ratus. Etille : Quare? Quia Abbas Johannes dis- 
sociavit me a Congregationum coetu. Inquiens 
illi : Quomodo juvare te possumus? Ait: Si dom- 

nus Johannes vult, reconciliari possum. Qui sta- 
tim ad Abbatem Johannem adiit, et cuncta ei 
seriatim per ordinem retulit. Tunc ille, mente 
piissimus ut erat, przedictum abbatem accersiri 
praecepit, et pro excommunicati Fratris anima 
Officium et eleemosynam, nec non et per Con- 
gregationem totam, quasi eodem. die obisset, in- 
stanter agere przcepit. Qui omnia fideliter adim- 
plevit. Et tunc iterum, defunctus post dies xxx 
cuidam monacho similiter apparuit, eique dixit : 


VITA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


Vade, et domno Johanni pro me gratias age, et 
inferens *, quia ego sum reconciliatus in Electo- 
rum ecetu. 

53 Alio quoque tempore quidam ejus conversus 
suasione diaboli, seculum dereliquisse, et ad mo- 
nasterium se venisse poenituit. Unde cum beatum 
Johannem importunis precibus frequenter roga- 
ret, ut redeundi ei ad seculum licentiam daret, 
illeque preedicando coelestia, denuntiando infer- 
nalia, ne id faceret, admoneret, iloque in sua 
obstinatione, diabolo inobligante g, persistente, 
beatus Johannes przcepit ei tandem irato ani- 
mo, ut discederet. Cumque paululum a monaste- 
rio Vallimbrosano esset, diabolo deducente, di- 
gressus, de alta rupe per quam ibat, ab eodem, 
quem sequebatur, przecipitatus animam continuo 
exhalans, presentibus est subtractus. Unde pa- 
tenter ostenditur, quam periculosum fuerit, vel 
beatum Johannem relinquere, aut ejus iram in- 
currere. 

54 Quodam autem tempore fuit vir quidam, 
videlicet Florentius ἢ nomine, urban: quidem 
eloquentie, verum etiam et civis i omnimodo, 
tamen Simoniaca perfidia in cujusdam episcopi 
defensione erat valde maculatus. Qui cum qua- 
dam die gravissimam incidisset in zgritudinem, 
mori se funditus desperavit. Sed inter gravissi- 
mos suorum lacrymarum luctus, crebrosque sin- 
gultus, e suis nobilibus amicis aliquantos ad. se 
accersiri fecit, quos ad venerabilem Johannem 
quantocius ire rogavit, quatenus eorum supplica- 
tionibus in monachico habitu ei peenitentio locum 
concederet. Qui euntes ad venerabilem Johannem 
ex votis amici, ceu rogaverat, retulerunt. Sed 
nobilis Johannes eorum precibus minime renuit, 
nec statim omnimodo concessit. Propter illud 
quod dicitur: Probate spiritus, si ex Deo sunt. 
Quo eum dilatione suscepto, monachicum habi- 
tum ei tradidit, et paucos dies sie factus est con- 
valescens, ita sane ut claustra monasterii, bacillo 
se sustentante, cireumquaque lustraret. 

55 Sed non multum post, cum hxc eadem 
infirmitas eum repeteret, ad extrema deductus 
est. De quo cum relatum fuisset Abbati Johanni, 
adhibitis secum Fratribus, lectum zegroti festinus 
petivit. Interim Fratres, quibus poterant precibus 
Deo eum commendando juvabant, qui in proximo 
erat moriturus. Sed ille ex pallio, unde erat coo- 
pertus, szepius replicando coepit cum torvis ocu- 
lis vultum operire. Ad quem Abbas Johannes : 
Quid est hoc, quod agis? Tum ille pallens et 
tremens inquit : Terribilibus oculis diabolum 
prope assistentem video, ex cujus ore mir: ma- 
gnitudinis flamma, et ex naribus sulphiureus et 
immensus nimis fumus egreditur. Prorsus illi : 
Ubi est, inquit? Ecce ibi est, Domine Pater. 
Tunc beatus Johannes raptim ex ejus manibus, 
qui eam tenebat, Crucem abstulit, et diabolum 
ex ea fortiter percussit, qui statim ex oculis mi- 
rantis velut fumus evanuit. At ille voce, qua 
poterat, clamare ccepit dicens : Deo gratias, Deo 
gratias; ecce fugit, ecce recessit. Et ecce nunc 
adest beata Virgo Domini Mater, neenon et bea- 
tus Petrus simul cum sancto Benedicto. Vix nec- 
dum verba compleverat, mox spiritum exhalavit 
vitae. 

56 Quidam rusticus ad eum veniens, genibus 
ejus provulutus, strictimque exosculans, magnis 
vocibus ccepit obtestare, atque obnixe rogare pro 
unico nato suo, in agone constituto, ut suis san- 
etis precibus ab instanti periculo liberare digna- 
retur. Qui nimium compatiens, Fratres imperat 


adesse, 


D 


* 


id est 
fer 


et ro. 


Quidam y. 


nasterij, 


deserens ü 


um 


demone 
hé pra. 
Cipitatuy, 


Firum 


quemdam 


COnvers, 


E 


Unt, 


eL in morte 
damonis a-- 
spectu Lerri- 


Lum, rec 


Rustict 
lium 50 


reat. 


fi- 


1. 


Qarnibus 
prodigtose 
oblentts 


et lacte 


pauperes pa- 
scit. 


C 
k 
l 


m 


Ur, Sum occi- 
Ql jubet, 


DIE DUODECIMA JULII. 


adesse, et. pro illo Domini misericordiam jubet 
exorare. Quid multa? Fratres in Ecclesia, ille- 
que solo, ubi decumbebat, prostratus, magnis 
gemitibus Christi misericordiam supplicans, pa- 
nem transmisit, statimque sanitati reddidit. 

57 Quodam namque tempore predictus Pater 
ante fores monasterii permanens, vaccarum pin- 
guium gregem, in nemoroso jugo Alpium dum 
pascerentur, conspexit, atque unam ex illis beato 
Paulo petivit dicens : O sancte Paule, si paupe- 
ribus istis unam dares ex illis mihi. Hzc eo di- 
cente, una ex illis deorsum ruit, statimque 
extincta est ; cujus cadaver dispertiri jussit pau- 
peribus. Qua consumpta, eodem ordine orando, 
secundam, et tertiam, et quartam accepit, tri- 
buitque pauperibus semper. Qua de causa pasto- 
res tristes effecti, ex alio montis latere vaccarum 
gregem duxerunt. Sed iisdem Vir sanctus dum 
non haberet quid tribueret pauperibus, iterum 
beato Paulo petivit dicens : Sancte Paule, isti 
locum mutando fugerunt, te tamen, qui loci Pa- 
ironus es, effugere non possunt. Ergo tribue 
mihi, quid pauperibus tribuam, adhuc. Hzc eo 
dicente, confestim quinta corruit, et extincta 
similiter distributa est pauperibus. Hoc etiam de 
VI, VII, vIII, Ix, eodem ordine accidit. 

58 Extrema vero consumpta, pro damno con- 
iristati pastores, venerunt ad eum, magnas 
inclamantes adversus eum querelas : Melius, 
aiunt, in tuo Valimbrosano ecenobio stares, quam 
hue tot animalia occisurus venires. Quibus ille 
placido vultu respondit : Scio vos de hoc, quod 
largitus sum, tristes; nec amplius vultis impen- 
dere. Nolite ergo timere, quia nulla earum hoc 
tempore amplius morietur. Quod et factum est. 
Et sie, eo orante, ruina vaccarum, et mors sem- 
per secuta est, et mox ut cessavit orare, juxta 
quod pollicitus est, incolumes permanserunt. In- 
terea sanctissimus Pater Johannes, eujus cor 
flamma urebat caritatis, cernens adhue fameli- 
corum inopiam, et se animalium carnes sine 
gravissimo scandalo non posse largiri, totum 
earum lae distribuere jussit pauperibus; et sic 
diutius lactis preebendo liquorem, usque ad se- 
ptem viros de famis morte eripuit. 

59 Inillis diebus etiam cum venerabilis Pater 
ad Valimbrosanum reverteretur ccenobium, ad 
quamdam curiam k devenit, cui vocabulum est 
Ronta |; accersitoque ejusdem euriw villico, 
promisit ei berbieum s gregem mittere, in quo 
plurimi habebantur arietes. Simulque praecepit, 
ut de preedietarum ovium lacte, se suumque, 
quem habebat, nepotem, et quantos posset pau- 
peres, quam competentius valeret, quotidie ale- 
ret; praedictos vero arietes, donec superesset ex 
illis, opportune largiretur pauperibus, eum illis 
etiam magnum hireum, quem inibi solum habe- 
bat. Sieque factum est. 

60 Quidam ejus famulus ex Razolensi coenobio 
Valimbrosz ad illum pervenit nuntians, ursum 
depopulationem quam maximam facere vacca- 
rum. Qui praecipiens dixit: Vade et amodo inter- 


, fice eum. Qui regressus, vaccas in pascuis, prae- 


dictumque ursum in antro quodam arboris stan- 
tem invenit. Itaque securim manu tenens, arbo- 
Tem repereutiens, et nihil verens m, dicebat : 
Egredere, quia domnus Abbas imperavit, ut te 
oOccidam. Egressus namque, ab illo est inter- 
fectus. 

61 Quadam itaque die venerabilis Pater inde 
lransiens, venit ad locum, vidensque obstaculum 
arboris, et se viam ullatenus declinare non posse, 


T'omus n1 Julii, 


337 


modice turbatus queritando ccepit dicere : Heu 
quid faciemus! Cujus audita querela socius, qui 
eum preibat, Ugo nomine, sancti Johannis Ma- 
joris o plebanus, tentans si undecumque posset 
irrumpere, super equum, cui assidebat, se sub 
illa inclinans, arborem levavit in collo, cujus 
pondus multorum paria boum ullatenus movere 
non possent, eamque acsi leve virgultum, ali- 
quamdiu, ut ipse testatus est, sustulit. Sicque 
venerandus pater Johannes, przedictusque pleba- 
nus transierunt inlesi. Hocque actum est non 
longe ἃ Razolensi ccenobio, in loco, qui dicitur, 
Ad cellas veteres. 

62 De Johànne quodam jam antiquissimo Fra- 
tre a przedicto Patre Johanne septennis suscepto. 
Qui dum graviter doleret oculum, muliereulam 
ad se curandum conduxerat. Cujus medicamina 
dum ergo nihil proficerent, ad monasterium prz- 
dicti Patris reversus est. Quem ille dure arguens, 
eo quod cum illa vel confabulationem , vel ab ea 
quzesisset medelam, ei tantummodo boum fimum 
calidum super oculis poni jussit, et mox since- 
rissimz sanitati restituit. Quod ille adhuc su- 
perstes sic actum fuisse, et illa, quee superius 
diximus, viva voce testatur. Et non solum illa, 
sed etiam, quz inferius subjungemus. 

63 Item predictus Pater boum custodibus 
contra morem die tota necessitatis obtentu arare 
precepit, et in nocte carpere pabula. Cumque illi 
responderent : Quomodo, inquiunt, Pater hoc 
perficere possumus, cum ursos ac lupos, noctur- 
nosque timeamus latrones? Respondit: Sinite, 
inquit, sinite : Deus enim, ejusque Paulus Apo- 
stolus de illis possunt habere custodiam, eosque 
conservare illeesos. Remamnserunt itaque nocte 
illa contra morem sine custodia boves. Tunc duo 
latrones supervenerunt, qui unum ex bubus fu- 
niculo ligaverunt per cornua, eumque rapere, 
secumque usque mane nitebantur perducere. Sed 
bos immobilis permanens de loco ulla ratione 
moveri non potuit. Sed mane a custodibus inven- 
tus bos, ligatus laerymasque more hominum fu- 
disse repertus est. Hoc cum predicto Patri nun- 
tiatum fuisset, accessit, bovisque caput leniter 
demulcens, dixit : O bos, bos vade, tuumque 
officium imple : non enim te beatus Paulus adhuc 
perdere voluit. . 


ANNOTATA. 


a S. Antoninus, Binius, Baronius, aliique scri- 
ptores merito id Stephano Papa attribuunt. Quare 
hic amanuensis oscitantia Leo Stephano substitutus 
est. 

b De loco hoc vulgo Castello di cerliano vide 
Franchium Lib. 10, pag. 335. 

e Hac expressio non favet Guidoni Grando, quia 
B. Andreas illa post Sancti mortem scripsit. Plura 
de hac re in Commentario pravio S 10. 

d Judicare hic accipitur pro adjudicare vel con- 
cedere; atque hoc sensu verbum illud sepe est usur- 
patum in legibus Gothicis et Longobardicis. 

e Repedavit id est rediit; qua phrasis in Au- 
ctoribus medic latinitatis sepissime occurrit. 

f Per apices id est per litteras; qua voce crebro 
usi sunt inferioris aevi scriptores. 

g ld est instigante, sicut ex sensu satis colli- 
gitur. 

h Florentius ille, juxta Locatellum Lib. 1, cap. 
59, et Franchium Lib. 10, Pag. 358, aliosque 
scriptores Vallumbrosanos, faverat Petro Simonia- 


48 C0, 


AUCTORE 
B. ANDREA 
EX M88. 


Monachi 
ophthal- 
miam. curat. 


Boves a furi- 
bus defendit. 


AUCTORE 
B. ANDREA. 
EX MSS. 


Cuidam re- 
center con- 
verso 


€ 


occultatum 
peccatum in- 
dicat. 


338 
co, de quo postea pluribus agetur ; unde patet in his 
Actis nullum temporis ordinem servari, sed quadam 
citius narrari, qua serius contigerunt. 

i Puto, quod auctor significatum. velit, illum 
Florentium non tantum. rhetorica, sed etiam juris 
civilis fuisse peritum : sic enim reperimus Civili- 
stam pro jurisconsulto, vel eo, qui juri civili dat 
operam. 

k Curia sape significat praedium rusticum, ut 
constat ex innumeris donationum instrumentis. 

1 Locus, Ronta nomine, in mappis Geographicis 
collocatur inter colles montis Apennini, qui facile 
a Valle Umbrosa distat viginti passum millibus ver- 
sus septemtrionem. An sit idem, de quo hic agitur, 
mescio. 

m Berbix detortum est ez Latino Vervex Italis- 
que dicitur Berbice. Est animal satis notum. — 

n Verens pro veritus. Plures solecismos alibi 
occurrentes, eosque et frequentes et crassos, anno- 
tare.mon semper lubet, modo sensus intelligatur. 

o Hac ecclesia S. Joannis, teste Franchio Lib. 
10, pag. 343, sita est quinque passuum millibus 
infra monasterium. Rasolense. 


CAPUT VI. 


Cordis arcana cognoscit, aliaque prcbet 
sanctitatis argumenta. 


scilicet nomine, renuntians seculum, Passi- 
niano se ad predictum Patrem contulit. Qui 
quasi respuens, et ut abiret, indignans jussit. 
Sed ille, ut sui misereretur supplicans, quatenus 
ei pro suorum omnium delictorum, quz illi ex 
integro professus est per omnia confiteri a, in 
monastiez vitzee regula locum poenitentic tribue- 
ret. Nec immerito ille sane omnibus ad Deum 
confugientibus, ut erat niitissimus, ut sibi visum 
fuit, precibus pie petenti non renuit, sed quod 
rogavit concessit, et ejus animse salutis curam 
habuit. Qui non assecutor voti, quod promisit, 
reatum suum ex parte prodidit, et erubescente 
conscientia, majora infra seipsum retinuit. Pauco 
tunc itaque interjecto tempore, ad susceptionem 
hospitum, et ministerium peregrinorum, ob salu- 
tem sue anime, eum exterius locavit. 

65 Et cum quadam die idem Gerardus, qui- 
busdam supervenientibus hospitibus, victu ali- 
menta ministraret, Abbas Johannes tum super- 
veniens, eumque ex nomine vocans ait : Gerarde, 
Gerarde, quare mihi sic fallere voluisti? Qua de 
re, Domine mi, inquit? Et ille: Cum vacaveris, 
occurre quantocius, et dicito mihi, quod profes- 
sus es. At ille preceptum Patris fideliter adim- 
plens, cum opportunum tempus invenit, adiit ad 
Patrem. Inquiens illi : Numquid non dixisti, 
quia ex integro patefaceres secreta tui cordis 
mihi? Utique, dixit. Et ille : Et si ita dixisti, 
quare tam crudelissimum facinus, quod in die 
sanctze Apparitionis Domini, et ejusdem diei 
Vigilia eum uxore illius talis hominis commisisti, 
mihi pate facere noluisti? Et addens: Insuper 
non sufficiebat tibi tam terribile malum, nisi nunc 
ad confusionem tui iterum diSponis in mente, ut 
ad tam grande piaculum revertaris? Tunc ille 
mente confusus, videns se in captionis laqueo 
deprehensum, confestim ad terram corruit, et 
penitentiam sui criminis quzsivit, et ita omnia 
esse, ut sanctus Pater indicaverat, dixit. 


4: vir ex Poniensi territorio, Gerardus 


VITA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


66 Quodam itaque tempore quidam vir inter 
seculares valde nobilis, Ubaldus nomine, qui in 
Figlinensi P castro, et in aliis quam pluribus fue- 
rat nimis gloriosus. Hic erat beats recordatio- 
nis Johanni Abbati valde notissimus, et inter 
mundiales amicos familiarissimus. Qui cum quo- 
dam tempore in segritudinem incidisset, ad 
extrema videbatur deduci; convocatisque suis 
militibus, et familia cuncta, de domo propria dis- 
ponere euravit. Tune uxor ejus unum ex suis no- 
bilibus, Benzonem nomine, marito jam in agone 
constituto, ad se accersivit, et ad Passinianense 
conobium, unde predictus erat compatronus, 
nuntiare sui funeris adventum quantocius ire 
precepit. At ille, mcestus ut erat, sine cuncta- 
tione, festinanter pergere przecepit. 

67 Jam eo in medio itinere appropinquante, 
quidam curialis c ei occurrens, requisivit, quo ten- 
deret. Dixit eventum rei. Sed quamquam moestus 
similiter illum requirit. Tum ille: A coenobio 
sancti Cassiani d venio, ubi Domnum Abbatem 
Johannem Vallimbrosanum visitandi gratia per- 
rexi. At ille, ut hoc audivit, ad preefatum ccno- 
bium illico pervenit. Quem nescio de psalmis, aut 
quid aliud murmurantem ante fores monasterii 
invenit. Qui cum eum officiosissime salutasset, et 
satis ab eo hilariter resalutatus requisivit, qualiter 
illi esset. Respondit: Tristis et mcerens nimis me 
esse confiteor pro nobili viro, et vestro fideli ami- 
co, qui nune videtur e seculo exire. Ad quem in- 
quit: Quis ille est ? Et ille : Illustris Ubaldus ve- 
ster valde fidelissimus. Statim venerabilis Johan- 
nes versis ad Orientem luminibus, parumper 
subsistit, et oratione completa Benzonem re- 
spexit, eum ire przecepit, eique dixit: Quantocius 
ad propria revertere, quia infirmus ille, super 
quo mostus eras, incolumem invenies. Quod ut 
dixit, ita actum est. 

608 Cap. de Domno GG. VII Apostolicze Sedis 
PP. ; qui cum Archidiaconatus in eadem Aposto- 
lica Sede officium gereret, ob illius patientiam 
comprobandam, eum dure increpare curabat. 
Mox ad ejus intuitum mutavit mentem, ac prz- 
ordinata, quz se putabat dicere, oblitus est ver- 
ba. Qua ejus perfectione ab eo ita comperta, 
tantus deinceps inter utrumque firmatus est 
amor, quantus inter carissimos, atque uterinos 
solet esse germanos. Hzc namque a venerabili 
viro abbate Rodulfo Passinianensis coenobii, qui 
tunc ibi aderat, sepius audivimus, atque de tali 
teste dubitare nihil debemus e. 

69 Qui dum quodam tempore nimis zgrotus 
pulmentum, quod zgroto convenit, ante se co- 
ctum teneret, quidam religiosus Frater, Gerar- 
dus nomine, visitationis gratia advenit, atque 
ante illum prewsentatus est. Cui mox przdicti 
pulmenti particulam quamdam porrexit, qui nec 
recusare, nec nutu quolibet resistere [ausus], 
eam accepit, silenterque comedit, et inter eden- 
do, se reum, se reprehensibilem atque lupum ac- 
cusare ccpit, atque per cogitationem rixando 
multa dicere verba, quod vel semel hoc non re- 
futasset, quod almus Pater porrexerat. Quem ille 
per spiritum recognoscens, et audiens, quasi lin- 
gua proferret, expleta refectione, dixit : Si plus 
vel minus ex hoe, quod per cogitationem dixisti 
narravero, te ipsum volo habere testem. Et mox 
arcanum sui pectoris patefaciens, queque cogita- 
verat, quzeque per cogitationem dixerat, lucide 
enarravit. 

"I0 Cui discessuro; insanum quemdam Fra- 
trem commendans, segregatim nocturnali expleto 


Officio, 


D 
AEgrotuy, 
absentem 


precibus sui 
sanat. 

ὃ 

d 


Mirabilis ob- 
autescentia 
Hildebrandi, 
postea Gre- 

gorii FII. 


e 
Monachi Qu- 


jusdam cogt- 
Lationes, 


eL occultam 
mecessilatem 
cognoscil- 


Quidam [aw- 


slam reddit. 
venationem s 


el leporem a 
monacho ap- 
prehensum 
dimittit. 


C 


Ülerici pecu- 
niam non 
vult recipere 


DIE DUODECIMA JULII. 


Officio, ut secum duceret imperavit. Cujus jussio- 
nem et libenter audivit, et dulciter se adimplere 

romisit. Nocte vero surgens, nocturnali expleto 
Officio, [lum] eum socio abire disponeret, siti 
gravissima laborare ccpit. Hoc Johannes Pater 
per cordis Illuminatorem recognoscens, mini- 
strum suum, qui ei solebat assistere, nutu advo- 
cans, non parvum scyphum vino aqua mixto 
summatim implere fecit. Deinceps discessurum 
Fratrem, si adesset, ad se venire signavit. Cui 
ad se accedenti porrectum scyphum sumere, vi- 
numque fecit bibere. 

71 Vir quidam in vicinitate Valimbrosc per- 
manens, beato Johanni valde fidelis et devotus 
existens, quodam die ad eum cum canibus venit, 
seque in venatu diu frustra laborasse, nullam ve- 
nandam bestiam videns, asserit. Beatus vero Jo- 
hannes mox sibi precepit, ut comederet, esum 
lassis canibus tribueret, et postea ad venandum 
rediret, quia captura, Deo przestante, statim per- 
veniret. Quo facto, in agrum, qui est monasterio 
contiguus, illico exivit, duosque mox lepores 5n 
nive, qua tota tunc terra erat cooperta, vidit; 
post quos canibus concitatis, ambos cum omni 
festinatione comprehendit. Post haec vero ad san- 
ctum Johannem remeans et ei, quz sibi, Deo 
miserante, et ipso patrocinante, acciderant nun- 
tians, salutaribus ab eo verbis instructus, gaudens 
et exultans reversus est ad propria. 

72 Alio quoque tempore cum nimia nix terram 
tegeret, quidam lepus ex nive egressus, tugu- 
rium, in quo beatus Johannes tunc cum quibus- 
dam Fratribus stabat, est ingressus. Quem qui- 
dam Fratrum mox apprehendit, et in gremio 
brachiis cireumplectens abscondit, ccepitque Fra- 
tribus dicere, quod licenter illum, utpote divini- 
tus datum, possent edere, maxime cum nihil fere 
preter ipsum ad edendum haberent. Beatus vero 
Johannes, quod acciderat, quod dictum fuerat, 
Deo revelante, cognoscens, Fratrem quid in gre- 
mio absconditum teneret requirens, manifesta- 
tum leporem sibi dari imperavit, quem blanda 
manu diu attrectavit. Dicendo sibi : Follis, follis 
f cur huc venisti? Postea vero leporem g misera- 
tus, portas ccenobii egressus, illum terre suppo- 
suit, ac liberum abire permisit. Sequenti autem 
die quidam Rusticus asinum panibus oneravit, 
sanctoque Johanni in magna inedia cum suis Fra- 
tribus portavit. 

78 De Clerico, qui fama reverendi Patris au- 
dita, et cum vita qualis esset ejus doctrina, cun- 
cta, quze possidebat in seculo, vendidit, et pluri- 
ma numismata exinde sumens, eaque crumena 
ncludens, ad ccemobium prwdicti Patris venit. 
Cumque inde Patri se placere credere, unde am- 
plius erat odibilis, fiducialiter ad locum accedens, 
8e venisse significat. Quem cum ille, paupertatis 
amieus, nummatum fore cognosceret, atque au- 
diret, qua pro causa advenerat, sic eum alloqui- 
tur: Quamdiu, inquit, unum ex his super te 
nummum habueris, aut reservaveris apud te, 
nec mecum partieipare poteris, nec me habebis 
amicum. Hzc itaque clericus audiens recessit, 
pretium sui patrimonii, quod Deicola spreverat, 
illis totum distribuit, qui possessione carebant, li- 
benterque manum porrigebant munificis. Deinde 
remeavit ad illum, qui Deum auro, et seminudos 
preponebat divitibus. Hoe Johannes Pater au- 
diens, et quid egisset, discutiendo reperiens, qui 
ante locupletem spreverat, factum pro Christo 
pauperem, dilectum suscepit in filium. 


339 


ANNOTATA. 


a Confessio hac mon. erat sacramentalis, sed mo- 
nastica, qua in usw erat apud veteres monachos, qui 
abbati, etiam non. sacerdoti, sua delicta, pandebant.. 

b. Locus ille, vulgo Figline, situs est inter plures 
colles, quos ab utroque latere habet, distatque a 
Valle Umbrosa duodecim. fere passuum millibus ver- 
sus meridiem. 

e Hac voz aliquando significat aulicum, qui cu- 
viam frequentat ; aliquando curionem seuparochum ; 
ulrum ex duobus hic indicet, non. est promptum. di- 
vinare. 

d Indicat monasterium montis Scalarii, quod S. 
Cassiano dedicatum. fuit, cujus situm. describit Fran- 
chius lib. 8, pag. 23. 

e Hoc miraculum fuse examinavimus in Com- 
menlario previo S 8. 

f Follis pro stulto vel fatuo. Sic Joannes Dia- 
conus lib. 4 vitz S. Gregorii PP. cap. 96. At ille 
more Gallico sanctum senem increpitans follem, 
ab eo quidem virga leviter percussus est. 

g Nescio, cur. Breviarium. Vallumbrosanum, et 
recentiores hujus Ordinis scriptores asserant, damo- 
mem sub hujus leporis forma, latuisse, cum in. B. 
Andrea mulla sit vox, quz hoc indicet. Frustra ita- 
que Franchius lib. 10, pag. 355 et seqq., nititur 

hoc probare, et rationem reddere, quare demon hu- 
jus animalis formam. assumpserit. 


CAPUT VII. 


S. Joannes Gualbertus alios excitat ad. 
extirpandam Simoniacam heresim. 


{ Simoniacam autem hzresim ita Pater 
sanctus zelo divini amoris exardescebat, ut 
totis nisibus, in quibus valebat, circeumquaque 
exhortando et admonendo videretur repugnare. 
Denique Episcopo Voluternensi α melliflua, at- 
que salutifera scripta direxit, quze hic pro magna 
utilitate conscribi necessarium duximus. Heri- 
manno b Voluternensi Dei nutu Episcopo, Jo- 
hannes indignus servus servorum Dei, cum om- 
nibus suis monachis et Fratribus quidquid me- 
lius fuit apud Deum hominibus. Petitionibus ve- 
stris consulere dignum duximus, maxime cum 
non de secularibus et mundanis, sed de eccle- 
sjasticis et divinis, quze in Dei cultu ad salutem 
animarum fiunt, qu:ereretis. Requisistis enim 
adjutorium in exhortatione pastorali, ex his quce 
in vestra cura et studio sub Dei protectione per- 
manere videntur. Quze fructum bonis operis 
tune germinant boni, cum populi obedientia nec 
in minimis contra pastorem rebellat. Sed sancti- 
tas et sapientia pastoris talis debet semper ap- 
parere et esse, ut delinquentes Dei judicio ter- 
reat, et obedientes divinis preceptis digna remu- 
neratione demulceat. 

75 Unde oportet vestram vigilare solicitudi- 
nem, αἰ postquam omnia divina precepta sine 
reprehensione percurrerit, omnia quz clero, et 
populo imperaveris, de sanetarum Scripturarum 
studeat proferre sententiis. Scilicet ut clerus 
secundum statuta Apostolorum, et canonum 
precepta permaneat, et populus seeundum man- 
data Sanctorum in ommibus illis obediant. In 


primis 


AUCTORE 
B. ANDREA. 
EX MSS. 


- 


Epistolam 
scribit epi- 
scopo Fola- 
terrano, 


quarum ad 
episcopalis 
muneris per- 
fectionem, 


340 VITA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 
AvcrORE — primis quia oportet Episcopum irreprehensi- resipiscant, et poniteant, predicate ; qui ponni- D 
ΜΝ bilem esse, quod etiam ad ommem pertinet tere noluerint, excommunitate ; qui ad poniten- 
— . A elerum. Deinde ut ommem solicitudinem Epi- tiam reverti voluerint, sacris canonibus subjugate, 
seopus cum clero et populo impendant, utin- viam salutis omnibus demonstrate, circa omnes 
nocentes in innocentia sua permaneant, et pec- benignitatem ostendite; et Deus judex justus 
cantes peccare desinant, et poenitentiam agentes omnia secundum justitiam vestram vobis resti- 
de bono in melius crescant; certissime creden- tuet. Si enim ommia, qui supra dicta sunt, in 
tes, ut qui in malis dies suos finiunt, sternam — vestro episcopatu studueritis observari, dum 
luant vindictam, et qui in bonis, :eternam susci- tempus fuerit et facultas, ad vos veniemus si 
piant palmam. His promissionibus confortentur — expedierit, et quidquid vobis necessarium et no- 
boni, et his minis terreantur mali. bis licitum et possibile fuerit faciemus. Valete. 
hzresis, ma- — 76 Interea solicite satagendum est, ne alicu- 79 Post h;e cum longe lateque odor tanto Varii uni. 
ME DOLUR jus hzresis quamvis parvse, aliquis eorum im- sanctitatis perflagrasset, coperunt de diversis T ἧς S. Jo. 
munditia sordeat, quia quamdiu quis in ea per- terris, et regnis ad eum certatim currere, mo- funt, d 
manserit, etiamsi pro Christi nomine sanguinem machi, et clerici, et fideles laici. Praecipue Me- 
fundat, nihil ei proderit. Heu quam pessimum —diolanenses, et Cremonenses, atque Placentini. 
et grande peccatum, quod nec in presenti Monachi vero sua monasteria relinquentes, et 
etiam pro morte, nec in futuro pro multo tem- longam peregrinationem sumentes, ad eum ve- 
pore pene poterit solvi! Ergo tam pessimum  miebant. Alii siquidem pro apprehendenda sub 
nefas cito dimittere, et anathematizare debe- eo audita laudabili conversione ἡ: alii vero ut ἃ * Forte con- 
mus, et penitendo delere, ut cum Christo in tanto instruerentur Patre qualiter Simoniacam Ve'satione, 
presenti et in futura vita possimus manere. Quia  h:eresim deberent vitare. Audierant enim Jo- 
quamdiu quis in aliqua haeresi manserit, nullum — hannem Patrem hanc cum suis Fratribus publice 
B ejus bonum opus Deo placebit. Simoniaca igitur damnare, et contra hane exardescere multos E 
heresis, quze prima et pessima ante ommes alias mortales. 
hsreses jam diu ante nos usque ad nostra tem- 80 Quis itaque ad eum umquam venerit, post-. ut spirituile 
pora viguit, quam Deus nostro tempore sua mise- quam viderit illum, et audierit, se dispendium pe m 
ratione detegendo destruxit, omni solicitudine a — pertulisse, vel laborem longi itineris sumpsisse tineant. 
vobis abjiciatur. Et cum illa hzresis ante omnes — poenituerit? Nam si cor dubium, vel fortasse te- 
hereses in ipso initio Ecclesi: a Principe Apo- pidum, vel evacuatum marsupium aliquis veniens 
stolorum percussa palluerit, miramur, quomodo — detulerit, alacer repedabat, et cor in fide confir- 
a quibusdam, pessimis indumentis palliata, vi- matum reportans, et marsupium profecto non 
vido colore, quasi Christianz fidei cultrix ope- vacuum. Acceperat enim a Jesu Christo dono et 
rosa monstretur. Scimus enim quia, quod Chri- vultum ommibus gratum, et sermonem cunctis 
stus odit, nullus, qui Christianus est, diligit. Si placidum, et ad largiendum amplissimam manum. 
autem dilexerit, Christianus esse non potuit. Jam causa expetit ut referam, quam Johannes 
Christus igitur Simoniacam heresim odit. Ipse Pater cum suis contra Simoniacam toto coram 
enim dixit : Qui in Spiritum sanctum peccave- mundo sumpserit pugnam. 
.rit, neque in hoc seculo, neque in futuro dimit- 81 Per idem tempus quidam Papiensis d Pe- d 
tetur ei. irus sedem Florentine Ecclesiz invaserat clam S.Joamues 
, : ; ^ Ξ b : Simoniaco 
eL ezstirpa- 71 Itaque dum tempus ordinandi clericos ad — interventu pecunia, quod Johannem Patrem ejUS- episcopo re- 
ftonem, divinum eultum advenerit, non alicujus pretii da- que Fratres minime latuif. Elegerunt itaque vi- sisi, 
tione palam vel occulte aliquis ad ecclesiasticum — tam mortalem potius perdere, quam veritatem 
promoveatur Officium, non aliquis indignus, vel celare. Ideoque Papiensem Petrum esse publice 
ignarus officii, non alicujus reatus vel infamia  Simoniacum et hzereticum cceperunt dicere. Facta 
tactus, non nisi virgo, aut monogamus, et hic est denique inter clerum et populum contentio 
qui virginem secundum sacros canones duxerit; pervalida. Alii quidem temporalia intuentes com- 
C mon superbus, non elatus, non alicujus honoris moda, ipsum defendebant. Alii cum monachis F 
cupidus, sed humilis et mansuetus et timens jam illorum creduli verbis vehementer impu- 
Deum. A nullo clerico aliquid commodi pro sacro  gnabant. 
Officio requiratur, neque ab Archipresbyteris, 82 Cum igitur contentio hzc inter clerum, et eujus jussu 
neque ab illorum subjectis. Dum autem parccias inter populum et populum per dies haberetur "ssi milites 
" per Ecclesias Baptismales, quas Plebesc dicunt, multos, et seditio inde frequenter oriretur, zsti- 
Episcopus cireuit, et ne forte aliquid mali, aut mavit hzreticus Petrus populum terrere et cle- 
criminis, aut inimicitiarum causas inveniat, in- rum, si faceret; necare monachos, a quibus verba 
vestiget, nil quzstus, nil pecunie exinde requi- sibi adversa sumpsere principia. Qua de re missa 
rat, nec eos qui ibi fuerint, pro suo suorumque multitudine equitum et peditum nocturno tem- 
cibo affligat, sed quasi pater filiis misereatur, et pore, jussit saneti Salvii cenobium igne comburi, 
emendatis culpis, omnes in pace relinquat, ut et monachos, quos reperissent, interfici. Johan- 
omnes pro suo Episcopo et Sacerdote Dominum nem vero Patrem ibi tunc existimavit inveniri, 
benedicant, et pro ejus salute tam corporis quam Ipse quidem die altero recesserat. 
anime, Dei misericordiam petant. 83 Ingressi igitur Ecclesiam, cum nocturnum monachus 8. 
ac gregis sui 18 Taliter enim Episcopo faciente, populus Fratres celebrarent Officium, evaginatis ensibus BP 


curam horta- 


tur. 


cum clero apud Deum salvabitur, et idem Epi- 
copus ἃ Deo remunerabitur. Si autem contra hzc 
fecerit, vel pecuniam requisierit, Simoniacus hze- 
reticus judicabitur, atque dammabitur. Igitur 
ante omnia Simoniacam heresim persequendo 
abjieite, sacerdotes cum omni Clero sanctze Re- 
gule Ecclesiastic» vivendo subjicite, populum 
tam majores, quam minores sanctis suasionibus 
ad bene agendum solicite invitate, peccatores ut 


cceperunt Christi maetare oves, ut immites car- 
nifices. Alii siquidem in fronte tam grave infixe- 
runt vulnus, ut perveniret acies ferri usque ad 
testudinem cerebri e. Alterum vero tam impie 
graviterque sub oculis percusserunt, ut nasus et. 
dentes superiores cum superno labio a sua divi- 
derentur compagine, et euncta dependerent super 
barbam. Alii quidem infigentes aciem gladii vul- 
nusque ad interiora perduxerunt. Hujuscemodi 


igitur 


et illius ca- 
nobii abba- 
lem indigne 
tractant ; 


um injuria 
illis populi et 
cleriamorem 
conciliat. 


DIE DUODECIMA JULII. 


igitur plagis multis in diversis perlatis, everte- 
runt altaria, et depreedati sunt, quce invenerunt 
omnia, et igne in domibus apposito, monachis 
tunc in ecclesia septem Psalmos cum Lcetaniis 
decantantibus, in nullo reluctantibus, nec silen- 
tium frangentibus, ipsisque nudatis, et semivivis 
relictis, abierunt. 

84 Nam ejusdem monasterii Abbatem, nomine 
Dominicum f, setate vetustum, conversatione 
sanctissimum, omni nudaverunt amictu. Qui tan- 
tum sic nudus ccepit solicite qucrere, si quid in- 
venire posset, quod se indueret. Tandem pelli- 
ceum indumentum, quod ob incuriam inter Fra- 
trum lectos ceciderat, invenit, seque illud dissu- 
tum, et conscissum ac vetustate dilapsum induit. 
Sed unde inimicus acquirere putavit victoriam et 
exaltationem, inde invenit detrimentum et con- 
fusionem. Nam multi de populo et clero, qui 
hactenus ejus videbantur fautores, ipsius intuen- 
tes impietatem, facti sunt ipsi deinceps omnimo- 
dis adversi. 

85 Altera quoque die tam homines, quam mu- 
lieres Florentie ad supradictum monasterium 
perrexerunt, et, quecumque poterant, necessita- 
tibus Fratrum necessaria fideliter detulerunt. Fe- 


- licem se quisque eredebat, si aliquem monacho- 


S. Joannes 
suos ad con- 
stantiam 
hortatur, 


qui tanto 
acrius Simo- 
niacos oppu- 
gnant ; 


0 


9 


sed lis inde- 
Οἴδα relin- 
quitur, 


h 


rum videre valebat, vel ex eorum sacro sanguine, 
ex terra, lapidibus, et lignis, suis pannis possent 
extergere, volentes illum pro magnis reliquiis 
habere. 

86 Beatus autem Johannes, Valimbrosz tunc 
positus, hoc quod acciderat audiens, martyrii 
flagrans amore, ad sanctum Salvium festinato 
veniens, Abbatem ceterosque flagellatos Fratres, 
cxsos, nudatosque considerans, dixit : Nune 
vere monachi estis ; sed cur sine me hzc per- 
ferre voluistis? Valde enim doluit, quod przefatce 
persecutioni defuit, in qua tamen ipse martyrii 
obtinuit bravium, qui ad tolerandum martyrium 
suos tam strenue instituit discipulos. Ad hoc 
enim venit, quod se credebat teneri, flagellari, 
detruncari, quod etiam pro amore Dei, et defen- 
sione Catholicz fidei cupiebat, si posset milies, 
occidi. 

87 Monachi vero tanto fortiores deinde sunt 
effecti, quanto securiores de corona, quam jam 
gustaverant, martyrii. Nam euntes Romam tem- 
pore synodi, constanter et publice proclamave- 
runt Petrum Simoniaeum et hzereticum, se ignem 
proferentes intraturos ad id comprobandum. 
Alexander vero Papa qui tunc Sedi Apostolicze 
przsidebat, nec tune accusatum voluit deponere, 
nec igneam declarationem sumere. Favebat enim 
maxima pars Episcoporum parti Petri, et omnes 
pene erant monachis adversi. Sed Archidiaconus 
Ildeprandus y monachorum in omnibus est factus 
adjutor et defensor. 

88 Lite itaque tune permanente, immo dein- 
ceps nimis crescente, facta est persecutio tanta 
adversus clerum Florentinum Catholicum, ut 
eam ferre non valentes Archipresbyter ceterique 
quam plures de civitate exeuntes, ad Septimense 
confugerent econobium. Quos Johannes Pater 
benigne suscipiens, omni benignitate et caritate 
preebebat eis pro posse subsidium. Favebat enim 
Dux Gotifredus ἃ parti Simoniaci Petri, ita ut 
minaretur interimere monachos et clericos eidem 
adversarios. Qua de causa Petri pars tune valde 
prevaluit. Qu:e enim lingua fari potest persecu- 
tiones et angustias, quas tempestate illa Catholici 
perpessi sunt? Nam tempore illo, cum prefatus 
Papa Florentiam venit, preparata et. coadunata 


341 


sunt ligna ad ignem accendendum, quem miona- 
chi inhiabant ingredi ad comprobandum, scpe 
factum " Petrum esse.Simoniacum et hereticum. 
Quod Papa tunc recipere renuit, sed clero et po- 
pulo in lite relicto, recessit. Sed hanc omnipo- 
tenti Deo qualiter sedare placuerit, fempus et 
causa, ut id intimetur, inquirit. Ad hoc ergo 
noscendum hie Florenting ecclesiz;e Epistola, 
Pap: przfato directa, per ordinem ponatur, et 
tune quod omnipotens Deus ostendere est digna- 
tus ad fidem corroborandam Petri, et ad dete- 
standum errorem Simonis Magi, legenti liquido 
patebit, et, audienti. 


ANNOTATA. 


a Id est Volaterrano. Volaterrz autem est urbs 
antiqua, Hetruriz, sita prope Eram. ftuviolum. et 
Cecinam, distatque triginta quatuor milliaribus Flo- 
rentia in meridiem. 

b Herimannus vel Hermannus, episcopus Vola- 
terranus, ab Ughello tom. 1 Italiz sacr col. 346 
mortuus perhibetur anno 1077. Incertum tamen est, 
quo anno episcopatum inchoaverit 

c Plebes, Italis pieve, est ecclesia parochialis ; 
unde extat hic versus Ebrardi : 


Plebs hominum dicas, sed plebes ecclesiarum. 


. d Petrus Simoniacus vocatur Papiensis vel Tici- 

nensis a patria sua Papia, quz et Ticinum dicitur. 

e Per testudinem cerebri auctor hic intelligit 
cranium, u£ opinor. 

f Hujus Dominici elogium vide apud Simium in 
Catalogo pag. 91 et seqq. 

g Ildeprandus vel Hildebrandus fuit postea 
Gregorius VIT, summus Pontifex. 

h Gotifredus vel Godefredus dux Tusciz, ani- 
mi inconstantia in. historiis satis notus. 


CAPUT VIII. 


Epistola cleri et populi Florentini ad 
Alexandrum Pontificem data , qua 
prodigiosa ignis probatio conira Si- 
moniacos facta. emponitur. 


lexandro Primze.Sedis Reverendissimo ae 
Universali Episcopo, clerus et populus Flo- 
rentinus sincerz devotionis obsequium. Jam diu 
izdium et laborem nostrum, necnon certamen 
monachorum contra Simoniacam h:wresim, Pa- 
ternitas Vestra bene novit. Et nunc quoque di- 
gnum est, ut, qualis Deus excelsus piz ac mise- 
ricorditer scrupulum hujus rei de cordibus nostris 
abraserit, pernoscatis. Signa enim et mirabilia 
Dominus noster in nobis fecit, et per ea czcita- 
tem ignorantiz, et dubietatis caliginem, ac tene- 
bras erroris de pectore hominum pepulit, et fidem 
nobis augendo et dilatando, et in se solidando, 
lux mentibus nostris suce veritatis clementer in- 
fulsit. Pastor quidem bonus de colo venit, et 
ovibus assistentibus, atque ad se totis cordis me- 
dullis clamantibus, sententiam sereno clariorem, 
soleque lucidiorem, omnique dicto aptiorem, om- 
nique visu certiorem, de medio ignis populo suo 


dedit 


AUCTORE 
- ANDREA. 
EX MSS. 
* 4n non $e- 
pe fatum? 


Clerus et po- 
pulus Flo- 
rentinus per 
litteras 


AUCTORE 
B. ANDREA. 
EN MSS. 


Pontifici 
exponunt, 


B 


quomodo post 
varias veca- 
tiones 


a 


C 


* id est im- 
munitatem 


εἰ Lurbas, 


342 


dedit. Quid vero plebi Florentin: de Petro Pa- 
piensi, qui se nostrum episcopum haberi volebat, 
tenendum sit, in suo tremendo judicio declara- 
vit. Sed licet miraculorum harratio videatur ali- 
quantulum protelari, causas tamen, unde ad hzc 
ventum est, nequaquam inutiliter putamus de- 
bere succincte pr:escribi. 

90 Quadam etenim die omnes Florentin ci- 
vitatis clerici una congregrziéi, coepimus tam de 
clericis, de locis suis expulsis, quam etiam de 
nobis ipsis ante Papiensem Petrum conqueri. De 
abjectis enim, quia consilium et solatium eorum 
amiseramus, et quia etiam Prior, et Archipre- 
sbyter noster metu hsresis e civitate secesse- 
rant; de nobis autem, quia bona pars civium no- 
strorum nos h:reticos acclamabat. Nam videntes 
nos ire ad eum, dicebant : Ite, ite, hzretici, ad 
hereticum. Ite, quia per vos hec civitas vora- 
gini dabitur, qui Christum impietate vestra de 
ipsa expellitis, οὐ beatum Petrum Apostolum ex- 
pugnantes, Simonem Magum pro Deo inducendo 
colitis! Quid plura? Rogamus eum, ut tam nos, 
quam se ab infamia liberet, dicentes : Ecce nos, 
site mundum senseris, si tu nobis jusseris, Dei 
pro te judicium subire non dubitamus ; aut si 
probationem, quam Monachi hie et Romze facere 
voluerunt, recipere vis, ad eos imus, eosque ob- 
nixe rogamus. 

91 Ad hzcille, seinquit neutrum jubere, neu- 
trum velle, neutrum recipere ; quin etiam edi- 
ctum a Preside per legatos suos impetravit, ut 
quicumque laicorum, quicumque clericorum se, 
ut Episcopum, non coleret, suique imperio non 
obediret, ad Prasidem vinctus non duceretur, 
sed traheretur; si autem quis nostrum his minis 
territus de civitate fugeret ad dominium Potesta- 
tis a assumeretur, quidquid possedisset. Clerici 
vero, qui sub tutelam beati Petri Apostoli agen- 
do contra Simoniacam hzresim in Oratorium 
ejus confugerant, aut sibi conciliarentur, aut 
sine spe audienti: extra civitatem pellerentur. 
Hincque factum est, ut vesperascente sabbato in 
initu jejunii, cum apud przedietam ecclesiam be- 
ati Petri Apostoli, ipsi clerici lectionum, ac re- 
sponsoriorum sequentis Dominiez recordarentur, 
munieipalis Przesidis, eo quod se cum salva re- 
verentia Petri Apostoli Simoniaco hzretico non 
posse obedire responderint, illos extra emunita- 
tem ' Oratorii, beatum Petrum Apostolorum 
Principem parvipendens, ejiceret. 

92 Fit denique pro hoe scelere concursus ca- 
tholicorum virorum, et maxime feminarum, ve- 
lamina capitum projicientium, et sparsis crinibus 
flebiliter incedentium, pectora pugnis, miserabi- 
les ad Deum voces mittendo, dure tundentium, 
et super virorum atque filiorum mortem triste 
lamentantium : Nam in plateas luto plenas se 
prosternentes, aiebant : Heu, Heu! O Christe, 
tu hine ejiceris, e& quomodo nos desolatas relin- 
quis? Tu nobiscum habitare non sineris, et quo- 
modo nos hic habitamus ? Vidimus quia non pot- 
es nobiscum manere, sed vadis, quia Simon Ma- 
gus te non permittit. O sancte Petre, numquid 
a Simone Mago vinceris, quia ad te confugientes 
non defendis? Nos putavimus eum in infernali- 
bus pomis esse vinctum et catenatum ; sed ecce 
cernimus illum ad tuum dedecus hostiliter susci- 
tatum. Virorum quippe alii ad alios dicebant : 
Videtis, et aperte videtis, Christus hinc discedit. 
Abit, qui legem suam adimplens, se pellenti non 
resistit. Et nos, viri fratres, civitatem hane, quo 
heretica pars ea non gaudebat, incendamvs at- 


VITA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


que eum parvulis, et'uxoribus nostris, quocumque 
Christus ierit, secum eamus. Si Christiani sumus, 
Christum sequamur. 

93 His ergo ejulatibus, hisque doloribus, nos 
quoque clerici, qui ipsi Papiensi videbamur fau- 
tores et assecle, et qui ab aliis heretici acela- 
mabamur, eo quod ipsum sequebamur, permoti, 
seramus b ecclesias, et moerore projectorum c non 
tangimus campanas, populis non psalmos, non 
denique canimus Missas. Nee mora; nobis con- 
gregatis, εὐ Domino inspirante consilium. Ad 
Dei monachos, qui Septimo in monasterio saneti 
Salvatoris degunt, communi voto quosdam no- 


strum mittimus petentes et orantes, dubietatem, 


hujus rei velle perdere, et veritatem cognoscere, 
cognitamque firmiter promittentes tenere. 

94 Responsum est autem nobis, quia si catho- 
licam. fidem. pro viribus vellemus tenere atque 
defendere, et Simoniacam hzresim impugnando 
destruere, virtus Salvatoris tam hujus negotii 
dubietatem, quam etiam crzcitatem de cordibus 
nostris eliminaret. Fatemur, promisimus de hac 
re hoc sequi quod et ipsi, si suis factum compen- 
sarent dictis. Quid plura? Statuitur dies omni 
voto quzesita, in qua et dubietatem perdidimus, 
et ex qua veritatem, quam monachi dicebant, 
pro posse defendendo tenemus. Quarta namque 
Feria, in prima hebdomada Quadragesimze dies 
constituitur. Secunda et tertia Feria specialiter 
pro hoe Deum oramus, et ut Deus, qui unica est 
veritas, veritatis hujus reseraret ostium, obse- 
cramus. 

95 Illuscente vero quarta Feria, a quodam no- 
strum itur ad virum Papiensem, qui rogans eum 
inquit : Fac, Domine, pro Dei tremore, proque 
remedio anim: tu:z, si est de te, quod monacb: 
dicunt, noli clericos, noli populum in eundo la- 
boribus afficere, noli Deum experiendo tentare, 
sed hujus negotii veritatem ad Dominum te con- 
vertendo pande; aut si hoc te noscis immunem 
reatu, nobiscum venire dignare. Ad quem ille 
respondet : Nec ego venio illuc, neque te, si tu 
me diligis, ire volo. Ad hoc vero dictum est sibi: 
Profecto Dei judicium, quia omnes vadunt, videre 
ibo, et quid ibi agatur, solerter curabo, et quod: 
eumque Deus judex justus in judicio suo recto 
monstraverit, secundum meum valere defensabo. 
Nee tibi molestum sit meum iter, quia te hodie, 
qualis sis, sententia Dei recte ostendet. Aut enim 
te hodie magis, quam umquam fueris, habebimus 
carum, aut viliorem et contemptum. 

96 Nos interim, quasi cclesti przemoniti ora- 
culo, non expectamus nuntium; curriturque a 
nobis clericis, et laicis, et feminis ad Septimum, 
in quo est sancti Salvatoris monasterium. O mira 
Domini potentia, miraque clementia, qui volun- 
tates non solum expeditis, sed etiam przegnanti- 
bus vires ad eundum donavit! Numquid enim 
longitudo itineris matronas; numquid via ecenu- 
lenta. multitudine aquarum delicatas terruit ? 
Numquid pueros jejunium exasperavit ? 

97 Congregatis denique omnibus clericis et 
laicis promiseui sexus et setatis, fere ad tria 
millia, ad predictum monasterium, interroga- 
mur a servis Dei : Cur, Fratres, venistis? Respon- 
detur ἃ nobis : Ut illuminemur, et errorem 
relinquentes, veritatem sequamur. Quomodo, 
inquiunt, illuminari vultis? Nos, inquam, respon- 
dentes: Ut copioso igne probetur, quod de Pa- 
piensi Petro dicitis. Quem, inquiunt, fructum hoc 
facto habebitis? Aut quem honorem inde Deo 
redditis? Respondemus ommes : Erimus vobis- 


Cum 


D 


ignis proba. 
lionem petip. 


,» 


quam obla- 
tam 


Petrus simo- 
niacus re- 
spuit. 


Promiscua 
Tuominum 
multitudo ad 
Septümense 
monuaste- 
rium con- 


fiuit 


et parata “τ 
gnorum 
strues 


accenditur. 


B 


Monachus 
celebrata 
Misst, 


el causa 
igneg proba- 
lionis pra- 
sentibus in- 
dicata, 


C 


POSU [ust (ud, 
CUI pre- 


^» 


DIE DUODECIMA JULII. 


eum, rectam fidem defendentes, et Simoniacam 
haeresim abominando, Deo semper gratias agen- 
tes. Quid longius moramur? Fiunt statim a'po- 
pulo duce strues lignorum altrinsecus juxta se in 
longitudine posite. Singulatim vero longitudo 
utriusque fuit pedum decem, latitudo autem am- 
barum singillatim quinque pedum, et dimidium 
dimidii pedis. Altitudo denique utriusque separa- 
tim fuit quatuor pedum et dimidii. Inter utrasque 
vero pyras in longitudine semita unius brachii 
extitit, et ipsa strata siccis lignis, et ad arden- 
dum bene paratis. 

98 Interea fiunt pro hac re Letanize, Psalmo- 
die, supplicationes. Monachus intraturus ignem 
eligitur, jussuque abbatis Johannis celebraturus 
Missam ad altare procedit. Missa vero cantatur 
cum magna devotione et supplicatione omnium. 
Chorus monachorum, et clericorum, nec non et 
laicorum ex corde lacrymatur. Ut autem ventum 
est ad Agnus Dei, quatuor monachi, unus ima- 
ginem Crucifixi Domini, alter aquam sanctifica- 
tam, tertius duodecim cereos benedictos accensos, 
quartus thuribulum thure plenum bajulantes, pro- 
cedunt ad succendendum lignorum przscriptas 
pyras. 

99 His igitur visis, clamor omnium in ccelum 
attollitur, Kyrie eleison flebilissime pleno ore 
cantatur, Jesus Christus creberrime, ut exsurgat, 
causamque suam defendat oratur. Maria ejus 
Mater, ut hoc sibi suadeat, multum a viris, plu- 
rimumque a feminis supplicatur. Petri Apostoli 
nomen, quod Simonem perdendo damnet, millies 
ingeminatur. Gregorius Urbis Preesul, ut ad suas 
verificandum properet sanctiones, suppliciter ob- 
secratur. Interea dum pro ingenii capacitate ab 
omnibus Deus oratur, presbyter, perceptis salu- 
tis mysteriis, et expleta Missa, exutaque casula, 
ceterisque sacerdotii indumentis, Crucem Christi 
portans, cum Abbatibus et monachis Letanias fa- 
ciendo, ad strues lignorum, jam rogos fieri inci- 
pientes, appropinquat. Ibique, quam multipliciter 
ac uniformiter ab omnibus oratur, nulla lingua 
fari, nullus sensus colligendo valet meditari. 

100 Tandem silentium cunctis imponitur. Et 
ut conditionem rei, pro qua hzc fiebant, intente 
audiamus, et bene intelligamus, monemur. Eli- 
gitur denique Abbatum unus, clamosus in voce, 
apertus in lingua, qui aperte ad intelligendam 
orationem, in qua conditio petitionis ad Deum 
continebatur, populo legit. Collaudantibus autem 
cunctis conditionem, tune iterum alius Abbatum 
silentium petit, elevansque [vocem] alloquitur 
omnes dicens: Viri fratres et sorores, pro salute 
animarum vestrarum, teste Deo, hoc facimus, 
ut deinceps ἃ Simoniaca lepra, quz fere jam to- 
tum mundum [infecit] caveatis. Hujus autem 
lepra contagium tam magnum esse sciatis, quod 
ipsius immanitati cetera crimina comparata, sunt 
quasi nihil. 

101 His ergo expletis, cum utrique rogi jam 
se ex majori parte in flammivomoós vertissent 
carbones, et cum media semita ignivomarum co- 
pia prunarum tanta zstuaret, ut usque ad talos 
pedis euntis, sicut post in probationem patuit, in 
prunas infigi possent, sacerdos et monachus 
jussu Abbatis hane orationem cum magna voce, 
audientibus et flentibus fere tribus millibus, fudit 
ad Dominum : Domine Jesus Christe, vera lux 
omnium in te credentium, tuam misericordiam 
peto, tuam clementiam exoro, ut si Petrus Pa- 
piensis, qui Florentinus episcopus dicitur, inter- 
ventu pecunis, id est munere a manu, quod est 


943 


Simoniaca hzresis, Florentinam arripuit sedem ; 
nune fu "Fili zeterni Patris, salus rnea, in hoc 
tremendo judicio ad ,adjuvandum me festina, et 
me illz;sum sine combustionis macula mirabiliter 
conserva, sieut quondam illesos salvasti tres 
pueros in camino ignis ardentis, Qui cum coze- 
terno Patre tuo, et Spiritu sancto orania coope- 
raris, et vivis et regnas in secula seculorum. 

102 Cumque omnes, qui aderant, respondis- 
sent : Amen, pacis osculum Fratribus dedit et. 
accepit. Interrogamur omnes : Quamdiu vultis 
ipsum in igne manere? Responsum est, ab omni- 
bus : At, at, quid dicitis? Sufficit, Domine, satis, 
eum solemni gravitate pedetentim ienem flam- 
masque transire. Jubetur. quidem sacerdoti et 
monacho voluntati nostre satisfacere. Tunc ipse 
sacerdos contra ignis ardorem salutare signum 
faciens, Crucemque Christi bajulans, ipsamque, 
non flammarum multitudinem attendens, intre- 
pidus mente, hilaris vultu cum quadam celebri- 
tate gravitatis, illesus in corpore, illzesus et in 
omnibus, quz seoum portabat, in virtute Jesu 
Christi mirabiliter ignem pertransiit. 

103 Nam flamm:e undique concurrentes, et 
cireumquaque exsurgentes Albam quasi byssi- 
nam d intrabant, et implendo inflammabant, sed 
nature suze immemores, nihil sibi ustionis infer- 
re poterant. Manipulum denique et stolam, eo- 
rumque fimbrias more ventorum sustollendo huc 
illucque varie ferebant, sed calore perdito, ipsas 
in nullo comburere valebant. Pili quoque pedum 
ejus inter flammosos carbones mittebantur, sed 
o mira Domini potentia! o Christi landanda cle- 
mentia! eorum nulli odore ignis ledebantur. 
Inter capillos nempe flamm:e cireumsurgentes 
intrabant, eosque flando levabant et relevabant, 
sed nec summitatem alicujus eorum, vires suas 
oblitie, adurendo retorquere valebant. Erant 
quippe flammz ex omni parte ipsum concluden- 
tes, ad Salvatoris miraculum, non ad ardoris in- 
cendium. Ardorem Catholice fidei sentiebant, 
ideoque non ardebant. Deus profecto noster ignis 
consumens aderat, ideoque, ipso nolente, corpo- 
reus ignis nihil nocere poterat. Procul dubio 
verum erat, quod a servis Dei dicebatur, quia 
illorum testis, veritate juvante, ab igne miracu- 
lose liberatur. Veritas enim semper liberat, quos 
falsitatis macula non coinquinat. 

104 Postquam autem egressus est de igme, 
dum iterum vellet focrm repedare, capitur a 
populo; deosculantur pedes prc desiderio. Prze 
gaudio quidem beatum se quisque putabat, qui 
vestimentorum quamcumque partieulam deoscu- 
lari valebat. Gravi namque premebatur augustia 
populorum, sed cum magna difficultate liberatur 
viribus clericorum. Laus Deo ab omnibus una 
pre gaudio, etiam flendo cantatur, certi jam 
quia verbum Dei numquam mutatur. Simon Pe- 
trus magnis laudibus sublimatur, Simon denique 
Magus ut stercus pedibus conculeatur. Nomen 
Petri Apostoli in ore omnium super mel et favum 
cum laudibus magis magisque dulcescit ; nomen 
impii Simonis super fel et sulphur eum vitupe- 
rationibus magis magisque putrescit. Magnitu- 
dinem quippe horum Christi signorum, copiam- 
que gaudii nostri, ac quotidianam gratiarum 
actionem, nec cordis sensus cogitare, nec lin- 
gua plectrum exprimere, nec manus, sicut est, 
umquam sufficient scribere. 

105 Sed quia sapienti de multis pauca suffi- 
ciunt, demum ad Paternitatem Vestram suppli- 
candum conceurrimus. Per ipsum vero Beatitudi- 


nem 


AUCTORE 
B. ANDREA. 
EX M88, 


ignem ingre- 
ditur, 


E 


eumque illz- 
5u5 transit ; 


d 


E 


quo miraculo 
moti Floren- 
tini simonia- 
cam haresii 
execrantur, 


et ad eam 
exstirpan- 
dam. 


AUCTORE 
T. ANDREA. 
EX MSS. 


Pontificis 
auxilium 
implorant. 


S. Joannes 
monasterio 
Ficiclensi 
Petrum Igne- 
um prafi- 
cit. 


344 
nem Vestram oramus, cujus Viearium, tam in 
colis, quam in terris etiam vos esse desidera- 
mus: dignamini plebi, longa peste demolitze, 
consilium pariter, et defensionis auxilium impen- 
dere : Dignamini nos miseros ab importunis lu- 
porum faucibus abstrahendo eripere : Dignamini, 
precamur, arma cóntra hostes Petri Apostoli 
movere, acies struere, sancta bella committere, 
et nos oves Christi, beato Petro, Tibique vice ejus 
commissas, contra Simoniacos przliando de ca- 
ptivitate liberare. Plerisque etenim nostrum bea- 
tus ipse Apostolus, ut olim a Nerone in cruce 
confixus, in visu noctis apparet, et passionem 
suam ostendendo, ut a Simoniacorum societate 
declinemus, pie suadet. Sicut, inquiens, me Si- 
moni Mago numquam conjunxi, sic quoque vos, 
si Christi esse vultis, si oves pascu: ejus estis, 
si me clavigerum regni coelestis creditis, si me 
vobis portas regni ccelorum aperire cupitis, Si- 
moniacis nolite sociari, nolite conjungi, nolite 
communicari. 

106 Nune itaque, Domine sancte, quia fiducia 
recuperationis nostre secundum Deum in sancta 
Sede Romana est posita, vos, qui ipsi preeside- 
tis, oramus, ut rapacibus lupis ex adverso ascen- 
datis, atque auctoritatem sacerdotalis culmi- 
nis, pro ovibus vobis vice Petri creditis, | oppona- 
tis. Iterum, iterumque cernui solicitudinem ve- 
stram oramus, Pater, ut quod Pastoris est, 
nobis dilaniatis ovibus ne pigritemini clementer 
impendere. 

His cognitis, quantocius Papa curavit de omni 
Episcopali officio przefatum Petrum deponere. 


ANNOTATA. 


a Potestas apud Italos significat supremum civi- 
tatis magistratum ; colligo ez sensu hic indicari Fi- 
scum, cui fugientium bona addicerentur. 

b Serare pro claudere vel obserare, ut habet 
Rodericus Toletanus in Historia Arabum cap. 45. 

€ Porte vult significare, quod propter maro- 
rem eorum, qui e civitate ejecti vel projecti erant, 
non tetigerint suas campanas. Vel etiam quod alio- 
rum, qui ecclesias suas deseruerant, ac marore 
projecti et afflicti erant, campanas non tetigerint. 

d Id est ez tenui lino confectam. 


CAPUT IX. 


Zelus ejus pro Catholica fide ac fraterna 
caritate; pia mors et sepultura ; varia 
monasteria post; obitum ejus cedificata. 


dr rei itaque, quam ferventissimam Jo- 
hannes Pater habuerit fidem, et quam inde- 
fessam contra Simoniacam hzresim sumpserit 
pugnam, immo quam obedientes, et in fide fer- 
ventes educaverit discipulos. Reliqua, que in 
senectute gessit, et qualiter de seculo migravit, 
prosequamur. Videns denique supradictus Comes 
Bulgar, qui Catholicus extiterat adjutor, etiam 
in omnibus defensor, tantam fidem, tantamque 
religionem, tam Johannis Patris, quam ejus di- 
Scipulorum, deliberavit suum monasterium Fi- 
ciclense a sub ejus committere regimine; quod 


VITA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


nimiis, et obnixis precibus tandem obtinuit. Ubi 
senex Pater in regimine Abbatis illum constituit 
Fratrem, qui obediens transierat per ignem. 

108 Quodam die cum apud prefatum mona- 
sterium, quod est in Septimo, esset, et octo ex 
monachis cum uno tantum sarculo foras ire vi- 
deret, interrogavit quo tenderent, et cur nonnisi 
unum sareulum deferrent. Illi vero mox, quo 
ibant, et quid facere deliberaverant, exponunt, 
seque ad id, quod disposuerant, perficiendum, 
non nisi uno indigere sarculo asserunt. Ad hoc 
ile : Nec ipsum, inquit, unum sareulum vobi- 
scum reducetis, sed, illic quo pergitis, relinque- 
tis. Quod ut dixit cceperunt ipsi valde mirari, et 
dicere : Magna nos negligentia et. oblivio depri- 
met, si, cum octo simus, istud sarculum non re- 
duxerimus. Adhortatique sunt seipsos, ut, pro 
sarculo unanimiter soliciti existerent, ut si san- 
ctus Johannes illud verbum veraciter protulisset, 
cognoscerent. Cumque ad locum, quo decreve- 
rant, pervenerunt, et quid disposuerant perfece- 
runt, reversi [sunt] ad monasterium, ubi se cce- 
perunt aspicere vicissim, et quis eorum sarcu- 
lum reduxisset, inquirere. Sed cum nullus illorum 
inventus est, ipsum reportasse sareulum, cogno- 
verunt nimirum sanctum Johannem prophetis 
habere spiritum. 

109 Dilexerat enim a principio bonos clericos, 
quemadmodum monachos. Et ipse ab eis dilige- 
batur, ceu esset eorum pater. Nam omnimodo 
studebat cum bonis clericis canonicas ordinare 
ecclesias, sieut cum monachis monasteria. Ad 
quod probandum, unum saltem de multis ponam 
exemplum. Venerunt clerici catholici per idem 
tempus, et fideles laici de civitate Mediolanensi 
ad senem Patrem, illius terrze referentes mise- 
riam; seilicet quod per multos retro annos 
innumerabilis multitudo tam virorum quam mu- 
lierum illius civitatis, pro timore Simoniaez 
heresis, nec Poenitentiam, nec Communionem 
abaliqua sumpserat persona mortali. A. quibus 
se profitebantur esse missos ad pietatem senis 
Patris, ut pro caritate, quam isdem in ceteris 
flagrabat, animabus. eorum auxilium pro posse 
impenderet. Quibus misericordia motus ait : Et 
quod vobis consilium possum impendere? At illi : 
Pater, inquiunt, sancte, si tot miseris vis subve- 
nire, fac clericos, qui ex nostra terra pro vitando 
hereticorum consortio ad te confugerunt, catho- 
lice ordinari ; illos illuc remitte, et Christianita- 
tem, jam pene deletam, poterunt renovare. 

110 Quid multa? Non solum illos, qui in civi- 
tate morabantur, nimia commotus pietate solito 
more, sed etiam quos jam in interiore cella No- 
vitiorum habebat, et qui pro accipienda veste 
monastica venerant, inde abstraxit, et a Rudolfo 
Tudertino Episcopo ὃ viro sanctissimo et catho- 
lico ordinari gradatim fecit, eosque Mediolano 
direxit. Hunc Episcopum Papa ad regendum 
episcopatum Florentinum direxerat post deposi- 
tionem Simoniaci Petri, et quoniam majus his 
fecit, majus dicam; ipsum scilicet Episcopum 
postea cum viris eruditis praefato Mediolano mi- 
sit, ut viris catholicis id omnimodo optantibus et 
petentibus, officio subveniret episcopali, qui fide- 
lium consolarétur corda, catholico pastore diu 
destituta. Si enim voluero cuncta sancti Viri 
narrare bona, prius deficient dies et hore, immo 
tempora, quam dicenda. 

111 Post hzc igitur venit dies, ab eo diu de- 
sideratus, scilicet ut dissolveretur et esset cum 
Christo, quod coneupierat omnimodo. Ingrave- 


scente 


D 


Octo mong. 
chis Oblivio- 
nem praqi. 
cit. 


Mediolanensi 
ecclesia Si- 
moniaca h&- 
resi afflicta 


missis Ca- 
Lholicis cle- 
rwcis succur- 
rit. 


n 


S. Joannes . 
mortem sihi 
instare vt- 
dens 


scribi jubet 
epistolam, 


qua fraterna 
caritatis lau- 
des comple- 
clitur, 


ΠΣ 
διιοΣ ad eam 
duseruan- 
TW που α- 
lur, iH 


DIE DUODECIMA JULII. 


scente itaque infirmitate, quod vitze terminus 
propinquaret, evidenter ccepit dicere. Missaigitur 
legatione, ad se discipulos, quos Fratribus prae- 
posuerat, fecit venire. Quos visos et benedictos, 
illico cogebat remeare ad commissi custodiam 
gregis. Qui licet moerentes, et nimium flentes, 
Patris jussioni contradicere non audentes, rever- 
tebantur. Remanserunt cum eo. tantummodo 
domnus Rusticus, et domnus Laetus abbas, pater 
coenobii Passinianensis, in quo decumbebat Pater. 
Hi in eadem, qua obiit hebdomada, ad eum ac- 
cedentes humili deposcerunt prece, ut aliquam 
exhortationem Fratribus relinqueret de unitate 
caritatis, et concordia pacis. Tunc dicta hzc di- 
ctari et scribi jussit : 

112 Johannes Abbas ommibus Fratribus in 
amorem fraternitatis secum junctis salutem et 
benedictionem. Me sub gravi infirmitate diu la- 
borante, Deus ut animam recipiat, corporis mei 
terra quatenus ad pulverem revertatur, unde 
materiam sumpsit, quotidie expecto. Et hoc mi- 
rum non est, quia ztas etiam absque tantz in- 
firmitatis oppressione hoc me admonet quotidie 
expectare. Et hinc transire quasi sub silentio 
sstimabam, sed locum et nomen, quod in hac 
terra corruptibili, quamvis, non sicut decuit, te- 
nui, pensans, utile duxi, vobis aliquid de vinculo 
caritatis loqui; in hoc non a nobis, nec noviter, 
sed, quee quotidie auditis, transcurrendo repli- 
care breviter. Certe hsec est illa virtus, quse 
omnium rerum Creatorem effici compulit creatu- 
ram. Hzc est illa, quam ipsein vice suorum 
omnium mandatorum Apostolis commendans ait : 
Hoc est preceptum meum, ut diligatis invicem. 
De ista Jacobus Apostolus loquitur dicens : Qui 
totam legem observaverit, offendat autem in uno, 
factus est omnium reus. Ista est, de qua beatus 
Paulus Apostolus dicit: Caritas cooperit multi- 
tudinem peccatorum. 

113 Hine vero colligere possumus, tenendo 
caritatem, omnia peccata operiri posse ; ceteras 
vero virtutes zestimantibus se obtinere, sine hac 
nil valere. Sed hzc audiens quisque superbus et 
inobediens, hanc in veritate cogitat habere, si 
se corporaliter in communione fraterna viderit 
perdurare. ἃ qua, utita dicam, opinione falsa, 
unumquemque beatus Gregorius, ver: caritatis 
finem indicando, excludit dicens : Ille perfecte 
Deum diligit, qui sibi de se nihil relinquit. Quid 
vero de carite singulariter loquar, ignoro ; quo- 
niam omnia mandata ab hac pullulare radice 
scio. Quia si multi sunt rami boni operis, una 
est tamen radix caritatis ; in cujus calore reprobi 
nequaquam possunt diu perdurare, Domino Sal- 
vatore dicente : Refrigescet caritas multorum. 
Quos frigidos et ab unitate divisos Apostolus Jo- 
hannes plangit dicens, et gemit : Ex nobis exie- 
runt, sed non erant ex nobis : nam si fuissent ex 
nobis, permansissent utique nobiscum. 

114 Etsi ita est, immo quia ita est, debet 
unusquisque fidelis semper pensare, qualiter se 
tam summo bono possit copulare, secumque, quos 
habeat in via Dei socios, anxie quaerere, Et sicut 
reprobi hane relinquendo, a Christi corpore ab- 
scinduntur, sic electi eam in veritate amplecten- 
do, eidem corpori Christi confirmantur. Ad hanc 
vero inviolabiliter custodiendam valde utilis est 
fraterna unitas, quo se constringit sub unius 
persona eura. Quoniam sicut flumen a. suo alveo 
siccatur, si in multis rivulis dividatur, sic unitas 
fraterna minus valet ad singula, si fuerit sparsa 
Per diversa. Idcirco, ut in longo ista caritas in- 


Tomus yu Julii. 


345 


violabilis permaneat vobiscum, volo ut in domno 
Rodulfo vestra cura et consilium post meum 
obitum pendeat, saltem sieut in me pependit 
in mea vita. Valete. 

115 Tertia denique antequam obiret, die, vidit. 
juvenem sibi assistentem, quem ejus Angelum 
fuisse zestimamus. Quem et, cum solus et nullus 
alius cerneret, ait Fratribus: Quare Fratrem 
illum non vocastis vobiscum, eum comedistis ? 
Cui Fratres : De quo, inquiunt, Fratre dicis Pa- 
ter? Et ille : De illo pulcro, inquit, juvene, qui 
ad nos venit, et nobiscum moratur ingrediens et 


egrediens. Et subjunxit : Unde est, et quo no-: 


mine vocatur ? Cui beatus Laetus, abbas de Pas- 
siniano, Deo revelante, dixit: Nescis quia de 
monte Domini est, e£ Benignus appellatur? Tunc 
ille, Spiritu sancto docente, Angelum esse intel- 
lexit, et vere de monte Domini, id est de ccelo, 
esse, talique nomine (id est. Benignus) illum ap- 
pellari dixit. 

116 Et recte beato Johanni Deus talis nomi- 
nis Angelum deputaverat, qui tantam sibi beni- 
gnitatem misericorditer plus quam ceteris fere 
mortalibus infuderat. Quo audito, ierunt, et su- 
pra mensam unius hominis victum posuerunt, 
supra victualia constituta Fratrum. Quo adimple- 
to, quievit. Denique cum ad exitum appropinqua- 
ret, fecit sibi in breviculo c scribi, e£ in manu 
poni hzec : Ego Johannes credo et confiteor fi- 
dem, quam sancti Apostoli przedicaverunt, et 
sancti Patres in quatuor Conciliis confirmave- 
runt; ut crederetur intimo eam corde tenuisse, 
quam videbatur verbis et operibus viriliter de- 
fendisse. 

117 Posthec Christo tradidit spiritum, cor- 
poris et sanguinis ipsius perceptione munitum, 
in quem integra fide crediderat, quem pure di- 
lexerat, cui pia intentione servierat; secum vi- 
delicet talentum sibi creditum reportans centu- 
plicatum. Obiit in ferventissimo zestatis ardore, 
quarto scilicet Idus Julii. Patres itaque presen- 
tes, qui aderant, spe certa credentes posse Deum 
sine fcetore in zstatis fervore servare Magi- 
strum, qui in igne sine combustione servaverat 
discipulum, deliberaverunt cadaver Patris inse- 
pultum retinere, donec Abbates ex utraque con- 
gregarentur parte. 

118 Hae itaque de causa insepultum mansit 
per triduum. In quibus vero ad celebrandas 
communis Patris exequias, clericorum et mona- 
chorum convenit multitudo pene innumerabilis. 
Per hos quippe dies et noctes Christo indefesse 
gratias agentes, debitum honorem Patri impen- 
dentes, sepulturz post hsec sancti Viri corpus 
tradiderunt, ita immune ab omni feetore, quem- 
admodum fidem ab omni erroris contagione ser- 
vaverat immunem, et ceu discipuli transeuntis 
per ignem Christus incombustas vestes servave- 
rat et carnem. 

119 Quo sepulto, sumpsit domnus Rodulfus d 
obedientiam sibi a Patre injunctam; quam per 
&riennium, pre oculis habens memoriam et timo- 
rem Patris, sancte et regulhriter rexit. Sub cu- 
jus regimine se ceteris adhzserunt comnobium 
Vagianum, et Toanis Fontana; nec non et Con- 
eum. Post eujus obitum, totius Congregationis 
regimen sumpsit Pater Rusticus, et eam per an- 
nos sedecim rexit fideliter, paterne, et discrete. 
Sub quo ecmnobium saneti Angeli juxta Pisto- 
riam est noviter zedificatum. Alterum ad hono- 
rem Christi, ejusque Genitricis Marize in Nera- 
na. Porro illud, quod est in Sofena, ad honorem 


49 sancti 


AUCTORE 
B. ANDREA 
EX M$S. 


Angelus mo- 
rituro 


a5sistil. 


E 


porte 
ulii mori- 
tur 


ejusque cor- 
pus fotoris 
expers rema- 
net. 


E 


d 
Faria post 
cjus obitum 
acquiruntur 
monasteria, 


346 VITA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 

xvcroRE — saneti zdifleatum est Salvatoris, et alterum, bus tribuit, et ἃ mane usque ad expletum diem — ἢ 

MNA quod in Strumis, ad honorem Dei, ejusque san- omnibus supervenientibus ibidem hospitibus suf- 

- .. — eti Martyris Fidelis, nec non et illud Pisanum ad  ficienter administravit. 

honorem Dei, sanctissimique Pauli, sub hujus 192 De domno GG. VII Apostoliee Sedis Pa- οἱ Gregoriu, 
regimine Patris, adjuncta et concorporata sunt pa, qui ad saerosancta Missarum solemnia com- Ἢ Ἢ Papi. 
Vallis Imbrosz consuetudini et Congregationi. punetive solebat accedere. Cui cum continuis pi; (Anus 
Similiter id quod in Monte Armato, et alterum, — tribus diebus consueta deesset compunctio, no- ""petrat, 
quod in Oselle: Castellanis in partibus, noviter — men et sanctitas przedicti Patris Johannis in me- 

€ sunt zedificata, sub hoc sunt instituta Patre e. moriam venit, eumque in suum invitavit auxi- 

quorum ab- 120 Horum quippe rectores annuatim conve- lium; et mox ejusdém sancte compunctionis 
ces liat niunt, memoria retinentes bonitatem et saneti- gratiam, copiam multum largius, quam solebat, 
ploinsumma tatem, nec non instituta boni et primi Patris,  resumpsit, sicut domnus Petrus Albanensis Epi- 
[uerit C07. sibi offermmt alteri alterutris quecumque sub sua — scopus ipsius ore se testabatur audisse. 

j habent cura, personas videlicet et substantias 123 De domno Teuzo Razolensi abbate, de Tei αὐϑας 
secundum imperium Vallis Imbrose abbatis, primis maximisque ejus discipulis, quod ei con- ΤΙΣ 
quem super se electum habent in vice Johannis tigit, ipso 5: ββίπι8 testificante. Qui dum qua- lanus. 
primi abbatis. Et sunt in fide una, unum cor e£ dam die cum Plebano sancti Johannis Majoris, 'eratur. 
animam habentes, potius parati mori, quam ab nomine Ugo; Vallimbrosam iter ageret, gravis- 
alterutro dividi. In qua unitate Christus, omni- simo iliorum dolore intolerabiliter ac ssepius 
potens pastor, eos in perpetuum dignetur con- pulsatus est. Cumque inter has doloris angustias 
servare, qui suos electos ante mundi constitutio- fluctuaret, predictum Patrem Johannem atten- 
nem dignatus est eligere. Qui cum Deo Patre, tius ccepit rogare, quatenus suis meritis, preci- 
sanctoque Spiritu ex utroque procedente vivit et — busque ei clementer succurreret. Statimque lan- 

B regnat Deus per ommia secula seculorum. Amen.  guor, qui eum cruciabat, prorsus deletus est. ^E 

Item de predicto domno Teuzo, cui cum obitus 
domni Rustici magni Prioris nuntiatus fuisset, et 
ANNOTATA. ipse tanto constringeretur languore, ut se mo- 
vere non posset, calliculam a tanti * przedicti Pa- (9 
tris fiducialiter tetigit, mox sanissimus effectus, ' liasSaneli 
a Id secundum est monasterium, quod Comes celeriter ad defunctum perrexit. 
Bulgar S. Joanni Gualberto tradidit. 124 De Fratre Girardo sepius in vita ejus s, Joamis 
b De hoc Tudertino episcopo vide Ughellum tom. γῃργηογναίο. Qui dum quadam die equo sedens" iter inuocaiione 
Er É col. 100; tom. 2, col. 1081, et tom. ageret, praedicti Patris pedulem » gestabat in euo. 
τ In Brevieulo id est indiculo vel compendio. us an Sr de equo descendens, Tan fre- ; 
Voce ΟΝ C IBrevis num amisit. Equus vero ante illum fugiens, per 
d Id est, assumpsit munus Generalis abbatis, sibi longa terrarum spatia, eo nolente atque contri- 
α S. Joanne Gualberto impositum. stante, cucurrit. Qui cum equum nullatenus 
e De omnibus his monasteriis videri potest Loca- — stare cerneret, nec eum posset ascendere, pedu- 
tellus lib. 2, cap. 1 et 2 ; Franchius lib. 8, pag. lem, quem gestabat, foras traxit de sinu, ora- 
254 ; Lubinus in. Abbatiarum Italiz brevi notitia  tionemque hujusmodi fudit ad Dominum, ut si 
ordine alphabetico concinnata. venerandus Pater Johannes hoc erat, quod dice- 
batur, et ipse credebat, meritis ejus figeret 
equum. Hzc eo orante, equus quasi simulacrum 
stetit. Ad quem ipse accedens, tenuit et ascen- 
CAPUT X. dit, et via, qua cceperat, lzxtus cum eo abiit. 
125 In virtute similis miraculi, ejus nihilomi- εἰ alter pre- 
s : : sbyteri mu- 
C nus sanctitas claruit. Nam cum supradictus ve- jj, yecupe- 


Cibus mira- 
culose multi- 
plicatur S. 
Joannis me- 
ritis, 


Varia miracula mazime post obitum 
ejus patrata. 


uod scribimus a. venerabili Fratre didicimus 
Johanne, qui in eodem Passinianensi coeno- 
bio, ubi domnus archimandrita Johannes ad cce- 
lestia migravit, per multos annos celle ministe- 
rium et vestiarii officium nobiliter gessit. Qui 
adhuc eo tempore in laicali habitu constitutus, 
dum  persensisset venerandum Patrem morti 
proximare, zestuare coepit, quid in tanta parandi 
copia ciborum ageret, przsertim cum cerneret 
tantam turbam monachorum, et clericorum, nec 
non et laicorum ex diversis partibus ad funus 
tanti Patris advenire* Quid multa? Tandem ad 
semetipsum reversus, in Deo confisus, meritis- 
que tanti Patris preesumens, dixit : Qui ex quin- 
que panibus quinque millia homines pavit , potest 
hodie multiplicare nostra olera, simulque et le- 
gumina. Tunc vascula, qu:e more solito Fratri- 
bus suffecerant, assumpsit, et, sancti Patris 
Johannis invocato nomine, ad prunas composuit, 
et ad coquendum cibaria per eas ordinavit. Mira 
res! de quibus vasculis solitam annonam Fratri- 


nerabilis Rusticus die quadam a Vallimbrosa 
veniret, et ad sanctum Salvium cum quodam ve- 
nerabili presbytero iret, cum ad quoddam diver- 
sorium venerunt, de mulis, quibus insedebant, 
ob necessitatem corporis descenderunt. Interea 
mulus presbyteri repente diffugiit, concitoque 
gradu per diversa se contulit. Sed cum sacerdos 
post mulum pergeret cursim, ut eum, si fieri 
posset, apprehenderet, secumque reduceret, di- 
xit ei Rusticus : Cur frustra laboras, eum illum 
velocius te currere videas, ipsumque taliter ap- 
prehendere nequeas ? Veni ergo et domnum Jo- 
hannem deprecemur, ut ipse nobis mulum redu- 
cere dignetur. Qui cum dixisset, et presbyter 
redisset, genua curvavit, ac beatum. Johannem, 
ut mulum reduceret, rogavit. Mox ad prima 
orantis verba, tanta velocitate mulus rediit, 
quanta. nec ante discessit, seque ad tenendum et 
sedendum, mansuetissimum reddidit. , 
126 Matrona quidam nobilissima, nomine 
scilicet Adalascia, gravissimis per unum inte- 
grum annum febribus sstuans, ante sepulerum 
ejus jacuit; illico sanitate recepta, incolumis re- 
meavit ad propria. Vere non solum ipse magna 
et innumerabilia fecit miracula, verum etiam 


quam 


T 


Matrontt ..— 
febribus lilt- 


T 


l 


lu; 


DIE DUODECIMA JULII. 341 
A quam plurimi in ipsius nomine mira valde fece- loco eam devote reposuit, et continuo domum 4ucrong 
runt. Erat tunc temporis presbyter quidam, Ze- letus remeavit. Hc namque ideo posuimus, ut P. ANDREA 

, nobius scilicet nomine, qui Drozensem plebem c obedientiae bonum, quam perfecte etiam in sim- ἡ οἱ 
per xL annos, et eo amplius rexit. Qui cum qua- plicioribus pro reverentia tanti Patris exerceba- 
dam die sole ad occasum vergente, acceleraret tur, significaremus. 

d se per celebrare d vespertinam synaxim, ut mos 131 Sed et hoc quod subinfero a venerabili Monachus 
est rusticorum, accensa candela ecclesie lampa- — Fratre Teberto, qui in eodem Passinianensi cce- ("ida7 Pas- 
dem festinabat ignire. Et cum oleiliquorem in  nobio monastiez religionis vitam optime con- CE inii 
ea minime invenisset, et alio ex eo minime habe- — duxit, pro certo scimus. Qui ex nobili prosapia 
ret, unde eam reficere pósset, sepius replicando — ortus, quemdam nepotem habuit, nomine Benzo- 
eam ignivit, quam aqua, qu: in ea sola manebat, nem, virum in armis strenuum; et in bellicis 
sine mora extinguebat. actibus diligenter instructum; et ut ita dicam, 

lampas mi- 127 Tune furibundus animo ille ut eratdixit: quod majus est, quamquam in seculari habitu - 
mulos αὖ. Sj vera sunt quee de Walberte Johanne propriis positus, in Domini przeceptis erat devotus. Prze- 
MIS ejus oculis vidi et audivi, in ipsius nomine precipio terea quadam die quidam heroes ob invidiam ni- 
ΡΜ ΟΝ tibi, ut celeriter accensa, inextineta permaneas. mis magnam ex longo tempore jam procreatam, 
EH τς Qu: cum tanta velocitate est accensa, acsi divi- ad invicem commiserunt, et ab alterutro super- 
nitus ei imperatum fuisset. Et tunc demum usque ati, cum jam predictus vir interesset, ab ad- 
mane tam clare arsit, velut ex purissimo oleo versa parte est deprehensus. Itaque in arcta 
repleta fuisset. Ille qui gessit, nobis scribens, nimis custodia cum constrictus esset, desperavit 
hzc dietando mandavit. Ante sepulehrum quippe se funditus, quocumque modo ex ea eripi posse. 
ejus tunc priori tempore lampas una constituta, 132 Tune prcdictus Tebertus pro caritatis, invocato S. 
et in nocturnis temporibus accendenda per mul- sive consanguinitatis affectu in nepotis afflictione Joanne, [rs 
B tos annos permansit; quam scepe in terram cor- commotus, recurrit ad patrem Johannem, et pe- ἢ X 
ruisse, et semper illzesam permansisse, me, qui tivit dicens: Gloriosissime pater et domine, de- 
scribo, vidisse profiteor. precor tuam misericordissimam clementiam, ut 
Viri cujus- 128 Quidam magn:e simplicitatis et obedientie ^ me famulum tuum clementer audias, et de quo 
dam vir ad quamdam obeditiunculam e de prefato rogo propter tuam magnam pietatem cito subve- 

f Passinianensi ccenobio ad conversionem f venit. nire digneris, ut famulum tuum illum Benzonem 
Qui eum quadam die aliquantos mercenarios ex  atali et a tanto exitiabili periculo, sine pretio et 
precepto ejusdem obedientie Prioris ad exco- aliqua: conventione abstrahas liberum. Ef cum 
lendam agrieulturam conduxisset, cum eis per hoc feceris, tunc demum spondeo, eum ad tua 
totam diem in ruris exercitio devotus permansit; vestigia perventurum, et, quoadusque vixerit 
et cum sol ad occasum diverteret, et omnes, qui tempore, devotum tibi servum adfuturum. Tunc 
in vicino laborabant, propriam repedarent do- venerabilis Johannes abbas se ex corde precan- 
mum, aitad suos : Eamus et nos similiter ad tes semper juvare paratus, pie facte orationi 

4 nostrum metatum 9. Tunc, propriis superpositis mox annuit, et pro quo rogaverat, cito de ejus 
sarculis, atque abeuntes, invenerunt ovieulam oppressione auxilium sensit. Mira res! Qui in 
vagantem per rura. Quid hic agis, inquiunt? mire magnitudinis turris custodia positus cum 
Tetra nox jam appropinquat, et a luporum mor- esset, per semetipsum ex improvisu depositus est 
sibus eris devoranda. Tune, qui superstabat, ait ex ea cum parvo funiculo. Et sic per tegulas in 
illis : Nobiscum eam deferte, ut ei, cujus est, tegulas; diu eum satellitibus perquirentibus, ini- 
illesam valeamus reddere. Et apprehensam eam micorum manus evasit. 
domi secum detulerunt. 133 Dedomno Bernardo Parmensis urbis Epi- Pauper Car- 

Qus Tunis 129 Preterea invenientes ibidem de jam dieto — scopo i. Qui cum adhuc Cardinalis esset Presby- putos 
rewerentiam, coenobio quemdam Vicarium, retenta secum ove, ter, atque trans Tiberim apud sanctum Grisogo- intercessio- 
ommes salutandi gratia occurrunt. A quo resalu- num positus, cum ei quadam die, vel quid in ci- ER E 
C tati cum omnes essent, ait illis : Quid sibi vult bum sumeret, vel pretium, unde emeret, omnino ^ p 
ovis, quam vobiseum defertis? Qui dixerunt : deesset, przedictum Patrem Johannem adducens, : 
Invenimus ovem cujusdam errantem, et qui nobis — suppliciter rogare ccepit, ut ei, quid sumeret, lar- 
preerat precepit, ut nobiseum eam conducere- giretur. Eadem vero hora ex improvisu duo ad- 
mus. Ubi est ille, inquit? Qui mox vocatus ad- venientes viri, unus sex solidos, alius... eim 4 k 
venit. Quid, inquit, tibi et ovi alterius? Przeeipio in panno ligatos devotissime obtulerunt. Deinceps 
libi itaque ex parte domni Johannis abbatis ma- — ciborum grandis copia a quibusdam est oblata. 
joris, ut statim abstracta ab ea pelle, et tibi ex De eodem domno Bernardo, qui epistolam trans- 
integro tegumento cervici superposita, adlocum, misit Regi, in qua testimonium inseruit, quod po- 
ns unde tulistis, quantocius deferas. ; Stea retractans... l. ἰ 
Ubdlenta. 130 At ille sine cunctatione mox omnia per- 


lh. 


egit. Et iter agressus, Episcopus Aretin:e civi- 
tatis cum multo sibi comitante equitatu, in itinere 
Incurrit. Qui omnes in magna nimis admiratione 
conversi, interrogare eum coeperunt dicentes : 
Quid est hoc? Cur hoc agis? Tamen :estimaverunt 
eum esse amentem. Nimirum ipse nihil dixit, 
donec ad Episcopum ventum est. Ad quem Epi- 
Scopus : Quare hoc agis? At ille seriatim ei per 
ordinem pandit. Et Episcopus : Ego te absolvo, 
inquit, ab hoc reatu. Et ille : Tu, inquit, non es 
meus Abbas abdietus A, sed tantummodo tuze ci- 
Vitatis Episcopus. Ex eujus absolutione nihil eu- 
Tans, ut co»perat suam obedientiam festinus ad- 
implere pertentans, ex eo, unde alii abstulerant, 


ANNOTATA. 


a Callieula vel Gallieula est genus vestis, et 
etiam interdum significat tegumentum capitis. 

b Pedules pedum indumenta seu tibialia, ab Ita- 
lico Pedule, quod infimam tibialium partem signi- 
ficat. 

c Plebs Brozensis Italice dicitur Pieve di Brozzi, 
a loco Florentiz vicino. 

d Per celebrare Ztalicismus est pro ad celebran- 
dam vespertinam synaxim. 

e Obeditiuncula hic significat parvam villam ru- 


sticam 


AUCTORE 
5. ATTONE. 


Auclorratio- 
nem reddit, 
quareiterum 
S. Joannis 
Acta conscri- 
bat. 


348 


sticam a monasterio dependentem, quam antiqui vul- 
go vocant grangiam. 

' f Conversio aliquando monachismum, aliquando 
laicorum obsequium monachis oblatum significat. 

g Metatus vel Metatum significat proprium do- 
micilium et interdum hospitium. Opinor in hoc sensu 
:des proprias significari. s 

h Abdictus hic idem. significare debet, quod con- 
stitutus vel declaratus, ut ex sensu pronum est intel- 
ligere. 

i Hujus sancti viri. vitam. edidit Thesaurus Ve- 
lius Roma anno 1612. Videri etiam potest Locatel- 
lus, fuse de eo disserens, lib. 2, cap. 11; ac movis- 
sime Venantius Simius in Catalogo pay. 62. De eo 
agenjus cum Martyrologio Romano ΤΥ Decembris. 

k Franchius lib. 10, pag. 368, et Thesaurus 
Velius dicunt, fuisse duodecim solidos. Malui ego 
fideliter ponere, prout inveni. 

] Satis manifestum est, hic aliqua deesse. 


VITA ALTERA 


Auctore beato Attone abbate Vallumbro- 
sano, et postea episcopo Pistoriensi. 


Ex editis apud. Joannem. Mabilloniwm 
seculo v1 Benedictino Part. 2, a Pag. 
268. 


PROLOGUS. 


lerumque rogatus a pluribus Congregationis 
Vallimbrosanz Fratribus, satis honestis, 
congerere, quz scripta reperiuntur de sancto viro 
Johanne, primo Congregationis ejusdem abbate, 
fateor multum expavi hujusmodi preces audire. 
Metuebam quippe, quz a catholicis Fratribus, 
qui suo tempore fuerunt, et plurima de his, quze 
scripserunt, propriis oculis perspexerunt, silen- 
iio przterire. Illa vero quze ab aliis fidelibus 
post ejus transitum, quia plurima fuerunt et a 
viris boni testimonii scripta, quomodolibet sub- 
irahere, vel supprimere formidabam, cogitans, 


ne legentium animos stilus prolixior oneraret. ' 


Etenim sepe video quosdam, etiam prudentes, 
pro longinquitate sermonis, quz» valde sunt uti- 
lia, fastidire, et, quibus legere multa non vacat, 
seepius gaudere compendio. Unde precibus pluri- 
morum, ac plurimis eorumdem exhortationibus 
Fratrum tandem acquiescens, non de peritia vel 
scientia mea confidens, sed de pietate et gratia 
conditoris precipue sperans, et de meritis ejus- 
dem venerabilis Viri seu fratrum orationibus, 
qui super hoc me multipliciter obsecrarunt, par- 
iem eorum, quie multorum fidelium relatione 
facta cognovi, in hoc opusculo conscribere stu- 
dui; nonnulla prateriens ex his, quz scripta 
prius inveni, et de his, que multorum assertione 
vera fuisse frequenter audiveram. Itaque con- 
versationis et vitz sancti Johannis hoc fuit exor- 
dium a. 


VITA ALTERA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


ANNOTATA. 


a Prologus deest apud. .B. Andream, uti et ini- 
tium. Vitz : quod aliunde suppletum, uncis inclusi, 
Cum autem. in priori Vita pleraque grammaticalia 
topographica. et chronologica annotaverim, ea. hic non 
repetam ; neque observabo prolixiorem B. Attonis 
stylum, qui sese legentium oculis satis offert ; sed 
tantummodo indicabo differentiam. inter. utrumque 
beatum Auctorem, qua magis observatione digna vi- 
debitur. 


- CAPUT I. 


S. Joannis Gualberti patria, condonatio 
offense, conversio, monastica vita. 


empore: quo Symoniaca et Nicolaitarum hae- 
T reses per Tusciam, et pene per totam Ita- 
liam diebus Henrici Imperatoris Ecclesiam Ca- 
tholicam in locis plerisque feedabant, erat qui- 
dam nobilis, Gualbertus nomine, vir militaris, 
patria Florentinus, habens duos filios, quorum 
unus Ugo, alter Johannes vocabatur: qui secun- 
dum etymologiam sui nominis, gratia Dei, variis 
virtutum operibus insignitus est, ut in hoc opu- 
sculo de ipsius sacra conversione, ac piis moribus 
in sequenti clarebit. Iste dum satis carus paren- 
tibus et vicinis, et qui eum noverant, pro hone- 
state morum suorum vehementer existeret, acci- 
dit, ut quidam maligno spiritu commotus, quem- 
dam propinquum ejus occideret, unde occursum 
ejus aliorumque prudentium a, qui de consangui- 
nitate defuncti erant, przfatus homicida modis 
omnibus devitabat. 

2. Sed jam propinquaverat tempus, quo gratia 
divina misericorditer declararet in Johanne, quis 
futurus esset, et qualis ac quantus in exemplum 
humilitatis, et misericordiz fidelibus multis esse 
deberet. Qui dum uno die cum armigeris suis 
Florentiam ire disponeret, in eodem itinere prze- 
fatum homieidam, qui propinquum ejus interfe- 
cerat, ex improviso obvium habuit in loco, quem 
sic arcta semita comprimebat, ut neuter posset in 
partem aliam declinare. Quem dum homicida 
predictus venientem eminus conspexisset, despe- 
ratus vitze, protinus semetipsum equo projiciens 
in terram vultu demisso, expansis manibus in 
modum crucis moribundus suum interitum ex- 
spectabat. Juvenis autem benignus videns eum 
taliter ex nimio timore solo procumbentem, mi- 
sericordia motus in eum, pro sanctze crucis reve- 
rentia, quam brachiis et manibus lacrymando si- 
gnabat, indulgere sibi disposuit, et ut concito 
surgeret nec timeret, admonuit. " 

3 Postquam autem inimicum in pace transire 
permisit, ac de cetero libere, quocumque vellet, 
abire concessit, progressus paululum, ad sancti 
Miniatis b venit ecclesiam ; quam cum.oraturus 
ingreditur, crucem ejusdem ecclesie caput sibi 
flectere contuetur, quasi gratias ei redderet, quia 
pro reverentia ipsius, suo inimico misericorditer 
pepercisset. Et quid mirum, si Omnipotens sibi 
hujusmodi reverentiam per imaginem suce crucis 
tunc voluit exhiberi, quem suo timori subditum, 
obsequio deditum, circa proximum visceribus ca- 
ritatis undique plenum vidit? Ipse se amantes 


amat, 


S. Joannis 
natales, 


condonalio 
offensa ; 


F 


crucis mird- 
culum wt 
eum. 


Conversio 
ejusdem. 


B 


Monasticam 
vilam expe- 
lil 


C 
à qua eum. 
pater retra- 
here cona- 
lir; 


36d [rustya 


DIE DUODECIMA JULII. 


amat, servientes remunerat, seque glorificantes 
glorificat. Eadem vero Crux pro indicio tanti 
miraculi in monasterio sancti Miniatis nune usque 
sub multa cautela servatur. 

4 Famulus autem Domini hoc videns, admira- 
tus, et nimis pavidus factus, ccepit secum cogita- 
re, quomodo posset, melius Deo servire, credens, 
et in animo suo sepius evolvens, quanta foret 
premia recepturus in celo, si Domino pro viri- 
bus deserviret, qui tantum, tamque przcclarum 
miraculum pro parvo obsequio, sieut ei videba- 
tur, apparuisse cognoverat. Disposuit itaque in- 
tra semetipsum, odium mundi concipere, terra- 
neos honores, falsasque divitias ejus prorsus ab- 
jicere ; ac solicite cogitare, quanta gloria justis, 
quanta pcena promittatur injustis, quam vanum 
sit spem in caducis rebus ponere prius, et post 
sternis suppliciis subjacere. Dum. talia progre- 
diens itinere, quo tendebat, anxius cogitaret, ve- 
nit juxta civitatem, ubi suis armigeris c przci- 
piens, ait: Pergite ad hospitium, ubi solemus 
desidere, et quce nobis, et equis sunt necessaria 
preparate. Socii autem, sicuti eis dominus impe- 
raverat, fideliter sunt exsecuti. 

5 Recedentibus eis, servus Domini Johannes, 
afflatus divino Spiritu, ab itinere, quod cceperat, 
divertit, et ad monasterium sancti Miniatis abs- 
que mora pervenit; et descendens equo, monasterii 
abbatem mox quzsitum humiliter postulavit au- 
dire desiderium suum, et ad effectum ex caritate 
Dei perducere ; aperienssibi misericordiam, quam 
supradicto homicidze clementer impenderat, et 
qualiter ecclesiam post ingressus, crucem sibi 
flectere caput aspexit; unde sus conversionis 
initium concepisset. Tunc abbas audito de cruce, 
quod ei intimaverat, inauditum miraculum, et 
stupendum fore perpendens, consuluit ei mun- 
dum ejusque gloriam per omnia derelinquere. 
Verumtamen optans ejus velle scire plenius con- 
stantiam et perseverantiam probare, ccepit ei 
dura, et aspera przedicere, et quod homo, corpore 
validus, juventute floridus, non facile posset mo- 
nasticam pauperiem tolerare. Cui Johannes: 
Non, inquit, appetenda est gloria temporalis, quae 
cito transit; nec corporis fortitudo, quze quotidie 
deficit. 

6 Cumque hzc et his similia colloquerentur, 
nec abbas ad plenum voluntati suce responderet ; 
famulus, quem Florentiam przemiserat, dominum 
suum non venire considerans, domum rediit, et 
qui facta fuerant de eo, genitoribus suis inno- 
tuit d. Unde pater turbatur et anxius Florentiam 
venit, et totam civitatem per notos et amicos di- 
ligenter inquirit ; quid de filio suo faetum esset, 
scire desiderans. Per ecclesias quoque discurrens, 
ad monasterium sancti Miniatis veniens eumdem 
inquirit. Quid multa? Dum illic esse filium suum 
audit, et ipsum monasticas vestes velle suscipere ; 
Gualbertus rogat abbatem, ut filium suum ad se 
ducat. Abbas autem: ad Johannem regrediens, ad- 
monet, ut ad patrem egrediatur. Cui Johannes 
inquit: Quid dieis, Domine? Carnalem patrem, 
cunctaque transitoria deserere disposui, et Deum, 
qui me creavit, per omnia sequi; patrem vero 
meum ad hoc venisse cognosco, ut me de mona- 
&terio eruat, si potuerit, et ad secularia sinemora 
reducat. Cum autem hzc pater, foris exspectans 
abbatem, audiret, coepit turbatis vocibus clami- 
lare, multa se monasterio illaturum adversa, nisi 
filius illico redderetur. 

7 Interea vir Domini Johannes salutem suam, 
€t propositum accelerare desiderans, intelligens- 


349 


que minas ac furorem patris accrescere, secum 
cogitare coepit: quo dignius accipere valeo san- 
ctum habitum, quam ab altari, in quo Christi 
Sanguis immolatur et sumitur? Cernens ergo 
unius fratris cucullam tune seorsum positam ; 
tollens eam, ecclesiam festinanter ingreditur; 
comam sibi primo totondit, ac deinde cucullam 
altari reverenter superposuit, eamque lztanter 
induit, cunetis monachis de fidei ipsius integri- 
tate mirantibus et gaudentibus. Metuebat quidera 
non modice, ne fortassis abbas, minis aut illece- 
bris motus genitoris, ipsum redderet, vel de mo- 
nasterio pateretur exire. Post hzc abbas ingre- 
diens, et ipsum inter reliquos fratres sedere con- 
spiciens, redit ad patrem, ac monet eum, ut, si 
velit, ingrediatur, videre filium. 

8 Quem cum Pater monastico indutum habitu 
cerneret; dolens, vociferans, et nimium lugens, 
vestes scindit, pectus percutit, genas lacerat, et 
quasi amens effectus, miserum se desolatumque 
congeminat. Postremo diutius ab abbate, mona- 
chisque, suisque sociis, ac filio commonitus, tan- 
dem saniori menti redditus, filium multipliciter 
benedicens, hortatur ad meliora conscendere ; et 
sic consolatus in Domino, ad propria, non absque 
moerore regreditur. Deinde servus Domini Jo- 
hannes ccepit arctam et angustam viam pro vi- 
rium quantitate servare. Satagebat peccata pree- 
terita quotidie plangere, jejuniis, abstinentiis, 
orationibus, nimiisque vigiliis carnem macerare ; 
sicque humilitatis, patientizv, obedientie, cetera- 
rumque virtutum flore splendebat, ut cum se ce- 
teris inferiorem crederet, ab omnibus sublimior 
haberetur. 


ANNOTATA. 


a Melius Vita. prima num. l habet parentum 
id est consanguineorum. 

b Vita prima num. 3, hanc ecclesiam S. Mi- 
niatis non exprimit, quamvis hanc fuisse, satis col- 
ligatur ex iis, que apud ipsum sequuntur. 

c In priori Vita tantum sic habetur in singulari : 
Suo armigero precipiens ait. 

d B. Atto habet innotuit pro indicavit, quod 
apud medie latinitatis scriptores sepe occurrit; 
clarius autem in prima. Vita num. 5 legitur : re- 
tulit. 


CAPUT II. 


Recusata abbatis dignitate, Simoniacos 


persequitur, ob quam causam deserto 
monasterio, socios novi instituti con- 
gregat. 


ost aliquantum tempus abbas ejusdem loci, 
P sepe jam dictus, migravit a seculo. Post 
cujus obitum fratres omnes unanimi voluntate 
sanctum virum Johannem in abbatem elegerunt a. 
Quod officium. vir Domini humiliter studuit de- 
clinare, subesse potius, quam presse deside- 
rans, frequenter iterans cum propheta : Ego sum 
vermis, et non homo, opprobrium hominum, et 
abjectio plebis. Quo in tempore quidam Ubertus 
erat in eodem monasterio, qui nefaria cupiditate 
captus, regimen abbatie per pecuniam ab Epi- 


scopo 


AUCTORE 
b. ATTONE.. 


Ejus [ervor 
in vila reli- 
giosa. 


Abbas electus 
non acquie- 
scit. 


AUCTORE 
B. ATTONE. 


Petito cu- 
jusdam ere- 

, mit consi- 
lio, 


B 


Simoniacos 
publice exa- 
gitat et mo- 
nasterium 
deserit. 


Exhibita er- 
ga pauperes 
misericor- 
dia, 


Camaldulo 
venit ad V al- 
lem Ümbro- 
sam, 


[ 
d 


350 


seopo Florentine eivitatis accepit. Quod dum 
Vir Domini comperisset, cum alio sibi favente 
clam exinde discessit, et civitatem ingressi, 
adsquemdam magnum senem, Teuzonem nomine, 
venerunt, qui juxta monasterium sancte Marice 
semper Virginis preefatze civitatis in quadam cel- 
lula se coneluserat, de qua venientibus ad se fi- 
delibus salutifera consilia ministrabat. 

10 Hie homo Dei publice Simoniaeam hzre- 
sim dammabat, quse pene totum Ecclesiasticum 
ordinem eo tempore prorsus invaserat. Ad quem 
vir Dei Johannes accedens, his verbis alloquitur : 
Obsecro, mi Pater, ne mihi, in hzsitatione non 
modica posito, subtrahas tua consilia. Sub Simo- 
niaco patre vivere valde timeo, et qualiter id de- 
clinem, prorsus ignoro. Cui respondit senex : 
Quod dicis satis gratum habeo ; sed quod tibi dem 
consilium, ienoro. Nam ut sub Simone Mago mi- 
lites, a me nullo modo consilium habebis. Ad 
aliud monasterium si te in his partibus transfe- 
ras, cum te putas dentes fugere leonis, morsum 
non evades serpentis. Cui Johannes : Ne, pater, 
omittas, quin consilium prebeas. Nam paratus 
sum pro veritate sequenda, quidquid jusseris, 
agere. ἢ 

11 Cernens igitur senex viri fidem atque con- 
stantiam, exultans ait ad' eum : Perge cum tuo 
sodale, et coram omnibus in foro publico civita- 
tis, Episcopum et abbatem exclama esse Simo- 
niacos ; et exinde cede locum. Qui ejus monita 
complens, ad forum veniens, die, quo sciebat 
majorem hominum esse multitudinem, Episco- 

pum et abbatem manifeste Simoniacos appellavit. 
Quod dietum magnum multis pavendum horro- 
rem b intulit ; quibusdam fautoribus Episcopi 
clamantibus : Nullatenus evadat, sed occidatur. 
Tune quidam propinquorum illius, eruentes eum 
de tumultu, clam dimiserunt. Qui ad magnum 
senem reversi, quod evenerat, per ordinem retu- 
lerunt ; et ille congratulans eis, consuluit illis in 
Romaniz partes ire, et aptum monasterium in- 
quirere, ubi possent libere Christo servire. 

12 Illis abeuntibus per aliquantos dies ad loca 
diversa, dum in victu suo non haberent preter 
unum panem. obvium habuerunt inopem unum 
alimoniam postulantem. Tune vir Domini dixit 
ad comitem : Mitte manum, frater, in peram, et 
panem, qui nobis est, divide, medietatemque 
pauperi porrige. Cui respondit comes : Huic per 
diversa gradienti abundanter multa tribuentur; 
nos autem, qui preter unum panem non habe- 
mus, unde reficiemur? Et ille : Ne cuncteris ul- 
tra tribuere. Suscepto itaque pane, pauper gra- 
tias agebat. Cui rursum imperat: Medietatem al- 
teram tribue. Quo facto, sodali jubet ingredi 
castrum, et aliquid victus per domos inquiri. 
Qui diversas domos exquirens, ad ultimum re- 
versus : En, inquit, qui panem dare jussisti, to- 
tum castrum'cireuivi, et, przeter tria ova, nihil 
inveni. Tunc quidam pastores hzc audientes, ad 
castrum pergunt, quz audierant, intro nunciant ; 
et ecce quidam misericordia motus, panem unum 
eis porrexit. Item mulier una nitenti linteo alium 
obtulit; tertium quoque alius condonavit. Tunc 
Johannes i En, frater, accipe quod dedisti, nec 
ultra przbeas invitus, quod nobis abunde com- 
munis Conditor administrat. 

13 Peragrantes exinde loca diversa, nec sibi 
admodum apta reperientes, ad Camaldulim c ve- 
nerunt : ubi per multos dies degentes, abstinen- 
tiam, et conversationem illic habitantium per- 

spexerunt d. Tunc Prior ejusdem loci volens vi- 


VITA ALTERA 8. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


rum Dei ad sacros Ordines promovere, et stabi- 
litatem loci promittere, renuit penitus, quia 
fervor ejus in ecenobitali vita tantum erat, et se- 
eundum saneti Benedicti Regulam vivere. Tunc 
prefatus Prior imperat eum abscedere, suumque 
desiderium adimplere. Fertur etiam (Spiritu re- 
velante divino) dixisse : Vade, et tuum in mo- 
mine Trinitatis incipe institutum. Qui inde pro- 
grediens, ad Vallis Umbrosc locum videre per- 
rexit e : cui dum locus complacuisset, gressum in 
nomine Christi firmare decrevit. Quo morante, 
et in sancta conversatione proficiente, non est 
Deus diutius passus latere lucernam in tenebris, 
quam ad illuminandas multorum animas super 
Ecclesi: candelabrum constituere disponebat. 

14 Ad insinuandam igitur vitam ipsius, crea- 
tor omnium Deus e diversis partibus servos suos, 
Spiritu sancto compunotos, ibidem ex sua largi- 
tate ad auxilium famuli sui mandavit. Nam dum 
ipsius fama paulatim per viciniora loca diffundi 
ccepisset, laici et clerici gratia visitationis et con- 
versionis ad eum venire coeperunt : inter quos 
tune venit in religione ferventissimus Erizo, qui 
custos Fratrum, et Prior existens, supra triginta 
annos in eodem loco sie stabilis perseveravit, ut 
in his nec semel ad villas a monte descenderit. 
Tune summae ille gravitatis et discretionis Alber- 
tus, qui supra quadraginta annos ejus coenobii 
cellerarius fuit et coquus, nec umquam pro labore 
cellae deseruit officium coquinz, nec pro labore 
coquin: celle curam omisit. Tunc quoque ma- 
gnanimus Teuzo venit, qui sic usque ad senectam 
caritate fervens existit, ut non solum animabus, 
sed etiam corporibus illic venientium vellet ex 
corde prebere pro posse medelam. 

15 Exierant de przfato coenobio plerique Fra- 
tres, cupientes sub eo nova conversione libenter 
institui. Hi magistri exemplo et exhortatione, 
dum in sancta coepissent conversione fervere, 
ecepit eorum fama undique spargi. Quod audiens 
Itta saneti Hillari abbatissa, cujus juri locus ipse 
precipue pertinebat, misit eis librorum et vi- 
etuum subsidium aliquantulum. Quo in tempore 
tam gravem infestationem a quibusdam viris ini- 
quis, maligno spiritu instigatis, passi sunt, cum 
de ipso loco vellent ipsos exterminare, ut tzde- 
ret illos etiam vivere. Sed memores Apostoli di- 
centis : Omnes, qui pie volunt vivere in Christo 
Jesu, persecutionem patiuntur; innocentiam, et 
patientiam amplectentes, persecutoribus suis 
sepe pro malis bona reddentes, post multa cum 
eis certamina, demum adepti sunt pacem, gra- 
tiam et victoriam. : ν 

16 Manserunt ibi multo tempore, ligneum ha- 
bentes tantummodo parvulum oratorium. Indi- 
gentiam vietuum tantam tune perpessi sunt, αὐ 
plerumque tres unum per diem dividerent pa- 
nem. Quaecumque erant camerule, et vestiarii, 
unius saeci capacitas continebat. Quam penu- 
riam diu cum ommi gaudio et exsultatione sine 
murmure sustinebant. Exinde de longinquis 
etiam partibus clerici et laici coeperunt ad eum 
confluere. Tune venit ille magnus Rodulfus, qui 
tempore multo in eodem loco curam hospitalita- 
tis habuit, et post monasterii Mwscetani curam 
gessit in abbatis officio. Pétrus quoque, qui diu 
procurator asinorum , postea vaccarum fuit; 
deinde in Passiniano Prioris gessit officium, ex- 
hine abbas in Ficiclo, et in ultimo Romane ec- 
clesize Cardinalis οὐ Episcopus Albanensis exsti- 
tit. Tune Lztus vultu et nomine, qui Passiniano 
abbas fuit; et Rusticus, qui, donec Johannes pa- 


ter 


el varios con- 
gregat disci- 
pulos. 


"Abbatissa. 

quadam ejus 
paupertatem 

sublevat, 


et varü ad 
gum quam- 
vis pauper- 
tatg pressum 
accedunt di- 
scipuli. 


Regulam. ea- 
acte obser- 
vans 


αὐ Itla abba- 
isst pradiis 
donatur. 


DIE DUODECIMA JULII. 


ter vixit, curam exteriorem gessit, et tertius post 
obitum sancti viri Johannis, multo tempore to- 
tius Congregationis curam Prior obtinuit. 


ANNOTATA. 


a De hac electione nullum verbum habet B. An- 
dreas num. 8. 

b B. Andreas mum. 10 habet : errorem intulit. 
At haec vor apud B. Attonem. faciliorem. sensum 
conficit. 

c B. Andreas habet Camaldulas, qua voz eum- 
dem locum significat. 

d B. Andreas mum. 12, post hac verba addit, 
quod S. Joannes ibi injuriam pertulerit, de quo hic 
non meminit B. Atto. 

e B. Andreas num. 12, asserit, S. Joannem a 
duobus Fratribus fuisse susceptum ; qua de re apud 
Attonem hic altum est silentium. 


CAPUT ΠΙ. 


Ab Itta abbatissa prediis donatus , et a 
suis abbas electus, rigide disciplinam 
monasticam observari curat. 


ernens igitur Pater Johannes, tot talesque 
( viros sibi ecelitus in auxilium missos, dispo- 
suit cum eisdem beati Benedicti Regulam in om- 
nibus observare, eccepitque noviter venientes ea 
probatione suscipere, quam insinuat Regula, 
qui variis ac multis probationibus prius in hospi- 
tio eruditi, postea in exteriori cella denuo pro- 
bantur. Quibus, anno completo, vestes optatas 
dabat, facientibus manifeste regularem profes- 
sionem ; quibus exinde non licebat aliquid sumere 
vel querere, sed omnia ἃ Priore dabantur. Ha- 
bebat etiam hane gratiam singularem pater Jo- 
hannes, ut in prima visione seu colloquio nosset, 
si veniens quilibet recto, an ficto corde postula- 
ret introitum. Et hoc ei donum a Jesu Christo 
collatum est, ut personam potentis vel divitis non 
libentius sumeret, quam pauperis et abjecti. Di- 
cebat quippe, diviti magnum esse impedimentum 
ad cor humiliandum, eam quam secum pecuniam 
ducit. 

18 Audiens interim Itta abbatissa locum in 
nomine et religione crevisse, per diffinitos ter- 
minos tradidit seripto in circuitu loei congruas 
possessiones, et in remotioribus aliis locis plures 
mansos eidem loco concessit. Et dum famulus 
Christi Johannes, adhuc Prioris Officium gerens, 
animas fratrum et corpora solieite proeuraret, 
sibi maximam abstinentiam et validum laborem 
imposuit. Nam quando tempus reficiendi erat, 
parvissimo cibo vel potu suse necessitati subve- 
niebat, in tantum, ut non videretur se recreare, 
sed uteumque famis et sitis arcere perieulum. 
Cum vero ante tempus reficiendi sitiebat, utpote 
qui operi manuum frequentius insistebat, tune in 
frigidam aquam manus pedesque mittebat, ut ex 
nimio frigore sitis periculum aliquantulum tem- 
peraret. Aliquid etiam sumere recusabat extra 
constitutas regulares horas. Unde debilitatem 
tantam carnis incurrit, ut in illam syncopem, 
fracto stomacho, ceciderit, quam legimus beatum 


351 


Gregorium pertulisse. Etenim nisi fratres sepe 
eum reficerent, emittere spiritum videretur : 
quam usque ad obitum sustinuisse sciunt, qui 
eum forte noverunt. 

19 Quando autem famis violentia frequenter 
se deprimens indiscrete superaret, aut refectio- 
nem differre conabatur; prz nimietate infirmi- 
tatis adeo dentes ejus constringebantur, quod 
nisi eos aliquis cultellum intromittendo divide- 
ret, et aliquem liquorem in os ejus poneret, 
exspirare continuo credebatur. Verumtamen sic 
incredibili languore jugiter cruciatus, nullatenus 
murmurabat; sed suis hoc peccatis deputans, 
continuo laudibus divinam justitiam commenda- 
bat. Qui priusquam infirmaretur, tantz fortitu- 
dinis sibi et ceteris, tantzeque abstinentic fuerat, 
ut nisi ille, cui cantamus : Domine, inclina ccelos 
tuos, sub infirmitatis hujus occasione mentem 
ejus humiliasset ; valde rarus existeret, qui pos- 
set ejus instituta servare. Cognita vero, et ex- 
perta propria infirmitate, tantze misericordie 
tanteque discretionis effectus est, ut nemo mi- 
sericordior eo crederetur. Qui licet corpore foret 
infirmus, in omni tamen custodia et solicitudine 
mente pervigil erat. Quod videntes fratres ejus- 
dem loci decreverunt ipsum eligere abbatem, 
quem noverant sanum et infirmum pervigilem 
Priorem, et solicitum fuisse custodem. 

20 Itaque Florentini Teuzonis consilio conve- 
nerunt de urbe, et de castellis multi religiosi, et 
clerici, ac fideles laici, sancti Hillari confessoris 
abbatissa id maxime cupiente, et cum fratribus 
ejusdem loci ipsum przedictum Patrem elegerunt 
in abbatis officium. Quem nolentem et totis viri- 
bus resistentem, de lecto traxerunt, et ipsum, 
licet invitum, in majori sede constituerunt. Qui 
cum ad id violenter cogeretur, dixisse fertur ad- 
stantibus : Quid insanitis? Si pellicano nomen 
accipitris imposueritis, numquam erit nisi pelli- 
canus. Itaque vir Dei sumpto officio et abbatis 
nomine, ccepit sensum regule diligenter inspi- 
cere, et ad ejus observationem totis viribus ope- 
ram dare. Prohibuit monachos numquam claustri 
limitem progredi, nisi exceptis his, quibus susci- 
piendorum hospitum cura erat injuncta, et exte- 
riorum obedientia. Inter reliqua, quze suos fratres 
observare docebat, non patiebatur nocte dormi- 
torium esse sine lumine claro, dicens, levius esse 
ferendum oratorium sine lumine, quam dormito- 
rium, si egestas utrumque non sineret. 

2] Fratres vero, quzcumque Pater injunge- 
bat, ejus exemplo vel admonitione frequenter 
instructi, cum omni obedientia fideliter observa- 
bant; vilitatem et extremitatem vestium adeo 
diligentes, ut cilicina tunc veste uterentur, quam 
nemo ferre cogeretur invitus, nec ad ferendum 
volens prohiberetur. Tune idem Pater de suarum 
ovium varia lana jussit pannum promiscuum 
fieri, cujus designatione specialius nosceretur 
quicumque de schola tanti Patris exsisteret. 
Quamvis hoetempore plerique (pro dolor !) vide- 
antur, qui se esse de hae schola vestibus, et non 
moribus ostendant. Diebus autem, quibus mona- 
chi ad ipsum frequentare cceperunt, Deus, cujus 
amore Vir Dei sibi subditos in via ipsius regere 
disponebat, misit ad eum etiam laicos viros timo- 
ratos, qui legem Domini per omnia custodire 
cupientes, in bonis moribus fere nihil a monachis 
distabant, extra vestium qualitatem, et silen- 
tium, quod in exterioribus oceupati nequibant 
plenius observare. Tales ieitur tam probatos 
conversos Pater ad mercatum et omnia exteriora 


secure 


AUCTORE 
B. ATTONE. 


Mirz absti- 
nentia dedi- 
Lus 


abbas eligi- 
tur. 


Subditos 
exemplo suo 
ad virtutem 
excitat ; 


AUCTORE 


B. ATTONE. 


a 
εἰ oratorii 
sui conse- 
crationem 
impetrat. 


b 


Sacros ordi- 


nes venera- ; 


tur et varia 
monasteria 
aedificat. 


352 
secure mittebat. Erat etiam multe austeritatis, 
primo contra delinquentes; postea valde tran- 
quillus ad inerepandum et corripiendum, in tan- 
tum, ut materna viscera videretur habere. Quare 
qui ipsum amabant, nimis metuebant; et qui 
timebant, valde diligebant a. 

92 In illis diebus predictus rex Henrieus, 
Florentiam venit, ibique dum a pluribus de ipso 
multa bona audisset, sic ei audita placuerunt, ut 
hortatu b sspe dieti Teuzonis, Catholicum epi- 
scopum illue dirigeret ad consecrandum locum, et 
regina etiam exenia grata mandaret. Qui veniens 
ad montem, altare majus in honorem sanete Ma- 
rie tunc benedixit. Deinde post annos aliquot, 
dommus Ubertus c sancte Romans Ecclesiw, 
qui unus erat de septem Cardinalibus, venerabi- 
lis vitze veniens e partibus illis, totum oratorium 
cum duobus altaribus consecravit septimo Iduum 
Juliarum, qui de titulo sanctze Rufinze episcopus 
exstitit, cujus memoria usque hodie Romze cele- 
bris habetur, et in multis sanctis operibus hacte- 
nus viget. 

23 Fratres assidue de bono in melius crescen- 
tes, officium altaris in omni veneratione servan- 
tes, neminem ministrare patiebantur, si forte 
Simoniaeus, vel coneubinarius, vel alio mortali 
crimine corruptus ante fuisset. Eorum quoque 
magister omnes ecclesiasticos ordines plurimum 
honorabat, quos Catholicos esse sciebat; ita ut 
fores ecclesi: non przesumeret aperire, nisi prius 
ordinatus aliquis aperiret. Per idem tempus plu- 
res viri nobiles et fideles offerebant loca ad zedi- 
ficanda nova comobia. Alii rogabant eum mona- 
steria dissoluta sub suo regimine sumere, et in 
normam, quam ipse cum suis servabat reformare. 
Tune sancti Salvii cenobium noviter construxit ; 
in Musceta alterum in honorem sancti Petri ; in 
Razolo tertium , in honorem sancti Pauli ; aliud 
sancti Cassiani in Scalario monte. Tunc etiam in 
suo regimine vetustum accepit Passinianum, et 
alterum in Romania, sub honore sancte Repa- 
rate, ubi per singula loca, solicitus Pater prz- 
positos ordinavit. Quos, dum ab infirmitate sub- 
levaretur aliquatenus, per seipsum visitare cu- 
rabat, et honeste corrigere, moresque fratrum 
ad meliora perducere. Inter cetera tenaces, qui 
temporalibus abundabant, durius increpabat, 
monens eos magis ex largitate divina confidere, 
quam de plenitudine horreorum. 


ANNOTATA. 


a Copiosius hanc rigid discipling observantiam. 
exponit B. Andreas num. 21. 

b Hujus hortatoris non meminit B. Andreas 
num. 28, ubi de ea re agit. 

c Is Cardinalis Ubertus vel Hubertus (de quo 
nullum. verbum facit B. Andreas) fuit sub Leone 
IX episcopus Siluz Candidz, alias SS. Virginum 
Rufinz et Secundz. De egregiis ejus operibus vide 
Historiam Romanorum Pontificum et S. R. E. 
Cardinalium, ab Oldoido nostro editam tom. 1, col. 
195 et seqq. 


VITA ALTERA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


CAPUT IV. 


Leoni Pape et suis mirabiliter cibum 
obtinet et multa alia patrat miracula. 


Qm tempore, cum ad Passinianum esset, 
Leo Papa eum plurimo comitatu supervenit, 
et cum suis refectionem accepturus, juxta mona- 
sterium requievit. Tune beatus Johannes inter- 
rogat ceconomum, si pisces haberent. Ut cogno- 
vit nullum esse, conversos in lacum quemdam 
monasterio proximum, piscatum ire precepit ; 
omnibus autem asserentibus, numquam pisces 
in lacu illo fuisse, jussit tamen ut pergerent, ae 
Domini patrocinium absque dubio crederent ad- 
futurum. Perrexerunt tandem, et cunctis admi- 
rantibus, duos magnos lucios inventos attulerunt 
beato Johanni, quos ipse gaudens accepit, et 
Domino Pap: continuo presentari fecit. 

25 Venerat inter ceteros ad eum Teuzo vene- 
randus pater et Senex, quem fratribus in Razolo 
przfecit, quem prz ceteris ex corde dilexit, eo 
quod ipsum in caritate ferventiorem invenit. Erat 
quippe pater Johannes valde misericors, ita ut 
pluviales, Valli Umbros:e oblatos, egestatis tem- 
pore venderet, et omne pretium pauperibus da- 
ret. Berizo quoque sancti Salvii abbas, habens 
votum moriendi, non in suo, sed in monasterio 
Vallimbrosano, venit ad eum, rogans ipsum, ut 
hoc suis precibus impetraret. Cujus preces devote 
suscipiens, pro eo benignus pater oravit, et, ut 
diu cupierat, ibi die tertio defunctus est, et 
sepultus. 

26 Sub eodem tempore, dum fratres nimis 
indigentia premerentur et in monasterio non 
esset, quid fratribus in cibum posset apponi prze- 
ter tres panes, jussit eosdem frangi, et cuique 
fratri fragmen unum administrari. Przcepit ite- 
rum cellerario mactare unum arietem, et ipsum 
ad edendum fratribus ministrare. Hodie, inquit, 
egemus; cras vero, Deo parante, abundabimus. 
Et hzc dicens, perrexit ad sanctum Salvium 
sperans, quod familiam suam numquam Deus 
pateretur fame diutius laborare. Fratres vero 
hora prandii pergentes ad mensam carnem appo- 
sitam exhorrentes, pauca tantum panis fragmenta 
comederunt, et a carne prorsus abstinuerunt. 
Sed altera die secundum prophetiam sancti Jo- 
hannis, quidam homines cum asinis onustis fru- 
menti farina venerunt, dicentes, se directos a 
nobilibus viris ; sed qui fuerint, hactenus sciri 
non potuit. 

27 Item alio tempore, dum «conomus loci 
cibos omnes consumpsisse se diceret, et beatum 
virum inquireret, quid dare fratribus deberet ; 
vir Dei jussit, ut unus ex tribus bobus, quos ha- 
bebant, occideretur, et fratribus in frusta conci- 
sus apponeretur. Cui cconomus : Quid, inquit, 
faciemus postquam hunc manducaverimus? Et 
ille : Post hunc occides et alium, quo consumpto, 
si opus fuerit, dabis et tertium. Beatus autem 
Johannes justius fratres credens carnibus refi- 
cere, quam eos fame perire, sperabat Dei mise- 
ricordiam adfuturam, qui servis suis in angustiis 
positis subvenire consuevit. Quid plura? Fratres 
hora statuta pergunt ad mensam, visisque solis 

carnibus obstupescunt, eosque nullo modo tan- 


gentes 


Leo IX abeo 
excipitup, 


E 


T'euxonis ca- 
vitas et Beri- 
&onis obilus, 


Fratribus 
[amelicis 


bis miro mo- 
do cibum n- 
petra. 


Clericorum 
mores, 


et monaste- 
ria suo ex- 
emplo emen- 
dal. 


Fratrem a 
submersione 
liberat. 


C 


Miraculose 
Cibum pau. 
Deribus dis. 
lribuit, 


DIE DUODECIMA JULII 
gentes, silentes, patientes manserunt. Et eum. 


servus Dei prolixius orasset, quidam ccepit januas 
monasterii pulsare. Cellerarius audiens signum, 
festinanter exivit, et illie hominem. eum manu- 
tergio pleno panibus invenit. Quos lIztanter acci- 
piens, fratribus velociter apposuit, oblitus inter- 
rogare quis eos duxisset, quisve misisset. Qui 
cum post paulum gratias redditurus ad januas 
rediisset, neminem reperit, et de illo conversos 
interrogans, eo die nullum hominem illic se vi- 
disse dicebant. 

28 Exemplo vero ipsius, et admonitionibus, 
delicati clerici, spretis connubiis et  concubinis, 
coeperunt simul in ecclesiis stare, et communem 
ducere vitam; hospitalia quoque constructa et 
ecclesie vetustz renovatz ejus auxilio cogno- 
secuntur, et in locis pluribus ad melius commuta- 
te. Nec mirum si homines, aut loca qualibet in 
melius ejus exemplo sunt immutata, cujus vita 
cupientibus cdificari non modicum przbebit ex- 
emplum. Erat quidem in cibo parcissimus, in 
orationibus sedulus, in vigiliis intentus, in silen- 
tio studiosus, in eleemosynis pro virium quanti- 
tate largissimus, et cum aliquid dare disponeret, 
hominem, sive pecus, vel aliquid aliud, studebat 
aliis melius dare, sibi vero deterius tenere. Indu- 
mentis vilissimis semper utebatur. Nec in tanta 
sua infirmitate patiebatur corpori supponi ful- 
crum, vel capiti plumeum capitale. 

29 Sed cum decumberet, die noctuque sanctos 
coram se libros legere faciebat, ut instructus 
assidua lectione, peritus divinze legis et divina- 
rum sententiarum competenter efficeretur. Cum- 
que decumberet, aut pergeret, vel equitaret, cu- 
culla jugiter utebatur. Ipsius etiam exemplo, 
celebre Officium in nocte sanctze Resurrectionis 
per Tusciam, aliisque locis nune agitur. Cujus 
fama religionis dum in locis pluribus celebris 
haberetur, Comes Bulgarus disposuit suum coe- 
nobium Septimense sub ejusdem Patris regimine 
constituere. Quod cum ab eo vix impetrasset, 
valde gavisus est, sperans per ejus studium, lo- 
cum ipsum in melius proventurum. Quod postea 
claruit, dum lex ignea, ibidem facta, locum eum- 
dem mirabiliter exaltavit, et antea multis igno- 
tum, postea plurimis reddit nominatum. 

30 Interea vir Domini diversis ccepit clarere 
miraculis. Quidam homo plenus insania in ejus- 
dem Patris ccenobio morabatur; qui dum me- 
dendi gratia Passinianum mitteretur, ad flumen 
A"num venit, repertam scapham intravit, et ex 
illa, sieut eum sua insania cogebat, se in amnis 
medium projieciens ait ; Hic, quis Johannes, et 
qualis sit ejus vita, patebit. Quem cadentem mox 
àqua suscipiens sustinuit, ne mergeretur, eum- 
que sancti Viri meritis ad ripam exteriorem sa- 
num salvumque, quasi lignum leve dedu&it. Hic 
luce clarius constat, sanctum virum Johannem 
Creatori suo fuisse carissimum, ad cujus solius 
memoriam, tam velociter, tamque benigne prz- 
fatum miserum de mortis periculo liberavit. 

31 Item dum idem venerabilis Pater a visi- 
tandis aliis ecenobiis regrederetur ad suum, me- 
mor plurimze indigentie, qua multos premi cog- 
noverat, introiens monasterium, dispensatorem 
famili, nomine Goffredum, et fratrem Rusticum 
proeuratorem monachum ad se vocans, ait : In- 
spiciamus horreum nostrum, quomodo se habeat. 
Quod tune reperit abundanter esse repletum. 
Quibus, quasi ironice, dixit : Quam plurimi sub 
instanti necessitate famis opprimuntur, vos au- 
teum uberius abundatis! Statimque jussit quod- 


T'omus qu Julii. 


353 


dam vasculum, capiens quatuor vel quinque mo- 
dios, impleri, et sic per semetipsum ab hora 
tertia usque ad nonam tam grandi largitate one- 
ris occupatus, nullatenus inde recessit, sed uni- 
cuique venienti, cui multum; cui parum, distri- 
buit, et semper plenum, Deo largiente, per- 
mansit. 

32 Deinde dum in beati Salvii ecenobio mora- 
retur, et per Azonem, qui postea sanctz Repa- 
rate fuit abbas, exenia viro Dei Teuzoni incluso 
pro ciborum benedictione mandaret, przfatus 
Azo, dum rediret, via digrediens, tugurium 
quoddam intravit, et cum Fratribus, quos ibi re- 
perit, multa locutus est. Qui ad Patrem rediens, 
dum ab eo qucreret: Unde venis? Et ipse re- 
spondisset, se, quo missus fuerat, isse, ac redi- 
isse; mox ab eo audivit : Ego quidem non te 
illue, unde venis, mandavi. Deinde digressum a 
via, et ingressum tugurii, ac verba, quze cum in- 
ventis Fratribus habuit, per spiritum recogno- 
scens, omnia per ordinem patefecit. 

33 Eodem tempore, quo Simoniaca hzresis 
per Tusciam pullulabat, dum przedictus Pater 
adhuc esset in eodem sancti Salvii ccenobio, qui- 
dam Florentinus, cujus filius languore constri- 
ctus, vicinam opperiebatur mortem, ut zgrum 
natum sanaret, ac redderet, rogaturus accessit. 
Cui eum diceret, non hzc sua, sed Apostolorum 
esse; pater gemebundus prostratus ejus vestigiis, 
tamdiu precibus institit, donec vir Dei, misera- 
tione commotus, ipsum remittens ad propria, se 
pro eo Deum rogaturum promisit. Tunc statim, 
eo discedente, convocatisque Fratribus, suppli- 
citer orationi incubuit. Quibus humiliter in ter- 
ram prostratis, et orationibus pro eo ad Domi- 
num fusis, ille, cui cantatur in psalmo : Domini 
est salus, per dilecti sui intercessionem zegrotum 
integre sanitati restituit. Hoc miraculum idem 
ipse, cui beneficium sanitatis impensum est, sic 
contigisse, ut diximus, donec vixit, viva voce 
testatus est. 

34 Alio quoque tempore, quidam miles ex op- 
pido Cerlianensi, gravi infirmitate tenebatur, et 
notissimus erat beato Johanni ; et ecce servus 
ejusdem militis veniens ad illum; ac beatus Jo- 
hannes, ubi eum conspexit, de suo domino ipsum 
interrogavit. Cui respondit : Domine Pater, jam 
per duos menses et eo amplius, multa tenetur 
infirmitate. Quod audiens venerandus Pater, pa- 
nem accipit, eique pro benedictione misit. Post 
quartam diem per semetipsum ad eum venit, ac 
pro salute, quam receperat, Deo et sibi multas 
gratias egit. Deinde cum idem vir multo post 
tempore moreretur, przecepit filio, u£ equum, ev 
sedere consueverat, sancto Johauni daret, et ut 
pro se intercederet, rogavit. Sanctus autem vir 
despiciens transitoria, paupertatem amans, cc- 
lestia concupiscens, equum homini reddidit, et 
ad propria cum eo redire jussit. Cumque multum 
Obsisteret, e£ equum se non reducturum assere- 
ret, tandem precepto saneti Viri coactus, eum 
equo letus ad sua rediit, benedicens Deum in 
ianti Patris admiratione. Quod factum est, dum 
adhuc esset in coenobio Muscetano. 

35 Quem loeum dum alio tempore visitaret, 
cernens in eo casas grandiores, pulehrioresque 
fore, quam vellet, accersito domino Rodulfo ejus- 
dem loci abbate, sibi vultu serenissimo a dixit : 
Tu, in hocloco magnis expensis, quibus pauperes 
plurimi refoveri potuissent, ex proprio voto pa- 
latia fabrieasti. Et conversus ad quemdam riyu- 
lum parvulum, prope manantem, dixit : Deus 


50 omni- 


AUCTORE 
B. ATTONE. 


et fratris cu- 
jusdum oc- 
culta cogno- 
sciL. 


4Egro sanita.- 
tem restituit. 


E 


Alterius, 
quem sana- 
verat,munus 
accipere re- 
nuit. 


Sumptuosa 
edificia im- 
probat, 


ü 


AUCTORE 
B. ATTONE. 


et novitios 
gratis reci- 
piendos esse 
docet. 


B 


Stephani Pa- 


pa collo- 
quium vitat, 
b 


[U 


eLfratrimor- 


tuo preces 
negat. 


354 
omnipotens, qui de minimis majora facere con- 
suevisti, videam per hujus rivuli paucitatem, 
hujus enormis zdificii cito vindietam. Et hzc 
dicens, absque mora discessit. O mira Dei po- 
tentia! Confestim rivulus, eo recedente, crescere 
copit, et congregans aquarum fluenta largissima, 
relicto proprio alveo, preceps de monte ruit; 
immensos petrarum scopulos et arbores secum 
trahens, przedictas domos funditus evertit. Unde 
abbas ejusdem loci cum Fratribus perturbatus. 
de eodem loco comnobium mutare disponebat. 
Quos benignus Pater his verbis consolatus est : 
Nolite, inquit, timere, nec habitationem mutare ; 
quia rivulus ille de cetero nullo modo vobis ultra 
nocebit. Quod ejus vaticinium, verum, firmumque 
huc usque permansit. Denique rivulus ille de ce- 
tero domos ibi nullatenus lzsit, nec quod tunc ac- 
cidit sancti Viri precibus, ulterius minime contigit. 

36 Iterum cum audisset quemdam virum ve- 
nientem ad conversionem, totum suum patrimo- 
nium scripsisse in cartula, et successoribus he- 
reditate privatis, secum ad monasterium detu- 
lisse; mox ad przedietum cecenobium venit, et 
abbati, qui cartam acceperat, imperavit, ut abs- 
que mora eam sibi deferret. Quam dum acciperet, 
eam minutatim discerpens, ejus in terra frusta 
projecit. Justius quidem sibi videbatur cum exi- 
guis vivere, quam multiplicatis opibus superbire. 
Deinde valde commotus, Deum, ejusque Aposto- 


lum invocans, inquit : Omnipotens Domine, et tu - 


sancte Petre Apostolorum Princeps, ulciscimini 
me de isto ccenobio ; et hzec dicens iratus confe- 
stim abscessit. Quo non longe digresso, repenti- 
nus ibi succensus est ignis, qui totum manaste- 
rium ex majori parte combussit. Quod incendium 
. Socius ejus, dum cerneret, eique nunciaret, nec 
retro respexit, nec ad locum rediit, sed via, qua 
cceperat, Vallimbrosanum ccenobium festinanter 
adivit. 

37 Alio tempore, cum in eodem esset mona- 
sterio, et Papa Stephanus b per viciniora loca 
transiret, suos legatos ad eum misit, et ad se 
venire rogavit. Cumque nimia gravatus zgritu- 
dine, nec posset ad eum ire, nec vellet, legati 
revertuntur ad Dominum Papam, asserentes, 
illum ad se venire non posse. Quibus ipse re- 
spondit : Ite, eique dicite, si aliter non valet, in 
lecto duci se faciat. Qui, mox ad ipsum regressi, 
jussum Domini Papz nunciant. Quod sanctus 
pater audiens, statim ecclesiam intrat, Deum 
ejusque Sanctos exorat, ut aliquot sibi consilium 
absque scandalo daret, ne ad supradictum Papam 
ire debeat. Oratione completa, ad legatos Papze 
exiens, lecto se projiciens, aliquantos Conversos 
venire fecit, et se ad Papam portari precepit. 
Cumque paullulum a monasterio processisset, 
mox aer validissime conturbatus est, ut vento- 
rum nimietas, et immensitas pluviarum pariter 
prorumperent. Quod cum legati cernerent, illum 
vere Dei hominem credentes, ad monasterium 
reverti fecerunt, et ipsi cursu concito ad pontifi- 
cem redierunt. Hoc cum Dominus Papa cogno- 
sceret, ipsumque diceret esse sanctum : Nolo 
illum ad me ultra venire, sed in comnobio suo 
quiete manere; ipsumque pro me, statuque Ec- 
clesize Catholicze, Dei clementiam exorare. 

38 In eodem autem comnobio fratri cuidam 
medicinam manu sua tradidit, et extemplo, causa 
alia emergente, alias festinus abiit. Przdictus 
vero zegrotus, non se caute custodiens, intra 
paucos dies exspiravit : pro cujus memoria per 
totam Congregationem, sicut mos est, agi pro de- 


VITA ALTERA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


funetis, ejus obitum per apicem c destinavit. Nec 
multo post vir Dei rediens, abbatem loci de fra- 
tre illo, qualiter defecisset, inquirit. Ille dum ei 
cuncta seriatim refert, dixit ad ilum : Mitte 
quam ocius, et ex omni Congregatione memo- 
riam ejus dele. Quod dum factum esset, evoluto 
aliquanto tempore, cuidam monacho ex eodem 
loco circa medium diem visibiliter defunctus ap- 
paruit. Ad quem inquiens: Numquid tu es mona- 
chus talis? Respondit, prorsus ille. Qualiter 
nunc agis? Tum ille: Excommunicatus et a con- 
sortio fidelium d per patrem Johannem sum se- 
gregatus. Adjecit vivus inquiens : Quomodo te 
juvare valemus ? Iterum ait : Si sanctus Johan- 
nes me reconciliaverit. Qui statim sanctum Vi- 
rum adiit, et quzecumque de mortuo viderat et 
audierat, plangendo plurimum illi seriatim retulit. 
Tune ipse, sicut erat mente piissimus, abbatem 
loci venire przecepit, et pro anima excommunicati 
Fratris Officium et eleemosynam in eodem cceno- 
bio, ac per totam Congregationem, velut eodem 
die obiisset, instanter fieri mandavit. Quce omnia 
dum fideliter completa fuissent, defunctus iterum 
post dies triginta eidem e monacho similiter ap- 
paruit, eique dixit: Vade, et sancto patri Johanni 
age pro me gratias, inferens quia ego per eum 
reconciliatus in Electorum coetu consisto. 


ANNOTATA. 


a B. Andreas num. 46, pro vultu serenissimo 
melius habet severissimo. 

b Zn priori Vita. num. 48, id de Leone Papa 
narratur. Sed rectius Stephano attribuitur, ut. ob- 
servavi ibidem in Annotatis. 

c Per apicem, vel, ut habet B. Andreas, per 
apices, id est per epistolam vel litteras. 

d Pro consortio fidelium B. Andreas num. 52, 
habet sanctorum. 

e Loco eidem B. Andreas posuit cuidam, quz 
discrepantia sensum, seu polius personam mutat. 


CAPUT V. 


Caritas erga cegrotos et pauperes, et varia 
ejus miracula. 


lio tempore quidam conversus instinctu dia- 
boli seculum dereliquisse, et ad monasterium 
se venisse poenituit. Qui cum beatum Johannem 
nimiis, ac importunis precibus sepe rogasset ἃ 
monasterio cum ejus licentia discedere, tandem 
Vir beatus non tranquillo animo passus est eum 
abire. Cumque paullulum a Valle Umbrosa fuis- 
set, diabolo ducente, digressus, de alta rupe, 
per quam ibat, ab eodem, quem sequebatur, 
precipitatus, confestim exspiravit. Unde paten- 
ter ostenditur, quam periculosum fuerit, sanctum 
Virum relinquere, aut ejus indignationem incur- 
rere. 

40 Item alius homo, Florentius nomine, urba- 
nz eloquentie et civilis a, qui Simoniaca perfi- 
dia, pro defensione cujusdam Episcopi valde 
fuerat maculatus, dum gravissima teneretur in- 
firmitate, morti se proximum penitus asserebat ; 
sed inter graves luctus crebrosque suorum sin- 


gultus 


Vitam mo- 
nasticam de- 
serens puni- 
tur. 


Moribundum 
a daemonis 
infestatione 
liberal, 

ü 


εἰ agrum ru- 
slici filium 
sanat. 


Pauperes [a- 
melicos 


b 


[] 


iro mog, 
modo 
Pascit, 


DIE DUODECIMA JULII. 


355 


gultus, per amicos suos a sancto Viro monasti-e plus morietur. Quod et factum est. Et sic ipso 


cum habitum postulavit. Cui sine multa dilatione 
probationis habitum minime tradidit, sciens esse 
scriptum : Probate spiritus, si ex Deo sunt. Qui 
suscepto monastico habitu, dum jam convaluis- 
set, et claustra monasterii, baculo sustentante, 
lustraret, infirmitas prior eum repetiit, ita ut 
morti propinquus esse videbatur. Quod dum Vir 
sanctus audisset, adhibitis secum Fratribus festi- 
nus lectum cegroti petiit, ac multis precibus eum, 
qui in proximo moriturus erat, Domino commen- 
dabat. Infirmus vero ccepit vultum suum operiri 
pallio, quo fuerat coopertus. Ad quem abbas Jo- 
hannes : Quid est quod agis? Tum ille pallens, 
et tremens dixit : Terribilibus oculis cerno dia- 
bolum prope assistere, ex cujus ore mirze magni- 
tudinis flamma, exque naribus sulfureus fumus 
egreditur. Ubi est, inquit? En ibi est, Domirte 
pater. Tune beatus Johannes raptim abstulit 
crucem ex manibus tenentis eam, et diabolum ex 
ea fortiter percussit. Qui statim ex oculis miran- 
tis, ut fumus evanuit. Tune zger voce, qua po- 
terat, clamabat dicens : Deo gratias, Deo gra- 
tias; ecce fugit, ecce recessit. Ecce nunc adest 
beata Maria, sanctus Petrus cum sancto Benedi- 
cto. Vix verba compleverat, et statim spiritum 
exhalavit. Hinc liquido patet, quam przecelsi 
meriti fuerit iste sanctus Pater, cujus precibus 


ipse languidus, per Crucis obstaculum, ab infe - ' 


statione daemonum est liberatus. 
41 Non longe post venit ad eum quidam ru- 


sticus, et provolutus ejus genibus , magnis voci- . 


bus ccpit obnixe rogare eum pro unico suo, in 
agone constituto, quatenus illum suis precibus 
ab instanti mortis periculo liberaret. Cui multum 
compatiens, Fratribus imperat pro zgroto Dei 
misericordiam exorare. Quid multa? Eratribus 
in Ecclesia orantibus, ipse solo prostratus, ma- 
enis gemitibus Christi misericordiam postulans, 
panem transmisit, et statim zegrotanti reddit 
sanitatem. 

42 Deinde cum adhuc famis inopia vehemen- 
ter instaret, et predictus Pater tunc ante fores 
monasterii de Razolo ὁ esset, aspiciens vaccarum 
suarum c gregem in jugo Alpium pascere, unam 
ex illis, dum nihil haberet, quod pauperibus ali- 
moniam petentibus daret, a beato Paulo petivit, 
dicens : O sancte Paule, si pauperibus his unam 
dares ex illis. Hzc eo dicente, una deorsum 
ruit, statimque mortua est; eujus carnes jussit 
continuo dari pauperibus. Qua consumpta, sup- 
plex orando secundam, tertiam et quartam, acce- 
pit. Quas omnes pauperibus tribuit. Qua de re 
pastores tristes effecti, duxere*eregem vaccarum 
ex alio latere montis. Sed idem vir Dei, petitioni 
pauperum subvenire desiderans, cum non habe- 
ret, quid petentibus daret, iterum ad sanctum 
Paulum conversus ait : O Apostole sancte, isti 
locum mutando fugerunt; te, qui hujus loci pa- 
tronus existis, fugere nequeunt. Tu, qui multum 
misericordiam praedicasti; tribue mihi, quid adhuc 
inopibus porrigere valeam. Sie eo cum lacrymis 
orante, denuo de vaccarum numero quinque cor- 
ruerunt, quarum omnium carnes in cibum jussit 
pauperibus ministrari. 

43 Tune Pastores valde turbati pro novem 
animalium damno, venientes adversus eum, ma- 
8nas querelas ingeminant, dicentes : Melius in 
tuo monasterio Vallimbrosano stares, quam hue 
venires, Quibus ille placide respondit : Scio vos 
super hoc esse tristes, nec amplius vultis impen- 
dere. Ne timeatis, quia nulla earum hoc tempore 


orante, ruina .vaccarum et mors prius fuit, et 
Inox, ut orare cessavit, incolumes permanserunt. 
Interea sanctus idem Pater, cujus mentem flam- 
ma caritatis urebat, cernens adhue famelicorum 
inopiam, et se non .habere, quod concite dare 
posset, totum lac animalium superstitum jussit 
distribui pauperibus; et sic diu laetis preebendo 
liquorem, multos a famis periculo liberavit. 

44 In eisdem diebus, cum ad Vallimbrosanum 
coenobium regrederetur, accersito villico de Pon- 
ta d, promisit ei berbicum mittere gregem, in 
quo multi arietes habebantur; jussitque illi de 
predictarum ovium lacte se pascere, quantosque 
secum posset pauperes, atque de eodem quotidie 
sustentare; przedictos vero arietes, donec super- 
esset unus ex illis, inopibus largiretur. Sicque 
factum est. Quidam etiam famulus ejus de Razolo 
Vallumbrosam venit ad eum, nuncians, ursum 
maximum vaccarum damnum crebro facere. Cui 
dixit: Vade, et interfice eum. Qui regressus, 
predietumque ursum in antro quodam arboris 
stantem inveniens, securi percutiens arborem, 
nihilque metuens, dixit: Egredere, quia Domi- 
nus abbas imperavit, ut te occidam. Egressus 
statim est interfectus ab illo. 

45 Preterea venerabilis Pater transiens inde 
per Alpes, venit ad locum, in quo tantze arboris 
obstaeulum ruerat, quod multorum paria boum, 
et hominum multitudo leviter amovere non pote- 
rant ; alia quoque via, rupibus obsistentibus iter 
mutari non poterat. Ubi modice conturbatus, 
quasi queritando, socio dicere ccepit : Heu ! quid 
faciemus? Et conversus in precibus, cum redire 
Sibi grave videretur, nec procedere posset, divi- 
num auxilium humiliter obsecrabat. Tune Ugo 
plebanus sancti Johannis majoris, tentans, si 
quem transitum inveniret, tandem aggressus 
molem arboris levavit in collo, cujus pondus ho- 
mines multi, nec multorum paria boum, ut prze- 
dietum est, ullatenus dimoverent; eamque sicut 
leve virgultum diu sustinuit, ut ipsemet sepius 
testabatur. Sicque transierunt illzesi venerandus 
Pater, praedictusque plebanus. Quod miraculum 
incole terre nune usque testantur, adjicientes, 
actum esse in locum, qui dicitur ad Cellas vete- 
res, non longe a cenobio Razolensi. 

46 Item predictus Pater custodibus boum de 
Razolo die toto arare praecepit, et in nocte pabu- 
la carpere. Illi vero respondentes ursos et lupos, 
nocturnosque timere latrones, ait eis : Beatus 
Paulus illesos illos custodiat. Tune noctu ve- 
nientes latrones, unum e bobus per cornua liga- 
verunt; sed de loco mutare non valuerunt. Quem 
mane custodes adhuc ligatum repererunt, lacry- 
masque more hominum fundere cceperunt et hoc 
predicto Patri nunciaverunt. Ad quem Pater 
accedens, dixit: O bos, vade, tuumque officium 
imple. Non enim te, servatum a noxiis feris 
latronumque rapina, sanctus Paulus perdere 
voluit. 


: ANNOTATA. 


a Sensus hic apud utrumque beatum Auctorem 
non est satis clarus. 

b Monasterii nomen apud B. Andream in hac 
historia non exprimitur. 

c Pro vaccarum suarum JB. Andreas habet 
vaccarum pinguium. Zac differentia satis magna 


est, 


AUCTORE 
B. ATTONE. 


eL ostensa 
ergn. egenos 
misericor- 
dia, 

d 


quadam mai- 
racula 


F 


patrat. 


AUCTORE 
B. ATTONE. 


Occultum 
crimen ali- 
€ui indicat. 


C 


JEgro preci- 
bus sanita- 
tem impe- 
trat. 


356 


est, in ordine ad theologicam hujus facti discussio- 
nem, ut attendenti patet. 

d Hic locus a B. Andrea mum. 59, vocatur 
Ronta, cujus situm. ostendi ex mappis Geographi- 
cis, in Annotatis prioris Vitz post caput 5, ad 
litteram 1. 


CAPUT VI. 


Arcana cognoscit, cegros sanat, multos 
instruit. 


ost hzc, cum esset im Passiniano, vir quidam 
P: territorio Poniensi venit ad eum, dicens se- 
culum se velle relinquere. Quem quasi respuens, 
ut abiret, jussit ; sed homo mirabiliter instans, 
et, ut sui misereretur, suppliciter orans, demum, 
sieut erat mitissimus, ejus pice petitioni annuit. 
Qui veniens reatus suos ex parte prodidit, et 
majores quosdam erubuit confiteri. Quem 'non 
post dies plures ad susceptionem hospitum, et 
peregrinorum obsequium exterius collocavit. Pius 
autem Pater agnoscens inspiratione divina, quz 
nequiter oceultaverat; una die, dum idem Gerar- 
dus alimenta verientibus hospitibus ministraret, 
illum seorsum vocans, dixit ei : Gerarde, quare 
me sic fallere preesumpsisti? At ille. tremens re- 
spondit : Quomodo, Pater mi? Et Pater : Quando 
congrue poteris ad me venias, et, quod professus 
es, indicabis. At ille przeceptum Patris adimplens, 
dum ei licuit, venit ad eum ; cui vir Domini : 
Numquid non mihi dixisti, quia ex integro tuo- 
rum scelerum abscondita panderes? Et ille: 
Utique dixi. Et Pater ad eum : Si ita dixisti, 
quare tam crudelissimum facinus, quod in die 
sanete: Apparitionis Domini et ejusdem diei vigi- 
lia cum uxore talis illius hominis commisisti 
mihi patefacere noluisti? Insuper non tibi suffi- 
ciebat tam gravis iniquitas, nisi ad tui confusio- 
nem iterum in mente disponeres ad tam grande 
piaculum reverti ? Tunc ille mente confusus, vi- 
dens se mendacii proprii laqueo deprehensum, 
confestim ad terram corruit, poenitentiam sui 
criminis lacrymis querit, et omnia quz sanctus 
Pater indicaverat, esse vera fatetur. 

48 Item dum in eodem monasterio esset, vir 
nobilis, Ubaldus nomine, de castro Figlini, notis- 
simus, ac familiarissimus sancto Viro, przevalida 
zgritudine correptus, videbatur ad extrema de- 
duci ; qui vocatis militibus suis et cuncta familia, 
de propria domo, suisque rebus disponere procu- 
ravit. Tune uxor unum e nobilibus suis, Benzo- 
nem nomine, marito in agone jam constituto, 
vocat, eumque ad Passinianum, unde maritus 
compatronus erat, ire quantocius mandat et ad- 
ventum ejus funeris sancto Viro nunciare. Cum- 
que festinus iret, obviavit cuidam, qui dixit el, se 
redire a sancti Cassiani ccenobio, ubi sanctum 
Virum eo die dimiserat, Nuncius hoc audiens, 
montem Scalarium illico venit, et sanctum Ho- 
minem ante fores monasterii psalmos, aut aliud 
quid reperit meditantem. Quem cum salutasset, 
requirit ab eo qualiter esset illi. Respondit, tri- 
stis et nimis mcrens me fore confiteor pro nobili 
viro, vestroque fideli amico, qui nunc migrare 
videtur a.seculo. Cui inquit: Quis est ille? Re- 
spondit Benzo : Vester valde fidelis illustris Ubal- 
dus. Statim venerabilis Johannes, versis ad orien- 
tem luminibus, in multa compunctione parumper 


VITA ALTERA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


"substitit, ac deinde oratione completa Benzonem 
aspexit, eumque przecepit abire, consolans ipsum 
et dicens : Quam ocius ad propria regredere ; 
quoniam infirmus ille, super quo moestus vene- 
ras, incolumem, Deo prestante, reperies. Et ut 
promisit, orationibus ejus per Dei gratiam actum 
est. Quod plurimi de domo prefati Ubaldi ocula- 
ta fide cum uxore videntes, ac nonnulli de cir- 
cumstantibus audientes misericordiam Creatoris 
in beneficio sui famuli collaudabant. 

49 Hujus preclari Viri gravitatem et patien- 
tiam Gregorius, dum adhue in Apostolica Sede 
Archidiaconi Officium gereret, qui postea septi- 
mus Gregorius Papa fuit, vir omnino Deum 
amans; cum eum dure increpare disponeret, 
preordinata, quc dieere putabat, oblitus est 
verba. Qua ipsius perfectione sic ab eo comper- 
ta, deinceps tantus inter utrumque firmatus est 
amor, quantus inter amicos carissimos et uteri- 
nos solet esse germanos. Hzc itaque vera fuisse, 
Rodulfus, olim abbas Passiniani, religiosus, et 
sancte conversationis, qui tunc intererat, fre- 
quentissime testabatur; de cujus testimonio veri- 
dici viri nullatenus est hzesitandum. 

50 Alio quoque tempore Vir Domini, nimis 
vgrotus, pulmenti sibi appositi fratri cuidam, 
Gerardo nomine, particulam porrexit, quam obe- 
dienter antea sumpsit, sed postea coepit intra se 
multa volvere verba, quomodo tam facile consen- 
sisset cibum accipere, quem sibi cogitabat, tunc 
necessarium non fuisse. Quod pater Johannes 
per Spiritum sanctum intelligens, expleta refe- 
ctione, dixit ei cuncta, quz» cogitaverat, sibique 
per ordinem enarravit. Tune predictus frater 
arcanum sui pectoris diligenter exposuit, et om- 
nia, quze Vir Domini dixerat, esse vera confessus 
est. Et nocte sequenti abscessurus, matutinali 
celebrata synaxi cum eodem Patre, isdem siti 
gravissima clam laborabat. Quod Johannes pater 
per cordis illuminationem agnoscens, nutu mini- 
strum suum advocat, ac scyphum vino aqua 
mixto repletum, discessuro fratri dari signavit. 
Qui porrectum scyphum cum vino sumpsit, et, 
extincta siti, cum licentia Patris gaudens, abs- 
cessit, agens gratias Deo pro tam eximii reve- 
rentia Patris, qui mentis suz secreta tam paten- 
ter agnoverat, et omnibus exposuerat. 

51 Unus exinde Clericus plurimum dives ven- 
didit omnia sua, et multos ex rebus suis accipiens 
nummos, venit ad eum. Quem cum ille pauperta- 
tis amieus audiret, qua de causa venisset, sic 
eum alloquitur : Quamdiu nummum unum ex his 
tecum habueris vel apud te servaveris, nec me- 
cum participare, nec amicus esse valebis. Hzc 
clerieus audiens, abscessit, pretiumque venditi 
patrimonii, quod vir Domini speraverat, in pau- 
perum sustentationem distribuit; ac deinde re- 
meavit ad illum, qui Deum auro, et inopes divi- 
tibus przeponebat. Hoc Johannes pater audito, 
et quid egisset, in veritate discutiens, qui ante 
locupletem spreverat, factum pro Christo paupe- 
rem post hzc dilectum suscipit in filium. Subinde 
divino Spiritu inflammatus, more solito non con- 
tentus tantum suos subjectos, sed etiam absentes 
instruere et corrigere satagebat, quibusdam Epi- 
stolas mandans ; quarum unam Episcopo Vul- 
terrensi satis utilem pro correctione sui, suorum- 
que mandavit, quam ob nimiam prolixitatem huic 
opusculo inserere recusavi a. 

52 Post hevec, cum longe, lateque odor sancti- 
tatis ejus ad multorum notitiam devenisset, ad 
eum de diversis terris et regnis veniebant mona- 


chi, 


Gregorium 


miracu- 
lo ad sui 
amorem mo- 
vet. : 


Ε 


Fratris cu- 
jusdam cogi- 
tationes cog- 
noscit. - 


F 


Nummos a 
Clerico obla- 
Los rejicit, 


{ 


et variis vir- 
tulibus [ul- 
get. 


Petrus Simo- 
niacus, 


nissis mili- 
libus, 


DIE DUODECIMA JULII. 


chi, clerici, fidelesque laici, praecipue Mediola- 
nenses » ; audiebant quippe Simoniacam heresim 
Johannem patrem cum suis fratribus publice 
condemnare, et supra omnes mortales modis om- 
nibus expugnare. Propterea venientium ad eum 
neminem poenituit, ubi vidit illum et, audivit ; 
nec dolere poterat se dispendium pertulisse, vel 
itineris longioris sumpsisse laborem. Nam si cor 
dubium, aut fortasse tepidum aliquis visitantium 
eum haberet, alacer regrediebatur, et cor in fide 
firmatum reportans, et marsupium profecto non 
vacuum. Acceperat enim a Domino Jesu Christo 
vultum omnibus gratum, et sermonem placidum 
exhibere, manumque largàm ad przbendum, 
dum facultas ei suppeteret. 


ANNOTATA. 


a Hanc epistolam, a B. Attone omissam, exhibet 
B. Andreas num. '14, et sequentibus. 

b Prater Mediolanenses, a B. Andrea num. 
19, enumerantur Cremonenses atque Placentini. 


CAPUT VII. 


Simoniaci varias contra eum persecu- 
tiones et turbas concitant. 


am omissis plurimis, quee Deus per ejus me- 
J rita declaraverat, tempus expetit referre, 
qualem, et quantam pugnam contra Simoniacam 
hazresim Johannes pater cum suis, teste maxima 
parte mundi, Deo propitio gessit. Sicut supradi- 
ctum est, Johannes pater Petrum Florentinz 
ecclesi: Simoniaeum invasorem aperte clamave- 
rat, adhuc etiam, eligens cum suis potius amit- 
tere mortalem vitam, quam celare veritatem, ip- 
sum Petrum non tantum Simoniacum, sed etiam, 
h:reticum scepe dicebat a. Unde pervalida con- 
tentio in clerum et populum Florentinum orta 
est : alii quidem temporalia commoda diligentes, 
ipsum defendebant ; alii cum monachis jam illo- 
rum crudelibus b verbis eidem vehementius ob- 
sistebant. Dum hse igitur contentio per dies 
multos inter clerum et populum haberetur, et se- 
ditio inde frequenter oriretur, exjstimavit hzere- 
tieus Petrus clericos et laicos hoc modo terrere, 
sl monachos necaret, a quibus verba sibi contra- 
ria principia sumpserant. 

54 Pro qua re missa multitudine peditum et 
equitum, nocturno tempore, jussit. sancti Salvii 
coenobium igne comburi, e£ monachos ibi reper- 
tos interfici ; Johannem vero patrem illic existi- 
mavit tune inveniri, sed ipse preterito die 
recesserat. Ingressi igitur Ecclesiam, dum fra- 
ires nocturnum Officium celebrarent, evaginatis 
ensibus, ut immites carnifices, oves Christi ma- 
etare ceperunt. Alii siquidem in fronte tam gra- 
Ye vulnus infixerunt, ut usque ad testitudinem 
Cerebri acies ferri veniret ; alterum vero tam 
!mpie tam graviter sub oculis percusserunt, ut 
nasus et dentes cum superiori labio a compagine 
solita divideretur, et super barbam in inferiori 
loco penderent ; alii preterea gladiorum vulnus 
1n interiora fixerunt; dehine super eos variis pla- 


351 


gis illatis, demum altaria penitus everterunt, et 
deprzedati sunt, omnia, quz invenerant. 

55 Post hee, igne domibus imposito, rnona- 
chis in ecclesia septem psalmos cum litaniis 
cantantibus, et in nullo reluctantibus, nec silen- 
tium frangentibus, ipsos nudatos et semivivos 
relinquentes abierunt. Nam etiam ejusdem mo- 
nasterii patrem, nomine Dominicum, conversa- 
tione sanctissimum omni nudaverunt amictu. Qui 
tamen sic nudus, coepit solicite quzerere, si quid 
posset invenire, quod se indueret. Tandem pelli- 
ceum indumentum, quod ob incuriam inter Fra- 
trum lectos ceciderat, invenit, seque illum dissu- 
tum, conscissum ac vetustate dilapsum induit. 
Sed unde inimicus victoriam et exaltationem ac- 
quirere credidit, inde detrimentura et confusio- 
nem invenit. Nam multi de clero et populo, qui 
prius ejus videbantur esse fautores, ipsius intuen- 
tes impietatem, deinceps monachis facti sunt ad- 
jutores, ipsius condemnantes et blasphemantes 
omnimodam pravitatem. Sequenti vero die, tam 
homines, quam. mulieres Florentie ad supradi- 
ctum ccenobium venerunt, et quieumque poterant, 
necessitatibus fratrum necessaria fideliter obtu- 
lerunt. Felicem sese quisque credebat, si aliquem 
monachorum videre valebat, aut eorum sacrum 
sanguinem fusum ex terra, lapidibus et lignis, 
suis pannis posset extergere, cupientes illum pro 
magnis Reliquiis secum habere. 

56 Beatus autem Johannes Vallumbrosz tunc 
positus, audiens quod acciderat, amore martyrii 
flagrans ad sanctum Salvium festinus venit. Ab- 
batem, ceterosque Fratres flagellatos, czesos, nu- 
dos considerans, dixit: Nunc vere monachi estis ; 
sed cursine me hoc perferre voluistis? Valde 
enim doluit, quod prefate persecutioni minus 
interfuit; verumtamen in hoc ipse martyrii bra- 


AUCTOKE 
b. ATTONE. 


monachos 
S. Salvii dire 
vexat ; 


quos S. Joan- 
nes ad con- 
stantiam ez- 
citat 


vium obtinuit, qui discipulorum mentes ad om- 


nem tolerantiam incitavit. Ad hoc etiam venit, 
quod se teneri, flagellari, detruncari sperabat, 
et occidi pro defensione Catholicze fidei. Monachi 
vero tanto fortiores exinde facti sunt, quanto se- 
curiores de corona martyrii, quam jam preegu- 
staverant. Nam tempore synodi euntes Romam 
constanter et publice Petrum Simoniacum et hze- 
reticum proclamaverunt, ignem se profitentes 
intrare ad scelus ipsius probandum. Alexander 
autem Papa, qui tune Apostolieze Sedi preside- 
bat ; nec tunc accusatum voluit deponere, nec i- 
gneam legem a monachis sumere: pars enim ma- 
xima episcoporum Petro favebat, et omnes pene 
monachis erant adversi ; sed archidiaconus Ilde- 
prandus monachorum in omnibus auditor, et de- 
fensor factus est. 

57 Deinde cum lis ipsa quotidie cresceret in 
immensum, tanta persecutio facta est, adversus 
Florentinum Clerum Catholiez partis, ut eam 
non ferre valentes archipresbyter aliique quam- 
plures, exeuntes de civitate confügerent Septi- 
mense cenobium ; quibus Johannes Pater beni- 
gne susceptis, omni caritate subsidium pro posse 
ferebat. Eo tempore Dux Gottifredus ita parti Pe- 
tri favebat, ut minaretur interimere monachos, et 
clericos eidem adversos. Qua de causa Petri pars 
tunc aliquanto prz:valuit. Quze autem lingua fari 
potest persecutiones et angustias, quas ea tem- 
pestate Catholiei sunt perpessi? Eisdem quoque 
diebus prefatus Papa Florentiam venit ; et ligna 
preparata, e£ coadunata sunt ad aecendendum 
ignem, quem ingredi monachi cupiebant, ut com- 
probarent, sspe fatum Petrum Simoniacum et 
haeretieum esse. Quod examen Papa tune reci- 


pere 


nihil timens 
Simoniaco- 
rum poten- 
tiam 


AUCTORE 
B. ATTONE. 


Clerus et po- 
pulus Flo- 
rentinus 


Alexandro 
Papz nar- 
rant, 


358 


pere renuit; sed, clero et populo sub eadem lite 
relicto, discessit. Sed qualiter omnipotenti Deo 
predictam pestem tandem sedare, et prorsus ex- 
stirpare placuerit, ut clarius possit intelligi, tota 
Epistola Florentinorum, profato Pap: directa, 
per ordinem in hoc loco scribitur, et quod tunc 
ostendere Dominus omnipotens dignatus est, ad 
beati Petri corroborandam fidem, et ad Simonis 
Magi detestandum errorem legentibus et audien- 
tibus liquido pateat : 


ANNOTATA. 


a Hoc loquendi modo videtur B. Atto confunde- 
re Petrum Papiensem. cum. altero episcopo Simo- 
niaco, qui abbatem S. Miniatis simoniace promove- 
rat. B. Andreas num 82, hec alia. prorsus phrasi 
explicat. Plura de hac re vide in Commentario pra- 
vio S 4 et T. 

b B. Andreas num. 81, pro crudelibus habebat 
credulis. Sed obscuram expressionem correvi : nam 
hic videtur esse genuinus sensus. Alii cum mona- 
chis, jam illorum creduli, id est persuasi verbis, 
vehementer impugnabant. 


CAPUT VIII. 


Epistola. cleri et populi Florentini, qua 
Simoniacorum clades narratur. 


lexandro, primz Sedis reverendissimo ac 
universali Episcopo, clerus et populus Flo- 
rentinus, sincere devotionis obsequium. Jamdiu 
taedium et laborem nostrum, nec non certamen 
monachorum contra Simoniacam hzresim Pater- 
nitas vestra bene novit ; et nunc quoque dignum 
est, ut qualiter a Deus excelsus pie, ac miseri- 
corditer scrupulum hujus rei de cordibus nostris 
abraserit prznoscatis. Signa enim et mirabilia 
Dominus noster in nobis fecit, et per ea czecita- 
tem ignorantiz, et dubietatis caliginem, ac tene- 
bras erroris de pectore hominum pepulit, et fi- 
dem nobis augendo et dilatando, et in se soli- 
dando, lux mentibus suz veritatis clementer in- 
fulsit. Pastor quidem bonus de colo venit, et 
ovibus assistentibus, atque ad se totis medullis 
clamantibus, sententiam sereno clariorem, sole- 
que lucidiorem, omnique dicto apertiorem, om- 
nique visu certiorem, de medio ignis, populo 
suo dedit. Quod vero plebi Florentine de Petro 
Papiensi, qui se nostrum Episcopum haberi vo- 
lebat, tenendum sit, in suo tremendo judicio de- 
claravit ; sed licet miraculorum narratio videatur 
aliquantulum protelari, causas tamen, unde ad- 
huc ventum est, nequaquam inutiliter putamus 
debere succincte przescribi. 

59 Quadam etenim die, omnes Florentine ci- 
vitatis clerici una congregati copimus tam de 
clericis de locis sui expulsis, quam etiam de no- 
bis ipsis, ante Papiensem Petrum conqueri. De 
abjectis enim, quia consilium et solatium eorum 
amiseramus , et quia etiam Prior et archipresby- 
ter noster, metu heresis, e civitate secesserant ; 
de nobis autem, quia bona pars civium nostro- 
rum nos hzreticos acclamabat. Nam videns nos 
ire ad eum, dicebat : Ite, ite, hzretici ad hzre- 
ticum ; ite, quia per vos hzc civitas voragini da- 


VITA ALTERA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


bitur, qui Christum impietate vestra de ipsa 
expellitis, et beatum Petrum Apostolum expu- 
gnantes, Simonem Magum pro Deo inducendo 
colitis. Quid plura? Rogamus eum, ut tam nos 
quam se ab hac infamia liberet, dicentes : Ecce 
nos, si te mundum senseris, si tu nobis jusseris, 
Dei pro te judicium subire ron dubitamus ; aut 
Si probationem, quam monachi hic, et Romx fa- 
cere voluerunt, recipere vis, ad eos imus, eosque 
obnixe rogamus. Ad hze ille inquit, neutrum se 
jubere, neutrum velle, neutrum recipere. Quin 
etiam edietum a przside per legatos suos impe- 
travit, ut quicumque laicorum, quicumque cleri- 
corum se ut episcopum non coleret, suique im- 
perio non obediret, ad presidem vinctus non 
duceretur, sed traheretur. Si autem quis mo- 
strum, his minis territus, de civitate fugeret, ad 
dominium Potestatis adsumeretur, quidquid pos- 
sedisset. 

60 Clerici vero, qui sub tutelam beati Petri 
Apostoli agendo contra Simoniacam heresim in 
oratorium ejus confugerant, aut sibi conciliaren- 
tur, aut sine spe audientize extra civitatem pel- 
lerentur. Hine factum est, ut vesperascente 
Sabbato initii jejunii, cum apud predictam Ec- 
clesiam beati Petri Apostoli ipsi clerici lectionum 
ac responsoriorum sequentis Dominiez recorda- 
rentur, municipales przsidis, eo quod se cum 
salva reverentia Petri Apostoli Simoniaco hzere- 
tico non posse obedire responderint, illos extra 
emunitatem oratorii, beatum Petrum Apostolo- 
rum principem parvipendentes, ejicerent. Fitque 
denique pro hoe scelere concursus Catholicorum 
virorum, et maxime feminarum velamina capi- 
tum projicientium, et expansis crinibus flebiliter 
incedentium, pectora pugnis, miserabiles ad Deum 
voces mittendo, dure tundentium et super viro- 
rum ae filiorum morte triste lamentantium. Nam 
in plateas luto plenas se prosternentes, aiebant: 
Heu, heu! o Christe, tu, hinc ejiceris; et quo- 
modo nos desolatas relinquis? Tu nobiscum habi- 
tare non sineris, et nos quomodo hic habita- 
mus? Vidimus, quia nobiscum manere voluisti, 
sed vadis, quia Simon Magus te non permittit. 
O sancte Petre, numquid a Simone Mago vince- 
ris, quia ad te confugientes non defendis? Nos 
putavimus ipsum in infernalibus poenis esse vin- 
ctum et catenatum ; sed ecce cernimus illum ad 
tuum dedecus hostiliter suscitatum. Virorum 
quippe alii ad alios dicebant : Videtis, et aperte 
videtis, Christus hinc discedit, abit, quia legem 
suam adimplens, se pellenti non resistit. Et nos, 
viri fratres, civitatem hane, quo hzwretica pars 
ea non gaudeat, incendamus, atque cum parvu- 
lis e& uxoribus nostris, quocumque Christus ie- 
rit, secum eamus , si Christiani sumus, Deum 
sequamur. 

61 His ergo ejulatibus, hisque doloribus, nos 
quoque clerici, qui ipsi Papiensi videbamur fau- 
tores et asseclz et qui ab aliis heretici acclama- 
bamur, eo quod ipsum sequebamur, permoti, se- 
ramus ecclesias, et more projectorum, non tan- 
gimus campanas, populis non psalmos, non 
denique canimus Missas. Nec mora, nobis con- 
gregatis, fit Domino inspirante consilium. Ad 
Dei monachos, qui Septimo in monasterio sancti 


Salvatoris degunt, communi voto quosdam no- 


strum mittimus, petentes, et orantes dubietatem 
hujus rei velle prodere et veritatem cognoscere, 
cognitamque firmiter promittentes tenere. Re- 
sponsum autem est nobis, quia si Catholicam 
fidem pro viribus vellemus tenere atque defen- 


dere 


quomodo post 
varias turbas 


igneam pro- 
bationem £?- 
petierint, 


uam. petrus 
Simoniacus 
yospuil. 

B 
Magna ho- 
minum mul- 
liludine ad 
monaste- 
rium Septi- 
ense con- 
fuente, 

C 
paratur [i- 
norum styy- 
ἐδ el üccen- 


üiluy ; 


DIE DUODECIMA JULII. 


dere, et Simoniacam hieresim impugnando de- 
struere, virtus Salvatoris, tam hujus negotii du- 
bietatem, quam etiam cccitatem de cordibus 
nostris eliminaret. E 1 
62 Fatemur, promisimus de hac re hoc sequi, 
uod et ipsi, si suis factum compensarent dietis. 
Quid plura? Statuitur dies omni voto queesita, in 
qua et dubietatem perdidimus, et ex qua verita- 
iem, quam monachi dicebant, pro posse defen- 
dendo tenemus. Quarta namque feria, in prima 
hebdomada Quadragesimze constituitur dies. Se- 
cunda et tertia feria specialiter pro hoc Deum 
oramus, et ut Deus, qui unica est veritas, veri- 
tatis hujus reseraret ostium, obsecramus. Illu- 
cescente vero quarta feria, a quodam mostrum 
itur ad virum Papiensem, qui rogans eum, in- 
quit: Fac, pro Dei tremore, proque remedio ani- 
πῶ tue, si est de te quod monachi dicunt; noli 
clericos, noli populum in eundo laboribus affice- 
re, noli Deum experiendo tentare, sed hujus ne- 
gotii veritatem, ad Dominum te convertendo, 
pande. Aut, si hoc te noscis immunem reatu, 
nobiscum venire dignare. Ad quz ille : Nec ego 
illuc venio, neque te, si tu me diligis, ire volo. 
Ad hec vero dictum est sibi : Profecto Dei judi- 
cium, quia omnes vadunt, videre ibo, et quid ibi 
agatur, solerter scire curabo; et quodeumque 
Deus judex justus in judicio suo recto monstra- 
verit, secundum meum valere, defensabo. Nec 
tibi meum molestum sit iter, quia te hodie, qua- 
lis sis, sententia Dei recte ostendet. Aut enim te 
hodie, magis quam umquam fueris, habebimus 
carum, aut viliorem et contemptum. 

63 Nos interim quasi coelesti preemoniti ora- 
culo, non exspectamus nuncium ; curriturque a 
nobis clericis, atque laicis, et feminis ad Septi- 
mum, in quo est sancti Salvatoris monasterium. 
O mira Domini potentia miraque clementia, qui 
voluntates non solum expeditis, sed etiam prze- 
gnantibus vires ad eundum donavit! Numquid 
enim longitudo matronas, numquid via cceno- 
lenta multitudine aquarum delicatas terruit? 
Numquid pueros jejunium exasperavit ? Congre- 
gatis denique omnibus clericis et laicis promiscui 
sexus et ztatis fere ad tria millia ad predictum 
monasterium, interrogamur a viris Dei : Cur, 
Fratres, venistis? Respondetur a nobis : Ut illu- 
minemur, et errorem relinquentes, veritatem se- 
quamur. Quomodo, inquiunt, illuminari vultis? 
Nos inquam respondentes : Ut copioso probetur 
igne, quod de Papiensi Petro dicitis. Quem, in- 
quiunt, fructum hoc facto habebitis, aut quem 
honorem inde Deo reddetis? Respondemus om- 
nes: Et erimus vobiscum rectam fidem defen- 
dentes, et Simoniacam hswresim abominando, 
Deo semper gratias agentes. 

64 Quid longius moramur? Fiunt statim a po- 
pulo duze Sstrues lignorum altrinsecus juxta se in 
longitudine posite. Singillatim vero longitudo 
utriusque fuit pedum decem ; latitudo autem am- 
barum singillatim quinque pedum, et dimidium 
dimidii pedis ; altitudo denique utriusque sepa- 
ratim fuit quatuor pedum et dimidium. Inter 
utrasque vero pyras in longitudine semita unius 
brachii exstitit, et ipsa strata siccis lignis, et ad 
ardendum bene paratis. Interea fiunt pro hae re 
psalmodiw, letaniz, supplicationes. Monachus 
intraturus ignem eligitur ; jussuque abbatis cele- 
braturus Missam ad altare procedit. Missa vero 
cantatur eum magna devotione et supplicatione 
omnium, Chorus monachorum et clericorum, nec 
non laicorum ex corde laerymatur. Ut autem 


359 


ventum est ad Agnus Dei, quatuor monachi, 
unus imaginem Domini Crucifixi, alter aquam 
sanctificatam, tertius xir cereos benedictos ac- 
censos, quartus thuribulum thure plenum, baju- 
lantes, procedunt ad succendendum lignorum 
prascriptas pyras. 

65 His igitur visis clamor omnium in ccelum 
attollitur, Kyrie eleison flebilissime pleno ore 
cantatur; Jesus Christus creberrime, ut exsurgat, 
causamque suam defendat, oratur ; Maria ejus 
Mater, ut hoc sibi suadeat, multum a viris, plu- 
rimum a feroinis supplicatur ; Petri Apostoli no- 
men, quo Simonem perdendo damnet, millies in- 
geminatur ; Gregorius Urbis Przsul, uf ad suas 
verificandum properet sanctiones, suppliciter ob- 
secratur. Interea dum pro ingenii capacitate ab 
omnibus Deus oratur, presbyter, perceptis salu- 
lis mysteriis, et expleta Missa, exutaque casula, 
ceterisque sacerdotii indumentis sibi retentis , 
crucem Christi portans, cum abbatibus, et mo- 
nachis letanias faciendo, ad strues lignorum jam 
rogos fieri incipientes appropinquat ; ibique Deus 
quam multipliciter ac uniformiter ab omnibus 
adoratur, nulla lingua fari, nullus sensus ocolli- 
gendo valet meditari. Tandem silentium cunctis 
imponitur, et ut conditionem rei, pro qua hzc 
fiebant, intente audiamus, et bene intelligamus, 
monemur. Eligitur denique abbatum unus, cla- 
mosus voce, apertus lingua, qui aperte ad intel- 
ligendam orationem, in qua conditio petitionis 
ad Deum continebatur, populo legit. 

66 Collaudantibus autem cunctis conditionem, 
tune iterum alius abbatum silentium petit, ele- 
vansque vocem, alloquitur omnes dicens : Viri 
Fratres, et sorores, pro salute animarum ve- 
strarum, teste Deo, hoc facimus, ut deinceps a 
Simoniaca lepra, quz fere jam totum sordidat 
mundum, caveatis. Hujüs leprz» contagium tam 
magnum esse sciatis, quod istius immanitati ce- 
tera crimina comparata, sunt quasi nihil. His 
ergo expletis, cum utrique rogi jam se ex majori 
parte in flammivomos vertissent carbones, et 
cum media semita ignivomarum copia prunarum 
tacta zstuaret, ut usque ad talos pedes euntis, 
sicut post in probatione patuit, in prunas infigi 
possent; sacerdos, et monachus, jussu abbatis, 
hane orationem cum magna voce, audientibus et 
flentibus fere tribus millibus, fudit ad Dominum : 
Domine Jesu Christe, vera lux omnium in te cre- 
dentium, tuam misericordiam peto, tuam cle- 
mentiam exoro, ut si Petrus Papiensis, qui Flo- 
rentinus Episcopus dicitur, interventu pecunis, 
id est munere a manu, quod est Simoniaca hze- 
resis, Florentinam arripuit sedem, nunc tu, Fili 
seterni Patris, salus mea, in hoc tremendo judi- 
cio, ad adjuvandum me festina, et me illzesum 
sine aliqua combustionis macula mirabiliter con- 
serva; sicut quondam illesos salvasti tres pue- 
ros in eamino ignis ardentis. Qui cum :eterno 
Patre tuo, et Spiritu sancto omnia cooperaris, 
et vivis, et regnas in secula seculorum. 

67 Cumque omnes, qui aderant, respondis- 
sent, Amen, pacis osculum Fratribus dedit, et 
accepit. Interrogamur omnes : Quamdiu vultis 
ipsum in igne manere? Responsum est ab omni- 
bus : At, at quid dicitis? Sufficit, domini, satis 
cum solemni gravitate pedetentim ignem, flan- 
masque transire. Jubetur quidem sacerdoti, et 
monacho, voluntati nostme satisfacere. Tunc 
ipse sacerdos contra ignis ardorem salutare si- 
gnum faciens, erucemque Christi bajulans, ipsam- 
que, non flammarum multitudinem attendens, 


intre- 


AUCTORE 
B. ATTONE. 


quam . post 
celebratam 
Missam 


et [usas ad 
Deum preces 


monachus 
ingreditur, 
et illaesus 
transtt. 


AUCTORE 
h. ATTONE. 


Hoc prodigio 
moti Floren- 
tini 


Simoniacam 
haresin exe- 
crantur. 


360 
intrepidus mente, hilaris vultu, cum quadam ce- 
lebritate gravitatis, illesus in corpore, illzsus 
etin omnibus quie secum portabat, in virtute 
Jesu Christi mirabiliter ignem pertransiit; nam 
flamme undique concurrentes, et cireumquaque 
exsurgentes, Albam quasi byssinam intrabant, et 
implendó inflabant; sed nature su: immemores, 
nihil sibi ustionis inferre poterant. Manipulum 
denique et stolam, eorumque fimbrias more ven- 
torum sustollendo, huc illucque varie ferebant, 
sed calore perdito, ipsas in nullo comburere va- 
lebant. Pili quoque pedum ejus inter flammosos 
carbones immittebantur; sed, o mira Domini 
potentia! o Christi laudanda clementia! eorum 
nulli odore ignis lzedebantur. Inter capillos nem- 
pe flamme cireumsurgentes intrabant, eosque 
flando levabant et relevabant ; sed nec summi- 
tatem alicujus eorum, vires suas oblite, adu- 
rendo retorquere valebant. Erant quippe flammae 
ex omni parte ipsum concludentes ad Salvatoris 
miraculum, non ad ardoris incendium. Ardorem 
Catholieze fidei sentiebant, ideoque non arde- 
bant. Deus profecto noster ignis consumens ad- 
erat, ideoque, ipso nolente, corporeus ignis nihil 
nocere poterat. Procul dubio verum erat quod a 
servis suis dicebatur, quia illorum testis, veritate 
juvante, ab igne miraculose liberatur. Veritas 
enim semper liberat, quos falsitatis macula non 
coinquinat. 

68 Postquam autem egressus est de igne, 
dum iterum vellet focum repedare ; capitur a po- 
pulo, deosculantur pedes prz desiderio. Pre 
gaudio quidem se quisque beatum putabat, qui 
vestimentorum quamcumque particulam deoscu- 
lari valebat. Gravi namque premebatur angu- 
stia populorum, sed magna cum difficultate libe- 
ratur viribus clericorum. Laus Deo ab omnibus 
una prz gaudio, etiam flendo cantatur, certi jam 
quia verbum Dei numquam mutatur. Simon Pe- 
trus magnis laudibus sublimatur ; Simon denique 
Magus, ut stercus pedibus coneuleatur. Nomen 
Petri Apostoli in ore omnium super mel et fa- 
vum cum laudibus magis magisque dulcescit ; 
nomen impii Simonis super fel et sulphur cum 
vituperatione magis magisque putrescit. Magni- 
tudinem quippe horum Christi signorum, copiam- 
que gaudii nostri, ac quotidianam gratiarum 
actionem; nec cordis sensus cogitare, nec linguze 
plectrum exprimere, nec manus, sicut est, um- 
quam sufficient scribere. 

69 Sed quia sapienti de multis pauca suffi- 
ciunt, demum ad'Paternitatem vestram supjpli- 
candum concurrimus. Per ipsum vero Beatitu- 
dinem vestram oramus, cujus Vicarium, tam in 
cclis, quam etiam in terris vos esse desidera- 
mus; dignamini plebi, longa peste demolite, 
consilium pariter et defensionis auxilium impen- 
dere. Dignamini nos miseros ab importunis lu- 
porum faucibus abstrahendo eripere. Dignamini, 
precamur, arma contra hostes Petri Apostoli 
movere, acies struere, vires sumere, sancta bella 

committere, et nos oves Christi beato Petro, ti- 
bique vice ejus commissas, contra Simoniacos 
przliando, de captivitate liberare. Plerisque et- 
enim nostrum beatus ipse Apostolus, ut olim a 
Nerone in Cruce confixus in visu noctis apparet, 
et passionem suam ostendendo, ut a societate 
Simoniacorum declinemus, pie suadet. Sicut in- 
quiens, me Simoni Mago numquam conjunxi, sic 
quoque vos, si Christi esse vultis, si oves pascuze 
ejus estis, 51 me clavigerum regni coelestis cre- 
ditis, si me vobis portas regni écdlorum aperire 


VITA ALTERA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


cupitis, Simoniaeis nolite sociari, nolite con- 
jungi, nolite communicare. Nune itaque, Domine 
sancte, quia fiducia recuperationis nostr», se- 
eundum Deum, in sancta Sede Romama est po- 
Sita, vos, qui ipsi preesidetis, oramus, ut rapa- 
cibus lupis ex adverso ascendatis, atque auctori- 
tatem sacerdotalis culminis pro ovibus vobis vice 
Petri creditis opponatis. Iterum, iterumque cer- 
nui solicitudinem vestram oramus, Pater, ut 
quod pastoris est, nobis dilaniatis ovibus ne pi- 
gritemini clementer impendere. 


ANNOTATA. 


a Qualiter hic clariorem. sensum efficit , quam 
apus B. Andream qualis. 


CAPUT IX. 


S. Joannes post spiritale auxiliwm. Me- 
diolanensibus prestitum, et. dictatam 
de fraterna caritate epistolam pie mo- 
ritur. 


is autem cognitis Dominus Alexander Papa 
H praefatum Petrum Simoniacum de omni epi- 
scopali officio deponere curavit. Eo tempore co- 
mes Bulgarus religionem et sanctitatem, injun- 
ctamque constantiam adversus hzreticos, beati 
Johannis, suorumque monachorum agnoscens, in 
monasterio Ficiclensi venerabilem Petrum, qui 
per ignem mirifice transierat, rogavit sanctum 
Johannem in abbatis officio constituere. Cujus pe- 
titionibus annuens, eidem loco predictum virum 
in abbatis officio przfecit. Qui postmodum inde 
abstraetus, et Romam, Deo volente, deductus, 
post custodiam vaccarum, et asinorum, quam in 
Vallimbrosa, jussu beati Johannis, humiliter te- 
nuit, post gradum przpositi penes Passinianum, 
et abbatis officium in przedicto Ficiclo, decenter 
exstitit Cardinalis et Episcopus Albanensis. 

71 Interea quidam fideles clerici, et laici Me- 
diolano petentes auxilium sancti Johannis, asse- 
rentes, quod per multos annos, tam ipsi, quam 
plures alii, zelo divinz legis Poenitentiam, et 
Communionem non acceperant, qui Simoniacos 
omnimodo devitantes, Catholicorum in sua terra 
nullum inveniebant. Quibus misericordia motus, 
ait: Quod vobis consilium possum impendere ? 
At illi: Pater, inquiunt, sancte, si tot-miseris vis 
subvenire, Clericos, qui ex nostra terra pro vi- 
tando consortio hereticorum ad te confugerunt, 
a Catholicis fac ordinari, tales illuc remitte, et 
Christianitatem jam pene deletam poterunt reno- 
vare. Quid multa ? Pater pius, more solito nimia 
pietate commotus, non solum illos, sed etiam, 
quos jam in interiori cella novitiorum habebat, et 
qui venerant induere monasticum habitum, inde 
abstraxit, et a Rodulfo episcopo Tudertino, san- 
ctissimo et catholico viro, gradatim ordinari fe- 
cit, eosque Mediolanum direxit. Hunc Episcopum 
post Petri Simoniaci depositionem ad regendum 
Florentinum episcopatum Papa mandaverat ; et, 
ut magis dicam, ipsum Dominum Rodulfum epi- 
scopum prefato Mediolano eum viris eruditis 
postea misit, ut cunctis Catholicis, id omnino pe- 


tentibus, 


e»! 


Petro Simo- 
niaco deposi- 
to, et Petro 
Igneo abbate 
constituto, 


F 


Mediolanen- 
sibus succur- 
ritur contra 
Simoniacos. 


4^ 


5. Jonnnes 
trato mio 
gaculo, 


B 


mortem 
suam pradi- 
cit, 


Εἰ dietata 
epistola. 


DIE DUODECIMA JULII. 


tentibus, episcopali officio subveniret ad conso- 
landa corda, fidelium, diu pastore catholico de- 
stituta. 

79 In eisdem diebus una mulier cum tribus 
parvulis filiis, quorum unum a dextris, a sinistris 
alterum ducens, tertium in humeris ferens, filiis 
ac sibi victum eireumquaque pergendo quzrebat. 
Quae cum ad hospitalem sancti Salvii, eleemosy- 
nam quzesitura, venisset, eamque beatus Johan- 
nes multiplicatam filiis, et depressam inopia cer- 
neret, pietate motus custodem hospitalis, An- 
dream nomine, vocat, et jubet, ut aliquid mulier- 
cule largiatur. Ille vero, quem egestatis copia 
valde premebat. respondet, se non nisi panem 
unum habere. Cui reverendus Pater de eodem 
jubet mulieri pro Dei caritate partem porrigere. 
Cujus jussioni minister obediens, ad furnum pro- 
perat, in quo panem eumdem reposuerat, et in- 
tuens vidit totum furnum plenum panibus. Qui 
valde lzetus effectus, ad illum rediit, sibique quod 
acciderat, nunciavit, meritis ejus id evenisse non 
dubitans. Quod beatus vir audiens, dixit ei : Ta- 
ce, et hoc memini dicas ; panem autem, ut jussi, 
petenti tribuas. 

73 Post hzc ad Passinianum rediit, ubi diem 
ab eo longo tempore desideratum, scilicet, ut dis- 
solveretur, et esset cum Christo, devotus, et 
supplex exspectare coepit cum magna cordis ex- 
sultatione ; sepius hune versiculum repetens : 
Sitivit anima raea ad Deum vivum, quando ve- 
niam, et apparebo ante faciem Dei? Et subjun- 
gebat: Satiabor cum manifestabitur mihi gloria 
tua. Languore itaque gravescente, coepit eviden- 
ter dicere, quod vitze suze terminus propinquabat. 
Mandat itaque discipulis, quos Fratribus przepo- 
suerat, et ad se facit absque mora venire. Quos 
de Ordinis observatione, commissi gregis custo- 
dia przemonens, et in multis eos exhortans, bene- 
dixit eis, et osculatus est eos, przecipiens unicui- 
que continuo remeare ad propria monasteria. 
Quilicet moerentes, et nimium flentes, nec Pa- 
tris jussioni contradicere przesumentes, inviti re- 
vertebantur. Remanserunt tantum cum eo dom- 
nus Rusticus Prior, et L:etus Passinianensis ab- 
bas. Isti accedentes ad eum eadem hebdomada, 
qua obiit, humili prece rogaverunt ipsum, ut 
Fratribus exhortationem aliquam de concordia 
pacis, et caritatis unitate relinqueret. Tunc jus- 
Sit hee, qui hie continentur, dietari, et scribi 
pro sdificatione fidelium. in posterum conser- 
vanda. 

74 Johannes Abbas omnibus Fratribus in 
amorem fraternitatis secum junetis salutem et 
benedictionem. Me sub gravi infirmitate diu labo- 
rantem, Deus ut animam recipiat, corpus meum 
ierra, quatenus ad pulverem revertatur, unde 
materiam sumpsit, quotidie exspecto. Et hoc mi- 
rum non est; quia ztas etiam absque tante in- 
firmitatis oppressione, hoc me admonet quotidie 
exspectare. Et hine transire quasi sub silentio 
?stimabam ; sed locum et nomen, quod in haec 
corruptibili earne a, quamvis non sicut decuit, te- 
nul, pensans; esse utile duxi, vobis aliquid de 
vineulo caritatis loqui. Et hoc non a nobis et no- 
viter, sed, qu, quotidie auditis, transeurrendo 
replicare breviter. Certe hzc est illa virtus, quae 
omnium rerum creatorem effiei compulit crea- 
turam. Hzc est illa, quam indicem 5 ipse suo- 
Tum omnium mandatorum Apostolis commen- 
dans, ait: Hoc est preceptum meum, ut diligatis 
invicem. De ista Jacobus Apostolus loquitur, di- 
cens : Qui totam legem observaverit, offendat au- 


Tomus n Julii. 


361 


lem in uno, factus est omnium reus. Ista est, de 
qua beatus Apostolus Paulus dicit: Caritas coo- 
perit multitudinem peccatorum. 

"I5 Hine ergo colligere possumus, quod tenen- 
do caritatem omnia. peccata operiri ; ceteras vero 
virtutes zestimantibus se obtinere posse, sine hac 
nihil valere. Sed hzc audiens quisque superbus 
et, inobediens, hanc in veritate cogitat habere, si 
se corporaliter in communione Fraterna viderit 
perdurare. A qua, ut ita dicam, opinione falsa 
unumquemque beatus Gregorius, verz caritatis 
finem indicando, excludit, dicens : Ille perfecte 
Deum diligit, qui sibi de se nihil relinquit. Quid 
vero de caritate singulariter loquar, ignoro : quo- 
niam omnia Dominica mandata ab hac pullulare 
radice scio. Quia si multi sunt rami boni operis, 
una est tamen radix caritatis. In cujus calore ne- 
quaquam reprobi possunt diu perdurare, Domino 
Salvatore dicente : Refrigescet caritas multorum. 
Quos frigidos, et ab unitate divisos, Apostolus 
Joannes plangit, dicens: Ex nobis exierunt, sed 
non erant ex nobis: nam si fuissent ex nobis, 
mansissent utique nobiscum. Et si ita est, immo 
quia ita est, debet unusquisque fidelis semper 
pensare, qualiter se tam summo bono possit copu- 
lare, secumque, quos habeat in via Dei socios, 
anxius quzrere. Et sicut reprobi hanc relin- 
quendo, a Christi corpore abscinduntur, sic ele- 
cti eam in veritatem amplectendo, eidem Chri- 
sti corpori confirmantur. Ad hanc vero in- 
violabiliter custodiendam valde utilis est unitas 
fraterna, quz se constringit sub unius perso- 
nae curam: quoniam sicut flumen a suo alveo 
siccatur, si in multis rivulis dividatur, sic frater- 
na unitas minus valet ad singula, si fuerit sparsa 
per diversa. Idcirco, ut in longo ista caritas invi- 
olabilis permaneat vobiseum, volo ut in Domino 
Rodulfo vestra cura et consilium post meum obi- 
tum pendeat, saltem sicut in me pependit in mea 
vita. Valete. 

76 Tertia postea die priusquam obiret, vidit 
sibi juvenem assistentem, quem fuisse ipsius An- 
gelum sstimamus. Quem cum solus et nullus 
alius cerneret, ait Fratribus: Quare Fratrem il- 
lum non vocastis vobiscum, dum comedistis? Cui 
Fratres: De quo, inquiunt, Fratre dicis, Pater? 
Etille: De illo, inquit, pulehro juvene, qui ad 
nos venit, et nobiscum moratur ingrediens et 
egrediens, At illi: Unde est, et quo nomine vo- 
catur? Nescitis, inquit, quia de monte Domini 
est c, et Benignus vocatur? Tum ille, Spiritu san- 
cto docente, intellexit angelum esse et vere de 
monte Domini, id est de colo fore, talique dixit 
illum nomine appellari, id est Benignus. De illo 
siquidem monte, Psalmista, ait: Quis ascendet 
in montem Domini ? Et alibi : Quis requiescet in 
monte sancto tuo? Ad ipsum siquidem montem 
per gratiam Christi ascendere cupiebat, cui diu- 
tius ipse servierat. Et recte beato Johanni ange- 
lum talis nóminis deputaverat, quem misericordi- 
ter immensa benignitate pre multis mortalibus 
ditaverat. Quibus auditis, Fratres abierunt, et 
super mensam victum unius hominis posuerunt, 
extra Fratrum victualia constituta. Quo adim- 
pleto, quievit. 

71 Deinde cum ad exitum propinquaret, fecit 
hzc in breviculo scribi, et in manu poni, sibique 
consepeliri precepit: Ego Johannes credo, et 
confiteor fidem, quam saneti Apostoli preedicave- 
runt, et sancti Patres in quatuor Conciliis con- 
firmaverunt. Ut crederetur intimo eam corde te- 
nuisse, quam videbatur verbis et operibus eatenus 


n 


51 utiliter 


AUCTORE 
B. ATTONE. 


5u08 ad [ra- 
ternam cari- 
tatem horta- 
fus, 


angetum vi- 
det 


ac pie mori- 
tur. 


AUCTORE 
B. ATTONE. 


S. Joannis 
exsequia. 


Ejus succes- 
sores in ab- 
batiali mu- 
nere. 


362 


utiliter defendisse. Post ho» Christb tradidit spi- 
ritum, corporis et sanguinis ipsius perceptione 
munitum, in quem integra fide crediderat, quem 
pure dilexerat, cui pia intentione servierat, se- 
cum talentum sibi creditum multiplicatum repor- 
tans. Obiit autem feliciter anno urLxxmr d Domi- 
nie: Incarnationis, in ferventissimo zstatis ar- 
dore, quarto scilicet Iduum Juliarum. 


ANNOTATA. 


a Procarne B. Andreas num. 112, habet ter- 
rà; qua utraque expressio commodam interpretatio- 
nem patitur. 

b Pro voce indicem B. Andreas posuit in vice. 
Hac differentia etiam facile conciliari potest, ut at- 
tendenti patet. 

c B. Andreas num. 115, hoc responsum Lato 
abbati Passinianensi attribuit. 

d Annum mortis non exprimit B. Andreas. Tantz 
tamen auctoritatis in ea re est nobis B. Atto ut dis- 
crepantes paucorum recentiorum opiniones de mortis 
anno rejiciamus. 


CAPUT X. 


"S. Joannis exsequi, successores, 
et quedam miracula. 


Tq abbates, qui presentes erant, spe certa 
credentes Deum sine fcetore posse servare 
Magistrum in zestatis fervore, qui discipulum ejus 
in igne prius servaverat absque omni combustio- 
ne; deliberaverunt funus Patris insepultum reti- 
nere, donec abbates ad ejus exsequias undique 
convenirent. Hac itaque causa insepultum per 
triduum permansit: in quibus diebusad celebran- 
da tanti patris obsequia a pene innumerabilis 
clericorum ae monachorum multitudo convenit. 
Per hos autem dies, et noctes, qui convenerant, 
tanto Patri honore debitum impendentes, infati- 


gabiliter gratias agentes Christo, qui cursum ejus , 


in omni religione servaverat, benedicebant Deum 
in his, que de eo noverant et audierant. Post 
hzc sancti viri corpus in hymnis, et laudibus de- 
bitis sepulturze tradiderunt, ita immune ab omni 
fcetore, quemadmodum illzesam fidem suam, do- 
nec vixit, ab omni contagionis errore servaverat ; 
et velut Omnipotens discipuli transeuntis per 
ignem carnem et incombustas vestes omnimodo 
custodierat. 

19 Quo sepulto communi fratrum electione 
Dominus Rodulfus obedientiam sibi a Patre in- 
junctam accepit, et triennio rexit, et dum vixit, 
Vajanum, Fontem Faonis, οὖ Coneum sub suo 
regimine sumpsit. Post cujus excessum, Prior 
Rustieus regimen totius Congregationis tenuit, 
quam sexdecim annis satis fideliter custodivit : 
sub quo ccenobium sancti angeli in Pistoria, san- 
εἴτ Marize in Nerana, sancti Fidelis Strumis, san- 
cti Pauli Pisis, sancti Salvatoris in Sophena; 
unum in monte Armato, alterum Oselle in par- 
tibus Castellanis noviter sunt instituta. Deinde 
post depositionem carnis et Patris eximii sepultu- 
ram, multa per ejus merita Deus ostendit ; quo - 
rum aliquam partem subjungere mihi visum est 


VITA ALTERA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


utile pro utilitate legentium, et multorum zedifi- 
catione fidelium. 

80 Johannes, qui camerarius et cellerarius erat, 
videns immensam turbam monachorum, clerico- 
rum, ac laicorum ad exsequias sancti Patris un- 
dique convenire; dum non haberet, quod tantis 
posset apponere, ccpit vehementer :estuare, 
nesciens omnino, quid ageret. Tandem ad se re- 
versus, confidens in Domino, meritisque Patris 
sancti preesumens, ait : Qui de quinque panibus 
quinque millia satiavit, potest interventu nostri 
Patris olera, simulque legumina, cum aliis vi- 
ctualibus hodie multiplicare. Quo dicto, vascula, 
qui more solito fratribus parari solebant, quz 
quotidianis eorum usibus vix sufficiebant, integra 
fide, spe certa, caritate perfecta, et ad coquen- 
dum cum cibariis statim preeparavit, et ad ignem 
posuit. O mira res, et stupenda! de vasculis, 
quibus solitam annonam fratres loci illius tantum 
alere solebat, a mane usque ad noctem superve- 
nientibus ibidem hospitibus administravit; nec 
in aliquo defecerunt, sancti Viri precibus mirabi- 
liter aucta. 

81 Dominus quoque Gregorius. VII Papa, qui 
ad sacrosancta Missarum solemnia veniens, in 
multa compunctione solebat accedere, continuis 
tribus... cum compunctio consueta sibi deesset, 
in memoriam venit ei nomen, et sanctitas sancti 
Johannis, cum quo, dum vixerat, amicitiam et 
notitiam multam habuerat b. Quem, dum in suum 
auxilium humiliter invitasset, mox gratiam ejus- 
dem sanctz» compunctionis multo largius, quam 
solebat habere, resumpsit. Quod Dominus Petrus 
Albanensis Episcopus ex ipsius ore Domini Papse 
audisse, ipse quoque verum fuisse coram multis 


crebro dicebat. Item Dominus Teuzo Razolensis. 


abbas, qui de primis maximisque discipulis ejus 
fuit, dum iter ageret, veniens Vallem Umbro- 
sam, gravissimo iliorum dolore scepius torqueba- 
tur. Cumque inter immensas doloris angustias 
fluctuaret, redire nolens, progredi non valens, 
Patrem Johannem anxius rogare ccepit, et dolor 
ab eo confestim abscessit. 

82. Alia quoque vice, dum eidem abbati Teuzo- 
ni domini Prioris Rustici fuisset obitus nuncia- 
tus, et ipse tanto languore teneretur, ut se nullo 
modo posset movere; calliculam benedicti c Pa- 
iris reverenter tetigit, et mox sanissimus effe- 
ctus, ad sepulturam defuncti perrexit. Item ma- 
trona quzedam nobilissima, nomine Adalasia, gra- 
vissimis per unum integrum annum febribus ma- 
gnis ex:estuans ante sepulerum ejus aliquantulum 
jacuit, et illico, sanitate recepta, meritis ejus in- 
columis facta, remeavit ad propria. Diebus eisdem 
una lampas ante sepulerum ejus a Priori tunc 
tempore constituta, quze nocturnis horis accen- 
debatur, per multos annos ibidem mansit. Quam 
plerumque in terram corruisse, et semper ille- 
sam mansisse, qui primum ista dicta, eum multis 
se vidisse profitebatur. 

83 Sub eodem tempore, miraculum non dissi- 
mile per ejus merita dicitur contigisse. Quidam 
presbyter, nomine Zenobius, fuerat, qui plebem 
Brozensem per quadraginta annos et eo amplius 
rexit. Qui dum una die, sole vergente ad occa- 
sum, aeceleraret se vespertinam celebrare syn- 
axim, accensa candela, lampadem ecclesize festi- 
nabat ignire ; et cum in ea minime liquorem olei 
reperisset, nec alias haberet, unde eam reficere 
posset, sepius replieando ipsam ignivit ; sed 
aqua, que in ea erat, absque mora lucentem ve- 
lociter exstinguebat. Tune animo furibundus, 


fide- 


D 


Cibi in ej, 

2) us 
CSequiis 
mirabiliter 
multiplicati. 


E 
Gregorius 
VH üliusope 
devotionem 
recuperat. 


Varü ejus 
intercessione 
sanati. 


c 
E 


Lampas u- 
vocalo ejus. 
nomine mi- 
ré accenst. 


Quidam Spt- 
pia guit 
infica libe" 
ratur. 


Duo [ures, 
prodigtose 
detenti, 


ab eo repre- 
henduntur 
ac dimittun- 
tur. . 


C 


Praler alia 
quadam mi- 
Tücula, 


d 


Wonach 
LIS α 
Wortis pey; 
Culo [boy 
lur. 


: DIE DUODECIMA JULII. 


fideliter tamen orans, ait : Si vera sunt, quz de 
Johanne Gualberto vidi et, audivi propriis oculis, 
in ipsius nomine precipio tibi, ut celeriter ac- 
censa inexstincta permaneas. Que sub tanta ve- 
locitate subito est accensa, acsi divinitus impe- 
vatum ei fuisset. Idem ipse, qui vidit, et interfuit, 
hoc scripsit, et dietando mandavit. 

84 Deinde Frater quidam, Albertus nomine, 
qui in eodem Passiniani coenobio, in quo beatus 
Johannes requiescit, dum piscem manducaret, 
una piscis spina repente gutturi ejus hesit, quae 
sibi gravem angustiam diutius intulit. Sed dum 
immensum perieulum conaretur effugere, nec 
valeret, ad saneti Johannis patrocinium recur- 
rit; quod efficaciter sibi mox prestitum sensit. 
Nam ejus nomen corde invocans, presidiumque 
rogans, quod pre nimia angustia, voce non pote- 
vat, spinam repente glutivit, et affligentem se mo- 
lestiam suffragio pii Patris evasit. 

85 Idem Pater dum adhuc viveret in hac lu- 
ce, et esset apud sanctum Salvium cconomus, 
duos artifices in cella ejusdem loci pro necessario 
opere posuit. Qui, maligno spiritu suadente, no- 
ctu venerunt ad eadem cellam, disponentes fur- 
tim auferre, qua illis apta videbantur; non 
attendentes Apostoli seriptum : Qui furabatur, 
jam non furetur, magis autem laboret manibus, 
quod bonum est. Ingressi itaque cellam, imple- 
verunt saccos, quos portaverant, diversis bonis, 
eteos sibi superponentes, ut aufugerent, labo- 
rant. Sed peccatorum suorum irretiti vinculis, 
et beati Johannis impediti meritis sic immobiles 
stare cceperunt, quasi affixi terrze radicitus tene- 
rentur, nec saccos dimittere, nec vacui recedere 
valebant. 

86 Cum vero prima hora diei cellam unus ex 
Fratribus introiret vinum haurire pro Missa ce- 
lebranda, latrones admirans, ad Ecclesiam rediit. 
Finito autem Capitulo, retulit, quod in cella cog- 
noverat, sed cellerarius se nescire respondit. 
Beatus autem Johannes hoc totum, sancto Spi- 
ritu revelante, cognoscens, ivit ad illos, ac vehe- 
menter corripuit, et ne talia de reliquo preesu- 
merent, prius admonuit. Exinde partem furti pie 
concessit illis, partem nihilominus abstulit. Qui 
Patris ejusdem monitis edocti res pauperum nl- 
tra non rapere, sed, cum indigerent, humiliter 
postulare, demum absolvit, et licentia ejus illz- 
si, non sine verecundia discesserunt. 

87 Sunt preterea nonnulla alia de venerabili 
patre Johanne litteris tradita, quz oculis aspexi, 
quidam alia, quze fidelium narratione multorum 
audivi, quze presenti opusculo renui copulare d, 
veritus excedere superius pollicitam brevitatem. 
Insuper ad tumulum ejus non solum illius terree 
incole, verum etiam de remotioribus partibus 
multi crebro veniunt, plurimis anxietatibus pres- 
s, ae variis infirmitatibus aggravati, qui, pree- 
stante divina clementia, saneti Johannis precibus 
leti et incolumes ad propria revertuntur. 

88 Quidam monachus Pistoriensis monasterii 
saneti Angeli, interveniente necessitate, dum 
iter ageret, ad quemdam pontem perveniens, 
neglexit ex equo descendere, seque confidens 
equo ad salutem convenienter transvehi, nihil 
timebat incommodi. Dum autem per pontem 
transiret, equus ex improviso sub pede lapsus 
corruit, unde monachus, qui ei supersedebat, vi 
cadentis equi fortiter impulsus, extra pontem 
cecidit, et pavore mortis repentinze perterritus, 
reverendum patrem Johannem fideliter invocans, 
Semper paratum adjuvare, ut ei succurreret, và- 


363 


lido elamore ccepit invocare. Cui quzdarni imago 
fulgens protinus assistens, et ejus lateri utram- 
que manum apponens, illum forti veloci impulsu 
super pontem reduxit, eique mox vestimenta 
caballus, de quo ceciderat, dum conaretur assur- 
gere, genu premens, tamdiu tenuit, donec mona- 
chus manibus reductis, equum comprehenderet, 
ejusque ventrem subintrans, pontem illesus as- 
cenderet. Sicque factum est, dum monachus, 
qui morti videbatur esse vicinus, beati patris 
Johannis nomen congeminando fideliter repete- 
ret, illius presidio non solum meruit ab immi- 
nenti morte mirabiliter eripi, verum. etiam pri- 
stinze sanitati ex integro restitui. 

89 Huc usque pertingunt Acta a. Thesauro Ve- 
lio et Joanne Mabillonio edita, quorum epilogum. 
hactenus inter. manuscripta sacrarii et bibliothecae 
Vallumbrosze latentem solita sua diligentia detexit 
jam sepe merito laudatus D. Aurelius Casari, qui 
testatur, epilogum. istum. concipi his verbis : Hzec 
ego Frater unus peccator monachus de Patris 
tanti Congregatione qualiscumque discipulus fi- 
deliter edidi ac velociter excepi * ad divinum ho- 
norem et reverentiam, przcipue Vallumbrosani 
Collegii, aliorumque instructionem fidelium ea- 
dem scire volentium ; optans, studiolum meum in 
oculis gratum esse legentium. Ipsum vero san- 
ctum Patrem humiliter obsecro pro meorum co- 
pia commissorum Christi exorare misericordiam, 
ut qui propriis culpis indignus existo, ipsius ad- 
jungi przemiis merear, et illius suffragiis, zeternis 
carere suppliciis, przestante eodem Jesu Christo 
Salvatore nostro, cujus honor et gloria cum Patre 
et Spiritu sancto permanet in zeternum. Amen. 


ANNOTATA. 


ἃ Obsequia hic idem significat, quod exsequise ; 
quam vocem B. Andreas num. 118 ezpressit. 

b De hac amicitia et. notitia, quam | Gregorius 
VII cum S. Joanne Gualberto habuit, hic tacet 
B. Andreas num. 122. 

c Loco benedicti patris B. Andreas num. 123 
habet tanti vel sancti preedicti patris. 

d B. Atto quedam miracula omisit, que habet 
B. Andreas; et contra quedam habet B. Atto, qua 
omisit B. Andreas, ut curiosus lector, utrumque 
beatum Auctorem inter se conferens, facile depre- 
hendet. 


MIRACULA 


Auctore Hieronymo Radiolensi monacho 
Vallumbrosano. 


Ἑαὰ Ms. Florentino Bibliothecee Medicec 
plut. xvur. 


PROLOGUS. 


um non solum, quos vulgo dieimus seculares, 
magno et excellenti ingenio viri, verum 
etiam religiosi, doctrina et virtute prediti, quos 


brevi- 


AUCTORE 
E. ATTONE. 


Actorum. 
epitogus 
numquam. 
antea editus. 


* alias vera- 
citer incerpi, 
sed lege ex- 
cerpsi. 


E 


4uctor Lau- 
rentio Medi- 
ceo mecana- 
ti suo 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX NSs. 

ü 


scriptionis 
sua causam 
exponit, 


C 


εἰ tenuitati 
sua veniam 
dari postu- 
lat. 


364 


brevitatis causa preetermitto, Laurenti a magni- 
fice, avo parentique suo et Tibi, ut magis in 
aperto, et vestris perquam magnifice rebus ge- 
stis illustriores essent, qu: magnifica de egregiis 
viris edidere, direxerint, non ab re visum est 
mihi pro tuis ae Majorum tuorum, non solum 
erga universum corpus Ecclesi», verum etiam 
erga Religionem nostram, singularibus meritis, 
quam et illustrasti et quotidie illustras, aliquid 
tua devotione dignum ad hanc tantam dignitatem: 
pro viribus nostris afferre. Ceterum cum ani- 
madverterem, quidnam magis gratum, magisque 
congruum pro tempore magnificentiz tuze esset, 
nihil intellexi ita hac tempestate tu; devotioni 
in hane nostram Religionem congruere posse, 
quam si Joannis Gualberti sanctissimi Viri, civis- 
que Florentini dignissimi, qui non solum Hetru- 
riam, verum etiam Christi Jesu religionem uni- 
versam suis meritis prodigiisque reformavit, mi- 
racula, quz legerim, viderim, a viris fide dignis 
acceperim, perscriberem. 

2. Ad quod profecto aggrediendum multa inge- 
nium meum incultum et inconcinnum appulere ; 
primum quod nulli istarum rerum reperiantur 
veri, sed tantum simplices scriptores, qui qui- 
dem multa omisere, qu:e erant scitu dignissima ; 
et eaetiam, nescio qua incuria, perierant, nisi 
tantum in scriniislibrarii quzedam notata habe- 
rentur. Preterea videram propriis oculis audie- 
ramque a viris fide dignis multa memoria digna, 
quz si perire sivissem, et corpori et animze meze 
quandoque detrimentum fore existimassem. Ac- 
cedebat ad hoc tua, quze plurimum in me sem- 
per valuit, auctoritas; cum nullus antea hujusce 
religionis me ad hoc impulerit, cum plurimi oras- 
sent. Nam, ut verum fatear, non de ambitione 
illud agere (detractabam,] verum quia nec inge- 
nio nec doctrina valebam, excusare [volebam.] 
Non potui ergo ob plurima in Religionem et in 
me benemerita non tu: voluntati gerere morem, 
cum in mentem veniebat, Te nonnulla S. Joannis 
miracula in hortulo nostro audientem, ad ea de- 
scribenda, ut possem, hortatum fuisse. Feci ergo 
quoad potui, ut votis satisfacerem tuis; cum ex 
his omnibus, quz legerim, viderim, audiverim, 
ea tantum litteris mandavi, quz et fide et memo- 
ria digna viderentur. 

3 Verum prius quonam modo et Crux, qua in 
primis utimur, ad hoc instituta, et brachium il- 
lud sanctissimum huc per Angelos miraculose 
delatum sit, e& modum viamque, quam majores 
nostri et nos ad id ostendendum observamus, 
aperiam, priusquam initium narrandi faciam, ut 
omnia magis magisque in aperto sint ; in quo, 
si quid minus caute periteque dixerim, mihi fa- 
cile veniam Tua singularis benignitas et humani- 
tas dabit, cum, ut paulo ante dixi, et arte et in- 
genio parum valeam. Insuper cum hzc jam omi- 
serim studia, et divinis incubuerim, quz quidem 
de industria a viris doctissimis parum ornate ac 
eloquenter edita fuere; presertim ea, que in 
jure Canonico a quibusdam inculte et inconcinne 
probata sunt, ita ut etiam Latinis litteris medio- 
criter eruditus eam scribendi ruditatem' haud 
zequo animo ferre possit ; quam tamen ferre opor- 
tet, cum illi ea in arte liberali plurimum senten- 
tia, quam ornatu valeant. Eo fit, Laurenti, ut 
scepius in dicendo non Latini, sed barbari a viris 
eloquentissimis habeamur ; quam barbariem z- 
quo animo feras oro ; lege ergo feliciter. 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


ANNOTATA. 


a Laurentius is, doctorum virorum macenas juz- 
ta Odoricum Raynaldum in continuatione Annalium 
ecclesiasticorum tom x1x, obiit anno 1492, 1v. Idus 
Aprilis ; unde hujus scripti tas prater propter col- 
ligi potest. 


LIBER PRIMUS 


PARS I. 


Li ipsius sanctissimi Joannis Vita legitur, quem- 
dam Florentium Florentinum, cum plurimum 
eloquentia et vulgari prudentia polleret, nonnum- 
quam contra Joannem inter alios cives pro Petro 
Simoniaco Episcopo Florentino insurrexisse. Hie, 
cum in exiremis, quadam detentus infirmitate, 
laboraret, salutare sibi visum est consilium, cum 
ipsemet sua conscientia ad inferos damnaretur, 
habitum a Joanne sanctissimo Religionis impe- 
tirare; et negotium hujusmodi suis necessariis 
committens, a Joanne pio et injuriarum imme- 
mori facillime veniam impetravit; ad habitum 
tamen dandum, quia sine probatione fieri non 
licet, immobilem repererunt. ZEgrotum igitur 
affines non sine difficultate ad S. Joannem defe- 
runt; et denique precibus et lacrymis parentum, 
vel revera magis ipsius fide flexus, habitum ad 
extremum illi consentit. Pro bone Jesu! tanta 
S. Joannis virtus et gratia fuit, ut qui jam mo- 
riens videretur, sumpto eo amictu, surgeret et 
ambularet. 

Ὁ Sed nonnullo interjecto tempore, eum gra- 
vior quaedam :zegrotatio eumdem corriperet, ita 
ut nullam evadendi jam spem haberet, P. Joan- 
nes, vocatis monachis, eum visere pergit, et ipso 
et ceteris orantibus, ille zegrotus caput totum, le- 
cti arrecto panno, cooperuit. Quid vereatur rogat 
S. Joannes. Ille faciem enudans inquit tremens : 
Diabolum toto ex ore flammam ignitam et nari- 
bus hiuleis pestiferum sulphureumque fumum 
edentem cominus me miserum intueor! Et B. 
Joannes, ubinam esset, interrogans, illico arri- 
piens manibus crucem, umbram perquam strenue 
percussit; qui diabolus statim ejulans ac fcetens 
ceu fumus evanuit; et infirmus acri voce excla- 
mare: Deo gratias! Deo gratias! Abiit, disces- 
sit. Ecce adsunt Virgo, Dei gloriosa Mater, Pe- 
irus Apostolus et pater Benedictus. His dictis, 
animam felicissime emisit. 

6 Quam crucem monachi in sacrario inter 
Sanctorum reliquias servantes, scepius etiam no- 
stra state fide et virtutibus S. Joannis ducti, 
ubi aliquis a dzemonio captus huc accesserit, 
utrum captus sit a daemone an non, eadem cruce 
tentant; in primis tamen aquam sale et verbis 
exorcizatam aspergentes, qua solum, me pre»esen- 
te, quamplures discessere incolumes. Sed si fit 
penitus, ut praefata cruce, qui a dzemone torque- 
tur, incolumis non evaserit, ad beatorum dedu- 
citur sepulerum : Orlandi a scilicet viri et mona- 
chi sanctissimi, et Melioris ὁ eremitee gloriosis- 
simi, et hujus monasterii Abbatum Benigni c et 
Michaelis d, e£ nonnullorum, qui etiam venera- 


biles 


Narratur, 
quomodo S. 
Joannes 
agrum juve. 
rit, « 


E 


et damonem 
[ugaverit 
Cruce, 


F 


quam mona- 
chi adhuc ad 
eumdem W- 

sum servant. 


ü 


d 


gprachium 
S. Joannis, 


uequo lis erat 


orta, 


damoniaco 
quodam in- 
dicante, 


miraculose 
n Sücrario 
Fallis Um- 
TOS inve- 
nitur, 


DIE DUODECIMA JULII. 


viles exstitere, Patrum, quorum vitas et egregia 
facta quia alias et prolixe et breviter litteris 
mandare euravimus, in preesentiarum de his se- 
cus scribere non fuit consilium ; ad quorum se- 
pulcrum innumerabiles tum viri tum mulieres, 
variis infirmitatibus detenti, Christi Jesu amplis- 
sima misericordia sensim morbo levati, sanitati 
denique redditi sunt. 

1 Sed si hoc haud profuerit (utpote quia varia 
cum sunt genera deemoniorum, variis etiam San- 
ctorum expelluntur meritis) ad S. Joannis bra- 
chium etiam res deveniens suis semper meritis 
ac precibus deemones omnes etiam alio ire cogun- 
tur. De quo priusquam quo ordine quave devo- 
iione monasterium extra deferatur expediam, 
pauca supra repetens, scilicet quonam modo ab 
Angelis huc mirabiliter delatum , quo ad cogno- 
scendum omnia illustria, magis magisque in aper- 
to sint. Quidam igitur hujus nostri monasterii 
Conversi fide digni mihi szpius retulere, se a 
patribus suis accepisse, post primi Bernardi de 
Ubertis e hujus monasterii Generalis, et S. R. 
E. Cardinalis obitum, prefatum brachium per 
Angelos mire hue delatum fuisse, cum imprimis 
gratia hujus, lites non parve inter nostros et 
Passiniani monachos exstitisse ferantur. Verum 
demum, cum utraque pars in sua voluntate et 
sententia persisteret, fatigatis arbitris, lis hujus- 
modi ad Florentinum senatum devenit. 

8 Cognita itaque causa et rite ac diligenter 
examinata, judicatum est, ubi corpus, ibi mem- 
bra. Quam rem nostri non zequo animo ferentes, 
quia id ulterius habendi spes omnis sublata erat, 
masti ad zedem nostram rediere; brachium au- 
tem istud fertur esse, Quo, ut supra diximus, P. 
Joannes, dum in hae vita esset, diabolum cum 
cruce percussit, et ita esse res ipsa paulo post 
experimento indicavit. Nam eodem fere tempo- 
re, cum quidam.a dzemone fatigatus S. Marice de 
Valle Umbrosa monasterium petisset, et ddemon 
S. Joannis virtutem non ferens per os ejusdem 
viri cogeretur exclamare : Quid me, o Joannes, 
iorques? Quid detrimenti quidve molestie tibi 
attuli? Non satis visum est tibi in vita me jugi- 
ter insequi, cum etiam post eam necdum desinas 
quovis modo etiam in externis regionibus inse- 
ctari? Desiste tandem, desine, si qua pietas in 
te est, nos variis afficere cruciatibus. Inde tarta- 
reis vocibus exclamare geminando sepius : O 
cruces ! o tormenta! Paulo post hominem miser- 
rimum ad terram detrudens, ut spiritum emit- 
tere videretur. 

9 His igitur et aliis inique ab ipso peractis, 
monachi casum hominis, jam ad extrema deducti, 
miserantes ad Passiniani monasterium, quod ea 
tempestate sanctissimi Joannis reliquiis pollebat, 
Socios, ut pergerent, hortabantur. Quibus daemon 
divina virtute inquit : Quid hune laborem incas- 
sum sumere festinatis, cum S. Joannis brachium 
ju sacrarii vestri pluteo mire ac digne locetur ? 
Cui, utpote mendacissimo, cum monachi parum 
fidei adhiberent, et ille tamen in sententia sua 
permaneret, tandem quesitum est, et, ut dixe- 
rat, in sacrarii armario repertum est. Qua de re 
ingens gaudium inier monachos oboritur. Pulsa- 
lis igitur campanis, funalibus accensis, omnibus 
monachis et ministris, quod genus hominum vul- 
gato nomine Conversos dicimus, et qui aderant 
agricole, una convenientibus, cantantibus et de- 
Vote psallentibus Fratribus, daemon tandem non 
&ine miseri hominis detrimento discessit. 

10 Ex eo itaque tempore templum hoe majori 


365 


in devotione ac reverentia, quam antea, a cun- 

ctis Hetruscis habitum est. Nec mirum, cum 

non tantum de Italie partibus, verum etiam ex 
Gallia Transalpina f constat ἃ dzernone et, ab aliis 

infirmitatibus, precibus Joannis sanctissimi , in- 

columitati redditos esse quamplures. Dicam pro- 

fecto, quid sentiam, et dicam verius, quam pote- 

ro : hanc religionem, ne dicam domum, puto 

hujus sanctissimi brachii miraculis precibusque 

Joannis conservari. Quis enim hujus status Re- 

ligionis ab Abbate Ricciardo g ad R. P. Fran- 
ciscum A, qu'-modo.ipsi religioni praeest, fuerit, 

incertum habeo, pudeat an pigeat magis disse- 
rere. Verum ad inceptum redeo. Res ipsa hor- 
tari videtur, quoniam de S. Joannis brachio 
supra dictum est, etiam huic aliud inserere pro- 
digium, quod tempore Abbatis Bernardi Florent. 
de Gianfiglazzis i multorum testimonio, qui nune 
etiam supersunt, probatur exstitisse. Cum enim, 
ut mos est, accitu populi Florentini Abbas prz- 
fatus una cum monachis honorifice Joannis bea- 
tissimi brachium deferendo, ut Baptistze Joannis 
festivitati decori ornamentoque essent, Floren- 
tiam concessissent ; peracta S. Joannis Baptistze 
pompa et processione solemniter adimpleta, hoc 
brachium tam egregium multisque miraculis in- 
signitum, invitis monachis ac prelatis, in digniori 
gradu palatii domusque publiez pro tempore 
Patres Priores statuere; hoc animo tamen, ut 
sibi auratum tabernaculum et egregium, ut fas 
erat, fieret. 

11 Verum cum jam hune sibi locum, ceteris 
posthabitis, delegisset beatissimus Joarines, et in 
vita etiam post ipsum decus mundi potentiorum- 
que limina devitans postridie a sacrista in altari 
suo, quod hoc in monasterio situm est, quatuor 
cum luminaribus conspicitur; quz, ut ipse re- 
ferre solitus erat, propriis oculis ccelum versus 
tendere luminaria vidit; hoe in primis stupori 
sibi et admirationi, deinde summze lzetitize exsti- 
tit. Curavit itaque illico iis paucis, qui domi re- 
manserant, monachis referre ; qua de re ingenti 
letitia affecti, et lacrymis pre gaudio obortis, 
illuc mature euntes dicunt : O Pater, o decus 
ecclesi spesque nostrz! decrevisti hoc tem- 
plum familiamque tuam non deserere. Deinde, 
pulsatis campanis, et funalibus accensis, devote 
suppliciterque psallentes ipsum inter ceteras Re- 
liquias in sacrario locavere ; rem vero omnem 
quam primum venerando Abbati per litteras 
significare studuerunt. Igitur repente pro metu 
ingens gaudium inter omnes exortum est. 

12 Hoc itaque sacratissimum brachium tali 
ordine, quo inferius describetur, dum res expo- 
scit, ad loca defertur necessaria sive intus sive 
foris a dzmonio captus S. Joannis prestoletur 
opem : Pulsatis enim, ut fit in plenis solemnita- 
tibus, campanis, monachi omnes uno in loco 
consident. Interim ex monachis unus tantum 
sacerdos ornamento ecclesiastico, quod vulgo 
pluviale dicunt, adornàtur, luminaria ab acoly- 
this preparantur, quibus optime instructis et 
compositis, diligenter illico foras omnes pari or- 
dine modeste compositeque incedentes, hymnos- 
que devote psallentes prodeunt, nec ab hoc pio 
opere cessant, quoad, ubi d:zemoniacus est, deve- 
nerint. Evenit interdum, ut nonnulli et cives 
etiamsi forte ut fit presertim tempore zstivo 
supervenere, et omnis ordinis et statis immisti 
villicolee et oppidani, qui regionem istam circum 
incolunt, et qui domi aliquo in negotio exercen- 
tur seculares, ad hoc mirum spectaculum summa 


cum 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS 

Brachiam 

illud Floren- 

tie detentum 


f 


τ 


miro modo 
ad Vallem 
Umbrosam 
defertur, 


et est magna 
virtutis con- 
tra demones. 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


ii 


Damon mu- 
lierem Ligu- 
rem, 


366 
cum religione et timore, aliorum ducti exemplo, 
coneurrant, et cantantibus et orantibus mona- 
chis, et idem interdum szpius ae crebro repeten- 
tibus, Jesu, virginisque Mari: et S. Joannis 
gratia efficitur, ut omnes modo a dxmonio vexa- 
tos hue se concessisse non pomiteat ; immo, quod 
majus est, nonnulli alii, variis infirmitatibus de- 
tenti, in patriam suam loti et incolumes rediere, 
ut infra legentibus liquido patebit. 


ANNOTATA. 


a Hic beatus Orlandus fuit Conversus. Ordinis 
Vallumbrosani, obiitgue anno 1942. Syllogen de eo 
historicam vide in Actis nostris ad diem 20 Maii, 
tomo ejusdem mensis v pag. 263. 126 ipso etiam 
agit Simius in Catalogo pag. 226. 

b 7s fuit eremita Cellarum. De eo agemus ad 
diem translationis, nempe primum Augusti, quem 
cum aliis monasterii Vallis Umbrose Beatis com- 
munem habet. Interim ejus elogium legi potest apud 
Simium in Catalogo pag. 215. 

c De abbate Benigno vide Locatellum lib. 2, 
cap. 2T et Simium jam szpe citatum pag. 51. 

d Is mortuus est ammo 1970 juxta Locatellum 
lib. 2, cap. 40. Vide Simium pag. 217, aliosque 
auctores apud eum citatos. 

e De hoc S. Bernardo supra. in. Annotatis egi- 
mus, et auctores de eo agentes assignavimus. 

f Verosimiliter intelligit eam solam Galliz par- 
tem, quz proxima est Alpibus, Italiam a. Gallia 
dividentibus. 

g Hic Ricciardus sive Riccardus ex abbate Ge- 
nerali factus est episcopus Masse anno 1495, ut 
habet Ughellus tom. 3 Italie sacrae col. 199. Vide 
de eo Simium pag. 251, qui tamen errat. in. anno 
electionis ejus ad episcopatum. 

h Is Franciscus circa annum 1450 electus. est 
Generalis congregationis Vallumbrosanz, et post. vi- 
gilem 29 annorum gubernationem obiit anno 1479; 
unde liquet, hzc miracula ante. hunc annum con- 
scripta esse. 

i Bernardus ille Gianfigliaszi, teste Sümio in 
Catalogo pag. 66, post 22 annorum generalatum. 
obüit anno 1422. : 


PARS II. 


rimum igitur miraculorum memorabilium a 
P sanctissimo Joanne feliciter mireque osten- 
sum, et multis mortalibus celebratum, sic acce- 
pimus. Mulierem quamdam ex Liguric a provin- 
cia fatigatam a dzemonio ad hoc S. Maric mona- 
sterium in ejusdem S. Joannis festivitate vi ἃ 
parentibus constat deductam fuisse ; sed cum jam 
monasterium prope esset, S. Joannis virtutem 
diabolus amplius ferre non valens, per os mulie- 
ris maximas variasque voces cum spuma emitte- 
re, seque miserum clamitare; ulterius nec posse 
nec velle progredi, et se adeo torqueri aiebat, ut 
nusquam gentium ejusmodi tormentis se affe- 
ctum juramento affirmaret. His itaque clamoribus 
coctus virorum ac mulierum, qui gratia devotio- 
nis religionisque monasterium hoc adiverant, at- 
toniti et exterriti, illuc, ubi misera mulier torque- 
batur, sese undique tumultuario confluentes pro- 
rumpunt. Operz pretium erat et daemonis horri- 
biles et truces variasque voces interdum audire ; 
nonnumquam vero Jesu Christi gratia, dato spa- 
tio non parvo, miseram illam lacrymis suffusam 


MIRACULA 8. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


oculos, Virginis Marie opem imprimis, deinde 
S. Joannis implorantem aspicere. 

:14 Quid multa? Tandem [ea,] haud sine in- 
genti vi multorum, ad ecclesiam rapta, monachi 
ex more cum S. Joannis brachio, ut paulo supra 
retulimus, devote summisseque illuc usque, ubi 
mulier tormentis afficiebatur, multis cireum oran- 
libus, eoncessere. Acclamanti itaque sacerdoti, 
in rem suam concederet dzemon, crebris conjura- 
tionibus ipse Joannis sanctissimi virtute defes- 
sus, lugubribus vocibus paulo post se alio iturum 
profitebatur. Verum quia diabolus callidus ae 
mendax multis testibus comprobatur, .quocirea 
non sibi satis fidei przestandum censerent : inter- 
rogatus a monacho sacerdote, quod signum, cum 
discederet, daret; inquit: Ictu fulminis a se- 
ptemtrionali regione impulsi [in] arborem illam, 
juxta ecclesiam positam, [eam] minutatim lace- 
rando ae frustillatim passim fundendo, desiliam. 
Quod equidem re ipsa paulo post probavit : nam 
cum undique aer serenus esset, et hi, qui huie 
spectaculo aderant, exitum rei summo cum desi- 
derio prestolarentur, preesertim quia dzemon sze- 
pius interrogatus idem se facturum instanter af- 
firmaret; demum sanctissimi Joannis meritis et 
monachorum orationibus sensim sibi vires defice- 
re [cceperunt] ita jam etiam invito demone, quod 
fuerat pollicitus, suo in exitu demonstraretur. 

15 O Jesu mira potentia in Sanctis precipue ! 
En subito e regione Borez ventus nubem conden- 
sam et atram ad has nostras efflavit regiones, et, 
uti demon dixerat, suo in discessu fulmine ex 
nube vibrato ac pulsu nimio contorto, rapido in- 
gentique motu arborem (quae vulgo acer dicitur) 
percutiens ipsamque frustulatim lanians, hac illae 
ramos suos jaetitans, fere ad nihilum redegit ; 
cujus truncus, vel rectius dicam robur, ad nostra 
fere tempora in tanta rei memoriam diligentia 
patrum conservatum est, quod me vidisse memi- 
ni. Ideireo omnes, qui aderant mortales, rigen- 
tes ac trepidi animadvertentes, quod preeter aeris 
morem evenerat, Joannis sanctitatem extollentes, 
mulieris exitum exspectare: sibi enim jam refu- 
gerat sanguis, et pallida effecta, interque manus 
parentum humi paulatim collapsa, membrorum 
calore extincto, veluti exanimis jacere, cui antea 
opera diaboli truces oculi, triste supercilium, 
turgide nares, os spumosum, vultus malignus, 
iracundus animus, lingua fcetida animzeque male 
olentes fuerant. Tandem ipsa huc illuc oculorum 
aciem dirigens, eunctosque, qui aderant, perlu- 
strans, ab omnibus, ubinam gentium esset, per- 
quirere ; demum, re cognita, diligenter curvatis 
genibus Deo gratias referens in patriam cum suis 
hilaris et incolumis concessit. Quo prodigio Joan- 
nes beatissimus, paucis ante cognitus, clarus at- 
que magnus prope longeque est habitus. Hoc mi- 
raculum a compluribus nostri Ordinis fide dignis 
accepi. 

16 Sic e Perusina civitate ὁ quemdam adole- 
scentulum, non solum a dzemonio vexatum, verum 
linguz auriumque officio, insuper et ceterorum 
membrorum privatum adeo, ut non imago homi- 
nis, sed monstrum quoddam videretur; caput 
etiam intra genua reflexum [habentem] ab affini- 
bus suis, viris inclytis, sanctissimi Joannis illectis 
prodigiis, ad hoc coenobium ductum fuisse, luce 
clarius patet. Hic clarissimi Joannis, olim SS. 
Joannis et Pauli Cardineo titulo ornati, ac eadem 
tempestate Perusini legati exstitit nepos, quem 
cum Abbas Bernardus c hujus monasterii pater, 
ceterique, eum monachi tum Conversi, ita recur- 


vum 


D 


S. Joannis 
twvocationp 
; €0GClus, 


dato disces- 
Sus sui signo 
deserit. 


b 
Adolescens 
Perusinus 
dire a damo- 
ne veaatus , 


5, Joannis 
intercessione 
sanitati ve- 
stilulusy 


Deo gratias 
(igit, 


em nep, 
era 
"ffert, 


DIE DUODECIMA JULII. 


vum aspicerent, stupore misericordiaque ducti, 
in fletum cum parentibus pariter dedere sese. 
Proh bone Jesu ! Quis tam durus, tam ferreus, 
qui nostram aspiciens figuram corporisque aspe- 
ctum, suis officiis penitus privatum, a lacrymis 
fletuque sese abstinere potuisset ? Abbas igitur 
parentibus aliisque presentibus compatiens, pre- 
mens alto corde dolorem, ita ad eos exorsus est: 
Solvite corde metum, dilectissimi, abeat tristi- 
tia, tantum fides integra pectoribus vestris in- 
sita sit, Jesum Dominum nostrum meritis Marice 
matris sanctissimz et Joannis servi sui precibus 
hune filium vestrum et posse et'velle non solum 
incolumem reddere, verum etiam et conservare. 
Ita speramus, inquit pater, Jesu et vobis ipsum 
et nos summopere commendantes. 

17 Pulsatis igitur ex more campanis, et mo- 
nachis in sacrario, funalibus accensis, simul cum 
Abbate una congregatis, prefatum adolescentem 
pre manibus servi gestantes, juxtaque reliquia- 
rum tabernaculum sternentes juvenem : nam nec 
per sestare [poterat] et se detineri minime pa- 
tiebatur. Ceterum omnes, cum monachi, tum sz- 
culares, flexis genibus, quidam sursum ad Jesum 
amore quodam tracti divino suscipere, nonnulli 
vero, quibus mens non ita sanior esset, oculis de- 
missis Jesu piissimi presidium inter canendum 
mosti implorare; Conversi quoque et ceteri pro 
re quisque totis animi viribus preces ad Virginem 
piissimam Mariam fundere, orare, ut illi mise- 
ro ferat opem. Dum hzc pro cujusque ingenio et 
studio, dissimili ratione agerentur, elapso brevi 
temporis intervallo, puer S. Joannis meritis, re- 
cuperatis viribus, caput attollere, deinde suis se 
in pedibus sistens, more balbutientium voces te- 
nuissimas emittere ; przeterea suum auditum re- 
sumens, maxima eum omnium admiratione pro- 
priis pedibus, quo cupido animi ferebat, ire, voces 
insuper plenas et ordine suo deductas proferre. 

18 Cumque omnibus jam constaret, eum plene 
incolumem evasisse, pater suus aliique affines ita 
pre gaudio gestire, ut crebro S. Joannis bra- 
chium summa cum reverentia exoscularentur; 
filium insuper ex re monstruosa formosi juvenis 
imaginem pr:e se ferentem conspicientes, intuen- 
do non poterant expleri ; petitoque adolescens si- 
lentio, hujusmodi orationem suppliciter emisit : 
O Pater, salusque fidelium, illustrator animarum 
Domine Jesu Christe, cui cuncta creata serviunt, 
te laudo, et benedico, tibique posthae me totum 
commendo et trado, ut ad portum perpetuz sa- 
lutis spiritum meum tua solita pietate velis dedu- 
cere; tuque gloriosa Virgo, per quam cuncta bona 
ad nos mortales usque deveniunt ; et tu Joannes 
sanctissime, cui tantam gratiam Deus tribuere 
dignatur, ut a quavis infirmitate miseros morta- 
les tuis precibus, modo se humiliter commendent, 
incolumes reddas, vobis pro tali tantoque dono, 
mihi hoc in monasterio collato, toto corde tota- 
que mente gratias ago, orans et obsecrans, ut 
imposterum tantam animi virtutem adversum 
diaboli vires mihi przebere velitis, ut ejus devita- 
ls dolis, vobis sincere pureque valeam obsequi 
per virtutem et nomen Jesu Christi. Amen. Inde 
parentes intuens, inquit: P.' Abbati ceterisque, 
qui adeo humiliter et modeste ad labores perfe- 
rendos pro mei liberatione se Deo devoverunt, 
non tantum gratias agere, pater, sed tua solita 
benevolentia referre velis oro. 

19 Cum igitur hie sermo omnibus, qui ade- 
Tant et admirationi et jueunditati existeret, pater 
Suavi complexu osculo h:erens filii, et lacrymis 


361 


iterum pre gaudio obortis, inquit : Fili, acerbis- 
simus mihi olim, nunc luce jucundior, sure pecu- 
niam tutemet, humillime Deo offer, etsi non, ut 
nostri esset officii, pro tali tantoque benéficio 
accepto, sed ut quimus, tribuamus. Demum P. 
Abbas, datis prius inter se dextris et, gratulato- 
riis verbis devote ab utroque habitis, tanti bene- 
ficii ne immemores essent, monuit; et ita lzti 
discessere. Tantum igitur miraculum ef prodi- 
gium, ne facile hominum memoria deleretur, in 
tabula quadam pater ipsius, ut diligenter pinge- 
retur, operam dedit, et desuper S. Joannis hujus 
nostre ecclesize altari cum filii vestibus, quibus 
in infirmitate positus utebatur, pendi voluit ; ve- 
rum nunc picturis pulvere et aqua humoribusque, 
quibus hic locus abundat, delinitis, tantum quo- 
rumdam hujus ordinis Abbatum et Conversorum, 
qui adhuc supersunt, memoria retinetur, a qui- 
bus ego (nam interfuere) accepi. 

20 Petrus Bernardi de Arena civis Florenti- 
nus, tempore Bernardi de Gianfigliazzis Vallis 
Umbrosz Abbatis, huc veniens miris modis funi- 
bus undique septus horribilitatem quamdam prze 
se ferens, ut multorum nasos et aures mordicus 
attentare preesumeret, et admirationem et terro- 
rem non parvum cunctis aspicientibus se daret; 
fertur etiam tantas per ejus os, ubi primum has 
ingressus est regiones, emisisse voces, ut colles 
montesque omnes juxta monasterium in eminenti 
siti, undique resonare viderentur. Cum autem ex 
more in sacrarium, et viris et funibus undique 
circumdatus, traheretur, coactus tandem post 
multas in eum orationes conjurationesque habitas 
hzc retulit; se cujusdam maligni viri carminibus 
et incantationibus illis ita adstrictum et ligatum 
teneri, ut nullo pacto, nulla etram vi se inde abs- 
trahi posse fateretur, ni prius fascinationes et 
incantationes illze de sub ostii limine domus sux 
amoverentur. 

21 Ceterum eum monachi, et monitis Christi 
Jesu et B. Hilarionis exemplo ducti, parum vel 
nihil fidei adhiberent, eo quia in aliis sepe men- 
titus esset ; instare orationibus, insuper sacerdos 


jugiter torquere, sibique ex virtute Dei exitium 


imminere dicebat ; econtra ille vultu truci arden- 


tibusque oculis in hzec prorupit verba : O cruces! - 


O tormenta! Quid patior? Quid opus est, o pes- 
simi Fratres, ut hine abeam [per] tot orationes? 
Cur ineassum hos hymnos verbaque hzc. divina 
effunditis? Quid frustra tantum laboris perfertis? 
Sat est, hoc ex me potuisse audire, in ostii limine 
incantationes pati*, quod mihi plurimum nocitu- 
rum non dubito. Optantibus nonnullis ex his, qui 
cum ipso venerant, ut quze daemon aiebat, lamina 
et linum et cetera inquirerentur, et a loco amo- 
verentur; prohibuere monachi, ne aut solutus 
incantationibus recessisse dzemon, aut ipsi suis 
sermonibus accommodasse fidem videri possent; 
asserentes, semper fallaces esse dzemones et ad 
simulandum callidos. Orantibus itaque et Virgi- 
nem Mariam sanctumque Joannem jugiter reli- 
giosis viris deprecantibus, e manibus tenentium 
sese (nam nudatus funibus erat) a dzemone captus 
erumpens, ad sacrarii extremum usque summo- 
que ingentique impetu proripuit, ibique a diabolo 
humi tartarea inhumanitate detrusus, tanta tali- 
que ibidem affici poena, quanta nec antea domi 
nec in itinere (ut qui cum eo iter fecerant aflir- 
mavere) nec in sacrario, presentibus monachis, 
fuerat affectus, ita ut omnibus miserabile de se 
spectaeulum przweberet. 

22 Cum vero et S. Joannis virtute et mona- 


chorum 


Civis Floren- 
tinus ob ma- 
gicas incan- 
tationes 


E 


dire a demo- 
ne afflictus 


* id est relin- 
qui. 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 
sanatur ; et 
incantatio- 
nis instru- 
menta inve- 
niuntur. 


ü 


b 
Item puella. 
a demone ob- 
sessa. 


liberatur. 


368 


chorum supplieationibus oppido fatigaretur dia- 
bolus, ulteriusque Jesu virtutem perferre non 
valeret, ipsum miserum prius diu discerpens ét 
lanians, demum discessit. Sed operm pretium 
erat audire, quas voces etiam post in ipso voli- 
tans sacrario emiserit. Nam incredibilia mihi 
pene fuissent, qu: narrabantur, mi ab his, qui 
tali spectaculo aderant, accepissem. Tantus, pro 
bone Jesu! et strepitus et terrze motus factus 
est, dum alio tenderet dzeemon, ut sacrarium ec- 
clesiamque toto cum monasterio funditus erui 
putarent, qui aderant, ommes; cui vero hzc 
incredibilia existerent, alios legat libros et eccle- 
siasticos et gentiles, et quid potuerit diabolus, 
Deo annuente, liquido intelliget; et ad hujusce 
rei confirmationem aliqua in medium afferrem, 
ni ea res me longius ab incepto traheret. Redeam 
ergo unde digressus sum. Redeuntibus igitur so- 
ciis cum Bernardo incolumi Florentiam, mona- 
chorum monitis haud paruere. Dederant enim hi 
in mandatis, ne incantationes perquirerent illas. 
Ceterum uti curiosi et nova cognoscere affectan-- 
tes ostiique limen adeuntes, et, ut libido fert, 
omnia perserutantes pannum lineum congloba- 
tum filisque sericis cireumligatum invenere, quo 
explicato, particulam ossis pueri defuncti, nec 
non et mulieris capillos, pellem insuper pulli 
asinini, ut ipsi quibusdam ex nostris postea 
retulerunt, intus quibusdam cum signis et cha- 
racteribus conspexere ; quze omnia viri cujusdam 
religiosi monitu igni tradidere. Patet igitur in- 
cantationes carminibus fieri posse; hoc et nostri 
canones approbant, et res etiam indicat ipsa. 


ANNOTATA. 


a Liguria est Ttalie regio, qua antiquitus du- 
plex fuit ; nempe littorea et mediterranea. De utra 
hic agatur, ignoro. 

b Perusia urbs ltaliz sita in confinio Hetruriz, 
estque Umbriz et agri Perusini caput. 

c Puto hic intelligi Bernardum | Gianfigliazzi , 
de quo supra actum est. 


PARS III. 


elatu Abbatis Cultus-boni «, cui Paulo no- 
R men fuit, ex S. Gaudentii oppido » puellam 
quamdam huc tempore Abbatis Bernardi de 
Gianfigliazzis venisse accepimus. Hanc talis tam- 
que iniquus possederat demon, ut eam adire 
nisi caute, przesertim dum tormentis afficeretur, 
nemo auderet : complurium enim et manus et 
nares dentibus mordaciter attrectare tentaverat 
sepius, ita ut, dum ccenobium propter sui eam 
de jumento, quo insidebat, deponere curarent, 
ipsius cervicem dentibus apprehendens incumbe- 
ret, adeo ut caput puelle summis viribus inde 
amovere qui aderant, minime valerent; cui spe- 
ctaculo, multis concurrentibus, etiam et Petrus 
vir religiosus, hujus ecenobii tunc decanus, inter- 
fuit, et signo Crucis in puellam edito, mox ipsa 
quasi de industria extulit caput. 

24 Eam igitur ad capellam usque vi pertra- 
hentes, cum cruce venerabili, qua S. Joannem 
dzmonem legimus percussisse, monachus qui- 
dam [attigisset], non multo tempore in eam con- 
jurandam consumpto, puellam ipsam modis ter- 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


ribilibus et cruciatibus inauditis torquens ad ter- 
ram detrusit diabolus. Sacerdos vero monens, 
ne quis ex iis, qui aderant, eam attingeret, levi- 
ier aquz benedicte roribus aspersit. Ceterum 
mulier, uti presenti vita functa, per horz inter- 
vallum jacens nihil aliud vitze ostendere, misi 
quia tantum tenues ore spiritus vicissitudinarios 
emittere quandoque paululum videretur. Tandem 
exsurgens et undique circumspiciens non parca 
cum teneretur admiratione, interrogavit, ubi gen- 
tium esset et unde illue applicuisset, et quid sibi 
tot religiosi vellent. Cognita denique a sacerdote 
et a suis, qua laborasset infirmitate, et ut inco- 
lumis S. Joannis meritis evaserit, Deo et sibi 
gratias agens, lzeta cum suis in propriam redivit 
patriam. 

25 Etiam constat ad hoc S. Marie mona- 
sterium quemdam aromatarium c Florentinum 
eodem fere tempore funibus cireumligatum, a 
suis deductum fuisse; qui quidem et in urbe et 
extra et quoquo traheretur, mirum de se specta- 
culum mortalibus omnibus preberet. Nam a 
tali torquebatur daemone, ut varia de se et stu- 
pore plena demonstrare cogeretur; interdum 
jocosa, nonnumquam gravia, quandoque vero 
terribilia verba proferens. Ceterum ubi loca hzc 
silvasque monasterii adivit, hujusmodi clami- 
tando ccepit ex ore hominis verba effundere : Ne 
illuc ire velitis, ne me trahatis oro. Nihil enim 
ex his, quz optatis, fiet; imo et majori tristitia 
redibitis ad urbem, ac nunc monasterium versus 
pergatis. His dictis, conticuit. Hzec in itinere di- 
xisse demonem a nonnullis, qui aderant, cum 
ventum est ad comnobium, cognovere monachi. 
Cum igitur eum socii [non] nisi magna vi trahen- 
tes deducere possent, in hujusmodi certamine 
tantum consumpsere temporis, ut jam tertia no- 
ctis lapsa hora adierint monasterium. 

26 Quiescentibus itaque in superiori parte 
monachis, qui in inferiori hospitalitati praeerant 
Conversi, ut eos honorifice more solito haberent, 
operam dedere ; verum cum dzemon miserabilem 
virum acriter vexare non desisteret, eumque suf- 
focatum paulo post affirmaret, Conversi, qui ad- 
erant, pietate moti decanum illico accersire cu- 
raverunt. Veniens igitur S. Joannis crucem mox 
jussit afferri; ipse interim flexis genibus orationi 
instare. Ceterum antequam illuc cum cruce, qui- 
bus imperatum fuerat, concessissent, a dzemonio 
homo ille miserabiliter est suffocatus. Cumque 
omnes hujusmodi repentinus casus flebiles reddi- 
disset et moestos, decanus pater talia verba, ut 
eorum molliret dolorem, exorsus est : Dei judi- 
cia eum nobis incognita existant, sibi profecto, 
ut propheta ait, in omnibus et de omnibus gra- 
tias agere tenemur, obligamurque : nihil enim, 
ut Euangelia sancta referunt, nisi nutu divino 
etiam parvula evenire certum est. Quocirca et 
moestitie finem detis, insuper et corpora cibo 
paululum recreetis oro; ne dum vultis, ut quo- 
rumdam haud sapientum ingenium est, morta- 
lium casus sine modo deflere, et corporibus de- 
trimentum adferre, et Deo rem non gratam fa- 
cere pergatis. 

27 His itaque et aliis verbis eos decanus ex- 
hortans, miserabiles illi, paululum viribus corpo- 
ris recuperatis, non sine ingenti moestitia sum- 
psere cibum; postridie vero psalmis ex Christiana 
traditione decantatis, cadaver ipsius in coemete- 
rio extra fores ecclesie sito (θυ reddidere; 
cognito tamen a sociis, quod religiose et honeste 
vitam duxerat suam : annuatim enim, ut sacri vo- 


lunt 


Florentinus 
quidam 


C 


occulto Dei 
judicio, 


a demone 
suffocatur- 


d 
Tdiculus 
wuidam di-- 
snon [ugatur. 


B 


Damon sa- 
cerdolem, 
e 


[stra qu 

Qllem Un. 
ATUS] ad. 
(C lum, 


DIE DUODECIMA JULII. 


lunt canones, de suis sceleribus humilem Deo et 
sacerdoti fecerat confessionem. Si enim secus vi- 
iam suam instituisset, in loco non sacro cadaver 
illud condidissent. Comites igitur, ut diabolus 
dixerat, tristiores, ac huc venerant, etsi omnes 
tum monachi tum Conversi eos solati fuerint, do- 
mum rediere suam. 

98 Anus quedam ex Milliario monte d, quam 
ridiculus invaserat demon, a suis ad hoc Virgi- 
nis Mariz coenobium ducta est, jucundum de se 
et mirabile spectaculum praebens, ut etiam reli- 
giosis viris, gravitate ornatis, risum nonnum- 
quam concuteret. Damon enim et hymnum An- 
gelieum et Kyrie eleison, quandoque etiam et 
Psalmos canens, ita ut sacerdotis alicujus ani- 
mam putares, haud fleri poterat, quin prze inso- 
lita re risum presentibus non daret; interdum 
vero sacérdotis jussu his silentium faciens, ut in 
rem suam iret conjurabatur. Cui ille cachinnans 
inquit : Concedam alio, si me paululum antipho- 
nam seu psalmum canere jusseritis, nulli vestrum 
in psallendo et rite canendo cederem. Et his fi- 
nitis nullum a sacerdote exspectans responsum, 
dulciter more solito divinum aliquid canendo di- 
cere. Ceterum, monachis moram longam in hu- 
jusmodi nugis et ridiculis non valentibus per- 
ferre, sacerdoti a decano imperatum fuit, ut his 
cantilenis juberet finem imponi. Quid multis 
opus est; tandem dulciter canendo, absque ulla 
anieule lesione, ut fertur letitiam quamdam 
ostendens, abiit. Sic illa incolumis S. Joanni 
gratias agens domum concessit suam. 

29 Ad nos usque fama perlatum est, ex Fla- 
minie e provincia quemdam ingentis corporis 
sacerdotem ad hoc S. Marix monasterium ve- 
nisse; quem dzemon ita crudelibus torturis affi- 
ceret, ut necubi sisti, vel nocturno seu diurno 
tempore quiescere posset, nisi fatigatus et assi- 
duo ingentique motu corporis defessus. Tum ubi- 
vis locorum in aqua etiam, et quod dictu incre- 
dibile est, humi sese prosterneret, cibum inter- 
dum non nisi saltando caperet. Eo tot discrimi- 
nibus semper a tergo manibus ligatis, vel columna 
aliqua fune cireumsepta, vel viris fortissimis te- 
nebatur; ut quo iter faceret, undique ad hoc tam 
mirum invisendi gratia spectaculum mortales 
cujuscumque sexus et generis concurrerent, ejus 
imprimis inauditum casum demirantes; deinde 
sibi vehementer commiserantes, alter alteri in- 
quit : Heu! quis casus huic misero accidit sacer- 
doti? Pro fidem Dei atque hominum ! Quid hoc 
est? Ut sacerdotes Dei in hujusmodi atrocissima 
devenerint tormenta; saltem alio quovis morbo 
laboraret, et justius et tolerabilius judicio meo 
esset, ut febri, podagris, syncopi, ceterisque af- 
ficeretur infirmitatibus. Hoc tunc erat, murmur 
vulgi de sacerdote; quibus vero mens sanior 
erat, secus sentire, Jesumque in suis omnibus 
judiciis laudandum extollendumque censebant. 

30 Demum, non sine magno comitum labore, 
ad cenobium istud deductus est. Quis enim, quze 
dixerit egeritve ipse d:emon, etiam summa elo- 
quentia praeditus enarrare posset? Dies insuper 
me deficeret, si, quz de ipso accepi, litteris 
mandare curarem. Sed ne aliis tzedio, mihique 
labori sim, ad rei exitum festinabo. Cumque à 
sacerdote interrogaretur, qua audacia Christi 
sacerdotem ingressus esset ; tale, audientibus 
qui aderant omnibus, dedit responsum daemon : 
Nutu divino et affeci hunc, et afficio, afficiamque 
tormentis, quoad, ut meritus est, habuerit exi- 
tum. Instante tamen sacerdote cum S. Joannis 


Tomus n Julii. 


369 


Reliquiis, ut exiret, Spirituique sarcto locum 
daret: Nec possum, nec volo, inquit dgmnon. 
Hunc enim permissione divina suu:a fore, tarta- 
reis vocibus affirmabat. Qui, inquit sacerdos, 
istud dicere audes, maledicte? Nonne creatura 
Dei et Christi sacerdos hic est? Nescis enim quid 
futurum sit. Reipsa declarabitur sciam necne, 
respondit deemon. 

31 Pergebat tamen sacerdos suum, monachis 
aliis psallentibus, peragens officium ; quam rem 
demon magis quam antea zgerrime ferens, ut- 
pote quia magnopere et sine exemplo S. Joannis 
virtute ἃ Jesu torqueretur, in hzec tonans proru- 
pit verba : Quid incassum, o fratres, orationes 
fundere, et me, ut hinc abeam, acriter torquere 
oportet? Nam hic periturus est, qui et hominem 
occidit et divina Sacramenta nefarie corde incon- 
trito, nulla habita confessione, nulla requisita 
absolutione, pro nefas! et ipse aliis rninistrare 
et sibi sumere nec erubuit nec dubitavit. Hzc 
enim, quz diabolus ex ejus ore proferebat, non 
parvam ommibus et admirationem incussere et 
metum; verum cum monachi multum in eum 
curandum temporis et dies quamplures frustra 
consumpsissent, missum eum, invitis tamen co- 
mitibus, fecere. Nam Abbates nostri decreve- 
runt, nos veteres observare mores et statuta et 
annalia, qua a patribus nostris in concionibus et 
capitulis sancita sunt; quce equidem triduanum 
diem hospitibus omnibus gratis permittunt, cum 
dicunt : Per triduum hospitibusjus esto nec ultra, 
nisi summa cogat necessitas. Verum ut ad in- 
cepta redeam. 

32 His ita in patriam recedentibus, ubi pri- 
mum ex nostris exiere finibus, sacerdotem (quod 
dictu pavendum ac metuendum est) summis viri- 
bus ad terram diabolus trahens, affectum tortu- 
ris ingentibus imprimis tandem suffocavit. Hzec 
nostri a quibusdam, qui funebriis officiis defuncti 
sacerdotis interfuerant, cognovere. Hinc quivis 
sacerdos exemplum sumere et parti suze consu- 
lere potest, quid judicii quid exitus maneat illum, 
qui sine cordis contritione, si sacerdotis copia 
deest, et tantum tractare Sacramentum et sibi, 
suisque ausus fuerit administrare. Sed dicet forte 
aliquis : Pauci vel nulli nostra tempestate in ejus- 
modi formidolosa discrimina incurrunt. Malo si 
mihi optio daretur, hic pro tempore quam alibi 
s:eterne cruciari; quod quidem nequam sacerdoti 
futurum fore, nisi hac in vita Jesu Christo recon- 
cilietur, fidelis dubitat nemo. Sed nune ad reliqua. 

: 988 Ex Senarum f civitate adolescentem acrem 
et fortem, catena etiam ligatum et innexum (nam 
funium resta g lacerasset) cum affines, nobilissi- 
mi viri, multis comitantibus traherent, forte 
monasterium Cultus-boni propter iter habuere ; 
quod quidem monasterium hujus Religionis esse 
probatur. Illic jam Joannis virtutem demon sen- 
tiens, eamque perferre amplius non valens, miris 
modis exclamare : Nec ulterius ire, inquit, si 
vellem valerem ; date veniam, retro gradiamini 
oro. O cruces ! o tormenta! quie mihi immerito, 
tu S. Joannes, infers! me miserum ! hzc nequeo 
amplius perferre; in patriam ut redeatis oro: 
illuc profecto recedam quamprimum. Cum enim 
contra sententiam suam iter Vallem Umbrosam 
versus comites properarent, demon et gratia 
Joannis beatissimi, et juvenis fide amplius cum 
torqueretur, ingentes emittens voces, millies 
clamitare, sese miserabilem dicere. Addebat: 
Hic sistite equum, sistite rogo, discedam nem- 
pe, discedam : ulterius enim prodire nequeo. 


52 94 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENST 

EX MSS. 


ob sacrile- 
qam vitam, 


Dco permit- 
tente, suffo- 
cat. 


"(dolescens 
Senensis, 


9 


AUCTORE 
HIEROMYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 
in via a da- 
mone misere 
afflictus, 


liberatur, et 
in grati ani- 
mi signum 
adit mona- 
sterium Fal- 
lis Umbrosaz, 


B 


et Cellas 
eremitarum, 


370 MIRACULA 5. JOANNIS 


: 

34 Firmantes igitur jumentum, juvenem cate- 
nis irretitum, et sudore toto corpore prz labore 
madefactum, ac fere membris perfraetum umi- 
versis, pedibusque labentem ac trementem depo- 
suere ex equo. Coneurrentibus itaque ad hoc 
mirum spectaculum turmatim ex agris et villis 
eujusvis conditionis mortalibus (eos enim tarta- 
reis vocibus demon hine inde accierat) alter 
alteri dicere : Mi frater, quot miseri mortales, 
hane dum degunt vitam, intolerabiles perferunt 
cruciatus ; quocirca utilius dicerem in eunis post 
baptismi Sacramentum eam abrumpere vitam, 
quam ad has pervenire ztates. Cui e contra re- 
spondebatur : Desine posthae hze et similia in- 
considerate ef insulse proferre verba : male enim 
sentis. Sie placitum Deo, cui omnia parent, et 
cui, quare sic fecisti, audet dicere nemo. Insuper, 
ut aiunt: Quod diffiilius, id przclarius : quo 
enim majora hae in fragili vita tormenta zequo 
animo pertulerimus, eo in futura magis gloriosa 
dabuntur pro laboribus premia. 

35 Dum he et alia, prout voluntas fert, ja- 
ctarent, daemon multo ferocius solito, ex cireum- 
stantibus orantibus nonnullis, in eum miserum 
adolescentulum e vestigio debaechari ; tandem 
eum vi ad terram detrudens, discerpens impri- 
mis et dilanians, demum ingenti cum clamore 
discessit; ipse vero fere per hore spatium non 
sine magna omnium, qui aderant, admiratione, 
veluti defunctus humi prostratus jacuit; deinde 
paululum excutitur, et, uti a sommo excitus, 
exsurgens, sanus tamen et incolumis Deo impri- 
mis et Virgini Marie sanctoque Joanni gratias 
agens, deinde ceteris ommibus; et in patriam 
suam, nisi prius S. Joannis zedem visitasset, 
redire noluit. Placuit omnibus, et hue sese con- 
tulere una, et sanctissimi Joannis brachio vene- 
rabiliter et devote osculato, hujus monasterii 
beatorum sepulerum, quod in infima parte turris 
campanariz situm est, festivi et leeti devotionis 
gratia visitarunt, et eremitarum insuper humiles 
adiere casas, quze in saxeo tumulo supra mona- 
sterium edito sitze sunt ; qui quidem tumulus ex 
ea parte, quze Meridiem spectat, confractus ab- 
scissusque est horrendum in modum ; ex ea etiam 
parte, quz ab Oriente exoritur, perangusto tra- 
ctu superiori monti conjunctus, cujus de nomine 
et situ pauca disserere non alienum locus esse 
monet, quoniam alibi de eo mentionem haud 
facturi sumus; et Abbas Sanctus h optime ac 
diligentissime omnium, qui S. Joannis historiam 
vitamque scripsere, hunc locum prosecutus, mihi 
parum libero ore locutus videtur, qui situm Val- 
lumbrosz operi suo inserens, hunc Cellarum lo- 
eum, mirum in modum a natura, magisque ho- 
minum industria situm et ornatum, vix tetigit. 

36 Mons igitur est saxosus, asperrimus et 
incultus, qui bina cingitur silva; ex superiori 
enim parte, quze per declivum montis in flumen 
ducitur, proceras habet abietes, que in vasta 
solitudine loci religionem augent horroremque 
introeuntibus non mediocrem ineutiunt ; ex inte- 
riori autem, quz ad ima monasterii versus ten- 
dit, natura veluti humano artificio, humillimis 
hac tempestate circumdatur ilicibus. In hujus 
medio montis amoeenissimum cernitur pratum, 
muris, de industria in brachium eremitarum ope- 
ra elevatis, undique vestientibus, quod spatium 
divisis cellullis anachorete quatuor incolebant. 
Medium tenet ecclesia horrenda vetustate et reli- 
gione dignissima, in qua inter ceteras, que tabu- 
lis miro artificio ostenduntur, picturas, Virginis 


GUALBERTI ABBATIS. 


Maris imago tam egregia tam insignis apparet, 
ut [a] pietore ad plenum perfectum videatur, 
quod ait, Poeta noster : 


Credo equidem vivos ducent de marmore vultus. 


Proh bone Jesu! quid Zeuxis ille insignis, quid 
Polycletus? Huie cederent profecto ; cederet, et 
Euphranorus et si quis alter fuerit umquam in- 
signis pietor et sculptor i. 

97 Sed ad anachoretas redeo, qui quamquam 
singuli privata habeant altaria, in quibus sacra 
divina seorsim et per se quisque, qui funguntur 
ordine sacerdotali, peragunt ; tamen ad ecclesiam 
majorem statutis horis diei, noctuque ad psalmos 
decantandos legendosque conveniunt. Cellulz, 
non, ut in ccmnobiis consuevere, pariete inter- 
jecto conjunctz sunt ; sed sejuncti per se humiles 
habitant casulas, quibus singulis singuli inter 
annexi sunt hortuli. Cibum una tantum Domini- 
cis et festivis diebus capiunt; diebus vero aliis 
quisque per se suum parce reficit corpusculum. 
Prseter Canonieas horas integrum singulis heb- 
domadis feria sexta, qua pane tantum vescuntur 
et aqua, psalterium peragunt; et ut paucis eorum 
vitam aperiam, hanc eremum certe incolunt, qui 
paulo asperiorem vitam in laudem divinam prz- 
ter S. Benedicti instituta adamant. Sunt enim, 
qui veterum SS. Patrum more, singulum per 
diem compleant psalterium ; sunt etiam, qui di- 
vino amore igniti, raro vel numquam degustant 
vinum ; sunt hac in eremo, qui etiam, quando 
deformis stridet hyems, nudis pedibus inter nives 
et asperas glacies incedant, et eo tempore vili 
veste et palliolo contenti, ad libidines insuper 
domandas circulo ferreo supra nudum corpus ju- 
giter utantur; de quibus alias latius, Jesu fa- 
vente, tractabimus. Nam tempus alio properare 
nos monet. 

38 Hi omnes veterum Patrum, /Egyptiorum 
presertim, mores imitantes opere manuum exer- 
centur, vel in excolendis hortis, quos omnes in- 
terluunt ac rigant rivuli per ligneos meatus 
deducti; vel in vimineis canistris fiscellisque 
texendis. Nonnulli etiam minutiora ex ligno 
utensilia manibus efficiunt, ut cocleare, ut pati- 
nam, ut catinura. Hzec, ne diabolus eos reperiat 
otiosos, et ad vana evitanda desideria, post di- 
vina officia adimpleta vel per se vel in unum 
alacriter peragunt. A monasterio igitur ad hunc 
eremitarum locum unus et perdifficilis, sed amce- 
nus divina meditanti est aditus ; hinc iter abieti- 
bus, inde monachorum hortulis circumdatur. 
Quid ? Quod rupes illa asperrima contra naturam 
loci varios ostentat flores, et olentes plurimi 
generis herbas gignit. Sed hoc haud prztereun- 
dum censeo, quod non in itinere modo, sed ex 
rupe, in qua anachoretarum cellule constructo 
sunt, dum monachi inferiores psalmos in ecclesia 
personant, dum organis canitur, concentus dul- 
cissimos et modulationes varias ad ea intenti 
percipiunt. Talem tamque religiosissimum posí- 
quam supradictus adolescens adivit locum, admi- 
rans in loco horroris et vastze solitudinis tot 
ecclesiolas tuguriolis, seu rectius dicam cellulis 
junctas ; contemplans insuper ordinem vite ere- 
mitarum, morum etiam gravitatem asperitatem- 
que loci, insuper rerum penuriam, quam volun- 
tario alacrique animo perferant, nequibat Jesu 
semper gratias agens expleri. Hos demum ere- 
mitas, ut pro sua salute omniumque Christiano- 
rum orarent, deprecans letus in Domino descen- 
dit ad monasterium. 


39 


i 
quorum aqu- 
Stera 


vivendi ratio 


ἢ "um 
qul cun 
fienobitarum 
k 
B 
sancta vita 
describitur. 
[0 


DIE DUODECIMA JULII. 


39 Cum igitur anxie et ccenobitarum vitam, 
ex quo eremitarum cognoverat, inquireret, sibi 
Abbas Benedictus /| vir religiosissimus, qui ea 
tempestate monasterio et Ordini universo prae- 
vat, paucis aperuit; inquit enim : Prima, ut olim 
JEgyptiacis monachis, apud omnes ccenobitas 
confeederatio est, obedire majoribus, in unum 
degere; et dividuntur per decurias seu, si major 
sit numerus, per centurias, ita ut novem homini- 
bus unus decimus preesit,et rursus decem przepo- 
sitos sub se centesimus habeat. Usque ad horam 
nonam, ut S. Benedicti precipit institutum, est 
jejunium ; et jejunium totius anni zequale est, pree- 
terquam in Quadragesima, in qua sola conceditur 
strictius vivere ; et interim nemo pergit ad alium, 
nisi summa cogat necessitas, his exceptis, qui 
decani vel Priores dicuntur. Post nonam in com- 
munione conveniunt et missa a decano seu ab 
Abbate benedictione, aliam alii aggrediuntur 
viam. Psalmi illo illico resonant, alibi Scripturze 
ex more recitantur, discuntur, quz in ecclesia et 
alibi dicenda et tractanda sunt, ut cedificentur 
audientes. Nonnumquam ab abbate, vel cui fuerit 


imperatum, disputatio de Scripturis oritur, inqua . 


silentjum fit, ut nullus ad alium respicere, nullus 
audeat excreare. In ecclesia, in refectorio, in dor- 
mitorio et intra claustra zeternum silentium. 

40 Vivitur pane, legumine et olere, quz sale 
et oleo condiuntur; interdum ova, nonnumquam 
et pisciculi in mensa apponuntur parce ; carnes 
tantum senes et pueri, raro tamen, accipiunt, ut 
aliorum fessa sustentetur setas, aliorum non 
frangatur incipiens. Opera manuum ita, ut a 
decano statuitur, fiunt. Si infirmum quem vide- 
rint, consolantur; si in Dei amore ferventem, 
cohortantur ad studium : et quia nocte extra 
officia publica quisque in suo vigilat cubiculo, 
primi cireumeunt cellulas singulorum, et aure 
apposita, quid faciant, diligenter explorant: quem 
negligentiorem deprehenderint, non increpant, 
sed dissimulant, quod norunt, et sic ad orationem 
provocant ; et secundum regulam ita universa 
moderantur, ut nemo quid postulet, nemo qua- 
piam re parva indigeat; et ne multis vos deti- 
neam, ita, omnibus hujusmodi rebus posthabitis, 
vivitur, ut cum de regno Christi, de futura bea- 
titudinis gloria, de gloriosorum martyrum irium- 
phis vel aliorum Sanctorum rebus bene gestis, 
seu in ecclesia sive alibi, mentio legendo vel reci- 
tando fiat, videas cunctos moderato suspirio et ocu- 
lis pro ingenti amore ad ccelum elevatis, intra se 
dicere : Quis dabit mihi pennas sicut columb:e, et 
volabo et requiescam? Et ea, quze videntur acerba, 
qu: multa et varia in monachorum vita obedien- 
tiaque versantur, ita ferunt, ut nihil a statu ve- 
r2 fidei discedant et leti jugiter illud Sapientis 
secum referant : In odorem unguentorum tuo- 
rum eurremus. His dictis, conticuit Abbas. Tune 
ille : O vere beati felicesque ipsi, qui ita sancte, 
ità recte suam instituere vitam ! Et gratias Deo 
imprimis, Virginique Marie Matri ejus et S. 
Joanni agens, sese orationibus Abbatis et alio- 
rum plurimum commendans, in patriam, optimis 
exemplis monachorum et monumentis instructus, 
sanus et incolumis recessit. 


ANNOTATA. 


à Monasterium illud , teste Lubino in Abbatia- 
rum. Italie brevi notitia pag. 115, situm est in agro 


311 


Florentino, estque dieceseos F'esulanz. Quandonam. 
Congregationi Vallumbrosang unitum sit, vide aj 
Ughellum, Tom. 3 Italiz sacrz col. 284. 

b Hoc oppidum situm est in mediis mantibus cir- 
ca Apenninum inter Vallem Umbrosam et monaste- 
rium Marrathense vulgo Marradi. 

c Significatur, ut. opinor, qui vendit aromata. 

d Zst pagus in agro. Casentino, qui est. ditionis 
Florentina. 

e Flaminia regio ZEmiliz, quz nunc Roman- 
diola dicitur, de qua egimus in. Annotatis ad. Acta. 
priora. 

f Senz urbs Hetruriz intra. colles sita, S. Ca- 
tharinz Senensis et trium summorum. Pontificum. 
natalibus illustris. 

g Hanc vocem ita infleram nullibi inveni. At 
satis paleL ez sensu, quid. auctor velit. 

h Intelligit hic, ni fallor, Xantem de Valoribus 
Perusinum, abbatem. Marrathensem. Unde patet 
Vitam S. Joannis Gualberti ab hoc Xante ante 
annum 1479 scriptam esse. 

i- Fuerunt hi magna artis pictores aut. sculpto- 
res, apud. viros, profanz antiquitatis peritos, satis 
noti. 

k Is Benedictus Generalatum. administravit ab 
anno 1387 usque ad 1400, quo mortuus est, ut 
testatur Simius in Catalogo pag. 50. 


: PARS IV. 


rzterea ex Ligurie partibus his in tempori- 

bus quidam jam provecte ctatis homo ad 
hoc S. Mari: monasterium vi raptus et catena- 
tus a parentibus, non obscuro loco natis, ductus 
fuit; qui quidem inter alia, quz stupori et admi- 
rationi essent, hoc mirum ostendebat scpius, 
quod per os ejus dzmones, plures emitterent 
voces, ita ut quivis affirmasset, non ab uno so- 
lum, sed a pluribus et variis daemonibus ipsum 
tormentis affici. Operze pretium erat, ut nobis a 
fide dignis relatum est, et actus suos et verba 
observare diligenter. Nam modo gravia , stulta 
etiam sepius et levia, interdum urbana, non- 
numquam rustica explicare optime et proferre ; 
cum imprimis bonc existens valetudinis, ut gra- 
ves decet viros, nonnisi gravia et loco et tempori 
congrua effunderet verba : nec enim hoc ut solet 
interdum ex ingenii acumine, sed de insania fieri 
potius dicebatur. 

42 His itaque et aliis rebus ab ipso inepte et 
insule peractis, facile non ab uno, sed a pluribus 
ut diximus, et variis dzemonibus possideri cre- 
debatur. Quocirca facile ostendebatur, plus et 
temporis et artis erga hujus sospitatem ἃ mona- 
chis exhiberi oportere. Fiunt itaque preces more 
solito, et nihil, quod necessarium erga ejus bo- 
nam valetudinem recuperandam existat, pre- 
termittitur. Mira res! inter orandum scepius his 
agitabatur furiis, ut vix etiam funibus et catena 
ligatus et vinetus a quampluribus viris atrocissi- 
mis teneretur. Nonnumquam vero quamdam prae 
se ferre humanitatem et modestiam, ut, qui ade- 
rant, fere major pars affirmaret, eum nullo affici 
dolore, nullo torqueri morbo, nulla indigere cu- 
ratione. Nam in dzmone tantus dolus, tanta 
calliditas et astutia erat, ut signum crucis in 
hominis fronte fieri permitteret, et, quod majus 
est, Dominicam orationem et Virginis Marize hy- 
mnum ipsum proferri sineret : ita ut ex monachis 
etiam nonnulli sanum et incolumen dicerent. — 

43 Ceterum quidam in ea re magis experti, 


secus 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


Ex viro Li- 
gure 


ingens calli- 
dorum da- 
moniorum 


multitudo 


372 MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 
AvcTORE — secus sentientes, multis variisque exemplis dz- qui aderant alii, casum miserabilem spectantes D 
Meorrws mones callidissimos et ambiguos approbantes sibi compati, interdum minari, ni finem baechan- 
sx wss. — (utpote quia aliud sunt, aliud simulant) non di faceret. Verum cum nihil proficerent, exitum 
quamprimum eorum fallaeiis rebusque fucatis sibi suisque moribus dignum dedere. 
credendum esse asserebant. Id ita esse, ut aie- 46 Cum igitur, ut dixi, cadaver in eruce ca- pigs, 
bant, paulo post re ipsa probatum est. Cum tena ligatum penderet, hic.qui ex amore in insa- "^ ἃ daemone 
enim eum die quadam summo mane hoc animo, niam devenerat, forte crucem juxta iter habuit, "ditur, 
ut inde minime abirent, nisi eum recuperata bo- et more ingenii humani elevatis oculis cadaver 
na valetudine in sacrarium duxissent, et mona- horrendum, atrum, semicorruptum, vermibus et 
chi ex more orationes et preces cum Reliquiis aliis, quas putredo ex se gignit, musciculis cor- 
haberent, ut multitudo illa dzmonum in rem  rosum et situ temporis albedine muscida pictum 
suam malam, quo digni essent, abirent; illi con- — exhorruit. Insuper, ut ipse solitus erat; referre, 
tra, se nec discedere velle nec posse, etsi summis — sonitum sibilum audivit, qui quidem, seu diaboli 
et ingentibus, ut ipsi asserebant, afficerentur dolo ipsum perterrefaceret, seu vento, qui angu- 
cruciatibus. Eloquar an sileam, quid in eorum sta ingressus tales sonitus reddere solet, evene- 
exitu egerint ignoro. Vereor enim ob nonnullo- rit, non satis compertum habemus. Hoc satis 
rum pertinaciam, qui ea, quze sibi facilia factu patet, illico in eum dzemonem ob ingentem me- 
putant, affirmant, super ea, veluti ficta, pro fal- tum ingressum. Nam ut ipsum przedicantem 
sis ducunt. Dieam tamen his presertim, qui  audivere nonnulli, nusquam gentium tanto tali- 
Deum mirabilem in Sanctis et credunt et predi- que pavore alias confectus est, αὐ mox viribus 
cant. Cum enim, ut diximus, religiosi viri a pio — omnibus destitutus procubuerit humi. In eum 
opere non desisterent, et idem se jugiter factu- itaque ita trepidantem d:mon, uti suam ingres- 
ros, nisi demones abirent, statuissent, ceperunt sus domum, sibi dominari ccepit, ita ut ex stulto 
B ipsi varias et tartareas emittere voces,ita ut non insanum redderet, et, quod periculosius est,for- ^E 
unum hominem, sed populum loqui diceres. Et  midolosum. 
demum ingenti vi, funibus effractis, cursum fo- 417 Continuo itaque artus elevans suos, et iter etpostvarias 
ras arripiens, eum vix turba hominum in corona  Puppium versus faciens, summo cum impetu in "ha 
reducta ceperunt. T homines cujusque generis ferebatur. Tandem ve- 
ejicitur. 44 Non parvo itaque tempore in pio opere roa quibusdam viris fortissimis, agmine facto et 
consumpto, demum daemones unus post alierum — in coronam deducto, captus et manibus a tergo 
exeuntes, eum fere vita hac privatum reliquere.  devinctus, funibusque toto cireumdatus corpore, 
Eo in loco, ubi hoc prodigium S. Joannis virtute maxima tum videntium tum audientium admira- 
operatum est, cum plures tum religiosi tum se- tione, ad compitum seu divortienlum, quod vul- 
culares adessent, abnuente Abbate, eum adire, gares et plebei crucichium P dicunt, eo quod vise b 
seu palpando tractare ausus est nemo. Cum quatuor in crucis formam ad loca tendant diver- 
igitur omnes rei exitum orando prestolarentur, sa, vi tractus est. Et cum clamores horrendos 
expleta hora et dimidia, sensim se movens, de- ad sidera tolleret, se etiam neque ulterius ire ju- 
mum, quasi de somno evigilaret, exsurrexit; et ramento affirmaret, illic ut defessa recrearent 
pereunetans quid ilie ageretur, re cognita, di- corpora, quievere ommes. Inter quiescendum igi- 
ligenter ad altare majus se contulit, et viva, tur, necessitatem corporis simulans, missione 
ut dicitur, woce orationem ad piissimam Virginem — accepta, cum paullulum a via divertisset, sociis 
Mariam et ad S. Joannem habuit ita ornatam, idem minime verentibus, aufugiens, iter Puppium 
verbis miserabilibus plenam, ut omnibus presen- versus tendere properabat; et ni quidam de monte 
tibus concuteret lacrymas. Demum valedicens  Milliario, qui his in rupibus varia pro necessitate 
omnibus, una cum suis in patriam lztus et admi- tunc agere, clamoribus insequentium exciti, iter 
.ratione plenus concessit. suum impedissent, profecto ea die vel Puppium | 
Quidam ex 45 Quemdam ingenti amore exardescentem,  velalio longius sese contulisset. Nam coneurren- | 
cd nrag cum suam voluptatem explere non valuisset, tibus undique pastoribus et montanis omne sibi — F | 
C (nam quam amabat alteri nupsit) in insaniam  clausere iter. 
hac potissimum causa accepimus devenisse, et in- 48 Stetit ille prospiciens cuncta, cumque con- ad monaste- 
de ita agitatum furiis, ut sese seepenumero dia-  spiceret omnem sibi aditum denegari, parum mo- ἜΣ 
a bolo dederit; et hune Puppiensem a fuisse cog- ratus, inde, ut ursus fremens, maxima cum ve- num attra- 


novimus. Forte ea tempestate quidam nequam 
in cruce suspensus fuerat, qui ut de se ceteris 
terrorem ineuteret, ita ut fit interdum, preser- 
tim si damnatus multis et malis fuerit facinori- 
bus coopertus, edicto preetoris nondum de ea, 
qua pendebat, cruce depositus [erat.] Hic equi- 
dem, ut palam dicebatur, nec sua voluit scelera 
sacerdoti confiteri, nec petere veniam ; sed Jesu 
renuens caritatem, ingentemque, quam de se 
mortalibus miseris sponte exhibet misericordiam, 
ad crucis patibulum veluti desperatus concessit. 
Ad hzc mala hoc addidit etiam, blasphemias in 
Jesum scilicet et in piissimam Mariam matrem 
ejus ; adeo ut quamplures viri religiosi, qui con- 
solationis gratia una cum damnatis iter tale ag- 
grediuntur, in ipsum spiritum malignum ingres- 
sum assererent. Heu, quoties se suamque vitam 
diabolo commendavit! Heu, quoties etiam Jesu 
Christi Domini picturam et imaginem torvis ocu- 
lis respexit! Quibus imprecationibus, et eques et 


locitate in minus potentes sese ferens, paullulum 
reluctantibus illis, e manibus eorum evasit. Ita- 
que ille fugiendo, hi insectando multum diei per 
concava vallium, per abrupta montium frustra 
consumpsere. Opere pretium erat cernere, quan- 
ta audacia quantaque animi vi, diaboli adjutus 
auxilio, sese miser ille tueretur. Non enim ver- 
bis tantum et clamoribus variis, sed lapidibus 
sudibusve res ab eo atrociter agebatur. Eo pacto 
eos longe repellere; interdum vero immite per- 
cutere; tandem vero pars optimum fore rati 
ipsum fallere, dum in alios acriter incurreret, 
alii eum dolo aggressi, quia nihil tale putaret, 
manibus a tergo revinctis, ad monasterium su- 
dore madidum, et pulvere conspersum, invitum 
et torva szepius éxclamantem traxere. Res mira! 
quoties enim sanctissimi Joannis brachio vel 
cruce conjuraretur, exibat; ubi a pio opere ces- 
sabant monachi, in eum rediret illico. 

49 Cum igitur hac necessitudine * res in lon- 


gam 


ctus, 


* forle vicis" 
situdine. 


A 


5, Joannis 
meritis 


landem libe- 
ratur. 


Puella qua- 
dam 


ü 


* i esl an 


DIE DUODECIMA JULII. 


cam deduceretur moram, nec diabolus dicta eum 
factis componeret (quippe qui verbis se non am- 

lius eum ingressurum polliceri, ceterum re 
secus agere) statuit pater Abbas, ut publice pri- 
vatimque orationes pro eo ab omnibus ageren- 
tur. Quibus devote οὐ prolixe peractis, postridie 
fere per horas quatuor orationibus ef precibus 
monachorum, et sacerdotis jugibus conjurationi- 
bus stomachatus demon, tandem omnibus au- 
dientibus, in hee verba prorupit : Qui me inson- 
tem ita impie orationibus torquetis, o F'ratres ? 
In hunc tamquam in meam possessionem szepius 
vocatus incessi, quocirca demum ἃ tam nefario 
opere absistatis oro. Non enim nisi Dei voluntate 
hoc sum aggressus, cui velle resistere, nefas est 
profecto. Tu, inquit sacerdos, o pessime deemon, 
Dei resistis voluntati; qui cum ipsius proberis 
hostis et inimicus, alios etiam ad hanc perniciem 
trahere niteris. Ea propter abi in rem tuam ma- 
lam, et vade in tartareas regiones, quo meritus 
es ; nihil tibi sit commune cum servis Dei, jam 
coelestia cogitantibus. 

50 Hee et alia cum szepius sacerdos, mona- 
chis orantibus et cantantibus, revolveret, tandem 
demon, Joannis sanctitatem amplius fere non 
valens, discessit. Miser ille humi prostratus, fere 
per horam, ut exanimis, jacuit: demum vero 
exurgens, et mente et corpore sanus, Deo impri- 
mis et gloriose Virgini Mariz et S. Joanni gra- 
tias egit. Voluit tamen P. Abbas, ut prius humi- 
liter confiteretur Deo et sacerdoti, quam domum 
repedaret suam , ne deinceps dzemon in eum po- 
testatem ingrediendi haberet. Facta igitur dili- 
genter et humiliter confessione, summa cum 
letitia Puppium rediere omnes ; nec ulterius a 
dczemone homo ille possessus est. 


ANNOTATA. 


a Puppiensis ita dictus a Puppio vulgo Poppi, 
quod est castrum Tusciz, et caput Casentini tractus 
in agro Florentino. 

b Ab Italica voce crocicchio, quz quadrivium 
significat. 


PARS V. 


n quamdam, eui nomen erat Francisca, 
ex civitate Castellana a, magiis et incanta- 
tionibus atrocissime vexatam, ad hoc S. Marice 
monasterium deductam accepimus. H:ec inter- 
dum adeo boni sensus et quietz vit:e esse, ut 
eam a demonio torqueri vel aliqua in parte cor- 
poris laborare diceret nemo; quandoque vero se 
gladio necare, alios invadere et dentibus laniare 
tentabat. Sed hoe wgerrime sacerdotes, et qui 
eam conjurabant monachi, perferre, quia d:emon, 
etiam ingentibus tormentis affectus, nullum daret 
responsum. Nam vel * de industria id ageret, vel 
quia forte natura mutum quoddam genus dzemo- 
niorum sit, nobis parum constat. Cum autem diu 
iorqueretur, et szpius sacerdos, ut in virtute 
Dei saltem responderet, precepisset, forte ut 
aliquid machinaretur mali, eujus gratia tentat 
omnia, tandem tale dedit responsum : Hic eujus- 
dam maligni presbyteri incantationibus longe 
constrietus detineor, qui quidem improbo amore 
'n puellam hane flagrabat; verum [cum] ipsa 


73 


haud sibi assentiretur, cum ceterz malze artes, 
quibus amantes utuntur, sibi deessent, ornnia 
experiri maluit magis, quam ita impatienter uri. 
52 Quo circa me, ut ipsam ad sui voluptatem 
cogerem, cantando excitavit. Sed ut verum fa- 
tear, nihil profeci. Nam uf a parentibus optime 
instructa peroptime monumentis bonis, a. teneris 
annis sese orationibus dare, precibus et lacrymis 
Virginis Mariz auxilium jugiter implorare. His 
itaque ef aliis operibus bonis ab ea impeditus, 
cum ipsius nequam sacerdotis pessimam volunta- 
tem executioni mandare nequirem, indignans 
eam invasi. Quam enim sibi contra morem πο- 
strum humanus benignusve extiterim, ipsarnet 
callet peroptime. Nar inter cetera, quotiescum- 
que corde et mente majori studio incensa, veram 
Dei religionem sequi, vel orando in silentio, vel 
ecclesias visitando, vel przedicationes adire, stu- 
duisset, numquam recusavi, quin una [ad] opera 
incesserim pia. Cui sacerdos: Tu, o omnium se- 
ductor, mille ferens casus, discordias, iras, si- 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


per magicas 
presbyteri 
artes 


multates, czedesque, pia opera agis? Ha! omnium : 


dzemonum pessime, qui a supernis delapsi sunt 
regionibus, novi te intus et in cute. Quidquid 
sancte et juste fiebat, non tuis, sed Virginis Ma- 
rie meritis agebatur, cui minime contrad:cere 
audetis. 

53, Tune demon risu soluto cachinnans, in- 
quit : Ita est, mi pater, ut ais. Sciscitante etiam 
sacerdote, cur in talem puellam optimis moribus 
instructam ingredi sit ausus, inquit : Non absque 
numine factum divino; eapropter non esse mor- 
talium perscrutari; sed et in his et in aliis om- 
nibus, quz ad eos non pertinent, zeterno opor- 
tere silentio conticescere. In precibus igitur et 
orationibus jam [post] duos dies frustra consum- 
ptos, diabolus S. Joannis virtutem impatienter 
tolerans, hzc tandem intonuit verba : Eia, oro 
quid me insectamini? Cur tot et tam varia, ut 
hinc abeam, infertis tormenta? Non dixi, me hic 
alieno imperio detineri? Veniat ille, qui me de- 
vinxit, iniquus presbyter, et absolvat; et lubens 
discedam. Tum, qui aderant, seculares viri, cum 
de nomine presbyteri interrogare vellent : Apa- 
gite, inquit sacerdos : nam diaboli officium est 
et discordias serere, et quidquid potest mali 
mortalibus inferre. Quocirca nullam ei fidem ad- 
hibeatis, oro. His dzemon indignatus, clara voce, 
inquit: Re ipsa paullo post declarabitur, men- 
titus sim, an verum dixerim. O quantas, pes- 
sime presbyter, dabis pcenas, eujus gratia in tot 
cruces et tormenta deveni! 

54 Ceterum Jesu gratia et S. Mari: et S. Jo- 
annis precibus a d:zemone liberata puella, nescio 
qua gratia evenerit, ut e vestigio intolerabilis et 
fastidiosus eam talis invaderet morbus, ut ulce- 
ribus toto corpore referta, atram undique scatu- 
riret bilem, et demum impatientia et morbo ca- 
pillis capitis evulsis, spectaculum omnibus, sed 
presertim affinibus preberet. Transactis tamen 
nonnullis annis, in pristinam, Virginis Mari: et 
S. Joannis gratia, quibus plurimum se commen- 
daverat, reducitur sanitatem; tantum pallorem 
et maculas quasdam in vultu servans, de cetero 
valens. Relatum est deinde his, qui tune hane 
servabant domum, presbyterum illum, de quo 
supra verbum feci, opera diaboli parentibus de- 
monstratum, seu conjecturis, quod verius credi- 
tur, agnitum, in alias partes, judicium pro ma- 
lefactis timens, sese contulisse, et miseram Dei 
judicio in ultionem puelle degisse vitam. Fue- 
runt, qui etiam affirmarent, a fratribus jam di- 

cto 


a demone 
obsessa 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


Damon mu- 
lierem, 


b 


ad quamsape 
reverteba- 
tur, 


landem sem- 
per deserere 
cogitur. 


314 
ctm virginis extra patriam necatum. Sed is ru- 
mor tantum, ceterum rei veritas penes auctores 
sit. Nobis satis constat, pluribus annis prefatam 
virginem in. sanetissimi Joannis festivitate nudis 
pedibus eum cereo hane Virginis Marise domum 
adiisse devote. His itaque et aliis, quse retuli- 
mus et relaturi sumus, miraculis satis constat, 
incantationes a perversis hominibus fieri. 

55 Memoria mea mulierem quamdam, Tad- 
deam nomine, ex Prati b oppido, quod Florentia 
ferme decem millia passuum abest, a parentibus 
suis ad hoe S. Maris? monastérium vidimus de- 
ductam. Hane talis invaserat dizemon, ut cruce 
solum facile liberaretur mulier. Ceterum ubi ipsa 
una cum comitibus iter domum hospitium versus 
faceret, et [prope! fontem, qui juxta capellam 
jugi labitur aqua, transitum haberet (nam ad 
eam domum alter non est facilis aditus) ab eo- 
dem daemone fatigata, ex manibus multorum 
prosiliens, fugam facere conabatur. Verum, hinc 
inde concurrentibus cum opificibus, qui hoc in 
monasterio, pr:cipue zstivo tempore, operibus 
indulgent, tum etiam bubuleis et agricolis qui- 
busdam, capitur, trahitur, et, manibus a tergo 
devinctis, ad capellam defertur vi. Cum igitur 
illie ab exorcista interrogaretur, cur tam facilem 
ingressum ad eam et egressum haberet, respon- 
dit : Ego cum natura facilis sim et humanus, et 
hzc mulier his pariter et aliis virtutibus redimi- 
ta probetur, nec cruces pati possum, nec eam 
volo torquere. Eapropter, orantibus vobis, dis- 
cedo; absentibus vero, in hanc, veluti domum 
redeo meam. 

56 He igitur et alia ridicula cum referret 
diabolus, et idem szpius faceret, cum eum lector 
amplius perpeti non potest, et itidem hujusmodi 
ludibria monachos fastidirent, statuerunt, ut eo- 
dem in loco cum cruce legeretur, ubi daemon mu- 
lierem congredi solitus esset. Instante igitur sa- 
cerdote, et orationibus et minis adjurante dzemo- 
nem, ut concederet alio ; inquit daemon: Conce- 
dam. Te, o puella, domi przstolor; cum veneris, 
amicitiam antiquam, mihique gratissimam tecum 
inibo. His dictis, alio concedens, non parvum ti- 
morem, et admirationem de se omnibus dedit. 
Mulierem vero illam fere exanimem suo in dis- 
cessu reliquit; ita ut multi eam vita presenti 
functam dicerent. Ceterum cum, qui aderant, 
pars calidis brachia manibus fricarent, pars cer- 
tatim vino aliisque rebus, cum madefacerent 
membra, sensusque parumper tepentes revocan- 
do [juvarent], mulier quasi a somno expergefa- 
cta, in sese paullulum rediens, cum surgere vel- 
let, illico decidit. 

57 Durantibus itaque in orationibus et psalmis 
monachis, tandem Dei gratia sanctique Joannis 
meritis optime convaluit. Cum enim adhuc ex 
verbis, que diabolus supra dixerat: Te domi 
prestolor, o puella, suspensi existerent, monitu 
sacerdotis monachi, qui eum conjuraverat dze- 
monem, et etiam suorum affinium habita scele- 
rum confessione, leti in patriam rediere. Vovit 
preterea mulier ob tantum taleque beneficium, S. 
Joannis meritis sibi allatum, annuatim, et in vi- 
gilia ipsius S. Joannis jejunium et festum, vel- 
uti ab Ecclesia indictum, celebraret, et quoties 
sibi facultas prodeundi daretur, non impedita 
partu scilicet vel alia re graviori, in ipsius festi- 

vitate hanc Virginis Mariz: domum adire. Mira 
res! et fide ipsius et gloriose Marie Virginis 
precibus et S. Joannis meritis factum est, ut 
deinceps nec diabolus ille, qui sibi superius, se 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


ad eam rediturum, domi dum esset, pollicitus 
fuerat, nec alter ex malignis spiritibus illam ul- 
terius aggredi est ausus. Quapropter dum Spiri- 
tus suos rexit artus, incolumem et beatam vixit 
vitam. 

598 Ex oppido Laneisa c, quod in Arni super- 
ioris valle situm est, quemdam, non infimo loco 
natum, captum a deemonio venisse ad hoc S. Ma- 
rie monasterium, multis comitantibus, vidimus. 


Damon 
(quemdam wi. 
tro deserens 


(HY. 


Forte tunc quidam, eui Zanobio nomen erat, su- - 


pervenit, germanus cujusdam monachi nostri 
Ordinis, qui adhue vivit; qui quidem affinium 
hujus invasi a demone precibus compulsus , 
quemdam necromahtem virum malignum et do- 
lis plenum, Nepum nomine, ob consilia inqui- 
renda ab ipso, quid in hoe homine agendum es- 
set, adiverat. Cui, quia ea, qu: nefaria sunt, 
agere tentaverat, diabolica videlicet potius quam 
divina inquirere auxilia, mirum stupendumque 
malum accidit in vesperi. Nam dum uno in loco 
in hospitali consederent ambo, ipse scilicet, et a 
daemone invasus, illic brevi intervallo dato, fes- 
sus itinere et somno, sese paullulum dans quieti, 
caput intra genua posuit. At paullo post exper- 
rectus, Deo gratias, Deo gratias, inquit, convalui. 

59 E contra Zanobius ille, qui Nepum adive- 
rat, ab eodem correptus daemone, insanire, bac- 
chari, furere, adeo ut a quibusdam, qui ad hoc 
miserabile spectaculum concurrerant, compres- 
sus, vix eum sistere possent. Hoc enim quam- 
primum nuntiari monachis curaverunt, qui ad- 
erant, familiares et conversi; et cum nondum 
nox terram operuisset, et quamquam hora et 
Offidum Completorii jam peractum esset, eum 
tamen in ecclesiam jusserunt duci. Res tam pro- 
digiosa, et nostris inaudita seculis, mirum spe- 
ctaculum fuit, ut dixi, non presentibus tantum 
monachis et conversis, ceterisque familiaribus, 
qui hane tunc domum incolebant, verum ommi- 
bus hospitibus, qui supervenerant. Dzemon igi- 
tur cum a sacerdote interrogaretur, cur illum 
alium tam repente deseruerat hominem, et hunc, 
ubi primum advenerat, sit ingressus, respondit : 
Superno nutu actum est. Cum ille divinum tota 
mente et fide requireret auxilium, merito quam- 
primum his cruciatibus fuerat liberandus; hic 
vero miser, qui indecentia potius quam conve- 
nientia et, justa percipere et intelligere curabat, 
non injuria ita debuit torqueri. Cum enim mona- 
chi in pio opere orando et conjurando pergerent, 
peracta jam fere noctis hora, non sine hominis 
maximo cruciatu, sed sui imprimis, diabolus eum 
liberum et incolumem relinquens, abiit. 

60 Equidem hoc terribile Dei judicium, non 
presentibus tantum, sed absentibus extitit pa- 
vori. Nam fama tanti miraculi per omnes finiti- 
mas regiones brevi divulgata, et exemplo fuit et 
admirationi; et przecipue supradicto Zanobio, qui 
dum amore ef caritate fraterna ductus, unde mi- 
nime debuit et a quo non decuit, quzerit alteri 
adferre medelam, sibi eruciatum invenit. Discant 
igitur omnes non [opem] humanam, vel, ut re- 
ctius loquar, diabolicam imprimis, sed divinam 
in hujusmodi discriminibus esse inquirendam; 
ita ut multi egere religiosi, cum viri tum mulie- 
res, qui diuturnos cruciatus corporis, et, quod 
majus est, mortem maluere perpeti, quam alie- 
num, preterquam Dei, vel unde haud honestum 
foret, inquirere auxilium. Memorare possem 
quamplures, qui memoria mea his przclaris ful- 
sere virtutibus, ni ea res [me] longius ab in- 
cepto traheret. Male igitur, ut ad propositum 


redeam 


E 


in alium 
transmigrat 
ob consultum 
magum ; 


Is tandem li- 
beratus δα: 
cinplo Suo 
docet, non 
esse [fiden- 
dum magice 
superstitio 
ni. 


Quatuor ger- 

mani Aretini 
C 

4 demone 

DOSsidlen tuy 


DIE DUODECIMA JULII. 


redeam, sibi consulit, qui ob sanitatem corporis 
recuperandam, anime ruinam vitare non curat. 
His itaque bone valetudini et. pristince sanitati 
redditis, non parvo gaudio cunctis, quos antea 
moror et tristitia invaserat, extitere, et cum 
unus imprimis oppido obnoxius Virgini Marice 
sanctoque Joanni existeret, ambo deinde ex obli- 
atis sese fecere obligatissimos, et lzti concede- 


runt Lancisam. 


ANNOTATA. 


a Quam hic auctor civitatem Castellanam vo- 
cat, Didacus P'ranchius lib. 10, pag. 316, vulgari 
lingua nominat Città di Castello. Invenio autem 
vulgari hoc nomine appellari Tifernum Tiberinum, 
qua est urbs Umbriz in limite Hetruriz et ducatus 
Urbinatis. Hunc haud. dubie locum designare Au- 
ctor voluit per civitatem Castellanam. 

b Est oppidum. Hetruriz in agro Florentino ad 
Disentium amnem inter Florentiam et. Pistoriam. 

c Pranchius lib. 10. pag. 511, hoc oppidum 
vocat Ancisam ; Locatellus autem lib. 1l, cap. 98, 
cum Auctore nostro appellat Lancisam. Quidquid 
sit, pulo esse locum illum, qui in mappis geogra- 
phicis, sub nomine Ancisa, collocatur inter montes 
in agro Florentino inter Emam et Arnum. 


PARS VI. 


E civitate Aretina quatuor germani, multis 
aliis comitantibus, olim hoc S. Mariz mona- 
sterium gratia bonc valetudinis recuperandz 
quasivere: quorum unus, ut re ipsa declaraba- 
tur, a dzemone fatigatus [erat;] ceteri vero, etsi 
ipsi clam vexarentur a diabolo, incolumes tamen 
apparebant. Inter legendum enim et orandum, 
hoc, quod prius erat occultum, cunctis, qui ad- 
erant, liquido patuit. Cum enim unus ex his ad 
purgandum ventrem egressus, haud procul a 
monasterio varia et stultitia et vanitate plena 
ageret, ita ut metui et admirationi quibusdam 
foris tunc existentibus esset, intra monasterium 
cursim irrumpentes illi, omnibus occurrentibus, 
qua foris viderant, enarrabant. Ex his igitur, 
qui comites et socii fuerant, trepidatione rigidi 
foras prorumpentes nonnulli, et cum his alii ru- 
ricolze immixti, eum huc illue eursitantem, et se 
lapidibus et saxis pro viribus tutantem non sine 
maximo eorum diserimine tandem corripientes, 
innexum fune vi traxere intro. Illico ex fratri- 
bus alter tremere, signaque de se satis conve- 
nientia, quod ipse in d:emonis potestate esset, 
dare : itaque statim capitur. His et quartus ad- 
ditur fratre, qui ferox et suopte ingenio et dze- 
monis violentia, cum ea, quie ab antistite lege- 
bantur, haud pati posset, foras, cedentibus om- 
nibus, qui aderant, ingenti timore correptis, ni 
quidam ceteris sagacior ecelesicw fores clausisset, 
proripuisset sese, 

62 Cum igitur in ancipiti periculo horror in- 
Bens spectantes perstrinxisset, nec in tanta dze- 
Inonum turba quid agendum, quove se verten- 
dum ad plenum noscerent: cum alii vehementio- 
TIS ingenii viri ad eum irruendum censerent 


« (nam parieti, quo una pars corporis tutior foret, 


inhzserat , [quoad] alteram nudato gladio ipse 


975 ' e 


sese tutare) ; alii vero, monachi przesertim, lenia* Avcronr 


remedia aptiora fore, concitatumque animum 
frangi [difficilius,] quam flecti posse, dicerent, 
inquit pater abbas : Cum tutius tum facilius pro- 
bo, hune pro tempore adeat nemo; sed αἱ hi alii 
Virginis Mariz, sanctique Joannis virtute, ve- 
strisque orationibus liberi incolumesque evadant, 
quam primum operam date. Interim ille diutur- 
nitate temporis et tedio affectus, locum, quem, 
nunc contra omnium voluntatem tenere videtur, 
invitus velit nolit deseret. Fit igitur, ut pater 
abbas censuerat. Instant igitur, primo conju- 
rant dzemonem et exorcizant, alio vero subeat. 
Omnes enim cum religiosi tum seculares flere 
(quisque equidem, proprio negotio relicto, ad hoc 
inauditum stupendumque miraculum sese contu- 
lerat) piissimam Virginem Mariam, sanctumque 
Joannem, ut his miseris oper ferant, orare. 

63 Inter orandum itaque, cum sacerdos cau- 
sam ingressus illorum dzemonum ab eo daemone, 
qui primus erat, inquireret, inquit ille : Hos 
quatuor fratres scias volo, in alterius quamdam 
possessionem devenisse, eamque fraudibus qui- 
busdam et cavillationibus sibi vendicasse, et jus 
denegasse alterius, suumque ratum et firmum ut 
rectum haberi voluisse; et ex tunc pro sua quis- 
que vi certare, ne his, quibus jure hereditario 
fundus conveniret, redderetur. Quocirca in has 
miserias et zerumnas divino numine pr«ecipitari. 
Qui ni prius supplices culpam fateantur suam, et 
agrum, quem fraude sibi vindicavere, propriis 
restituant dominis, et, ut jura divina et humana 
petunt, jurejurando confirmaverint, seu vades 
dederint, se vel male ablata ex tunc restituere, 
velin concordia devenire, mihi credite, nos pro 
tempore, quia cruces tot, totque tormenta am- 
plius tolerare non possumus, locum Deo daturos ; 
verum paullo post in eos, velut in nobis obliga- 
tissimos, iterum redituros, ut acrioribus eos affi- 
ciamus tormentis, dubitet nemo. 

64 Verum, ut alias, cum daemoni fides nulla 
daretur, divino Officio diligenter peracto, sacer- 
dos quam occulte potuit, dedit operam ab his, 
qui aderant, rem quam maxime manifestam ha- 
bere. Qui, cum se quidam persensisse confite- 
rentur, eos monuit, ne rem aliquo pacto palam 
facerent, imo vehementer simularent, et via qua- 
dam eos adirent, bene pollicerentur, et occul- 
tius, quam fieri possit, hoc explorarent diligen- 
ter. Causa itaque ab his, quos sacerdos monuerat 
peroptime, uti demon dixerat, ita esse, cognita, 
eos dure seorsum presbyter monachus severis 
verbis increpare, castigare imprimis, deinde 
blande monere, ut deinceps caverint, vellentque 
potius suis pauperrime et duriter, ac alienis otio- 
se et laute festiveque vitam agere. 

65 Rebus itaque diligenter, ut sacerdoti mo- 
nacho placuerat, confirmatis ; fide etiam, ne quid 
obscurum maneret, data, unus, inde alter, post 
tertius, demum quartus adeo facillime in bonam 
valetudinem rediere, ut de se omnibus, qui ade- 
rant, admirationem non parvam exhiberent. Et 
Deo Virginique Mari» matri ejus et S. Joanni, 
deinde patri abbati gratias agunt, liberaliter ha- 
biti in calamitate sua, demumque in patriam lze- 
tij, ubique locorum Joannis sanetissimi nomen 
extollentes, redierunt; et, ut fuerant polliciti, 
quidquid injuste furtimve sibi vendicaverant, pro- 
priis dominis reddere, et fructus restituere cu- 
rantes, ut in S. Joannis festivitate a quibusdam 
Aretinis nostris relatum fuit, melius vitam dein- 
ceps reetiusque instituere suam. Hae igitur mor- 

talibus 


HIERONYMO 
RADIOLENSI 
EX MSS. 


ob injusti- 
tiam; 


qua detecta, 
roprehen- 
duntur, 


ct meliora 
spondentes, 
salvi in pa- 
Lrtam rever- 
tuntur. 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


Puella a d&- 


mone iterum 
occupata, 
a 


b 


eremita con- 
silio, 


ad Fallum- 
brosanum 
monaste- 
rium dedu- 
citur. 


316 


talbus cunctis exemplo sint, quid discriminis, 
quidve periculi his immineat, qui vel calliditati- 
bus, vel vi vel alio quovis modo sibi aliena vendi- 
cant. Nam etsi hae in prosenti vita omnes, ut 
meriti sint, non animadvertantur, ne se impuni- 
tos putent in futura : etenim. gravioribus flagris 
afficientur. Verum nune ad reliqua. 

66 Quamdam puellam, Liviam nomine, ex 
Fori Livii a civitate (quam et vidisse s:epius, 
postquam ea convaluit infirmitate, memini me) 
ad hoe S. Mari: monasterium deductam, com- 
plures monachi et conversi, qui adhue super- 
sunt, videre. Hzc puella imprimis ad quamdam 
sanetissim: Virginis Maris basilicam, noviter 
mirificeque constructam, deducta fuerat. Qus 
quidem basilica per quatuor millia passuum a 
supradicta abest civitate, Cjesenam b vel'Forum- 
Pompilii c versus. Eo in loco illico meritis glo- 
riosissim:e Matris Jesu, ut omnes, qui ejus im- 
plorant auxilium, liberata est. Paullo post idem 
demon, eamdem, quam dixi, Liviam ingressus 
est puellam ; quamobrem affines ejus non parvo 
timore correpti, ad hane Mari: Virginis eecle- 
siam, de qua nunc verbum feci, deducere cum 
vellent, per ejusdem os demon exclamare, et 
totam complere urbem : Non exibo, non alio 
concedam, nisi S. Maris: de Valle Umbrosa mo- 
nasterium quzsiveritis. Ceterum hoc affinibus 
et aliis quampluribus et ludibrio haberi, cum 
Virginis Marie patrocinium nulli umquam cum 
cordis fide petenti defuerit; et odio etiam ob 
itineris difficultatem : distat enim fere per se- 
ptuaginta millia passuum. Quamobrem summis 
viribus, demone plurimum renitente, eam ad 
S. Marie ecclesiam, de qua nunc dixi, duxere 
invitam. 

67 Atillie multis diebus et laboribus frustra 
consumptis, eremita eos miseratus inquit: Dicam 
quid sentio, dilectissimi, ex quo incassum hoe in 
loco tempus atteritur; quoniam neque diabolus 
ab insidiis cavet, et nos suis pollicitando et pro- 
mittendo lactat verbis; neque enim alio conce- 
dere statuit. Vos [monasterium] S. Mariw de 
Valle Umbrosa adire reor optimum, cum melius 
me calleatis, locum illum et S. Marie et S. Jo- 
annis Gualberti precibus, miraculis, pluribusque 
pollere prodigiis. Fit itaque, ut vir Dei censue- 
rat. Arripientibus iter compluribus, simul dz- 
monem pceenitere ccepit incepti ; se miserum mil- 
lies clamitare, urbem totam clamoribus tartareis 
et ululatibus femineis complere ; eos dicebat iter 
arduum absque puelle salute agere. Ceterum et 
tergiversanti nulla datur fides, imo quamplures 
suis commoti calliditatibus et fallacem et versu- 
tum appellare, se numquam quieturos, nisi dis- 
cederet, affirmare penitus. Per longa igitur et 
aspera et saltuosa itinera, die tertia, qua domo 
abierant, huc vesperi pervenere. Quid vero labo- 
ris in itinere pertulerit, quid admirationis de se 
cunctis, quibus occurrebant, diabolus dederit, ob 
prolixitatem vitandam preetermittere utile visum 
est. 

68 Ubi igitur venere, etsi noctis tempus jam 
adesset, tamen ab his, quibus cure hospites 
sunt, liberaliter habiti, przesertim quia et hujus 
religionis monachus Forliviensis, cui nomen 
Marcello erat, pietate actus, eis optimus, ut ipsi 
retulerant, extiterat comes. Postridie igitur, his 


parum cautis, hac calliditate usus est demon: ad ὑ 


tempus enim discessum simulans, puellam humi- 
le] et quietam, dare signum crucis in fronte 
sinere, orationem Dominicam, Angelicamque Vir- 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


ginis Mari» salutationem, ut rite et suo ordine 
diceret, permittere; et denique nihil, quibus sa- 
ne mentis utuntur homines, quin et ipsa utere- 
tur, pr:termittere. Hi igitur parum prudentes 
S. Joannem imprimis in eclum attollere, deinde 
cavillationibus diaboli et insidiis detenti, eam li- 
beram, quo cupido vellet, ire permittere. 

69 Ipsa itaque quia et causa et locus opportu- 
nus sibi erat precibus muliebribus, a suis per pra- 
tum, quo monasterii pars cingitur, facile incessu 
impetrato, his aliis rebus intentis, extemplo fu- 
gam arripuit. Quod nisi undique nostri, qui foris 
tunc essent, properassent, et eam suis etiam 
auxilium ferentibus, vi cepissent, profecto ea die 
ad alienas se contulisset extraneasque regiones ; 
tales tantasque sibi vires diabolus inter fugien- 
dum administrabat! Quam captam, manibus a 
tergo revinetis, ad capellam, qu:e juxta monaste- 
rium zdificata est, viribus ingentibus rapientes, 
ommes alii, qui domi et foris tunc aderant, ad 
eam visendam concurrere, Edicto insuper a Patre 
monasterii, ut pro ipsius salute pro se quisque 
Jesum, Virginem Mariam, sanctumque orarent 
Joannem; foras monachi omnes ordine quodam 
eum S. Joannis brachio, uti mos est, cum res 
necessitasque expostulat, incedentes devote, et 
ad id loci, ubi dzemon ingentes clamores per os 
puellze dare, ventum est. 

70 Seiscitante sacerdote, unde sibi tanta pe- 
tendi ereaturam Christi iterum audacia, prweser- 
tim cum gloriosissime Virginis Mariw meritis 
pristine reddita fuerit sanitati, inquit dzemon: 
Cur a me ea requiris, qu: ad te non pertinent, o 
sacerdos? Tuum perage, quam recte potes, offi- 
cium, et ne ea inquiras, quz ad te nil attinent. 
Cum enim ab omnibus psallendo et cantando in 
longum traheretur oratio, et dzemon, tametsi 
multis afficeretur tormentis, in sua tamen per- 
maneret sententia, Spirituique sancto locum non 
daret, utile visum est in diem alteram, sui con- 
jurationem et cruces, quia puellam vehementer 
concusserat, differre. Interim abbas pater Jesu 
Virginique Marice sanctoque Joanni privata sup- 
plicia d decernere; id leto animo monachi pro 
se quisque agere, ab oratione non desistere, dia- 
bolo intus, foris, singuli simulque, quietem nul- 
lam dare. 

"1 Postridie vero orationibus omnes intenti, 
et sacerdos jugibus continuisque conjurationibus 
instare, ut in rem suam concederet dz:emon. Tan- 
dem multo tempore in pio opere attrito, S. Joan- 
nis virtutem ferre amplius non valens, ingenti 
cum stridore et terrore tartarea loca petiit. Puel- 
la vero Livia fere per horam uti defuncta vita 
humi prostrata jacuit. Ubi surrexit non parva ad- 
miratione teneri, ubinam gentium essent, quid 
quidem ille monachorum aliorumve hominum 
globus inquireret, interrogans. Causa cognita, 
inquit: Grata mihi res est, o boni viri; de me 
quidem ob consecutam sanitatem gratissima san- 
cti Joannis annuatim, dum spiritus hos reget 
artus, memoria erit; cui pro Virginis Mari ca- 
ritate gratias ago, agamque semper, mihique 
voluntarium pro tanto in me collato beneficio in 
ipsius vigilia jejunium indico ; addo insuper, o pa- 
rentes affinesque mei dulcissimi, annuariam ipsi- 
us S. Joannis commemorationem celebrem in S. 
Antonii templo, ubi nostrorum cadavera jacent, 
fieri. Asserunt se facturos affines, et statim S. 
Joannis brachio devote osculato, valedicentibus 
Fratribus, domum discessere. Quam puellam 
postea humana omnia despexisse, parentes, pro- 


pinquos, 


€L relracia 
ex fuga. 


post varias 
sacerdotis 
conjuratio- 
nes, 


F 
et monacho- 
rum preces 
ibidem libe- 
ratur; 


[i 


nem. 


Ants qug. 
Ulm jfyeri. 


li, 


Dr occasio- 
mo auclor [a- 
sit quamdam 
digres510" 


ü 


DIE DUODECIMA JULII. 


inquos, et cetera, quz apud mortales prima 
habentur, et religionem monialium iniisse acce- 
pimus. Non enim alibi melius et latius posse re- 
batur ea divina bona sumere et mereri, quie 
paullo ante meritis Mariz;e semper Virginis et 
Toannis sanctissimi degustarat. 

12. Ceterum non abs re visum est in calce mi- 
raculi contra contentiosos et perversos quosdam 
agere,] qui asserere nituntur, ex quo prefata 
uella non ibi in S. Mari ecclesia, ubi prius, 
sed hic convaluerit, Sanctos Dei, non ubi volunt, 
sed ubi Deo libuerit, infirmitatum gratiam impe- 
trare e. Quod equidem quam insulsum, nefa- 
riumque existat, aliorum sit judicium. Mihi sat 
erit, quid hae in re sentiam, disserere, si forte 
sic horum falsa refellatur opinio. Mariam itaque 
Virginem Sanctosque Christi Jesu omnes eadem 
velle, eadem nolle, dum sunt in patria cterna, 
que Jesu grata acceptaque sint, censeo ; cum 
idem Jesus in sacris Euangeliis sentire videatur, 
dum dicit : Volo Pater, ut quemadmodum ego et 
tu unum sumus, ita et isti in nobis unum sint. 
Eo fit, ut quidquid sancti viri operantur, Dei nu- 
tu, Virginisque Marice tantum precibus przmis- 
sis, id agant. Tuam igitur, o malevole et detra- 
ctor, vitam, non Sanctorum merita culpes, oro ; 
si non, ut tibi gratum esset et ubi velles, sed 
quando eis lubet, et quovis gentium prodigia 
divino nutu et auxilio inter mortales ostendunt, 
Sed nunc ad reliqua. 1 


— -τ 


ANNOTATA. 


a Forum Livii vulgo Forli urbs Romandiole 
sita in planitie prope montes,hmedia inter Czsenam 
εἰ Faventiam ; et utrimque decem milliaribus distat. 

b Civitas Romandiolz sita juxta Sapim fluvium, 
mnia, radentem ad pedes montis, estque inter Ari- 
minum ad ortum, et Faventiam ad occasum. 

c Forum Popilii seu Pompilii, vulgo Forlim- 
popoli, est in. Romandiola inter Forum Livii ad 
occasum, et. Casenam ad ortum. 

d Puto hic per supplicia intelligi penitentias 
vel corporis castigationes, nisi forte haec vox barbare 
pro supplicationibus aut orationibus adhibeatur. 

e Nescio quos Auctor hic oppugnet adversarios, 
cum eorum assertio videatur catholica. Fieri tamen 
potuit, ut aliqui ea veritate abuterentur ad. impe- 
diendas pias peregrinationes, dicendo frustraneum. 
esse loca Sanctis consecrata adire, cum. Deus, ubi 
vult, morbos curet. 


PARS VII. 


X civitate Aretina a, de qua supra verbum 

fecimus, mulier quedam jam in decrepita 
tetate constituta, tali djemone vexabatur, ut vin- 
etis etiam post terga manibus vix a duodecim vi- 
ris acerrimis teneri sistique, nisi cum ingenti 
difficultate et labore posset. Quam rem amici una 
cum parentibus wgerrime ferentes, dubitare, 
quidnam in tenta re agendum esset; [an] eam 
scilicet, vi hominum conducta, traherent, seu, 
àtroci jumento invento, eam undique vinctam 
desuper sedere juberent. Tandem satius visum 
*5t, mulum seu caballum ad anum deferendani 
conducere ad tempus, quam tot viris et sibi one- 
ri detrimentoque esse. Invento itaque mulo, qui 


Tomus n Julii. 


211 


ejusdem agri ceteris omnibus viribus preestaret, 
ipsam funibus fortissimis irretitam licavere de- 
super. Tum demon suis viribus usus, eam ef 
mulum, tartareas emittens voces, adeo quatere, 
ut nisi ex omni multitudine, quz ad hoc mise- 
randum spectaculum ex tota urbe presto fue- 
rant, fortissimi juvenes quidam, quam citius ad 
eam excipiendam prosiliissent, confractis ex om- 
ni parte nexibus, ipsam et mulum, non sine in- 
genti utriusque detrimento, ad terram detrusis- 
set dzemon. Quamobrem, ut erat, atrox visum 
est id pessimum facinus diaboli. 

14 Silentium itaque triste ac tacita moeestitia. 
ob hoc ita defixit omnium, sed mulierum prz- 
sertim, animos (nam ad id spectaculum maximus 
confluxerat numerus) ut pre metu oblitze, quid 
agerent, quo se verterent, deficiente consilio, 
alize alias rogarent, si quid tale umquam audie- 
rint, viderintve. Cum interim magno metu qui- 
dam, huic anui non parva conjunctus affinitate, 
cum nonnullis primoribus civitatis se ad eum lo- 
cum, ubi misera mulier prostrata jaceret, pro- 
cessit, moxque exclamans, inquit: O mea mater 
infelix, quid tantum de te meruisti? Ubi nunc 
illa, qua plurimum erga inopes usa es, miseri- 
ricordia? Ubi nunc crebrz omnium ecclesiarum 
visitationes? Nonne, ut perspicio, Jesus te dese- 
ruit, diabolus.vero te totam invasit? His itaque 


AUCTORE 
HIERONYMO 


RADIOLENSI 
EX MSS. 


quam vehe- 
mens demon 
invaserat, 


verbis omnibus lacrymz obortze; paullulum mo-. 


rati, inquiunt : Tempus in moestitia inanibusque 
querelis ne teras, oramus. Cura, cura quampri- 
mum, ut ad S. Marie de Valle Umbrosa mona- 
sterium, sin minus duci potest, multitudine ju- 
venum coacta, trahatur vi. 

"75 Movit feroces juvenes ad opus subeundum, 
tum anus insolitus inauditusque casus, tum etiam 
viri dignitas. Quocirca, non multa oratione con- 
sumpta, anus illa catena innexa a circumfusa ju- 
venum turba modo trahitur, modo subnixa in 
aérem per eorum manus defertur. His additur 
religiosus quidam sacerdos, qui Deo virginique 
Maris et crebras fundens orationes, diabolo de- 
meret vires, ipsisque opem ferret. Inter trahen- 
dum itaque ingens clamor et stupor civitatem to- 
tam invasit. Advolant igitur undique, cum viri, 
tum mulieres, pueri etiam utriusque sexus et ze- 
tatis ; ita ut se tumultus per vicos non sustineret, 
sed passim urbem totam pervaderet. Quibus ci- 
vitate egressis ex agris et mapalibus tuguriolis- 
que, quibus ager ille olim refertus esse [solebat], 
obviam veniunt ruricol:e bubulcique omnes, rem 
insolitam admirantes : idem fieri, quo ibant, 
quoad hoe S. Mari: monasterium petiere. Hz:ec 
ab his, qui iter una fecerant, monachis relata 
sunt. Addebant insuper : Quacumque iter diri- 
geretur nostrum, ea specie, oris imprimis pal- 
lore ac /Àmacie perempta [apparebat.] Cui etiam 
arte diaboli fcedi oculi, terribilisque ἃς deformis 
aspectus esse ; deinde tartareis vocibus, senilibus- 
que ululatibus, quos crebrius emitteret, omnibus 
terrorem ac tumultum de se dare. Fidem, ita esse 
eadem, qu: hoe in monasterio eo vesperi, quo 
ventum hue est, ageret, faciebant. 

76 Tune quieti pro tempore fessis locus datus 
est. Postridie vero summa luce celebratis officiis, 
monachorum more capitulis laxatis, cum ex mo- 
nachis unus, cui vicissitudinario ordine d:emones 
conjurare officium erat, ad capellam, quo mulier 
tracta fuerat, cum cruce et aqua sale verbisque 
divinis expurgata concederet; prwestigiis arteque 
dimonis ita faetum est, ut penitus anum, cun- 
etis liberam malis, qui aderant, crederent, asse- 


53 rerentque 


ad monaste- 
rium Fallis 
Umbrosz vi 
pertrahitur, 


ubi a mona- 
chis excepta 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIQLENSI 

EX MSS. 


post pluri- 
mas conjura- 
tiones, 


allato S. Jo- 
annis bra- 
chio, 


C 


tandem d- 
monium ex 
ea expelli 
tur, 


dato disces- 


sus5ui5i9"0. yim enim in rem suam malam iret dzernon, ceu . 


318 


rerentque omnes. Quibus monachus : Cui nomi- 
na mille, mille artes nocendi ; perfacile est, ha- 
rum inexpertos rerum fallere. Quocirca ita esse 
necne ut perieulum faciamus, oro. liat, inquiunt 
illi. Conjuratur itaque a sacerdote diabolus, ce- 
teris aliis orationi ac precibus devote humiliter- 
que intentis. Quorum fide virtuteque Joannis 
beatissimi, mox illas diemonis simultates et ver- 
sutias, quibus in rebus parum cauti illaqueantur 
mortales, esse patuit. : 

τὶ Cum d:mon virtutem sanctitatemque bea- 
tissimi Joannis non ferens exclamaret: O cruces, 
o tormenta, me miserum, heu, heu ! atrociter tor- 
queor. Desine, o sacerdos, desine, si qua in te 
pietas ! Instare tamen sacerdos, nec a pio opere 
cessare. Commotus quandoque cruce vexare ver- 
bisque minacibus deemonem sie provocare : Istac 
facie, istis dolis, o pessime, miseros cccosque 
ludificas mortales? Abi, quo dignus es, non red- 
iturus. Àliam te oportet, o daemon, 'aggredi 
viam, etsi nulla sit, qua non tuis fallaciis cireum- 
ieris false. Tacet demon, ira, non pudore du- 
ctus. Hie tamen, ut alio versum tendat, instare; 
minis, orationibus, conjurationibusque mixtis rem 
accelerare; cui daemon haud assentire, sed totis 
viribusresistere ; ac demum ingenti voce, cum 
eum amplius perferre non posset, inquit : Tuas, 
o sacerdos impie, conjurationes, orationes, mi- 
nas, etiamsi ad vesperas deduceres, floccifacio , 
quamobrem si tibi alia incumbunt negotia, ea, si 
sapis, perage, et ab his desine tandem. 

78 His igitur vieissitudinariis controversiis 
jam diei hora quarta fere peracta, cum sacerdos 
monachus se nihil proficere, et diabolum re as- 
periorem, atrocioremque fieri intelligeret, anui 
compatiens, quze fessa corpore, segra mente vix 
spiritus vitales dare, a pio opere desistens, in- 
iroque rediens, rem omnem patri abbati curat 
enarrare quamprimum. Mox pater abbas, con- 
vocato monachorum consilio, imperat, in silentio 
pro se quisque orent. Deinde parvo dato inter- 
vallo, uti mos est, rebus omnibus diligenter in- 
struetis, foras canendo et orando prodeunt mona- 
chi ommes, et, qui partem inferiorem habent, 
Conversi,eo, de quo supra verbum habui, san- 
ctissimi Joannis brachinm deferente; quo diabo- 
]us vehementer percussus, plus solito furens, vix 
mulier illa misera a circumfuso juvenum globo 
ita teneri, ut flexis genibus esset. 

19 Sacerdoti igitur, in rem suam instanter 
iret, przecipienti, daemon truces oculos, os spu- 
mosum, vultum anus ipsius ardentem iracundia 
ostentans, verbis minacibus, inquit : Non tuis, o 
omnium pessime, verbis, sed Dei nutu, etiam et 
Joannis virtute hinc paullo post invitum alio 
properare oportet. Nihil refert, inquit sacerdos, 
si dictis facta compenses ; vereor tamen, ne tua 
solita nefaria usus calliditate, et versutia, tergi- 
versando, nosque verbis jactando, in longam 
moram hanc tuam protrahas fugam. His diabolus 
subridens, paullulum moratus ait : Velim, nolim, 
abenndum est. Diutius enim hic esse, etiamsi sit 
voluntas et cupido, Dei virtus prohibet. Tui 
egressus signum des, ne amplius frustremur, te, 
inquit sacerdos, conjuro. Dabitur, demon ait, 
quamprimum. Illicoque anus ipsius solea uno 
exuta pede, extra valles, qui capellam una ex 
parte muniunt, diabolo volente, cum admiraren- 
tur quidnam actum esset de ipsa, qui aderant 
mortales, inventa est. 

80 Exinde majus datum, Deo volente, signum. 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


fumus ex ore mulieris visus est diabolus paulla- 
tim superiora et aérea petere. Proh bone Jesu! 
mirum quantum stuporis admirationisve hoe pro- 
digium omnibus, qui aderant, dederit; preser- 
tim quia alias Aretini illi simile viderant nec 
audierant. Gratias itaque ingentes Deo, Virgini- 
que Mari: et S. Joanni agentes, auxilium preci- 
bus exposcunt, uti volentes anum ipsam seque 
et Christianam religionem sospitent universam, 
Demum valedieentes Abbati ceterisque leti ad 
Aretinam civitatem contendunt. Anus illa non 
immemor beneficii, sibi perpetuum in S. Joannis 
Gualberti vigilia indixit jejunium. Ad hoc addi- 
dit etiam, ut annuatim pedester b, sin minus ob 
statem id munus obire valeret, comparato sibi 
jumento, equester ad hoe S. Mari: monasterium, 
comitantibus nonnullis cum viris tum mulieribus, 
sanctitate Joannis imprimis, deinde mulieris no- 
bilitate compulsis, in ipsius festivitate contende- 
ret ; eo ducta amore divino et Joannis sancetissi- 
mi beneficio, ut nullam molestiam, nullumque 
laborem, sed voluptatem potius, jejunium iterque 
asperum afferrent. Verum nunc ad reliqua. Nam 
Joannis sanctissimi miracula prodigiaque stupen- 
da sese nobis catervatim offerunt. 

81 Joannes quidam, non infimo loco natus, 
qui hospitium in loco, quod Malmantile c di- 
citur, ab urbe Florentina non multum distans, 
hereditario jure habebat, a pessimo daemone, ut 
deinde ab re ipsa probatum est, captus, a suo 
germano, strictus undique funibus, in atroci 
étiam positus jumento, ad hoc S. Marie? mona- 
sterium, comitantibus ex affinibus et clientibus 
nonnullis, nostra tempestate deductus est, cum 
antea Passinianum monasterium, ubi S. Joannis, 
hujus Religionis auctoris, corpus honorifice re- 
quiescit, adivisset, nec ea, quam optaverat, so- 
spitate esset potitus. Cum vero in his, qu: dia- 
bolus suis hie dolis gesserit, quod sane facien- 
dum esset, nolim immorari, nam tempus profecto 
maturius, quam res me deseret; juvat tamen 
non preeterire, quam callide astuteque monachos 
decipere tentaret, cum eum flexis genibus supi- 
nas ad Deum manus tendere, ac instantia fre- 
quentiaque orationum prolixarum Deum, Virgi- 
nemque Mariam fatigare, Joannem przfatum in 
ecclesia, monachis Officium intente psallentibus, 
hisque eum admirantibus, permitteret. 

82 Verum cum monachi, divino celebrato Of- 
ficio, signum crucis in eum ederent, tum, qui 


E 


Joannes qui- 
dam, a da- 
mone afpi- 
ctus, 


[2 


F 


post varias 
ecclesias, 


esset, apparebat, cum probe ut amens conster- ἡ 


natus a loco suo humique prostratus exclamaret. 
Ceterum cum hoc in loco etiam, nescio qua gra- 
iia, multis diebus, orantibus et conjurantibus 
monachis, pro sui valetudine recuperanda fru- 
stra consumptis, nihil proficeret ; ne inane tere- 
retur.tempus, hoc nobis szgerrime ferentibus, 
Romam, ne quid ob sui bonam valetudinem recu- 
perandam przetermitteret, alter frater contendere 
statuit. Ubi igitur Romam venere, columnam, 
cui Jesus Christus hzerens, dum prvedicare soli- 
tus erat, ingressus [est] imprimis, si forte inco- 
lumis fieret. Verum ubi id parum procedere cog- 
noscit, bonorum consilio omnia experiri malens, 
cunctas, quee Rome sunt, ecclesias Sanctorum 
reliquiis celebratas, devotissime perlustrans, non 
modo fratris sospitatem invenit, sed diabolus, ubi 
ex ecclesiis cedebatur, indies fleri ferocior. 

83 His rebus asperis alter frater non pertur- 
bàri, sed Deo gratias agens fortemque animum 
gerens, statuit quovis modo operari, ut ille pri- 
stinze redderetur sanitati. Ad Aquilensem d ergo 


urbem 


el Sanctorum 
reliquias vi" 
sitatas, 


d 


invocato S. 
Joanne Gual- 
berto, 


Sospes evadit, 


DIE DUODECIMA JULII. 


urbem, ubi S. Bernardi e Minorum Fratrum cor- 

us honorifice quiescit, quia, ut fertur, illic Jesu 
Christi gratia plurimis pollet miraculis, conten- 
dunt. Ibi etiam incassum cum tereretur tempus, 
divinis confidens beneficiis, alia, que per Italiam 
fama clarissima sunt loca templaque, adiens, 
fratrique sospitatem nom dari intelligens, nul- 
lum ferox vel malum verbum edens, domum 
vedire parat. Igitur eum redirent, ubi ad id 
loi ventum, quo olim Hannibal, ut  memorize 
proditum est, suorum castra, cum Romam con- 
tenderet, posuit ; qui locus nunc Lancisa, propter 
saxa tunc ἃ suis incisa ad paludem exsiccandam 
dicitur f, dixit ille, quem dzemon vexarat acri- 
ter : Mi frater, en iter, quod ad monasterium S. 
Marie de Valle Umbrosa dirigitur. Quid tum, 
alter frater : Quid tum ? Ut eo contendamus. Sa- 
tis, superque satis, inquit ille, aliis nobisque 
tedio, molestie onerique fuimus, quamobrem 
inceptum domum nostram versus iter peragamus 
oro. Non ita frater, non recte sentis profecto ; 
persuadeo enim, me S. Joannis precibus, cui 
magnopere credo, incolumem evasurum. Jesu 
bone ! quid vera sanctaque fides, humanis insita 
pectoribus ad varias gratias impetrandas valeat 
possitque, cum unaquaque in re bona vel sospi- 
tate obtinenda cognoscatur, tamen in hoc liquido 
patuit. 

84 Cum enim hic totam, ut incolumis esset, 
Italiam petierit sanctaque loca adierit universa, 
quodque optabat, haud impetrari; dum cum 
germano bona fide dat mutuo accepitque verba, 
ex jumento prolapsus, inter fratris aliorumque 
manus excipitur, humique sensim ponitur ; ibi- 
que, veluti spiritibus vitalibus cunctis destitutus, 
prostratus jacens, non longam sic trahens mo- 
ram, Deo gratias, bis iterata voce exclamat : 
Ecce convalui, quid timeo, quid jaceo, quid dif- 
fero, beatus ego! His frater auditis, in fratris 
osculum gestiens prorupit. Clamor inde comitum 
pre gaudio, concursusque hominum illuc; mi- 
rantium quid rei sit. Surgunt ambo; lacrymis 
obortis inquit ille : Equidem hoc meo fratri con- 
stat satis, quantum ceteris in Beatorum vita 
prostet Joannes Gualberti sanctissimus, cum 
universam, ipso a dzmone capto, perlustrans 
Italiam, omnium loca Sanctorum, qua nostra 
memoria fama ingenti et gloriosa perfulgent, ad- 
iverim devote, nihilque ulla in re profecerim ; 
nune, quod minime sperabam, eo tantum invo- 
cato, coelitus nobis auxilium sua solita pietate 
mittere dignatus est. 

85 Deinde ad fratrem conversus, ait : Ecce 
sospitatem tibi precibus Joannis sanctissimi red- 
ditam, mi frater ; me dubi: fidei et modieze pce- 
nitet, qui tibi parum fidei adhibendum esse 
[duxi.] y Desino, et Deo omnipotenti, qui nos 
creavit redemitque, et Virgini Mari: matri ejus, 
sanctoque Joanni, quam maximas, quam ingen- 
tes, pro tanto talique beneficio in nos collato, ob 
tuam valetudinem ago gratias, agamque sem- 
per. Swpius enim mihi, carissime frater, dum 
atrociter torquebaris, et quaerentibus nobis, nul- 
lum de celo daretur auxilium, hzc mecum taci- 
tus : Heu, heu! in hoe me vita infelix traxit, ut 
fratrem meum, non in ergastulo clausum, non 
exulem, non gladiis hostium pereuntem, non 
atroci morbo aliquo confectum, sed in morore 
et luctu a demone inique possessum, morte gra- 
Viorem vitam viventem video ; et quod me male 
semper habuit, presens periculum, quod animze 
imminebat. Jamjam, frater animo meo carissime, 


319 


ex quo meritis Joannis sanctissimi cx tot cerura- 
nis et, miseriis evasisti incolumis, meque etiam, 
in fanta mala. precipitatus, tua. «ospitate fecisti 
beatum. Nunc profecto, Jesu bone! si tibi hoc 
animo sederet, mori liceret, ne iterum zegritudo 
aliqua rerum humanarum me spectaculum prze- 
beat. Eumque deinde amplectens et exosculans, 
ab omni turba hominum comploratio ea rmisera- 
bili oratione hisque gestibus orta est. Demum 
ad hospitium inclinati, summa cum letitia sum- 
pserunt cibum. 

86 Cum igitur sumpto cibo, quam viam ag- 
gressuri essent, haud adhuc statuissent, ad Val- 
lem Uimbrosamne, an in patriam contenderent, 
presertim, ut dixi, cum varie sentirent; Joan- 
nes sic adorsus est fratrem : Ex quo, mi frater, 
de itinere sumendo, longe aliena tibi mens est, 
saltem in hoc mecum sentias volo, ut gratuito 
libentique animo, ne ingrati erga S. Joannem 
simus, qui nobis in tempore opportuno opem tu- 
lit, quo ipse usus sum in hoc itinere, mulus Va- 
limbrosano monasterio dono detur. Non mulus 
tantum, inquit alter frater, verum pro religione 
proque salute animarum nostrarum ducenti au- 
rei ad illius monastérii sumptus augendos, ut de 
religione tam bene merentibus monachis penes 
Jesum gratiores acceptioresque simus, in Flo- 
rentino monte ea lege, qua cives jus edi voluere, 
ponantur ex his bonis, quze nobis paterno here- 
ditarioque jure probantur esse. Hoc tuum consi- 
lium, tuamque sententiam probo et laudo, mi 
frater, ut vitam illam immortalem, gloriosam 
servis Dei eleemosynam Dei amore tribuendo, 
nobis vendicemus. Sicque rebus compositis, lzeti 
domum discedunt. Quos annuatim insuper S. 
Joannis festivitatem celebrasse, dum vita eis fuit 
mortalis, accepimus. 


ANNOTATA: 


a Aretium vulgo Arezzo urbs Hetruriz sita in 
monte, et vix. tribus milliaribus distat a Clani pa- 
lude, quz paulo infra in Arnum fluvium se exonerat. 

b Pedester de viro tantummodo dieitur ; sed hos 
aliosque solecismos subinde occurrentes annotare 
non vacat, modo sensus intelligatur. 

€ Is locus in exactioribus mappis geographicis 
assignatur inclusus inter fluvium Arnum, ac civi- 
tatem Florentinam; et situs est ad montes, qui Flo- 
ventiam inter meridiem et occasum cingunt. 

d Urbs Italie, Aprutii ulterioris caput, qua 
Roma distat 60 millibus passuum in ortum zstivum. 

e Recens tum erat Bernardi seu potius Bernar- 
dini Senensis memoria, utpote qui obiit anno 1444, 
et a Nicolao V relatus est in Sanctorum numerum 
anno 1450. 

f Quidquid sit de loci hujus etymologia, puto 
eumdem designari, nempe Ancisam vel Lancisam, 
de cujus situ paulo ante egimus. 

g Hic sensus nonnihil restituendus fuit; alio- 
quin in nostro Ms. nullam habebat significationem. 
Idem alibi subinde facere coactus fui, ut ex uncis 
patet. 


PARS VIII. 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENST 

EX M88. 


et in gratia- 
rum actio- 
nem mona- 
sterio Fal- 
lumbrosano 
dona largi- 
tur. 


E 


F 


rocerum quemdam ingentique corpore, Vl- Fir quidam 
rum, cui obsita squalore vestis, promissa- captivus 


que 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


B 
ob blasphe- 
mias aliaque 
peccata a 
damone pos- 
Sessus, 


£0 dissua- 
dente, 


380 


que barba, insuper et capilli incompti efferave- 
rant speciem oris, hue, nullo comite, contendisse 
vidimus. Qui quidem prima facie, ut insanus a 
nonnullis, qui foris erant juvenes seculares et 
conversi, pro ludibrio habitus est ; sed cum de- 
mum ipse verbis rebusque certis signa miseri, 
non insani hominis daret, se nutu divino hunc 
locum sanetissimum, ut incolumis a spiritu ini- 
quo, qui eum vexarat diu, evaderet, petiisse. 
Seiscitantibus illis, unde id sibi malum, unde ille 
habitus et corporis deformitas, inquit : Me mise- 
rum bello Brutio a, quod his proximis annis in 
Flaminia b crudeliter ac inique gestum est, pro- 
pter populationes agrorum non modo fructu ca- 
rui, sed villa incensa est ; insuper, direptis om- 
nibus pecoribusque abactis, tributum etiam ini- 
quum meo tempore imperatum *es alienum fecit. 
Quamobrem a creditore non in servitium tantum, 
sed in ergastulum et carnificinam ductus [fui;] 
quo in loco clausus in tenebris cum mcerore et 
luctu annos exegi quamplures ; inde hic habitus 
et h:ec deformitas eorporis. Unde vero in diaboli 
devenerim possessionem, etsi pudet, dicam tamen. 

S8 His equidem circumventus, qu: dixi, ma- 

lis, eum impatienter et sgerrime, magis quam 
Christianum deceat, varios acerbosque fortunz 
casus haberem, neque aliquem jam per tot annos 
mei misereri perciperem, ira in furorem versa, 
Christi religionem przter morem detestari, in 
alios cum servos tum socios, qui una nexi clau- 
sique tenebantur, combacchari; in me pestem 
perniciem superi atque inferi converterent, pre- 
cabar; totus denique insanire, nil pensi, nil mo- 
derati habere. Hanc insaniam et intemperiem, 
qui aderant, admirantes, meque a demone pos- 
sessum, ita ut erat, sibi persuadentes, domino 
carceris nuntiant quam primum. Ille imprimis 
hzc vera pro fictis falsisque reputans, meque ea, 
ut egressui locus facilis daretur, fingere asserens, 
eis haud assensum prebuit. Tandem vero cum hi 
et alii, qui stupore percussi, illuc, ubi carcere de- 
tinebar, properando veniebant, hzc eadem sibi 
sepius dicendo iterarent, flexit animum suum, 
et cum quibusdam lictoribus ferox carcerem 
adiens, atroci vultu verbisque minacibus inquit : 
Tu, his fictionibus, insaniis debacchationibusque, 
hoe carcere, his nexibus, nisi foenore soluto, 
evasurum existimas? Ha! quam falsus animo es ! 
His acriora, si perrexeris, mihi hercle dabis tor- 
menta. Quamobrem, si sapis, his finem impone, 
zereque alieno te liberum redde. Cui ego : Cur, 
domine mi, in me voces, indecora, probrosa ob- 
jieis verba? Non enim, ut putatis, hec, ne ss 
alienum reddatur, ago. Invitus in hane inter- 
dum, meis sceleribus id exigentibus, devenio in- 
saniam. Qua tamen insania szepius gloriosissime 
Mariz semper Virginis, [intercessione] cui ma- 
gnopere animam corpusque meum commendo, uf 
nunc, liberor. 

89 His igitur verbis precibusque cireumstan- 
tium, cum irz ipsius resedissent, motus pietate, 
me, vadibus tamen datis, ergastulo liberavit. 
Hune vero locum petere cum Virginis Marice 
pietas, tum rumor devotionis et sanctitatis ejus 
me, desertum ab notis et amicis, eo invito, qui 
me nunc premit diabolus coegere. Quocirca ma- 
gnopere hortor vos, ut me intro ad ecclesiam du- 
cere velitis : nihil enim usquam mihi tutum, nisi 
Sanctis in locis arbitror. Hec igitur diabolus 
zegre ferens, omnibus audientibus, inquit : Quam- 
diu, o ormnium pessime, abuteris patientia mea ? 
Hactenus pius in te, posthac impius existam, in- 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


gratissime. Vos, qui adestis, eui mea. prostite- 
rim beneficia, animadvertatis, oro. Deinde. usque 
adeo miserum agitabat, vexabatque hominem, ut. 
non magis in eum prosilire, quam inde cedere 
omnes timor suadebat. 

90 Tandem animi wiribus recuperatis, globo 


juvenum facto, quam caute quamque velociter ^ 


possunt, in eum, qui Virginis Mari: auxilium 
subsidiumque assidue petebat, irrumpunt ; eum- 
que compressum, torveque clamantem, manus ἃ 
tergo devineientes, trahunt celeriter intro. Qua 
re insolita, cum utrimque oriretur clamor, con- 
cursus Conversorum aliorumque, qui tune foris 
et domi variis incumbere rebus, fit in ecclesiam. 
*Abbas vero aliique monachi, qui tunc in statio- 
nibus dispositi ad orationes Jesu fundendas, seu 
aliquid aliud agendum erant, hoc clamore exciti, 
extemplo, quid hoc sit, pejora verentes, inqui- 
runt. Ceterum, causa cognita, jubet Pater rem 
per monachum tentari, insanusne, an demonio 
captus esset homo ille. Tum diabolus, cruce con- 
jurationibusque adhibitis, necessitate etiam ipsa 
cogente, tentare ultima ; cum illi misero multo 
majores solito vires administraret, facto impetu, 
vir ille e manibus tenentium prosiliens, ceteris 
eum insequentibus et indesinenter Jesum Virgi- 
nemque Mariam pro se orantibus, foras prorupit 
sese. 

91 Cum vero ad quercum, rigidamque mir: 
magnitudinis et ingentis roboris [arborem, quce 
late umbram ramis diffusis undique przebet, nec 
a monasterio multum distat, anhelans cursim 
deveniret, fessus resedit solus, diabolo jugiter 
verbis supplicibus, orante ut domum, ex qua eo 
volente evaserat, repeteret suam, hzc inter alia 
disserens : Nosti peroptime, mi Juste (nam Justo 
ei nomen erat) quam domi forisque erga te in 
Christianis ritibus exercendis, in supplicibusve 
agendis benignus humanusve extiterim ; nunc ob 
hzc facta abs te qua gratia sperner, cur his in 
locis tam atrociter tamque dure crucier, nescio. 
Carpe igitur iter, quam cursim vales, domum 
versus, et nihil vereare : nam te tutum securum- 
que domi sistam. Miseret me tui, qui ultro cru- 
ciatus inquiras, dum in patria laute leeteque, me 
volente, vivere possis. Ha! omnium hominum se- 
ductor, inquit Justus: Ego tua et non potius 
Virginis Mari: immensa misericordia ritus exer- 
ceo Christianos, Jesuquelegem servo ? Eapropter 
tace, tuisque fucatis verbis ne me eneces, oro. 

92 Hisille commotus, hunc Justum atrociter 
torquere ; ille millies germinando Jesum Virgi- 
nemque Mariam, ut sibi opem ferre dignarentur, 
exclamare. Hzc iniqua in miserum hominem il- 
lum a diabolo machinata : nam eum scpius ad 
terram ingenti cum ipsius dolore trudere ; et pia, 
quibus ipse Justus in Virginem Mariam utebatur, 
verba lacrymas omnibus qui aderant, (aderant 
enim complures) concutere, eique auxilium ferre, 
sed quisque parti su: timebat optare. Demum 
Jesu Christi gratia, diabolo viribus demptis, mi- 
ser ille sudore lacrymisque oppletus, humi con- 
sternatus jacere. Qui vero proeul timentes ab- 
erant, ad eum tumultuario cursu erumpentes, ad 
hospitale subnixum detulere intro, eamque, 
quam poterant, Jesu amore misericordiam exhi- 
bentes. At paullo post miser ille, quasi a somno 
excitatus, suas secum serumnas, utpote sanc 
tunc mentis, reputans, ejulatus, complorationes, 
nullas tamen voces indecoras, edere ; sed Jesum 
Virginemque Mariam laudans, se nocentissi- 
mum, atrocioribusque dignum dicebat. 


em 


93 


et diabolo [u- 
gam suadenti 


resistit, 


quiob id eum 
misere tor- 
quet; 


A 


μα re motus 
1 
abbas, eu 
in monaste- 
vio occupat ; 


B 


at vir ille 
[raude da- 
monis 


in vite di- 
scrimen ad- 
ductus 


S. Joannis 
Gualber(i 
9pe juvatup 


DIE DUODECIMA JULII. 


93 Quibus rebus abbas, ceterique omnes, cum 
monachi tum conversi, misericordia moti, quia 
parum conjurando vel orando procedebat ; eum 
tam diu domi esse statuerunt, quamdiu conva- 
luisset. Hae gratia tamen, ut quotidie prolixis 
orationibus et conjurationibus tum private tum 
una demon ingentibus afficeretur tormentis. In- 
erat profecto huie Justo inter ceteras animi ef 
corporis virtutes, ut quoties gloriosissimse sem- 
per Virginis Mari sanctique Joannis precibus, 
quibus suam jugiter anime ef corporis sospita- 
tem, ut dixi, commendabat, paullulum tali leva- 
retur morbo, nullum sibi vacuum tempus per- 
mitteret, quin manibus aliquid operaretur, tum 
hortulos fodiendo, tum ligna incidendo , tum 
aliud, si imperaretur, operando. His itaque ab- 
batiac ceteris non avaritic sed virtutis gratia 
brevi carus acceptusque fuit, ita ut fere tres men- 
ses, solus tamen in hoc S. Maric monasterio 
vitam deguerit suam ; in quibus etsi multa digna 
memoria egerit, tum quia mos alio properare 
tempus monet, illustriora quedam paucis ape- 
rire ad aliorum exemplum visum est utile, uf 
intelligant omnes, quanti penes Jesum Sancto- 
rum et przsertim Virginis Marice preces sint. 

94 Cum igitnr, ut supra dictum est, eum dia- 
bolus ira commotus suffocare voluisset scepius, 
nec tamen, quia ipse auxilium Virginis Mariz 
sanctique Joannis impetrare, valuisset, statuit 
dolo arteve aliqua, quoquo modo inceptum suum 
perficere. Cui eum minus sui succederent doli 
(nam frequentes monachi eum adire, quibus viis 
prostigias diaboli modosque nocendi vitaret, 
edocere) hac.tamen tandem calliditate eum sub 
voluptatis specie fefellit : Fessus enim die qua- 
dam in hortis colendis, cum solus sub arbore, 
quz cerasus dieitur, ad caloris ardorem vitan- 
dum sederet, tum omnium hostis diabolus, hu- 
mani generis seductor przsto affuit, suum im- 
primis animum ad cerasa legenda inclinans : quod 
profecto non difficile fuit, przesertim quia matura 
solent cujusvis animum ad se allicere. Ea propter, 
quo voluit, miserifm illum impulit. Nec hoc, quod 
naturale est, diabolicum dicere ausim, nisi me 
rerum mali exitus docuissent. 

95 Ascensa arbore non tamen sine difficultate, 
ut qui viderant, retulere, blandis prius dzemon 
verbis, ut se deorsum jactaret, hortari. Ille vero, 
prosens periculum verens, haud assentiri. Dzemon 
iterum rem tentare ; ille institutum suum serva- 
re. Intelligens itaque dzemon ea se via nihil pro- 
ficere, eum hae cum exprobratione vehementer 
quatere : Modo peribis, pessime, te enim ingenti 
cum impetu ita deorsum trudam, ut te prope 
exsanguem ac semianimem, ut meritus es, istis 
tuis, quibus confidis, reddam. Justus autem ille 
exitium tum anim:e tum corporis eo in diserimi- 
ne timens, arboris truncum manibus apprehen- 
dens fortiter: Virgo Maria, feropem ; S. Joannes, 
serva me! geminando szpius exclamare. Diabo- 
lus contra voee majore intonare: Modo, modo 
peribis ; una tartareas petemus regiones ; ergo, 
monstrum hominis, tace. Ille exclamare, ut su- 
pra; hie autem : Periture, tace. 

96 Ad hoe tam miserabile inauditumque spe- 
ctaculum, dum hi duo inter se ita dispares liti- 
gant, coneurrere hine inde multi, qui re inaudi- 
ta, nec ab eis visa iniqua, ita rigidi, ita stupentes 
effeeti [sunt,] ut vix dare vocem, vix Jesum, vix 
Virginem Mariam, miserorum omnium ultimum 
solamen, invocare possent. Demum diabolus, 
desuper Joannis sanctissimi gratia operante, vi- 


381 


etus, confusus, despectus, miserum illum, jam- 
jam tum timore tum labore extrema petentem, 
aliovorsum tendens, in arbore miserabiliter pen- 
dentem reliquit. At nostri cursim scalas arbori 
herentes eum sudore toto corpore manantem 
deposuere, sibique naturales sensus parumper 
recipienti aiunt : Vide, infelix, quid agas ! Post- 
hac noli te periculis, nisi incolumis fias, expone- 
re, nec deinde etiam credere: ut tecum, in quo 
discrimine nos etiam essemus, animadvertas, 
oramus ; si quid adversum tibi, quod Dominus 
Jesus avertat, eveniret. 

97 Deinde patris abbatis przcepto dedere 
operam omnes, uf si quis eum procul à mona- 
Sterio reperiret, blanditiis duleibusque verbis re- 
duceret domum. Ad hoc addidere et illud, quod 
multo salubrius fuit, necubi solus contenderet ; 
et si monasterium juxta, hortulos [coleret,] vel 
aliud manuale ageret opus, semper socios adesse 
quamplures : unum enim vel solum tantum non 
sibi ob dzemonis rabiem credere. Cum hzc gratia 
et amore Jesu, ut cetera, in Justum hunc, ea qua 
posset sagacitate et cautela, a nostris, ne miser 
ille funditus arte diaboli periret, fierent, forte 
accidit, ut non longe a rupe, quam nostri Riston- 
chiariam dixere, semper ipse una cum ceteris 
nescio quid in agris excoleret. 

98 Verum ita, ut fit interdum, sociis alteri 
rei oppido intentis, przestigiis diaboli observato 
diligenter tempore, cursu quam rapidissimo hae 
gratia, ut deorsum se mox daret, rupem illam 
asperrimam petiit. Cui, diabolo frequenter oran- 
te, ut rupes una se dejiciendo peteret, Virginis 
Marice sanctique Joannis auxilium opportune non 
defuit, et ne lectorem prolixo sermone detineam, 
ut paullo supra in ceraso arbore, ita et hoc in 
loco [factum est,] longe majori tamen imminente 
perieulo. Nam saxum valde przeruptum etiam 
tempestate nostra aspicientibus terrorem incutit 
non parvum. Diabolus, ut ipsum perderet, pre- 
cibus, minis, vi, qua via, qua arte potuit, nihil 
intentatum reliquit ; adeo ut sepenumero cuidam 
ex nostris conversis, cui nomen Antonio, qui 
tum his in locis saltuosis porcorum greges pa- 
scebat, visum sit, ipsum Justum versis pedum 
vestigiis a deemone ad ima detrudi. 

99 Exclamat pr: timore conversus ille ; huic 
et Justi et deemonis horrendi etiam addebantur 
clamores. Operz pretium erat modo una, modo 
separatim, illorum varias accipere voces. Fit sub- 
itus illue nostrorum concursus : nam diu inter 
densissimas rupes et humillimas arbores, quibus 
passim hzc abundant loca, quzrendo errave- 
rant. Insuper et alii his clamoribus exciti, advo- 
lant quamplures ; fit numerus non parvus. Cum 
ex tanto numero, diabolo minas et terrores in- 
cutiendo et minitando frequenter, adire audet 
nemo. Ceterum eum dzmon longius et acerbius, 
ac rati essent, certamen tam iniquum produce- 
ret, quamprimum patri abbati rem nuntiare cu- 
rant. Cum ille in re tam atroci, tam ancipiti, 
quid agere, quo se vertere nesciret, divinum 
auxilium statuit inquirendum. 

100 Convocatis igitur quamprimum in unum 
monachis, inquit : Quo loco res nostre sint, dum 
rebus piis, Fratres, pro se quisque incumbit, ut 
Justus ille incolumis evadat, juxta mecum intel- 
ligitis. Dum enim ex alto Jesu Christi presidia 
operimur, vel nostris vel suis hoc sceleribus exi- 
gentibus, ut in nostrum dedecus verteretur, eum 
smpius demon suffocare annixus est. Nec enim 
adhue Virginis Maris et S. Joannis precibus 


tam 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX M$8. 


Denique post 
sedulam ab- 
batis curam , 


et varias dz- 
monis tenta- 
tiones 


et concerta- 
tiones, 


F 


monacho- 
rum preci- 
bus 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX NSs. 


* an non 
unusquis- 
que? 


ad S. Joan-. 
nem fusis li- 
beratur; 


B 


quem affines 
diufrustra 
quasitum, 


sospitem in- 
venientes, 


382 


tam atrox tamque pessimum facinus, etsi etiam 
in pmesentiarum simul, ut accepimus, certent, 
diabolus perpetrare valuit. Quocirca pro'tempore 
proque rei atroeis causa sanum hoc reor et utile 
consilium fore, ut, diaboli fractis viribus (quia 
eum rem cum daemone habentem adire audet 
nemo) per hos tres dies futuros preces singulares 
communesque, ea, qua possumus, devotione, 
corde humili et contrito agantur, ne nostra igna- 
via fiat, quin minus salvetur. Si evenerit, ut S. 
Toannis gratia pristinze reddatur sanitati, lzetus 
et incolumis; sin minus talis, ut hue venit, ita 
in suam concedat patriam. Placuit omnibus de- 
cretum hoc, sed przesertim senibus, quorum men- 
tes, ae juvenum, saniores ac rectiores existunt 
semper. Fit igitur, ut abbas pater censuerat : 
quotus enim quisque ' in religione fervens esse, 
omni studio pectoreque toto suam orando, jeju- 
nando virtutem ostendere. 

101 Ceterum inter hzc spes abbati, simulque 
cura major crescere, nuntio accepto, Justum 
illum adhue cum daemone certare; nec tamen 
ili, suisque hac mora spem deesse. Sciebant 
enim plus miseri hominis fide, quam eorum me- 
ritis, sibi Christum Dominum clementissimum 
auxilium, etsi differret, quandoque laturum. Cum 
igitur domi forisque pro se quisque cum diabolo 
orando certaret, tandem Dominus Jesus paupe- 
rum deprecationem exaudiens, S. Joannis preci- 
bus factum est, ut a diabolo non ad tempus, ut 
alias semper, sed perpetuo Justus ille, monachis 
etiam absentibus, et orantibus, mundaretur. 
Hine quam Dorhino Jesu carus acceptusque fue- 
rit Joannes sanctissimus, admiratio omnium te- 
stabatur : cum inde [ad] monasterium conten- 
dens Justus ille Joannis sanctitatem laudando ad 
sidera extolleret. 

102 Vix monasterium, omnibus aliis favore 
ingentique gaudio passim comitantibus, petierat ; 
cum quidam sui affines fessi lassique supervene- 
re; qui benigne gratanterque habiti, nostris per- 
cunctantibus, unde, quive essent, quove tende- 
rent (nondum enim Justum illum, quia alibi 
resederat, viderant) illi inquiunt : Regio Flami- 
nia est; insanum quemdam, seu a diabolo male 
detentum virum, Justum nomine, ea insania 
vestuantem, domo nocturno tempore abeuntem, 
diversas regiones et loca anxie, diu inquirendo 
lustrantes, indicium veri tandem non procul hine 
comperimus, eum (quia et alii eodem modo labo- 
rantes huc gratia sospitatis recuperandz petunt) 
forte hoc monasterium , divina gratia przeunte, 
adivisse ; eo, si quid indicii vos tenet, quia nos 
maximz premunt cure, certiores reddatis, ora- 
mus. Respondetur a nostris : Abeat metus omnis, 
sedentur curz ; presens est et incolumis, quem 
fatigati diversa loca petendo quzesivistis. 

:108 Repente itaque inter omnes ingens gau- 
dium exoritur. Advocatur Justus, venit illico ; 
adventu suorum lacrymz oborte, datis inter se 
aeceptisque dextris. Non longo temporis facto 
intervallo, ne quid insidiarum, diabolo fallente, 
nisi cum S. Joannis brachio sacratissimo pericu- 


lum fieret, remaneret, itur in ecclesia, fiunt pre-: 


ces, fraus nulla, nullum diaboli przstigium vel 
signum in eo intelligitur : inde monachi leti 
omnes. Justum paucis abbas hortatur : Tanti be- 
neficii, Juste, vosque pariter omnes, si, ut puto, 
viri Christiani eritis, domi, foris, rebus publicis 
et privatis et quidquid casus evenerit, vos num- 
quam fore immemores mihi persuadeo; ne sitis, 
oro. Nam, ut alia beneficia omittam, quze Domi- 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


nus Jesus per Virginis Mari: et S. Joannis me- 
rita in hune operari dignatus est ; hoe mihi et 
omnibus, qui sanum sapiunt intellectum, maxi- 
mum videtur, et est profecto, eum solum tali 
tantoque diaboli morbo affectum, quo nihil pejus, 
tot tantas lustrasse regiones, tot per loca invia 
et incognita adiisse populos, demum hzc saltuosa 
et, ardua petiisse incolumem et securum. 

104 Multos demoniis aliisque morbis pessi- 
me affectos hue contendisse memini ; sed huie 
simile nec audivi umquam, nec vidi. Quotirca, ne 
e memoria vestra hxc excidant, vehementer ro- 
go. Tu vero, Juste, posthac, uteumque fortuna 
ceciderit, quis tibi casus atrox et malus, quem 
Jesus avertat, evenerit, nullas in Deum voces 
indecoras edas ; sed te talem exhibe, ut labores, 
inedias, cruciatus omnes propter Jesum, qui te 
intolerabili cruciatu et turpissima Crucis morte 
redemit, tolerare velis. Cui ille : Mandata Dei 
omnipotentis, quantum in me erit, studio, labore 
tenebo observaboque ; sancti vero Joliannis bene- 
ficia in eorde, in ore, in oculis, semper habeam, 
curabo. Vobis vero pre tanta, qua in me usi 
estis, benignitate et clementia, Dominus Jesus 
premia digna ferat. Inde omnes, se benigne ac- 
ceptos [fuisse, testati] gratias agunt, et in pa- 
triam, virtutem Joannis sanctissimi ubique prze- 
dicantes et extollentes, concedunt. 


ANNOTATA. 


a Non invenio, quodnam fuerit istud bellum Bru- 
tium, nisi forte per illud. intelligat bellum civile a 
plebe gestum. Nam momen antiquum Brutiorum, 
in Romana historia notum, postea attributum. est 
infumz sortis hominibus, qui servilibus operibus 
addicebantur. 


b Regio Galli Cisalpinz sive ZEmilie, qua 
nunc Romandiola, vulgo la Romagna, dicitur. De 
ea etiam alibi egimus. 


PARS IX. 


i quemdam S. Joannis oppidi a, in 
superioris Arni Valle siti, captum a deemo- 
ne, ad hoc S. Marice monasterium vinctum atque 
iractum accepimus. Sciscitante igitur sacerdote 
monacho, ceteris metu percussis : Unde hzc tibi 
audacia, o demon, [ut] presbyterum, sacris im- 
butum, Deo presente offerentem sacrificium, in- 
gredi sis ausus? Cui daemon [dixit,] satis illum 
diu per licentiam nutu divino, facinoribus omni- 
bus coopertum pertulisse; se nunc ob furtum, 
paullo ante in S. Maria nova ὁ ha! inique per- 
petratum, non ut sacerdotem, sed ut nequam 
tetrumque hominem possidere. Ille enim recte 
dieitur sacerdos, qui se ut sacerdotem decet, 
gerit : ubi enim a bono homine consuetudine 
mala in parvum abstrahitur, desinit esse sacer- 
dos. Est enim sacerdotis sacrilegium agere, alta- 
risque dona furtive, clamve, vel quovis modo 
diripere? Moxque male ablata in suum restituat 
locum, deincepsque caveat; nos vero sine stre- 
pitu absque rumore ullo alio contendemus. Si 
minus certamen in nos precesque funduntur in- 
cassum. Ergo non unus, ait sacerdos, sed plures 
estis. 


106 


actis Qratiis, 
in patriam 
reducunt, 


F 


jT 
Sacerdos ob 
furtum a da- 
1]one posses- 
8U8, 


A 


qt con [05515 
crimen libe- 
ratur. 


Aretinus 
quidam, 


diabolo im - 
pellente, [u- 
qit a Falle 

Umbrosa ; 


Tum germ. 
il diy qua- 
Ventes 


DIE DUODECIMA JULII. 


106 Tum dzmon conticuit, nec ultra ab ipso 
sacerdos monachus precibus vel vi verbum ul- 
lum valuit exsculpere ; eo rem diremit, conjura- 
tionem vero in diem posterum statuit differre. 
Interim ipse quam maxime occulte, ut religiosus 
talis negotii artifex, rem a plebano, ut diabolus 
dixerat, ita esse cognovit ; quem his verbis ca- 
stigans ait: Ha infelix! qua audacia hzc nefaria 
tentare voluisti, cum sis ipse sacerdos? Vide 
posthac caveas, ne aliis majus atrociusve de te 
exemplum detur. Additur verbis miraculum : qui 
enim captus, totoque corpore vinctus hue con- 
tenderat, data fide, quidquid indigne abstulerat, 
redditurum, honestumque [quod] foret posthac 
facturum, liber incolumisque cum suis domum 
concessit propriam ; adhue etiam illum, quem 
pre se ferebat, in vultu et facie servans pal- 
lorem. 

107 Ex Aretina civitate germanos tres, quo- 
rum unum ἃ demonio captum constabat satis, 
hoc sanct? Marice monasterium adiisse accepi- 
mus. Ceterum operz pretium est, quibus artibus, 
quibusque fallaciis diabolus miseros mortales sub- 
ducere tentet, diligenter advertere. Nam cum 
prima conjuratione discessum more suo simula- 
ret demon, etsi a monachis [ut] caverent, edo- 
cti [essent socii], tamen in re parum cauti, quo 
vellet, liberum ire permiserunt. Imprimis lassi- 
tudinem fingere, si quis tamen observaret, fal- 
lere, lentis gradibus ire. Demum ubi suos mente 
cum oculis deditos alio intelligeret, et jam te- 
nebris paullulum exortis, ex composito dare in 
pedes, quantum quibat ; frutetis vero arbustisve 
vel spinetis, quibus hzc loca passim abundant, 
minime impediri. Nam non recto tramite, sed 
per devia ineulta saltuosaque loca cursum iter 
arripuerat. 

108 Cunmctantibus suis, eumque nusquam gen- 
tium (exploraverant enim omnia diligenter) re- 
perientibus; rem, uti erat, [nempe] ipsum quam 
raptim fugam parasse, persensere tandem. Eo 
expediti, arma celeriter arripere, etsi nox tene- 
brosior solito, id, quod lucis esse potest, coelo 
undique nubibus obscuro, negaret, tamen Jesu 
Virginique Mari: matri ejus ex intimis cordis in 
re tam atroci se commendantes, alii alio, quo 
sibi persuaderent eum tenuisse, nocte tota pa- 
lantes errantesque, nemus omne undique lustra- 
vere. Igitur primo mane (non sine numine divino 
actum) quidam ex iis S. Hillarum c, hujus S. 
Mari: monasterii locum penes, errando vagan- 
tes* rusticum quemdam obvium habuere, qui ne- 
cessitate urgente ante lucem iter pontem Arri- 
gnani juxta, ubi miser ille insania ductus voluta- 
batur arenis, habuit. Quos errantes armis ante 
diem admirans, horrore perfusus inquit : Eia, 
quo tenetis iter? Hie repentinus, citus noctur- 
nusque cursus quid velit, si menti est, declarate. 
Vix pauca hze illi, nocturno labore diurnoque 
dolore affecti, dedere : Hei miseros infelicesque 
supra omnes mortales! nos germanum, a dzemo- 
nio captum, qui incaute ἃ nobis ex Vallis Um- 
brose monasterio abiit, somno itineribusque 
asperrimis attriti, errando per loca invia sequi- 
mur; quo iverit, ignoramus penitus : ita enim 
variis euris anxietatibusque afficimur, ut prorsus 
nostri obliti simus. 

109 At ille eumdem esse existimans, quem in 
arena volutantem invenerat, inquit : Ne pavea- 
lis, fortem animum  geratis, oro: sciatis Jesum, 
me superveniente, vos respexisse. Nam profecto 
is est, quem paullo ante in littore pontem prope 


383 


projectum reperi : eum enim cum adivissem, in- 
sani capitis quzedam tum agere tum dicere. 15 
est; profecto ; quocirca si placet duc nos ad eum : 
loci enim et itineris penitus ignari, quo tenden- 
dum sit, nescimus. Ducam libenter, si prius cor- 
poris vires domi mec, que non longe distat, 
redintegraveritis. Nil potus cibusve saperet, nisi 
germano invento ; tibi tamen gratias agimus, 
orantes, coeptum properemus iter, ne moram 
agitando, interim aliquid oriatur rali. 


AUCTORE. 

WIERONYMO 

RADIOLENSI 
EX MSS. 


110 His iter festinantibus, letus fit obviam incolumem 
frater. Hi in admirationem prius, inde in Leti "mnt. 


tiam versi, datis acceptisque dextris, pre letitia. 
neque lacrymas tenere poterant ; Ἐχ quibus unus 
inquit : Die, frater, cur a nobis abiisti? Quz te 
huc dementia vexit? Unde hzc valetudo tua 
bona? Unde tam repente? Ex Jesu Virginisque 
Marie et S. Joannis meritis hzc bona sunt om- 
nia, quibus me crebro commendans, et sepius 
idem, diabolo nolente, faciens, etsi inimicus ille 
generis humani, seductor diabolus me suffocaret, 
in plura devexerit pericula, przesertim ubi littus 
Arni attigi, nil prectermiserit, orans, obsecrans, 
interdumque minitans, in profluentem aquam me 
mergerem. Ego e contra pro viribus in his diffi- 
cultatibus fortem gerens animum, millies Jesum, 
Virginem Mariam, opem ferrent, invocare. Tu- 
lere tandem solita misericordia opem auxilium- 
que. Nam diabolus, Jesu Virginisque Marie 
gratia omnibus viribus se spoliatum considerans, 
nee malum opus inceptum, ut volebat, perficere 
posse advertens se, in iram versus, [ut] me suf- 
focaret, in terram detrusit, lanians, discerpens 
crebro, eorporis mortem zeternamque damnatio- 
nem, ni a precibus desisterem, minitans ; de- 
mum victus, confusus in rem malam concessit 
suam. Ego hoc iter, (ut] S. Joannis domum ite- 
rum visitarem, illico arripui ; eo, quia me sospi- 
tem fecit, una redire ne cunctemini. 

111 Hi retro euntes, benigne a rustico, de 
quo paullo ante verbum feci, habiti [sunt.] Ejus 
itaque benignitatem admirantes, et se itidem 
acturos, si quando casus eveniret, pollicentes, 
ad Vallem Umbrosam regressi, gratanter a mo- 
nachis, suisque (iidem enim fessi fatigatique 
redierant) sanctique Joannis virtutem admiran- 
tes, eumque ad sidera extollentes, recepti sunt. 
Itaque, more solito, S. Joannis brachio devote 
humiliterque osculato, Aretinam Leti civitatem 
petentes. Joannis beatissimi obvio cuique narrare 
et predicare miracula; quie equidem, non ea, 
quie accepi, sed quz oculis vidi, tot tantaque 
sunt, ut si velim omnia diligenter perscribere, 
tempus quam res maturius me desereret ; eo 
quzedam illustriora memori: prodere curabo, et 
de his parcius, quam res ipsa exposceret. Verum 
nunc ad reliqua. 

112 Alteram mulierem de Mugello d (pars 
quzdam Etruri:, quam populus Florentinus per 
magistratus administrat) vidimus ad hoe S. Ma- 
rise monasterium vi ductam, quam plebeculz illze 
adulterino seu corrupto nomine Bellam appella- 
bant; ceterum Antonia vero nomine dici [sole- 
bat.] Hane ejusmodi speciei invaserat demon, 
[ut] facile, divino auxilio advocato, non multo 
certamine cederet; facile, monachis aliud euran- 
tibus, tum iniret iterum. His igitur dissensioni- 
bus creberrime ab eodem daemone actis, rever- 
sionibus itidem szpius tentatis, jam monacho- 
rum animi fatigati [erant :] aliud deemoni durius, 
his vero difficilius monachi aggredi nituntur. 
Itaque ex voto et sententia omnium inter se inito 


consilio, 


E 


et gratias 
acturi ad 
Fallem Um- 
brosam red- 
eunt. 


d 
Damon in 
mulierem 
sepe redux, 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 
ob occulta- 
tum in con- 
fessione pec- 
catum. 


tandem, sin- 
cera con[es- 
sione facta, 
ejicitur. 


Pia puella 


384 


consilio, singulares supplicationes domi forisque 
fiunt, ad hzc communi omnium singulo die, diu- 
turno cum S. Joannis brachio adito certamine. 

113 Demum diabolus, meritis Joannis impri- 
mis, inde et monachorum intus forisque fessus 
fatigatusve orationibus, rem omnem, qua illic 
detinebatur, aperuit : antea enim illum ssepius 
dissimulantem coarguerant monachi. Nisi enim, 
ait ille, hee Christiano more sua diligenter sce- 
lera fuerit Deo sacerdotique confessa, quod pu- 
dore malo ducta haud egit umquam, si superi 
inferique precentur, si quidquam Sanctorum est 
reliquiarum, in me congerantur, contendam mi- 
nime. Videat igitur quid velit, an hac in vita, ita 
ut ccpit, [peccata committere], an illa deserere. 
Nam facile cuivis malum facinus admittere; ce- 
terum illud deponere difficile esse asserebat, 
quod sacerdos presertim in demone [miraba- 
tur] verum, Jesu cogente, illud dicebat. Quis 
enim alter dzemonem ad salubre opus impellere 
nisi nutu divino valeret? 

114 Instat igitur sacerdos, agat hortatur : 
affirmare, nil salubrius, nil utilius animas corpo- 
rique a quovis Christiano fieri posse. Ad hec 
addere, nihil virium in nos daemonem habere, 
modo Jesu Christo bonis operibus inhzreamus. 
His itaque et aliis mulierem ad veram confessio- 
nem agendam impellit; quam corde bono, mente 
integra agere cum statuisset, illico eam toto 
corpore incolumem deserens daemon, alio, stre- 
pitu nullo voceque nulla edita, indignabundus 
contendit. Nec deinceps eam attrectare [vel] in- 
gredi ausus, suorum scelerum digna confessione 
peracta. Res ipsa hortari videbatur, quia inde 
summam tum anim:e tum corporis nobis vendica- 
mus salutem, aliquod verbum in calce hujus mi- 
raculi de perfecta confessione, fecisse, opportu- 
nitate occurrente, nisi alibi ipsa latius cum latine 
tum vulgo litteris mandavissemus. Eo inceptum 
ad opus redeamus. | 


ANNOTATA. 


a Oppidum hoc situm est, ut ex mappis colligo, 
inter Arnum rivulosque ex eo ortos ex adverso Ter- 
re Nova. 

b Suspicor hunc locum esse eumdem, qui vulgo 
dicitur S. M. Novella, situsque est inter varios 
amnes, medio fere itinere inter. Florentiam εἰ Vo- 
laterras. 

€ Locus hic, inquit Lubinus in Brevi notitia, A b- 
batiarum Italiz pag. 170, situs est in diecesi Fe- 
sulana prope antiquum Arignanum, in appendice 
montis, qui ab Àrno flumine alluitur. 

d Mugellana vallis, vulgo il Mugello, est tra- 
ctus Hetruriz in agro Florentino ad. Sevam. ftu- 
vium, inter Apenninum montem ad septemtrionem, et 
Arnum fluvium ad meridiem. 


PARS X. 


ed eisdem fere temporibus puella quzedam, 
parentibus solum comitantibus, templum 8. 
Mariz de Valle-Umbrosa, gratia bone valetudi- 
nis recuperandz adivit. Quod profecto miracu- 
lum (quia pium xniserabileque fuit) ut vel tunc 
videndo, pariter nunc litteris mandando, lacry- 
mas haud tenere possum. Hanc unicam parentes 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


habebant; quie, ut ab ipsis accepimus (qui revera, 
boni fidelesque esse videbantur, ceterum, ut res 
ipsa paullo post declaravit, haud erant) in tene- 
ris annis tanta animi virtute instructa fuit, ut 
adversus mundi laseivias, voluptates et illece- 
bras, qua quandoque, nisi quis caveat, corpus 
animamque miserabiliter obruunt, supplex hu- 
milis Virgini Marie penitus dedita esse, preces 
quamplures, variasque orationes, quas domi di- 
dieerat, in sui honorem decusque singulo die 
emittere, omnes ipsius vigilias indictas seu mi- 
nime pane tantum lutuosaque aqua contenta je- 
junare; neque salem, 'neque alia irritamenta 
gule quaerere ; nec virum ducere, nec eorum vi- 
sere spectacula vel conventus, ceterum eos sper- 
nere aut fugere, si domum peterent, latebras 
inquirere et plura alia, que religiosam puella 

decent. , 

116 Hanc igitur virtutibus omnibus redimitam 
diabolus Dei nutu invasit. Eam imprimis leviter 
lorquere, nec a solitis orationibus jejuniisque 
facere alienam. Verum interdum oculorum aciem 
torvam, vultum faciemque exsanguem dare, ora 
foetida praeter solitum habere. Quibus parentes 
paullulum permoti, primo rati [sunt, esse] mor- 
bum naturalem ; post ubi eam non semper eam- 
dem vident neque z qualem manere, sed sicuti ἃ 
diabolo movebatur, magis magisque variam esse, 
neque interrogatam verum responsum dare, sed 
dissimulando variare; cognita re (nam antea 
sepius audierant signa diabolica) sic imprimis 
conjecturari, properantes Passinianum monaste- 
rium hujus Ordinis, quod S. Michaélis dicitur 
adeunt ex suis quidam. Quibus non procul a 
domo przfati monasterii ceconomus occurrens, 
re cognita, ab instituto itinere domum eorum 
divertit. Eum imprimis, alios przesertim religio- 
sos viros accurate religioseque habuerunt. 

117 Deinde monachus in conjecturis sagacis- 
simus (nam antea diabolieum genus sibi ob fre- 
quentiam expertum erat) conjurationibus aliisque, 
quibus utimur, modis ipsam d:emone captam cog- 
novit. Eos itaque Passiniani monasterium, ubi 
S. Joannis corpus honorifice sepultum est, ire 
tum monet tum hortatur. Rebus igitur diligenter 
compositis, illa Florentiam, hi ad illud monaste- 
rium contendunt ; qui quidem grati abbati prz- 
ter infortunium casumque mirabilem fuere : ex 
monasterii enim colonis et agricolis semper boni 
fidelesque permanserant. Eo cupiente abbate illic 
divinum auxilium expectantes incassum, multis 
diebus et laboribus consumptis, de.monachoraum 
consilio, solo diàbolo tunc quiescente, ad hoc S. 
Mari: monasterium state itinereque fessi, tene- 
bris jam, ubi venere, exortis, cum litteris, quae 
abbatis Passiniani nomine mittebantur, conten- 
derunt. In his litteris abbas non parentes tan- 
ium, ceterum eorum filiam summopere com- 
mendans, hzc inter reliqua [scribebat : 1 Hujus 
fama virtutis passim non agrum Passinianum 
tantum, sed et finitimos omnes complevit, adeo 
dum hoc in monasterio conjuraretur, multi ad 
hoc spectaculum mortales causa ipsius conve- 
nere, presertim proximi quique; et multa alia, 
qua aut benevola aut utilia esse credebat, scri- 
psit, ut animos nostros pietatis cupidos vehe- 
menter accenderet. 

118 Postridie autem adventu monachorum his 
senibus oborte laerym:ze se miseros, se desolatos, 
omni spe destitutos, ni filia curetur [clamitantes. 
Consolantur egros animi monachi his verbis : 
Patres, ne hoc impatienter feratis, oramus, cum 


Scri- 


hit energu- 
mena, 


et liberatio- 
nis causa, 
monaste- 
rium Passi- 
nianum [ru- 
stra adit ; 


dein, ea ad 
Fallem Um- 
brosam (τ 
ducti, 


^ 
fatetur Dee- 
mon, se in il- 
lam ingres- 
sum esse ob 
culpam pa 
rentum, 

B 
qui dum sa- 
cerdolis ex- 
hortatione 
moti 

C 


SCelera. cop fi 

ünfi- 
lentur, mali- 
Unus spiritus 
discedit. 


DIE DUODECIMA JULII ' 


Seriptura divina testetur, Jesum Redemptorem 
nostrum, eos, quos diligit, quosque ad vitam 
proeordinavit, exeruciare, variis intolerabilibus- 
que cruciatibus afficere. Nec injuria; eum ipse 
solus non tantum bonus, sed perfectus ( eujus 
bonitas non ex accidenti dono, sed essentialis et 
wterna ei inest ) tamen frigus, famem, sitim, eo- 
demque tempore inopiam et laborem tolerare, 
demum cruces tormentaque immania ac turpissi- 
mam mortem ob scelera nostra delinienda. con- 
stanter animove ingenti, etsi dolores intolerabiles 
corpori illi sanetissimo inferrent Judzi, perferre 
voluit. Quid de Joanne Baptista? Quid de Lau- 
rentio, qui, velut alienato a sensu animo, totum 
corpus pro nomine Jesu torrere passus est? Quid 
de ceteris inclytis beatissimisque viris dicemus? 
quibus regnum nunc colorum ob eorum merita 
et przeclara facta exornatur; quibus, ni patien- 
lie virtus extitisset, tum cruciatus illos, tum 
tartareos, multo duriores inclementioresque per- 
ferrent. 

119 His et aliis animos eorum moestos arre- 
xere paullulum. Inde ad capellam, extra mona- 
sterium sitam, prodeunt omnes, hinc seculares, 
inde devoti religiosi. Conjuratur demon, inter- 
rogatur ; tacet ille. Demum S. Joannis virtutem, 
primo etiam increpationes erebrasque probatio- 
nes sacerdotis amplius ferre non valens, circum- 
ferens hinc inde truces minaciter oculos, in hzc 
tandem prorupit verba, inde in parentes puelle 
ipsos oculos ignivomos defigens inquit : Perditi 
miserique senes, qui vestris sceleribus filiam uni- 
eam, longe prius excruciatam, demum perdere 
curalis : scelesti, reddite, quze. furtim. clamve 
monasteríi surripuistis bona, inde discedam ; se- 
cus autem preces incassum, etiamsi totum annum 
crucier, fient. Cunctati aliquamdiu sunt iniquis- 
simi illi, alius alium circumspectantes : movit 
deinde pudor. Itaque tum vultu tum facie, colore 
aliisque corporis signis se reos tanti sceleris pate- 
fecerent. — ' 

120 Rem sacerdos, quam caute sagaciterve 
potuit, exploravit, ne quod ante nemini, nisi per 
diabolum cognitum fuerat, per omnium ora dein- 
ceps versaretur. Ceterum oper: pretium fuit, eos 
senes, male urgente conscientia, ut vultu totoque 
corporis aspectu immutatos videre, cum. etiam 
diabolus ipsos per puellie os, ubi monachi intro 
ingressi [erant,] hujusmodi insectaretur verbis : 
Vos perversi senes, hujus puelle machinatores 
mali; vos filiam vestram hoe discrimine vestris 
sceleribus induxistis ; vos, cum aliud clausum in 
pectore, aliud in lingua promptum, hypoerite, 
subdoli, varii, haberetis, pene filiam vestram 
perdidistis. Hoc zegerrime fero, quoniam insana- 
bile vestrum cognosco ingenium, hane in suo id 
corpore tolerare, quod meriti estis. Voluissem 
vos vestro supplicio docuisse humanum genus, 
ea scelesta, nefaria, sacrilega esse, qum tam 
inique, nulla necessitate urgente, estis perpe- 
irati. His aliisque eos silentes, moestos, oculos 
humi pre pudore defixos tenentes, quid age- 
rent, quidve dicerent penitus oblitos, nune stan- 
tes, nune per capellam errantes, insectare in- 
stanter diabolus. 

121 Hine luce clarius constat, unicam secu- 
ramque vitam per virtutem esse, cum corrupti 
mores actorem instigent semper, et cum bonis 
bona, malis mala prosto sint. Nune autem ad 
miseros senes, qui data fide se omnia male abla- 
là paullatim propriis dominis restituturos firma- 
re, si foedum, inutileque, ut erat, censerent. 


Tomus nu Julii. 


385 


Habita prius suorum scelerum non sine lacrymis 
confessione, demon mullo strepitu, nulla voce 
emissa, aliovorsum contendit. Mira res! quam- 
quam enim, ut dixi, summo cum silentio alio dze- 
mon concesserit, tamen mox signum miserabile 
datum est, quod presentium perterrefecit, prze- 
sertim parentum, animos : cum puella ad terram 
consternata, moribundze similis, horam prostrata. 
jacuerit. Tune (aderam enim) mihi senes illi 
multo miserabiles visi sunt ; qui eam defunctam 
existimantes, in fleturn gemiturnque sese prorum- 
pentes, pugnis pectora tundere, vestes scindere, 
aliaque plura, quz» dolor fieri amat, uti insa- 
nirent, agere. /Egerrime tandem a nobis ex- 
emplis, aliorumque rationibus vix sedati, adeo 
perturbationibus vexabantur. Demum adjuratio- 
ne omnium sensim anxie surrexit illa, inde, paul- 
latim recuperatis viribus, ingenti stupore ducta 
(oculis enim omnia prius lustraverat) ubinam 
gentium sit, sciscitari. 

122 Re itaque cognita, in parentum oscula 
amplexusque ruens, eorum moestitiam lenivit ; 
inde ad altare rediens oculis manibusque una 
cum mente in celum jugiter intentis, has, nobis 
monachis audientibus, preces effudit devote ne- 
quaquam muliebris pectoris ingeniique: Tibi, Je- 
su Christe Deus omnipotens, quo sine nihil su- 
peri, inferi, et quod usquam est creatum, agunt 
tractantque, gratias pro tanto in me collato be- 
neficio uberrimas ago ; tibique me offero, dedo, 
obligo; tuamque immensam pietatem oro, ut, 
veluti me zegram morbo intolerabilique cruciatu, 
sospitam incolumemve tua solita benignitate fe- 
cisti, ita velis me posthac talem tamque sanctam 
instituere vitam, ut tetras inferni poenas horren- 
dosque cruciatus possim evadere. Tuque glorio- 
sissima semper Virgo Maria, per quam post Deum 
totus vivit orbis terrarum, sine qua nihil gratize 
hac in valle lacrymarum nos hei ! miseri mortales 
a Jesu consequi possumus, me tibi in filiam ado- 
ptare velis, oro; mentem vero meam in sanam 
rectamque viam dirigas deprecor ; nulla sorditate 
spurcitiave cum mentis tum corporis animus 
meus inquinetur. Tu quoque, o Joannes beatis- 
sime, cui tantum Deus tuisque recte factis prze- 
stitit, ut osse etiam arido a quovis morbo morta- 
les omnes eripias, rogo, parentes meos meque 
ita adjuves et conserves, ut hac functi vita tecum 
una bonis perfruamur coelestibus. 

123 Inde se primo nostris commendantes ora- 
tionibus, domum leti concessere propriam. Se- 
nem illum annuatim, dum illi vita comes fuit, 
nudis pedibus in S. Joannis festivitate hoc S. 
Mariz: monasterium cum cereo funali devote pe- 
tiisse vidimus. Verum in fine hujus miraeuli pro 
religione Christiana, proque salute nostra non 
absurdum visum est hzc addidisse : quod etsi, 
ut [in] sacris Scripturis memori: proditum est, 
filii ob scelera parentum pcenas non daturos, pari 
modo nec parentes; hoc tamen, multisque aliis 
miraculis constat secus esse. Ceterum in sacris 
Scripturis ita accipi potest, mortales scilicet in 
futura vita non penas pro alienis sceleribus sum- 
pturos, ubi malijuste animadvertuntur; boni 
vero premium factis suis dignum inveniunt. Vel 
ita omnes, qui in presenti vita torquentur, non 
alienis, sed suis, etsi nobis clam sint, sceleribus 
torqueri. Quamquam hie diligenter animadver- 
tenti perspieuum erit, senes illos aerioribus filia 
suppliciis affectos. Nune ad reliqua. 

194 Ex eodem Passiniani agro aliam ad hoc 


AUCTORE 
HIERONYMO 
WADIOLENSI 

EX MSS. 


Puella, actis 
B.V. Mariz, 
ac S. Joanni 
gratiis, 


E 


F 


lata cum pa- 
rentibus do- 
mum redit. 


Malignussm- 
ritus atiam 


S. Mari: monasterium vidimus vi tractam puel- pueiianm, 


54 lam 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


a 


quam inva- 
serat, 


post magnam 


B 


diuturnam- 
que Luctam, 


relinquere 
cogitur. 


386 
lam, quam antea parentes Florentie, num S. 
Zenobii a Reliquiis liberari posset an non, expe- 
riri voluerunt. Hic multis diebus, cruce, brachio, 
orationibus cum privatis tum publicis, incassum 
consumptis, eos missos monachi hae conditione 
fecere, [ut] alias, cum tempus opportunum da- 
retur, redirent. Ceterum illi precibus laerymisque 
aliam diem a piis monachis impetravere, oran- 
tes, quidquid laboris operisve valerent [impende- 
re,] in demone ejiciendo experirentur. Si vero 
aliter ae rati essent eveniret, sine mora postri- 
die patriam petituros. 

195 Jubet itaque decanus monachos quosque 
prose orationes ad Jesum. fieri, presbyteros in 
Missis, alios eum in Officiis publicis tum oratio- 
nibus privatis : ab omnibus igitur summa devo- 
tione orabatur. Altera vero die, primo mane: ce- 
lebrato Officio more solito, monachi ordine quo- 
dam cantantes, et psallentes ea voluntate, eo, 
ubi demonem esse [noverant] contendunt, ne 
inde abeant, nisi perfectam sospitatem recupera- 
rit puella. 

126 Cum igitur utrimque summa vi, his oran- 
do, illo resistendo certaretur, demum diabolus, 
S. Joanne sua virtute annitente, die illa se con- 
cessurum fatebatur; ad hoc addere: Conjura- 
tionibus et orationibus ha! tandem finem detis, 
oro ; vobis atrociores et certamini instantes ma- 
gis nusquam gentium reperi. His monachi in eum 
erudeliores fieri, nullo labore, nullo certamine 
diuturno vinci. Tunc exitum suum daemon paullo 
post, quia monachi nec cedere, futurum existi- 
mans; inflammatus ira concitat summis viribus 
mulierem, extollitque. Defatigantur, labuntur, 
cadunt interdum, qui eam amplexi a tergo me- 
diamque arripuerunt, feroces juvenes. Terrorem 
aspicientibus non mediocrem de se dzemon dare, 
cum os foetidum, spumosum, oculos puelle ar- 
dentes, labia ipsius quandoque tartarea vi ad 
occiput usque trahens, monstrum hominis faceret. 

127 Tali in certamine multum temporis cum 
incassum consumpsissent, qui aderant, religiosi 
(nam diabolus verbis fugam polliceri; ceterum 
re ipsa acriter puellam vexare) ipsam potius 
quam se miserantes, cgre abiere intro. Quid? 
quod his decedentibus verbis procacibus insultare 
daemon: Non me hine dejicere vel Joannes vester 
potuit, vel vos; quocirca aliud curantes, ab hoc 
opere desistite. Verum hz insultationes et deri- 
siones sibi plurimum obfuere. Meridie enim ex 
fratribus unus illuc cum cruce pergit ; nec ad eum 
expellendum minus animi erat, fretus virtute 
Joannis sanctissimi, ac paullo supra cunctis fue- 
rat monachis. Instabat itaque, Deo gloriam da- 
ret. E contra ille magis szevire. Tum monachus: 
Quandoquidem apud te, o dzemon, nulla miseri- 
ricordia, nullus locus pietatis est, etsi singulis 
horis in capite dimicetur tuo, ita eam, mihi cre- 
de, pietatem nusquam invenies. Rem enim non 
cum peccatoribus, verum cum Sanetis agis, quam- 
obrem alio contendendum, velis nolis, tibi neces- 


. Sarium erit. 


128 Diuturniori itaque certamine dzemon fati- 
gatus, verum discessum polliceri ; paullo post se 
alio concessurum, signo dato, fatebatur. Signum 
enim tum aliquod ob verz discessionis indicium 
petierat sacerdos. Nec longa data mora, mulier 
unum exuta pedem solea, extra vallem quz ca- 
pellam munit, cum ingenti omnium admiratione 
ab inquirentibus reperitur. Hoc nisi arte dzemo- 
nis haud fieri potuit. Ex tunc puella humi pro- 
strata, fere dimidium horz jacuit: inde incolu- 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


mis domum rediit suam. Fertur diabolum inter 
conjurandum dixisse, se ob matris in filiam ma- 
ledicta blasphemiasque, animo iniquo prolatas, 
ipsam obsedisse. Ceterum quia diabolus, ut saerze 
testantur Scripture, in his suis primordiis men- 
titus est, ita fuisse an non, nobis non satis con- 
stat. Potuisse tamen Dei occulto judicio fieri, pro- 
probabile videtur. Nam blasphemias presertim, 
qua mente corrupta a parentibus in liberos di- 
cuntur, sspius plurimum his obfuisse relatu mul- 
torum, litterarumque monumentis cognovimus. 


ANNOTATA. 


a Is est S. Zenobius urbis Florentinz episcopus 
et Patronus, qui 25. Maii solenni ritu illie coli- 
tur; quo die de illo egit Papebrochius tomo v1 Maii 
pag. 49. 


PARS' XI. 


E Alverne partibus oppido videlicet, quod 
ili Montem-Fatuum seu Fatuecchium 4 ἃ 
fatis dicunt (olim enim arte necromantiz diabo- 
lique dolo mortales, quz:e futura essent, vaticina- 
bantur) ad hoc S. Mari: monasterium puella, 
Lisa nomine, a parentibus ducta est. Hanc dz- 
mon qui invaserat, plurima facinora diuturniori 
temporis [spatio [committere] fecit : qus quia 
atrocia variaque fuere, ea litteris mandare cura- 
vimus. Cum igitur cruce et sanctissimi Joannis 
brachio, orationibus cum publicis tum privatis 
daemonem diu acriter infatigabiliterque vexas- 
sent, monachi, et ipse Domino Jesu haud glo- 
riam daret, lassi fatigatique, hiemis insuper 
asperz nivium copiam, quam nocte, quae insta- 
bat, aér abunde effudit, verentes, his, discede- 
rent, mitiorique tempore existente, redirent alias, 
imperatum. est. Hoc illi eegerrime, tum puella 
nondum incolumi, tum itineris aérisque difficul- 
tate, cum ferrent, mansionem in diem alterum 
orant : inde in patriam, quzecumque sors accide- 
rit, se concessuros fatentur. Quod facile ab his 
impetratum. 

130 Ea die summa vi utrimque a diabolo et a 
monachis certatum est : Hi enim pro Dei hono- 
re; ille vero solita crudelitate pugnare. Cum 
ergo diu monachi orassent, et diabolus adhue 
prater spem resisteret, quia hora vespertina jam 
advenerat, demonem jamjam ad ultima dedu- 
ctum deserentes, introgressi sunt. In nocte au- 
lem sequenti, nives ingenti vento commixtze, has 
Alpes regionesque cireum adeo complevere, ut 
homines et jumenta torrida frigore, nec pedem 
domum exira ferre auderent, omnia inanimata 
etiam rigerent gelu. Quam temporis deformita- 
iem miseri illi exacerbantes pavidi trepidique 
stare. Nam non modo redeundi in patriam spes 
ommis amota (etiam asperiora his Alpium loca 
incolebant) sed in dies pejora verebantur. Eo 
supplices gementes tantum victum orare ; se pro 
sumptibus, quam vellent pecuniam daturos, etsi 
in extrema inopia versarentur, polliceri. 

131 Quos decanus pater, quassatos, fractos, 
pannosos cernens, eorum miseratus fortunam, 
[ad] eos ita benigne exorsus est : Nondum enim 
quantum conjecturari valeo, quantam apud ser- 


vos 


Alia puella 
energunmena, 
ü 


E 


ad monaste- 
rium Fal- 
Iumbrosa- 
mum ducitur 
a parentibus. 


quorumzmi- 
seria com- 
mot. mona- 
chi, 


omnem ei 
opem impen- 
dunt ; 


B 


Damon vero 
monachum 
ad fadam li- 
bidinem ex- 
| Cilat, 


quao ille o3... 
lere δίας, 


DIE DUODECIMA JULII. 


vos Dei oporteat esse misericordiam spectastis ; 
quod profecto si spectavissetis, nihil Yos praeter- 
ruisset, neque pro vietu pecuniam, neque aliud 
offerre vobis ori cordique fuisset, cum penes nos 
ommia in medium quserantur. Non diuturnum 
tempus, non nives rigentes obstabunt libertati : 
cum non ἃ nobis, sed ab ipso Deo et ex vestris 
sudoribus proveniant, quce dantur. Tuta nobis 
omnia. ἃ nobis vero non tantum sumptus neces- 
sarii, Ion β 1 
Jesu favente, dabitur. Eo mittite tristem moesti- 
tiam, desuper divinum expectantes auxilium. His 
arrecti animum dietis. Imperat, qui hospitio prze- 
erat, necessaria omnia, dum moram hic trahe- 
rent, dari; et sic ex voto omnibus rebus foris 
compositis, monasterium ingreditur. 

132 Eam igitur diabolus cum scepius suffocare, 
et hoc summis viribus omnique arte tentavisset ; 

arentes humanis auxiliis destituti, Jesum modo, 
modo Virginem Mariam, interdum sanctissimum 
Joannem, ferrent opem, clamitare. His in difficul- 
tatibus eum penitus, quid agerent, quo se verte- 
rent, nescirent; hospitem Conversum, qui eis vi- 
ctum przebebat, si qua via posset, eorum inopize et 
calamitati subveniret, oravere. At illi simplici cum 
omnes hujusmodi in negotio deessent artes ; vix 
enim Dominicam orationem cum Virginis Marice 
salutatione scire, inquit : Fidem integram im- 
primis erga Deum Sanctosque ejus habere fideles 
omnes oportet ; inde suum suppliciter exposcere 
presidium : idque longanimi spe agere, si quan- 
doque, quod petimus, differatur, cum animis cu- 
pientibus nihil satis, ut. dicitur, festinetur. Inde 
introveniens, quidquid, dolo arteve diaboli aeci- 
deret puelle, et ut vitam luctu mceroreque ple- 
nam agerent alii, decano quamprimum studuit 
enarrare. 

133 Motus his decanus sacerdoti cuidam ex 
monachis, singulis diebus eum cruce ad dzemo- 
nem eonjurandum anathematizandumque eo ire 
przecepit. Quod cum decani praeceptum reveren- 
ter agitaret sacerdos, diabolus interim non quie- 
scere, verum per os, puellze, modo juvenes con- 
versos, modo bubuleos benigne appellare, joca 
cum eis agere, insidiis palliatis omnia-tentare, 
eorum animos ad rem turpem variis modis illi- 
cere, nihil quod ad tetrum facinus utile putaret, 
relinquere. Ei multa agitanti, Jesu volente, nihil 
cum procederet, statuit monachum, inde sepius 
transeuntem, cui gallinarum cura commissa fue- 
rat, alloqui. Observato itaque diligenter tempo- 
re, cum a pullis galline pascendis rediret, [ad] 
eum ita, suis parentibus opportune aliis negotiis 
intentis, vel ut dicebatur, paullulum quiescenti- 
bus, exorsus est : Antoni frater, (nam nomen 
creberrime audiendo didicerat) fortuna, si vir 
esse velis, preclari dulcisque facinoris casum 
dedit. Postulat monachus casum. Hae scilicet 
nocte ad puellam hane ingrediaris, et mihi eredas 
volo, me volente, nihil periculi imminere. Cum 
monaehus ille jam diaboli arte irretitus, et vir- 
tute castitatis, ad libidinem illectus, portam mo- 
nasterii singulo vespere claudi diceret, et id 
minime executioni mandari posse, ait demon : 
Fae perieulum, de cetero nihil tibi sit eurze : mea 
enim arte portam undique invenies patentem. 

134 His dietis, monachus celerrime prope- 
rans, monasterium versus ire; moram enim ultra 
solito fecerat. Domi ieitur multa secum volvens 
in incerto habere, quidnam e duobus, quie seor- 
slm in mente certabant, eligeret. Nam,in una 
Parte mala voluptas puella potiri quovis modo 


sed auxilium ad demonem expellendum, - 


cupiebat; at in altera timor Dei, sui dedecus, si 
in re caperetur, carceris asperitas, ne tam pessi- 


mum aggrederetur facinus, deterrebant : vicit 


tamen in avido ingenio pessimum consilium. Eo 
hujus rei participem faciens neminem, statuit id, 
quod nefas erat, quoquo modo perpetrare. Casu 
eo die coquinz officium familiare munus, quod in 
religione commune negotium omnibus, ut regula 
dictitat, etiam sacerdotibus, his tantum qui ma- 
jora curant amotis, ad ipsum ordine vieissitudi- 
nario pertinere. 

135 Quocirca optima via ad perpetrandum in- 
venta, Gasparum monachum, virum religiosum, 
qui monachorum tunc curam et przesertim juve- 
num gerebat, his verbis adoritur : Si justum est, 
pater, et si libet dormitorium extra, quia mihi 
multa incumbunt negotia, quiescam. Cum ille 
primo commotus insolita re, id nullo pacto, et 


387 ' 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RKABIOLENSI 

EX MSS. 


captata ad. 
eam rem. 
quadam oc- 
casione; 


precipue ob aliorum exemplum non decere asse- ἡ 


reret, et caveret id petere, quod. indecens esset ; 
et iratus monachus, nihil umquam ob sua in eum 
plurima bonefacta consecutum, diceret; demum 
super hoc multis ultro citroque verbis consum- 
ptis, Gaspar ipsius importunitate victus, quia 
nihil periculi, monasterio undique clauso et mu- 
nito, immineret, eum missum, secum ut esset hac 
conditione, fecit. Ille se omnia facturum, etiam 
et majora pollicens, lzetus ab ipso abiit. 

136 Diligenter igitur omnibus, quae coquinz 
erant, quam festive peractis, infelix, judicii Dei 
semper presentis, et professionis, quod majus 
est, quam coram ipso et Sanctis ejus se observa- 
turum juraverat, oblitus, rem, duce diabolo, ten- 
tare est ausus. Ad portam igitur monasterii ve- 
niens, eam, ut dzemon dixerat, patentem reperit. 
Verum precibus Joannis sanctissimi, qui servos 
suos decusque monasterii jugiter tutatur, factum 
est, metus pavorque ingens eum invaderet. Eo 
vehementer perterritus, sese quam raptim, ostio 
patente, ut erat, relicto, in coquinam dedit, 
ibique signo Crucis se muniens, flexis genibus 
orando, trepidus adhuc divinum implorare au- 
xilium. 

137 Ipsum ergo postea, multis presentibus, 
predieantem audivi, se numquam majori horrore 
et tremore affectum : visum enim fuerat sibi, 
quod horresco referens, umbram quamdam atram 
horrendamque, oculos ignitos prze se ferentem, 
sulphureum pestiferumque fumum naribus hiul- 
cis edentem, ipsum insequi : quo totam noctem 
ad matutinas horas usque formidolosum et tre- 
mentem se etiam pernoctasse; hoc in animo 
etiam sepius volvisse, se dormitorium extra, 
dum ceteri decumbunt, fore numquam. Ceterum 
Domnus Gaspar Prior, de quo supra verbum fe- 
cimus, ostium clausum invenit : nam monasterii 
[claves] semper ad decanum seu ad Priorem de- 
feruntur. Neque hoc silentio przetereundum puto, 
quod eum forte alias monachus iste Antonius 
iter, ubi demon erat, de majori przcepto habe- 
ret; eum his verbis irrideret dtemon : Vah! om- 
nium ignavissime, nulliusque pretii formidolose, 
qui mulierem puellam adire non audes, quonam 
pacto virum aggredereris armatum ? Abi quo 
dignus es cum istaec tua timiditate muliebri, me- 
amque opem posthae ne expetas, ne inquiras, ex 
quo, ut voluissem, puella hae modo non es poti- 
tus. Monachus vero signo crucis facto, imprimis 
surda pertransiens aure ad peragendum ivit, 
quod sibi imperatum fuerat, offieium. 

138 Est et aliud, quod, quiso, libenter au- 
dite. Joannes quidam conversus, qui celle vina- 


rice 


sed horrore 
perculsus, 


à facinore 
perpetrando 
avertitur. 


E 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


sacerdotis 
munere fun- 
gi volens, a 
diabolo re- 
prehenditur, 


et propterea 
mox sacerdo- 
tem advocat. 


Alius libidi- 
nem explere 
cupiens Ler- 
retur, 


388 


ri, pro exterioribus rebus curantis preerat, vir 
profecto simplex, cum quodam vesperi quamplu- 
res supervenissent hospites, et conversus alter 
Augustinus, de quo supra verbum fecimus, cui 
negotium his deferendo necessaria injunctum 
fuerat, hospitibus aliis inserviret; Joannes iste 
illorum, qui eum puella capta ἃ dzemone erant, 
curam coepit. Deferens itaque eis necessaria, forte 
patrem senem, diabolo vires administrante, hoc 
animo [ut] ipsum suffocaret, filia aggressa fuerat 
incassum, matre insuper totis viribus annitente, 
eranteque semper filiam, ne tantum tamque te- 
trum facinus in parentem admitteret. Nam ceteri 
tunc aberant; quod admisisset profecto, ni con- 
versus, invocato nomine Jesu, ac. suis usus viri- 
bus eam, zegerrime tamen, a patris violentis com- 
plexibus abstraxisset. 

1839 Verum cum jam discessum parasset con- 
versus, iterum puella nutu diaboli atrocius solito 
patrem, mortem crebro minitando, aggreditur. 
Injecerat enim manus in gulam. Ille intro quam- 
primum, matre conclamante, rediens, deemonem, 
ea vi amota, ut solent sacerdotes et Religiosi, 
vulgaribus tamen verbis (litterarum enim igna- 
rus erat) conjurare coepit. In quem dzemon vultu 
atroci terribilibusque oculis se, ut ipse solitus 
erat referre, convertens inquit: Asine, bubulce, 
nullius valoris homo, unde hzc tibi audacia, me, 
ut religiosi assolent, conjures? Abi hinc in cru- 
cem tuam, et tuum non aliorum peragas nego- 
tium ; et si ulterius bellua, non homó, perrexeris, 
mihi erede, tuo supplicio docebis humanum ge- 
nus, quid periculi immineat divina tractanti, nisi 
sacris prius initiatus fuerit. 

140. At Conversus et teterrimo dzemonis aspe- 

ctu et minis ejus non parvo timore correptus, 
inde quam raptim abire. Quem senex parti suze 
diffidens magnopere orare, illuc alium ex bubul- 
cis seu subuleis per Jesu Christi clementiam 
mittat, et illico suum przsens periculum decano 
monachisque enuntiare studeat. Quod ille dili- 
genter oratum peragens, Antonium quemdam ex 
bubuleis illuc ire jussit, remque omnem deinde 
patri decano aperuit. Mittitur statim sacerdos, 
qui, uti jussum fuerat, puellam stola sacerdotali 
cireumligavit, et deinde parentes, ne ulterius 
formident, monens, insuper et bubuleo imperans, 
ad suum solitum concedat locum ; quia jam mul- 
tum noctis peractum erat, quam cito in mona- 
sterium rediit. Hinc facile intelligi potest, cujus 
virtutis et potenti: sint stole sacre, et cetera, 
quibus sacerdotes ornantur, dum suis funguntur 
officiis, fide tamen, ut fit in ceteris rebus, pre- 
missa. Nam diabolus, qui antea ferox in senes 
illos miserabiles fuerat, in alios vero verba con- 
tumeliosa dixerat, stola cireumligata, ut diximus, 
demissus, humilis, impotensve effectus, totam 
noctem duxit quietam. 

141 Additur huie et aliud miraculum. Nam 
Antonius ille bubuleus, quem paullo ante retuli- 
mus, eui boum cura cum aliis quibusdam injun- 
cta fuerat, turpi amore puellze captus, secum in 
mente volvere coepit, qua via posset clam paren- 
tibus ipsius puellze potiri concubitu. Nam cum 
moribus tum natura rusticanus [erat], quid peri- 
culi ob diaboli szevitiam immineret, minime co- 
gitans, verum voluptatem malam tantum explere 
cupiens. Sibi multa agitanti hzec optima via visa 
est, aditum fenestre, quz partem respiciebat 
inferiorem, scalis positis tentare; qua quidem 
fenestra pessulo, seu sera, nullo artificio inepte 
adeo claudebatur, ut quivis arte callidus de una 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


ad aliam partem [movere] valuisset per rimas 
ipsius fenestre. Hac itaque via rem ille aggredi 
cum coepisset, et jamjam ad id devenisset, ut 
fenestra aperiretur, diabolus cireum scalarum 
gradus volitans, sic eum perterrefecit, ut tre- 
mens toto corpore, pedibus etiam et manibus 
suum officium non rite peragentibus, ad terram 
repente lapsus, uno crure pene fracto, scalis re- 
lictis, vix ad bovile usque, quod non multum di- 
Stabat, repens pervenerit. 

142 Quo repente subitoque casu stupentes 
alii, qui erant, bulbuci, unde hoc sibi, vel quze 
tanta ipsum tenuerat mora, sciscitantes, pavens 
iremensque adhuc ipsis, qui hoc idem paullo 
ante, dum moram traheret, conjectaverant, rem 


"omnem hac lege, dicerent nemini, aperuit. Ve- 


rum non multo tempore post, cum de istac puella 
sermocinaretur, quasi pro miraculo hec eadem 
Antonius presentibus nonnullis przedicavit. Hoc 
S. Joannis precibus factum nulli nostrum dubium 
extitit, cui sui Ordinis, przecipue hujus monaste- 
rii, decus honosque cure est: ut ipse et alii 
posthac ad hujusmodi turpissima essent tard'ores 
vel eaverent. Nam ausim dicere, talem rem ante 
vel post tentasse neminem, etsi multe et vultu 
modesto et venusto venerint et state integra 
puelle, cum a diabolo, tum aliis morbis op- 
presse. 

143 Sed ad diabolum, qui Lisam puellam in- 
vaserat, redeamus. Cum enim, ut supra diximus, 
jam omnibus suis viribus destitutus, etiam nec 
mutire amplius auderet, nivibus Austro flante 
liquefactis, die quadam, nec aura quidem spi- 
rante, sereno colo, segre ad capellam, summis 
viribus diabolo, ne id fieret, annitente, trahitur, 
et de more cum S. Joannis brachio, przesentibus 
monachis devoteque psallentibus, et canentibus, 
in moram longam conjurando et anathematizan- 
do torquetur : cum enim jam discedendi tempus 
adesset, pristinis viribus resumptis exclamare 
repente, debacchari, convitia maledictaque di- 
cere, solito pejus puellam sursum tollere ccepit. 

144 Accedentibus igitur nonnullis, qui aderant 
familiares, montanis ferocissimis, eam maximo 
cum labore vix sistere valentibus, pro tempore 
quievit deemon. Tandem S. Joannis virtutem 
amplius non ferens, alio ingenti cum stridore 
concessit. Puella vero e manibus tenentium paul- 
latim prolapsa, diu, uti hac vita mortali functa, 
supra ecclesi: pavimentum jacuit. Demum sur- 
gens, Jesu imprimis, Virginique Marie, et S: 
Joanni gratias agens, laeta cum suis domum pro- 
priam contendit. Verum, nondum tribus mensi- 
bus expletis, iterum idem dcemon eam atrocius 
solito invasit. 

145 Eo parentes nimium percussi, quid in 
hujusmodi re atroci agerent, quo se verterent, 
penitus ignorabant. Huc redire eos pudebat, alio 
se conferre, etsi necessitas cogeret, tamen, quia 
et vires et pecuniz longis itineribus jam absum- 
pte fuerant, verebantur. Itaque in re dubia non 
defuere, qui et pecuniis et jumento ferrent opem. 
His ergo hoc monasterium iterum petentibus non 
cessavere comites, pars misericordia pietateque 
illecti, pars cupidine visendi tale et tantum mo- 
nasterium in terra deserta in loco horroris et 
vastz solitudinis situm: adventum quorum pro- 
pter doemonis reditum monachi zegerrime feren- 
tes, statuerunt, intus, foris quoquo modo oran- 

do, supplicando, ipsum dzemonem acerrime im- 


pugnare. : 
140 Cum igitur hinc inde summa vi decerta- 


retur, 


Là scelere 
complendo 
tbstinet, 


Puclla ea- 
de 


a damone re- 
licta. ac ile- 
vum occupa- 
ta, 


Ε 


post n ullas 
concertatio- 
nes, 


A 


en { 
qan den 1 
maligno spi 
ril omnino 


[il libera. 


Anus ener- 
qument, 


diu conjura- 
la 


incolumis 
evadit, 


DIE DUODECIMA JULII. 


retur, οὐ Joannis sanctissimi virtutes crucesque ἡ 


tam asperas diabolus amplius perferre non pos- 
set, in senes illos, parentes puellze, truces oculos 
onvertens , nec mortale sonans, inquit : Iniqui 
erversive senes, cur me filiamque vestram, vita 
a vobis male et pessime instituta, in tot devexi- 
stis. tormenta ? Redite, redite ad conscientiam ; 
facinora illa mueida, qua intus latent, jam ex- 
purgate, ut peenitenti:e acrimonia, virtuteve Dei 


curentur. His dietis, conticuit daemon. Hi vero 


Ο 


rubore perfusi, qua potuere contritione, sua pec- 


cata confessi sunt. Ex tunc diabolus veluti 
fumus visus est per puelle os supera petere. 
Qui quidem devotissimam et, utilem suorum sce- 
lerum in hoc S. Maric monasterio, sicut, paren- 
tes, habuit confessionem, et Domino Jesu deinde, 
qui eam sospitem fecerat, ut sponso, adhzsit. 


ANNOTATA. 


a Quidquid sit de. hujus cognominis etymologia, 
Montem Fatucchio imvemio non procul ab eremo 
Camaldulensi versus Orientem. Unde existimo Au- 
ctorem per partes Alvernz, Alvernum Tusciz mon- 
tem, S. Francisci stigmatibus notissimum intelli- 
gere. 


PARS XII. 


nus quzedam de S. Marix Prunetce regioni- 
bus, multis comitantibus, quia non obscuro 
loco nata [erat], in jumento undique funibus cir- 
cumsepta sedens, sic ad hoc S. Marice monaste- 
rium concessit ; quam demon adeo ferox de- 
mensque invaserat, ut przesentibus monachis cum 
Reliquiis, a multis, etiam manibus a tergo re- 
vinctis, nec.teneri nec flecti posset. Eo necesse 
fuit [ad] abietem quamdam, que in capella ob 
novum zdificium peragendum tum sita [erat], 
fune cireumducto [eam] irretire; et ita vix sisti 
[poterat]. Opere pretium erit advertere, quam a 
deemone assidue quateretur, subinde subnixu ex- 
tolleretur, exclamare ipsam, ululatus aniles ede- 
re, se miseram pre dolore clamitare, ita omni- 
bus, qui aderant, et misericordiz esse et terrori 
non parvo. 

148 Verum cum demoni, etsi ingentibus S. 
Joannis virtute afficeretur cruciatibus, vires non 
imminuerentur, imo magis magisque augeren- 
tur, ita defessis omnibus, qui eam vinctam habe- 
bant, monachi cantando et orando, ita ut fit 
semper, anum ipsam natura et zetate squalidam 
et horrendam, cui etiam diabolus feram, defor- 
memque reddiderat speciem oris, trepidi dese- 
rentes rediere intro. Ceterum hoc miserabile 
spectaculum omnibus, qui aderant, extitit : ubi 
enim monachi cessere forte per horam, eam dze- 
mon (nam soluta erat) in gyrum vertere, incom- 
parabiliter movere, et ita tartareis vocibus ex- 
clamare, [ut] montes collesque supini et formido- 
lose rupes vocem reciprocam, ut Poetze nostri 
dictitat sententia, reddere viderentur. 

149 Qui vero parentes et comites aderant, in- 
genti stupore percussi, cum, quid in tali re age- 
rent, penitus ignorarent, tantum divinze clemen- 
tie imprimis, inde S. Joanni et nobis, [ut] eorum 
Tüsereremur, se commendare. Cui miserie et 
torturis abbas compatiens, uni ex monachis prze- 


389 


cepit, ut, corporibus cibo recreatis, tamdiu ora- 
tionibus et precibus instaret, quamdiu, aut dia- 
bolus aliovorsum tenderet, aut dies finiretur. 
Quem laborem monachus eum libenter obiret, 
oraretque incessanter, ambo (ille conjurando, hie 
vociferando) defessi sunt. Verum tandem Deus 
omnipotens ex alto prospectans, mulieri precibus 
Joannis sanctissimi opem tulit : nam inter con- 
jurandum: Exibo, inquit; exibo, idem dira voce 
geminans; quia hic ulterius esse, etiamsi sit vo- 
luntas, potestas non datur. Quod nobis tui exi- 
tus signum dabis, inquit sacerdos ? Cereum, ille 
[ait], ardentem exstinguam. Illico cereum accen- 
sum, solum non extinxit, sed quadam impatien- 
tia ductus, ad terram- detrusit : haerebat enim 
parieti. Anus vero diu velut defuncta humi pro- 
strata jacens, exsurgens tandem Deo sanctoque 
Joanni, inde nobis gratias agens, domum suam 
leta una cum sociis concessit. 

150 Vidimus in hoc S. Marice monasterio 
et aliam, in decrepita state constitutam, quie 
nunc secus eam, de qua nunc verbum fecimus, a 
dzemone crudeliter torquebatur. Verum nonnum- 
quam jocum et risum de se dare, cum presbyte- 
rorum more hymnum Angelicum, Apostolorum- 
que symbolum, quod festis celebratisque diebus 
dicitur, caneret non absurde. Cum igitur longa 
conjuratione frangeretur, tandem rem, cur non 
alio concederet, nullo interrogante, aperuit. 
Aiebat enim : Nisi, quod intra vestes situm breve 
α latet, amoveatur; hine, si vellem, nequeo di- 
scedere. Locis igitur abditis, sacerdote et id as- 
sentiente, scrutatis, dissutis etiam, anu illa, ne 
quid fieret, prohibente, ínventum est. Quo amo- 
io, mox demon clamans voce magna alio con- 
tendit. 

151 Id breve conspeximus fere omnes hujus 
monasterii monachi. Erat enim signis variis, 
characteribusque quibusdam in angulis, nomini- 
bus mixtis, impressum cera alba filisque cir- 
cumligatum : cujus non omnia sed quzedam teneo 
nomina Og ὁ videlicet οὐ Magog, quz in Joannis 
Euangelistee Apocalypsi leguntur; - Tetragam- 
maton insuper, Adonai, Sabaoth, que quidem 
nomina, ut nostrze docent Scripture, Dei magni 
sunt. Hzc huie operi seu miraculo inserere non 
abs re visum est, ut quivis intelligat, ddemonem 
sepius tum verbis tum rebus ipsis, sub facie 
specieque boni, miseros mortales et genus fallere 
humanum ; id vero, ut res diabolica, igni dari 
imperatum est. Eo liquido constat, brevia nec 
fieri, nec ferri licere, nisi quz a sacris canonibus 
conceduntur; quz quidem pertranseo, ne videar 
regulares constitutiones potius quam historias 
scribere. Incantationes vero et quas vulgatis ver- 
bis dixere magias, apud Christianos nusquam 
gentium probantur. Verum nunc ad reliqua. 

152 Ex Gallie Cisalpinz;e partibus nobilem 
quemdam, qui se ad plures jusserat Sanctorum 
reliquias deferri, monitu quorumdam nostrorum 
monachorum, qui eas in monasteriis incolunt re- 
giones, ad istud S. Marie monasterium usque, 
gratia recuperandz sanitatis, venisse tempore 
Abbatis Bernardi, a quodam nostro converso jam 
decrepito accepimus. Hie ubi primum ecclesiam 
ingressus est, nondum lata cruce, qua, ut supra 
dictum est, deemones conjurantur; diabolus tum 
loci, tum Joannis beatissimi sanctitatem amplius 
perferre non valens, emissa ingenti voce, abiit. 
Qu:e vox, ut ipse conversus referre solitus erat, 
adeo terribilis et tartarea extitit, ut omnes, qui 
tune eultui divino inserviebant, reddiderit atto- 


nitos. 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


Item altera 
anus 


ü 


daemonis pos- 
sessione eri- 
pitur. 


Nobilis qui- 
dam Ligur, 


AUCTORE 
MIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


mercator 
Hungarus, 


el miles He- 
truscus 


d 


S. Joannis 
ope e demo- 
nis caplivi- 
tate eruun- 
tur. 


390 


nitos. Vir ille beneficii accepti memor, non par- 
vam pecunie quantitatem devote super altare 
ponens obtulit ; qui inde liberaliter cum sociis 
habitus, postridie euntis de more visitatis, quce 
sancta sunt, locis, etiam anachoretarum humili- 
bus cellulis, in. Liguriam bene instructus et ad- 
miratione plenus tum loci devotione tum mona- 
chorum virtutibus concessit. 

153 Ad hoe, ne cui id mirabile seu incredibile 
existeret, et aliud multo majus predictus con- 
versus referre solitus erat. Aiebat enim, quem- 
dàm mercatorem predivitem de Ungaric parti- 
bus Venetias, inde Pisas v, [ut] Romam tandem 
peteret, comitantibus multis, navigasse. Quem 
cum Pisis dztemon invasisset, eumque torqueret 
acriter, adeo [ut] ex sociis ipsum aggredi auderet 
nemo (multos enim morsibus graviter attrecta- 
verat) demum cujusdam Pisani fraude deceptus, 
fune catenaque ligatus et ad varias Itali: partes, 
ubi Sanctorum loca [esse] audiverant, adductus, 
nec tamen convalens, intuitu quorumdam bono- 
rum, hoc S. Mari: monasterium cum sociis adi- 
vit. Huie erat interpres, qui modo latina, modo 
materna lingua suos omnes aperiret sermones. 
Nec statim hie, ut supradictus, sospitatem rece- 
pit; sed quinis in atroci certamine consumptis 
diebus, dzemon, sese alio concessurum, nec posse 
Joannis sanctissimi virtutem amplius perferre, 
fatetur. Sciscitante sacerdote, quod signum, ubi 
discederet daret, ait : Audietur ab omnibus. Et 
illico. capellee tintinnabulum, nemine funem tra- 
hente, signum fecit. Quod. signum omnibus, sed 
presertim suis admirationi existens, qui forte 
numquam vel raro hujusmodi prodigia viderant. 
Deum ergo sanctumque Joannem benedicentes, 
rediere Pisas, inde Romam, postremo in patriam 
propriam. 

154 De Casentini partibus, [ex] oppido, quod 
Romena d dicitur, militem quemdam pro sospi- 
tate obtinenda vidimus concessisse ad hoc S. 
Mariz monasterium ; qui a tamto torquebatur 
dzemone, ut a multis etiam ferocissimis juvenibus 
vix, dum conjuraretur, detineri posset. Verum 
eum jam fere per triduum multis tormentis, tum 
cruce, tum S. Joannis brachio affectus esset, 
Jesu virtute, et S. Joannis precibus in hzc tan- 
dem furibundus prorupit verba : O hominum 
omnium iniquissime, cur me teque in has cruces 
horrendaque tormenta dedisti? Nosti enim, quce 
Deo et Matri ejus vovisti; peroptime calles, sed 
dissimulas perjure. His dietis voluit, sed non va- 
luit, ipsum ad terram tartarea vi detrusum suf- 
focare. 

155 Miles ille ubi divina pietate paullulum 
naturales sensus revocavit, cum à monacho sa- 
cerdote, si quid voti Deo obligaretur, moneretur, 
[ut] per confessionem aperiret, habita suorum 
scelerum devota confessione, votum, quo Virgini 
Mariz tenebatur, se, ubi primum sospes domum 
repedasset, executioni mandaturum pollicitus 
est. Qua ex corde promissione fideliter justeque 

data, doemon absque miseri hominis tortura, ni- 
hil mussitans ad alias se contulit regiones. Hinc 
quivis Christianus plene intelligit, quid periculi 
sit vovisse, nec, si facultas data est, ignavia vel 
malitia, seu sepius mentis perversitate, non red- 
didisse votum. Verum si partim de his votis 
qua, viderim, queve audiverim digna, litteris 
mandare statuissem, tempus, quam miracula, 
maturius me desereret. Eo ad reliqua, quz, ni 
fallor, non minorem legentibus et admirationem 
et utilitatem prioribus allatura sunt. 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


156 Mein puerili :etate constituto, eum non- 
nullis, qui adhue supersunt, monachis, de Sena- 
rum e partibus adolescens quidam non tantum a 
demone captus, verum etiam paralytieus, mutus 
et surdus, a parentibus, S. Joannnis miraeulis 
et prodigiis impulsis, ad istud S. Mari» mona- 
sterium, non parva hominum turba inaudita re 
tracta, in cistis jumento superpositis deductus 
est. Proh Jesu bone! quid admirationis quidve 
amaritudinis mortalium mentibus dare nostram 
imaginem spirantem et vivam, omni membrorum 
officio privatam et djemone repletam conspicere ! 
Quis usquam gentium hujusmodi audivit? Quis 
aspexit? Quis non ingenti admiratione, afficere- 
tur, non tantum propriis oculis videndo, sed ac- 
cipiendo auribus? Ubi primum in parvula ecclesia, 
qua extra monasterium sita est, matris et alia- 
rum mulierum gratia, quz pietate coactz, iter 
una aggresse fuerant, in grabato toto corpore 
stratus esset (nam sedere, quia paralyticus, haud 
poterat) illico illuc re nova illecti (multi adve- 
niunt, et] conversorum, monachorum, aliorum- 
que opificum et montanorum, qui variisincumbe- 
bant negotiis, fit concursus. 

157 Hie etsi opera diaboli, ut diximus, om- 
nium corporis membrorum offiio privaretur, 
tamen lingua ipsius, dzemonis virtute plurimum 
in eo vigere. Nam indecentia in Deum et S. Jo- 
annem (virtute enim ipsius torquebatur) edere. 
Cum igitur non parum laboris, ut sospitatem re- 
ciperet, dies noctesque orando, conjurando, in- 
stando singularibus (ita enim przeceptum fuerat ) 
suppliciis monachi pertulissent; demum Jesus 
Dominus noster, [ejus misertus est| precibus 
imprimis Joannis beatissimi, inde fide lacrymis- 
que suorum, presertim matris: nihil enim vo- 
torum prztermisit; paulatim adolescens, pro- 
priis corporis officiis et viribus recuperatis, et 
demone Jesu Christi virtute (monachi non par- 
vam íraxerant moram) fugato, Dominum per 
se laudabat, omnibusque admirationem sui fa- 
ciebat. 

158 Eo parentes prz gaudio toto corpore ge- 
stire, ipsum amplecti, osculari. Qui aderant 
tanti miraeuli stupore pereussi, S. Joannem mi- 
ris laudibus ad ccelum extollere. Tandem, silen- 
tio dato, talem pater, audientibus cunctis, ha- 
buit orationem : Piissime Jesu, a quo omne bo- 
num, et sine quo nihil rectum, toto corde, tota 
mente, totis viribus te benedico, laudo, magnifi- 
co, qui per servum tuum Joannem beatissimum 
hujusmodi prodigia nobis, [ut] te magis magisque 
laudemus, ostendis; quod profecto in filio meo 
hactenus misero, nunc felici ea felicitate, quae 
vera felicitas dici et potest et debet, intelligo. Eo, 
bone Jesu, tuque Virgo Maria gloriosissima, 
etiam et tu Joannes beatissime, filium meum nos- 
que omnes in rectam viam et ad patriam tandem 
deducere dignemini ; vobisque, Pater Abbas et 
monachi, quos ad hujusmodi dignissimum offi- 
cium elegit Deus, nos nostraque commendamus, 
ut nostrum memores in omnibus vestris esse ve- 
litis : insuper ipse Jesus pro tali tantoque bene- 
ficio in Beatorum patria pro nobis restituat. His 
finitis, osculato devote S. Joannis brachio, leti 
in patriam contendere. Quod prodigium antea 
toto seculo inauditum, non tantum civitati Sena- 
rum, sed finitimis cunctis, ubi narrabatur, sum- 
m:e admirationi extitit. 

159. Rem revera ridiculam, veris rebus verio- 
rem tamen, qu: nostra tempestate accidit, enar- 
rare glisco. Senex quidam de Scarparie f oppido, 


sito 


E 


a diabolo a[- 
fectus, inco- 
lumitatem 
obtinet, 


cujus paler 
suis bene[a- 
cloribus gra- 


Lias agil. 


Senez qut- 


dam, 


f 


εἰ molendi- 
narius à d&- 
monis pote- 
state vindi- 
cantur. 


DIE DUODECIMA JULII. 


«ito in Mugelli partibus, ad S. Cresci ecclesiam 
[ivit] imprimis, quc ea in regione dedicata est; 
inde, cum haud sospes fieret, ad hoc S. Marice 
monasterium concessit. Hic brevi pristine red- 
ditur sanitati, domum suam letus abiens ; [sed,] 
nescio qua causa vel quo vitio factum sit, in eum 
paulo post idem ipse demon iterum introivit. 
Quem ad prefatum S. Crescium, eum parentes 
longo itinere hiemisque asperitate, si huc conces- 
sissent, perterriti denuo deduxissent, petito si- 
gno à sacerdote, qui eum conjuraverat, inquit 
dzemon : Mox signum manifestum dabitur. Et il- 
lico asinum, super quem sederat, in arboris 
trunco suspendens, ipsis dolorem propter dam- 
num illatum, et multis risum przebuit. Hoc ita 
fuisse ἃ viris fide dignis, qui in S. Joannis fe- 
stivitate, voti emissi gratia, hane adiere zedem, 
relatum est. 

160 Molendinarius quidam de valle Arni de 
oppido videlicet Lancise, die quadam cum mo- 
lendinum extra sospes [in] ligno quodam decum- 
beret; ubi surrexit, neque mens neque cetera 
corporis membra satis suum officium agere, imo 
huc illueque debacchando currere, et ut paucis 
absolvam, insani capitis et stulti hominis officia 
de se praebere. Quem, qui supervenerant, dolo 
vique comprehendentes, vinctis e tergo manibus, 
ad hoc S. Mari: monasterium, vociferantem, et, 
quo ibant, omnes partes clamoribus replentem, 
traxere invitum. Cum enim quis esset, et cur 
tantopere miserum hominem torqueret, a sacer- 
dote interrogaretur, tum, ait demon: Me hinc 
expellere minime ad vos pertinet, qui veram 
professi estis religionem, et quos nisi justum 
agere haud decet; furem enim aggressus sum 
crebro mentientem, Deumque etiam szepenumero 
blasphemantem. Ita esse, audientibus nobis, af- 
firmavere"quamplures. Verum eum sacerdos clam 
aliis eum ab hujusmodi nefariis [ut] cavere vel- 
let, moneret, demum post triduum. quo tempo- 
re dz:emon eum acriter vexando torserat, de se 
non parvo dato signo (fenestre enim partem 
fregit) abiit, quo meritus est. Eo molendinarius 
ille Jesu et S. Joanni gratias agens, et artes et 
mores domum rediens mutavit. 


ANNOTATA. 


a Per breve hic intelligitur, ut opinor, character 
magicus in brevi vel breviculo descriptus, de quo 
plura habet, Cangius in. Glossario. 

Ὁ Og est nomen regis Basan. Auctor certe voluit 
dicere Gog et Magog, de quibus agit S. Joannes in 
Apocalypsi cap. 20, x 7. 


€ Urbs Hetrurie olim virtute bellica memorabi- ἡ 


lis, ad Arnum fluvium interfluentem, a. cujus ostio 
sec milliaribus in ortum. distat. De reliquis locis, 
qua hic memorantur agere nom est opus, cum ita 
nota. sinl, ut eaplicatione non indigeant. 

d Locus hic situs est in tractu. Casentino. circa. 
Arnum fluvium, zquali fere intervallo a Valle Um- 
brosa et eremo Camaldulensi. 

e Sene vulgo Siena urbs Hetruric satis nota, 
de qua iterum antea egi. 

f Searparia sita est in. agro Mugellano vulgo il 
Mugello, de quo et supra egimus. 


391 


PARS XIII. 


Τ' vigilia S. Marise, que ob ingentem copiam 
nivis, quz olim Aventinum montem a Romz, 
ipsius Virginis prodigio, secundis Nonis Augusti 
complevit, de Nive dicitur. Is enim festus dies et 
celebratus per religionem Christianam quintus 
mensis Augusti a Christicolis notatur. Et ne cui 
admirationi sit, me hoc in miraculo tantum men- 
sem diemque notasse, intelligat, res novumque 
prodigium, [ut] id agerem, coégisse. Quod. equi- 
dem horrendum, pectoribusque sterne servan- 
dum animadvertatis oro. Hoc enim ab alio non 
accepi, sed ut multum interfui, legi, deamonem 
conjuravi. Ea igitur, quam diximus, die mulier 
quzdam a demone capta, revera haud ignobilis 
de Calci:e b partibus, ut in tali re fieri sepius 
solet, multis comitantibus ad istud S. Marie 
monasterium contendit. Cum enim a me in San- 
ctorum sepulero, de quo alibi latius verbum fe- 
cimus, tunc prostrata conjuraretur, et mutus dze- 
mon effectus, legendo, orando seu conjurando 
nullum daret responsum, forte Ordinis S. Fran- 
cisci duo supervenere Fratres, qui a Fratre 
Marco tunc eremita S. Maricz de Cascesa invi- 
tati, ad ipsius Virginis Marie festum ire pro- 
perabant. 

162 Qui liberaliter a. nostris habiti, dum more 
solito totum viserent monasterium, dictum fuit, 
venisse mulierem a, daemone possessam. Illico 
itaque nova re illecti concessere ad sepulchrum. 
Unus autem ex his forte necromantive arte in- 
structus, me diu interrogando laborante, et dze- 
monem non respondentem haud :quo animo per- 
ferens inquit: Quzeso, pater, pace fiat vestra. 
Huie mulieri quzedam secrete in aures liceat di- 
cere. Quid si dzemon etiam invitus respondere 
cogatur? Ego igitur in tali re parum expertus, 
putans verba aliqua divina, ut decet Fratres, di- 
cturum, permisi libenter. Accedens itaque ad 
mulieris aures, nescio quid mussitans et labia 
movens secrete spiraverit. Cui statim deemon in- 
dignans, eumque írucibus minaciter aspiciens 
oculis, in hzc. demum. verba stridens erupit: 
Hypocrita, simulator, non Frater, sedcorruptor, 
o hominum pessime, qua tu audacia isthoc in loco 
sacro, Reliquiis servisque Dei presentibus, ausus 
es tua pessima arte, quem Deus nondum coége- 
rat, cogere. Te, mihi crede, poeniteret, si, quae 
in sinu defers, amoveres. Ferebat enim, ut mihi 
ipse deinde retulit, de ligno pretiosissimze Crucis 
Christi Jesu. 

163 Cui eum statim intrepidus: Nec te nec 
tuas paveo minas, responderet, inquit daemon : 
Da, oro te, huic, quod in sinu latet tuo : inde in 
Alpis juga, vel quovis extra hec loca sancta te 
confer, et illic mecum conflictando experiere, 
quid tua, o bos, virtus in me possit; verum nec 
urbem adieris Perusinam, [quin] ego, quid mea 
inte valeat, periculum faciam. His dictis conti- 
cuit. Infelix vero Frater, de his, qu:e in diabo- 
lum dixerat, penitentia ductus, ingenti pavore 
percussus, una eum comite, S. Joanni imprimis, 
inde nobis, plurimum se commendans, tristis 
abiit. Mulier vero eodem die virtute Joannis bea- 
tissimi pristinze sospitati reddita, qui non procul 
a monasterio [habitabat| gaudens domum pro- 
priam concessit. 

164 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


Damon mu- 
lierem possi- 
dens, 

ü 


Fratrem 
Francisca- 
num acriter 
increpat, 


ace muliere 
ejectus, 


AUCTORE 
WHIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 

Fratrem il- 
lum anzium 
persequitur, 


eique letife- 
rum terro- 
Tem incutlit. 


d 
B 


Puella se- 
ptennis 


392 


MIRACULA S. JOANNIS 


104 Frater autem ille, de quo nune verbum 
feci, ut suus postea nobis retulit comes, tales 
exitus habuit : sanctz» enim Mari festivitate ex 
voto et sententia eremitee Marci acta diligenter, 
ad quemdam Conventum Fratrum, in colle quo- 
dam satis in immensum pertingenti inter S. Joan- 
nem de valle Arni e& oppidum Montis-Varchi c 
situm, se Fratres illi conferentes, is qui pessi- 
mum facinus perpetrarat, sua lacrymans scelera, 
humiliter confessus imprimis, inde, quid sibi ac- 
ciderit, compluribus enarravit. His itaque Fra- 
tribus res inaudita non parvam et admirationem 
incussit et metum ; tamen ut Fratrum mos est, 
ejus blandis verbis lenire dolorem, nihil esse, 
quod vereri deberet, tum quia confessus, tum 
quia diabolus nec valet, quod vult: frangitur 
enim Dei potentia, ejusque virtute debilitatur ; 
et quod majus est, mentitur sepe. His igitur et 
aliis verbis ultro citroque datis et acceptis, in 
spem animum arrecti, se Fratrum orationibus 
commendantes, postridie iter perrexere suum. 

165 Verum cum intensissimo solis ardore et 
labore fessi, sub lata olea lacum Perusinum d 
prope, in itinere consedissent; ecce (horresco 
referens) condensa nebula et nigerrima quodam 
cum stridore horrenti e lacu repente veniens, 
ubi consederant miseri, locum ommem conglo- 
bans, ita [ut] illic diem in noctem verteret, ingen- 
ti eum feetore eos cireumdans, inde paullo post 
abiens, summum  aéra petiit, in quo paullatim 
soluta nusquam comparuit. His illico obriguere 
pili, et subitus cucurrit eis per ossa tremor, et 
humor undique et undique salsus guttatim scatu- 
riens. Ubi paullulum morati sunt, longe trepidi 
pedibus labantibus surgentes, signoque crucis se 
munientes, inceptum non sine magno labore per- 
egere iter. Ceterum ubi civitatem Perusinam 
ingressi sunt, miser ille, quem deemon nostro in 
monasterio acriter castigarat, diem clausit extre- 
mum. Hzc omnia alter Frater, comes ipsius in 
reditu suo Florentiam, nobis referre curavit. 
Exemplo hoe patet satis, artem necromantiam, 
nec secularem quidem, quanto minus Religiosum 
exercere debere, przsertim, quia Christianos 
omnes, divina humanaque, non diabolica, requi- 
rere auxilia oportet. Verum nunc ad reliqua. 

166 Ea in hebdomada puella, septimum agens 
annum, a deemone possessa, a parentibus ad hoc 
S. Marie monasterium vi rapta, ommibus ea in 
ztate puellari posita, admirationi extitit. Cui 
cum in Sanctorum sepulero matris lacrymis alio- 
rumque pietate motus, compaterer, dzmonem 
vero orationibus et precibus, in rem suam abiret, 
conjurarem ; tanta vis puelle, demone annitente 
fuit, ut ingentia saxa capite amoveret, virosque 
omnes, qui super sepulerum sedebant, ne forte 
exiret, in varias partes (quod dictu incredibile 
est) labi coegerit ; ipsa vero quamprimum prosi- 
liit extra. Ego equidem tale oculis meis nec ante 
nec post memini me vidisse. Proh, bone Jesu! 
parvula puella, in tantum arte daemonis furorem 
versa, hoc tale solo eapite ausa sit faeinus. Ubi 
primum, ut dixi, a Sanctorum sepulero prosiliit, 
cireumferens hinc inde truces minaciter oculos, 
miserabile pavidumque de se omnibus spectacu- 
lum przbere: passos enim capillos, oculos igmi- 
vomos, os spumosum, lacerumque pectus et ora 
habens, modo singulos, modo universos ad cer- 
tamen provocare ; et eo atrocius, quia intra valli 
septa clausa, et juvenum globus ostium obsidens 
nulla parte via, qua erumperet, dabatur. 

167 Demum omnibus formidine arreptis, eam- 


GUALBERTI ABBATIS. 


que aggredi cunctantibus, signum Crucis cum 
S. Joannis cruce in eam faciens, quievit paullu- 


lum. Quam lapsam et sudore madefactam misera, t 


mater in sinum recipiens, caput compsit, ceteras 
et deinde partes corporis adornando. Paullo post, 
quia diei extremum esset, nos intro petentes, 
eamque comites pedibus et toto corpore laban- 
tem trahentes secuti sunt. Ubi igitur ad capel- 
lam ventum est, ibi quievere paullulum. Forte 
fortuna fuit in Virginis Mariz laudem, in vespe- 
ris singulis per totam Christi religionem fieri 
mos est, pulsaretur; vix primo dato signo, dz- 
mon Virginis Maris» sanctique Joannis virtutem 
amplius non perferens, me una cum acolythis, 
quorum unus aquam verbis et sale expurgatam, 
alter Crucem. ferebat, audiente, dzemon ingenti 
cum stridore exclamans concessit. Postera vero 
die Jesu Virginique Mari: matri ejus, ingentes 
gratias agentes, lzeti in patriam contendere. Eam 
deinde incolumem vidisse me memini : in Valle 
enim Arni superioris, non procul a. Castri-Fran- 
chi e oppido distans, morabatur. 

168 De patria mea, hoc est de Raggiolo ἡ", 
etsi plures ad hoe S. Maris monasterium gratia 
sospitatis recuperande venere, tamen hoe uno 
in presentiarum contenti erimus. Adolescens 
quidam, cui nomen Andre: est (superest enim 
adhuc) cum maligni cujusdam perversique pre- 
sbyteri, ut postea reipsa claruit, incantationibus 
magiisque, ut vulgo aiunt, ita acriter vexaretur, 
[ut] vultus, ora, vestesque misere manibus pro- 
priis flendo tunderet laceraretque, et germanus 
ceterique affines, quid tanto in discrimine age- 
rent penitus ignorarent ; forte quidam bonus vir, 
qui ad. tantum eum ceteris multis concurrerat 
spectaculum, et compatiens inquit : Virgini Ma- 
rie bono rectoque corde hunc commendatum si 
reddideritis, mihi credite, illico bonze valetudini 
dabitur et sanitati. Germanus igitur suus, his 
auditis, nulla data mora, tale Virgini Marice 
emisit votum : Tales quales indutus est vestes, o 
Virgo Maria purissima, tuam una cum isto mi- 
sero adiens ecclesiam, in foribus templi ad tui 
decus suspendam : modo per te, o omnium san- 
ctissima, pristine sanitati restituatur. Res mira! 
mox suis 'votis favens Virgo Maria adstitit, et 
prefatum Andream ab eo intolerabili liberans 
dolore, mente et corpore sanum valentemque 
reddidit. 

169 Eo, qui aderant, omnes se explere in 
gloriosam Virginem Mariam laudando, benedi- 
cendo et extollendo, haud poterant, lacrymis ob 
gaudia exortis. Ea itaque die, aliis rebus relictis, 
ecclesiam S. Maris de Bibiena, que de Saxo di- 
citur, adiere quamprimum, oblatisque vestibus, 
et oratione in primis ad Mariam Virginem de- 
vote ex intimis przecordiis emissa, domum eo ve- 
speri prospere rediere lzeti. Cum itaque Andreas 
iste arte diaboli membris omnibus captus, Virgi- 
nisque Marice precibus liberatus esset, non longo 
deinde temporis intervallo dato, cum die quadam 
una cum quibusdam vineas excoleret, iterum dz- 
mon herbis et verbis noxiis coactus, ut supra, 
eum ingrediens possedit. Inde debacchari, furere, 
alios marra, sudibus, saxisque petere ; illi fu- 
gere, secreta securaque loco adire. Tandem alii 
quamplures ad eum de vineis, de agris, hinc inde 
concurrentes, fessum vi dolove capientes, liga- 
tum et vinctum traxere domum. Quibus eunctan- 
tibus, quid agerent, quove se verterent, penitus 
ignorantibus, optimum factum visum est, eum 
ad S. Marie de Valle Umbrosa monasterium 


ducere. 


e 


f 
E 


Adolescens 
Radiolensis 
semel e da- 
nonis pote 
state ere- 
ptus, 


Ι 


E 


iterum in 
eamdem re- 
digitur, 


ac denuo pri- 
sting valelu- 
dini vestitut- 


tur. 


Er matrona 
Florentina, 


Üleygy Wena, 


DIE DUODECIMA JULII. 


ducere. At alii maligno. spiritu ducti, magos et 
incantatores super hoc consulendos, in re fore 
existimantes, inquit germanus ejus, Galganus 
nomine : Nisi in [monasterio] S. Marie de Valle 
Umbrosa sospitatem pristinam recuperet, alio ire 
in presentiarum non sanum mihi videtur fore 
consilium. Confido enim, S. Joannem mobis, ut 
ceteris, opem coelitus daturum, modo eam sin- 
cero corde integraque fide exigamus. 

170 Hie optimus adolescens divinum tantum 
censebat quzrendum auxilium, ubi humanum 


deesset : quod equidem omnes, qui san: sunt ὦ 


mentis, sentiunt, Mox itaque jumento de more 
cum cistis.parato, multis ex patria comitantibus, 
hue contendere. Ad quem visendum, cum quia 
de patria, tum etiam quia, ut puto, affinis esset, 
properans, re diligenter cognita, pro ipsius sa- 
lute in hospitali ignem juxta, non cruce, non 
reliquiis aliis adhibitis, divina tantum misericor- 
dia fretus, oravi. Proh bone Jesu! e vestigio 
meritis Joannis beatissimi, sua, comitumque fide 
miraculum secutum est, cum quosdam. nigerri- 
mos carbones paullatim evomens: Deo gratias, 
Deo gratias, inquit, convalui! Ad hzc videnda 
sociorum aliorumque fit concursus. Nequibant 
satis mirari, unde isti carbones, presertim cum 
se numquam comedisse fateretur. Sciscitantibus 
itaque me, unde hoe? cum nihil certi hac in re 
dare auderem : Conjecturor tamen, inquam, dia- 
boli arte fieri posse, mixtos cibo potuque non 
apparere, et sic sumi. Verum ut Crispus g ait, 
vereor, ne quis, quze sibi facta putet, cequo ani- 
mo accipiat, supra ea veluti ficta pro falsis du- 
cat. Ceterum, quod propriis oculis perspexi, 
manu tetigi, affirmare non dubito. Nam ad hu- 
jus confirmationem, puellam illam S. Gaudentii, 
de qua supra multa dixi, in testem affero; cum 
et alios quamplures, si res exigeret, àfferre pos- 
sem : a multis enim fide dignis religiosis accepi, 
eam dentes, capillos aliaque, dum in S. Salvio 
conjuraretur, spuisse. Verum hzc pro incredu- 
lis, nunc ad inceptum redeo. 

171 Matronam quamdam Florentinam, Vag- 
giam nomine, haud obscuro loco natam, a dz- 
mone captam, cum Florenti: sospitatem non in- 
veniret, clam quam potuit, nocturno scilicet tem- 
pore, hoc S. Marie monasterium petiisse vidi- 
mus. Hane talis occupaverat demon : interdum 
miti ingenio adeo esse, jocari, facetias, risu di- 
gnas urbanitates de se dare, et presentibus vo- 
luptati pariter et admirationi existere ; nonnum- 
quam vero, mutatis moribus, presertim dum con- 
Juraretur, alteram diceres, ita enim specie crudelis 
immitisque effici, [ut] nihil crudelius, qui ade- 
rant, se aliquando vidisse faterentur. Qua modo 
varia vicissitudine cum ex diaboli voluntate tem- 
pus incassum tereretur, statuerunt cum :ea pri- 
vato communique, cum foris, tum domi pugnare 
certamine. Fiunt igitur ad Jesum preces ; pro se 
quisque modo Virginem Mariam, unicum ac sin- 
gulare miserorum refugium, modo Joannem bea- 
tissimum appellare. Verum cum in hoc pio opere 
dies quam plures consumpsissent frustra; id Pater 
Abbas ggerrime ferens, voluit, [ut] ea die, (po- 
stridie enim fugam adornabant) diu orando canen- 
doque monachi vel lassitudine nimia torqueren- 
fur, vel in rem suam malam concederet dzemon. 

172 His igitur devote ferventerque cantanti- 

us, tantum virium preter solitum mulieri dze- 
xu a NbaIera [ut| plantis pedum altaris 

à innixis feroces juvenes numero decem, 
qui eam a tergo vi sistere, procul esse cogeret : 


Tomus 1m Julii. 


293 


retro modo modo [eos] in se trudebat. Opere pre- 
tium erat vultum horribilem, faciem turpem, 
truces oculos, motus ineptissimos et incomposi- 
tos cum vultus tum totius corporis aspicere ; tur- 
pia in Deum Sanctosque ejus edere, quz duin 
accipio, exhorreo, non modo litteris dare ausim. 
Denique bonitate, Jesu sanctique Joannis meritis 
alio, voce ingenti emissa, concessit, mulierem 
tantum illam humi postratam, vita fere extin- 
ctam deserens. Quze paullo post surgens, cum, 
ubinam gentium esset, quid cerei accensi, quid 
Religiosi sibi vellent, admiraretur, re a suis dili- 
genter cognita, Deo gratias agens conticuit ; con- 
jux vero suus, vir in Republica Florentina satis 
praestans, oblatione non parva S. Joanni pro 
tanto beneficio data, letus Vlorentiam, se san- 
cta, cum interrogaretur unde iret, peragrasse 
loca simulans, venit. 

. I78 Alteram de Castro Bononiense ἢ magno 
natu mulierem, Anastasiam nomine, eodem fere 
lempore ad istud S. Marie monasterium, cum 
esset a demone capta, contendisse accepimus. 
Quam maximis cruciatibus cruciasse ddemonem 
semper, sui asserebant; sed precipue dum has 
finitimas regiones, huneve agrum primum sunt 
ingressi. Szepe etenim numero mulieris suífoca- 
tionem veriti, cum damon gulam peteret, tan- 
tum ceteris destituti auxiliis, Jesu Virginisque 
Marie presidium lacrymis implorare. Verum 
cum hoc in loco idem tentare videretur daemon, 
abbas optimum factu ratus, stola gulam mulieris 
circumnectere, né dzemon acrioribus affectis tor- 
mentis, si spatium daretur, rem perageret, mox 
eam afferri jussit. Res mira! quoties gula stola 
cingebatur, toties dzemon inferiores partes vel in- 
testina petere, nonnumquam pedum vel manuum 
extrema adire. Ubi ea amovebatur, mox gulam 
repetere. En quante [virtutis] sacre vestes sint, 
facile perspici hoc uno miraculo a quovis potest. 

174 Cum igitur daemon sacerdoti verbis fu- 
gam promitteret, ceterum re ipsa acrior fero- 
ciorque instaret, Spirituque sancto haud locum 
daret, mandat omnibus aliis monachis abbas, 
pro se quisque supplicationes orationesque ha- 
beat; quod si nec ita procederet, longam cum 
diabolo certando una omnes moram traherent. 
Quam rem cum strenue monachi agerent, de- 
mum dzmon rei exitum sentiens, ea, qua potuit. 
in miseram mulierem usus est virtute : cum enim 
plus solito gulam inflatam turgidamque redderet, 
adeo fatigabatur mulier, [ut] oculis sanguineis, 
anhelitu fcetido, labiis exsiccatis et pallidis, toto 
denique vultu et facie extrema adesse ostende- 
ret; iia ut de ea multi actum esse censerent. 
Eo, qui aderant, omnes Christum Jesum, piissi- 
mamque ejus Virginem Mariam, saltem anima 
salutem darent, lacrymis effusis orare. Tandem 
post diuturnam, quam a dzemone in gula pertu- 
lerat, torturam, carbones nigerrimos, pilis con- 
globatos spuens, illico incolumis facta [est,] cun- 
ctis inauditum et ab eis numquam visum [prodi- 
gium] admirantibus. [Tune illi,] Jesum sanctum- 
que Joannem laudando, expleri nequibant : inde 
in patriam leti, virtutem Joannis sanctissimi 
omnibus occurrentibus przedicantes, rediere. 


ANNOTATA. 


a Errat hic. Auctor ponendo montem Aventi- 
num pro colle Exquilino, qui multum ab invicem 


05 


σι 


distant, 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


h 
aliaque mu- 
liere 


daemon fuga- 
tur. 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


Viginti octo 
da&mones, 
a 


8. Joannis 
virtute coin- 
pulsi, 


394 MIRACULA S. JOANNIS 


distant, ut omnibus Romanis satis notum est. In 
colle autem Exquilino id. prodigium factum esse ex 
Breviario Romano, aliisque monumentis constat. 

b Opinor esse eumdem locum, qui sub nomine 
Cascia in mappis geographicis statuitur inter. duos 
rivos ex fluvio Arno ortos nom procul a montibus 
Prati magni. 

€ Ambo haec loca inter duos vivulos ex fluvio 
Arno versus meridiem fluentes includuntur. De S. 
Joannis oppido « (pra actum. est. 

d Lacus Perusinus sic dictus ab urbe Perusia, 
a qua tantum "7 milliaribus distat ; ab antiquis Tra- 
simenus vocabatur. Situs est in ditione Ecclesi in 
Umbria ; ejus circuitus est 22 milliarium, continet- 
que tres parvas insulas. 

e Locus ille includitur duobus. Arni rivulis, ei 
versus meridiem distat a. Valle Umbrosa equali fere 
spatio, quo Vallis Umbrosa inter septemtrionem et 
orientem a civitate Florentina. 

f Didacus Franchius in citatione Auctorum ante 
Vitam S. Joannis Gualberti hunc locum vocat Rag- 
giuolo, atque situm esse in tractu Casentino. Ab hoc 
loco Hieronymus horum miraculorum collector co- 
gnominatus est Radiolensis 

g Forte Auctor hic intelligit Salustium histori- 
cum, qui habuit pranomen Crispi, ut patet ex Mar- 
tiali poeta, a. quo dicitur : 


Crispus Romana primus in historia. 


h Oppidum in ditione Bononiensi, in via ZEmi- 
lia, inter Imolam ad occasum, et Faventiam ad ortum. 


PARS XIV. 


on multo post (nam ille annus prodigiis cla- 

N rus extitit) quidam de Valialla a, cui nomen 
Bartholom:eo fuerat, ad hoc S. Mari: monaste- 
rium, haud parva hominum turba comitante, 
concessit. Hic etiam funibus undique septus, vix 
a compluribus juvenibus, qui sibi comites extite- 
rant, et qui domi tune erant, (utpote qui ab vi- 
ginti et octo spiritibus malignis torqueretur) de- 
timeri [poterat.] Qui quidem pessimi spiritus, 
interdum jocum, quandoque terrorem przesentibus 
inferre. Quis enim tam gravis tam rigidus, [ut] 
de se risum non dedisset, cum ex ore unius va- 
rias voces vario motu verba edentes accepisset ; 
ita ut populum non unum loquentem putares? Et 
etiam quis tam fatuus, tam sensu levis rem pro- 
digiosam tantam, tamque horribilem non maxi- 
ma cum formidine admiraretur? Mihi profecto 
incredibilia, commentitia fictaque essent, nisi Eu- 
angeliste, qui nec mentiri volunt nec possunt, 
quemdam a Domino Jesu incolumem factum, eum- 
que a legione dzemoniorum captum, litterarum 
*ndicio memori: tradidissent. 

176 Nune ad propositum rediens, [prosequor.] 
Cum jam de ejus sospitate ἃ cunctis fere, (quia 
multos incassum dies in tali opere consumpse- 
rant) desperaretur ; et hoc zstuans animo suo 
agitaret abbas, [an] omitteret inceptum, quoniam 
frustra erat, an S. Joannis virtutem expectaret, 
qua ssepe durando, in multis prospere usus fue- 
rat; inquit senex provecta cetatis monachus qui- 
dam, Petrus nomine : Pace omnium dixerim, re- 
verendissime Pater. Hunc, nisi incolumem, hinc 
abire si permitti censueritis, in totius monaste- 
rii dedecus esse, dubitet nemo; cum luce cla- 
rius constet, eum multis variisque spiritibus im- 
pugnari. Eo utile honestumque duco, (et idem 
'vos spero ducere) [ut] nullo labore cum singulari 


GUALBERTI ABBATIS. 


tum universali victi, rei exitum etiam diuturni- 
tate temporis przestolemur. Senis sententiam lau- 
dant et probant omnes. 

177 Illieo uni ex monachis imperat abbas, 
sumpta cruce Joannis sanctissimi, diu legendo, 
orando, si forte alio concedant, experiatur. Ad 
hoc mirum spectaculum undique Religiosi et se- 
culares cum confluerent, factus est numerus non 
exiguus. Cum igitur utrimque strenue pugnare- 
tur, nec ddemones in rem suam concederent, fes- 
sus fatigatusque monachus [quievit.] Conflictum 
subitalter, inde et alter. Demum servos suos 
miseratus Joannes, a Jesu gratia impetrata, fa- 
cillime, unus diabolus post alterum divino nutu, 
dato proprio nomine, alia adiere loca. Quorum 
nomina ex monachis quidam memori: mandare 
curavit diligenter; inde in tanti facinoris memo- 
riam in sacrarii pluteo recondita, diu conservata 
sunt ; orto deinde inter finitimos bello, cum mo- 
nasterii optima quzeque ad Pithiani arcem depor- 
iarentur, nescio qua gratia, una cum nonnullis 
aliis rebus amissa sunt. Igitur recuperata sani- 
tate, Bartholom:eus ille una cum ceteris virtutem 
Joannis sanctissimi ad ccelum extollere ; demum, 
sumpta a Patre monasterii benedictione, ad sua 
l;ti rediere. 

178 Petrus quidam Dominici, de Prati Vete- 
ris agro b, qui dzemonem incognitum per duos 
fere annos, ut ipse demum autumabat, habuit, 
ad hoc S. Mari: monasterium magna cum om- 
nium admiratione, qua transibat, ob multa et 
varia, quz: inepte agebat et dicebat, vi a suis du- 
ctus tandem fuit. Huic tantas vires deemon ad- 
ministrare, [ut] vinctus undique funibus, etiam 
a tribus viris fortissimis coram sanctissimi Joan- 
nis brachio haud sisti posset. Qui facile sospita- 
tem omnium membrorum recipiens, tanti bene- 
ficii immemor, non solum suos pessimos mores, 
ut monachi monuerant, non mutavit; sed his et 
alios addidit multo nequiores. Eo divina justitia 
exigente, idem dzemon una eum septem et qua- 
draginta spiritibus malignis miserum illum in- 
gressus, adeo crudeliter eum torquere, [ut] fre- 
quens populus ad rem tantz tamque inaudite 
crudelitatis visendam, ex oppidis, villis, mapali- 
bus, qua iter uti insanus habebat ( aufugerat 
enim ) concurreret. 

179 Demum calliditate multorum captus, vin- 
ctisque pedibus et manibus, non parva mortalium 
turba comitante, eum ad hoc S. Mari: monaste- 
rium traxere invitum ; quod haud fecissent, ni 
bonus presbyter quidam, eorum infortuniis com- 
patiens, precibus et orationibus tulisset opem. 
Hunc undique funibus septum, quidam ex nostris 
videntes, quem multo major, quam antea, turba 
hominum sequebantur, in admirationem et stu- 
porem versi intro nuntiant quamprimum. Eo mo- 
nachi sese in diabolum expedire, arma spiritualia 
parare, nil hujusmodi negotio necessarium re- 
linquere : odio enim diaboli, pudoreque sui, quia 
tam cito redierat, vehementer agitati [erant.] 
Verum mirum erat varios in uno corpore audire 
spiritus non solum diversis linguis loquentes, 
verum etiam motus incompositos eodem in cor- 
pore dantes [videre.] Omnes enim, qui tanto ta- 


Bartholon. 
um. quem. 
dam ΓΝ 
coguntur, 


Major etiam 
mumerus 


b 


ex Pelro 
quodam 


lique spectaculo aderant, (aderant enim complu- ' 


res, etiam provectz ztatis Religiosi) se simile 
numquam audivisse vel vidisse asserebant. 

180 Dum igitur in sacrarium concursus om- 
nium feret, monachis cum $. Joannis brachio 
orantibus, princeps omnium daemon, qui, ut su- 
pra diximus, miserum (hunc] hominem solus prius 


1Inva- 


eajpellitr. 


monachum 
terruerat, 


postea. ea 0b- 
sessi viri cor- 
pore ejicitur ; 


unde auctor 
habet parz- 
nesin ad Reli- 
(0508, 


DIE DUODECIMA JULII. 


sanctoque Joanni commendans, salutem suam in 
eorum manu tradens, tantum mortem zeternos- 
que cruciatus evadat, orare. ᾿ 

192 Demum daemon, cum neque, quod inten- 
derat, efficere posset, quia Joannis sanctissimi 
virtute frangeretur (nam monachum illum se 
suffocare [voluisse,| ipse dzemon postea primo 
mane, ubi hue contendit, referre solitus erat) eo 
aegerrime id ferens, fulerum lectuli ira concita- 
tus, per pavimentum prius trahens, in rem ma- 
lam male olens concessit. In eo itaque tam aspero 
negotio monachus ille non minus animo demisso 
post dzemonis discessum, ae dum aderat, fuit : 
nam reliquam partem noctis insomnem, ut ipse 
narrare solitus erat, orans et tremens duxit; 
veritus semper, ne si etiam paullulum quoddam 
ab incepta oratione desisteret, communis omnium 
hostis dzeemon pejor acriorque rediret. Quod haud 
fecit; precibus enim et meritis sanctissime Dei 
Genitricis et Virginis Marix et patris Joannis 
beatissimi, perfidus ille sathan procul abstitit. 

193 Summo igitur mane, quidam a dzemone 
captus, de villa, quze vulgato nomine Thosis 
dicitur (abest enim ab isto S. Marice monasterio 
fere per tria millia passuum) huc vi multorum 
comitantium ductus est. Cum igitur more solito 
monachi omnes ordine suo circumpositi canerent 
et orarent; ille, quem dzemon invaserat, omnibus 
prius monachis lustratis, in eum daemon, qui 
preterita nocte visionem illam tam terribilem 
viderat, oculos defixit; inde, parva data mora, 
ingenti voce inquit : O amice, quod in ista prz- 
terita nocte a me passus es, tibi merito accidit, 
quia, ut inobediens et perversus, foris, dum alii 
quiescunt, fuisti; cave posthac : nisi enim ex 
intimo corde orasses, alteris, mihi crede, de te 
exemplum dedisses. His dietis, conticuit. Mona- 
chus vero ille, inde quid sibi evenerat, compluri- 
bus enarravit. Pergentes igitur Religiosi viri 
numquam a pio opere destitere, quoad dzemon 
ille, S. Joannis virtutem amplius ferre non va- 
lens, in rem malam, tartaream emittens vocem, 
concessit. 

194 Videant igitur Religiosi omnes tum mo- 
nachi tum fratres, discantque exemplo miseri 
istius, qui jugo obedientiz colla prebentes ob 
Jesu Christi amorem animarumque suarum gra- 
tiam obsequendam, omnibus, qu: videbantur in 
seculo possidere, postpositis et abjectis, Patribus 
et Abbatibus voluntatem vovere suam, quid pe- 
riculi discriminisque immineat eis, [qui audent] 
rebus in justis haud auscultare, tum interdum 
mala cupiditate illecti, a recto itinere diverten- 
les, devios sequi anfractus etiam, et, quod into- 
lerabilius est, precepta Benedicti Patris, alio- 
rumque sanctorum Patrum spernere, et inculta 
quzdam et devia sequi. Memorare possem non- 
nullos tum nostre tum alterius Religionis Fra- 
tres, qui mentis oculis exczecati, ea, quce coram 
Deo et Sanctis ejus polliciti sunt, non servantes, 
1mo, quod pejus est, propriz religioni mala infe- 
rentes, et, quod dictu nefas est, preetextam et 
habitum projieientes, et vitam non modo non 
religiosam, sed lenonibus turpiorem ducentes, 
demum judicio divino exitium dignum eorum 
moribus invenientes, imprimis plerumque ma- 
gnis ordinibus pessumdatis, in barathrum inferni 
demersos, ni me ea res longius ab incepto tra- 
heret, et alio tempus maturare festinaret. His 
igitur dimissis, ad S. Joannis miracula devenia- 
mus, que, ut alias dixi [plurima sunt.] Si sigil- 
latim in singulis ejus felicissime actis miraculis 


397 


immorari vellem, tempus quam res rzaturius me 
desereret : catervatim enim se offerunt. Quam- 
obrem quamplurimis przetermissi:, quaedam sig- 
na magis celebrata, quo potero ordine, ostendam. 

195 Ad hoc S. Marice monasterium de parti- 
bus Flaminie anum quamdam, a dzmone ca- 
ptam [intellexi,] vi affinium aliorumque [fuisse] 
ductam, qui re insolita, ut mos est, excitati co- 
mites sese tanti tamque ardui itineris sponte 
prestiterant. Qui quidem dzemon, qui eam inva- 
serat, tanta arte tantaque calliditate simulandi 
et dissimulandi, bone Jesu! instructus [erat,] 
ut ei vel nullus nequam spiritus, vel pauci simi- 
les, mea sententia inter homines, per aerem vo- 
litantes reperiantur. Qua arte, de more cum 
cruce a monacho quodam in Diaconatus officio 
constituto conjuraretur, ita usus est, ut quivis 
tali in re etiam longe expertus affirmasset, mu- 
lierem illam a nullo iniquo demone occupari : 
nam S. Marie Angelicam salutationem, oratio- 
nem etiam Dominicam summa cum devotione, 
oculis demissis, voce supplici dicere; per se, 
(quod incredibile videtur ) signum crucis edere; 
et, ne lectori fastidio sim, omnia devotionis si- 
gna, que a quovis catholico viro fieri possunt, 
in anu illa esse. 

196 His itaque signis cum etiam monachi om- 
nes fallerentur, eam veluti sospitem arbitrantes, 
affines ad solitum hospitium, monachi intro re- 
diere; cibo potuque corporibus paullulum refo- 
cillatis, quia jam diei extremum erat, discessum 
in diem posteram paravere. Cum igitur jamjam 
tenebre nostram cooperuissent regionem, opera 
et arte daemonis mulier corporis necessitatem 
simulans, seorsum ivit. Quz ubi intellexit, se a 
nullo videri posse, cursu quam rapido, dzemone 
vires administrante, ad flumen, quod Micanum 
dicitur, usque (distat enim a monasterio fere per 
duo millia passuum) nulla data requie appulit. 
Inde ripam fluminis ascendens in aquze altissimze 
pelagum sese precipitaret, hortabatur daemon ; 
ceterum S. Marice et S. Joannis meritis, divina 
bonitas ei opem ferens, a tanto tamque nefario 
facinore prohibuit. 

197 Cum interim sui per quemdam monaste- 
rii subuleum, qui sero domum repedarat, causa 
et itinere cognito, propere flumen petere ; et quo 
propius loco accedere illi, eo dzemon magis in- 
geminare, instare, [ut | sibi mortem conscisceret 
mulier. Demum capta, orabant, suis iret pedi- 
bus; verum cum hoc frustra esset (se enim illic 
pernoctare velle affirmabat) hi ira zegritudineque 
permistüi eam nec amplius, etsi mater [esset] 
perferre valentes, ipsius manibus a tergo vinctis, 
daemone silvam ululatibus clamoribusve implente, 
ad hoc S. Maricv monasterium traxere invitam. 
Postridie vero monachis ex more cantantibus et 
orantibus, non multo consumpto tempore, deemon 
amplius S. Joannis virtutem non ferens, veram 
paravit fugam ; discerpens enim imprimis feroci- 
ter mulierem, inde torve terribiliterque excla- 
mans, in rem concessit suam. Igitur mulier, re- 
cuperata sospitate, lzeta cum suis patriam revisit. 

198 Memoria mea de Valle-Casentini de agro 
Cetieze, tum viri tum mulieres capti a daemone ad 
hoc S. Mari: monasterium vi ducti fuere com- 
plures, qui quidem memorabiles extitissent ; sed 
quia et tempori et volumini modum statuere volo, 
ceteris preetermissis, hoc uno in presentiarum 
contenti erimus. Puella qu:edam, Catharina no- 
mine (si rite audita recordor) per plures dies 
ante S. Joannis festum huc funibus vincta, (nam 


a 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


Damon piis 
signis mona-- 
chos fallens, 


E 


clam mulieri 
α se possessa 
fugam ac 
mortem sua- 
det; 


at mulier re— 
ducta, pristi- 
na sanitati 
redditur. t 


F 


Prater mul- 
tos alios cu- 
ratos, puella 
quidam 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


in quam. da 
mon redie- 
rat, 


indicato ex- 
orcista furto, 


post alterius 

monachi con- 

jurationem, 
(a 


C 


maligni spi- 
ritus domi- 
nium evadit ; 


a pessimo demone torquebatur) deducta est. 
Quie, etsi in itinere, ut multi, propter loci san- 
ctitatem, pristinze reddita est sanitati, tamen co- 
mites diaboli calliditatem dolosque verentes, mo- 
nasterium hoe imprimis [adierunt;] inde quam- 
primum domum repedare consilium fuit. Igitur 
ubi venere, per crucis experimentum eam tune 
convaluisse, liquido patuit. Eo in patriam ipsa 
die rediere quamprimum. 

199 Verum nescio qua gratia factum sit, [ut,] 
non multis consumptis diebus, eam iterum de- 
mon ferocius solito torqueret. Eapropter, ne im- 
portuni et molesti, si quamprimum ad hoc S. 
Mari» monasterium rediissent, haberentur, in 
sanctissimi Joannis festivitatem, quce haud pro- 
cul erat, sui distulere adventum. In ipsius igitur 
vigilia vix diabolo totis viribus annitente, hue 
eam traxere invitam. Verum cum ea ipsa die, 
qua venerat, haud liberaretur, postridie primo 
mane, ne tante festivitati esset impedimento, 
cum undique mortalium concursus ad tale spe- 
ctaculum inerebresceret, cuidam monacho pres- 
bytero parum caute seu devote legenti inquit 
d:emon : Abi hine, quo dignus es, hypocrita ; et 
pisces, quos furtim sustulisti, talique in angulo 
celasti, cura, quamprimum ceconomo reddantur. 

200 Forte fortuna fuit, dum hzec contumeliosa 
verba in miserum monachum illum diceret dz- 
mon, [ut] cconomus, alium querens socium, 
transitum illae haberet. Cognito igitur, diabolo 
volente, furto, lzetus clam quamprimum inde ad 
angulum abiens, (quia in conjecturis sagacissi- 
mus erat) ubi dzemon dixerat, piscibus inventis, 
eoquo reddere curavit. Heec. et mihi et nonnullis 
aliis monachis ille, cui tunc jussu abbatis et cel- 
lule vinarie et coquinz cura esset, sublato ta- 
men nomine auctoris, omnia retulit jocando ; de- 
mum fatigatus a nonnullis et auctoris nomen 
aperuit. Przefatus vero monachus, qui demonem 
conjurabat, etsi imprimis, his auditis, erubuit 
paullulum pavitque, tamen, ne fidem rei faceret 
preesentibus, si illico inde abiisset, perrexit hu- 
milius et supplicius, quam antea fecerat, legendo. 

201 Inde alter monachus, qui nune monaste- 
rio S. Marie de Fonte Thaonis a przeest, curam 
conjurandi demonis accipiens ; multo opere fru- 
stra consumpto, demum indignabundus abiit. 
Meridie vero cum more solito catervatim cujus- 
vis conditionis tum virorum tum mulierum turba 
non parva, admiratione et stupore percussa, 
undique confluerent, optimum factu credentes, 
qui tunc aderant, abbates (aderant enim complu- 
res) in conjuratione S. Joannis brachium adhi- 
bere; jussu Patris majoris convenientibus mo- 
nachis, reliquisque cum Religiosis, tum sacerdo- 
tibus ( is enim dies fere per universam Etruriam 
celebratur summa cum devotione et religione) ef- 
fertur brachium. : 

202 Cum iegitur utriumque summa vi certare- 
tur, ille pro suo commodo, hi pro Christi Jesu 
gloria, tandem demon discessum suum adesse 
sentiens (nam virtus Joannis sanctissimi eum 
urgere, compellere) mulieri puelle infensus, 
[eam] humi quam crudeliter consternens, inde 
etiam discerpens, tartarea demum emissa voce, 
in rem suam malam concessit. Ea igitur puella 
diu humi prolapsa, uti vita functa jacens, demum 
admirabunda surgens, oculosque circumferens, 
parentes, ubinam gentium essent, et quid turba 
hominum, quid sibi Religiosi illi vellent, inqui- 
sivit. Cui rem omnem aperientes, actis gratiis 
Deo et Virgini Marie ae S. Joanni, iter in pa- 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


triam parant ; quam secuta est turba propria tum 
affinium tum propinquorum leti, quia eis 'pro- 
spere successerat. 

203 Quo cognito miraculo, omnes alii etiam, 
qui tantze interfuerant festivitati, Joannem san- 
ctissimum ad sidera extollere, obviam venienti- 
bus omnibus rem tanti facinoris aperire; ita 
Joannes beatissimus clarior haberi. Sed libet in 
calee hujus prodigii eos appellare, qui etiam hae 
tempestate pluris corpus quam animum faciunt, 
[ut discant,] quid discriminis periculive his di- 
vina tractantibus immineat, nisi prius sua mala 
facinora per diligentem confessionem alteri ex 
sacerdotibus aperuerint ; vel saltem corde contri- 
to et humiliato ea retractare curarint; cum sa- 
cra carmina decantent : Cor contritum et hu- 
miliatum Deus non despiciet. Verum nune ad 
reliqua. 

204 Aliam de Vulterris ^ mulierem accepimus 
ad hoc S. Marize monasterium pro sospitate re- 
euperanda venisse: nam eam tres pessimi inva- 


serant deemones. Cum diu ipsi dzemones non !4 


darent gloriam Deo, [et] frustra conjurarentur, 
desperatis illis [qui comitati fuerant, impera- 
tum est, ut] postridie, ni curaretur, in patriam 
redire curarent. Visum est [interim] mulieri, 
monachum quemdam reverendum nocturna vi- 
Sione sibi eum cruce in manibus astitisse. Quz 
indicia et signa, sanctissimum Joannem fuisse, 
declarant. Qua visione insolita mulier perfusa 
horrore, inquit ille : Ne vereare, obsecro, mulier; 
mihi erede, postridie liberaberis, modo auxilium 
Dei, Virginis Mari: matris ejus fide integra po- 
posceris. His dictis, sublimis abiit. 

205 Ubi igitur summo mane surrexit, viro 
suo visionem illam studuit enarrare; ille illico 
Abbati. Ducatur iterum in ecclesiam, inquit Ab- 
bas: spero enim S. Joannem, qui in visione sibi 
apparere dignatus est, non defuturum in tempo- 
re opportuno. Quod equidem et reipsa probatum 
est. Nam, monachis cum S. Joannis brachio de- 
vote orantibus et canentibus, hi tres dzemones 
unus post alterum, dato non parvo temporis spa- 
tio, in rem suam malam concessere. Verum hoc 
memoria dignum, quia uno liberata demone, 
paullatim et corporis vires et sanc mentis offi- 
cium sumere [ccepit;] adeo tertio abeunte dz- 
mone, ipsamet Deo gratias agens, orationem tam 
eleganter dicitur habuisse, ut omnibus et gaudio 
existeret et admirationi. Vir suus, locuples cum 
esset, viso tanto prodigio, multum pecuniz offe- 
rens, humiliter ab abbate petiit in tantze rei mi- 
raculum, ut id, et S. Joannis quzdam in vita 
sua feliciter acta in parietibus ecclesi: monaste- 
rium extra site pingeretur. Quo benigne impe- 
trato, lzeti in patriam rediere. Quze pictura etiam 
hac nostra tempestate ipsis in parietibus demon- 
stratur. 


ANNOTATA. 


ἃ Lubimus in Brevi notitia abbatiarum Italie 
qug. 144 putat, monasterium fontis Thaonis idem 
esse cum monasterio S. Salvatoris de Fontana, quod 
situm est in diecesi Pistoriensi. Dubito, an Auctor 
hoc monasterium hic velit, cum illud titulo S. Ma- 
viz de fonte "Thaonis nominet. 

b Hujus urbis situm. in. Annotatis ad. primam 
Vitam indicavimus. 


' PARS 


quo exempj, 
s. Joannis : 
gloria auge- 
lur et exorei. 
δία monen- 
tur. 


b 
Mulier in no- 
cturna visio- 
né pramoni- 


, 


E 


6 trium da- 
aoniorum. 
potestate eri- 
pitur. 


A 


Figulus ob 
malam vitam 
a diabolo 
possessus, 


paulo ante 
mortem ab 
ejus potestate 
eruitur ; 


unde Auctor 
exhortatio- 
nem insti- 


tuit, 
C 


ill peccato. 
Τίς, 


DIE DUODECIMA JULII. 


PARS XVI. 


igulus quidam de Cancelli oppido, cum suam 
pessime vitam, instituisset, [a dzemone ob- 
sessus est.] Nam, ut alia sua malefacta omittam, 
expertem etiam alicujus minimze misericordie a 
viris fide dignis accepimus; adeo ut inopes do- 
mum suam pro alimonia petentes virgis, convi- 
tiisque [et contumeliosis] verbis insectans, procul 
esse cogeret. Si quis in petendo, ut eis mos est, 
importunior procaciorve exstitisset, baculo pe- 
tere, ita [ut] qui semel domum adierat suam, 
amplius non rediret. Hune magis sibi quam aliis 
immitem et crudelem dzmon pessimus divino 
judicio invasit, et tot tantisque eum affecit tor- 
mentis, ut pene, dum ad nos delatus est, exani- 
mis existeret. Aiebant et comites: Ubi primum 
monasterii prata adivimus, tum diabolus magis 
solito vexare, in varias partes torquendo trahe- 
re ita ferociter, ut sibi infensis de se compassio- 
nem misericordiamque przberet. Pro se etiam 
quisque nostrum pejora verentes, Jesum Virgi- 
nemque Mariam matrem ejus orare ; sancti etiam 
Joannis opem sepius et scepius efflagitare. 

207 Demum dzmon postquam sensit virtu- 
tem Joannis sanctissimi adesse, [ cum ] nec mise- 
rum illum, ut concupierat, suffocare, neque gra- 
ti: Joannis beatissimi refragari posset, alio indi- 
gnabundus contendit. Post dzemonis discessum, 
eum fessum corpore trahentes ad hoc S. Marise 
monasterium deduxere. Verum quia jam labora- 
bat in extremis, Deo, animam ejus commendare, 
quam conjurare, optimum factu visum est: vix 
enim anim:e ritu et ordine ecclesiastico commen- 
datione facta, diem clausit extremum. Cujus ca- 
daver tristes et moesti jumento in patriam tule- 
re. Proh bone Jesu ! constat, deemonem invitum 
ab eo abiisse, profuisseque illi misero Virginis 
Maris et S. Joannis merita et preces, quia in 
tanto corporis et anim:e discrimine haud defun- 
ctus est. 

208 Libet in calce hujus tam metuendi faci- 
noris et stupendi eos castigare, qui diuturna Do- 
mini Jesu abutuntur patientia; qui malunt seve- 
rum judicem, ac pium experiri patrem ; qui hac 
brevi eruciatibusque plena frui vita potius o- 
ptant, ea. seterna omnibus referta voluptatibus : 
cum, etsi perperam flagitioseque vixerint, tamen 
veniz via patet, si dum tempus datur, dum spi- 
ritus hos regit artus, ad ipsum Dominum Jesum, 
qui eos creavit, suo cruore redemit, sua ingenti 
patientia tolerat, benignitatis et misericordia 
plenissimum fontem, supplices et humiles redire 
voluerint. Sunt tamen, qui male sibi consulant, 
qui summum bonum in voluptate ponunt, qui, ut 
divinse Seripturze volunt, malis intolerabiles pa- 
ratos cruciatus, bonos vero zeterna premia pro 
virtutum mercede habituros pro ridiculo habeant ; 
qui errore sedueti, mala voluptate capti, ad loca 
illa tetra inferiora et subterranea, inculta et for- 
midolosa demum demerguntur. 

209 Sunt qui parti suze malum veriti, Deum 
unum, justum, misericordem, piumque ducant ; 
tamen nimium freti bonitate divina haud emen- 
dantur ; imo indies, quod pejus est, licentiae quae- 
dam major ad vitia fenestra patet. Hi quidem, ut 
plurimum falsa spe decepti, apud inferos variis 
eruciantur torturis. Sunt etiam nonnulli, qui et 


399 


dicant et sentiant, Deum non omnes. sed quos- 
dam hac in vita punire scelestos ; eo sat esse in 
extremo vitze Domini Jesu implora"e clementiam. 
Hi profecto longe falluntur, vitze suze exitus, 
quos ignorant, securos ducentes. Cum etsi lon- 
gam vixerint vitam, in fine ipsius nil securi est, 
cum hinc mundi hujus amor, inde malarum rerum 
conscientia, alia ex parte daemonum truces a- 
spectus, :eterna mala minantur, vexent turbent- 
que adeo, [ut] mens et animus nullo modo seda- 
ri, Jesuve reminisci possint. Hinc itaque exce. 
cati perpetuis cruciatibus truduntur. O nos felices 
fortunatosque ! si vel inviti, vel, quod securius 
esset, a Domino Jesu per.varios casus, vela 
nobis sponte poenas nostrorum scelerum in pree- 
sentiarum daremus, ut eas zeternas evadere pos- 
simus! Verum ego a tramite paullulum diverti, 
dum hujus nostr: cetatis ingratitudinis malorum- 
que morum piget tzedetque. Nunc ad reliqua. 

210 Eodem fere modo, quem nunc supra di- 
ximus, alium de agro Aretino invaserat dzemon ; 
quem ad hoc S. Marie monasterium super ju- 
mentum eum adduxissent affines, adeo corporis 
nimia, ob varios dzemonis, quos in itinere pertu- 
lerat, dum invitus huc contenderet, cruciatus, 
debilitate detinebatur, [ut] nullo in loco, nisi in 
lecto prostratus quiesceret. Eo optimum factu 
visum est, [ut] eodem in loco, ubi corpus stra- 
tum habebat, cum S. Joannis cruce conjuraretur. 
Quod cum ex sacerdotibus unus ex praecepto 
abbatis id agere curasset, mutus illico effectus 
demon, fere per horam, ut responsum daret, 
precibus, minis, conjurationibusve ullis haud 
flecti potuit. Demum in iram diuturnis conjura- 
tionibus versus inquit : Non hinc discedam, nisi 
pro anima talis viri defuncti, mortuorum Offi- 
cium solenniter fuerit adimpletum. Polliciti sunt, 
qui aderant , affines , se id, ubi primum domum 
contendisset, executioni mandaturos, si alio iret. 
Ibo, Officio expleto : nam vos novi, o pessimi ru- 
stici, nulla vel pauca, beneficiis acceptis przestare 
promissa. Cras fiet, inquit sacerdos. Cras disce- 
dam, inquit ille. Quid multa? Solenniter devote- 
que postridie defunctorum celebrato Officio, nihil 
hominem ledens, in rem suam malam .abiit 
deemon. 

211 Verum rei exitum parum animadvertatis 
oro. Cum enim tune his rustieis pecuniz dees- 
sent, in S. Joannis, festivitate se ad hoc S. Ma- 
rie monasterium venturos, tresque libras num- 
morum pro ipso Officio, sacrario oblaturos, pro- 
misere. Minime, inquit sacrista : sat enim est, si 
tantum pecunize, quantum in cera accendenda ex- 
posuimus, persolvatis. Papze quid dicitis, Pater! 
non tres tantum, sed et quatuor ad minus dabun- 
tur. His dictis, lzeti discedunt, licet aliter animo, 
ac verbis polliciti fuerant, cogitantes : et ita esse, 
re ipsa probatum est. Ceterum, o humana nobis 
atrox superbia! o preesumptio vana! o ambitio 
quam ezeca semper! Dum Deum Sanetosque ejus 
irridere putamus, nos irridemus ; nobis laqueum 
foveamque paramus ; in nos nostrae reflectuntur 
sagitte. Quod equidem multorum, sed presertim 
horum exemplo patuit. His igitur non in ipsius 
S. Joannis festivitate solum, sed anno expleto, 
quod polliciti [fuerant,] minime servantibus, ille, 
quem captum a d:mone huc duxerant, obiit. Si 
tamen iterum dzemon eum invaserit, parum com- 
pertum habemus ; vita vero funetum a quamplu- 
ribus ejusdem loci fide dignis accepimus. Inde 
aliud miraculum, quod fratres sui germani, to- 


taque domus extremam miseramque vitam du- 
cunt, 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


Damon po- 
stulans pro 
pei de- 
uncti fieri 
Officium, 


E 


eo peracto, ex 
energumeno 
migrat ; 


F 


AUCTORE 
HIERONYNMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 
item ex mu- 
liere, 


postulatis 
antea pro de- 
functo Mis- 
sis. 


Mulier per 
magicas ar- 
tes male af- 
fecta, 

ü 


b 


invocata S. 
Joannis ope, 
sanatur ; 


400 


cunt, cum eis sepius etiam res familiaris ad 
necessaria desit. 

212 Nee multo hine procul mulier quzedam, 
eujus pater et fratres nostram incolunt posses- 
sionem, a d:emone capta extitit, quam affines, 
multis ex finitimis comitantibus, non sine magno 
sui imprimis diserimine, aliorumque labore, 
deinde ad hoc S. Mariw monasterium traxere 
invitam : cum enim dzemoni grave molestumque 
esset cum Joanne beatissimo habere conflictum, 
saepenumero [ut] mulierem illam de mulo ad ter- 
ram detruderet, dum huc irent, periculum facere 
conatus est ; nec valuit tamen, tum divina gratia 
id imprimis volente, tum et [iis,] qui aderant, 
eam [conantibus] observare diligenter. 

213 Cum igitur in Sanctorum sepulcro a mo- 
nacho religioso cogeretur dare responsum (nam 
[dzemon nitebatur] mutum se simulare) in hzc 
tandem prorupit verba : Quid tu tibi vis? Quid a 
me quzris? Obtundis, tametsi audio. Nil aliud 
nisi exeas, abeas, inquit monachus. Lubens abi- 
bo, tunc [ait] daemon : etenim cruciatus [ferre] 
amplius non valeo. Ceterum hoc non fiet, nisi 
pro anima avunculi sui miss: dicantur Gregoria- 
ns. Se id acturos affirmant omnes, presertim 
affines. Misse hoc in monasterio dicentur, ait 
monachus. Tune daemon in affines suos truces 
oculos convertens, inquit : Nisi dictis facta com- 
pensaveritis, me iterum in hanc rediturum, per- 
suadeatis volo. Miss: dicte sunt. Mulier vero, 
quae adhue vivit, hactenus semper illesa fuit, 
Ceterum hse diabolus, quia ab initio mendax 
fuit, et in. veritate non stetit, Domino Jesu vo- 
lente, dicit facitque. 

214 Etiam non hoc diximus pretereundum, 
quonam modo quzdam mulier de monte Milia- 
rio a, a deemone et incantationibus, quas vulgo 
malias b appellant, S. Joannis precibus fuerit 
liberata. Hzec itaque nunc anus, tunc puella, cu- 
jusdam iniqui, ut fertur, presbyteri herbis qui- 
busdam, diabolicis additis verbis, a dzemone ita 
torqueri, [ut] mente sanisque sensibus privata 
penitus videretur. Quid misera agat, quo se ver- 
tat, quem Sanctorum in sui auxilium exposcat, 
cum sui juris non esset, ignorabat. Demum oran- 
tibus suis, S. Joannes, cujus devota a teneris 
annis extiterat, in mentem venit; cujus gratia 
illustrata hzec lacrymans effudit : O Joannes bea- 
tissime, Jesu familiaris et amice, tuam respicias 
ancillam, in tot tantisque zerumnmis et miseriis, 
suis peccatis positam : oro, non peccata consi- 
deres mea, nón meorum etiam ; sed devotionem, 
quam tibi toto corde semper exhibui. Velis, Pa- 
ter sanctissime, tuis apud Jesum Virginemque 
Mariam precibus impetrare, [ut] hac truci into- 
lerabilique pcena liberata, valeam more solito et 
melius et devotius tibi sanctas orationes ac devo- 
tas mittere ; monachis conversisque omnibus tua 
Religionis solitum exhibere cum caritate hospiti- 
um. Ὁ mira et stupenda in Sanctis gratia! oinef- 
fabilis in eis dignitas et potestas! o Domini Jesu 
verba verioribus vera, qui inquit Apostolis suis : 
Et majora horum facietis ; ita vos miremini. 

215 Illico, ea parva oratione habita, adeo 
convaluit, adeo in pristinam rediit sospitatem et 
incolumitatem, ut melioris sensus ae antea, et 

majoris existeret puleritudinis. Visum est tamen 
utilius et securius, etsi, ut diximus, ad plenum 
convaluisset, tum affinibus, tum omnibus, ad hoc 
S. Marie monasterium usque una cum ipsa ire. 
Hue igitur summa cum fide et reverentia venien- 


tes, eis Joannis brachium, audito tanto miracu- 
4 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


lo, devote ostensum est. Eo igitur osculato, in 
patriam l:eti rediere. 

216 Sed etiam hae nostra tempestate opere 
pretium est eam advertere diligenter; qua fide, 
qua caritate, quo vultu hilari, jocundaque fron- 
ie, quam opipare non hujus monasterii tantum, 
sed totius etiam Religionis excipiat tum mona- 
chos tum conversos. Ubi primum eos transeuntes 
domum juxta audit vel videt, ita annis obsita, 
setate confecta, prosilit in viam, orat, vexat, 
trahit, [ut] suam ad quiescendum ingrediantur 
domum. Expertus loquor : hae enim nisi de pie- 
tatis fonte fieri, et quia accepti beneficii memor 
[est,] dubitat nemo. Proh bone Jesu! quantum 
interest inter hanc mulierem et eum, cujus gra- 
tia hoe in monasterio, ut paullo supra diximus, 
defunctorum celebratum est Officium. Hzec illam, 
quam non est pollicita, quotidie exhibet miseri- 
cordiam; illius vero affines nee quod monaste- 
rium exposuit, persolverunt. Quid mirum, cum 
de leprosis mundatis Jesus Christus dicat : Nonne 
decem mundati sunt, et novem ubi sunt ? Non 
est inventus, qui rediret et daret gloriam Deo, 
nisi hie alienigena. Nunc ad reliqua. 


ANNOTATA. 


a Didacus Franchius lib. 10, pag. 383, hunc 
montem vocat monte Mignaio; ejus situm. frustra 
hactenus inquisivi. 

b Voc Italica malia idem significat, quod La- 
tine magia vel veneficium. - 


PARS XVII. 


N? dies, ut aiunt, sed annus me deficeret, si 
omnes homines, quos propriis oculis vidi, 
de agro Ceticz aliisque finitimis locis, tum dze- 
mone captos, tum ex aliis iufirmitatibus labo- 
rantes, qui istud S. Maricz adiere monasterium, 
connumerare vellem. Proh bone Jesu! ausim di- 
cere, ferme singulis [mensibus,]| horrida tamen 
dempta hieme, non unam tantum mulierem, ve- 
rum nonnumquam tres, quatuor; interdum etiam 
et viros et cujusvis conditionis morfales, hoc S. 
Marie monasterium adiisse : ita ut nobis admi- 
rationi tediove existerent sspe. Nam unma vel 
unus [vix erat] liberatus, eece de improviso al- 
teram vel alterum, hsc et nemora rupesque 
omnes et concavas valles rusticis tartareisque 
vocibus complentem. 

218 Verum cum annuatim, dum in eam con- 
cederent, Salvatorem quemdam, nostr religio- 
nis monachum presbyterum convenirem, (nam 
ipse omnibus, presertim monachis aliisque Reli- 
giosis et vultu et rebus ipsis amicabilem se prz- 
bere)sepius in hujusmodi verba inter alia cum 
ipso incidi : Unde, Salvator, tot ad nos de hac 
provincia magis, quam de aliis confluunt homi- 
nes? Nescio, inquit ille, nisi forte quia hujus 
ville magis liberales et securiores ceteris exi- 
stunt finitimis. Nam ut cetera omittam soliti 
sunt filias suas, tum puellas maritatas, tum nu- 
biles, sine comite ad memora, ad pascua, ad pra- 
ta, prolignis, pro pascendis bobus, pro fono, 
proque aliis necessariis, quavis hora [mittere ; | 
nil verentes, non lupos, non ursos, non juvenes 


cereos 


D 


Qua se dei. 
gratan, de 
ostendit, 


Multiin agro 
Ceticg, 


antea variis 
malis affti- 
cli, 


jam ab iis- 
dem preser- 
vantur, quaa 
$. Joannis 
diem [estum. 
colunt. 


Asserit Au- 
olor, aviam 
suam prasti- 
giis deforma- 
lam, 


V All yo 
Vinum ἢ. 


Tasteriupy, 


DIE DUODECIMA JULII. 


cereos ad carnis aliarumque malarum rerum 
voluptates : eo fit szepius [ut,] cum nonnumquam 
sero, interdum vero obseura nocte domum repe- 
dent, (nosti enim mulierum et przesertim puella- 
rum virginum naturas adeo timidas esse) si ar- 
bores, foliumve, plantasve novellas motas vento, 
vel parva etiam aura flante, viderint, illico retro 
metu redeant. Cui ego : Multas tamen a dzemone 
captas huc venisse vidi et audivi. Ita est, inquit 
ille : fit enim nonnumquam arte diaboli, [ut] post 
metum sequatur eos, praecipue in mulierem. Ve- 
rum quamplures semifatuz vel alio morbo fati- 
gatze, illud nostrum S. Marice, ut tute ipse scis, 
queesivere monasterium. 

219 Ad hoc hec etiam addidi : Mea sententia, 
[ut] se, te, nosque his oneribus levent, hoc opti- 
mum factu censeo : te persuadere illis [cupio, 
eos] facile posse his posthac liberari periculis, si 
devote et fideliter annuatim, S. Joannis agant 
commemorationem. Illico lztus ille hoc. idem 
approbans, inquit : Numquam audivi melius ad 
hoc consilium dari ; quapropter accingar. Postri- 
die autem ego patriam revisi meam ; ipse vero 
huic negotio intentus, quampluribus de primori- 
bus populi rem enarravit. Assensere omnes. 
Demum, inter se consilio inito, decretum est, .in 
S. Joannis vigilia hzec commemoratio annis sin- 
gulis ageretur. Vide lector clementiam Jesu Chri- 
sti; vide Virginis Marice inauditam pietatem ; 
vide, quantum eis eorum fides, et S. Joannis 
profuerint preces. Quintum jam annum [agimus 
ex] tune; nec unus adhuc ἃ dzemone captus, alio- 
ve morbo irretitus, incolumis [nisi] fuerit, hanc 
S. Marie qussivit domum a. Forsan spiritibus 
iniquis omnibus nomine Jesu bonus Angelus im- 
peravit, ne illam, cum S. Joannis peregerint 
commemorationem, ingrediantur provinciam. 
Hinc [patet] przcipue, quanta in Joanne beatis- 
simo, divina przeveniente gratia, insit virtus, 
[cum] omnes, qui devote suum implorant auxi- 
lium, quamprimum, quidquid velint, impetrent. 

220 Neque turpe, neque inhonestum duxi, in 
calee fere horum miraculorum matrem meam, 
tum etiam et matrem patris mei ponere; ut ex 
hoc quivis intelligere valeat, me non tantum 
propter habitum religionis, verum etiam multis 
aliis de causis, sanctissimo Joanni longe obligari. 
Matrem igitur patris mei, Xantham nomine, ad- 
hue puellam, quidam furcifer, et iniquissimze 
vit:e presbyter magiis et incantationibus ex for- 
mosa et, corpore solido et succi pleno, adeo vie- 
tam et veternosam et zegram et squalidam red- 
didit, ut effigiem corporis seu potius umbram, 
non corpus dixisses, et cum vix ossa ossibus 
h:rerent, et suis se vestigiis etiam cum bacillo 
haud sisteret, lecto humi strato decumbere [co- 
geretur.] Ad quam visendam multi undique ex 
populo convolarunt : nam horrendum de se tri- 
steque etiam sibi infensis spectaculum prebere; 
verum cum, qui aderant, sibi opem tanto in dis- 
crimine haud ferre possent, forte quidam ex 
agro Cetiez nova re ductus, huic tam miserabili 
spectaculo supervenit; et cum ingens mulierum 
gemitus et ploratus omnibus lacrymas excuteret, 
his etiam, qui nulla secum affinitate tenentur, 
inquit ille : Absint Iaerym:e, dolor omnis penitus 
€ cordibus vestris solvatur ; et qu: dicam, silen- 
tio animadvertatis, oro. 
qs locus, qui Vallimbrosa dicitur; abest 

| àine per decem fere et duo millia passuum 
i Ipsis radicibus montium nostre Alpis, tamen 
promontorio, quod montani Macenariam vo- 


Tomus xn Julii. 


401 


cant vergens in Occidentem, inter duos editos et 
ambos przcipites dirutosque colles, qua nobis 
primo vere zestivoque tempore descensus est Flo- 
rentiam petentibus; ubi inter amplissima prata 
perpulerum cernitur monasterium , quod bina 
cingitur silva : altera enim, quz Occidentem spe- 
ctat, quercus habet ingentes; altera vero, quce 
in Meridiem porrigitur, proceras habet abietes, 
quz densissimz et opacz locum horrendum et 
venerabilem reddunt. Quod monasterium, ut fer- 
iur, in Virginis Marie matris Jesu nomen de- 
cusque vir quidam sanctissimus, cui nomen Jo- 
anni Gualberti est, construi voluit : cujus os 
aridum brachii dextri etiam hac nostra tempe- 
state ingentibus pollet miraculis; cujus mira ef 
stupenda prodigia, quz non solum audivi, sed 
yidi, si ex multis quzedam narrare vellem, dies 
mihi non sufficeret ad dicendum. 

222 Eo sisapitis, et si hujus misere puelle 
saluti consulere vultis, eam quamprimum illuc 
ducere, ceteris posthabitis auxiliis, velitis, oro.- 
Ne vos labor iterque deterreat: per amoena pra- 
ta, tum amore Jesu, tum quia huic puelle bene 
opto, ducam ; et vobis persuadeatis, volo, (modo 
integra fide locum exquiratis) Virginem Mariam 
una cum Joanne sanctissimo huic puelle opem 
laturam. Eamus, inquiunt ommes uno ore, et 
Jesu Christi servum potius, ac humana auxilia 
in hoc quzramus. Iter igitur cum Jesu Virgi- 
nisque Marie nomine, eo comite, aggressi [es- 
sent], demum ad hoc S. Marie devenere mona- 
sterium. Verum hoc mirabile dignumque memo- 
ria extitit, quod ! ubi loca monasterii et hujusce 
nostre Alpis attigere, illico diabolus mutus effe- 
ctus [fuerit,| cum antea valles omnes ululatibus 
tartareisque vocibus compleverit. 

223 Fuere tunc, qui dicerent, demones non 
tantum Joannis beatissimi, sed et suorum loco- 
rum, utpote sanctorum, virtutem ferre non va- 
lentes, alio, quo meriti erant, contendisse. Quod 
ita esse probo: tum quia tempestate nostra eve- 
nit compluribus, tum etiam, quia mulier ipsa per 
se Deum laudare, insuper orationem Dominicam, 
Virginisque Mariz salutationem devote dicere, 
signum crucis, quod majus.est, composite orna- 
teque, nomine Trinitatis invocato, id est Patris, 
et Filii, et Spiritus sancti, edere, et omnia, quz 
[sunt] sani hominis, officia agere. Et quod pal- 
marium prcdicabileque duco, et Virginis Marice 
sanctique Joannis precibus, non corporis tantum, 
verum et anime integram recuperavit sanita- 
tem. Cum enim ante, ut omnes fere faciunt puel- 
le, ut animum ad aliquod vanum studium ad- 
jungant, sese ornare, comere, fucis, aliisque 
coloribus (quz instrumenta sunt luxurie) uti 
[soleret,] hoc sibi miraculo experto, sanitateque 
recuperata, quamplures hoc prcdicantes audivi, 
ipsam ommes vanitates posthabuisse, et oculis 
demissis, et capite semper velato ecclesias ad- 
iisse; et ne quis hoc ficte potius ac vere factum 
existimet, texentem telam studiose ipsam scpius 
domi- offendere quamplures, mediocriter vesti- 
tam, capillos passos circum caput negligenter 
rejectos habentem. Hinc facile quivis percipere 
potest, optimum esse corporis cruciatus aliaque 
ad tempus pati (modo leto jucundoque animo tole- 
rentur) cum ad bonos mores non solum nos instru- 
ant, verum etiam a Deum nos ire compellant. 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


cujusdam 
suasione ad- 
lisse, 


E 


αὖ S. Joannis 
meritis pri- 
stino statui 
restitutam 
fuisse. 


F 


994 Pari modo matrem meam, maliis et in- Auctoris 


cantationibus confectam!, accepi; verum secus 
sospes effecta [est.] Ea tempestate in hoc S. Ma- 
rie monasterio, quidam meus patruus, Bartho- 


56 lomseus 


mater, 


402 MIRACULA 5. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


aes lomaus nomine, morabatur, religiosus profecto 
maproLews; PDonusque vir, et monasterio, quia [erat] pru- 
EXNss. — dens, longe utilis; cujus plurima benefacta et 
memoria digna przetereo, ne illius vitam [potius], 
quam Joannis sanctissimi miracula prosequi vi- 
dear. Hic forte tune patriam nostram, ut ger- 
manos suos conveniret, adiverat. Cum igitur 
matris mez miserabili spectaculo insperato et de 
improviso interfuisset, eam, letitiam vultu si- 
mulans, propriis et bonis sensibus privatam ita 
alloquitur : Flora (nam sibi id nomen est ) quid 
tibi est? Unde obsecro ita incomposite das mo- 
dos, ita insulse, inepte et stulte loqueris, quz 
alias et bonis moribus excedebas et sapientia ? 
Eia! eur tuum non respicis fratrem, qui te, ut 
suam diligit vitam ? 


n honorem 225 Cum igitur hec et alia, misericordia .di- 
concepto wo- gna proferret verba ; vix ipsa capite e sinu alte- 
to, rius, aliis juvantibus mulierculis, elevato, eum- 


que aspiciens in fletum prorupit, et illico iterum 

B  insinum caput declinans lacrymis implevit ob- 
ortis. Ille itaque, quia hujusmodi rebus szepenu 
mero interfuerat peroptime calluit, illas esse in- 
cantationes, arte diaboli factas; ceterum non in 
eis diabolus admixtus. Eo pro ipsa interdum 
orare; swpius eam habita oratione hortari, se 
gloriosissim:e Virgini Marie, et S. Joanni ex 
corde commendaret. Et hoc crebro et szpius fa- 
ciens, demum desivit mulier stulta et inepta et 
incomposita agere. Addidit tunc ipse : Fac vo- 
tum S. Joanni, Flora soror, te per decennium 
S. Joannis domum annuatim, modo possis, de- 
vote visitaturam, suumque festum, dum spiritus 
tuos rexerit artus, etiam lubenter sanctificatu- 
ram; et mihi crede, te brevi sospitatem consecu- 
turam. Facio, inquit illa, totoque corde, tota 
mente, totisque viribus Virgini Marice gloriosz, 
sanctoque Joanni, me his eruant malis, commen- 
datam reddo. 


a meg 226 Mirabilis Deus, ait Propheta, in Sanctis 
᾿ς {αι πον τ sus! Vix votum emiserat, cum illico paullatim 


in pristinos rediit sensus. Hoc tantum sibi divino 

evenit judicio : nam comam capitis, quam sibi di- 

ligenter nutrierat, nondum completo anno, sen- 

sim cadendo amisit. Quam rem haud zgre fe- 

rens, Virginem Mariam et S. Joannem miris 

laudibus extollere : tum quia eam ex intolerabili 

C infirmitate incolumem reddiderant, cum etiam, 

quia multorum scelerum materiam sibi abstule- 

rant. Eodem itaque anno in S. Joannis festivitate 

hane S. Marie domum lubens visitavit, et non 

solum per decennium, ut voverat, verum inde 

annuatim in tanti Sancti festivitate brachium 

suum exosculavit devote. Jam enim septimus et 

trigesimus annus completus est, quod ei talis ac- 

cidit casus. Hinc profecto me: conversationis 

originem duco extitisse. Hanc enim religionem 

incessi puerulus, sextum videlicet et dimidium a 
nativitate agens annum. 

Ante S. Jo- 227 In calee omnium miraculorum Joannis 

pus epulas sanctissimi, quce et ipsi vidimus et audivimus 

lescente sez — Viventes divinitus e coelo precibus ejus impetrata, 

demones 9i- hoe, quod Gregorius vir religiosissimus, olim 

; Passiniani monasterii procurator, in scripturis 

non inconcinne reliquit, ponemus. Ex Linari op- 

pido fuisse adolescentem quemdam memoriz 

prodidit; qui quidem a sex spiritibus immundis 

acriter et immaniter torquebatur. Hune itaque 

parentibus et affinibus, cum nullamaliam sui libe- 

randi spem haberent, salutare visum est ad san- 

ctissimi Joannis sepulerum deferre. Comite ita- 

que ipsius oppidi presbytero venerabili, eum ma- 


nibus affectis [laborantem] et loquele officio 
privatum ad Passiniani monasterium dedueunt. 
Cum itaque ante S. Joannis sepulerum conjura- 
retur, dzemones ipsius sanctissimi virtutem haud 
ferentes, unus post alterum in rem suam malam 
etiam per aerem (mirabile dictu!) ejulantes re- 
cessere. Ille vero adolescens incolumis et letus 
cum suis, S. Joannis virtutem ubique przedicans, 
domum propriam repetiit. Hujus tanti miraculi 


lestes sunt ommes, qui illud tunc monasterium, 


sicut ipse refert, incolebant. 


ANNOTATA. 


a Vitiosus et obscurus sensus. Vult Auctor indi- 
care, tempore quinque annorum meminem ec eo 
agro à demone possessum, aut alio morbo afflictum, 
Vallem Umbrosam adire debuisse. Plures habet sen- 
sus intricatos, prasertim cum plerumque omittat 
conjunctionem ut, quam tamen. claritatis causa. sz- 
pius supplevi. 


LIBER SECUNDUS 


Procmium ad eumdem Laurentium 
Mediceum. 


|E superiori parte operis hujus, Laurenti ma- 
gnifice, satis, quod pollicitus sum, explica- 
tum arbitror. Nam non omnia, quz de sanctis- 
simo Joanne legeram, videram, et a viris fide 
dignis acceperam; sed carptim, ut quzeque me- 
moria digna videbantur, [volui] perscribere; ut 
facile quivis percipiat, quantum Jesu Christi vir- 
tus in demonibus evertendis ejiciendisque in eo 
valuerit, indiesque valeat; et non ita esse, ut 
nonnulli falsissime opinantur, brachium ejus san- 
ctissimum pene (quia super caput mul: positum 
tempore Domini Placidi a hujus monasterii Ab- 
batis aiunt) amisisse virtutem. Id fuisse falsissi- 
mum, quamplura, qu: post eum Placidum feli- 
cissime egerit miracula, longe lateque declarant. 
Quod si ita esset, ut malevoli quidam asserere 
nituntur, nec indignum ducerem, nec contra jus 
fasque factum alios ducere debere arbitrarer, 
presertim cum dzemonia ingredi belluas et posse, 
jamque ingressa esse, et Christi Jesu Euangelia 
et sanctorum Patrum historie, presertim Hila- 
rionis eremite venerabilis, ostendant. 

229 His igitur cum suis falsis commentitiis 
omissis, aliorum miraculorum genera prosequar, 
qua non ad demonis intolerabiles cruces, ut su- 
periora, verum ad alios morbos pertinent. Omit- 
tam tamen, quz olim ἃ S. Actone b, hujus san- 
οἷ Mari:e monasterii abbate, et inde Pistoriensi 
Episcopo, diligenter perscripta sunt; qus qui- 
dem extant adhuc. At ea tantum litteris et me- 
moris tradere curabo, quse nostra tempestate et 
propriis aspexi oculis, et ἃ viris fide dignis ac- 
cepi. Quee ubi legeris, ex beatissimo Joanne fa- 
cile perspicies, sanetissimos viros a Domino 
Jesu, quidquid velint, consequi posse, et morta- 


les 


Exponil 4u- 
eLor, eidem 
Laurentio 
Mediceo quid 
in libro pri- 
mo scripse- 
rit, 


et quid hoc 
secundo di- 
clurus sit. 


A 


In summ 


rei familia 


ris angustia, 


ü 


Übpignerq- 


(Immonaste. 


T δἰ να, 


Tuidam ex- 


Seindeyg 
ti 
len les, 


[2 


DIE DUODECIMA JULII. 


les omnes, si recta et :qua seque recteque San- 
ctos petant, numquam seu frustra petere ; et ille 
ingens amor, quem in Religionem istam re osten- 
dis, si augeri potest (quod equidem haud scio) 
major indies flet, cum intellexeris J oannem bea- 
tissimum, illum olim civem Florentinum, non 
solum ipsi patrie, verum etiam universis fideli- 
bus Christianis et profuisse et prodesse semper. 
Lege ergo feliciter. 


ANNOTATA. 


a Puto, quod. hic indicetur Placidus Pavanelli, 
qui anno 1448 insignitus est titulo Biblensis episco- 
patus, postquam. Congregationem. Vallumbrosanam 
quindecim annis rezerat. 

b Hic est B. Acto vel Atto, de quo egimus in 
Commentario previo num. 23 et 32, quique scri- 
psit Vitam S. Joannis Gualberti, quam. secundo 
loco edidimus. 


PARS I. 


empore sanctissimi in Christo Martini Pa- 
Τ pe V a, cum Florentinis belli periculum, 
tum ex eo, tum ex quibusdam aliis finitimis, re- 
gibusque ea potestate pollentibus immineret; et 
ipsi libertatem, patriam, parentesque armis te- 
gere concuperent (quia nisi ingenti zere hoc in- 
ter mortales agi non licet perfecte) omnibus tum 
su: ditioni parentibus, nec religiosis amotis, 
onus non parvum in pecunia solvenda imposuere ; 
et, [ut] quamprimum solveretur, quia periculum 
presens et inevitabile esset, imperavere. Qua- 
propter cum multi ex religiosis eo tempore haud 
pecuniosi existerent, nec etiam aliam pecuniam, 
alis temporibus id exigentibus, sua aut amico- 
rum fide sumptam, penuria rerum solvere pos- 
sent, ut in tali discrimine fieri solet, beneficio- 
rum suorum possessiones civibus, in Republica 
et auctoritate et divitiis tum florentibus, ingenti 
sre ab his sumpto, inviti ad eorum filiorumque 
vitam tradidere. In eo religiosorum numero et 
R. P. Rieciardus b hujus S. Maris: monasterii 
Abbas probatur exstitisse; non quia imprudens 
aut prodigus [erat,] verum [ob] tributum iniquum, 
sua tempestate imperatum, ces alienum non par- 
vum fecerat. Preterea [erat hic] ingens mona- 
chorum numerus; ad hse et aliorum ministro- 
rum, quos vulgato nomine conversos dicimus : ex 
quibus quidam [sunt] instituti ad cultum divinum 
peragendum ; quidam autem ad forum rerum 
venalium, cum res ipsa necessitasve expostulat, 
mittuntur : nam domus magn: numero viro- 
rum prudentium conservantur, illustrantur et 
augentur. 

.*31 His igitur necessitudinibus abbas tunc 
Areumventus, eum quibusdam prediis nemus 
quoddam etiam contulit, cujus gratia S. Joannes 
tale dedit miraculum, Est locus his in. Alpibus in 
orientem vergens, quod Metatum montani c et- 
lam nostra tempestate vulgato nomine appellant. 
Abest enim ab isto S. Mariz monasterio ferme 
duo millia passuum, in quo nemus quoddam, di- 
ligenter consitum, quereubus aliisque generibus 
arborum refertum, faciem intuentibus lzetiorem 
ostendit; quia juxta flumen jugi aqua piscibusve 


403 


refertum labitur, vstivoque tempore pecore at- 
que cultoribus et, civibus interdum frequentatur 
piscandi gratia. Cum igitur cuidam civi Floren- 
tino, cui nomen Bernardo de Serzellis, ut fru- 
ctus ex eo perciperet, daretur in possessionem ; 
et ille contra jus et fcedus, inter monachos et, se 
percussum, mox, possessione accepta, arbores 
omnes jussit incidi. Hoc inique fcedeque factum 
ex nostris conversis quidam, qui tunc prata ton- 
debant, zegerrime ferentes, eos, qui incidebant, 
adeunt, monent, orant, ne tale facinus agant, 
[et] velint quandoque ab impio opere desistere. 

2832 Ceterum, cum illi tantum contumeliosa 
minarumque plena verba redderent, conversi 
veriti pejora, si pergerent, illico hanc exquiren- 
tes edem, P. abbatem lacrymantes adeunt, rem- 
que omnem, uti erat, enarrant. Ille, etsi potens 
vim vi cum suis repellere, tamen quia in tali 
tempore vis civium magis lenienda, quam exagi- 
tanda erat, fretus virtute divina, S. Joannis 
presidium statuit implorare. Igitur jussu suo 
collectis indique, qui foris domique erant, mona- 
chis et conversis, capitulum, ut mos est, flebiliter 
adeunt; hisque imprimis Abbas, cur accersisset, 
aperiens, inde presenti fortique animo sint, 
hortatur; nec dubium foret. eis S. Joannem 
opem quandoque laturum, modo bono rectove 
corde humiliter et reverenter ab eis requiratur. 
His dietis signum cum campanis fieri, ut mos 
est, jubet; inde P. Abbatem omnes imitantes 
sacrarium subnixi ingrediuntur. Cereus accensus 
ab eo, qui sacrario preest, cuique datur; et 
pluteo seu armariolo aperto, quo S. Joannis 
brachium honorifice servatur, quibusdam ad Jesu 
Christi decus Virginisque: Marie et S. Joannis 
cantatis prius genibus flexis antiphonis abbatis 
jussu. 

233 Deinde ad suum quisque concessit nego- 
tium peragendum, ea tamen fide ac spe, ut cre- 
deret, Joannis beatissimi przesidium non defutu- 
rum in tempore opportuno; quod reipsa paulo 
post probatum est; nam qui incidebant, operi 
nefario cum instarent, [et] quosdam etiam pa- 
stores, bonos profecto viros, qui eos orare et 
monere [coeperant], ne tantum in nemore discidii 
agerent, spernerent et irriderent, nutu divino 
Secures e manibus incidentium delapsze cecidere. 
Quod cum ceteris hoc metum et horrorem insu- 
per et non parvam incuteret admirationem, unus 
alis nequior et improbior, eos hortari [ut] ite- 
rum secures ad reliquum nemus incidendum 
corriperent. Renitentibus his et recusantibus, 
ille non futurum sibi przevidens casum, raptim 
securim capiens, eam perstrenue elevavit. Sed o 
verendum ab omnibus Christi Jesu judicium ! 
nec manus nec securim deponere a tergo cum 
posset, in sua tamen malitia perseverans, dum 
Spiritus suos pestiferos rexit artus, manus post 
numquam retraxit. Hoc quamprimum P. Abbati 
nuntiari curaverunt pastores; ac illum ingens 
gaudium atque dolor simul oceupavere : nam 
letabatur intelligens, silvam illam perpuleram 
S. Joannis precibus [conservatam esse, et] eve- 
nisse, ne malorum audacia [eam] stirpitus exstir- 
paret; porro anxius esse ob miseri illius inevita- 
bile malum. 

234 Eadem etiam die, et ea hora, qua mona- 
chi, ut diximus, S. Joannis imploravere auxilium, 


"ipsius civis, cui jure illud devenerat nemus, tres 


rure domos non inutiles combustas [fuisse] ma- 
nifestum est; quod ubi accepit, existimans, id 
quod erat, sibi merito id mali evenisse, nolens 


cum 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


invocato a 
monachis S. 
Joannis au- 
cilio, 


divinitus im- 
pediuntur, 


εἰ hujus ex- 
cisionis au- 
ctor manife- 
ste punitur. 


P 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


Mulier quoti- 
diana febri, 
d 


B 


εἰ allera a 
ftuxu san- 
guinis 


C 


liberatur. 


404 MIRACULA 5. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


cum sanctis et Jesu familiaribus rem agere, 
illico [petiit, ut] sibi suze redderentur pecuniz, 
et ipse, quidquid monasterii possidebat, resti- 
tuere curavit. Hoc equidem tam verendum stu- 
pendumque miraculum aliis, qui ea tempestate 
ecclesiarum bona, ea, quam dixi, conditione ha- 
buere, mentem consiliumque inique agendi, ve- 
ritis pejora, ademit. Et ne quis istud falsum 
fictumque existimet, seiat me a nonnullis tum 
abbatibus tum conversis in decrepita zetate con- 
stüitutis, qui his interfuerunt, accepisse. Silva 
quoque illa, si homines silerent, calamitatem 
suam etiam hae nostra tempestate ostendit, cum 
quercus, deinde plantatz, ceteris multo humilio- 
res intuentibus appareant. At mihi profecto multa 
legenti, audientique plurima, constat S. Joannem 
etiam memoria nostra miraculis et prodigiis cla- 
ruisse, et adhuc ita clarere (pace omnium dixe- 
rim) ut ei nullus Sanctorum hac in provincia 
inveniatur secundus. 

285 A Faventia civitate Flaminie oppidum, 
cui Berzighella d nomen est, non procul abesse 
dieitur; in quo quzedam mulier, non obscuro loco 
nata, cum ex quotidiana diu febre laborasset, 
nec medicorum, in quibus multum pecunie con- 
sumpserat, aliquo posset remedio liberari, pre- 
cibus cujusdam nostri monachi de Maratha, qui 
eam gratia visitationis adiverat, sanctissimi in- 
super Joannis miraculis ducta, votum sic vovit : 
Joannes beatissime, domum tuam, si tuis meritis 
sospitatem recuperavero, visitabo cum muneri- 
bus; mihi quaeso, Pater sanctissime, etsi pecca- 
trici opem feras tamen. Vix verba compleverat, 
et ecce e vestigio miraculum ; quee capta omnibus 
membris in lecto jacébat, functa officio totius 
corporis, suis pedibus ingenti omnium, qui eam 
noverant, admiratione hoc S. Mari: monasterium 
adivit devote; ubi primum capellam cum duobus 
ingressa comitibus, genibus flexis, coram ado- 
ravit; inde surgens, osculato altari, aliquantu- 
lum pecunie obtulit; quam libenter ea die et 
liberaliter habuimus. Postridie vero, Missa cele- 
brata, et S. Joannis brachio osculato, domum 
contendit suam. 

236 Aliud etiam miraculum preterire consi- 
lium non fuit, quod in eodem oppido nostra tem- 
pestate cuidam mulieri, quze fluxu sanguinis diu 
fatigata [fuerat,] evenisse S. Joannis meritis 
probatur. Olim quidam civis Foroliviensis cum 
ex febre, lenta tamen, ceterum continua, labora- 
ret, hoc S. Mari: monasterium annuatim multe 
devotionis gratia adivit; qui forte inter inceden- 
dum cum comitibus propter fontem, qui fons S. 
Joannis dicitur, iter habuit; qui quidem religione 
Patrum ad hzc nostra tempora usque eodem, ut 
fertur, topho herbaque viridi circumdatus, quo 
ipsius S. Joannis tempore, prestanter clauditur. 
Abest enim ab ipso S. Maris monasterio fere 
per quingentos passus, qui quidem parvulis ab- 
ietibus hine inde perpulcre cingitur. Ille itaque 
eum a nostris rem omnem cognovisset, ut S. 
Joannis fons diceretur, et quandoque illuc solus 
iret, ut crebro oraret, ut majores nostri devotio- 
nis ipsius gratia noluissent secus lapidibus scul- 
* ptis exornare, manibus eorum summa cum re- 
verentia; quia fons altus est, aquam pronus liba- 
vit. Inde secutum miraculum : nam mox omni 
illa febri, qua prius jugiter afficiebatur, extincta, 

sospes efficitur. 

237 Hie igitur cum letus in patriam conten- 
deret, domum jam dictz mulieris vel affinitatis 
vel amicitize gratia concessit, et quid ei de haustu 


fontis ob virtutem Joannis sanctissimi evenerit, 
ipsa presente, compluribus enarravit. Ea spe 
recuperande sanitatis ducta, duos ex filiis impi- 
gros deligens, eos ad hoc S. Maric:e monasterium 
cum mandatis hujusmodi misit: S. Joannis im- 
primis altare visitarent devote, et missa oratione 
ad Jesum, oblationem darent; dein aquam ex 
ipsius S. Joannis fonte haustam secum deferrent. 
Brevi itaque illi mandata efficientes cantharum 
aqua plenum secum tulere; quem ipsa fideliter 
sumens cyathum illico hausit. Quo hausto, mira 
Dei potentia! mira in Sanctis suis clementia! 
qu: diu morbo intolerabili confecta [fuerat] il- 
lico incolumis evasit. Hoc stupori et admirationi 
non solum his, qui oppidum Berzighellow habita- 
bant, verum finitimis omnibus exstitit. 

238 Vir quidam egregius, Joannes nomine, 
civis Spoletanus e, eruditus satis tum litteris 
Grecis tum Latinis, cum cirea przecordia morbo 
quodam intolerabili afficeretur, ita ut nonnum- 
quam, ut ipse referre solitus erat, cor sibi gladio 
videretur transfigi; et quod remedium ei morbo 
esset, qui doceret, medicorum invenit neminem. 
Eo divinum statuit implorare auxilium. Qui cum 
Jesum piamque Matrem ejus, [ut] ferrent opem, 
invocaret, crebro talis ei visio per somnum, ut 
ipse referre solitus erat, fuit [oblata.] Venerabi- 
lis vir quidam, monachali pretexta indutus, 
visus est dicere sibi : Vis hujusmodi morbo libe- 
rari? Volo, inquit ille, imo et percupio, modo 
Jesu Christo placitum sit. Cui vir venerabilis : 
Monasterium meum, quod in Etruri: partibus 
situm est, devote adibis, quod S. Marice de Valle 
Umbrosa dicitur; inde aliud, ubi corpus meum 
jacet sepultum, visitabis ; et tertium, "ubi cucul- 
lus, quo, dum vita viverem mortali, cireumda- 
bar, a monachis adhue conservatur devote. Qua 
via, Pater, hazec monasteria sine przvio et mon- 
strante, quz sint, intelligam ; cum multa in 
Etrurie partibus sita monachorum habitacula 
dieantur? Abbatem S. Marie de Eremita super 
hoc consule, inquit Pater ille, et quidquid dixe- 
rit, devote perficias. 

239 Primo itaque mane sequentis diei vir ille 
devotus abbatem quamprimum adiens, ei, quid- 
quid viderat, enarravit; abbas vero ex mona- 
chali przetexta et verbis, quibus usus fuerat, S. 
Joannem hujus religionis institutorem esse de- 
clarans, eum rite cuncta edocet; inde litteris, 
quas hujus monasterii abbati redderet, datis et 
fido comite, qui has omnes optime callebat regio- 
nes et monasteria, eum Jesu Christo commen- 
dans, dimisit. Voluit tamen in tanto itinere, 
quia corpore invalido, et inedia vigiliisque exeso 
et macilento [erat,|] equum habere, quem fessus 
itinere pedestri quandoque ascenderet. Demum 
vero, duce famulo abbatis, die sexta, qua domo 
sua abierat, huc pervenit; vespere vero, accer- 
sito hujus monasterii abbate, cunctis, que in 
somnis viderat et audierat, ei declaratis, postri- 
die pro sua salute Missz celebrentur, orat. Quo 
opere pio devote peracto, locis istis devotissimis, 
et eremitarum etiam cellulis intus forisque sup- 
pliciter visitatis, et inde non parvo munere ob- 
lato, et ipse ab abbate liberaliter habitus, con- 
cessit Passinianum ; et itidem, ut in hoc S. 
Marise monasterio Missis pro sospitate ipsius 
celebratis, et S. Joannis sepulcro subnixe visi- 
tato, perrexit ad S. Salvium; ubi pari modo et 
Missis auditis, et ipsius S. Joannis cueullo viso, 
iterum concessit ad nos. Postridie vero sospes 
et letus ad urbem Spoletanam contendit; et, 


ut 


Civis Spolo- 
tanus, a S, 
Joanne in 
S0mno moni- 
Lus, 


[2 


sanitatem 
recuperat. 


Matrona Flo- 
ventina st&- 
rilis, 


invocalo S. 
Joanne, [ὦ- 
cunda reddi- 
tur. 


Gerayd us 
quidam, 


DIE DUODECIMA JULII. 


ut nobis quidam de jam dicto monasterio S. 
Marice de Eremita monachus deinde retulit, dum 
civis ille vixit vitam hanc zerumnosam, nuniquam 
amplius eo morbo intolerabili laboravit. 

240 Florenti; olim quidam mobilis exstitit 
civis, cui nomen Zanobio; vir equidem in Repu- 
blica Florentina przstantissimus, insuper auri 
agrorumque ditissimus; cui uxor sterilis cum 
esset, vgerrime id ferre, quia multe ei essent 
divitis, quarum heredem filium exacta jam sua 
state haud relinquere possent. Forte fortuna 
fuit, cum die quadam cum D. Bartholomzeo, olim 
S. Trinitatis de Florentia [abbate] in colloquium 
venisset, et inter alia cum de infortunio suo 
quereretur, quod ei uxor sterilis esset, inquit 
abbas : Tibi profecto, clarissime Zanobi, bonum 
cum honore dignissimo et optavi et opto, cupiam- 
que semper, et quid hae in re dicam, ignoro pe- 
nitus. Tantum bono animo perferre nos duco 
oportere, que Jesus Dominus noster agit, cui 
curz sumus ; etsi, ubi humana desunt auxilia, 
ut me melius nosti, nos commendatos recto corde 
redderemus, spero non abs re fore. Persezpe hoc 
ego [feci], inquit Zanobius. Experiamur iterum, 
inquit abbas, et cum multa prodigia de Joanne, 
sanctissimo Gualberti filio, narrentur, et per 
omnium ora quotidie nova et inaudita volent mi- 
racula, mihi quidem utile videretur Virgini Ma- 
rie imprimis, et S. Joanni te et tuam ex corde 
commendares familiam ; et videor videre tibi pro- 
lem, dignissimam futuram, Jesum daturum. 

241' Hzc in ecclesia S. Trinitatis Florentice 
cum nullo presente, ab his dicerentur, civis fle- 
xis genibus coram S. Joannis altari hujusmodi 
pectore ab imo fudit verba : Joannes beatissime, 
si hoc apud Jesum precibus tuis impetravero, 
saltem uxor mea unicum mihi pariat filium, Mis- 
se quamplures hoc in altari ad tui decus cele- 
brabuntur, ipsumque altare ornamento purpureo 
sericis et auro intexto, ornabo. Hac itaque ora- 
tione et voto emisso, abbati valedicens, spem bo- 
nam filium habendi secum portans, domum in- 
gressus est, remque omnem uxori suc, magno 
natu mulieri, enarrare curavit. Hoc itaque cum 
ei longe gratum existeret, sese etiam mulier 
Virgini Mari: et S. Joanni commendans, spera- 
bat, divinam gratiam adfuturam. Nec eos spes 
falsos habuit, eum nono mense post filium ma- 
sculum eis bonitas concesserit divina. Eo non 
tantum, qui de familia erant, verum omnes vi- 
cini gestire, quia eis Jesus meritis Joannis bea- 
tissimi filium heredem dedisset. Zanobius igitur 
plura et meliora, ae voverat, reddens, dum vi- 
tam vixit, S. Joanni et religioni universe bonus 
et devotus exstitit, et abbatem ex amico amicis- 
sum plurimis beneficiis datis et acceptis fecit. 
Hee, multis presentibus, ab ipso D. Bartholomzo 
abbate accepimus. 

242 Memoria nostra cuidam Gerardo, qui 
praedium hujus S. Marice colebat et adhuc colit, 
casum quemdam accidisse accepimus, qui equi- 
dem talis exstitit. Cum enim jam dudum avi ata- 
vique sui et parentes et ipse divi Bartholomei fe- 
stum annuatim ipsa die honorifice celebrare con- 
sueti essent, honorificentius solito eo anno, quo 
hoc accidit, gratia quorumdam: civium, qui eos 
adiverant (sunt enim satis locupletes) celebrare 
cum statuissent, hune, quem diximus Gerardum, 
in Casentini partes pro vitula emenda ceteri mi- 
Sere fratres. Ea itaque empta, cum domum redi- 
rent, nondum Prati magni hujusce nostr: Alpis 
altiora juga attigerat, et jam in ecclesia S. Ro- 


405 


muli de Prato, S. Fidelis de Strumis horrendoque 
Hospitali pro Virginis Marie salutatione signum 
campane pulsabatur. 

243 Cum igitur comite uno contentus, tum 
obseuritate noctis aére in tempestatém mutato, 
tum etiam tarditate et vitulce et matris nequirent 
properare, vix ad fontem, qui supra eremitorium 
S. Marice de Casceca in itinere jugis manat, lu- 
mine quodam parvulo noctis non penitus obscurze 
vel usu potius pervenere. Cum cito inexspectata 
et subita vis ventorum et immanis aquarum pro- 
cella, obscurato ccelo, undique et undique obori- 
tur. Miseri itaque illi in tanto talique discrimine 
positi quid agerent, quo se verterent, ignorabant 
penitus : nam nec progredi ulterius poterant ob 
nubium densarum obscuritatem, et illic esse diu 
locus sterilis et penuria rerum, sed presertim 
futurum et instans festum non permittebat. Rati 
itaque hoc in rem suam fore, divinum videlicet 
implorare auxilium, Gerardus tota mente tale 
edidit votum : Maria Virgo spes unica salusque 
et tutissimum desolatorum [refugium,] misero- 
rumque omnium portus, tuque Apostole Dei Bar- 
tholomze, familiz et domus nostrze defensor, vo- 
bis nos nostraque, quantum in me est, toto corde 
et tota mente commendo. Liceat saltem haenocte 
S. Maricz de Valle Umbrosa adire monasterium ; 
quod si vestris precibus hoc apud Jesum impetra- 
vero, in honorem decusque vestri tabernaculum 
in triviis Malinariz condendum instituam. 

244 His dictis, socium, ne inde quoad redeat, 
discedat, monens et, orans et signo crucis se mu- 
niens, S. Joannis virtute fretus, iter obscurum 
aggreditur. Eum ego sepius hanc rem przedican- 
tem, quam dicturus sum, audivi; quid videlicet 
sibi przeter spem acciderit humanam. Mox enim 
[aiebat,] acsi ἃ quodam rapido vento suspensus 
deferrer, hoc S Marize monasterium adivi et con- 
citis crebrisque clamoribus Jacobum quemdam 
conversum advocans, per Jesum ad me foras 
egredi cum torre optime adusto, nec causam tum 
vellet inquirere, oravi. Illeillico ad me egrediens 

«lumine accenso cum testa undique clausa, meum 
comitatur iter ad socium, quem reliqueram, us- 
que; inde siquid aliud vellem, inquirens; ego 
e contra : Sat habeo. Datis acceptisque dexteris 
et ex more dignis salutationibus habitis, ille il- 
lico ad monasterium , ego domum meam abii. 
Constat itaque Virginis Mari: imprimis, inde pre- 
cibus Joannis sanctissimi huie, in tanto diseri- 
mine posito, divinam misericordiam adfuisse, et 
ei, ut olim Danieli Prophete, per angelum tu- 
lisse opem. Inde ille, quod voverat, mox peregit. 


ANNOTATA. 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


voto edito, 


ingens peri- 
culum eva- 
dit. 


a Is Martinus V, aliis III, electus est anno . 


1417, et obiit anno 1431. 

b De hoc abbate Ricciardo actum est in annotatis 
post partem primam libri primi miraculorum. 

c Metatum pro villa rustica sumi alibi divimus. 
Itaque metatum Montani hic villam montanam si- 
gnificare existimo. 

d Oppidum hac ab aliis vocatur Brisighella vel 
Bresegella, situmque est in. Flaminia seu Roman- 
diola, septem circiter milliaribus Faventia inter me- 
ridiem et occidentem. 

e Spoletum urbs Itali in. Umbria ad montium 
radices partim in colle et partim in. planitie et ad 
Tessinum amnem. Incolz vocantur α Plinio Spole- 
tini, a recentioribus Spoletani. 


PARS 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


Abbas qut- 
dam S. Joan- 
nis ope, 


inceptum — 
iter peragit. 


C 


monachus 
quidam in 
carcere posi- 
tus, 


406 


PARS II. 


D Mattheus olim abbas S. Trinitatis in Alpi- 
. bus monasterii hujus Ordinis, vir profecto 
bonus, et haud mediocriter instructus, cum cu- 
jusdam parvuli et nullius fere reditus Prioratus, 
videlicet S. Donati in Aretino agro siti, qui ver- 
naeula lingua de Vinea dicitur, possessionem 
mihi przeberet, ut sacri Canones censent traden- 
dam, [et]iter una aggressus esset; nescio quo 
pacto seu casu seu temeritate : cum enim ab ipso 
equitando paululum distarem, eum humi- toto 
corpore porrectum reperi. Igitur cum tante 
rei, male actze causam exquirerem, et ille dolore 
affectus ad plenum non posset dare responsum 
(fere enim crus fregerat unum) eum coepi obse- 
crare et orare, se fideliter et ex corde Virgini 
Marie sanctoque Joanni commendatum in tanto 
discrimine reddere vellet omnino; quod et fecit, 
tale vovens votum : Crus cereum, Joannes Pater 
beatissime, altari tuo, quod in monasterio S. 
Marix de Valle Umbrosa situm honorifice habe- 
tur, desuper pendere jubebo, modo ope tua in- 
ceptum peragam iter. Jesu bone ! illico servo suo 
Joannes beatissimus auxilium ferens, in meum, 
cui insidebam, prosilit mulum : nam suus aufu- 
gerat etnisi a quibusdam ruricolis et montanis 
qui suum esse ob loci frequentiam optime nove- 
rant, vi et calliditate fuisset captus, haud a coe- 
pto itinere destitisset, quoad S. Trinitatis in Al- 
pibus adiisset monasterium. 

246 Quid multis opus est, leti Aretium ver- 
sus equitantes, eum, quia facillime sibi dabantur 
verba, ita exorsus sum [alloqui:] Mi Pater Ab- 
bas, unde vobis, vel quomodo tam gravis casus, 
si dici potest, exstitit? Ille imprimis pudore du- 
ctus fingere quzedam; demum cum instarem, 
rem, uti erat, aperuit. Aiebat enim : Cum ne- 
cessitate coactus de mulo descendissem, et dein- 
de in ipsum iterum asgensum sírenue para- 
rem, oblivione et concito impetu ductus habe- 
nas more solito non attigi. Cupiens itaque in 
ipsum prosilire, quamprimum mulum [ascendit ;] 
procul a me vero humi stratum zgerrime ferens 
intellexi esse. Demum Virginis Marie precibus 
re nostra fine optimo et felici conclusa properan- 
tes: ille Florentiam ; ego vero ad istud monaste- 
rium contendi. Nec multo post, empto crure ce- 
reo, nos letus revisere cupiens huc concessit, et 
suum devotissime complevit votum. Crus etiam 
illud cereum in testimonium tanti miraculi diu su- 
pra S. Joannis altari pendens conservatum est. 

247 Hoc etiam silentio przeterire non fuit con- 
silium, quod nostra tempestate monacho cuidam 
Puppiensi cognovimus accidisse. D. Antonius 
Puppiensis, quem falso nomine vulgo quidam Gi- 
garim dixere, cum in quibusdam facinoribus, ut 
erat tunc rumor, comprehensus a R. D. Placido 
ea tempestate hujus Ordinis Generale ea volun- 
tate in tetro Pithiani carcere detineretur, nec 
eum inde nisi defunctum abstrahere vellet, modo 
in sua esset potestate, infelix monachus pluri- 
mum parti suze timens humanisve auxiliis pluri- 
mum diffidens, statuit omnia, priusquam periret, 
experiri. Eo hac via, ut ab ipso accepimus, divi- 
num requisivit praesidium. Vesperi quodam cum 

infortunium suum et miserias et egestatem et quo 
in loco vitam zerumnis plenam ducere oporteret, 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


utpote in carcere inculto tenebris et odore ἴω- 
do, et quod cum viro sibi infensissimo agendum 
esset, animo suo sepius revolveret, tandem ocu- 
los mentis sursum ad colos elevans ex intimis 
precordiis hujusmodi verba habuit : ? 

248 Virgo Maria sanctissima omnium morta- 
lium et praesertim in zerumnis et moerore et luctu 
existentium solatium, refugium, virtus, spes tu- 
tissima, me totum tibi dedo, et animam meam 
tue fidei, ut alias semper, ita nunc tota mente 
totisque viribus commendo. Insuper, si mereor, 
me ex his miseriis et zerumnis incolumem redde- 
re velis, oro ; sin minus, [ut] non zegre hos eru- 


'cjatus perferam, vires saltem deprecor admini- 


stres : nam sic vitam degere et intolerabile mihi 
et indecens est. Tuque Pater, fidelium dux atque 
lumen, Joannes sanctissime, cujus Ordinis tuendi 
defendendique gratia multa mala perpessussum, 
ui peroptime nosti, qui omnia e coelis vides, tuum 
fidelem tutari velis militem, eumque per Jesu 
Christi clementiam, perque illam tuam in alios 
solitam benignitatem e manibus impii crudelisque 
tyranni Plaeidi « liberes, oro. Hzec igitur et hu- 
jusmodi szepius et szepius geminando cum dice- 
ret, cum his etiam vota faciens, inter dicendum, 
ita ut fit, somno laboreque fessus caput super ge- 
nua declinans, paulatim eum sopor invasit. Quie- 
scens itaque talem, ut ipse referre solitus erat, 
insomniis visus est vidisse visionem: virum vi- 
delicet venerabilem ei assistere, et ipsum impri- 
mis humaniter solari, e£ demum his hortari ver- 
bis : Ligaturam seu funem ex hoc tegmine lace- 
rato et in plura frusta diviso, ut vales, confice; 
et his cratibus ferrez fenestre circumligato et 
per seipsum te sensim manibus alternatim sus- 
pensis descendere, et, quo te tua fortuna sinet, 
permittere ne cuncteris. Te haud deseram; mihi 
crede. 

240 Evigilans itaque et ratus, quod erat, se 
Virgini Mariz [6] 5. Joanni cur esse, quz in 
somnis viderat, quovis modo tentare statuit. 
Missa igitur ad ccelos imprimis oratione, inquit : 


- Te Jesum, divinum istud opus, si divinum est, 


ratum facere; sin minus, dissipare [velim ;] et 
me ab hoc discrimine eripias, oro. Inde, signo 
eruci$ edito, coopertorium frustulatim scindens 
funi simile dedit et tremens ae pavens Christum 
Jesum, ipsum defendat, pluries ingeminans ; in- 
super et matrem ejus plissimam Virginem Ma- 
riam [invocat.] O divina et clementissima Christi 
Jesu pietas ! O Virginis Mari: sanctique Joannis 
optimum przsidium! Cui hoc verissimum verisi- 
mile videbitur, nisi illi, qui per fidem omnia pro- 
digia et miranda per Virginem Mariam Sanctos- 
que Dei fieri posse crediderit? [Quod] monachus 
quadragenarium agens annum, vestibus et prcw- 
texta monachali indutus etiam cum. compedibus 
ferreis per parvulum foramen, quod gratia pu- 
silli luminis dandi in ergastulo tenebroso positis 
relictum erat, absque ulla lesione egrediatur. 
Et quid? deinde aliud non minus sequitur mira- 
eulum : fune enim, quem confecerat, a solo per 
quatuordecim ulnas distante, ipse in terram la- 
psum faciens ab excubantibus custodibus inter 
cadendum auditur quidem, videtur autem mini- 
me, etsi omnia diligenter etiam inter vepres hinc 
inde perlustrassent. ᾿ ς 
250 Illis itaque eustodibus, omni spe invenien- 
di eum prorsus deposita, concedentibus in rem 
suam, ille, lento gradu tamen, utpote qui a com- 
pedibus ferreis impediretur in nemus securum 
longeque positum divina praeeunte gralia contulit 


sese, 


implorato p, 
Firginis ets. 
0annis qu- 

vilio, 


mirabiliter 
ex eo descen- 
ει. 


αὐ, δομεὶδ R 
compedibus, 


fugiens post- 
ea volun 
persolvit. 
* 
b 
B 
C 
d 
Tusticus S. 
Joannis [e- 
sto laborans, 
C 


Orte puni. 
lur; 


DIE DUODECIMA JULII. 


sese, eique quiescenti ac timido quidam ex Ligu- 
ric partibus, qui Figlini fabrilia exercebat, cum 
armis suis occurrit. Nam ad Casentini partes lu- 
cri gratia iter faciebat ; qui sentum, squallidum, 
segrum admirans ita eum affatur: Quid, tu hic 
pater ? Quid tibi isti compedes? Curve hec loca 
incolis invia et deserta? Me miserum, inquit 
monáchus lacrymans, sie est fatum meum ! vitam 
infelicem extrema per omnia ducam ! Me ad has 
zrumnas mea deduxere peccata. Verum te per 
Jesum omnipotentem, (quia omniatibi sunt abun- 
de) me his compedibus liberes, oro ; ut expeditus 
iter, quod incepi, peragere valeam. Ego vero id 
agam, inquit Ligurus ; et illico eum a compedibus 
ferreis explicat. 

251 Monachus gratias ei agens inquit: Hoc 
quam maxime potes occultum habeas deprecor, 
ne iterum ad pejora;ae passus sum, revocer. Cui 
ille: Nihil est quod vereare, mi pater, tanturá 
pro me ora. Inde uterque viam suam contendit. 
Hic itaque D. Antonius D. Placidi hujus mona- 
sterii Abbatis, de quo supra verbum fecimus, jus 
atque conspectum fugiens, et ad quemdam comi- 
tem Parthenopes » regiones incolentem, qui sibi 
olim Romz amicissimus exstiterat, se conferens 


eteum eo ad sanctissimi Nicolai c summi Pontifi- ' 


cis V tempora usque vitam ducens, Eugenioque 
d pontifice defuncto, jam securus patriam revi- 
sens, votum suum peregit devote. Nam cereum 
non parvi ponderis Virgini Marie et S. Joanni 
offerens super ipsius altari, quod et in Cellarum 
eremo dicatum est, pendere voluit. Qui quidem 
adhue in tanti prodigii memoriam eo in loco 
conservatur. Nec ille inde discessit vitam parce 
ac duriter poenitentize gratia agens, quoad plures 
Missas ad honorem Virginis Marie sanctique 
Joannis celebravit. 

252 Varia equidem sanctissimi viri Joannis et 
sunt jugiter et fuere prodigia: nam ommes, qui 
S. Hilari agrum incolunt, adhuc affirmant, quod 
modo scripturus sum. Quidam enim illius regio- 
nis rusticus, Antonius nomine, vir profecto, si 
virum dici fas est, ut ferebatur flagitiosus, cum 
in sanctissimi Joannis festivitatis die, avaritia 
potius et cupiditate quadam, quam necessitate 
urgente ductus, culmos tritici plenos ad aream 
cum bobus deferret, casu unus ex finitimis, qui 
ad hoe S. Marie monasterium ob S. Joannis 
festivitatem concedebat, pone eum iter habuit; 
quem primo demirans, quod tantam non obser- 
varet devote et reverenter festivitatem, blandis 
inde verbis eum obsecrans, inquit: Ha! amice, 
quid [agis?] Necessitasne vel rerum penuria, vel 
hostes imminentes, vel subitus et nimius imber 
te ad hoc impellunt, ut tanti nostri Patris Joan- 
nis, hujus loci tutoris et defensoris festivitatem 
non celebres? Velis oro ab hujuscemodi opificio 
hodie desistere, et una mecum iter aggredi : ad- 
huc enim saltem majori Misse intererimus, cum 
tantum quinquemillium passuum iter sit, et nunc 
solhis in regionibus primum appareat. Ille econ- 
ira, animo inquieto inquit: Tantumne est ab re 
tua. tibi otii, ut aliena cures? I, tu, quovis, et si- 
ne me meo interea agere modo. Da veniam [ in- 
quit ille alter, et age, ut lubet. His dictis, quis- 
que suum, quod cceperat, peregit iter. 

953 Hieitaque Antonius infelix, cum parum 
saluti suze consuleret, neque, quod desuper peri- 
culum imminebat, adverteret, dum suum illud 
negotium executioni mandare nititur, forte boves 
currum seu traham transverse agere, et a. recta 
divertere semita ; quos eum iratus crebro stimu- 


407 


lis instigaret, et hi jugiter tum cornibus tum 
dorso sese motarent, δὲ se traha in rupem ver- 
teret, ad quam sustentandam concite cum cur- 
reret ille, boves ob hoc in formidinem versi cum 
nec alio propter jugum, quia eo jungebantur, ire 
possent, nutu divino plaustrum atque miserum 
rusticum una ad rupis ima trahentes et illum 
resupinum calcantes ; a quibusdam, qui juxta iter 
habüere, inventus est mortuus. Hoc equidem, 
causa cognita, omnibus finitimis przesertim, et 
horrori exstitit et admirationi. 

254 Eum igitur exanimum in carpento jacen- 
tem domum suam usque, ululantibus hine inde 
affinibus, traxere boves. Eo domus tota in me- 
rorem et luctum versa [est.] Ubi rediere, qui 
hoc S. Marie monasterium adierant, parentes, 
cadaver illud turgidum et, ut aiebant qui inter- 
fuerant, supra modum et morem humanum livi- 
dum et fcedum, humo tradidere. Memorie etiam 
datum est et diffuse scriptum, idem fere in agro 
Passiniani cuidam rustico in translatione istius 
sanctissimi Joannis, quze celebratur vr Idus Octo- 
bris, accidisse : verum ille, cum przeter consuetu- 
dinem regionisillius sereret, non vitam, sed boves 
amisit. Cetermuipsius sanctissimi Joannis festivi- 
tas celebratur rv Idus Julii. Hinc discant omnes, 
quid discriminis tum anim tum corporis immi- 
neat his, qui Domini Jesu Sanctos digno non ce- 
lebrant honore, etsi hac in paesenti vita non eas, 
quas merentur, dent ponas. Ceterum, uf supra 
dixi, o quam expediret hic, quam alibi, pro no- 
stris sceleribus flagris torturisque affici! Verum 
ad S. Joannis miracula redeamus, quz sese no- 
bis catervatim offerunt. 

255 Alteri ex nostris agricolis filia et para- 
lytica, id est, omni membrorum officio privata 
cum esset, tale ad S. Joannem votum misit : Ὁ 
Pater et pastor noster, Joannes beatissime, si 
tuis precibus filiam meam incolumem videro, tibi 
de penuria mea tantum offeram frumenti, quan- 
tum ipsa filia mea in pondere et numero compu- 
tabitur. Mira res! e vestigio sequitur miraculum. 
Mox enim voto emisso, filia quam raptim ad pa- 
trem se conferens, qui adhuc flexis genibus humi 
procumbebat, collum amplecti, faciem osculari ; 
dein toto corpore gestire. Eo ipse, et qui de fa- 
milia erant, prze gaudio lacrymis obortis, Jesu et 
Virgini Marie matri ejus gratias agebant et 
Joannem sanctissimum pro tanto prodigio extol- 
lebant ad sidera; et illico frumentum ponderàá- 
tum, ut voverat ipse, cuidam nostro procuratori, 
qui tunc Paterno preerat, per germanum puelle 
mittere curaverunt: qui, cum quamobrem hoc 
frumentum daretur, interrogaret, ei adolescens 
rem omnem aperuit. Ille itaque Jesu et S. Joanni 
gratias agens, accepto frumento, multis przesen- 
tibus miraculum declaravit. Quod cum mater in 
S. Joannis festivitate przdicaret, ad nostras 
etiam aures tanti prodigii fama pervolavit. 

256 Nec etiam duco przetereundum [quomodo] 
duo ex finitimis fulmine interierint, qui huie S. 
Mari: monasterio detrimentum inferebant. Mon- 
tanus quidam de monte Migliario (qui quidem 
mons Migliarius ab isto S. Marize monasterio per 
quatuor millia passuum ferme abest inter orien- 
talem et septemtrionalem plagam) cum pascua 
hujus S. Marie monasterii ei finitima suis cum 
pecoribus annuatim, nec verbis nec minis terri- 
tus, utpote ferox, pasceret, nutu divino die qua- 
dam, cum oves coactas sub fago quadam lata et 
umbrosa ad zstus caloris evitandos, ut pastori- 
bus zestivo tempore mos est, haberet, tempestate 


et 


AUCTORZ 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX M$s. 


ac alius 
boum jactu- 
τα. 


Puella para- 
[ytica sana- 
tur, 


Pastor mo- 
nasterio Fal- 
lumbrosano 
damnum in- 
ferens 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX Μ55. 


una cum ovi- 
bus fulmine 
verculitur. 


Item rusti- 
cus 


ejusdem mo- 
nasterii ar- 
bores cedens 


€ 


[ulmine 
interemptus 
sepelitur. 


408 


et vi ventorum ingenti cum tonitruo subito 
exorta, fulmen ab aére cum fcetore et splendore 
contortum, pastorem ipsum una cum pecudibus 
canibusque omnibus, qui parum ab arbore semoti 
erant, occidit. 

257 Opere pretium erat aspicere quod morta- 
les cujusque conditionis et generis, qui ob varia 
tune Alpem excolebant, ad hoc inauditum et stu- 
pendum miraculum, seu verius dicam, judicium 
confluxere ; cui horribili spectaculo et pavendo 
quidam ex nostris conversis interfuit, qui hzc 
nobis statim curavit referre. Ceterum cum non- 
nulli, ut in re maxima fieri solet, impossibile du- 
cerent, uno ictu fulminis mille et eo amplius pe- 
cudes ad extrema vitz usque deduci possé : Non 
recte sentitis, inquit ; nam his oculis hausi. Sen- 
sim omnes, uti morbo contagioso fieri solet, et 
sulphureo fcetore et tonitruo ingenti utpote atto- 
nite et perculsz extingui [cceperunt :] imo, quod 
majus est, carnes illas ut putridas, nec alii canes 
nec volucres etiam attingere voluerunt; et coria 
insuper seu pelles, quia mox scindebantur nul- 
lius pretii extitere. Cadaver vero illius miseri 
pestiferive pastoris maximis clamoribus femi- 
neisve ululatibus, rusticorum more, affines sepul- 
turc dederunt. 

258 Sunt et villule quzdam et etiam oppi- 
dula non multum distantia ab monasterii Alpibus, 
qu: quidem meridiem spectant; in quibus fuere 
nonnulli, qui soliti erant hujusce nostre Alpis 
arbores, cum quercus tum aceres nonnumquam 
et pommiferas arbores, ut castaneas, ut fagos 
sine modo et mensura, nulla habita super hoc 
permissione, incidere; minas insuper et accusas 
tiones (quia nostra tempestate Rectorum maxi- 
ma pars muneribus corrumpuntur) parvi facere. 
Nostri igitur, quia jus negat, vim vi repellere ; 
ad solita decurrere arma, ad preces videlicet, et 
orationes Jesu Christo et Virgini Marice matri 
ejus et S. Joanni fundentes, liceret saltem por- 
tiuncula hujus nemoris uti. Exaudivit Dominus 
servos suos, ut ait Propheta, de templo sancto 
suo, et nobis hoc modo tulit opem. 

259 Cum unus ferocior ceteris etiam hic pro- 
pe nostras dejiceret arbores, ecce repente vi ven- 
torum aér clarus et lucidus atque serenus in gra- 
vedinem et tempestatem mutatur, adeo ut nobis 
in monasterio commorantibus dies in noctem vi- 
deretur versa. Proh bone Jesu! [audivimus primo 
tonitru;] quod deinde tonitruum secutum est 
fulmen, quo equidem rusticus ille injuste agens 
obiit. Memoria mea numquam talem sonitum 
audisse me memini. Monachi omnes ad preces, 
currere. Quid multis opus est? Nescio, quid tum 
eum Abbate nostro, cui nomen Francisco Alto- 
vita e, venerabili longeque prudenti viro, et jam 
in decrepita zetate constituto, de monasterii gu- 
bernatione tractans [agerem. ] Illico palatii ta- 
bulata tremere, et ruere omnia visa repente. 
Jesu! inquit Abbas. Ego etiam: Virgo Maria, 
esto nobis miseris przesidium ! 

260 Rusticus itaque ille, quia a fulmine exstin- 
ctus, domum vesperi propriam cum non rediisset, 
familia omnis imprimis in stuporem et, admira- 
tionem versa [est ; ] inde alio se illa nocte contu- 
lisse putantes, quiescere, [incipiebant, cum sub- 
ito malus superveniens nuntius, eum fulmine 
diem clausisse extremum, asserebat. Advolanti- 
bus itaque illuc, ubi cadaver jacebat, quamplu- 

ribus adolescentibus, id in lignis funibus conne- 
xis tulere domum; quod quidem cadaver non 
parvo suorum fletu humo tectum est. Ceterum 


MIRACULA 5. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


hec summ: admirationi esse, quia nec arbor 
aliquo in loco tacta, nec ipse (lzesus) aspiciebà- 
tur. Tantum ligula solee lacerata, quam non 
multo longe a cadavere intra folia repererunt, 
He igitur, quia inevitabilia, multis mortalibus 
prope longeque manentibus pro tempore inecus- 
sere metum ; verum ad solitum opus rediere 
quidam. Nam semper homines, quibus, opes 
nulla vel parvze sunt (imo dicam, quod intolera- 
bilius est) hi interdum, quibus secunde res sunt 
et divitie multe, furtis et fraudibus, modo pos- 
sint, aluntur; sed ut alias scepius retulimus con- 
ducibilius esset secus vitam instituisse. Nunc ad 
reliqua. 

261 Presbyter quidam, Jacobus nomine, olim 
hujus monasterii S. Marie monachus ; verum nec 
expresse seu solenniter professus [erat,] bene 
[tamen] tacitus: nam ootavum et decimum jam 
agebat annum, cum Pupii in S. Fidelis hujus re- 
ligionis monasterio sub D. Antonio procuratore 
una vitam duceremus. Hic, nescio quo malo dze- 
mone instügatus, habitum sus religionis sper- 
nens, et ab se exuens, huc illuc, ut malus et 
apostata, nullius verecundie.signum moribus 
vel vultu indicans, per Casentini ecclesiolas va- 
gabatur; quem memini, jam presentibus aliis 
presbyteris, cum non erubeseeret, etiam Pup- 
pium sine S. Joannis pretexta venire et officiis 
et Missz urf& cum ceteris religiosis, quod haud 
poterat, ipsis invitis, interesse [voluisse,] eo se- 
mel ἃ przfato D. Antonio summo eum dedecore e 
S. Marci ecclesia, quz Puppii est, populo prcz- 
sente convitiis pulso. Inde factum est, ut oppi- 
dum illud numquam postea adiverit, nisi dum 
sacerdotali officio fungeretur. 

262, Hic itaque cum non multo post quamdam 
S. Marie ecclesiam in loco, qui Ama vernacula 
lingua dicitur (abest enim a monte Alverns fer- 
me quatuor millia passuum) ab Episcopo Aretino 
jure sacerdotali impetrasset, in tantum suorum 
hominum odium et inimicitias capitales ob stu- 
prum cuidam puelle illatum brevi devenit, ut 
quidam ex his rusticis, puellz affinitate [conjun- 
ctis] sibi magis infensi, sepius undique armati 
convolarent, (talis enim eis mos est ; non tantum 
verbis, verum etiam armata manu jus suum ex- 
quirere) [et] in eum interdum de improviso prz- 
donum more infestos impetus facerent, tum minis 
atrocibus, flagrisque hostilibus impeterent, ita ut 
cum manibus sese ultum ire, tum quia sacerdos, 
tum quia solus, in multos haud posset, cogeretur 
genibus flexis rem negare, [et, ut] sibi parcerent, 
orare. Ceterum cum rusticorum durum genus his 
haud flecteretur, imo atrocius fieret, alium loco 
sui ex ipsorum sententia relinquens, ad affines 
et propinquos, qui haud procul aberant, convo- 
lans, inde domum propriam adiens genitoribus 
suis rem omnem aperuit. 

263 Verum eum vi ecclesiam suam recuperare 
vellet ; quia res parum ei processerat, ignorans, 
quid in re tam atroci esset, agendum, cestuabat. 
Cui mater, quia religiosa et [pia erat,] recte con- 
sulens inquit : Mi fili, mihi credas volo, nulla 
adeo ex re istuc tibi accidere, nisi quia S. Joan- 
nis habitum temerarie deposuisti. Quocirca tibi 
consule, meisque acquiesce consiliis, ne immatu- 
rum corpus terre, animam vero zeterno incendio 
tradas : aut habitum sume, quem mente proterva 
deseruisti; aut, si hoc non placet, istoc utitor ; 
fac votum, et ego una tecum [faciam] annuatim 
in ipsius S. Joannis festivitate [ut] nonnullze 
Missze celebrentur in sui laudem et decus, et jam 


A esto 


Quidam mp. 
nasterii de- 
Sertor, 


postea paro- 
chus factus, 


S. Joannis 

ope iratos ' 
suorum δι 

ditorum ant 

mos placat. 


C 
Describilur 
locus, 


"quo May. 
US Quidqyn 


DIE DUODECIMA JULII. 


esto securus : nam nihil est, quod amplius vere- 
are, mi fili. Voveo, inquit ille, ac lübens faciam, 
nec illuc redibo, nisi prius hcec Missze celebren- 
tur. Res mira! mox celebratis Missis, solus et 
inermis se ad ecclesiam suam conferens, libenter 
jueundoque animo ab omnibus, paulo ante infen- 
sissimis, accipitur; et hactenus, ut percepi, om- 
nibus semper carus et gratus exstitit. Quis igitur 
hunc sanctissimum Joannem suis in necessitati- 
bus non advocatum et patronum suique defenso- 
rem requisierit, cum hoc, et aliis miris prodigiis 
luce clarius constet, eum non solum sibi religione 
conjunctis, sed omnibus etiam extraneis presto 
ad auxilium et ad opem ferendam esse ? 


ANNOTATA. 


a. Is est, ni fallor, idem Placidus Pavanelli, de 
quo supra in Amnotatis memini. Hic quidem, ut 
loquitur Simius in Catalogo pag. 259, in spiritu 
Elie rexit Congregationem Vallumbrosanam ; sed 
ob id ipsum, nempe ausleritatem vite, et rigorem 
monastice discipline a Simio aliisque laudatur. 
Quare miror, quod monachus, prasertim in. oratione 
ad Deum fusa audeat virum hunc, abbatem suum, 
impii crudelisque tyranni nomine compellare, *et 
quod tamen divinum aucilium Sanctorumque opem 
ezpefiri mereatur. 

b Ita olim vocabatur Neapolis, urbs in ora ma- 
vis Tyrrheni celeberrima. Eodem nomine appella. 
tur insula parva maris Tyrrheni vulgo Ventotiene 
in regno Neapolitano. Suspicor Auctorem de Nea- 
poli agere, cum vocet Parthenopes regiones, non 
insulas. 

c Is electus est summus Pontifez anno 1447. 

d Zugenius IV post decimum sextum .Pontifi- 
catus suí ammum, ut testatur S.- Antoninus, obiit 
anno 1447. 

e Franciscus Àltovita electus est Generalis Val- 
lumbrosanus circa annum 1450, et obiit asino 1479 
die 22, Aprilis, ut testatur Simius in Catalogo pag. 
108. 


PARS III. 


I5 visum est, [ut] his S. Joannis prodi- 
giis aliud, quod [de] nostr: tempestatis 
duobus finitimis eremitis, qui jn dedecus hujus 
monasterii plura et dixere et egere turpia, inse- 
ram ; verum prius de situ loci paucis disseram. 
In jugis hujusce nostre Alpis mons saxosus, 
asperrimus, incultusque exstat, qui quidem ex ea 
parte, quze meridiem oceasumve spectat, rupes 
horribiles, confractas, abscissasque habet mirum 
in modum, quz in vasta solitudine horrorem 
aspicientibus non parvum incutiunt. Inter duas 
igitur rupes vastas ingens saxum in orientem 
porrigitur, in eujus eminentiori parte conspicitur 
oratorium satis venerabiliter et pulere constru- 
ctum, quod ex una parte atra silice jamjam rui- 
nam minante, ex altera vero casis humillimis 
cireumdatur ; quem locum, qui prius habuerit, 
paucis aperire eurabo, inde ad inceptum redibo. 

.?65 Tempore itaque Eugenii summi Pontifi- 
cIs IV extitit molendinarius quidam, cui nomen 
Marco, de valle, quam vulgares et plebeii Chian- 
{πη vocant. Hie imprimis, etsi egenus rerum 
temporalium, tamen vitam suam more priscorum 
beatorum virorum instituit, parce ac duriter vi- 


T'omus n Julii. 


409 


vens, ecclesias frequenter adiens, pauperibus, ut 
poterat, alimoniam prcebens. Is denique uxore 
orbatus, filios duos Jesu Christi servitio obligat : 
nam huie religioni unum, qui adhuc vitam hanc 
vivit; alterum Camaldulensi, qui presenti vita 
functus est, ut ipse expeditius Jesu inserviret, 
emancipavit. Inde quidquid sibi supererat, pau- 
peribus tribuens, nudus nudum Jesum statuit se- 
qui. Tali itaque mente devota hoc S. Mari: mo- 
nasterium suppliciter adiens, a R. D. Placido 
tunc Abbate, non habitum, verum temporis pro- 
bationem facile impetravit. 

266 In hoc itaque S. Marice monasterio per 
annum integrum corpusculum suum jejuniis, vi- 
giliis, aliis etiam flagris, quce abstinentia amat, 
oppido enervavit: nam, ut alia omittam, quee 
própriis aspexi oculis (aderam enim) hieme aspe- 
ra, vili veste οὖ palliolo contentus etiam nudis 
pedibus inter nives et asperas glacies, nobis solo 
visu rigentibus, incedebat; quem morem fere, 


* dum vixit, servavit. Inter cetera, quse spiritua- 


liter non superstitiose ageret, ad carnem edo- 
mandam erat, quod creberrime intus et foris 
nuda genua nudz humi flectebat. Insuper quoties 
nos pueri gratia exercitii vel quietis ad Alpes 
seu ad nemora concederemus, hic una semper 
nobiscum iter aggrediebatur : monere, hortari 
ad meliora, ad vitam zeternam, numquam desi- 
stere. 

267 Idem igitur szpius agens, nobiscum ascen- 
dens et descendens, solitariam tandem vitam 
cupiens, statuit secum esse, secumque, ut dici- 
tur, vivere. Petita igitur missione et facile im- 
petrata (nam nondum probationis habitum acce- 
perat) illuc ad eum locum inaccessum, de quo 
supra verbum fecimus, non sine maxima diffieul- 
tate, nobis pueris comitantibus, et arma, quibus 
czedendum esset saxum, ferentibus, demum con- 
cessit. Ceterum a jugo Alpium ad saxum iter 
nullum erat : omnes enim in his locis, preter 


recta itinera, semitze precipites et amfractze δὲ" 


anguste sunt; ita ut, qui paululum titubaret, 
lapsu pedum in przeipitium (quia nulla virgulta 
et stirpes sunt) laberetur; nec etiam sunt radi- 
ces, ad quas pede aut manu quisquam eniti pos- 
sit; utpote quia loca arida herbis humillimis et 
lapillulis cooperta fere semper sunt, nisi hieme, 
qua nive geluque omnia rigent. 

268 Tandem martis a et sarculis loco purgato 
per declivum montis semitam instar sulci egessi- 
mus. Quid multa? demum ferro, incendio, ace- 
toque rupes mollitur, frangitur, panditur. Trien- 
nio itaque hoc in opere difficili consumpto, ora- 
torium ad honorem Virginis Maris dedicatur ; 
quod quidem omnibus finitimis et longinquis, qui 
locum devotionis gratia adibant, lcetitide esse et 
admirationi. Lzetabantur, hae zetate ferrea talem 
eremitam his in locis reperiri ; admirabantur 
abstinentiam viri, loci asperitatem, omnium in- 
super rerum victui necessariarum difficultatem : 
nam, ut dixi, nudo fere corpore, nudis pedibus, 
fame, frigore, squallore, barba impexa membris 
torridus, genibus, crebris orationibus quassatis, 
fractis, inter rupes asperrimas, hieme nive gla- 
cieve oppletas, Jesu Matrique ejus Virgini Marise 
interdiu et nocte deservire studebat. 

269 Verum imprimis mirabile, unde tantus 
talisque animus sibi [esset,] ut in rupibus asper- 
rimis zedificium aggrederetur : nam, ut cetera in 
corpuseulum domandum admiratione digna omit- 
tam, Jesum testor et SS. Angelos ejus (ut patris ^ 
mei Hieronymi verbis utar) nos monachos omnes 


57 saepius 


AUCTORE 


HIERONYMO 
RADIOLENSI 


EX MSS. 


ez ferventi 
monacho, 


factus est 
eremita, 


ac in asperis 
rupibus ha- 
tans, 


bi 


F 


aü 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RAD;OLENSI 

EX MSS. 


austeram vi- 
tam, 


et in externa 
specie piam 
instituit; 


is vero postea 

in monachos 

Vallumbro- 

sanos debac- 

chari capit, 
[7 


et forte fal- 
laci visione, 


410 MIRACULA $. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


ssepius eum in Nativitate Domini Jesu et in aliis 
precipuis festivitatibus gratia Communionis et 
Miss: audiend:e, quando deformis stridet hiems, 
fessum vento Borec, oppletum nive, cruribus 
sanguinolentis calcaneisque scissis, lzetum tamen 
ipso festivumque in Domino, hoc S. Maris mo- 
nasterium adiisse ; nos vero omnes admiratione 
dreti, undique visendi studio ad eum confluere. 
Alii palliolum tergere; alii aquam calidam pro 
fricandis pedibus ferre; quisque pro se certatim 
obsequium libenti animo prestare. 

270 Ceterum hoe summopere admirabantur 
omnes, quomodo, cum brevi corporis statura 
esset, altam nivem molemque glaciei vitasset ; 
presertim cum interdum per mensem toto aere 
ningeret. Est et aliud majus, quo insuperabile 
iter superare [vix] posset : nam novere ommes, 
super veterem nivem, intactam presertim, nova 
modicze altitudinis cum sit, non facile pedes in- 
gredientium insistere : dilabitur enim pes per 
nudam glaciem, cum non recipit vestigium, et, 
pede fallente, nec manibus nec genibus nec admi- 
nieulis quisquam periculum anceps vitare valet ; 
ita in levi glacie tabidaque volutatur corpus, 
secantur interdum pedes, nudi etiam quandoque 
in infimam ingrediuntur nivem et'ibi luctatio fit ; 
cum glacies lubrica, ut dixi, non recipiat vesti- 
gium, et plerumque velut pedica capti hewrent, 
visu miserabile! in dura et alta concretaque 
glacie. ΞΞ 

271 Cum enim interdum quidam ex nostris 
misericordia ducti eum, quomodo ex hujusmodi 
perieulis evasisset, interrogarent, inquit vore 
tenui et demissa : Jesus est; Jesus est. Interfui 
enim szpius cum ex patribus quidam his verbis 
eum castigabant : Pace vestra, frater Marce, di- 
cemus ; quia pz:zeter zetatem vestram, et prceeter- 
quam [quod] religio et res adhortetur, dure et 
parciter vitam ducitis. Proh! fidem Dei atque 
hominum! Quid quzritis ? Vultisne indiscrete 
vitam zeternam arripere? Vultisne in morte acer- 
bo ante tempus aliquo casu perire? Ille e contra, 
se ita vitam jam dudum instituisse, et se ita s-- 
vere velle, dum spiritus suos regeret artus, 
aiebat; et spem suam in Jesu Christi gratia 
sitam affirmare. Denique sepius a nostris fati- 
gatur; ommia in pejorem partem accipiens indi- 
gnatur [et] veluti si pulsus hoc S. Marie mona- 
sterio fuisset, amplius non rediturus, eo animo 
discessit. - 

272, Exinde, nescio qua furia arreptus, ccepit 
contra monasterium animos hominum vehemen- 
ter grassari c : nam nullo maledicto se abstinere ; 
verum ubique debacchari in monachos, convitia 
in conversos turpia, et maledicta sepius gemi- 
nando addere, et, quod dictum quoque nefarium, 
abbatem monasterii virum egregium verbis lace- 
rare; demum nihil przetermittere, quod in nostri 
dedecus fore existimaret. Ceterum nos flocci pen- 
dere, tantum sui misereri, eo quia indiscreta 
poenitentia in hanc devenisse insaniam censeba- 
mus. Res mira! hinc sibi prima mali labes : nam 
illico non nobis tantum, verum omnibus finitimis 
coepit infensus existere : complures enim in forum 
judicum contra jus fasque ducere conatus est. 
Verum tempus quam res maturius me desereret, 
si de his, qua in quodvis genus mortalium injuste 
egerit, singillatim aut [pro] magnitudine parum 
dissererem. i 

213 His igitur et aliis multis insulse inepte- 
que peractis, tantum sibi omnium hominum 
odium viudicavit, ut nec victum, etiam sibi soli 


necessarium, ostiatim petendo invenirel, Fue. 
runt ea tempestate, qui dicerent, eum hac gra- 
tia, Jesu occulto judicio id permittente, in illam 
devenisse insaniam, quia quadam visione delu- 
sus nimium sibi vindicaret, dum alios quosvis 
religiosos prze se parvi faceret. Quze quidem visio 
seu dzemonis illusio, ut ipse referre solitus erat, 
talis fuit. Erat huic fratri Marco cum quodam, 
qui [incolit]. domum hospitalariam S. Màrize de 
Florentia, quee in egenos infirmosque suscipien- 
dos et tollendos nuper zedificata fuit, amicitie 
vetus consuetudo ; cui quia interdum quzdam 
Sibi munuscula rusticalia deferebat, gratissimus 
esse, et dum eum negotia vel religio Florentiz 
in longum protraxisset, illuc pro necessariis cor- 
poris ire semper. Ibi fama est, in quiete visam 
ab eo Virginem Mariam eum pompa Angelorum, 


qua se ἃ Jesu diceret missam. 


214. Verum visio, ut ab ipso accepere quidam, 
fuit talis : matutinalibus Offieiis expletis, hic 
more suo cum corpusculum quieti paululum dare 
vellet, Virgo Maria piissima (si Virgo Maria 
fuit) praeeunte non parvo luminis globo, super 
saxo, ubi edem zedificaverat frater ipse, gratia 
honoris spiritibus angelicis comitantibus, ut sibi 
inilla quiete visum est, praesto affuit. Cum igi- 
tur ille, insolita re horrore perfusus paulilum 
moraretur, indeque etiam, quae tam insignis, 
tum decora mulier esset, interrogaret, inquit 
ila : Illa sum equidem, cui tota mente, et toto 
corpore inservire statuisti, et gratia cujus, his 
in locis silvestribus, et fere inhabitabilibus ora- 
torium cedificare voluisti. 

215 His igitur in maximam spem, se quando- 
que aliquid magnum fore, adductus, flexis geni- 
bus, sospitatem animz et corporis orabat. Cui 
Virgo Maria : Hac potissimum causa a Domino 
Jesu hue missa sum, ut pro tot cruciatibus, qvi- 
bus corpusculum tuum exesum, et anim: ob- 
noxium. mea potissimum causa reddidisti, gra- 
iiam tibi tribuam abunde;.eo enim magis [id 
faciam,] quia nusquam te tutum seu incolum^m, 
nisiin meo presidio putas. Inde cum omni pom- 
pa ceu fumus ex oculis intuentis evanuit. Hic 
ingens cupido eum, ut oratorium illud huie mo- 
nasterio preeponeretur, invasit. Itaque, hae cu- 
pidine atque insolentia, ut supra diximus, neque 
dicto neque facto aliquo abstinere, quod modo 
ambitiosum foret, quoad semet przcipitavit. 
Nam Romse... d, dolore et tcedio affectus, dienr 
clausit extremum. 

216 Post hunc longo tamen intervallo succes- 
sit alter; de quo, (quia omnium rerum simulator 
et dissimulator fuit omnium, quos umquam gen- 
tium viderim, maximus) idoneum visum [est quze- 
dam przefari, et] de natura moribusque ejus pau- 
cis disserere. Huic igitur nomen Joannes erat, 
natione Hispanus, corpore procerus, satis elo- 
quentize, parum sapientice habens, et ut χατὰ ἀν- 
τίφρασιν decet, hypocrita maximus. Omnia nem- 
pe, quz ad illud offieium pertinent, optime cal- 
lens, quibus multos mortales variis mocis dece- 
pit. Hic namque fuit unus ex his pseudo-religio- 
sis, qui Florentinam urbem tempore Pontificis 
Pauli II e adivere, ex quibus unus crucem li- 
gneam instar D. Andrez Apostoli [gestabat] ul- 
ira omnes, quos umquam viderim, mortalis va- 
rius et mutabilis; qui quidem nisi suapte preeter 
Christi Jesu poterat convenire aut colloqui f; 
cujus ineptias et deliramenta, quia longe inutilia 
et vana, prztermittenda duxi, et ad Joannem 
nostrum redire, de quo in initio verbum fecimus. 


2171 


qua hic de- 


scribitur, 


in superbiam 
lapsus, mise» 
re mortuus 


651. 


Aller 
crita, 


ἡ 


hupo- 


€ 


DIE DUODECIMA JULII. 411 


271 Iste enim crucem ferream, ut pictura plus 
«s Jomnis quam Prophet, Joannis Baptistze adspicientium 
Japiisttimi Ooenvpit oculis, prze se ferre. Proh Jesu bone! 
uM i: hic Joannes cilieinam vestem supra pannos ha- 
bere, quam Joannes Baptista supra nudum cor- 
pus ferre solitus erat. Ille. propheta, imo plus 
quam propheta, nudis pedibus; hic non solum 
soleis, sed. ocreis cireumdatus incedere. Ille ad 
deserta, ne levi saltem famine vitam maeulare 
posset ; hic ad populos et ad turbas sese crebro 
conferre. Ille solus et dure et parciter vitam 
agere; hic vero, multis comitantibus, et copiose 
et laute. Ille vina et carnes, ut venenum fu- 
gere; hic optima exquirere. Ille omni virtute ; 
hic cunctis vitiis refertus : οὐ quamquam talis et 
tantus nequam et pseudo-religiosus, quocumque 
in trivio, quacumque in turba, se novam religio- 
nem instituturum ad S. Joannis Baptistze nomen, 
dicere. 
ad eumque 278 Quid? quod his falsissimis multum fidei, 
[T9 — mw]tum devotionis a cunctis haberetur? Proh 
e Y Jesu bone! ubi primum provinciam hanc ingressi 
sunt ex cunctis agris, oppidis, civitatibus, mor- 
tales cujusque conditionis et generis eis obviam 
ire, ipsis herere parati panem et alias necessa- 
ria sibi e& suis dare, commeatum portare; po- 
stremo quze imperarentur, facere. Hzc, non ut 
audita, sed ut visa refero : interfui, vidi, tetigi ; 
et multa insulse et temerario ab his acta atram 
mihi bilem moverunt, precipue hoc, cum eis sa- 
cerdotes senes, venerabilesque religiosi inservi- 
rent in rebus etiam infimis et vilissimis. Verum 
quid mirum ? Cum beatum et felicem se fore quis- 
que putaret, si vel fimbriam horum pannosorum 
tetigisset. Quippe ita res humane se habent, ut 
non solum imprudentes rerum, verum etiam in- 
terdum et prudentissimos nova omnia fucatis fa- 
ciebus fallant. 
Is varia fin- 2979 Ceterum alios preetermitlentes (neque 
is enim digni sent, de quibus verba fiant) ad no- 
strum falsum Joannem Baptistam veniam. Hic 
*mprimis codicillos falsos seu bullas, in quibus, 
unde hujusce religionis initium ostendebatur, in 
lucem proferre; quae quidem ommibus in rebus 
adipiscendis haec nostra tempestate optima via 
est ad fallendum. Przterea anum quamdam, 
[habebat,] quae sub habitu monialis Rom: cum 
C aliis tribus-in columnis templi D. Petri Apostoli, 
gratia peenitentite agendee, latens, fingere, sibi 
* per visum S. Joannem Baptistam apparuisse, in 
ora hominum propalare et multa alia, quz in- 
strumenta fraudis sunt, dicere et facere; post- 
remo quzcumque.dici aut fingi possunt ad si- 
mulationem conducentia, nih! preetermittere. 
His itaque et aliis artibus instructus ad has se 
contulit regiones. 


εἰ dolos dolis — 280 Ceterum imprimis mulierculas quasdam, 
mulans 


[22 
τ 


quz Florenticze domi propri:, veluti in monaste- . 


rio, se clauserant, socias sibi fore et consiliorum 
participes ostendens, diu noctuque suis simula- 
tionibus fatigando, denique ommia tentando ad 
eas aditum invenit. Inde discessit, ex utriusque 
voluntate rebus diligenter compositis. Erat ei 
frater quidam fugitivus, negotiorum curator fidus 
acceptusque, et omnium consiliorum, nisi novis- 
simi, ut inferius dicetur, particeps; quem sua- 
rum artium antea ignarum quotidiano usu facile 
parem similemque sibi efficere curavit : nam 
supplicem, humilem, oculisque humi demissis, et 
contra morem Sabaraitarum g tacitum ad tem- 
pus reddere, ita ut his et aliis virtutibus fucatis,, 
omnibus aliis vehementer admirationi, sibi vero 


9 


gaudio et utilitati esset. Proh nefas! etiam pue- 
rum adolescentulum, quem aiebant filium illius 
mulieris clause, de qua supra verbum fecimus, 
existere, ut se pilosa veste indutum cum alio 
comite equitando ducebat. Verum plurima prz- 
termittens , quiedam magis necessaria paucis 
aperiam. 2 

281 Hujus igitur fama passim non agrum Tu- 
scie tantum, verum et finitimos omnes comple- 
vit; alterum videlicet Joannem Baptistam ve- 
nisse, futurum Ecclesiz Christi pene dirute no- 
vum compositorem. Ideo, dum verbum Domini 
hine inde przedicaret (nam, ut dixi, satis elo- 
quenti? habebat) multi mortales, alii audiendi 
verbum Jesu, alii nova cupidine tanti viri (si vi- 
rum dici fas est) visendi illecti, ad eum variis 
locis confluere : nam memini, me semel casu 
quodam, ita ut fit, dum negotiorum gratia varia 
loca lustrare necesse est, in D. Martini festivi- 
tate przdicationi suz interfuisse, in qua inter 
alia, quae ab ipso satis ornate, copiose, distincte- 
que prolata sunt, pollicitus est, ceu montem au- 
reum, quam multa se monasteria etiam tum mo- 
nachorum tum monialium constructurum, et eos 
pro nomine Christi Jesu frigus, famem, sitim, et 
eodem tempore inopiam et laborem, demum cru- 
ces et tormenta immania, turpissimam etiam 
mortem ingenti constantique animo perlaturos. 
Asserebat etiam, monasteria finitima et longin- 
qua, imo et religiones ceteras huic suz pedisse- 
quas fore. 

282 Quibus auditis, simulans necessitatem 
corporis, stomachatus foras quam raptim me 
contuli, demirans, non dico hominis dementiam, 
verum et insaniam, qua talia coram proferre au- 
deret. Demum, confirmato animo, una cum aliis 
iter ad hoe, quid dixi, S. Maricz oratorium, ut 
rei exitum perciperem, feci. Mirum ! quanta illi 
equitanti auctoritas, quanta ab omnibus habere- 
tur fides. Proh nefas! audebat, uti mos episcopis 
est, ubi jus eis datur, etiam omnibus occurrenti- 
bus benedictionem dare. En audacia, imo iriso- 
lentia! Ceterum nos czeci mente, et novarum re- 
rum cupidine illecti, prosequebamur; non ruri- 
cole tantum, verum et nobiles, cives, et quod 
majus est, etiam et egregii presbyteri, qui sua 
portenta et prodigia in itinere pleno ore, addu- 
ctoque supercilio, multo plura et majora, quam 
fecerit dixeritve, nobis enarrabant. Quid? quod 
nostre: temeritatis eadem: die pcenas luimus : 
cum enim, casulis mapalibusque rusticorum re- 
lictis, iter rupis arduum jamjam aggrederemur, 
aere sereno in tempestatem mutato, cito inex- 
spectata et subita vis ventorum et immanis aqua- 
rum procella, obscurato ccelo, undique et undi- 
que oboritur. Nos miseri, qui iter pedibus ag- 
gressi, in tali tantoque discrimine [eramus] 
positi, quid agere, quo nos vertere deberemus, 
ignorabamus penitus: nam ob ventorum imma- 
nitatem et copiam imbrium vix progredi ulierius 
poteramus, et retrogredi ducebamus turpe, et 


AUCTORE 
HIERON 40 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


promittit, a 
se varia mo- 
nasteria adi- 
ficanda. 


Cum multi 
ad eum con- 
currerent, 


ilie esse diu sub divo locus sterilis, et penuria ' 


rerum omnium non permittebat. 

283 Ipse vero Joannes veritus pejora, ne vel 
solus vel cum paucis montani loci abrupta ei con- 
cava adire cogeretur, verbis fucatis et composi- 
iis, quz sibi abunde erant, nos ad altiora hor- 
tari, non satis esse, id nos voluisse aggredi, nisi 
durando summum rei teneremus ; ad hzc Virgi- 
nem Mariam, unieum omnium mortalium refu- 
gium, in serumnis presertim non defuturam. His 
igitur aliisque rationibus probatissimis, ubi ani- 


mos 


tandem post 
fraudes, 


: 412 MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


,xcmonr mos nostros erectos vidit, ealearibus stringens tum, deposito eremitali habitu, cum quibusdam ἢ 
maprorewsr Quum, festinare, nos miseri quam raptim se- nefariis cruce suspensum.. Nobis, ea res etsi pro , 
r*wss. — qui; demum fessi, et sudore et pulvere et imbre locorum absentia parum comperta sit, we 
copioso pleni, Virginis Mariw oratorium adivi- tis constat, turpi morte' pcenas luisse. Ita ille 
mus, quod tune quidam alius, Franciseus nomi- novus Joannes Baptisía, qui novam Christiano 
ne, juvenis eremita habebat, quem olim S. Joan- fidei religionem professus fuerat, dignum mori- 
eR E ines a demone liberaverat. bus factisque suis finem vite invenit. 

Linee 34 Illie itaque iste bonus vir, toto corpore 287 Huie successit alter Ariminensis i bonus is 
humi prostratus, dum Virginis Marie hymnum profecto vir, cui nomen etiam in ipso sacro fonte. //c0 autgy, 
vespertinum caneremus, jaeuit semper. Cum baptismatis est Homo-Dei; qui quidem, veluti bs 
ecce repente monachorum nostrorum non parva supradictus frater Marcus, plus hoe in monaste- Pius, * 
turba, ventos perpessi et imbrem, oratorium in- rio S. Marice [quam] annum sub seculari et con- 
grediuntur. Inde surgens ille, oppletis oculis to- versali habitu peregit. Inde optans paulo aspe- 
taque facie lacrymis, constitit in medio, atque riorem vitam, preterquam instituta P. Benedi- 
oculis nos omnes cireumspiciens, demissa etla- cti, adamare, diligere, illud S. Marice monaste- 
crymali voce inquit : Vos omnes oro deprecor- rium adivit. Qui, ut alia preetermittam, ad libi- 
que, Jesum, Virginemque ejus matrem Mariam dines et voluptates corporis domandas, numquam 
precari velitis, [ut] me constantem et firmum carnes, numquam vina, numquam lacticinia de- 
invincibilemque contra insidias diaboli faeiat : —gustat; raro oluscula, raro poma [comedit], fere 
nam hoc oratorium, mihi zternam fore sepultu- ^ jugiter pane et aqua contentus. Quid? quod in 
ram, spero. Nec plura, ut fertur, per ipsam hae eremo, quamvis ipse satis nobilis, et, quod 
diem locutus [est,] nisi in remotioribus et abditis ^ magis est, delicatis rebus prius assuetus, quando 
locis. Nos demum, quia jam sol declinaverat, etiam deformis stridet hiems, nudis pedibus in- 

B inde, admirantes et varia in itinere de eo, ut fit, ter nives et asperas glacies incedit, eo tempore ΚΕὶ 
confabulantes, ad monasterium lei concessimus, — etiam vili veste et palliolo circumdatus ; et cir- 
exitum rei cum gaudio preestolantes. culo ferreo instar Euangelistee Luce supra nu- 

ids don 285 Ceterum non multo post socius.frater, de — dum corpus assidue utitur. Orat frequenter, et 

t ' — quo supra verbum fecimus, lite inter eos de cce- corpus suum jugibus afficit maceratque discipli- 
remoniis observandis nata, palam multis.sua nis; lectione etiam Scripturarum, quz vernacula 
mala fecinora fecit. Hinc sibi prima malilabes : lingua imprimuntur, instat semper; etiam Do- 
hine ab omnibus deinde observari, iniquus et mini Jesu precepta pro viribus adimplere co- 
perversus a cunctis haberi. Erant eo tempore, natur. 
qui existimarent, hune sub specie eremitica loca 288 Domum hane, ubi primum suam secun- et erga $3 

annem Gual- 


illa saxosa et fere inhabitabilia adiisse, ut ibi, 
omni metu sublato, furtivas monete officinas 
cum paucis clientulis exerceret; sed ex aliis vi- 
tiis magis, quam quod cuiquam hoc compertum 
foret, hzc fama volabat : nam paulo post, quis 
qualisve existeret, sua multa nefanda facinora, 
quse turpiter obscceneque egit, declaravere : nam 
865 alienum imprimis variis dolis et astibus gran- 
de éx diversis locis conflavit, quo monasteria, 
quz dixerat, exzdificaret. Verum, more bilin- 
guium, aliud clausum in pectore, aliud in lingua 
promptum habebat. Ducebat enim quosdam faci- 
norosos secum, tum religiosos fugitivos, tum se- 
eulares, quos precibus de ergastulo extraxerat. 
Mutuas litteras et crebras a mulieribus, quas 
sub specie monialium clausas supra memoravi, 
dare szpius et accipere; eas interdum, comite 


dum Deum incepit instituere vitam, crebro visere 
ccpit, S. Joannem ubivis gentium extollit, sua 
egregia facta narrando ad ccelum ferre; de mo- 
nachis ceterisque nostris omnia bona dicere. Sic 
ab omnibus bonis puro diligitur affectu; mali 
vero eum odio habent, quia perversam eorum 
vitam insectatur et crimina, et probatis verisque 
rationibus flagitia turpitudinesque eorum efful- 
minat. Stupent ommes in eo et oris gratiam, ef 
suavitatem sermonis, quia nec jejuniis nec aliis 
flagris quibus corpus afficit, morosus et anxius 
et iracundus et difficilis, ut quidam, imo perbe- 
nignus, suavis, dulcis, jocundus et affabilis effi- 
citur. Cujus opera egregia in religione Christi 
Jesu, quze vidi et accepi, si velim omnia diligen- 
ter litteris mandare, tempus quam materia citius 
me deseret. 


bertum devo- 
tus, 


ui, Auclore 


uno contentus, visitare. 289 Quocirca, quia vita adhuc superest ei, et, colo! 
οὐ queinfe- 286 Sed, ut verum fatear, huic pseudo-ere- quem exitum sit habiturus, ignoramus penitus, Ard 
Mosi e mitz non minor vanitas inerat, quam hypocrisis; t apud Christianos non initium , verum finis bente, elit 
tur; neque reticere, quze audierat, neque suamet sce- laudatur, de eo finem faciam dicendi, si prius nna 


h 


lera occultare. Me vidente et audiente, plura 
dixit et egit inepte et insulse, et quod levitatis 
potissimum est, scenobatze ἢ officia ridicula lu- 
dosque ambitiosos ore, oculis, manibus efficere ; 
prorsus, nec quid diceret, nec quid faceret, quid- 
quam pensi habere; postremo indies magis in- 
sanire. Demum cum multa nefaria stupra fecis- 
set, preesens periculum formidans, congesta mu- 
iuo et etiam ex vasis sacratis et planetis ipsius 
Virginis Marice oratorii non parva pecunia, clam 
cum quodam pestifero ad alias se contulit regio- 
nes. De ejus exitio varia apud nos dicuntur. 
Sunt qui affirment, eum officium ganeonis [exer- 
cuisse,] et meretriculas conducentem, luxuria 
perditum, et lenociniis infamem, et omnibus fla- 
gitiis et facinoribus coopertum, a suis consimili- 
bus, ita ut in tali re ;evenire solet, in frusta 
concisum. Álii ob furtum Romae inique perpetra- 


monuero ommes, ut non se corde vel operibus 
extollant; verum cum Propheta dicant : Ego 
autem sum vermis et non homo. Et : Non nobis, 
Domine, non nobis; sed nomini tuo da gloriam. 
Et cum Jesu: Ego non quero gloriam meam. 
Et ita agens quis, prospere ei succedent omnia ; 
ubi àutem secus vitam mortalis omnis instituerit 
suam, quamquam fortunatus videatur, ad,tem- 
pus hoc erit; demum vero complebitur in illo id, 
quod idem Propheta dixit : Vidi impium super- 
exaltatum et elevatum, sicut cedros Libani, et 
transivi, e£ ecce non erat; qu:sivi eum, et non 
est inventus locus ejus. Quod multis exemplis, 
sed presertim his superioribus liquido patuit. 


ANNOTATA. 


In[ans, 


CUJMS pater 
WB. Firgi- 
15 οἱ δι Jo- 
tnis hoyo- 
l'en votum 

Uiderat, 


DIE DUODECIMA JULII. 


ANNOTATA. 


a Martus usurpatur pro malleo apud Conradum 
de Fabaria de casibus S. Galli cap. 14. At dubito 
an hic nom derivetur ab Italica voce, Martora, 
qua, prater certum animalis genus, fuscinam si- 
gnificat, quod est instrumentum. locis empurgandis 


aptum. i υ E 

b Auctor per Patrem swwm, wt opinor; hic intel- 
ligit S. Hieronymum, suum patronum, cujus nomen 
gerebat. . x 

c Grassari hic pro commovere vel concitare po- 
suit Auctor, ut patet et sensu. 

d Omisi hic absurdam quamdam et scandalosam. 
garenthesin, qua ad vem non facit. An. autem ea ab 
hoc Auctore per simplicitatem scripta, an ab alio per 
malam. fidem inserta sit, ignoro. 

e Paulus II creatus Pontifex anno 1464, obiit 
anno 1411. 

f Iterum sensus mutilus, quo, quid Auctor signi- 
ficatum velit, non intelligo. 

g Puto intelligi hareticos Sabaitas, qui S. Jo- 
annis Baptista discipuli muncupari volebant. De 
iis vide Labbeum nostrum. Tomo. 2. Conciliorum 
col. 402. 

h Voz Graca est a verbo σχηνοθατέω id est in 
scenam prodeo, vel in theatrum produco. Inde σχη- 
γοδάτης histrio, qui privata flagitia omnium oculis 
in theatro exponit, uti evplicat Budeus. 

i Sic vocatur ab Arimino vulgo Rimini, qua 
est urbs Romandiolz sita in ora maris Adriatici 
ad ostia, fluvii Arimini, estque inter Bononiam ad 
occasum, et Anconam ad ortum hibernum quasi 
media. 


PARS IV. 


* 

uoniam beatissimus vir S. Joannes monaste- 
Q rium hoc in honorem Virginis Mari: dedi- 
cari voluit, nos etiam ejus exemplo ducti, quze- 
dam ipsius Virginis Maric prodigiosa acta supra 
his miraculis inseruimus; non indignum etiam 
nune visum est, egregium et memorabile facinus 
utriusque describere. : Quidam Florentinus de 
Ughis, eui nomen Ugho, nobili genere natus, 
flium unieum in cunis adhuc positum habens, 
cum zstivo tempore, quando frumenti tritura 
fervet, ut' mos est nobilium, cum uxore totaque 
familia rus peteret, accidit die quadam, nutricem 
cum infante ad aream contendisse. Inde forte, 
vel casu vel alio negotio prepedita, infantem in 
paleis, jacentem seu sedentem deserens, abiit. 

291 Ceterum trituratores, hujus rei penitus 
ignari, infantem una cum paleis, ligneis furcis et 
aliis armis seu instrumentis, tali negotio neces- 
sariis, in tugurium, ubi palea reconditur, suffo- 
cantes intruserunt; inde nutrix rediens, et in- 
fantem, quo in loco posuerat, minime reperiens, 
in fletus muliebri more prorupit. Statim seisci- 
tantes ruricolw, quidnam esset, cognita causa, 
ut. illico abiret, consuluere. Illa itaque, verita 
pejora, fugam Arizium a versus cursim arripuit. 
Ubi autem ad heri aures, nutricem cum filio ab- 
lisse, pervenit, primum eam per suos sequi co- 
natur; verum postquam id frustra fuit, divinum 
statuit auxilium implorare. Eo illico tale emisit 
votum : Virgo Maria dulcissima, nominis Chri- 
Stiani unica spes, miserorum refugium, desolato- 


413 


rum solatium, a qua cuncta proveniunt bona; et 
tu Joannes beatissime, decus et honor non so- 
lum urbis nostre, verum et totius provinciz, 
vobis duobus voveo, ecclesiam constructum ire, 
quam przdiis aliisque bonis ditabo, si filium 
meum invenero [vivum] vel defunctum. 

292 Res mira! non longo dato intervallo, cum 
ex famulis quidam ad paleas déferendas ob lecta 
b Sternenda iisset, visum est sibi, infantis vagi- 
tum audisse; verum in primis vel murium vel 
aliorum animalium sonum existimans, rem suam 
peragebat. Cum igitur iterum et iterum et sz- 
pius vagitum auribus captaret, suspenso gradu, 
ut callidus explorator, tugurium introgressus; et 
paulatim progrediens, sczepiusque subsistens, me- 
lius semper sonum aure captare. Demum, ubi 
propius ventum est, vere infantis vagitum esse, 
percepit. Submotis itaque leviter paleis, eum il- 
lesum, risibilem, et bonze habitudinis, Virginis 
Marise, et S. Joannis gratia, non sine maxima 
admiratione, gaudens et letus conspicit. Inde 
sublevans, osculansque crebro, ad parentes suos 
ovans, et Jesu gratias agens, detulit. 

293 Quem ubi primum parentes conspexere, 
letitia lacrymis obortis, in oscula ruunt; ille 
vero veluti ad notos alludens, [amorem reddidit.] 
Tantus vigor in illo, et dulcis blandientis infantis 
risus apparuit, ut pater ingenti repletus gaudio 
[fuerit; qui] inquit : Mi fili, quem vel sublatum, 
vel laniatum a feris putabam, talem [te] conspi- 
cio! Quis, mi fili, te mihi ad hanc horam dedu- 
xit? Unde datur mihi ora tueri, nate, tua? Te 
tantum Virgo Maria, et Joannes beatissimus in 
hunc servavere diem ; sic equidem, mi fili, duce- 
bam animo, rebarque futurum; nec me Jesu 
Christi gratia, mea cura, fefellit. Vix hzee verba 
ediderat, quod * additum est verbis miraculum : 
nam infans, qui vix balbutiendo nomen patris 
prius exprimeret, clara voce, quidquid pater 
dixerat, affirmabat; quomodo Virgo Maria eum 
lactaverat, nutrierat, conservaverat. Deinde con- 
ticuit. Mox pater Jesu gratias agens, inclytam 
zedem ad Virginis Marice, sanctique Joannis de- 
cus dedicari jussit; predia etiam nonnulla huic 
S. Marie monasterio dono dedit, quz propriis 
aspexi oculis : nam haec Virginis Marise cedes a 
S. Hilaro abest fere per duo millia passuum 
Orientem versus; jus cujus ecclesi: etiam hae 
nostra tempestate hujus S. Marix monasterii 
constat esse. 

294 Quis, o bone Jesu! tam obtuso ingenio, 
tam impio [est] animo, qui non te, Domine Jesu, 
in Sanctis tuis extolleret, cum accipit, videt, 
experitur interdum, quot quantave prodigia per 
ipsos ubique terrarum opereris, bone Jesu, et- 
iam tempestate nostra! Nam quidam, Joannes 
nomine, de villa, quam vulgares et plebeii For- 
nacem appellant, exstitit. Hic equidem more 
pauperum et egenorum cum suam vitam parce 
ac duriter ageret, carbonesque, ad ferra igne 
edomanda, et in varia instrumenta conflanda, 
conficeret (horresco referens!) ut parum cautus, 
in ardentes ignivomosque rogos toto corpore 
prolapsus est. Qui cum esset, ut igni voraci vo- 
raretur, illico inquit : Virgo Maria, tuque Joan- 
nes beatissime, mihi misero, in tanto talique di- 
scrimine posito, oro, feratis opem ; et ego utrius- 
que :dem jejunus, nudisque pedibus visitare 
satagebo ἡ. Mirabilis Deus! Vix emiserat votum, 
ut ipse referre solitus erat, cum statim ardor 
ignis, oblitus naturz& sus, quasi ros efficitur. 
Ille illico ex igne prosiliens, nullam passus com- 


bustionem 


AUCTORE 

HIERONYMO 

RADIOLENSI 
EX MSS. 
᾽ 


mortis peri- 
culo eripi- 
tur, 

b 


E 


εἰ loquela. 
sua miracu- 
lum confir- 
malt. 


* id est quin 


Quidam mi- 
raculose ab 
igne serva- 
tus, 


* lege sat- 
agam 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


ex voto awit 
B. Virginis 
templum, 


cujus situs 
describitur, 


d 


narraturque 
quomodo B. 
Firgo, 


414 


bustionem, nec pili quidem, Jesum, Virginem 
Mariam, sanctumque Joannem laudando expleri 
nequibat. 

295 Inde, ut sibi eundi copia data est, utram- 
que zedem, hane scilicet, et illam aliam Virginis 
Maris, qui intra Casentini montes et Alpes no- 
stra memoria constructa est : de qua (quoniam 
ad hoc per hune ruricolam devenimus) non in- 
dignum visum est [quzdam dicere, et] descri- 
bere, unde, quo tempore incepta sit, ut ab his 
accepimus, qui anieulam illam super hoc conve- 
nere ssepius, cui Virgo Maria apparere dignata 
est. Illud idem indicant annalia c; indicant et 
picture, quc» memoria et religione patrum hac- 
tenus in dextero cornu altaris conspiciuntur. 
Preterea additur rei miraculum. Cum enim 
templum illud his superioribus annis conflagras- 
set, parietem illum ignis hat d est ausus attin- 
gere, ubi hujus templi origo in picturis, ut dixi- 
mus, oculis aspicientium occurrit adhuc. Quid? 
Cum cetera saxa (nam illic saxorum ingens co- 
pia est.) igne scissa, et in pulverem redacta sunt, 
illud tantum, in quo Virgo Maria sedere dignata 
est, illesum ab igne pro miraculo conservatum 
est. De eujus loci situ pauca prius explananda 
sunt, quam initium narrandi faciam. 

296 In Casentini partibus oppidum est, vel 
rectius dieam villam, quam loci incole dixere 
Stiam d, a qua Occidentem versus abest mons 
ferme octo millia passuum, a quo oritur flumen 
a septemtrionali plaga, nomine Arnus; sed ex eo 
medio, quasi collis oritur, satis in immensum 
pertingens; vestitur humillimis quercubus, seu 
ilicibus, aliisque generibus arborum, quas hu- 
mus arida cingere solet. Locus profecto suavis 
et amoenus. In hujus collis rupe humano artifi- 
cio potius, quam natura, planities cernitur, mu- 
ris, in tribus vel quatuor brachiis elevatis, un- 
dique vestientibus. Medium tenet ecclesia hor- 
renda, et religione dignissima, cujus talem con- 
stat fuisse originem. Tempore Martini Papz V, 
cum quibusdam simultatibus et discordiis Floren- 
tinis, tum ex eo Pontifice, tum ex quibusdam 
aliis variis causis, ut tunc ferebatur, accitis 
bellum immineret (nam discordiis et simultatibus 
incendia urbium ruinzque paulatim aluntur) in- 
super et pestis inguinaria quibusdam in locis vi- 
geret, etiam, peccatis id exigentibus, repentini 
largi subitive imbres e codo vi ventorum, qui 
omnia devastarent, eo anno dimitterentur, pro 
se quisque Jesum Virginemque ejus matrem Ma- 
riam, [ut liberarentur] a tanto periculo, et exci- 
dio, orationibus et processionibus et aliis, quze 
religio fleri amat, orarent, Virgo Maria sic se 
voluit excel'entissirhe ostendere, et patriam istam 
liberam reddere. 

297 Ceterum pace omaium provinciarum ausim 
dicere, toto orbe terrarum haud esse locum, qui 
ita Virgini Marice cure sit, et ubi plura benefi- 
cia ab ipsa Virgine conferantur mortalibus, et 
ipsa merito devote honorifice sancteque colatur, 
veluti in Etruria, et przesertim in ea parte, quee a 
Florentinis habetur. Verum nune ad propositum. 
Igitur hoc tempore anui cuidam devotissimze fe- 
mine, Joannz nomine, sarculo granum frumenti 
purganti, Virgo Maria, ubi nunc ecclesia zedifi- 
cáta est, apparuit, saxo desuper sedens, quod, 
ut supra diximus, zede flagrante, meritis ipsius 
Marice Virginis mire una cum quibusdam picturis 
illesum servatum est. Verum apparitio talis fuit. 
Cum enim przeter aéris morem, ut supra dictum 

est, copiosi subitique imbres vi ventorum omnia 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


late vastantium e coelo dimitterentur, qui tunc in 
agris erant, alii antra, alii tuguria ad vim aquze 
devitandam peterent, secumque, uti mos est, al. 
ier alteri diceret : Unde hoc infortunium. isto 
anno nobis miseris mortalibus preter aéris mo- 
rem et conditionem accidit? Proh fidem Dei at- 
que hominum * quod si diu hic subitus et nimius 
imber perrexerit, peribimus funditus. Inde alii 
prosequi : Unde putas, nisi unde dici solet, pro- 
pter peccata veniunt adversa? Nostrum est igi- 
tur, habita imprimis nostrorum scelerum vera 
confessione, Jesu Christi, Virginisque Marice 
matris ejus auxilium inquirere, si forte sua solita 
pietate opem tulerit. 

298 Dum hzc et alia, ut voluntas fert, jacti- 
tarent, accidit, ut anus, quam diximus, quoddam 
etiam tuguriolum adierit, ubi Virgo Maria tali 
habitu et specie, ut ipsa referre solita erat, ap- 
parere dignata est. Formam itaque, uti venera- 
bilis matronz velat», vestibus etiam candidissi- 
mis indutw, galerum insuper capite sustinentis, 
et in manu libellum, quem assidue legebat, con- 
spicit ; cujus adventu omnes coeli nebulc dissi- 
pate sunt, imber concidit, solde more cuncta 
suis radiis illustravit. Cuni igitur anus illa, per- 
fusa horrore, venerabundaque astitisset nec con- 
tra ob splendorem intueri valeret, Virgo Maria 
inquit : Abi, nuntia plebano Stiz, ceterisque fi- 
nitimis, filium meum Jesum, Dominum nostrum, 
hoe in loco templum mihi dicari velle. Quapro- 
pier si tantam cladem, tantamque imbrium ef- 
fusionem effugere et evadere optant, zedi futurze 
initium muneribus et donis praebeant, et hoc tu- 
gurium eum cruce et populo devote lustrent. 

299 Dubitanti itaque anui et rem prolatanti ἡ, 
ne, si nullum visionis daret signum, inter homi- 
nes pro ludibrio haberetur, rursus Virgo Maria, 
inquit : Abi jam, et quod in tantc rei confirma- 
tione velis signum dari, jam datum est, mihi 
crede. His dictis, Virgo Maria anum illam hac 
oratione instruxit, quam rfec indecens visum est 
huic miraculo inserere; est enim talis : Ὁ alto, 
o glorioso Iddio ! illumina le tenebre del cor mio; 
dammi fede dritta, speranza certa, carità per- 
fetta, senno ἃ conoscimento di te, ch'io faccia il 
tuo verace é santo comandamento e. Inde Virgo 
Maria sublimis abiit. Additum est etiam huic et 
aliud mirum. Quidam enim Petrus Campedonici, 
c'egem ovium pascens, super eumdem locum mi- 
rum splendorem instar solis mirabundus przter 
morem conspexit. Inde felix Joanna, repleta et 
gratia et stupore, monitis Virginis obtemperare 
gestiens, ad quoddam molendinum, ubi cognata 
sua morabatur, iter cepit, quod quidem non mul- 
tum ab Avno distans in alveo fluminis fere situm 
est. Referuntur visa cognate, qua, etsi tunc pro 
ridiculis haberet, tamen deinde, causa diligenter 
cognita, summa devotione singulis pene diebus 
cum eleemosyais tugurium illud adibat. 

300 Joanna igitur, sic a. cognata delusa, do- 
ταῦ Ἢ, quae non multum distabat, moesta abiit, in 
cujus vestibulo eum clibani officio inserviret, o 
rem mirabilem ! o sanctum prodigium! ecce illi- 
co Spiritus sanctus, in specie humilis columbze 
domum mulieris ingressus, mulierem non solum 
gratia confirmatam, verum etiam et apud morta- 
les beatam, et fide dignam fecit. Postridie itaque 
plebanum Stiz adiens, rem omnem, multis prze- 
sentibus, ordine aperuit.. Mirum quantum illi 
nuntianti haec, quia [erat] profecto bona mulier, 
fidei [datum] fuerit; verbis etiam illius Petri 
Campedonici, qui, ut supra diximus, splendorem 


supra 


pie anui üp- 
parens, 


* id est diffe- 
renti 

datis etiam 
publice sua 
voluntatis 
signis, 


illud. temo. 
plum adifi- 
cari jusseril; 


ad quod fit 
ingens po- 
puli confli- 
qus. 


Pius quidam 
CODVETSUS, 


0 


DIE DUODECIMA JULII. 


. 
supra tugurium conspexerat, addita [est] miracu- 
lo fides. Illico famatanti prodigii oppidum agrum- 
que complevit. Fit itaque vrorum et mulierum 
utriusque zetatis et. conditionis numeras non par- 
vas ; etcommuni consilioad Dominum Jesum, Vir- 
ginemque piissimam.Mariam supplicationes sta- 
tuunt. Inde humiles orationes fundentes, et ex 
oppido devote abeuntes cum hymnis et canticis 
spiritualibus tugurium una cum Joanna femina 
devotissima. cireumeunt ; eum repente eo in loco 
lumina visa, angeliezeque voces audite [fuer.t.] 
Ex hoc enim cuneto populo lacrymis gaudio ob- 
ortis, virginem Mariam, [ut] se, omnesque fideles 
defendat et tueatur, implorant; inde leti, quia 
Virgini Marize curz essent, domum redeunt. 

301 Demum Virglnis Marice precibus, bello, 
peste, imbre sedatis, causa tanti boni, unde es- 
set, late cognita, non finitimi tantum monachi et 
clerici cum plebe sua, verum ex omnibus Etru- 
rie partibus, precipue ex urbe Florentina tur- 
matim et certatim votis muneribusque cumulati, 
illico advolant. Inde egregii templi origo, et in 
tante rei memoriam majus altare supra saxum, 
in quo Virgo Maria olim sedere dignata est, est 
dedicatum. Quid? quod annuatim xvru Kal. Octo- 
bris in die Exaltationis sanctissimce Crucis Christi 
Jesu, quando templum illud dedicatum est, ma- 
nant tota Etruria ex Senarum civitate usque ca- 
tervatim frequentes homines, et undique vie 
passim complentur; et hoc nos monachi, qui ^1 
hoe S. Mari€ monasterio degimus, conspicimus 
annuatim, quia eundo et redeundo infinitus mor- 
talium numerus monasterium nostrum juxta iter 
habent. Meritis itaque gloriose Virginis Marice 
plura miracula, et beneficia mortalibus collata, 
[in] imaginibus cereis aliisque donis et muneribus 
*atuentur Christiani. Libet in fine miraculi inter- 
rogare eos, qui propter ingentes divitias, felices 
et beatos se fore existimant; quid beatius anu 
ista, quz cum pauperrime, bene, beateque ac 
simpliciter viveret, meruit Virginem Mariam, 
non solum aspicere, verum sepius convenire et 
colloqui? O me beatum et felicein, si daretur ejus 
dumtaxat consortio frui, qui Virginem Mariam 
hisce mortalibus oculis conspexisset semel ! 

302 Quod nune scripturus sum, a multis reli- 
giosis, tum abbatibus tum monachis nostre reli- 
gionis fide dignis accepi. In monasterio S. Salvii 
prope Florentiam, quod sanctissimus Joannes 
post istud S. Mariz eedificari voluit, quidam mi- 
nister, seu, rectius dicam, conversus exstitit, 
cui nomen Bartholomeo ; quem szpius vidisse me 
memini; eujus opera, et quce dzemon in eum ini- 
que egerit, quia preese"tim hac tempestate ma- 
gna et atrocia fuere, litteris mandare haud ab- 
surdum visum est, ut. "^ne quivis fideles intelli- 
gere possint, ut ait Apostolus, ommes, qui pie 
volunt vivere in 'Christo Jesu, persecutiones pa- 
t; et hos solum tentationum expertes esse, qui 
suas voluptates explere satagvnt. Hie itaque, 
cum vitam suam secündum Deum et S. Benedi- 
cti regulam multo labore, multà cura, modestis- 
sime parendo, et scpe jejunando, aliis etiam 
flagris corpusculum suum castigando sanete sa- 
pienterque instituisset, in tantam simplicitatem 
et puritatem brevi pervenit, ut ommibus vehe- 
menter carus existeret : nam, ut cetera omittam, 
quibus ad enervandum corpus utebatur, spe 
nocturno tempore, hieme etiam torrida, inter r*- 
Ves et asperas glacies conspectus est nudus ja- 
cens ; virtutibus cujus inimieus nominis Cbri- 
stiani diabolus invidens, cui mille nocendi artes, 


415 


multis variisque eum agg.essus est fraudibus, 
tentans, si quo modo posset ipsum ab instituto 
tramite deviare. Ille e contra, Jesu favente, pro 
viribus resistere. j 

303 Verum eum diabolus videret, se semper 
ab eo repelli, statuit aliam viam aggredi ad ipsum 
perterrefaciendum : nam imprimis speciem An- 
geli lucis sibi assumens, blandis eum verbis allo- 
qui, numquam denique quietus esse, sed semper 
instare, suadere, orare, ut eum, ad se adoran- 
dum, impelleret. Interdum etiam formosz mu- 
lieris faciem sibi vindicans, se virginem Mariam 
esse przedicabat. Nec mirum, nec incredibile a'- 
cui videatur, dzemones varias species atque ora 
tum hominum tum ferarum sumere: nam fit sub- 
ito sus horridus, atraque tygris, squammosvs 
draco, et fulva cervice lezena; fit etiam Angelus 
lucis, fit juvenis pulcher, formosus, fit senex in- 
curvus, venerabilis, tremulus, ut in Vitis san- 
ctorum Patrum, presertim D. Antonii legitur ; 
denique, quam vult, sibi sumit speciem, et eam 
illico deponit. 

304 Ceterum, cum nec precibus nec minis 
hune Bartholomzum ad suam voluntatem flecte- 
re posset, majora et atrociora ausus est aggredi : 
nam umbras quasdam atras horrendasque, ocu- 
los ignitos prz» se ferentes, sulphureum pestife- 
rumque fumum maribus hiuleis edentes presto 
coram adesse conspicit, quarum prima, inquit : 
Hune nobis infensum, vobis tormentis afficien- 
dum devorandumque, nisi sibi consulat, et nobis 
jamjam assentiatur, przbeo. Verum cum ipse, 
haud perterritus, eorum sperneret et flocci fa- 
ceret minas, iterum illa ; Monstrum hominis ^-- 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


a demone 
tentatus, 


fortiter ei 
resistit. 


E 


ces! Nobisne ridendo insultas? Necte pudet, o 


omnium hominum pessime? Inde ceteris : Effe- 
ratur foras, et demergatur in profluentem, et, 
ut meritus est, absorbeatur aqua intolerabili. Vix 
ipsa dixerat, cum statim spiritus illi horridi et 
diri eum, ad Jesum et ad Virginem Mariam et 
ad S. Joannem exclamantem, sepius sublime 
tolunt; quam vocem tum nr''us ex monachis, 
forte quia aliis negotiis intenti [erant,] persen- 
sit, [et quia] etiam ipse aliquid operabatur foris, 
et nox jam adventaverat. 

305 Daemones itaque ipsum ad lacum quem- 
dam in inferiore parte rupis stagnantem, a mo- 
nasterio Passiniani ferme per trecentos passus 
distantem, cum hae exprobratione tulere : Modo 
modo peribis, pessime; te enim deorsum, ut me- 
ritus es, trudemus, nequam. Ille vero, exitirn 
tum anim: tum coi poris eo in diserimine t; mens, 
fortiter: Virgo Maria, fer opem! S. Joannes, ser- 
va me! geminando szpius exclamare. Dzemones 
e contra tartareis vocibus intonare : Modo peri- 
bis, flagitiose; una una tartareas petemus regio- 
nes. Ergo tace: nam jneassum fundis preces. 
Verum huie duello, ut ipse referre solitus erat, 
S. Joannes numquam defuit; sed, ut Jesus Do- 
minus noster certamen Antonii sanctissimi, ita 
et Joannes servisuispectare. Tandem demones, 
D. Joannis gratia operante, vieti, confusi, dc- 
specti miserum illum, tum rigore, tum labore, 
verberibus pugnisque concisum, jam jam extrema 
petentem, aliovorsum tendentes reliquere. 

806 Quid interim monachi, qui in monasterio 
Passiniani degebant, egerint, nec sentio prcter- 
mittendum, Cum enim przefatum Bartholomeum 
haud in hospitio more solito reperissent, veriti 
pejora (aeceperant enim,.diabolum eum s:pius 
et delusisse et minitatum esse) moesti abbati re- 
ferunt. Tum ille, diligenter eum explorent, intus 


forisque 


Quare da- 
mones eum 
ad Locum 
quemdam 
rapiunt ; 


quem mona- 
chi diu qv 
situm, 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENST 

EX MSS. 


demum ante 
altare S. Jo- 
annis semia- 
nimem inve- 
niunt, 


416 


forisque, si forte reperiatur, imperat. Eo mona- 
chi expediti cum lumine, Jesu, Virgini Maris, et 
S. Joanni imprimis se commendantes, alii alio, 
ubi sibi persuaderent, eum esse, ad multum no- 
ctis errantes, totum monasterium intus forisve 
lustravere. Demum consilio cujusdam boni viri, 
cui nomen Simon, qui tunc Prior eidem mona- 
sterio prz:eerat, turmatim eéclesiam mature ade- 
ufft. Illic devote psalmos, qui poenitentiales inti- 
tulantur, cum Letaniis decantant, sperantes, Do- 
minum Jesum ei, sive extrema patienti, sive in- 
nocenti, opem suam solita pietate laturum. 

307 Denique cum jam ad mediam noctem per- 
noctassent, fessi somno, Prioris mandato, quis- 
que suum repetivit cubile. Vix cellas ingressi 
[erant,] eum repente trinum sonitum majoris 
campan: accipiunt. His in admirationem prius, 
inde in leetitiam versi una iterum ecclesiam in- 
grediuntur, et fratrem istum madefactum, hu- 


. moreetlimo oppletum, in scabello altaris, ubi 


εἰ consolan- 
tur. 


Pius ille con- 
versus ite- 
rum a daemo- 
ne vexatus, 


sanctissimi Joannis corpus sacratissimum quie- 
scit, exanimatum conspiciunt. His igitur fratri- 
bus eum interrogantibus, ubinam gentium ea no- 
cte fuerit, unde limus ille, unde humor [esset] 
nullum tune dedit responsum; mec poterat, si 
voluisset": nam, ut diximus, jamjam extrema 
tenebat. Tune ex monachis quidam de mandato 
Prioris ad hospitium subnixum detulere, eamque 
pro se quisque, ut in tali re fieri solet, quam pot- 
erant Jesu Christi amore, caritatem exhibentes 
et misericordiam ; postridie vero, jam resumptis 
viribus, non tantum monachi, verum etiam et 
conversi, et, qui aderant, ruricole et opifices 
omnes (aderant enim multi propter novum mo- 
nasterium zdificandum) ad eum tumultuario 
concursu irrumpentes, quidnam preterita sibi 
acciderit nocte, vel ubinam locorum fuerit in- 
quirebant. 

308 Tum ille, voce humili et demissa, omnia 
ordine suo aperire, ut ssepius a diabolo variis 
imaginibus delusus sit, ut numquam, Jesu fa- 
vente sibi, [consenserit :] asserit, ut daemon eum 
suffocare, ni S. Joannes opem tulisset, voluerit, 
ut nune etiam non sibi quies dari potuerit, et 
multa alia, quee, ne lectori fastidio sim, preeter- 
mittam. Hsec itaque nostra tempestate inaudita 
non admirationem tantum, verum et metum prz- 
sentibus ineutere: nam quisque sibi pejora ve- 
reri; tamen, ut fratrum mos est, eum blandis 
verbis lenire; nihil esse, quod vereri deberet : 
tum quia imitari Jesum pro viribus studebat, tum, 
quod primum putandum est, quia S. Joanni cure 
foret. Ad hzee addere: Nec diabolus valet, quod 
vult; frangitur enim Dei potentia, Sanctorum- 
que virtute debilitatur. 

309 His igitur etaliis verbis in spem animum 
arrectus, se omnium orationibus commendans ad 
S. Salvii monasterium, ut securius viveret, con- 
sulentibus fratribus, perrexit; quem et illic etiam 
diabolus insectari. Nam multis, que illic crude- 
liter iniqueque egerit, praetermissis, uno tantum 
contenti erimus, quod quidem a yenerabili viro 
D. Francisco f, qui universe Congregationi prze- 
est, accepimus. Verum et cicatrices in facie diu 
aspicientibus monstrat sunt. Quod quidem sie 
sibi accidit. Cum Bartholomoeus iste post Comple- 
torium zestivo tempore, ut religiosorum mos est, 
ad calorem intentissimum devitandum claustrum 
orando lustraret, et in hoc opere laudabili, jam 
multum moctis consumpsisset, demon bonitati 
illius invidens, sumpta facie hircina seu caprina, 
frontem) cornibus exasperatam ostendendo ele- 


᾿ς MIRACULA 5. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


vans, sulphureumque fumum ore putrido evo- 
men$, ipsum miserum in faciem pedibus ignitis 
prius percutiens, eumque in puteum aquarum, 
qui haud longe ab claustro aberat, conjicere vo- 
luit, sed non valuit : nam S. Joannis virtute de- 
bilitatus et fractus demon, alio in rem suam ma- 
lam teterrimum et hircinum fragrans feetorem, 
concessit. 

310 Abbas vero monastarii per nuntium ser- 
vum, qui eum toto corpore humi prolapsum in- 


venerat, quid sibi evenerat, et, quid periculi sus 


deinceps sibi impenderet, intelligens postridie, 
convocatis quibusdam ex patribus, consilium ha- 
bet, quidnam de hoc fratre Bartholomxwo, quem 
diabolus tam atrociter insectabatur, agendum es- 
set. Verum varii varia sentire : alii clausum eum 
habere, et opipare et delicate alere, si forte 
deficeret in sensu; alii necubi esset foris, neu 
contenderet; alii alia. Demum Abbas, ita [dixit:] 
Censeo, eum pro tempore abesse, et ad S. Cas- 
siani monasterium in Sealario monte duci, sibi- 
que sub virtute salutaris obedientie imperari, 
ut vitam agat laxiorem, ne velit indiscrete et 
ante tempus aliquo casu perire ; et etiam, si mo- 
nasterium extra hortulos vel aliud opus ageret, 
Socios adesse, ne forte diaboli arte aliquid sini- 
stri ei eveniret. Probatur ab ommibus et salutare 
ducitur, quod P. Abbas censuerat. 

. 911 Ei itaque accersito vix persuadere potue- 
runt, ut interdum aliquid cocti seu sorbitiunculze 
cum pauxillulo vini degustaret, asserens, se nec 
secus posse et carnis titillationes et daemonis va- 
rios laqueos evadere : nam antea tantum herbis 
agrestibus et quibusdam leguminibus et pomis 
vescebatur. Ubi igitur de mandato patris sui ab- 
batis monasterium S. Cassiani adivit, omnia, 
qui imperabantur, vilia et contemptibilia agere, 
neque in hujusmodi rebus priorem pati alium, 
imo semper antevenire ; quibus rebus et artibus 
ita Jesu Christo carissimus exstitit, ut, ipso Jesu 
volente, quee Congregationi evenere bona, qui 
etiam contigere mala, longe ante non solum prze- 
sagierit, verum etiam predixerit. Quid ? quod 
hactenus demon in eum amplius haud ausus est 
debacchari, etsi asperitatem adhue pristinam 
servet, et non nisi super nudo ligno, seu frondi- 
bus quiescens jaceat; de quo pro tempore satis 
dictum arbitror. 


Hic aliqua sequuntur capita ad Sanctum nostrum 
mon spectantia, quorum titulos, ut a Papebrochio de- 
scripti sunt, tradimus. 

Cap. xx. Quid in die festivitatis S. Marie Ma- 
gdalenz et S. Jacobi Apostoli in monte Milliarii 
acciderit, eorum festa servili opere violantibus. 

Cap. xxr. Ut. quidam nautz meritis gloriose 
Virginis Marice e naufragio et peste evasere. 

Cap. xxrr. De quodam monacho hujus monaste- 
rii, quem Virgo Maria, jamjam extrema patien- 
tem, sua solita pietate liberavit. 


ANNOTATA. 


a Forte vult dicere Aretium vulgo Arezzo, de 
quo supra in. annotatis actum est. 

b Leetum inm neutro genere pro masculino hic 
adhibet Auctor, quod musquam. reperi ; quamuis 
apud seriptores mediz. et infimae latinitatis lectum- 
stratum pro lectisternio inveniatur. 


c An- 


tandem ad 
aliud mong. 
Sterium mis. 


ab ejus infe- 
stationibus 
omnino libe- 
Talur. 


τ 


Auctor pau- 
a prefatus, 


"fert causi- 
dici Cujus- 
lam narya.- 
lionem, 


ü 


DIE DUODECIMA JULII. 


c Annalia hic idem significare videtur, quod 
communiter Annales. 

d Est in tractu Casentino, ferme inter Vallem 
Umbrosam οἱ Camaldulum, mon procul a fluvio 


Arno. 
e Est oratio Italica, qua petit fidem, spem. et 


caritatem ad. cognoscendum et implendum Dei man- 


datum. 
f Cum Auctor hic in prasenti loquatur, haud 


dubie intelligit Franciscum. Altovitam, quem anno 
1479 obiisse dicimus. 


LIBER TERTIOS 


Cap. I Unde et. quomodo zedes S. Marice de 
Laureto initium sumpserit. 

Cap. II Unde templum S. Marie Servorum 
initium habuerit. . 

Cap. III De origine templi Virginis Marice, 
quod S. Marice de Gratia dicitur . 

Cap. IV Templum Virginis Marice juxta por- 
tam Flaminiam. 

Cap. V Templum Virginis Marice in agro Fo- 
roliviensi noviter zdificatum. 

Cap. VI Unde ecclesia S. Marice, quz de Saxo 
dicitur, initium habuerit. 


Papebrochius noster, qui magma ez parte hzc 
miracula exscripsit, testatur, post hos titulos ad S. 
Joannem Gualbertum proprie non pertinentes, in eo- 
dem codice subnecti sequentia. 


PARS I. 


em profecto mirabilem, longeque stupendam, 
R rebusque veris veriorem describo ; cujus 
rei testes omnes hujus S. Marice monasterii mo- 
nachos et conversos et alios, tum cives, tum re- 
Hgiosos viros in medium afferre possem, si hoc 
opus ad infidelium, et non fidelium manus puta- 
rem venturum. Ceterum quia apud Cb-istianos 
r^hil est tam incredibile, quod non credatur, a 
sanctis viris et Dei amicissimis fieri posse, eo 
hoe miraculum aggrediar, et tempus, personas 
etiam nonnullas nominibus propriis annotare 
curabo ; quod superius feci in quibusdam, inaliis 
vero minime, cum tempus obscurum et anni in- 
distincti essent; et conjecturare, aut dubia fin- 
gere, prz:esertim historiam seu miracula scriben- 
ti, non liceat. 

313 Anno ab TInearnatione D. Jesu Mccccrxxv, 
tempore Xisti Pontificis 11 a, hujus S. Marice 
monasterii Abbate D. Francisco Altovitha, vene- 
rabili jam proveetz zetatis viro, ex oppido S. 
Miniatis, quod vulgato nomine dicitur del Tede- 
500 b, inter nobilissimam Urbem Florentinam et 
vetustissimas Pisas conditum, quidam D. Joan- 
nes de Bon-Romzseis, causidicus haud contemnen- 
dus, cum filia, sextum et decimum agente an- 
num, et eum quibusdam aliis comitibus et reli- 
glosis, hieme deformi stridente gelu, et concre- 
tis nivibus, ad hoc S. Marie monasterium 
exsenguis et moribundus accesit. Ceterum prius, 
quid domi su, quid Florentize diabolus dixerit 


Tomus uu Julii. 


417 


feceritque, dicendum puto, quam ad ipsius libe- 
rationem, et ad S. Joannis miraculum veniamus. 

314 Itaque hie, quem diximus, Joannes, pre- 
sentibus fere omnibus hujus monasterii monachis, 
hec lacrymis retulit obortis: Venerabiles Pa- 
tres, quzeso, zequo animo audite. A quinque prze- 
teritis mensibus, die quadam quedam πον ἐς 
puellae c, non obseuro loco natze, domum meam 
juxta, ita ut fit, una lanam trahentes consede- 
rant, hac mea filia per fenestram deorsum respi- 
ciente : cum diabolus horam fallendi nactus, o- 
ptans inter concc:des jurgia serere, lapidem non 
parvum supra puellas, ea parte, qua filia mea 
respiciebat, deorsum jecit ; qua de re ipse puel- 
le irasci, et convitia in filiam meam dicere, ei- 
que mala minari. Quod ubi ad parentum aures 
devenit, quam raptim ex his quidam, quibus ne 
injuste agerent, obstiteram, convolavere ad me 
clamitantes, indignum facinus, filiam meam la- 
pidibus suas velle obruere, ne posse vicinas pati ; 
hzc, [inquiunt,] nisi te volente, haud fierent. 
Quibus ego: Ne velitis, oro, tam cito puellarum 
verbis fidem adhibere. Nostis mores earum, quo- 
modo in maledicendo de parvis magna loquuntur: 
insuper mihi hzc conviciari, pruden homi- 
num non est; cum peroptime calleatis, me non 
eos solum, qui sunt de familia mea, ut recte vi- 
vant, quantum in me est, curare; verum et alios, 
modo facilem preebeant aurem, monere. Et illi : 
Satis dictum puta ; vide ne posthac ad arma ve- 
nire cogamur. Et ita discedunt a me acsi mecum 
bellum ineundum sit. 

315 Ego illico domum petens meam, ceteris 
semotis, filiam his verbis aggredior: Cur, filia, 
inter nobis infensos litem et bellum recrudescere 
cupis? Mi pater, inquit illa, oro quorsum hzc? 
(Respondi :) Quia, ut fertur, lapidem in tales ho- 
die injecisti puellas. Ha ! mi pater, nec feci nec 
ausim facere: has profecto, ut sorores diligo. 
Tamen factum est, inquam ego. Posthae, mea 
filia, da operam, ut, ubi in via puellz ille con- 
sistunt, ne fenestris in partes illas vergentibus 
hereas. Illa inquit: Faciam, mi pater. Postridie 
vero, quia ea via parum profecerat dzemon, ite- 
rvm lapide acriter quamdam ex puellis jam di- 
ctis vulneravit, ita ut tonsore indiguerit ad v alnus 
precidendum. Fit ob hoc concursus virorum, un- 
dique strietis gladiis decurrentium, atque, ubi 
estis perituri! declamantium. Mei statim media 
domus ostia elausere et ex amicis et propinquis 
quidam per posticum ad me armati convolant; 
et, ni vitassem, a meis ea die pessimum facinus 
perpetratum fuisset. 

316 Dum hzc hine inde agerentur, cohors 
preetoria armata illuc eum equite properans, rem 
omnem diremit, et viri boni populares, causa di- 
ligenter cognita, foedus et pacem inter nos inie- 
re. Ego itaque ancipiti malo permotus, quod, 
neque unde istud mihi evenisset, satis conjectu- 
rare possem, neque si pejus inde sequeretur, 
quid in ea re agendum foret, scirem penitus, di- 
vinum statui ab his, qui domi erent, auxilium 
inquirendum. Cum igitur pro cujusque ingenio 
et studio crebro ad Jesum et ad Virginem Ma- 
riam preces darentur, filia mea hzc forte tum 
in thalamum, ut secretius oraret, se conferre vo- 
lens, anum quamdam lectulo aceumbentem, ma- 
numque dexteram inter pulvinar et genas tenen- 
tem aspexit. Primo dubia, quidnam insolita fa- 
cies ostenderet, vereti; inde, pulso timore, pu- 
tans unam esse ex familiaribus, ulterius proces- 
sit. Cum statim diabolus, qui in enilem formam 


58 sese 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 

qua exponit, 
quomodo de- 
mon primo 

inter vicinos, 


rixas conci- 
taverit, 


ac deinde sub 
anili forma, 


AUCTORE 
HIERONYNMO 
RADIOLENSI 

EX NSS. 


filiam suam 
infestaverit, 


quz, facta a 
sacerdote 
conjuratio- 
ne, 


a daemone 
percutitur, 


eLacrius 
vexatur ; 


418 


sese transformarat, caput efferens, et eam tru- 
cibus aspiciens oculis, tartarea voce inquit : Vi- 
de, quid agas, quove te conferas. 

317 His igitur verbis, talique aspectu perter- 
rita, Virginem Mariam exclamans, ad nos timida 
rediens, rem, timore gelida atque rigida, vix va- 
luit aperire. Ego falsam, quibus seepe deludimur, 
imaginem putans, ne hzc curaret, blande monui. 
Ipsa e contra verum esse affirmare. Demum sibi 
satisfaciens, et illuc me conferens. et imprimis 
lectum simulque omnia cireumspiciens, anum il- 
lam haud videre quivi. Itaque mente suspensus, 
filias meas, ne quid vererentur, monens, aliis 
rebus, mihi magis necessariis, incumbens, in 
forum me contuli, cum paulo post ex filiabus meis 
alia, aliquanto junior, nescio qua causa, in tha- 
lamum iter habens, przfatam anum pari modo 
jacentem, ut hzc viderat, respiciens, non parvo 
timore correpta, ad alias prosilivit quamprimum. 

318 Hee igitur mihi de foro venienti dicen- 
tes, quid hoc esset, mirabar. Cogitanti itaque, 
et in animo szpius volventi, diaboli opus existe- 
re, venit in mentem : eo quamprimum, sacerdote 
monacho acecersito, qui ecclesiam prope domum 
guberngbat, rem omnem clam sibi aperui. Ille 
statim clerico serio imperat, aquam benedictam 
et conjurationum deferre librum. Quibus delatis, 
thalamum intrepidi, signo crucis prius edito, 
ingredimur : spargitur statim a sacerdote aqua, 
sale et orationibus expurgata ; inde ordine quo- 
dam ad lectum accedentes : Conjuro te, inquit 
sacerdos, in nomine Patris et Filii et. Spiritus 
sancti; si malus hanc habitas cameram spiritus, 
mihi quid velis, quidve inquiras, aperias. Vix 
hzc sacerdos expleverat, cum statim querulosam 
audivimus vocem : Hei! ferte opem miserz ! cru- 
ciatus tantos perferre nequeo! Quomodo te ju- 
vare possumus , inquit sacerdos? Si Missas [ait] 
Gregorianas cum defunctorum obsequiis pro me 
curaveritis celebrari. Fiet, ait sacerdos ; tu tan- 
tum in rem concede tuam, ne tuis detrimentum 
metusve sit : aiebat enim, se patris mei matrem 
jam defunetam esse. Imperat ergo sacerdos de- 
vote omnia Christi Jesu nomine agi. 

319 His itaque rite, ut sibi placuerat, peractis, 
nocte quadam nos sopori deditos hoc modo exter- 
ruit demon : imprimis enim filiam meam, quce 
hie est, excitans, eamque se Virgini Mariz de- 
vote commendantem immite in genis percutiens, 
inquit: Tu tuatim, non meatim ages? quousque 
abuteris patientia mea? Hem! tibi hec diutius 
licere speras? Me volente, hzc amplius non fa- 
cies. Quo sonitu, quibus verbis excussus somno, 
ilico e lecto desiliens, lum'ne aecenso, concessi 
ad eam partem lectuli, ubi filia aceumbebat : Mea 
filia, inquam, quid agis ? Unde oro hic gemitus ? 
Lacrymabatur enim : nondum enim mihi dederat 
responsum, cum subito idem demon inferiorem 
partem petens, filium parvulum, qui eodem in loco 
quiescebat, suffocare nitebatur. Ego statim opem 
tuli puero vagienti : signo enim crucis me impri- 
mis, et ipsum muniens, inde libera voce dzemoni 
aiebam: Cur his innocentissimis, pessime, hujus- 
modi cruces ettormenta infers? I, quo meritus es, 
in barathrum inferni, perfide, inique, maledicte. 

320 Necdum verba finieram, et hanc filiam 
meam querentem audio: Mi pater, si qua in te 
filie tuze pietas est, fer opem, fer auxilium! Me 
etenim dzemon iterum suffocare conatur. Parvulo 
itaque relicto, accuro ad eam, eodemque modo, 
ut puerum, crebris Christi Jesu signis muniens, 

dzemoni minari, si forte Jesum Virginemque Ma- 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


riam vereretur, non desisto. Ille his crudelior 
effectus, puerum, ut torqueat, iterum repetiit, 
Ego illuc propero; ille ad filiam: ego ad eam ; 
ille ad puerum ; [ego quoque ad. eum.] Quid vos 
multis moror? Cum in tanto talique discrimine 
quid agerem, quo me verterem, ignorarem peni- 
tus (quia, meis peccatis id exigentibus, neque 
Jesus, neque piissima Maria in tempore opportu- 
no auxilium ferebant, et eorum mater etiam tune 
domo aberat) mira voce, finitimi, vicini mihi 
succurratis, oro ! ter quaterque exclamare copi ; 
cum velocius dictis vicini advolant, praesertim 
monachus iste, qui przesens est : rem enim ma- 
lam ob preeteritas conjurationes prosagiebat. 

321 Ubi advenere, foribus clausis inventis 
(ego enim a pueris meis abire, ne majus oriretur 
malum, haud audebam) pars claustra portarum 
sudibus et cuneis, et vi multitudinis in id obni- 
tentis, si forte a cardinibus evellere possent, ten- 
iare; pars per scalas, et qua sors dabatur, ad 
fenestras scandere. Ita brevi domus cujuscumque 
conditionis viris et mulieribus repletur, et causa 
cognita, omnes, unde hoc mihi malum esset, ro- 
gabant. Quibus ego : Hei! unde putatis, nisi ob 
scelera mea fieri? Miseremini mei omnes, mise- 
remini mei, quia manus Domini super me facta 
est. /Edes igitur meze, multitudinem non capien- 
tes, [cum repletz essent], turba multa domum 
circa, voces varias volutans, fere totum commo- 
vet oppidum ; quibus, ita ut fit in re nova, brevi 
spatio dato, clerici cujuseumque ordinis et nobi- 
les et clari viri et alii quamplures [preter] igno- 
bile vulgus pro vallo domus mese quingenti et 
amplius convenere. 

322 Extemplo itaque sacerdotes, et, qui ade- 
rant, religiosi viri, mihi misero ubertim lacrymas 
emittenti, compatientes, flexis genibus subnixe 
Virginem Mariam, suumque dilectum filium Je- 
sum hymnis et psalmis aliisque orationibus im- 
mixtis, mei misererentur, orare cceperunt ; idem 
et ceterum vulgus pro cujusque ingenio agere: 
et ita in oratione diu una mecum pernoctantes, 
eosque somno fatigatos conspiciens, sic flebiliter 
alloquor : Deus bonus, justus, et pius, fratres, 
vobis przemia digna ferat, qui me, meosque mi- 
serati, tantum onus pertulistis. Ite omnes in rem 
bonam; isti religiosi pro rei necessitate modo 
sat erunt, dum paululum caput posuero : nam 
datur hora quieti : hi enim alternatim Jesum ju- 
giter exorent. Inde discessere omnes. Dum ita- 
que fessos oculos subtraho labori, religiosi, qui 
aderant, Jesum et Virginem ejus matrem Mariam 
exorabant : jam enim aurora diem produxerat 
almum, cum adhuc demon, neque orationibus 
victus, neque religiosorum precibus fatigatus, 
aliovorsum [non] concesserat. 

323 Ego itaque me divino auxilio penitus de- 
stitutum putans, magis curarum fluctuans zestu, 
atque animum, nunc huc celerem nunc dividens 
illue, in partes varias trahebam, perque omnia 
versabam, cum Deus ex alto prospectans, mihi, 
misera et iniqua animo volventi, succurrere per 
Mariam piissimam matrem suam sie voluit : nam 
filiam hanc ad me, summa animi consternatione 
moribundam, flagranter laerymis perfusam ge- 
nas direxit, atque his me alloquitur verbis : Mi 
pater, per has ego te lacrymas, per, si quis filie 
tuc tangit honos animum, unum oro, quia unica 
spes tuarum filiarum, quia in te omnis domus 
inclinata recumbit, ne te crucies, ne te maceres, 
neque tuam propter me sollicites senectam : imo, 
quod viri fortis et constantis est, animum revo- 


. ca, 


D 


(d. QUjWs qu 
vilium, 


concurrunt 
vicini, 


Filia ma- 
stum patrem 
consolatur 


εἰ animal ; 


atque iterum 


ilerumque 


ἢ dmnone 
Infestatq, 


DIE DUODECIMA JULII. 


ca, mestumque mitte dolorem, atque olim hzc 
meminisse juvabit : per varios casus, per tot dis- 
crimina rerum ad vitam tendimus beatam, sedes 
ubi Jesus, uti, te przedicante, accepi, quietas per 
Euangelistas suos ostendit ; illic fas est perpetutb 
cum Jesu Matreque ejus gaudere czevo. 

324 His itaque filie mes verbis, corporis 
animique viribus paululum recuperatis, quievi, 
existimans, me non penitus destitutum esse, cum 
filiam, puellam adhue, ita me exhortantem audi- 
rem. Demum religiosis omnibus gratias agens, et 
quandoque reipsa ostensurum, modo vita super- 
esset, pollicens, eos missos feci, uno hoc tantum 
monacho, qui nune adest, contentus : hic enim 
semper presens meis in necessitatibus et, discri- 
minibus adfuit. Ubi discessere, his Virginem Ma- 
riam [verbis implorare] orando exorsus sum : 
Mater misericordie, mater pietatis et gratis, 
desolatorum refugium, miserorum portus, me 
tibi, totamque meam commendo familiam ; sal- 
tem his in periculis, nusquam gentium auditis, 
anim: ne pereant nostre, tua solita pietate con- 
cede : nam nobis non cum mortalibus, sed cum 
diabolo res est, cui nomina mille, mille nocendi 
artes, et quocum nulla spes datur non solum 
vincendi, verum nec evadendi quidem. 

325 His dictis, quem exitum res habitura 
esset, tristis exspectabam, cum repente hanc 
meam filiam ter geminatis ictibus diabolus atro- 
citer in genis percutiens, mihi matrique su: 
(nam domi tunc erat) ultra quam credi possit, 
adauctus [est] dolor, eoque consternati humi 
procumbebamus ; filia vero mea tales cruciatus 
nec amplius ferre valens, ad Virginis Marice pi- 
cturam, quz domi in quadam tabula conspicie- 
batur, confugiens suppliciter tunso pectore cri- 
nibusque passis talem ad eam orationem imo 
pectore effudit : Quo me vertam nescio, si me 
deserueris, Virgo beata; eo per Jesum filium 
tuum, ne me penitus abjicias, deprecor; quod si 
feceris, o omnium piissima, me totam tibi voveo 
tuis inservituram obsequiis. Mira res! Ex eo 
enim Virginis Mari: precibus factum est, ut 
nihil metueret, nihil timeret, sese omnibus in 
torturis invincibilem impassibilemque redderet. 
Me, patres dilectissimi, tempus quam verba ma- 
turius desereret, si in omnibus, quz diabolus in 
hane meam filiam, in nosve fecerit, narrando 
immorari vellem. Quamobrem nonnulla magis 
memoria digna, quia intenti accipitis, referam. 

326 Instanti igitur nocte, ecce iterum dzemon 
ex improviso me fatigatum somno, atque id nec 
opinantem reperire sperans, ut meam filiam 
vexaret, more suo venit; verum ego, qui som- 
num fingebam, venientem intelligens, signo cru- 
cis filiam meam tunc securam reddidi. Id ille ze- 
gerrime ferens, fulerum lecti ad se summis vi- 
ribus trahebat; ego e contra ad me retrahere, 
Virginem Mariam, ut opem ferret, assidue invo- 
cans. Ita in miserabili duello maxima noctis par- 
te consumpta, diabolus Virginis Maris precibus 
victus furibundusque in inferiorem domus partem 
sese proripuit; ibi vasa multa effringere, ostia 
arculasve aperire, strepitu et tumultu omnia mi- 
Scere. Noctis igitur quod superfuerat, trepidi 
omnes duximus. Proh bone Jesu! hanc meam fi- 
liam deinde quoties ille in maxillis et in genis 
verberando [pereussit!] et ego una cum ipsa 
orando ambo defessi sumus. 

327 Forte quinquies, nobis przsentibus, do- 
mum extra eam crudeli afficere morte, [voluit :] 
per aérem ipsam jugiter clamantem : Virgo Ma- 


419 


ria, fer opem, serva me obsecro! exportavit. O 
quam miserabile flebileque spectaculum omnibus 
oppidanis erat, eam in aére suspensam deportari, 
nosque longe miseros post eam Jesum Virginem- 
que Mariam invocantes, et uti insanos properan- 
tes aspicere! Mitto, quid mater in his infortuniis 
agebat, uti suis questibus plateas vicosque omnes 
implebat, matres et filias ad fletum gemitumque 
invitabat. Verum hoc tacendum non duco, uti, 
dum dzemon eam, Virginem Mariam invocantem, 
per scalarum gradus ulla vi contrudere non vale- 
ret, iratus et accensus eam mediam complectens, 
sicque per aérem deportans, aiebat : Pessima, 
nunc peribis, jamque exemplum te omnibus da- 
bo. Quid, puella virgo, tamen ita acerrime, acsi 
vir esses, resistis ^ Mihi, crede non te tuz pre- 
ces, vel tuorum orationes tuentur. Cui illa : Non 
me tue deterrent mine, o omnium demonum 
pessime; verte te ommes in facies, et contrahe 
quidquid sive animis sive arte tartarea vales, te 
tuasque ut dixi, minas, Jesu Virgineque Maria 
opem ferentibus, parvi facio. 

328 Ita, secum verbis dissidentibus, demon 
se ἃ puella separari :egerrime ferens, eam super 
quemdam puteum, qui domum extra erat, [ut] 
adterram summa vi deiiceret, deportavit: Verum 
ipsa, divino freta auxilio, cum nihil vereretur, 
mutare sententiam dzemon statuit, et quam minis 
acribusque verberibus non vicerat, calliditatibus 
seu blanditiis vincere aggressus est. Igitur eam 
talibus verbis hortabatur: Jacta te deorsum, mi 
amicissima; nihil est, quod vereare; quod si fe- 
ceris, posthac esto secura. Ne faciam, inquit illa, 
nefaciam. Noli, o omnium pessime, assentari. 
Inde Virginem Mariam in sui auxilium crebro 
invocare. Quis, o bone Jesu! tam obtuso inge- 
nio, quis tam impio et efferato animo esset, quin 
obrigesceret et concuteretur simul videre tantam 
daemonis in puellam Virginem crudelitatem, et 
econtra puelle in eum audaciam animadvertere, 
et tot cujuscumque conditionis viros et mulieres, 
qui illuc confluxerant, et jugiter confluebant, om- 
nes suspensos, et ad rem nusquam auditam, nus- 
quam visam, penitus intentos aspicere ; viderein- 
super matrem una cum puellz sororibus, multi- 
tudinemque matronarum cognatarum et affinium 
omnes crinibus solutis unguibus ora feedare, et 
pectora pugnis tundere, ita ut lamentis et gemitu 
femineoque ululatu tecta fremerent, resonaret et 
magnis plangoribus zether ὃ 

329 Imprimis matris querulz voces omnes, qui 
aderant, mortales ad gemitum compellere. Per 
medios enim veluti fatua crinibus passis ruens, 
vociferando aiebat: Hanc ego te filiam aspicio, 
te talem misera concepi, atque ad hanc alui 
diem, ut non a mortalibus, sed a demone hisce 
oculis crudeliter affici atque torqueri aspiciam ? 
O me miseram! Quid tantum demerui, quidve 
criminis admisi, ut filiam meam ludibrio dzemoni 
esse, tam turpiter tam fede videam? Heu ! dze- 
mon, qui filiam meam nullo jure insectari statui- 
sti, me crucia potius, me tormenta d ! si qua tibi 
est pietas, in me omnia, qu:e potes, conjice mala ; 
aut tu, bone Jesu, Pater Divum, miserere animi 
non digna ferentis, tuoque invisum hoc detrude 
caput sub tartara telo, quando aliter nequeo cru- 
delem abrumpere vitam. 

330 Inde paululum ad sanam rediens mentem, 
ad populum se convertens inquit : O vos, pre- 
sertim matres, audite, si qua piis animis gratia 
mei infelicis manet, seu filie me, in tanto ta- 
lique discrimine posite, cura remordet, flexis 


genibus 


AUCTORE 
HIERYMONO 
RADIOLENSI 

FX MSs. 


fortiter ejus 
minas et 
blanditias 
spernit. 


E 


mater mise- 
ram 


filie sug sor- 
tem deplorat, 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSs5. 


qua iterum a 
daemone 
vexatur, 


ut promittat, 
se non futu- 
ram monia- 
lem, 


quam. pro- 
missionem 
facere recu- 
$aL; 


420 


genibus una mecum Jesum, piissimamque Ma- 
riam matrem ejus invocetis, si forte sua solita 
pietate opem ferat, oro. Quod mox fecere om- 
nes. O Jesu bone! e vestigio filia ad matrem 
ruens, hilari jucundaque facie ita eam semivivam 
solatur : Mea mater pelle timorem, flere desine ; 
hic adsum tua filia; nil dzemonis ludibria metuas, 
oro. Forsan me torqueri et cruciatibus affici pu- 
tas? Minime, mea mater; imo suavi et inenarra- 
bili affieior dulcedine. Semper enim, desolatorum 
refugium, Virgo Maria pr:wsens est, hortatur, 
adjuvat : perseverem, monet : Sic, inquit, filia, 
itur ad astra. Ideo, tu mea mater, vosque omnes 
parcite metui, ponite modum dolori, et gratias 
Christo Jesu, Virginique Marice matri ejus, si 
plura et majora nobis adhue mala supersunt, agi- 
le semper. 

331 Hzc itaque filie mese verba, non solum 
jueunditati, verum et admirationi ommibus ex- 
stitere. Demum quisque suspenso animo domum 
suam concessit. Nos vix leti intro ingressi, ali- 
quod novum a dzemone semper operiebamur ma- 
lum. Nempe dum hzc lacrymis obortis nobis suo 
ordine, ut dixi, enarraret, ommes sui misereri, 
adeo ut quibusdam lacrymas moveret. Inde illud, 
quod superest adhuc, ni molestum est, paucis 
disseram. Cui omnes : Dicite, nam nihil in in- 
stanti tempore gratius fieri potest, et sumus 
otiosi. Dum enim, ut paulo ante retuli, in re du- 
bia suspensos animos gereremus, ecce ex impro- 
viso deemon atrocius solito filiam meam impri- 
mis, deinde me aggrediens, pedes totumque cor- 
pus mordicatu cruciabat, non secus ac famuli 
pretoris ignitis forcipibus nudum damnati cor- 
pus variis in partibus, illo clamores horridos ad 
sidera tollente, excruciant : nam modo crus, in- 
terdum genu, quandoque pectus, nonnumquam 
genas mihi crudeliter seu dentibus seu unguibus 
(nihil enim conspicere poteramus ) attrahere. 

$32 Qui cum in his difficultatibus, quid age- 
rem, nescirem, Jesu respiciente, ad solitum uni- 
cum Virginis Marie presidium confugi, cujus 
Officium cum devote coram imagine sua perage- 

rem, id zgerrime dzmon ferens, librum vi e 
manibus meis abstulit, lampades cereosque ac- 
censos exstinxit, arculas ommes, supellectilem 
etiam, vasaque subvertit, laceravit, fregit; et, 
ne multis, Paternitatibus vestris tzedio sim, tan- 
tum detrimenti mihi in rebus mobilibus attulit, 
ut ultra centum aureos in his restaurandis recu- 
perandisque exposuerim. Cum igitur diaboli gra- 
vis ira, nec exsaturabile pectus, me cogerent 
preces descendere in omnes, quia eum nec longa 
dies, pietas nec mitigaret ulla, eum demum am- 
plius ferre non valens, in hec gravi pectore 
verba prorupi: Ha! cur me in oppido ingenti 
solum insectari statuisti? A me et a filia mea, 
oro, quid vis; quidve inquiris? Si justum petie- 
ris, et in re potestateque nostra fuerit, fiet ; tan- 
tum die quid vis. Nihil aliud volo, nisi hanc tuam 
filiam, inquit ille. Cui ego : Creatura Dei cum 
sit, eam tibi tradere nec volo nec possum. Sat, 
inquit, habeo, si monialis non efficitur. 

333 Ego itaque, cognita re, prz& nimia cordis 
iristitia mente cecus filiam seorsim advocans 

aio : Filia mea dulcissima, ut propriis oculis 
aspexisti, nihil ob gratiam tui inausum reliqui 
[ex iis,] quee potui infelix. Qui memet in omnia 
verti, vincor ἃ diabolo. Quod si mec preces non 
sunt magnze satis, dubitem haud equidem implo- 
rare, quod usquam est. Non vult te demon mo- 
nialem effici. Assentiendum est, si saltem hac 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


causa, sibi potissima, nos insequi desisteret, si 
forte parceret, si finem his malis daret. Hoc 
enim tibi non votum, verum devotio exstitit; non 
obligatio integra, sed quedam bona voluntas; 
ideo hane a te voluntatem penitus amoveas, oro, 
et tibi, nobisque demum quietem dari velis. Ad 
hzc filia mea : Si mihi non animo fixum immo- 
tumque sederet, ne cui me vinclo vellem sociare 
jugali, et si Virgo Maria pugnam cum diabolo 
pro me non iniret, huic uni forsan potui succum- 
bere culpe ; sed mihi vel tellus, optem, prius 
ima dehiscat, vel pater omnipotens adigat me 
fulmine ad umbras, pallentes umbras erebi, no- 
ctemque profundam, ante pudor quam te violem, 
aut te deseram Christe Jesu ; tu qui primus a me 
vanos seculi abstulisti amores, me conserves, 
meque liberes, oro precorque. 

334 Sie effata ad Virginis Marize matris ima- 
ginem ruens, sinum lacrymis implevit obortis, 
His accensus, presto affuit hominum ille sedu- 
ctor, et, quia discordi:, simultates, et ire, quas 
suggesserat, parum processerant, ut in Job olim 
virum justissimum, ita et in filiam meam szvire 
ccpit. Nam in primis lineam vestem, qua carnes 
teguntur, inde laneam; demum, qu: sericis de- 
super contexta erat, ut nubiles solent ferre 
puelle, frustulatim fregit, laceravit, dissipavit, 
consumpsit ; eamque fere nudam deserens, capitis 
comam vi evellere ccpit. Exclamat filia : Mi 
pater, fer tunicam, me nudam cooperi, tuque 
Virgo Maria dulcissima, fer opem, serva me ob- 
secro! Ego in tanto discrimine cum vix essem 
apud me, et mortem [potius] quam vitam opta- 
rem, tamen illico tunicam afferri, inde tonsorem 
vicinum cursim advocari jussi. Ubi venit, ca- 
pitis crines flavos, uti nunc etiam conspicitur, to- 
tondit et rasit, 

335 His diligenter expletis, me cum lacrymis 
in orationem dedi : Jesu, inquam, omnipotens, 
aspice nos hoc [in periculo] tantum, et, si pietate 
meremur, da deinde auxilium ; sin minus una 
nos interfice; oramus, des finem tandem tantis 
laboribus. Nam, patres, quod consilium mihi, 
aut qui jam fortuna dabatur? Quo enim melius 
per me vel per alios fiebat, eo diabolus crudelior 
in nos miseros szvire. E contra filia mea solari, 
hortari, orare, ne tantopere irascerer. Hinc pro- 


fecto, venerabiles patres, Domino Jesu, Virgini- - 


que Marie matri ejus non parvas gratias age- 
bam, qui mihi, in tot tantisque discriminibus po- 
sito, talem dedissent filiam, [in qua] haberem, 
quo confugerem, ubi conquiescerem, cujus in 
sermone et suavitate omnes curas doloremque de- 
ponerem. Mirabar praterea summopere incredi- 
bilem ejus virtutem, et fortitudinem, eamque 
neque animi neque corporis laboribus defatigari. 
Me miserum! etiam sgerrime tuli feroque, eam 
tali virtute, fide, humanitate, probitate przedi- 
tam in tantos cruciatus propter mea scelera inci- 
disse. 

336 Denique mihi, qui nunc huc ingentes nunc 
illuc pectore curas mutabam, amici, [ut] filiam 
monasterio monialium traderem, consuluerunt. 
Feci, putans, Jesum ob hoc his malis quandoque 
finem daturum. Verum longe aliter, ac ratus 
eram, res evenit. Diabolus enim, quia promissa 
non servaveram, valde ssviens, crebros et in- 
festos impetus, etsi invisibilis in moniales facie- 
bat, tum minis atrocibus flagrisque hostilibus 
impetebat, tum, quidquid in usum inopis vite 
dabatur, perquam impie diripiebat, omniaque 
sacra violata relinquebat, voces tartareas, dum 


dina 


quare damn 
€)Uus Vestes 
lacerat, 


patrenequid- 
quam apem 
implorante. 


mter moni 
d collocata 
ob damnis 
ferociam Té- 
dire cogilur* 


Dein a dit- 
mone posses- 
δῇ 


Β 


matrem 


Vict nosq uc 
ad commi- 
Sserationem 
movet. 


DIE DUODECIMA JULII. 


divina ipse peragebant Officia, edebat; omnia 
mala tandem, quze dici aut fingi possent, agebat ; 
quibus moniales territee trepidare, neque loco 
neque sibi invicem, presertim noctu, satis cre- 
dere; et interdum adeo mente consternabantur, 
ut vix ex tanto pavore reciperent animos : nam 
inter cetera, ut solitze erant referre, sceepius pu- 
gnis alapisve czedebantur. His itaque coacte, 
Virginem Mariam, ne eas desereret, pariter excla- 
mabant. Demum ex monialibus quczedam, quibus 
mens sanior esset, ne in pejus discrimen inci- 
derent, quia orationes incassum ad Jesum pro ea 
fiebant, filiam meam ad me quamprimum remit- 
tendam censuere ; quod, me tamen egre ferente, 
factum est. 

337 Tum idem demon, qui fere per menses 
quinque nos ad extrema deduxerat, in eam in- 
gressus, debacchari, currere, insanire, domum 
totam pervolare, nos omnes hostiliter impetere ; 
ego, uxorque mea, filie ommes, cum cetera no- 
bis deessent auxilia, exclamare. Quibus clamori- 
bus vicini perterriti, iterum ad nos convolantes, 
fraude et vi filiam meam capientes, et ἃ tergoma- 
nus vincientes, ipsamque, prze rabie spumas emit- 
tentem, invitam tenuere. Animadvertatis, quzeso, 
patres, quod cor, quis animus, quz» mens mihi 
tunc esset. Tum profecto mihi mortem conscivis- 
sem, ni prohibuissent, qui aderant, amici. Quid 
facerem miser, quo me verterem, quo confuge- 
rem, quem implorarem ? O quam miserum, quam 
lacrymosum, suam aspicere matrem, suas pra- 
terea sorores, crinibus passis, pectoribus scissis, 
ora pugnis fcedatas? , 

338 Demum mater, cum talem non posset 
amplius perferre dolorem, in hcc prorupit ver- 
ba : O Jesu omnipotens, tantone me crimine di- 
gnam duxisti, et tales me voluisti pendere pce- 
nas? Numquamne quiescam? Semperne in his 
versabor malis? Sed tu, o Pater, precor me tuo 
fulmine interfice, vel permitte, ne quas genui 
filias, tam acriter, tam inique a dzemone torqueri 
videam. Inde in filiam hane oculos convertens, 
hec multo cum gemitu proferebat verba : Hei 
filia mea! heu! mea lux, meumque desiderium ! 
unde enim omnes gaudium et letitiam sumere 
soliti eramus, te nunc, mea filia, sic vexari, sic 
jacere in lacrymis et sordibus aspicimus ! idque 
fieri nostra culpa. Me miseram! talem te his vi- 
deo oculis, meafilia! O me perditam! o afflictam ! 
Quem nune pro te rogem, mea filia, cum superi 
et inferi nobis adversentur. 

339 His dietis, medium sermonem abrumpit, 
et auras zgra fugiens, seque in pavimentum 
consternens, terram capite tundere ccepit ; quam, 
et corpore et animo confectam, susceperunt fa- 
mule, colapsaque membra marmoreo referunt 
thalamo, stratisque reponunt. Inde filie alic, 
et, quz aderant, mulieres, quia atrocior deemon 
esset, et filia magis insaniret, moestam implere 
clamoribus domum. Passim itaque per omnes 
vias ad tale spectaculum concurritur, quorum 
omnium crimina diabolus per os puelle dicere, 
exprobrare; demum, cum parceret nemini, ne- 
minemque relinqueret intactum, ommes illico, 
mente suspensi, et pallore pudoreque confusi, 
abibant. Protinusque ad oppidi pretorem fama 
hujus rei convolat ; inaudita re in stuporem ver- 
sus horam statuit, qua summo cum honore, mul- 
tis comitantibus, filiam viseret meam. Venit tan- 
dem ; noluisset venisse : multa enim convitia in 
pretorem et in comites diabolus protulit, quee 
nunc pretermittenda existimo. 


42] 


340 Consuluere deinde boni viri quidam, eam 
Florentiam ad Sanctorum reliquias ducendam. 
Placuit. Ommibus itaque pro voluntate paratis, 
iter in Christi Jesu nomine aggredimur, quibus- 
dam comitantibus, quibus profueram et prosum 
sepe. Venimus Florentiam , omnia experti su- 
mus, et Sanctorum ejusdem civitatis Reliquias 
devote visitantes, nihil profecimus. Mihi itaque 
anxio et animo consternato, existimantique, Je- 
sum omnino nolle nobis opem ferre, quidam ex 
affinibus et amicis Florentinis inquiunt : Vis filia 
ut salvetur tua? Volo, [inquam,] opto, et percu- 
pio. Eam igitur quamprimum, [aiunt,] ad S. 
Marie de Valle Umbrosa monasterium ducere 
ne cuncteris, etsi stridet deformis hiems. Acce- 
pimus, vidimus, experti sumus, incassum S. 
Joannis opem petiisse neminem, modo toto 
corde bonaque mente exposcat quivis. Ego, qvi 
ommia aspera et ardua, levia duleiaque (modo 
filia liberaretur) ducebam, quidquid dixerant per- 
agere statui. 

341 Abbatem itaque vestrum imprimis adeun- 
tes [salutavimus, qui] nos liberaliter honorifice- 
que habuit: Inde miserans casum nostrum, in- 
quit: Ite in rem bonam, et ne quis vestrum dubi- 
tet, titubetque: spero enim, Dominum Jesum 
Virginis Mariz et S. Joannis precibus tantum vo- 
bis lzetitiee, quantum moeroris ex ea sumpsistis, 
daturum. His arrecti animum dictis, iter in Jesu 
nomine aggressi [sumus.] Qua iter erat, et prze- 
sertim per pontem Szvum e multi mortales, re 
noya et inaudita impulsi, ad nos etiam frigore 
rigentes de oppidis, de villis coneurrere. Erat 
opere pretium [videre] jumentum non nisi ora- 
tionibus et conjurationibus hujus, qui adest sa- 
cerdotis, iter, diabolo, id annitente, agere velle. 
Demum, quibusdam diebus consumptis, huc ve- 
nimus hae spe, ut vestris orationibus fiat huic 
misera salus. H:ec ipso ad ignem narrante, aliis- 
que, qui cum ipso aderant, ita esse asserentibus, 
accepimus. 

342 Nunc autem ea, qui his propriis oculis 
aspeximus, studebimus enarrare. Ubi itaque pri- 
mum has nostras adiere regiones, jumentum ita 
sisti ἃ demone, [ut] nec ulterius passum unum 
fustibus baeulisque tundentes, qui aderant, ire 
posse [crederent:] eam insuper de jumento cum 
deposuissent, multi ab humo elatam ex nostris 
ferre nequibant. Quod ubi intus cognitum est, ex 
monachis unus cum S. Joannis cruce illuc per- 
gens, demum eam, ipso jugiter conjurante, ad 
Sanctorum elatam detulere sepulerum ; quo in 
loco multis conjurationibus multisque precibus 
incassum consumptis (nam daemon interroganti 
nullum dabat responsum) eunt tristes monachi 
intro ; illi vero. domum hospitum concessere. 
Postridie vero, Missis ex more celebratis, cum 
monachi cum S. Joannis brachio extra monaste- 
rium devote irent, deemon, S. Joannis virtutem 
non ferens, cantantibus monachis et psallentibus, 
in angulum ipsius capellze, ubi erat puella se con- 
ferens, semper querulas, ut quidam audivere, 
proferebat voces. 

343 Posito itaque brachio super caput puel- 
le, nullum ipsa, quia d:emon aberat, nisi sanze 
mentis dare signum. Eo omnes gaudere, uno ore 
omnes S. Joannem ad sidera extollere; et przci- 
pue pater pre gaudio laerymabatur. Inde nos 
intro, illi lzeti hospitium petunt. In meridie vero 
cum puella, quia preterita nocte haud quiescere 
poterat, paululum se sopori dedisset, illico adfuit 
ili efferatus demon. Exclamat puella: nam 


eam 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENST 

EX MSS. 

Florentia 

[rustra im- 

plorato San- 

ctorum au- 
cilio, 


tandem ad 
Fallumbro- 
sanum mo- 
nasterium 
adducta, 


E 


per S. Joan- 
nis brachi- 
um, 


et monacho- 
rum preces, 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


ab omnibus 
damonis in- 
festationibus 
liberatur. 


C 


Damon puel- 
lam, 


499 


lI 


eam suffocare volebat. Aceurrit pater, aceurrunt 
et ceteri, eamque tristes de lectulo ad ignem de- 
ferunt. Illico rem omnem intro nuntiari curant. 
Mittitur a decano ex sacerdotibus unus, qui illie 
domi dzmonem econjuret. Conjurat itaque ille 
dzemonem; in rem suam abeat, imperat in no- 
mine Jesu. E contra ille instare. Cum igitur nihil 
[se] proficere intelligeret sacerdos, ne vereantur 
orat; credant Jesu gratiam precibus Joannis 
sanctissimi brevi affuturam. Iterum ceteri omnes 
Jesum Virginemque Mariam totius orbis refu- 
gium orent, imperat decanus; fit suppliciter ab 
omnibus. 

344 Sequenti vero die deemon eodem modo, 
quo supra, non exspectato S. Joannis brachio, 
nobis ordine itinerario psallentibus, invitus et 
murmurans in rem concessit suam. Inde puella 
vere incolumi effecta, decretum est, sua, ne ite- 
rum demon in eam vim haberet, confiteretur 
peccata. Eam itaque in confessione de Patris 
nostri mandatis audivi, singulosque actus ejus 
diligenter inspexi; et ut cetera, quz etiam post 
confessionem licet fari, omittam, quam devota, 
quam humilis, quam subnixa Virgini Marie 
semper exstitit! quot orationes, quot preces in 
Christi Jesu nomine effudit! quoties preeter jeju- 
nia indicta ab ecclesia jejunavit! ut mirum sit 
daemonem eam ingredi facultatem habuisse, nisi 
Jesus Dominus noster, quos diligit, castigaret et 
corriperet. Ad sospitatem comprobandam diem 
integrum, deinde et dimidium, postquam conva- 
luit, hune locum habuere. Inde Jesu et Virgini 
Marie sanctoque Joanni gratias agentes, nobis 
omnibus tanto tamque repentino bono gaudenti- 
bus, lzti in patriam rediere. Ceterum pater tanti 
beneficii haud ingratus, sacrarium hujus mona- 
sterii pulcherrimis cereis adornavit, quos Floren- 
ti: de industria jusserat fieri. 


ANNOTATA. 


a Per errorem hic Sixtus vocatur II: est enim 
istius nominis J V, qui a, Paulo 11 ex Ordine Fran- 
ciscano ad. Cardinalatum assumptus, ei successit in 
Pontificatu anno 141. 

b Miniatum Teutonis vulgo san Miniato al 
Tedesco est urbs Hetruriz in colle sita ad Arnum 
fluvium inter Florentiam ad ortum, et Pisas ad 
occasum, utrimque 20 milliaribus distans. 

e Per novitiam puellam zníelligunt Latini an- 
cillam, quz nondum per ammum münisiravit. At 
puto per novitias hic significari juniores, cum di- 
cat Auctor, fuisse puellas non obscuro loco matas. 

d Tormentare pro cruciare apud medii zvi 
scriptores invenitur. Verosimiliter hic Auctor Ita- 
lus ab Italico verbo tormentare desumpsit. 

e Est pons constructvs super fluvium Saevum 
vulgo Siene, per quem Florentia ad Vallem Um- 
brosam itur, ut apparet in. mapyis geographicis. 


PARS II. 


uamquam incredibili fama et sanctitate Joan- 
nis, quz non solum in Hetruricw partibus, 
sed in Gallia etiam citeriore, et fere per totam 
Italiam percrebuit, undique, etiam de Gallia ul- 
teriore, ad hoe S. Marie monasterium nobiles 
atque ignobiles homines affatim pro sospitate ha- 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


benda, et presertim a. dzemone capti affluant, et 
[miraeula ejus] sint celeberrima, tamen perseri- 
bam quedam memoria digna magis, in quibus, 
quod modo scripturus sum, clarum et vulgatum, 
non solum in Florentino agro, verum et in urbe 
habetur. De S. Gaudentii oppido puella extitit, 
quee nondum alicuinupserat, cui nomen Antonia, 
neptis D. Bartholomsei Abbatis Florentize. Hane 
itaque puellam talis adortus fuerat dzemon, ut se 
nec ad hoc S. Mari: monasterium duci, nec alio 
[pateretur,] ubi sui egressus periculum immine- 
ret: nam quoties Jesu vel Virginis Mari: seu S. 
Joannis sive alterius Sancti, ita ut in conjurando 
fit, mentio ageretur, toties demon in eam debac- 
chari, furere, crudelior fieri solito; hoc agere 
semper ille, quia. bonorum invocatione, vel ac- 
cessione sanctorum locorum erudeliores solito dat 
ponas. 

346 Forte fortuna fuit, ut germanus suus Ni- 
colaus, Abbas S. Marie de Fontana, superve- 
niens, cunctantibus suis et spem et consilium de- 
derit. Illico enim suam lacrymantem adiens so- 
rorem, signo crucis in diabolum prius edito, in- 
quit: Ne lacrymeris obsecro, mea soror; nihil 
est, quod vereare; solum tota mente Virgini 
Maris, et S. Joanni fac [te] commendes jugiter. 
Non tulit has voces deemon : mox enim eam ve- 
hementer agitare, concutere, ad terram dejicere, 
sternere; ille Nicolaus exorcizare demonem, 
conjurare; nihil, quod puellze utile futurum spe- 
raret, intentatum relinquere. Jesu tandem pie- 
tate quiescens, demum ab hoc S. Maric mona- 
sterium iter, comite illo D. Nicolao, aecelerant, 
totis viribus tamen, ne id fieret, dzemone anni- 
tente. E contra Abbas ille Nicolaus orationibus 
continuisnihil apud se remissum, neque apud dia- 
bolum tutum pati. 

347 Ubi vero ad has regiones ventum est, 
diabolus in puellam magis insanire, presentem, 
nisi retro irent, mortem ei minitari, denique ni- 
hil moderati habere; voces indecoras in Jesum 
Sanctosqme ejus edere, neque puellam quiescere, 
neque iter inceptum agere pati. Oratur itaque ab 
omnibus; Virginis Maricz, nec incassum, requi- 
ritur auxilium. Illico enim dcemoni ire et minae 
cecidere. Ceterum cum haud procul a monasterio 
fere per ducentos passus essent, tunc dzemon 
totis viribus niti, ne ulterius duceretur puella ; 
cui summa ope se monachus opponere, orationi- 
bus instare, ne diaboli malus animus compleretur 
in sorore: et quo ferocius clamitabat dzemon, eo 
infestius monachus et ceteri in eum invehi; 
tentare si qua via vel trahere, vel elevatam ferre 
valerent. Quod ubi secus, ac voluissent, proce- 
dit,neque quod intenderant, efficere possent, 
quamprimum se in turbam confertissimam con- 
versorum et aliorum, qui his clamoribus exciti 
globum fecerant, recepit. Qui clamores illi? 
Quisnam repentinus ille cursus? inquit Abbas. 
Aderat enim, aderamus et religiosi complures. 
Hei! [ait] monachus ille, soror mea, mi Pater, 
ita [a] dzemone pessime torquetur, ut jamjam la- 
boret in extremis; et, quod atrocius est, dzemon 
ipse neque precibus neque vi flecti potest, ut iter 
institutum hue usque peragamus saltem, et de- 
precor, ut nostrum, mi Pater, opem ferendo 
misereamini. 

248 Mox Abbas monachos cum S. Joannis 
cruce presto adesse jubet ; deinde his, qui prze- 
sentes erant seculares et conversi, [ait:] Adeste 
et vos ; nihil est, quod exspectetis; his in diseri- 
minibus sine cunctatione properandum est. Cum 


itaque 


energume- 
mam, 


ab itinere 
Fallumbro- 
sano deterre- 
ve nititur; 


sed S. Joan- 
nis invoca- 
Lione, 


qu ea egredi 
cogitur. 


AL idem aut 
alius poslea 
TEUET'SUS, 


puella ad S. 
Salvii mo- 
Tasterium, 
leducta, 


DIE DUODECIMA JULII, 


itaqueinde juvenes ferocissimi eam amovere vel- 
lent, facile diabolus docuit, vires humanas sine 
Numine divino in eum vanas esse : nihil enim 
nisi strepitus et vociferationes more suo agere. 
Ceterum, ubi illuc cum S. Joannis cruce ventum 
est, daemonis vires, nulla adhue emissa conjura- 
tione, ita cecidere, ut nullam amplius demon, 
nisi ubi in rem suam concessit, dederit vocem, et 
exinde prorsus in facie vultuque puelle pallor, 
calor autem vitalis abesset omnis. Fertur itaque 
sublimis inter manus et ora parentum ad Sancto- 
rum sepulcrum usque, et illic leniter humi elabi- 
tur, sternitur. Fiunt more solito conjurationes, 
interrogatur demon, interrogatur et ipsa; tacet 
uterque. 

349 Tandem sacerdos, stomachatus fastiditus- 
que diuturno silentio, jubet inde amoveri puel- 
lam, et indignatus in diabolum hsec protulit : 
Velis nolis, aut tibi aliorsum concedendum est, 
aut loquendum. Inde concedunt hi intro, illi vero 
ad eis preeparatum foris locum : intus enim mu- 
lieribus neque accessus est, neque locus, et, ut à 
majoribus nostris accepimus, mec fuit umquam. 
Sed, o bone Jesu, en miraculum! Dum enim ad 
hospitium puellam deferrent, ut ubivis gentium 
in Christiana religione fit, Virginis Marie ve- 
spertinam Angelicam salutationem de more in 
monasterio campana pulsavit. Quo sonitu [cum] 
mox puellam, [ut] leniter humi flexis genibus. 
digitis insectis devote Virginem Mariam oraret, 
deponerent, illico nullam puellze inferens mole- 
stiam diabolus in rem malam abiit. 

350 Verbis equidem cujusdam nostri conversi 
addita miraculo fides, qui domum rediens, jam 
die peracta et tenebris exortis, insolitos ejulatus 
adhue perfusus horrore et tremebundus domi, se 
in nemore audivisse, compluribus enarravit. Mi- 
rum quanta illi converso nuntianti hzec (quia bo- 
nus profecto [erat] vir) fides fuerit. Omnes igitur 
Jesum, et Virginem Mariam, et S. Joannem lau- 
dantes domum propriam discedunt. Ceterum non 
multo post ((an] idem vel alter diabolus eam sit 
ingressus, nobis non satis constat) szevior tamen 
longe, longeque crudelior (eam invasit]. Eo om- 
nis familia, in luctum versa, zegerrime casum 
ferre, se miseros desertosque penitus clamare. 
His et matris jam decrepitz assidui questus et 
ejulatus addebantur: nam interdiu, nec noctu 
quiescere; sed hec inter alia : Mea filia, in hoc 
me longa vita, et Senectus infelix traxit, ut te 
non morbo humano, non srummnis miserorv'm 
mortalium, non denique casu aliquo fatali, ve- 
rum diabolo pessimo et inclementi videam atro- 
citer et inique torqueri! Mea filia, nec ego hujus 
mali expers sum : nam nisi te genuissem, ita in- 
tolerabiliter non cruciareris. Inde cum in am- 
plexum filie irruere vellet, vi diaboli filia ipsa 
turpiter miserabiliterque, manibus celeriter in 
eam versis, in terram consternatam dejecit, fle- 
iusque ab omni turba mulierum et comploratio 
hominum orta horrendum omnibus przebebat spe- 
ctaculum. 

351 Consolatur zgros animi Nicolaus mona- 
chus; inde postera die summa luce, omnibus 
rebus compositis, ad S. Salvii monasterium, quod 
ab urbe Florentina per mille passus abest, con- 
tendere statuit, quia istud S. Marise monasterium, 
ea tempestate ob nives altas et concretas non 
sine maximo sororis discrimine adire poterat. Ubi 
Itaque ad S. Salvii monasterium, ubi S. Joannis 
venerabile caput ἃ digne honorificeque habeba- 
tur, pervenere, fit subito hae re nova illuc utri- 


423 


usque sexus et conditionis hominum concursus 
non parvus. Hoc gaudere diabolus, hac de re 
summopere lvtare : sperabat enim, multitudine 
hominum admiratione sui in unum collecta, fa- 
cile aliquid discordice malive machinari. Equi- 
dem si ea, quz mihi perspicua et explorata sunt, 
recensuerim, quz diabolus dixerit egeritque stu- 
penda, dum in sancto Salvio, ut sospes puella 
fieret, moram traxere, profecto maturius me 
tempus, quam res desereret: eo illustriora quz- 
dam, parce tamen ac modice, perscribam. 

352 Igitur Kalend. Decembris, quibus Florentia 
abiverant, quia jam diei extremum erat, dzemo- 
nis conjurationem in aliam diem transtulere. Ce- 
terum cum res in deemonem acerrime a monachis 
tum conjurationibus tum orationibus ageretur, 
ex eo numero, qui operi pio instabant, paucos 
reliquit intactos; hune helluonem, illum lasci- 
vum, alium hypocritam appellare. Preterea cum 
plus solito daemon urgeretur, in Jesum Sanctos- 
que ejus verba indecora edere, et, ne lectorem 
detineam, omnia probra, quz dici et fingi que- 
unt, ore diabolico proferre, et amplius alia, quae 
quidem non grata futura, si operi huie insererem, 
cum forsitan necessaria [essent] exempli causa 
eo absunt. Hzec cum monachi zegre ferrent, mul- 
to :egrius abbas, optimum factu pro tempore ra- 
ti, si secretius propter populum conjuraretur. 
Eo in abditam templi partem, id est in sacrarium 
secedentes, illic, nullo de vulgi multitudine intro- 
misso, licentius conjurare : cachinnari quandoque 
daemon, interdum mite cum omnibus ingenium 
de se dare, jocum movere, sermone uti modesto 
molli vel procaci, monachorum manus tactu levi 
attrectare, singulos benigne appellare, et multa 
alia, quz:e instrumenta luxuriz et male libidinis 
sunt, in adolescentes monachos agere; denique 
omnibus modis tentare, si eorum animos molles 
et zetate zegros posset ad puellz nefarios tactus et 
incestuosos complexus maculare. 

353 Verum ubi hae via intelligit, se nihil 
proficere : difficile enim est, omnes mortales, et 
presertim monachos, a teneris annis bonis san- 
ctisque monitis oppido instructos, his diaboli ca- 
villationibus fraudibusque falli; eo aliam , qui 
mille nocendi sibi artes, [habet] aggressus est 
viam. Statim enim turpissimas corporis partes, 
pro pudor! aperire: nulli enim, qu:e dici aut 
fingi potest, turpitudini parcere, sperans, ex quo 
nequivit corpora, saltem animos voluptate cor- 
rupta feedare. Verum in his abbatem non minus, 
quam in monasterii regimine, magnum pruden- 
temque religiosum fuisse, comperio. Igitur veri- 
tus, ne, si diabolus his mollibus et procacibvs 
verbis diu uteretur, animi menachorum juvenum, 
adhue invicti, setate tamen fluxi ad aliquod te- 
trum facinus converterentur, jussit inde ad alta- 
re majus omnes contendere, et illie res agi ; ma- 
lens in rei discrimine a populo indecora audiri, 
quam monachorum animas periclitari. 

354 Dum igitur utrimque maxima vi decerta- 
retur, et hine inde utriusque sexus et conditionis 
eo concurrerent mortales, intactum diabolus, 
prsesertim si aliquis cupidine audiendi illectus 
puelle propius inhzreret, relinquere neminem; 
hune improbum, illum furem, alium adulterum, 
eum ganeonem appellare, eorum flagitiosa scelera 
more suo in propatulo aperire. Eo multi, pudore 
vieti, sua secum peccata et crimina ex mala con- 
scientia reputantes, rubore vultum faciemque per- 
fusi, domum eo animo, ne amplius illuc redirent, 
discessere. Quibus rebus non solum ager F'loren- 


tinus, 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


post multas 
contumelias 
obscama 
loquitur, 


et agi, ut 
adstantes 
corrumpat. 


Facto ingenti 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


populi con- 
cursu, 


abbas qui- 
dam mutato 
habitu da- 
monem ten- 
tat fallere, 


sed ab εὖ 
agnitus, cor- 
vitiis affici- 
tur. 


424 MIRACULA $. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


tinus, sed tota civitas permota est ; quo frequens 
populus ad rem tantam visendam facile percurrit : 
nemo enim tom impurus animo credebatur, quin, 
his auditis seu visis, non aliquantulum flecti pos- 
set ad bonum ; quo non jam in templo se homi- 
num tumultus sustinere, sed passim monasterium 
totum invadere. 

355 Cum igitur hujus tantz rei miraculum 
etiam et primores civitatis ad visendum impelle- 
ret, quaeumqueinter eumdum incederent, ex om- 
nibus locis urbis concursus plebis post eos fieri, ita 
mvltis passim agminibus per omnes vias ad san- 
ctum Salvium eurritur; diversis etiam itineribus, 
ne motus ex multitudine tumultuarii orirentur, 
alii urbem, alii monasterium petere. Fuere tamen 
nonnulli, quos, quia merito a diabolo castigati 
[erant], hujusmodi itineris piguerit poerituerit- 
que : complures enim, qui nondum cedem adive- 
rant sacratam, propriis appellans nominibus, fce- 
neratores, schismaticos, infideles dicere, eosque, 
ubi ad se venerant, reprehendere, tum in templo 
tum foris insectari acriter. Ceterum patruus suus 
S. Trinitatis Abbas, de quo supra verbum feci- 
mus, vera pro fictis ducens, statuit rem tentare : 
ilico enim R. P. Vallis Umbrose Abbatem 
Franciseum ^tovitam, his rebus novis et inau- 
ditis anxium, secumque multa mente agitantem, 
ubi primum opportunum fuit, adiens, sie [allo- 
qui] familiariter per amicitiam, jam a teneris in- 
ceptam, exorsus est : 

356 Reverende Pater, cum nuntius, hujus 
meze neptis prodigia et portenta asserens, [omni- 
vm, qui in urbe quique extra urbem sunt, imple- 
rit aures, quz? equidem mihi pro commentis ha- 
bentur (itidem R. V. esse duco,) visum est non 
abs re fore, si, mutata pretexta, periculum, si 
vera sint necne, facere ausim. Quonam modo, 
quit Vallis Umbrosez abbas, hoc fiet periculum ? 
Cueullum vestrum me induam, illuc modeste et 
humi defixis oculis pedetentim concedam. Hanc 
enim optimam viam ad fallendum duxerim, cum 
et habitu et corporis motu ac gestibus alium, 
quam sim, simulaverim falso; qui si diabolus 
est, hzec omnia, quorsum tendant, callet peropti- 
me; sin minus, facile existimabimus, haec omnia 
ostentui esse. Deus incepta nostra secundet, in- 
quit abbas alter. Et ita, rebus una inter se com- 
positis, rem tentare aggreditur ille. Mira res! 
nondum enim eo cuecullo indutus ecclesie fores 
adierat, cum daeumnon clara voce presentibus in- 
quit : Cedite, cedite; en quidam bonus vir, facie 
quidem et habitu religiosus apparet, moribus au- 
tem secus esse facile probatur; ecce, qui nos ul- 
tro derisum ac tentatum venit. : 

357 Vix hec ediderat diabolus, et ecce abbas 
ille tristis, gravitate quadam et severitate com- 
positus, capite deflexo per ecclesiam ire; quem 
deemon agnoscens, eique insultans ait : Depone, 
pater, habitum, depone : non íuus, quem nunc 
fers, est eucullus. Hypoerita cur aspectum defo- 
ris potius, quam intus animum mutasti? Quid ; 
cum puella, non mecum rem te acturum putabas? 
Nune, ut meritus es, tuis cruciaberis dolis, qui 
rem mamnifestissimam non cognoscere, verum 
tentare voluisti. His Abbas ille, consternatus 
mente, in fletum prorupit : conscientia enim, ce- 
terum neptis casu infelici, movebatur magis; 
exinde poenitentia ductus, neptem suam abbati 

aliisque monachis longe commendans, ad suum 
monasterium diaboli verbis, et, quod indecentius, 
re ipsa castigatus, tristis ac lacrymans discessit. 

258 Verum Dominico quodam die (qui dies 


festus atque celeberrimus ubivis Christianorum 
habetur) cum multo plures solito ex tota urbe ex 
omnique parte agri ad S. Salvii monasterium 
advolarent cujuscumque conditionis et generis 
mortales, et diabolus plus solito in eos insaniret, 
et unumquemque nominans, tandem quo vitio 
circumventus esset, diceret, fere major pars ho- 
minum sibi diffidens, et ex conscientia Dei judi- 
cium timens, alii alio concedere, pauci in templo 
esse. In hoc numero et primates urbis fuere 
complures, qui tune in Republica Florentina sa- 
tis pollentes potentesque videbantur, qui, ut so- 
let plerumque nobilitas, ore soluto ac libero de- 
testari, et quae verissima sunt, pro fictis ducere, 
et quocumque modo spernere et irridere. Hi ta- 
men, ubi hominum tumvltus intellexerunt abesse, 
illuc contulere sese. 

359 Tum demon fortius solito exclamare : 
Cedite, o monachi, ite his obviam, hos honorifice 
habeatis, qui ad unguem nostra instituta servant, 
Ad hzc maledicta alia cum daemon strepens ad- 
deret, cives illi, pejora veriti, ultro prodire no- 
luerunt; verum conscientiw stimulis citati, alio 
iramite, quo venerant, et alia porta, qua urbe 
egressi fuerant, in civitatem rediere. Ex his vero 
quidam, habita suorum scelerum diligenti con- 
fessione, sperantes, se Jesu et Virgini Maris, 
gratia contritionis et confessionis, curze fore, hu- 
miles et confusi uno tantum comite contenti, 
sancti Salvii monasterium adeuntes, demissis 
oculis pro ea orare; quos daemon torvis aspe- 
ctans ocvlis, tacere. Cui ex monachis unus : Hi 
sunt ex illorum numero, si nescis, quos heri con- 
tumeliosis tamdiu insectatus es verbis. Hos, in- 
quit ddemon, neque injuriis lacerasse, neque vi- 
disse me memini; quo, quanti vera humilisque 
confessio sit, demonstratur ; cum hos antea faci- 
norosos et sceleribus coopertos, nullis probris, 
maledictisque verbis parcens deemon eo deduxit, 
ut indignabundi et furibundi domum proriperent 
sese ; modo vero, quia per confessionem maleactce 
vitz. tetra facinora laverant, horrens daemon, 
suis in eos destitutus viribus, ipsos se haud nosse 
fatebatur. Hzc eadem alibi accidisse litteris et 
memoricz datum est. 

360 Igitur multis diebus in hoc opere pio in- 
cassum consumptis (nam diabolus verbis se dis- 
cessurum aiebat; ceterum reipsa indies asperior 
intolerabiliorque fieri) sanum pro tempore visum 
est consilium, eam ad S. Maris Servorum eccle- 
siam, si forte beatissimce Virginis Mari: preci- 
bus res prospere irent, duci vel trahi. Ex mona- 
sterio itaque, diabolo summa ope enitente, ne 
tale iter ei admodum contrarium fieret, disce- 
dentes, Florentiam versus, hinc inde concurren- 
tibus utriusque sexus mortalibus, contendunt. 
Mamat totis agris totaque urbe rumor, puellam 
ilam urbem petere, quam visere optabant; id 
ita esse voces ejulatusque dzemonis tartarei affir- 
mabant. Eo clerici, religiosi, viri clari, nobiles 
ignobilesque, quo ibat, irrumpere, ita ut jam 
omnes complerent vias, nec iter nisi'cum difficul- 
tate occurrentibus daretur. 

361 Tandem invito diabolo antiquissimum  il- 
lud S. Maris Servorum ingrediuntur templum ; 
de quo ausim dicere, toto orbe terrarum haud 
esse cedem sacratam, in qua ejusdem Virginis 
Marice meritis majora ac plura miracula benefi- 
ciaque collata mortalibus, [in] imaginibus cereis 
intueantur Christiani. Sunt et nexus ferrei, et 
catenz, et compedes, et maniez in foribus tem- 
pli parietibusque suspensa, quae omnia non par- 


van 


daemon sua 
peccata 6... 
probrat, 


et puellam 
ad aliud B. 
Virginis 
Lemplum, 


miraculis 
celebre dedu 
ctam deser il. 


AL actis gra- 
liis, paulo 
post demon 
in eam redit, 
C 
que qd δ. 
Salvii inona- 


Serium ye- 
ducitur, 


DIE DUODECIMA JULII. 


vam introeuntibus religionem incutiunt et hor- 
rorem ; est et aliis opimis spoliis exuviisque, tum 
regum, tum principum templum illud mirifice 
exornatum ; de quo quia paulo supra latius scri- 
psimus, in instanti tempore pro re satis dictum 
puto. Quo redeam, unde digressus sum, seque- 
batur illam turba; quidquid Virginis Marise in 
templo seu extra occurreret oculis, quidquid men- 
te, orare, puellam miseram illam sospitem red- 
di. Nec preces incassum missze, [ fuerunt : 1 nam, 
ut semper, diabolus Virginis Marie virtutem 
ferre non valens, (necdum templum ingressi fue- 
rant) alio pro tempore, nullo dato signo, contu- 
litsese. Ita esse, hoc potissimum signum fuit : 
nam, uf à germano suo accepimus, infecta dze- 
mone, tristis, pallida, mcesta, oculis in terram 
defixis, nisi vi diabolica excitaretur, semper es- 
se ; at ubi Virginis Marize templum inivit, hilaris 
illico et Izeta effecta est, cunctos nitidis intuens 
oculis : Apagite, inquit, inde procul esssent, o- 
rans. Ad Virginis Marice altare, marmore auro- 
que et ingentibus columnis mirifice constructum, 
devote et suppliciter se conferens, hanc digitis 
insectis orationem habuit : Gratias tibi ago, glo- 
riosissima semper Virgo Maria, cujus precibus a 
tanto tamque diabolico morbo me sospitem et in- 
columem esse cognosco; tibique posthac, mise- 
rorum refugium, me dedo, orans et obsecrans, 
animam corpusque meum e manibus diaboli libe- 
rum, securumque facias. 

362 His dictis, exosculato altari, devote in 
suorum turbam se gestiens contulit. Clamor inde 
hominum ortus Virginem Mariam pro se quisque 
certatim laudare, ad ccelum suas vjrtutes extol- 
lere, et, ut in tali re plerumque a vulgo fieri so- 
let, alter alteri [ dicere :] Virgo Maria illa est du- 
ctrix ecelorum itineris; Virgo Maria omnium dia- 
boli machinationum ruina ; Virgo Maria omnium 
flagitiosorum et facinorosorum refugium, modo 
ad eam supplices proficiscantur. Hzec et alia mul- 
ta de Virgine Maria tunc dici; indeigitur ingenti 
stupore percussi omnes, alii alio euntes discede- 
re ; puella vero lzeta cum suisin patriam conten- 
dere. Nondum ab urbe per ducentos aberant 
passus, eum subito idem d:emon, suis minime id 
sperantibus, atrocius solito irrumpit, humique 
eam cum hac exprobratione dejiciendo stravit : 
Quid, pessima, me teque, loca sancta petendo, his 
intolerabilibus torturis affici vis? Iniqua audeat 
deinde talia alius vel alia, nisi de te monumen- 
tum mortalibus omnibus dedero. Eam mox hinc 
inde movendo quatere, ac nimium crudeliter tor- 
quendo discerpere. 

363 Comploratio comitum illico exoritur; con- 
veniunt illuc complures, tum muliones tum aga- 
sones; insuper et diversi generis mercatores, qui 
lucro vel egestate ducti, urbem crebro cum re- 
bus venalibus adeunt, et, quid hoe sit, sciseitan- 
tur ; tacere illi, dolore horroreque perfusi. Defi- 
ciente itaque his consilio, nune Nicolaus frater 
in itinere, complorantibus aliis, crebra dans su- 
spiria gemebundus, stando insectis digitis coelum 
aspicere, nune errando viam pervagari. Tandem 
illi, multa secum cogitanti, Virginis Marice, 
quam plurimum mune tacita mente, nune ore 
libero invoeabat, praesidium mon defuit. Iterum 
sanctum Salvium [ut] petat, pectori sibi occur- 
rit. Eo igitur eum venissent, et admirationi mo- 
nachis exstitere et misericordis. Nam fama tanti 
miraeuli non urbem tantum, verum agrum com- 
pleverat, puellam. [nempe esse] Virginis Marize 
meritis liberatam, in qua antea deemon existens 


Tomus π| Julii. 


425 


tantum de se terroris et admirationis dederat. 
Quocirca omnes, quid hoc sit, admirari, semper 
tamen Virginem Mariam laudare. Tanta devotio 
de Virgine Maria semper apud omnes mortales 
merito constat : nam ut alias veris rationibus 
asseruimus , quidquid miraculorum et virtutum 
hac in vita mortalibus fit, per Virginem Mariam 
fieri [censendum est] ; nec nostrum esse Dei se- 
creta vel consilia velle conjecturare, verum Je- 
sum et Virginem Mariam, qucecumque sors acci- 
derit mortalibus, semper extollere, [debemus, et] 
taciti meestique rerum exitus exspectare. 

364 Ceterum, quia jam multum diei proces- 
serat, conjurationem in diem posterum transtu- 
lere. Postridie vero cum dies festus S. Thomze 
passim celebraretur, ex Officio clericatus Prze- 
positus quidam, vir magno natu, primo mane, 
multis sacerdotibus comitantibus, seu misericor- 
dia ductus, seu potius tentandi gratia, eo cum 
nonnullis diversorum Sanctorum Reliquiis se 
contulit. Cum igitur ad altare, ubi demon tor- 
mentis afficiebatur, accederet, eum sagina ple- 
num prius terribilibus oculis aspiciens demon, 
inde jocabundus inquit : En hie magis vultum, 
quam ingenium curat. Ad hzc: O pater reve- 
rende, hz, quas attulisti Reliquias, quid sibi vo- 
lunt? Ut his forte me perterrefacias, meque hinc 
dejicias, venisti? Ha ! quam falleris, si hanc tibi 
cepisti provinciam! Eo desine. Non ego, inquit 
ille, sed Dei virtus meritis Sanctorum, quorum 
Reliquize hie sunt, operabitur in servam Dei. 

365 Inde singillatim cum daemon alia probra 
diceret, Sanctorum Reliqui: jussu illius Przepo- 
siti afferuntur. Instabat itaque ille cum Sancto- 
rum Reliquiis, alio contenderet; e contra demon, 
etsi longe torqueretur, durando resistere. Utrim- 
que per horam magna vi certatur; Preepositus 
autem, postquam videt frustra inceptum [esse,] 
neque diabolum alio contendere velle, et popula- 
rium animos et religiosorum non tam in admira- 
tionem, quam in derisionem jam venisse, statuit 
callidius, si vere daemon esset, tentare velle. 
Mox enim stomachatus, unam atque alteram ex 
Sanctorum Reliquiis proferens, inquit : Conjuro 
te in Jesu Virginisque Marice matris ejus virtute, 
si dzemon es, veluti malis moribus te esse fate- 
ris, quorum Reliquie hz sint, nominatim ape- 
rias; et unam ostendens, [inquit :| Da nomen. 
Stephani, ait demon, Inde alteram : Laurentii, 
demon exclamare. Demum vere (nam quorum- 
dam tituli ita esse manifeste ostendebant) omnes 
suo nomine dicebat. Quibus illi, ingenti stupore 
perculsi, urbem petentes hujusmodi rem mirabi- 
lem passim vulgarunt. 

366 Hae tante rei fama nonnulli ex primis 
civitatis impulsi, quamprimum sanctum Salvium 
versus ea die iter arripuerunt, quibuscum dux 
Cebalize fuisse fertur, qui forte ea tempestate ob 
publica negotia Florentiam contenderat; quos 
secuta est et alia omnis setatis et omnis ordinis 
turba : jam enim non solum sancti Salvii tem- 
plum, sed passim ommes mortalibus complentur 
vie. Inclytorum autem et eorum, qui non in ob- 
scuro vitam agebant, adventum more suo semper 
dzemon przedicere, insultare quibusdam, irridere 
alios. His igitur rebus admirationem de se om- 
nibus non parvam dare. Eo illue catervatim gen- 
tes passim irrumpere. Primoribus itaque civita- 
tis ingredientibus templum, tantus tumultus ho- 
minum fuit, ut jam plus eivium apud sanctum 
Salvium, quam Florentis esset. Cireumventi 
igitur a ceteris dextra sinistraque, et jam turba 


59 ex 


AUCTORE, 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


et a Prayosi- 
to quodam, 


τον 
[c] 


allatis San- 
ctorum reli- 
quiis, conju- 
ratur : 


ad quod 
spectaculum 
convenit nua- 
gna homi- 
num multi- 
tudo, 


AUCTORR 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 
ob quorum 
frequentiam" 


oriuntur 
rica; 


et puella, 


e 


suadente 
quodam a5- 
bate, 


426 


ex omni parte cedente, locum, ubi dzemon erat, 
vix adiere. Tune spectaculum horribile in eccle- 
sia esse, cum illue omnis turba vi intromitti vult. 

367 Ex hoc demon toto corpore gestire; ci- 
ves vero una eum monachis, circumferens truces 
oculos, [intueri;] turbz, mni cederet, minari; 
modo universos terrere clamore, impetu, atque 
aliis omnibus, qui ira fieri amat. Cunctantur 
paululum, qui in primo latere erant, dum alius 
exeat, alium cireumspectat. Tandem [plurimi] ci- 
vium minas terroresque pro nihilo ducentes, cla- 
more sublato, undique cupidine visendi et au- 
diendi, quz: a diabolo dicebantur, illuc, ubi con- 

jurabatur demon, veluti globo facto, irrumpunt, 
sed cum primi tota vi resisterent, et, qui a tergo 
erant, pro se quisque alter alterum truderet, vel 
de loco, quem primum acceperat, amovere totis 
viribus conabatur, gradus scalarum et cancellos 
omnes turba hominum complevit. 

368 In tanta igitur turba nec temperatum 
manibus foret, dum alter alterum vincere, tru- 
dere, insectari quovis modo curaret, ni bonorum 
quorumdam monachorum consilio in sacrario, 
intromissis quibusdam ex primoribus, res agere- 
tur. Tune duo famuli inter se imprimis jurgia 
dare, inde pugnis, eo quod alter alteri impedi- 
mento esset, minari; demum, effervescente ira, 
arma capere, et jam nudatis gladiis sese hostili- 
ter petere cceperunt; et fecissent profecto, ni, 
qui aderant, ictus venientium sustinuissent et 
exclamassent : O scelus! o nefas! quaenam vos 
tam dira ira coegit, ne, ubi gentium sitis, ne 
quid agatis, consideretis? Miseri, nonne in zde 
sacrata estis? Nonne hie sacrum corpus Christi 
conficitur? Nonne hie Sanctorum adsunt Reli- 
quie? Eo ab armis abstinete, date manus ad 
pacem. 

369 Interim cum ad hzc spectacula omnium 
ora conversa, deditzteque eo mentes cum oculis 
essent, mirum quam diabolus leetari, gestire, nec 
se ob lzetitiam capere. ZEgre tandem sedati illi a 
plebe, multo zegrius diabolus passus est, se amo- 
veri inde. Eo amoto, plebs et populus, qui nova- 
rum rerum avidi illuc venerant, brevi dilabun- 
tur; nobiles vero et primi civitatis, jam magna 
parte diei exacta, rigentes et trepidi in itinere 
secum, quid preter morem puelle accideret, 
conferentes, ih civitatem rediere. Abbas vero 
Vallumbrosz intelligens, quantum periculum po- 
pulo Florentino impenderet, quia catervatim fre- 
quentes ad hsc visenda advolarent mortales, 
propere convocato sancti Salvii abbate, aliisque 
monachis, quos idoneos ducebat, consilium ha- 
bet, quid de hac puella agendum sit. 

370 Verum cum varia sentirent, inquit Ab- 
bas : Quo tardius fit, quod de ccelo operimur bo- 
num, eo magis refert, mihi vobisque timere. 
Quare ita censeo, eam ad tempus abesse ; et nisi 
hiemis asperitas retardet, ad Vallem Umbrosam 
equitando ducatur; sin minus alio, vel domum 
repetat suam. Probant ommes salutareque du- 
cunt, quod P. abbas censuerat. Tantum diabolus, 

quia jam suum impendere exitium intelligebat, 
tum quia rem ex sententia in sancto Salvio non 
gesserat, secus sentire. Inquit enim : Si pro 
tempore alioversum tetendero, tamen ne se ab- 
solutam putet, quc me in tot torturas, dum me- 
lius sperat, detrusit. His puelle obortz lacry- 
m2. Consolantur zegram animi et corporis tum 
religiosi, tum affines, nullam penitus, nisi nutu 
divino diabolo virtutem fore, asseverantes. 
371 Primo itaque sequentis diei mane diabo- 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


lus, ante pro ludibrio habitus, jumento et cete. 
ris, quze itineri necessaria forent, ex sententia 
paratis, intelligens demum, sese ad majora tor- 
menta ductum iri, ne quo modo, eo id annitente, 
fieret, precibus seu minis [impedire conabatur, 
Puella jumentum ascendere; verum ad terram 
consternari capillis passis, manibus pectus flebi- 
liter tundere, humi corpus crebro volutando spe- 
ctaculum miserabile przsentibus de se dare. 
Quod opus nefarium eum dzmonis non puelle 
esse, abbas, ceterique optime callerent, de more 
ipsum demonem, conatusque ejus conjurationi- 
bus frangentes, vimque suam, quz nulla, ubi fa- 
vor Jesu adest, probatur esse, ad nihilum redi- 
gentes, eam demum super jumentum stravere, 
delectis etiam ex omni numero duobus religiosis, 
qui, si diabolus more suo iter impediret, przsto 
orationibus suppliciisque adessent; quos deinde 
Nicolaus frater, eis ingentes agens gratias, se sa- 
lis pro ambobus, divina preeunte gratia, fore 
sperans, missos fecit. 

372 Quid autem laboris in illo itinere asper- 
rimo opera diaboli pertulerint, quid admiratio- 
nis per omnes villas, vicos, oppidaque, qua iter 
facerent, de se diabolus dederit, non facile dici 
posset : nam, ut cetera omittam, ipsum germa- 
num suum Nicolaum przdieantem audivi, potum 
cibumve aliquem, nisi orationibus et conjuratio- 
nibus premissis, nequivisse sumere; tanta cu- 
pido, eo in corpore esse, vel potius suam sibi 
animam vindicare, dsemonem invaserat. Multo 
enim plus temporis laborisque per mille passus 
monasterium juxta comites cum nonnullis fami- 
liaribus clientulisque nostris eam vi trahendo 
consumpsere, ut retulere quidam, ac prius in o- 
eto et decem millibus passuum consumpserant. 
Demum istud S. Mariv monasterium adeuntes, 
demon, paratus ad dissimulanda omnia, talem 
fingebat puellam : supplicem, humilem, oculis- 
que humi demissis; et ipse prorsus tacere, eam- 
que, contra illorum morem, signo se S. Crucis 
munire, orationem Dominicam et Virginis Maris 
salutationem tali tantaque devotione edere permit- 
ebat, ut et nostris vehementer admirationi, suis 
vero et gaudio et admirationi pariter esset. 

373 Ceterum, quia expertis in re, difficile est 
imponere, fuere, qui dicerent non oportere ita 
facile dzemonum calliditatibus credere, verum 
perieulum eum cruce ceterisque Reliquiis facien- 
dum. Idem omnes probant; qua, ubi ad certa- 
men ventum est, quant: astutize, quantique doli 
in dzemone insint, facile patuit : illico enim suis 
viribus usus, inde alio ire totis viribus cona- 
ius est, fecissetque satis, ni quidam penes mo- 
nasterium palantes et affusi, puellam tentantem 
fugam cepissent. Globo igitur juvenum facto, 
ad eam irrumpunt, et vinctam vi ad constitu- 
tum locum sublimem deferunt. Illic cum more 
solito res cum S. Joannis brachio ageretur, dia- 
bolus acerrime certare; nusquam alibi ita atro- 
cem se dedisse aiebant, qui aderant, comites. 
Puellam enim mirum in modum quatiendo excu- 
tere, vociferari, debaechari, in monachos convi- 
tia dicere, in alios maledicta s:epius geminando 
addere; nihil indignum, nihil insonum in Jesum 
Sanctosque ejus, quin ore maledico ederet, prze- 
termittere. 


374 E contra monachi, religiosi viri arius in ὁ 


eum instare; non frigoribus intensissimis, non 
diuturno labore frangi; virtus omnia vincere. 
Demum demon, suis diffidens viribus, se Deo 
daturum locum, sepius exclamabat. Itaque S. 


Joannis 


summa cum 
difficultate 
pertrahitur; 


ubi a damone 
veaulta, 


H 


LS. Joa 
án som, 


entis 
apparens, 
praudiction 
γουγ ει, 


landem. 50- 
spes evadit, 


cum emnium 
admiratione 
εἰ letitia, 


0 


Aversilatis.. 
Que ulilito. 
em emtoL- 
"lI$, gratis 

^ 1s 
(il. 


DIE DUODECIMA JULII. 


Joannis precibus ad nihilum redactus est mali- 
gnus, et indignatione et ira mutus effectus : eo 
utile visum est, a conjuratione desistere. Inde 
igitur intro monachi, hi solitum hospitium pe- 
tiere. Nocte igitur nativitatis Domini Jesu, ut 
ipsa referre nobis przsentibus solita erat, ei 
quiescenti talis visio fuit : Joannes sanctissimus 
ea hora, qua veritas de terra orta est, proeeunte 
non parvo luminis globo, przsto adfuit. Cum igi- 
tur puella, insolitze rei horrore perfusa, paulu- 
]um morata esset; inde, quisnam esset, interro- 
garet : Ile, sum, inquit, cui toto pectore, tota 
mente animam corpusque commendas. Fidem 
verbis et cucullus monachalis, et crux, cum qua 
pingitur, fecere : ipsam enim tune prz» manibus, 
ut aiebat, gestare. 

375 Eaigitur in maximam spem recuperandze 
sanitatis adducta, ei sospitatem redderet, ora- 
bat. Cui Joannes beatissimus : Hac potissimum 
causa a Domino Jesu missus sum, cum nusquam 
te tutam seu incolumem, nisi in sua virtute ex- 
istimes. His et signum crucis addidit, inde cum 
omni pompa sublimis abiit, jam illa a diabolo li- 
berata. Hine repente gaudium oritur, ubi, quid- 
nam ei evenerit, cognovere omnes; quod quidem, 
nescio qua gratia, quo fato, in moerorem versum 
est : vix enim narrandi finem fecerat, cum illico, 
ut in segroto corpore accidere solet, restricta 
oculorum acie, in terram prolapsa, paulatim, 
depulso sanguine, calor in ea extinguebatur una 
cum spiritu, ita ut exanimatam dicerent quidam. 
Eo germanus aliive affines in lacrymas prorum- 
pere; quos Benignus, hujus monasterii mona- 
chus, his solabatur verbis : Sint lacrymze me- 
tusque omnis procul. Hoc enim nec novum est, 
nec inauditum ; me vidente, mulieribus, a dze- 
mone captis, accidit millies. Tum quid Jesu tem- 
poribus, ut Euangelistce referunt, ei puero, quem 
demon consueverat in aquam et in ignem tru- 
dere, ut eum perderet, evenerit, animadvertatis 
oro. Nonne, Jesu presente, cui omnia parent, 
daemone tam atroce invito discedente, puer humi 
stratus, veluti mortuus, jacebat, qui, Jesu vo- 
lente, statim surrexit? Idem paülo post isti 
puellze S. Joannis precibus fore, dubitet nemo. 

376 His paululum arrecti animi ; oculos in eam 
ssepius et ora vertentes, tristes reliquam partem 
noctis duxere insomnem ; hora autem, qua ad 
Missam aurorz campan:e pulsantur, mox puella 
illa, quasi a somno excussa, oculos aperiens im- 
primis, inde paulatim movere membra. Surrexit 
tandem. Hi, qui aderant, primum horrore per- 
fusi, inde in lzetitiam versi, Deum laudare, Vir- 
ginem Mariam, et S. Joannem ad sidera efferre. 
Huie spectaculo nostre religionis monachi cum 
misericordia cum novitate rei interfuere quam- 
plures. Interfui et ego, et hcec ita, ut in tali re 
fieri solet, mussitantes conferebamus : Unde tan- 
ta vis, tantave in diabolo potestas ? Quid iniqui- 
tatis, quid injustitie una virgo puella in Deum 
commiserit, ut de se tantum meruerit? Nec tum 
nobis, quid omnium suo tempore justissimus Job 
suo in eorpore, suis in filiis, in his omnibus, 
41:9 possidere videbatur, pertulerit, haud occur- 
rebat. 

377 Sed redeo ad puellam ipsam, quz qui- 
dem, ubi data est sibi facultas, talem Jesu Virgi- 
nique Marie orationem habuit, qualem numquam 
antea in muliere audiveram : domi, Florentis, 
lie beneficia, quze sibi contulerat, referens, sese 
in tanto discrimine quod ei, ut erat, primum vi- 
debatur, numquam ab his desertam asserens. Ad 


421 


h:ec profecto maluisse mala, quam mundi bona, 
perpessam esse : his enim in fide et clementia 
Dei majorem spem, ac antea, ei sitam : omnibus 
enim ad vitze zeternze patriam cupientibus festi- 
nare, nihil eis assiduis tribulationibus opportu- 
nius dicere : nam hinc amor Dei, cognitio sui, 
animus ad patientiam ingens, libidinis malarum- 
que cupiditatum, quae ex insolentia fiunt, extir- 
patio. Hzc ubi dixit, oculos in nos benigne in- 
tendens, inde vultu demisso sic profatur : Jesus, 
a quo bona multa procedunt, vobis pro tot tan- 
tisque in me collatis beneficiis, in Sanctorum pa- 
tria restituat; vestrisque suppliciis et orationibus 
me commendatam habeatis, oro. His itaque ver- 
bis, fere omnibus presentibus lacrymas concussit. 
Inde alii, sed przesertim Nicelaus monachus, quia 
liberaliter habiti, omnibus gratias agentes, do- 
mum propriam discedunt. Sunt qui dicant, ea 
nocte nativitatis Christi Jesu, qua daemon in rem 
suam malam concessit, varios strepitus clamo- 
resque horrendos in sancti Salvii monasterio au- 
ditos, lampades ecelesiz fractas ; nobis tamen 
hoc parum compertum. 


ANNOTATA. 


a Dirimus in Commentario. pravio, caput S. 
Joannis in monasterio Passiniano conservatum fuis- 
se, hodieque conservari. An autem per aliquod tem- 
pus im S. Salvii monasterio exstiterit, vel am 
auctor per caput quamdam capitis partem intelligat, 
docere nos poterunt. Vallumbrosani. 


PARS III. 


E oppido, quz: Plebs S. Stephani dieitur, duos 
semifatuos, qui dzemoni crebro aperte se de- 
derant, ad hoc S. Marice monasterium, non par- 
va hominum comitante turba, contendere vidi- 
mus; qui ut veram mentem, sanosque sensus 
recuperaverint, enarrare studebo, si prius, quo- 
modo in illam devenerint insaniam, liquido pate- 
fecerim. De primo igitur a sociis sic accepimus. 
Cum enim amore miro quamdam virginem depe- 
riret, eamque sibi nuptur dari, instanter peteret, 
alteri tandem, non parum sibi infenso, in matri- 
monium juncta est : quo'supra bonum honestum- 
que percussus longe, insanire, debaechari, ex- 
clamare, per vicos et compita miserum sese di- 
cere, dzemoni vitam, suumque animum committe- 
re ; puellze, adolescentulique viri [domum] explo- 
rans; ut interficeret eos, [occasionem] quaerere, 
et alia multa, quee insanus amor fieri amat, tum 
dicere, tum agere. 

379 Atilli, ubi intelligunt, eo processum, ut 
aut discedendum [foret,] aut furiosus ille in vin- 
cula conjieiendus esset (nam neque caveri anceps 
perieulum, neque cum insanis rem agere nisi 
cum dedecore posse, cognoscebant ) affines suos- 
que omnes, malum vitent, orabant. Eo paren- 
tes vinctum domi clausum multis diebus prope 
regalibus dapibus, si forte his in viam rediret, 
educatum habuere. Quibus nec ille curari, nec 
furor leniri, verum indies magis ac magis insa- 
nia malove spiritu agitari; dzmonem in sui au- 
xilium, proh nefas ! appellare ; [et] mihi mortem 
consciscam, exclamare, ni hinc extraxeritis ! de 


mum 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EX MSS. 


Quidam ez 
amore factus 
insanus, 


post varia 
media adhi- 
bita, 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

EN MSS. 


ad Fallem 
Umbrosam 
ducitur ab 
a[finibus, 


quiab abbate 
in spem ere- 
cti, 


et ad votum 
emittendum 
excitati, [a- 
Luo sana 
mentem im- 
petrant, 


498 


mum nil nisi insani eapitis prorsus dicere, aut 
facere. His aliisque rebus affines nimium pereul- 
si, cum nec quid agere, quo se vertere, ad ple- 
num intelligerent, insanusne esset, an a dz:emone 
captus, omnia dubitationem afferre. Cunctantibus 
his multaque secum agitantibus, utile visum est, 
super hoc Jesu, Virginis Mariz, et S. Joannis 
gratiam experiri. 

380 Ipsum itaque vinetum in lucem prodire, 
anteque ora hominum spiritus plenum, torvis 
terribilibusque oculis spectantem trahi jubent. 
Quid? quod ferociam animi, quam habebat in 
vultu, numquam, nisi recuperata sanitate, depo- 
suit. Igitur postridie, compositis ex voto rebus, 
profieiscentibus ex urbe, illo furente procaciter- 
que exclamante, turba hominum, hine inde dextra 
levaque cireumdantium eum, admirari, et, qua 
iter erat, ex agris, villis cujuscumque sexus ad 
eum concurrere mortales. /Egre denique, aspe- 
ris itineribus, difficultateque rerum fessi, hoc S. 
Marie monasterium secunda vigesima fere ho- 
ra a, tertia die, qua domo abierant, tenuere. Li- 
beraliter itaque a monachis habiti, conjurationi- 
bus et orationibus persenserunt, eum non morbo 
dzemoniaeo, verum insania quadam laborare. 
Quod equidem cum non satis constanter affines 
ceterique socii perferrent, ut immodesti, verba in- 
decora edere, se Deo Sanctisque rite fidere haud 
ulterius posse, asserebant. 

381Quz cum abbati nuntiarentur, eorum igno- 
rantia et immoderatione linguz permotus, ho- 
spitium, monacho altero comitante, adire curavit 
quamprimum. Ibi imprimis eos castigare, quod 
tam imbecilles, tamque leves essent, [ut] neque 
id perpeti possent, unde magna spes, major etiam 
merces [proveniret.] Nonne, si constantes esse 
voluerimus, omnia bona a Jesu nobis abunde 
erunt, diviti? sempiterne, decus, gloria? Ad 
hec benigne eos hortari, admonere, constanti 
animo perferrent egestatem, serummas, calami- 
tates omnes, que multa et varia in hominum 
vita fortunaque versantur; inde ad S. Mariam 
Servorum Florentiz consulit, suppliciter devote- 
que proficiscantur; nihil esse tam arduum, tam- 
que incurabile, dicere, quod Virginis Marix pre- 
cibus a Jesu non impetrent mortales, modo recto 
corde idinquirant ; przeterea ea mansuetudine, et 
misericordia Virginem Mariam semper fuisse af- 
firmabat, ut nemo umquam ab ea frustra auxi- 
lium petiverit. Quod etiamsi aliud mentibus ve- 
stris agitaretis, [inauit,] esset tamen quandoque 
redeundum in viam, et corda vestra ad Jesum 
intendere, Matremque ejus toto corde, [ut] vobis 
miseroque huie opem ferat, ut dixi, invocare 
[oporteret.] Pia est, misericors est, desolato- 
rum refugium, miserorum spes, portus tutus per 
hoc procellosum mare navigantium ; et, ne mul- 
tis vos detineam, ipsa est, quz non solum in 
terris, sed quz in eclis sunt, pacata tranquilla- 
que fecit; spesque nostrae omnes in easitze sunt. 

382 Postquam accepere ea, qui aderant, viri, 
etsi haud secus, ac abbas disseruerat, sentirent, 
tamen postulavere plerique, [ut] proponeret, qua 
via hoc aggredi deberent. Censeo, inquit abbas, 
aliorum more fieri votum pro eo: nam spolia 
opima regum, ducumque, aliorumque hominum, 
cerec imagines, quze oculis ingredientium cedem 
illam sacratam se offerunt occurruntque, quid 
aliud, quam in variis calamitatibus vota Virgini 
Marice obligata, ostentant, vehementissimeque 
ad id peragendum, si quis daretur casus, intuen- 

tium accendant animos? Hoc idem vos, si sapi- 


MIRACULA S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS. 


: 
lis, si vere viri estis, ageredi longe fore utile di- 
co. Postquam autem animos eorum ad aliquod 
votum emittendum alaeres videt, valedicens, eos 
dimisit. Illi igitur postero die summo mane festi- 
nantes, has spes et cogitationes secum portantes, 
urbem Florentinam ingressi sunt. Inde Virginis 
Marie templum adeuntes, eum Florentinis oc- 
currentibus conspieuum, insania, novitasque vo- 
cum et ineptize, nusquam visce, faciebant. 

383 Mira res! ea die, qua Florentiam isti 
contenderant, ecce alter repente nostris, qui 
tunc foris essent, apparuit, qui ex eodem op- 
pido Castellano, eodem etiam insanse mentis 
morbo affectus, hoc S. Marie monasterium spe 
bone mentis recuperands; peteret, Hic non par- 
vum sibi occurrentibus, quia absque exemplo 
insaniret, dolorem et admirationem incutere. 
Seiscitanti itaque abbati, unde sibi hz: insania 
[esset,] sie comites dedere responsum. In pa- 
tern; hereditatis divisione a germanis fraude de- 
ceptum, suisque bonis, commentis quibusdam ab 
his spoliatum, nullo jure, pecunia amicitiaque 
prohibentibus, recuperare valuisse. Unde prius 
dolorem ingentem, hane deinde insaniam conce- 
pisse sibi ait : interdum enim ita vehementissi- 
me mens ejus insania occupatur, ut nudato gla- 
dio quosdam graviter atrociterque vulnerasset, 
ni cauti quamprimum petiissent fugam. Nobis 
igitur his difficultatibus anxiis, rebusque huma- 
nis diffidentibus, fuere, qui ita consulerent, prius- 
quam aliud novum oriretur malum, huc conten- 
deremus. Ea spe igitur et fiducia carpsimus iter 
hoe arduum; S. Joannem, ut miseris ceteris, ita. 
nobis his in zerumnis opem laturum, censemus. 

384 His P. abbas cum aliis, qui aderant, ad 
pietatem motus, ut alios, liberaliter in hospitio 
habere curavit, et paulo post eo se conferens, ci- 
bo potuque recreatos non parum hae parvula 
oratione erexit : Jesu Christo, dilectissimi fra- 
tres, quiseumque casus acciderit, merito gratias 
agere obligamur; eapropter revocate animos, 
forti atque pacato animo sitis, e£ memineritis, 
omnes viros, egregios virtute gloriosisque factis, 
per varios casus, per multa discrimina rerum su- 
pera petiisse : nam patienter tolerando non re- 
gna inania, non fluxas divitias, non potentiam 
mox perituram, verum veram patriam, liberta- 
tem, vitamque quzrimus seternam, quc ommia 
a Jesu, si duraverimus, dabuntur. 

985 Ceterum, quia eo huc venistis, ut hic so- 
spitatem integrumque recuperet sensum, paucis 
accipite. Mos nobis est, eos orationibus, Reliqui- 
isque conjurare, qui diabolo capti sui esse desie- 
rint, quique etiam devotione, vel dudum benefi- 
ciis a S. Joanne habitis, suis in adversitatibus 
languoribusque aliis quotidie, ita ut fit, devote 
hoc S. Mari: monasterium petierint. Cum stul- 
tis autem nihil agitur : Sanctorum enim reliquias 
pollui putamus, si eas, quamvis egregias, si sit 
insanus, tangere oscularique sit ausus ὃ; quocir- 
ca, ut aliis hesterna die, ita vobis consulo, urbem 
Florentinam petere, templumque S. Maris Ser- 
vorum suppliciter cum vobis adire : nam neque 
locus alter sanctior his in regionibus, miraculis- 
que clarior ; neque quisquam Sanctorum auxilia- 
retur, cui Virgo Maria non ferret opem. 

386 Id omnes uno ore salubre utileque fore, 
asseverantes, nostrisque orationibus supplices 
commendantes, postera pie pariter cum ortu so- 
lis discedentes, Florentiam concessere. Eis vix 
civitatem ingressis alii, qui ab sede, Virginis 
Marie sacrata, domum redibant, fiunt obviam 


ante 


Alteri ob 
Subtractam 
hereditate 
ad insaniam 
redacto, 


affines ab 
abbate, 


ad fiduciam 
excitati, 


b 


sanam men- 
tem obtinent. 


gpgralids 
agentes pari- 
ter vota per- 


solvunt. 


Epilogus A4u- 


etoris ad 


Laurenti um 
Mediceum. 


C 


DIE DUODECIMA JULII, 


ante portam, querentesque : Res satin salve? 
Minime inquiunt; quid enim salvi est homini, 
vero sensu amisso? Quibus illi : In Deo spem 
ponere, et fideliter Virginem Mariam exorare, 
vestrum est. Et ut iste paulo ante insanus, jam 
nune bona mente suum peragit officium, nec se- 
cus huic alteri Virginis Marice precibus cense- 
mus eventurum. Cum ita utrimque res verbis 
solatoriis ageretur, conveniunt miraculo, ut fit, 
rei nove, qui juxta portam intus forisque ade- 
rant, homines. Re itaque cognita, quisque Vir- 
ginis Marie, sanctique Joannis preeclarissima 
facta. verbis ad coelum ferunt, qui tot celeberrima 
et egregia prodigia et operati essent, et opera- 
rentur quotidie; inde illi de Plebe S. Stephani, 
alii ad Virginis Marie templum, alii domum 
contendunt. 

387 Hi itaque, ut illi superiores, ἃ Virgine 
Maria impetravere facile, quae petebant. Mox 
leti, donis templo additis, ut sociis se jungerent, 
maturavere iter. Primi de industria eos morantes 
tardius ire : eo facilius una pontem Szevum juxta 
convenere. Illic repente utrimque denuo gau- 
dium exortum est; Virginem Mariam, sanctum- 
que Joannem pro se quisque laudare, extollere, 
magnificare. Quippe res mortalium ita se habent ; 
in prosperis vel malus lwtatus Deo gratias agit, 
Sanctosque ejus laudat. Isti igitur cum alio iti- 
nere, [quam] advenerant, domum redire, [et] 
vota etiam, que sancto Joanni emiserant, per- 
solvere vellent, ne sibi ceterisque oneri essent, 
inito inter se consilio, ex omni numero quatuor 
maxime impigros eligunt, et eos ad nos cum 
mandatis et donis mittunt, Illi itaque, ubi ad 
istud S. Marie monasterium venere, nos cupi- 
dos, reique exitum exspectantes, acta edocent : 
ut statim precibus Virginis Marize et S. Joannis 
in sensum bonum redierit ille; ut redeuntes suis 
occurrerint ; ut incolumis ille alter; ut sua venit 
vota persolvere. His auditis, Jesu et Virgini Ma- 
riz; matri ejus, quce sua solita pietate deserit ne- 
minem, gratias egimus. Postera die, Missis ex vo- 
to eorum celebratis, in patriam contendunt suam. 

388 Sed mihi, Laurenti magnifice, multa le- 
genti, multaque audienti, videnti etiam quam- 
plura, quze Jesus per Virginem Mariam et San- 
ctos suos mari terraque przclara facinora ae 
prodigia fecit, constat, non tantum Sanctorum 
meritis, quam mortalium fide haec patrata esse : 
nam, ut sacra nos carmina edocent, credenti bo- 
noque corde exigenti impossibile nihil; imo fa- 
cile omnia impetrare quivis fidelis posset. Hzc 
a me in calee horum miraculorum breviter per- 
stricta sunt, ut eorum infidelitatem, seu, rectius 
dicam, insolentiam perfringam, qui, ut Crispus 
c ait, quie sibi facilia factu putant, equo animo 
accipiunt; super ea, veluti fieta pro falsis du- 
cunt. Vale, vir magnanimis diu felix, nosque in 
tuis secundis rebus respice d. 


ANNOTATA. 


ἃ Id est ferme circa vesperam. 

b Certe erronea [uit illa persuasio, qua hi mona- 
chi putabant, Sanctorum Reliquias contaminari stul- 
torum attactu : nam in variis mundi partibus San- 
ctorum Reliqui insanis applicantur, ut sanam men- 
tem recuperent. 

€ Quem putemus hunc esse Crispum, antea indi- 
cavimus, in annotatis pag. 394, ad litteram g. 


429 

d Nota, universim, in hoc Auctore plu:mos esse 
sensus mutilos, oblongos, vitiosos, et obscuros, quos 
semper corrigere nec lubuit nec licuit. Inter alia 
obscuritatem. pariunt, quedam. particule, quas aut. 
crebro omittit, aut in sensu viz usitato adhibet. Sic 
sepe omittit conjunctionem ut, ubi plane est neces- 
saria; quam tamen majoris claritatis causa plerum- 
que supplevi. Etiam. sepissime utitur eo pro ideo, 
et ac pro quam. Praeterea creberrime habet Infini- 
livi prasens, pro imperfecto Indicativi, aliaque 
multa in aliis scriptoribus raro occurrentia. 


APPENDIX 


De translatione Crucifixi, qui S. Joanni 
Gualberto caput inclinavit. 


Ex libro Ms. Actorum Congregationis 
Vallis Umbrosez signato ad extra lit- 
tera N, a pag. 137 usque ad 145. 


n Commentario przvio num. 19 promisi, me hic 
daturum solennem miraculosi Crucifizi transla- 
tionem, a D. Angelo Maria Rivola nobis submis- 
sam, qui ante eamdem. ita. prefatur : Hisce prze- 
missis (egerat antea de materia et forma crucifizae 
imaginis, de qua ego S 2, Commentarii pravii) 
veniamus ad relationem translationis, que ex 
eodem libro (nempe qui in titulo hic citatur) facta 
est die xxv Novembris MDcLxxi, auctore, sieut 
toncessionis, ita pariter hujus translationis, Re- 
verendissimo Patre D. Theodoro Baldini a Ca- 
stilione Florentino, qui tunc temporis erat Abbas 
Generalis Congregationis Vallis Umbrosze. Verba 
autem, quibus in eodem libro a pag. 137, usque 
ad 145 refertur hujusmodi translatio, sunt se- 
quentia. Hactenus sunt verba laudati D. Angeli, 
post qua addit ea, qua sequuntur, ex Actis Vallum- 
brosanis desumpta. 

2 Rebus hisce completis, plenaque partium 
satisfactione peractis, Serenissimus ae Reveren- 
dissimus princeps Cardinalis, protector noster, 
non contentus magnam pecuniarum vim pro so- 
lennitate peragenda erogasse, jussit insuper, ut 
suis sumptibus tota crux argentea tela, quam 
lamam vulgo appellant, convestiretur; vestem 
autem ad morem Grecorum, instar scilicet dal- 
matiez diaconalis aptavit D. Ferdinandus Tacca 
prefatus. Mane diei xxiv Novembris, pridie 
quam solennis translatio fieret, Pater Generalis 
una cum dicto D. Architecto Tacca, et aliquot ex 
nostris patribus ad ecclesiam S. Miniatis se con- 
tulit, ibique crucem, ad terram prostratam, et 
alteri tabule superpositam, veste illa vestivit, 
ibique eo modo aptatam reliquit, commodiori 
tempore asportandam ad ecclesiam S. Nicolai 
ultrà Arnum intra Florentiam, eujus ecclesise 
rector jam a Serenissimo et Reverendissimo 
prineipe Cardinali protectore jussus fuerat, ut 
ad nostri Patris Generalis nutum imaginem di- 
ctam reciperet, nobisque, ubi necessitas postu- 
laret, manum przeberet. Interea de mandato Se- 
renissimi magni Ducis, et ex permissione supre- 
mi consiliariorum senatus, per publicos civitatis 
preeeones pompa solennissima edictum est hujus- 


ce 


AUCTORE 
HIERONYMO 
RADIOLENSI 

Ex MSS. 


Crucifixi 
translatio 


praparatur, 


F 


EX MS. 


ua primo 
uit privata, 


B 


et nocturna. 


Deinde 
omnia dispo- 
nuntur, 


430 


ce solennis translationis festum in sequentem 
diem xxv, datis etiam pro eadem die induciis 
etiam debitoribus camere ducalis. Pridem etiam 
schedulis ad ecclesiarum valvas et reliqua publica 
urbis loca affixis populus invitatus erat, et om- 
nes viri nobiles, datis ad eos litteris, ut ad trans- 
lationis processionem dignarentur intervenire, 
etiam fuerant invitati. 

3 Vespere itaque ejusdem diei Martis xxiv, 
sub primam noctis horam, aperta de mandato 
Serenissimi porta ad S. Miniatem, prefatus Re- 
verendissimus Pater, assumptis secum aliquot ex 
sacerdotibus nostris, ad ecclesiam S. Miniatis 
perrexit, atque inde, ad przesentiam Illustrissimi 
Domini Ugoecionis przdicti, abstulit sacrosan- 
ctam imaginem sic vestitam, eamque omni ma- 
jori veneratione, przecedentibus aliquot confra- 
tribus societatis S. Isidori de Planitie Ripulensi 
cum cereis facibus accensis et aliquot ballistariis, 
quos vulgo bombarderios vocant, patres przedi- 
cti, manum admovente eodem Reverendissimo, 
ad ecclesiam S. Nicolai preedietam asportarunt, 
unde mane diei sequentis facienda erat solennis 
translatio ejusdem imaginis ad nostram sancta 
Trinitatis ecclesiam. 

4 Dum hujusmodi privata translatio nocturno 
tempore fieret, Patres Minores S. Francisci de 
observantia, conventus S. Francisci ad montem, 
solenni campanarum pulsatione, et genuflexioni- 
bus extra conventum egressi, sacram imaginem 
sunt venerati. Sed id etiam silentio preetereun- 
dum non est, quod tametsi, concursus vitandi 
studio, tempus nocturnum pro hujusmodi trans- 
latione privata electum consultissime fuerit, fieri 
nihilominus non potuit, quo minus devotissimus 
populus ad Christum pretereuntem turmatim 
acecurreret e vicinioribus vicis, et e fenestris et- 
iam, quas lampadibus et lucernis illuminaverant, 
copiosissima tum virorum tum mulierum multi- 
tudo sacram imaginem veneraretur. Sed heu! 
quot lacrymz, quot suspiria e devoti populi cor- 
dibus erumpebant! Quodvis vel durum dirumque 
cor ejusmodi cordis contriti certissima testimonia 
in ferventissimas lacrymas resolvere valuissent. 
Imo etiam subauditum est, quamplurima monia- 
lium monasteria, apud quas hujusmodi transla- 
tionis fama pervenerat, summa domus fastigia 
conscendisse, ut sic vel e longinquo ex intimis 
przcordiis sponso coelesti devotionis obsequia 
exhiberent. 

Ὁ Placet etiam hic litteris consignare specia-, 
lissimum favorem, quem Illustrissimus et Reve- 
rendissimus Dominus D. Franciscus Nerlius, ar- 
chiepiscopus Florentinus, ad instantiam lllustris- 
simi et Reverendissimi Domini D. Philippi Sol- 
danii, Fesularum episcopi, et Serenissimi ac 
Reverendissimi Principis Cardinalis protectoris 
nostri, auditoris, ac de Congregatione nostra 
optime meriti, nobis impertitus est. Nam cum 
consideratum fuerit, in insignem solennitatis de- 
corem cessurum, si abbates, qui processioni in- 
ieressent, mitra uterentur, placueritque hujus- 
cemodi consideratio D. Cardinali protectori, et 
pradicto episcopo, Celsitudinis suce Reverendis- 
simz auditori, seripsit hie ea de re Romam ad 
praefatum Illustrissimum archiepiscopum, qui ad 
ejus effieacissimas instantias inclinatus, permisit 
abbatibus, processioni preedietze interfuturis , 
mitre usum; atque hujusmodi permissionis lit- 
tera, ab archiepiscopo ad episcopum datz, Flo- 
rentiam eadem die xxiv a tabellario Januensi 
delatz sunt, et ab Illustrissimo episcopo statim 


TRANSLATIO CRUCIFIXI MIRACULOSI S. JOANNIS GUALBERTI. 


Generali nostro partieipate, qui summa animi 
exultatione ejusmodi nuntium excepit, atque Pa- 
tribus omnibus publicavit. 

6 Ubi saerosaneta imago in predictam S. Ni- 
colai ecclesiam delata fuit, est collocata super 
thensa ibidem parata, atque aptata in modum 
lecti portatilis, apposito desuper conopeo pretio- 
sissimo circa latera, et in anteriori parte aperto, 
ut sacra crux, intus erecta, posset a populo con- 
spici, dum sequenti mane solenniter deferretur. 
Totam autem noctem illam arserunt cerei circa 
imaginem, ad cujus item custodiam quatuor ibi 
relicti fuerant sacerdotes ex nostris, cum totidem 
ballistariis. Jam autem ad solennem processio- 
nem devenimus. 

7 Mane itaque diei xxv, hora xv, in quam 
statuta erat processio, serenissimo quidem prze- 
ter spem coelo, sed gelidissimo, Reverendissimus 
Pater Generalis cum aliquot senioribus Patribus 
ingressus est ecclesiam S. Nicolai przedictam, in 
qua erat sacrum depositum, eoque delata para- 
menta sacra pro abbatibus et ministris jubebat 
excipi, et in ecclesiam introduci a ballistariis, 
qui tunc temporis una eum multis Helvetiis mi- 
litibus ecclesi: portas custodiebant, ne frequen- 
tissimus populus, eo accurrens, irrueret. Placuit 
etiam Serenissimo D. Cardinali protectori, ut 
huie ecclesi, tum ecclesie S. Trinitatis (in 
quam nulli ante processionem patuit ingressus) 
assisterent Illustrissimi Domini Franciseus Ma- 
ria et Carolus Ventura Del Nero, fratres germani 
ex baronibus Porciliani, et Celsitudinis suze Re- 
verendissimz familiares, viri nobilissimi sane, 
et perquam humanissimi. Illustrissimus quidem 
D. Franciscus Maria adstitit ecclesi: S. Nico- 
lai; Illustrissimus vero D. Carolus Ventnra ec- 
clesi: S. Trinitatis, cui etiam in subsidium fue- 
rant assignati plures Helvetii milites, ut de ec- 
clesia S. Nicolai superius est dictum. 

8 Eadem hora xv S. Miniatis arx quampluri- 
mis bombardarum ictibus novo Christi Redem- 
ptoris triumpho plausum fecit; ad quod signum 
tota civitas ad ecclesiam S. Nicolai, unde incho- 
anda erat processio, convenit. Nos autem cum 
PP. Cassinensibus , PP. Cisterciensibus, et PP. 
Coelestinis congregati sumus in ecclesia S. Gre- 
gorii ad plateam Mozziorum. Ex nostris autem, 
tum abbatibus, tum monachis et conversis, quam- 
plurimi ex vicinis monasteriis convenerunt, ut in 
longius quam fieri posset, extenderetur proces- 
sio. Invitavimus vero predictos monachos Cassi- 
nenses etf alios, quia similem gestant nostre 
cucullam : nec enim livrzo varioque amictu fa- 
ciendam duximus processionem, fore ut magis 
placeret et magis congrueret uniformitas, ar- 
bitrati. 

9 Dato itaque processionis signo ad xvrhoram, 
hoc ordine coeptum est. Primo ex ecclesia prze- 
dicta S. Gregorii, ubi adunatio facta fuerat, dis- 
cessit vexillum S. Trinitatis, post quod incede- 
bant omnes predicti monachi. cum face cerea 
Veneta aecensa: media quidem via incedebant 
bini; eos autem a dextris et a sinistris comita- 
bantur famuli virorum nobilium item cum cerea 
face accensa. Faces autem accens: tum mona- 
chorum tum dictorum famulorum et aliorum se- 
eularium erant numero circiter bis mille. 

10 Processio autem sic ordinata ex dicta ec- 
clesia S. Gregorii transibat ante ecclesiam S. Ni- 
eolai; procedebat vero per viam, quam dieunt 
Fundacium S. Nicolai; inde autem per viam 
Bardorum pervenit ad Pontem veterem et ad co- 


]Iumnam 


ad publican, 


translatio 
nem, 


qua magno 
Religioso- 
rum comita- 
tu, 


et multo lu- 
mine illu- 
strata 


instituilur. 


Vari) mona- 
chi, 


el abbates 


PICedunt 
Vucifiaum, 


DIE DUODECIMA JULII. 


lumnam et plateam S. Felicitatis, ubi erant duo- 
decim clerici dietee ecclesi; cum cereis facibus 
accensis, qui jussu dominw abbatissz;e ejusdem 
monasterii et ecclesice S. Felicitatis, exspectata 
imagine sacra, eam sunt comitati usque intra ec- 
clesiam nostram. A dicto loco S. Felicitatis per 
viam Guicciardinorum pervenit processio ad pla- 
team et palatium Pittorum, residentiam Serenis- 
simi magni Ducis et reliquorum Serenissimze 
Mediceze familize principum, et inde ad ecclesiam 
et monasterium monialium S. Petri Martyris 
unde tandem per viam Maii pervenit ad pontem 
et intra ecclesiam S. Trinitatis. 

11 Sed notandum, quod immediate post ve- 
xillum et, ante monachos incedebat societas S. 
Isidori, superius nominata, quam componebant 
ducenti et triginta confratres omnes discalceati 
(ut mos est eorum processionibus interesse) et 
singuli cum cerea face accensa; ea vero devo- 
tione et modestia incedebant, ut admirationi, 
sdificationi et exemplo essent universo populo 
Florentino. Post monachos cucullatos et binos 
incedentes ordine superius descripto, incedebant 
turmatim quamplurimi viri nobiles cum facibus 
cereis accensis. Hos sequebantur bini, numero 
triginta septem Patres, paramentis albi coloris 
induti, qui hoc ordine incedebant : primo octo 
Patres Vallumbrosani, Camerarii, Lectores, Ma- 
gistri et Priores cum dalmaticis et facibus cereis 
accensis ; subsequebantur alii octo nostri Patres, 
Abbates titulares et Priores titulares cum plane- 
tis et facibus cereis item accensis ; infra quos 
ommes, et a lateribus eorum incedebant plures 
viri nobiles cum cereis facibus accensis. 

12 Suecedebant deinde duodecim abbates cum 
pluviali et mitra, decem quidem Vallumbrosani, 
id est: P. D. Cherubinus Orellius, abbas titularis; 
P. D. Petrus Meliorottus, Abbas titularis, et 
eremita cellarum Vallis Umbrose ; P. D. Victo- 
rius Lapinius, Abbas S. Christine ; P. D. Theo- 
philus Coppa, Abbas Susinane ; P. D. Maxi- 
mus de Castro, abbas S. Reparate de Marradio ; 
P. D. Felix Floravantes, Abbas abbatiz Pisto- 
rii; P. D. Alamannus Borghius, Abbas S. Pan- 
cratii Florenti: ; P. D. Alexius Meliorius, Abbas 
S. Trinitatis Florentie ; P. D. Placidus Jorius, 
Abbas Passiniani; P. D. Camillus della Torre, 
Abbas Vallis Umbrosz : ultimi duo erant P. Ab- 
bas Ceelestinorum, et P. D. Anselmus Campio- 
nius, Abbas abbatie Florentin: Patrum Cassi- 
nensium. Abbas Cisterciensium non intervenit. 
Ultimo tandem sequebatur Reverendissimus P. D. 
Theodorus Baldinius noster Abbas Generalis, 
medius inter duos Patres, ezeremoniarum przfe- 
ctos, superpelliceo supra cucullam indutos, erat- 
que mitra et pluviali argentea tela confecto vesti- 
tus. Abbates autem et Generuelis przedicti non de- 
ferebant manibus cereas faces, ut reliqui patres ; 
sed eas ferebant DD. ephebi Serenissimi magni 
Ducis, quos vulgo pagios vocant, qui hine inde 
circa Abbates astabant. 

13 Sequebatur deinde thensa seu machina, 
supra [quam] intra conopeum albi coloris collo- 
cabatur saera imago ; portabatur vero ab octo ex 
nostris sacerdotibus dalmatica albi coloris indu- 
lis: quo cum ex ecclesia S. Nicolai educeretur, 
salutata fuit quampluribus ietibus ignitorum 
tormentorum ; tune autem jam pervenerat vexil- 
lum ad ecclesiam S. Trinitatis ; excepta etiam 
fuit sub baldachino ecclesize Metropolitanze, cujus 
hastilia deferebant octo viri nobiles, quibus al- 
ternis vicibus per aliquantulum viw spatium alii 


431 


octo viri nobiles succedebant usque ad clivum 
pontis S. Trinitatis prope ecclesiam, uzide usque 
intra ecclesiam deportarunt baldochinum octo 
senatores ; omnes autem viri nobiles, qui hujus- 
modi pietatis obsequium exhibuerunt , fuerunt 
numero centum et sexaginta, senatoribus przedi- 
ctis non computatis. 


EX MS. 


14 Sacram imaginém cireumdabant Septua- quiamusicis 
ginta musici de capella ejusdem ecclesie Metro- circumdatus 


politanz, et tibicines, qui vicissim cum musicis 
ad egressum ecclesie S. Nicolai et per viam 
Christo Jesu triumphanti canebant. Octo item 
alii tibicines, equo iusidentes, przecesserunt uni- 
versam processionem tubis alternatim per totam 
.viam canentes, et duleisonis modulis populum ad 
letitiam et devotionem excitantes. Saeram ima- 
ginem hoc modo portatam sequebatur Illustrissi- 
mus D. eques De Ugoccionibus provisor, et ma- 
gistratus artis mercatorum. Deinde vero seque- 
batur innumera populi et nobilium multitudo, 
quz populabat ommes processionis vias, quze et- 
lam eo venustiores erant prz aulzorum ingentis 
pretii varietate, quibus tum fenestrz, tum exte- 
riores domorum parietes ornabantur. 

15 Passu lentissimo incedebat, tum quia rei 
majestas sic exigebat, tum quia grave machin:ze 
pondus, ut szepe szepius consisterent Patres por- 
titores, efficiebat; qua etiam de causa populorum 
desiderio est satisfactum, eum hoe modo sacram 
imaginem pro libito inspicere potuerint et vene- 
rari. Ubi vero ante palatium Serenissimi magni 
Ducis perventum est, aliquanto amplius est pau- 
satum, utSerenissimis principum nostrorum Cel- 
situdinibus ad palatii mcenia, pretiosissimis holo- 
sericis rubeis apparata, genuflexis locus daretur 
sanctissimum Crucifixum venerandi, inspiciendi- 
que, tibieinibus interim et cantoribus sacras et 
duleisonas melodias concinentibus. Cum autem 
pervenimus ad columnam S. Felicis, in platea 
pausatum itidem est aliquanto, ut saerze illze vir- 
gines monasteri S. Petri Martyris genuflexze 
intra monasterii portam commode possent cce- 
lestem Sponsum íriumphantem conspicere et 
adorare. 

16 Tandem per viam Maii perventum est ad 
ecelesiam nostram S. Trinitatis, et dum pontis 
clivum descenderet imago, salutata est innumt- 
ris pene ignitorum tormentorum ictibus, et ante 
ecclesiam duleissimis tibieinum et musicorum 
cantionibus. Campan:e autem ecclesi: nostrze ab 
accessu vexilli semper pulsatze sunt, sicuti etiam 
campanze aliarum ecclesiarum, ante quas sanctis- 
simus Crucifixus transibat. Cum vero thensa in 
ecclesi: vestibulo firmata est, cumque est sub 
organorum sonitu in ecclesiam importata, incre- 
dibile est, quam frequentia et quam ferventia fue- 
rint monachorum tum ceterorum etiam suspiria 
et lacrymze et precatoric voces, quz prze immen- 
so contriti cordis affectu, et prze summa inventi 
thesauri lzetitia fundebantur. 

17 Ecclesi frontispicium [quamvis], ut quod 
est opere Corinthio constructum, alioquin sit 
elegantissimum, elegantius et pulerius apparebat 
pre tribus magnis pictis tabulis, claro obscuro 
elaboratis, ibidem appensis, quse reprsesentabant 
ires historicos casus saneti nostri institutoris 
Joannis Gualberti: nam supra majorem et me- 
diam portam ecclesi: pendebat picta tabula, dua- 
bus aliis aliquanto major, auctore D. Pallonio, 
perquam eleganti pietore, quz exhibebat sacram 
crucem, se totam et caput inclinantem S. P. N. 
Joanni Gualberto, amictu militari induto, subtus 


quam 


E 


magna popu- 
li devolione 


et solennitate 
ubique exci- 
pitur. 


F 


frontispici- 
um ecclesia 
S. Trinitatis, 


EX MS. 


Inscriptioni- 
bus et pictu- 
ris exorna- 
tum erat, 


in quibus 
aliqua S. Jo- 
annis Gual- 
berti gesta 


eleganter &x- 


plicaba niur. 


Imagine in 


432 
quam tabulam in alia quadam pendente ovalis 
figure tabula inspieiebatur sequens inscriptio, 
quam simul eum duabus aliis in animi erga Con- 
gregationem nostram propensi tesseram compo- 
suerat Illustrissimus et Reverendissimus Domi- 


TRANSLATIO CRUCIFIXI MIRACULOSI S. JOANNIS GUALBERTI. 


nus D. Opicius Pallavicinus, Genuensis patricius 
et Archiepiscopus Ephesinus, atque apud Sere- 
nissimum magnum Ducem Nuntius Apostolicus, 
et vir in omni scientia et varia eruditione sane 
clarissimus et exercitatissimus. 


CRUCEM, CCELESTIS MAGISTRI CATHEDRAM 
EX QUA ITERUM DOCUIT INIMICOS DILIGERE, 


QUOD NASCENS, VIVENS, 


MORIENS, PATRAVERAT, 


CONGREGATIO VALLIS UMBROSAR, 

SUPER HUNC ANGULAREM LAPIDEM ZEDIFICATA, 
COSMO III PRINCIPE OPTIMO FAVENTE, 
FESTIVA POMPA FAUSTOQUE OMINE EXCIPIT, 
PERPETUAM AUSPICATA FIRMITATEM 
SUO JUNCTA FUNDAMENTO. 


18 Alice duc picetze tabul;e, quee erant ex ma- 
nu D. Csesaris Dandini, :equa proportione supra 
dexteram et sinistram portas ecclesi: pendebant, 
quarum illa, quze pendebat supra dextram por- 


tam ad sinistram intrantibus, exhibebat S. Joan- 
nem inimico veniam dantem, apposita in simili 
ovali figura inscriptione sequenti ejusdem au- 
ctoris. 


NOVUM FORTITUDINIS EXEMPLAR 
τ JOANNES GUALBERTUS 
VICTORIAM RENUENS, QUA VINCAT INERMEM, 
HOSTEM SIBI PAREM AGGREDITUR , 
SCILICET SEIPSUM : 
CONSTANTER VINCIT PARCENDO SUPPLICI, 
GEMINOS SIBI PARANS TRIUMPHOS, 
IN VENIA HOSTI DATA, 
IN SUI VICTORIA. 


19 Sinistram ecclesie portam, quz est ad 
dextram intrantibus, similis picta tabula exorna- 
bat, que exhibebat S. Joannem, propriis sibi 
manibus ante altare comas tondentem, assumen- 
temque monachalem amictum, quem patris metu 


monasterii Abbas illi negaverat. Ad calcem au- 
tem ejusmodi pictz tabulce in alia figura ovali 
pendebat inscriptio sequens ejusdem Illustrissimi 
et eruditissimi, et numquam satis laudati auctoris 
D. D. Opicii Pallavicini. 


QUEM SE MAJOREM SUI VICTORIA FECERAT, 
Ἀ UT VERE REDDERETUR MAGNUS, 
HUMILIS AMICTUS TEGIT, 
CUJUS SUB UMBRA LATENS 


VICTOR SUI, 


HUMILITATE VINCITUR. 


GUALBERTUM IGITUR ADMIRARE, 
DUM PARCIT, VINCIT, VINCITUR, 
EX /EQUO MAXIMUM. 


20 In intercapedinibus harum pictarum tabu- 


templo collo- ]arum, atque reliquo, tota variis et pulcherrimis 


cata, 


fit solenne 
Sacrum, 


paramentis cooperta erat facies templi: in quod 
importata thensa atque ad scalas presbyterii de- 
ducta, inde per plures nostros prelatos sublata 
sanctissima crux, quz tandem opere D. Ferdi- 
nandi Tacca, excellentis architecti prenominati 
elevata est ex parte interiori chori, et collocata 
intra tabernaculum inauratum et elegantissime e- 
laboratum a D. Carolo Poccetto czlatore, et apta- 
tum et immobiliter firmatum supra arz» maxime 
epistylia; quod quidem dicto altari, tum toti ec- 
clesie non modicam puleritudinem affert. 

21 Stabilita itaque cruce atquegn eum modum 
aptata, ut bene posset ejus veneranda facies sola 
discooperta, et lucidissima crystallo obtecta, in- 


spici a populo, qui nihil adeo anxie cupiebat, in- 
cepta sunt duobus exquisitissimorum musicorum 
choris Missarum solennia, qus, diacono et sub- 
diacono et ministro et clericis inservientibus, 
celebravit P. Abbas D. Petrus Meliorottus, ere- 
mita Cellarum Vallis Umbrosz, in quem, ut exi- 
mis bonitatis virum, simul atquein erucem san- 
ctissimam collineabant populi devotissimi obtu- 
tus. Missa autem fuit de Passione Domini, et 
cum usu mitre. Terminavit autem in horam diei 
xx semper cum elegantissima musica, qus item 
eodem modo fuit eadem die ad Vesperas, et ad 
Missam, et Vesperas duorum sequentium dierum. 
ΧΧΥῚ videlicet et xxvir; quibus item eadem Missa 
ab eodem Abbate eremita et eodem modo cantata 
est; sed hora magis competenti, quam die illa 


prima, 


F 


εἰ in templo 
pulcre 0T- 
nalo 
conciones 
B 
habentur. 
C 
Tandem ma 
«qno populi 
ConCursu, 


DIE DUODECIMA JULII. 


prima, in qua non ante potuit Missarum solen- 
nium functio terminari, quia in solennissima illa 
rocessione multum temporis insumptum est. 

22 Tota ecclesia paramentis nigris et albis 
obtegebatur, qui elegantissimus, et rei, quz age- 
batur, maxime condecens apparatus pulcherrimo 
evasit aspectu. Ara maxima, super quam collo- 
catus erat sanctissimus Crucifixus, ornamento 
sumptuosissimo aptata erat, atque argenteorum 
candelabrorum numerosissima supellectile dita- 
ta; super qua etiam, ut item circa ecclesiam 
candele numero trecente triginta ingentis pon- 
deris tres dictos dies continuos a summo mane 
ad usque mediam noctis horam absque intermis- 
sione arserunt. 

23 Statutum fuerat, ut omnibus hisce tribus 
diebus a viris doctissimis de S. P. N. Joanne 
Gualberto ad populum concio haberetur; sed 
cum consultissime fuerit animadversum, primam 
solennitatis diem fore impediendam prz longiore 
processionis mora, ut rei probavit eventus, in 
reliquos duos dies dumtaxat concio decreta est ; 
quarum quidem primam, die videlicet xxvr, mane 
ante Missàm solennem eruditum tersique styli 
panegyricum [habuit] Pater de Paulicellis, cleri- 
cus regularis Theatinus ; qui etiam inter concio- 
nandum publicavit indulgentias , a summo Pon- 
tifice Clemente X concessas nostre ecclesise 
sanctissim:e Trinitatis per tres dies a die xxvi, 
in quam prima vice statuta erat sacrze imaginis 
Crucifixi translatio; neque, facta nova ejusmodi 
translationis determinatione in diem xxv, rescri- 
bendi Romam sese obtulit occasio. Unde indul- 
gentivee predicte pro diebus xxvi, xxvur et 
XXIX, quarum duabus ultimis fuere quidem indul- 
genti, non tamen publiez adorationi exposita 
erat et discooperta sacra imago, quz:e, eum tribus 
tantum diebus aperta et exposita fuerit, ad ve- 
speram diei xxvm cooperta et clausa est: quae 
dies a die xxv predicta, erat tertia et perem- 
ptoria. 

24 Die xxvir eruditissimum ac devotissimum 
panegyrieum ad populum habuit P. Lector Che- 
rubinus de Bibena, Ordinis Minorum S. Fran- 
cisci de observantia; qui quidem panegyricus, 
licet stylo planiore compositus fuerit, quia ta- 
men rei erat magis aptatus, majoremque habuit 
in sacro oratore, alioqui celeberrimo, energiam, 
auditoribus magis placuit, dignusque est judica- 
tus, qui paucis interjectis diebus in lucem publi- 
cam ederetur, insignitus nomine Reverendissimi 
P. D. Theodori Baldinii, Congregationis nostre 
Abbatis Generalis dignissimi; cujus tandem stu- 
dio et operz referre debemus acceptum tam 
insigne beneficium concessionis nobis universze- 
que nostrae Congregationi a Serenissimo magno 
Duce factze de sacrosancto illo sanctissimi Cruci- 
fixi pignore. 

25 Tribus predietis diebus innumera populi, 
nedum Florentini, sed e pagis etiam et locis vi- 
cinis ad ecclesiam nostram sanct: Trinitatis con- 


Tomus n. Julii. 


4233 


venit Christum Dominum crucifixum adoratura 
multitudo. Solennitatem etiam honoraverunt Il- 
lustrissimi DD. Nuntius, ét Episcopus Fesulanus 
prenominati, qui Missam in ara maxima ad san- 
ctissimum Crucifixum celebraverunt; ac tandem 
nostrorum principum et principissarum Serenis- 
sime Celsitudines, quibus ob insignes favores, 
Congregationi nostrze collatos, plurimum debe- 
mus ; fusuri semper ad omnipotentem Deum pro 
ipsarum conservatione et prosperitate ferventis- 
simas preces. 

26 Clausum tandem est in tabernaculo, super 
aram maximam collocato, sacrum pignus, et ex 
duabus diversis clavibus una penes magistratum 
artis mercatorum residet, alteram retinente 
Abbate sanctissimze Trinitatis. Verum cum ara 
maxima dicta sit familie nobilissimze de Gianfi- 
gliazzis, hzec- institit, ut aliqua fieret publica et 
authentica cautela, qua declararetur, monachos 
vel monasterium S. Trinitatis, aut, alium quem- 
piam, nullum omnino jus aut dominium acqui- 
rere in aram przedictam, et nullum przjudieium 
inferri dietze illustrissimze familie ; quod quidem 
quia certe justissimum et congruentissimum, ita 
peractum est publico instrumento, ut exponeba- 
tur et petebatur a dictis Illustrissimis Dominis 
Gianfigliazzis. Quod instrumentum, sicuti et aliud 
celebratum cum Magistratu artis mercatorum, 
huic narrationi annexuissem, si post mille instan- 
tissimas supplicationes tandem obtinuissem. Vi- 
deantur itaque in protocollis D. Caroli Novellii 
notarii, vel in libris monasterii sanctissimze Tri- 
nitatis, ad quos lectorem remitto. H:ec sunt, 
quze ad futuram rei memoriam potui litteris con- 
secrdre de tota serie concessionis, et etiam so- 
lennissimz translationis sanctissimi Crucifixi, 
cui laus et honor et gloria et potestas et impe- 
rium in sempiterna seculorum secula. 

2'7 Ut autem constet, hanc translationis narra- 
tionem ex citatis sepe Actis Vallumbrosanis fideliter 
et authentice excerptam esse, addo testimoninm D. 
Angeli Marie Rivola, qui post. Crucifizi transla- 
tionem, jam a nobis exhibitam, ita scribit : Supra- 
scripta omnia, quz in libro manuscripto Actorum 
Congregationis Vallis Umbrosz signato ad extra 
littera N, a pag. 137, usque ad 145 expressa 
asserentur, ego infrascriptus, pro Actis intra 
eamdem Congregationem vigore Apostolicorum 
privilegiorum Cancellarius et Notarius publieus, 
ex eodem libro descripto per Patrem S. T. M. D. 
Valentinum Calzolavi, ejusdem Congregationis 
hieromonachum, et pro Actis intra eamdem Con- 
gregationem pariter Cancellarium et Notarium 
publieum, de verbo ad verbum hic fideliter tran- 
scripsi... et in fidem propria manu scripsi et sub- 
scripsi ad laudem Dei. Ex Abbatia S. Bartholo- 
mii de Ripulis prope Florentiam hae die xvi 
Augusti MDCCXXI. 


D. Angelus Maria Rivola monachus sacerdos 
Congregationis Vallis Umbrosse. 


|: 60 DE 


EX MS. 


solennitas 
finitur. 


Translatio- 
nis hujus au- 
thentica fi- 
des. 


ANNO MLXXIX. 


B 


Monaste- 
rium Caven- 
se agri Sa- 
lernitani 
S. Leonem 
habuit abba- 
tem; 

. 


quem colit 
ecclesia Ca- 
vensis ritu 
duplici : col- 
lato ei cultu 
ab immemo- 
rabili tem- 


- pore. 


Indulgentia 
COnCE580. Vi- 
sitantibus ec- 
clesiam Ca- 
vensem. 


434 


ACTA SANCTORUM. 


DE S. LEONE CONFESSORE 


ABBATE MONASTERII 


COMMENTARIUS PRJEVIUS. 


Sancti cultus, elogia; tempus regiminis; 
Vita, ejusque Auctor; monasterium 
Cavense. 


ava, insignis est civitas ac monasterium in 

agro Salernitano apud. Picentinos in Prin- 

cipatu citeriore regni Neapolitani, ut jam 

pridem dictum ad diem xm Aprilis occa- 

sione S. Alferii, ejusdem. monasterii fundatoris et 

primi abbatis, nec non S. Leonis, de quo hic agi- 

mus, in dignitate abbatiali antecessoris ac magistri. 

De quo loco consule etiam Ughellum tomo 1 Itali 

sacra, col. 645, et col. 651. Quibus adde ejusdem 

etymologiam ex Baronio ad annum 1050 : Est autem 

Cavense monasterium ita dictum a loco ; nempe 

a Cava Metelliana, quz quinto lapide a Salerni- 

tana distat civitate versus Amalphitanos. Videri 

etiam. potest Mabillonius Act. Bened. sec. v1 parte 
r, pag. 728, ubi agit de S. Alferio. 

2. Coli autem S. Leonem in ecclesia Cavensi ri- 
tu Officii duplicis, jam pridem observatum reperies 
ad dictum. diem xu Aprilis, pag. 97, in Amnotatzs 
littera a. Kalendarium , cujus fragmentum. profert 
Mabillonius, quodque in. Observationibus Vita a se 
edita praviis, part. 2, Act. Bened. sec. 6, pag. 
366, vocat pervetustum, sic S. Leonis obitum in- 
dicat: Anno MLXxxIX depositio domni Leonis abba- 
tis. Et in Chronico brevi ad. Cyclos paschales, ibi- 
dem citato dicitur : Anno mrxxix Leo abbas san- 
ctze Trinitatis obiit, et Petrus abbas statuitur ; 
qui matrem habuit neptem domni Adelferii abba- 
tis. Porro de Sancto hoc nostro meminere Dorga- 
nius, Menardus ; adde Bucelinum, cum insigni 
elogio ex ejus Actis, et Ferrarium. Ad finem Vit, 
ex Ms. Francisci Mariz Florentini a Papebrochio 
descripta, de Sancti cultu ista adjiciuntur : A quo 
Pontifice fuerit in Sanctorum albo adscriptus, 
antiquitas non patitur, ut dignoscamus. Venera- 
biles tamen ejusdem Congregationis patres con- 
tinuata serie ultra ter centum annorum spatium, 
in ejus honore Missarum solennia, et divina 
Officia cum propriis lectionibus celebrarunt : a 
quibus nostra hac tempestate non desistunt : qui 
ad Sixtum V Pontificem Maximum pro przedictze 
celebrationis confirmatione referentes, librumque 
in quo sanctorum suorum Abbatum in pergameno 
litteris Longobardis Vite sunt descriptze, et in 
lectiones distincte ; illam hujus venerabilis abba- 
tis demonstravere alia approbatione non indi- 
gere; et a Pontificio oraculo responsum habuere, 
ut constat ex decretis Capituli generalis, cele- 
brati Mantus in monasterio. S. Benedicti Con- 
gregationis Cassinensis die rx Maii mpLxxxvrur. 

3 Et Clemens VIII omnibus Christi fidelibus 
concessit plenariam omnium peccatorum indul- 
gentiam, et remissionem omnibus visitantibus 
utriusque sexus predictam venerabilem Caven- 


CAVENSIS IN ITALIA. 


sem ecclesiam sanctissime Trinitatis ejusdem 
Congregationis in festivitatibus S. Felicit... et 
S. Leonis abbatis, ut patet per Breve datum 
Rome apud S. Mareum sub annulo Piscatoris 


' anno salutis ΜΌΧΟΥΙΙ, pontificatus przedicti sum- 


mi Pontificis anno sexto; quod servatur in ar- 
chivio predicti monasterii. Ejus venerabile corpus 
servatur maximo cum honore in capella seu potius 
sacrario patrum, sita in dicta ecclesia Cavensi. 
4 Baronius ad. predictum annum. 1050, dicit 
ipsum successisse in locum (S. Alferii) : ejus di- 
scipulum et sanctitate proximum ; post quem ad 
multos annos non defecit propago Sanctorum 
eidem monasterio przfectorum. Im Catalogo ab- 
batum. Cavensiwum apud. Ughellum tomó T, col. 520, 
brevi quoque elogio condecoratur : S. Leo Lucensis, 
S. Alferii discipulus, ac sanctitate et miraculo- 
rum gloria socius, secundus Abbas Cavensis, cla- 
ruit ab anno Domini ΜΙ, usque ad annum MLXXIX. 
Supra dicia de cultu confirmari hinc possunt : nam 
ibidem dicitur hac die vitu duplici in Cavensi eccle- 
sia celebrari ; ejusque corpus venerabiliter coli in 
crypta ecclesie. Ad. Sancti laudem. etiam pertinet, 
quod annos undetriginta morum probitate ac pru- 
dentia, subditis suis sancte praluxerit. Quod colligi- 
tur e versibus, dicto apographo Vitze adscriptis : 


Abbas Alferius divina virtute coruseus 

Cavensis domus primus fundator et abbas. 

Hunc Leo subsequitur, vir providus atque be- 
nignus ; 

Qui minus uno ter denis przfuit annis. 


laudatur etiam à Victore P.P. III, libro 3 Dialo- 
gorum pag. 151. 

5 Vite non unicum in promptu est exemplar. 
Unum. habemus inter alia ez Ms. laudato Francisci 
Maria Florentinii cum sequenti testimonio : Sumpta 
est presens Vita S. Leonis, secundi Abbatis sacri 
monasterii Cavensis, ab originali libro, inscripto 
de Vitis sanctorum Patrum, in pergameno cha- 
racteribus Longobardis exarata; qui servatur in 
archivio supradicti sacri monasterii, nihil addito 
vel diminuto. Et in fidem ego Daniel Camillus a 
Capua, archivista et notarius Apostolicus, ex 
privilegio Apostolico in dicto archivo me sub- 
scripsi, signoque solito signavi requisitus. Datum 
ex eodem archivio, die xir Januarii MDCXXVI, 
Pontificatus Sanctissimi Domini nostri, D. Urbani 
D. P. Papz VIII, anno mr. Paulo infra apponi- 
tur για locus sigilli. Vita hzc brevem pramittit 
prologum, ab eo, quem edidit Surius, longe diver- 
sum. Ceterum, tametsi Vita quoad substantiam satis 
conveniat cum illis editis, atque etiam cum vulgatis 
a, Mabillonio, videtur tamen a scriptore recentiore, 
quam. sit primus ac genuinus Auctor, interpolata : 
idque indicio est, quod im fime habeatur sequens 
clausula post diem. sancti Abbatis obitualem. 

6 Obiit anno salutis xrxxix, 1v Idus Junii ἡ, 
qui dies memorabilis est morte D. Paulini; qui 
fuit primus Lucensis Episcopus, illuc missus a 
D. Petro Apostolo. Videm' per litteram majuscu- 
lam D., bis ibi positam, designari titulum. divus 


pro 


Quadam 
[ragmenta. 
pro Sancti 
elogio. 


Disseritur de 
Vitis Mss. 


RI 


Julii. . 
non omnibus 
aque anti- 
quis, 


et ab inter- 
polatione 1n- 
tactis. 


B 


* an trisulca? 


Qua hic da- 
ur, 


DIE DUODECIMA JULII. 


gro τὸ sanctus vel beatus? Quod, uti notavimus die 
xi hujus in. Commentario przvio S. Joannis, Epi- 
scopi Bergomensis ac. Martyris, num. 20 ; quod, 
inquam, in rebus Ecclesiasticis olim inusitatum ; 
et in Breviario Romano non legitur, nisi forte in 
recentissimis lectionibus. Adde, quod pradicta 
clausula nec apud Surium, nec apud. Mabillonium 
inveniatur ; atque adeo censenda sit. huc postea. ad- 
jecta. Caret praterea, illa brevitate et simplicitate, 
quibus ecaratum exemplar aliud, quod daturi su- 
mus. Quin tamen illud idem alteri isti praluxerit, 
puto indubitatum. esse, attenta, utrobique sermonis 
ac materi: convenientia. Et sane antiquius esse, 
quod damus, quam. id, quod accepimus a Florenti- 
nio, patet ez ejusdem verbis num. l : Nam, ut 
discipuli ejusdem, qui usque ad nostra tempora 
in monasterio fuerunt, referre soliti sunt. Que 
vecentior interpolator sic effert : Nam ejus disci- 
puli, ejusdem monasterii monachi, referre soliti 
fuerunt. 

7 At ez sequenti fragmento maxime confirmatur, 
Vitam Ms. Florentini interpolatam fuisse : in qua, 
qua hic simplicissime narrantur, oratorie ibi sic ad- 
ornantur : Spelunea etiam non valde erat longe 
a monasterio, quam mire magnitudinis draco 
obtinebat : qui terribili aspectu, cruento ore, 
dente venenato, infectis oculis, halituque pesti- 
fero omnia perdebat, lateque vastabat. Cumque 
terrore illius bestize locum adire incole metue- 
rent, hoc venerando abbati Leoni intimare cura- 
runt : qui re cognita, incredibili animi constan- 
tia, presstantique fide locum adiit : draconem 
circumspersum sanie, atroque cruento fcedatum, 
in spelunca latentem, cladem pestemque non so- 
lum halitu et ore, sed etiam flammiferis oculis 
minitantem invisit ; et veluti in particulari certa- 
mine descenderet, ante ostium antri intrepidus 
accessit inermis; sed innocentia undique arma- 
tus, se totum orationi addicavit. Immanis ergo 
draco trilusca * armatus squamma , horribili 
cauda immensa sinuans volumina, triplicique si- 
bilans lingua, gelido timore ommium pectora 
afficiebat. Leo vero elevatos habebat oculos, fide 
praeditus, complieata brachia, haud propriis fi- 
sus viribus, flexa genua, humilitate conspicuus, 
accensum pectus, charitate fervidus, nudum de- 
nique retinebat corpus. Undique tamen divino 
munitus przesidio coelum precibus fatigabat. Sed 
quid non potest justorum oratio? Statim illico 
immanis bestia pestiferis demissis alis, cristaque 
dejecta ante ipsius pedes, precum suarum verbis, 
veluti jaeulorum ictibus esset confossa, extincta 
est. Hactenus interpolator loquaculus, multis pauca 
dicens, et non tam veritatis, quam eloquentia dotes 
affectans. 

8 Ceterum quod. Mabillonius aliam viderit Vi- 
tam prater eam, quam. typis edidit, liquet ex notis 
Vitze impressa adjectis. Unde etiam colligo, illam 
discrepare a Ms., quod misit Florentinius. Vita, 
quae hic datur, edita est apud Surium, et Mabillo- 
nium; eaque visa est pra veliquis prelo digna, 
tamquam magis antiqua et. genuina. Editio utrius- 
que istius Auctoris consonat, si excipias prologum 
satis longum, a Surio pramissum. Vite ; quod mi- 
veris, cum sit prologus Vite S. Alferii , die xu 
Aprilis a nobis editae; adeoque hic rursum non re- 
petendus; ab eodem Auctore compositus; nam in 
eodem prologo legitur, quod venerabilium Patrum 
Alferii, Leonis, Petri atque Constabilis, abbatum 
Cavensium Vitas atque miracula scribere propo- 
suit. Jam vero cujusmodi professionis fuerit, non 
obscure indicat, dum ait, se de claustro illo (Ca- 


435 


vensi) velut terra promissionis egres«'um, in lon- 
ginqua regione pascendos atque multiplicandos 
suscepisse greges. 

9 Demum se illis, quorum Vitas conscribit, co- 
ataneum aut. certe supparem. fuisse, indicat his ver- 
bis , quibus dictum. prologum. concludit : Quia 
item nova scribendi tempora contemni solent, 
fidem dictorum relatoribus, mon scriptis lector 
adscribat : quia etsi isto tempore scribimus; ea, 
quz ab antiquis monasterii senibus sunt nobis 
dicta, narramus. Enimvero in. Vita S. Petri a se 
scripta, et a nobis edita die vv Martii, clarius se 
explicat, dum B. Simeonem, abbatem. quintum mo- 
nasterii Cavensis, num. 2/1, suum abbatem agnoscit ; 
inter quem et S. Petrum ab hujus obitu vixit 
Constabilis solum menses x1 et dies xr, uf ob- 
servat. Henschenius ibid. in Commentario pravio, 
mum. 2; addens, eumdem Auctorem num. 31 asse- 
rere, se ex Cavensi ad Venusinum monasterium 
venisse, ubi eum abbatem seu patrem exstitisse 
monachorum coenobii sancte Trinitatis, quod 
Cavensi congregationi tune suberat, tradi asserit 
in Ms. Chronico Cavensi, dicique eruditione illu- 
strem has vitas graphice luculenterque descri- 
psisse. Cum vero ante memoratus B. Simeon, teste 
Ughello, tom. 1, col. 521, claruerit ab anno Do- 
mini wcxxtv, usque ad annum MCXLI, quo feliciter 
in Christo requievit, xv1 Kal. Decembris ; abunde 
instruimur de atate scriptoris Vite S. Leonis, B. 
Simeonis subditi; quem recte Mabillonius in Ob- 
servationibus praviis Vite S. Alferii loco supra ci- 
tato, num. 1, procedente seculo duodecimo scri- 
psisse refert. 

10 Qui notitias desiderat de monasterii Cavensis 
situ, exordio, consecratione, indulgentia perpetua, 
idem monasterium. visitantibus concessa ; episcopali 
jurisdictione ac dignitate abbatis Cavensis, nec non 
de origine Congregationis Cavensis; adeat Chroni- 
con Anonymi apud. Ughellum eodem tom. '1, a col. 
511; ubi etiam a col. 517, inveniet titulum et Or- 
dinem episcopalem. ejusdem monasterii; basilicam 
ipsius in cathedralem erectam ; monasterium tradi- 
tum in commendam ; unitum cum. Congregatione S. 
Justina, florentissimo Ordinis S. Benedicti mona- 
sterio, et a commenda liberatum; denique secundam 
erectionem episcopatus Cavensis , et avulsionem 
ipsius a monasterio; tandem nomina ac locos Pon- 
tificum Romanorum, qui de illo meminerunt. Post 
qua subtezxitur catalogus Abbatum. Vide, que com- 
pendio refert Mabillonius num. 3. Bullam Urbani 
II PP. in ipsius favorem, privilegiis, prarogativis 
ac gratiis locupletissimam impressit Ughellus tom. 
l, a col. 646; Bonifacii autem. IX de Cavensis 
episcopatus institutione, a col. 652 ; quas longum 
foret referre. 


VITA 


Edita apud Surium et Mabillonium, cum 
aliis Vitis collata, Auctore abbáte Ve- 
nusino anonymo sub:equali. 


Sancti magister; virtutes ; miracula. 


ecundus a Cavensis monasterii pater Leo, vir 
valde venerabilis fuit, viri reverendissimi 


Alferii 


AUCTORE 
JoP. 


ab Auctore 
coztaneo vel 
saltem sup- 
pari scripta ; 
ubi et de ejus 
professione. 


Plenior da- 
tur notitia 
monasterii 
Cavensis. 


436 


Ἐχ ϑύμιο τ Alferii discipulus institutione, sed socius spiritu 


Rum et virtute; quia fruetum ejusdem magisterii in 
[erii disci- ^ perfectione protulit summae et sanctissimz con- 
Puit, versationis. Hie namque Tuscus genere, civis. 


mortuo so- 


Lucensis, in Salerni partes veniens, ubi ejusdem 
cius ; 


patris celebrem. famam comperit, ei se protinus 
in sanctissima conversatione erudiendum dedit. 
In qua nimirum ita brevi profecisse cognoscitur, 
ut non solum zemulator laborum magistri sui, sed 
etiam mirabilium operum cooperator existere 
videretur. Siquidem eum pro resuseitando mor- 
tuo vir venerandus Alferius orare proposuit, 
hune solum ex omnibus discipulis secum reti- 
nuit, cum quo pariter se in orationem dedit : 
quod utique vir Sanctus non faceret, nisi ex vitze 
ejusdem perfectione colligeret, quia ad obtinenda 
tam grandia adjutorium sibi prestare potuisset. 
Qui licet magistri sui tempore magnus habere- 
tur, tamen post ejusdem mortem magis claruit. 
Nam ut discipuli ejusdem, qui usque ad nostra 
tempora in monasterio fuerunt, referre soliti 
sunt, in tantam cordis puritatem profecit, ut ve- 
nerabilem Domini nostri Genitricem orationis 
B tempore videre mereretur. 
uantafuerit — 2 Preterea tantze humilitatis atque miseri- 
tumil4t!^5 — cordis vir extitisse dicitur, ut ab adjacenti cellze 
su: eremo lignorum sarcinas propriis-humeris 
Salernum ferret, easque distrahens, panes eme- 
ret, quos pauperibus erogaret. Haud secus uti- 
que se Matris Domini adspectum promereri no- 
verat, quam si magnis virtutibus polleret, et se 
magna humilitate dejiceret : ut despectus foris, 
intus nequaquam intumesceret, sed virtutum te- 
nerum zdificium in summ: humilitatis petra so- 
lidaret. Et fortasse vir sanctus se illi ministerio 
conjunxit, quia ad seternam vitam per labores 
temporales ire disposuit. Opus ergo misericordicx 
illud probavit, quod eum corporei laboris sacri- 
ficio convenire cognovit, ut ex utroque velut 
pingue ommipotentis Dei holocaustum fieret, 
amoris videlicet flamma sic totus affluens, ut 
corpus omme laboribus, et totam mentem dedi- 
caret pietati. 

3 Ferunt etiam, quia quadam die cum a prz- 
dicta civitate veniret, et lignorum suorum pre- 
tium in pane pauperibus divideret, Gisulfo b 
quoque Salerni principi sudoris sui panem porre- 

C xit; qui cum primo oblatum sibi panem despice- 
ret, reprehensus a militibus, quod non panem, 
sed in pane Dei hominem spermeret, confestim 
reversus est; de viri Dei manibus panem accepit 
et comedit, atque ex illa jam die tanto patri fa- 
miliaris fuit. Ex qua nimirum grati: ubertate 
accidit, ut in multam donorum messem panis ille 
frustra, ut putabatur, diviti oblatus cresceret, et 
quasi bonum semen fructus sui copiam abundan- 

[2 ter effunderet c. Nam cum idem Princeps, secu- 
lari potentia tumidus, plura crudelia scevaque 
proponeret, hic- solus audebat obsistere, solus 
pravis ejusdem dispositionibus libera auctoritate 
contraire, quem nimirum sepe humilibus preci- 
bus leniens, szpe comminationibus impetens, 
nonnumquam sibi subjectum et obedientem ita 
reddidit, ut obtineret quandoque, quz peteret; 
quandoque, quz impendere nollet, ab invito au- 
etoritate non precibus extorqueret; nam scri- 
ptum de hujusmodi sancte Ecclesi: potentibus 
est: Justus ut leo confidit. Et iterum sacra Seri- 
ptura loquitur, dicens : Leo fortissimus bestia- 
rum, ad nullius pavebit occursum. 

4 Vir ergo Domini significatum sui nominis 
virtute magn: constanti:e exhibebat : pauper 


misericordia 
erga paupe- 
T£S, divinitus 
honorata ; 


constantia in 
adversis ; 


L 


VITA S. LEONIS CONFESSORIS ABBATIS CAVENSIS. 


siquidem rebus, eolestis patrimonii desiderii 
dives, hujus mundi divitibus tanto liberius ob- 


D 


sistere poterat, quanto in mundo, quem non | 


amabat, perdere nil metuebat : eodem namque 
tempore memoratus princeps contra Amalfita- 
nos bellum moverat, in quos ita s:evire visus est, 
ut quoseumque ex eis caperét, magnis tormen- 
torum eruciatibus deputaret. Quis vero explicare 
sufficiat, pater venerabilis Leo quanta tunc capi- 
lis auctoritate, quanta liberalitate succurrerit? 
Quam largiter carceratos paverit, spoliatos in- 
duerit, vinctos absolverit, tortos eruerit, atque 
à vieina membrorum amputatione liberaverit? 
Nam tanta libertate pro eis, qui ad poemas du- 
cebantur, eidem principi obstitit, ut eos ab ipsis 
cruciatibus violenter auferret atque non jussus 
absolveret. 

5 Quadam namque die, dum ad mensam cum 
fratribus sederet, tristis nuntius affuit, qui vene- 
rando viro tres homines privari lumine jussos a 
principe indicavit, et ejulans atque exclamans 
subjunxit, dicens : Curre, pater, curre, quia jam 
miseri produeuntur. Tune pater venerabilis a 
mensa surgens, et velut alter Tobias prandium 
deserens, Salernum concito gradu perrexit ; et 
jam viros illos extra civitatem perductos inve- 
niens, tenuit et absolvit, atque abire liberos jus- 
sit. Cumque carnifices vehementer timerent, ipse 
pro eis se principi reddere rationem promisit : 
quam profecto, ut promisit, exhibuit : quia se, 
ut dixit, vadem pro eis obtulit; sed de crudeli- 
tate, quam in Christi fideles exercebat, non ut 
vas poenarum, sed ut tutor justitiz:e vehementer 
increpavit. Cui etiam aliquando indignanti, et 
superbie tumore salutis monita contemmenti, 
crudelitatis suze meritum per prophetio spiri- 
tum pronuntiavit, dicens : Pro crudelitate tua 
post parum temporis, hujus terrze dominus non 
eris. Quod cum princeps audisset, timuit; sed 
tamen feritatem suam non reliquit : unde non 
immerito viri Dei minas expertus est. Post non 
multum denique temporis Salernitana civitate ἃ 
Roberto Duce obsessa et capta, ut vir Sanctus 
predixerat, regimen, quod pie moderari prin- 
ceps noluit, amisit d. Quo jure trium patrum 
gratia floruisse venerandus pater agnoscitur : 
Tobiz scilicet, qui, ut mortuos reconderet, reli- 
quit prandium ; S. Nicolai, qui, ut insontes eri- 
peret, tenuit spiculatoris manum ; S. Benedicti, 
qui regi Totile futuram mortem nuntiavit, et 
ejusdem feritatem, quam ex toto auferre nequi- 
vit, terrendo minuit. Justorum quippe fulgore eni- 
tuit, qui more Sanctorum paracleti Spiritus gra- 
tia plenus fuit. 

6 Neque e illud silendum arbitror, quod Gi- 
sulfus Princeps, cum Amalfitani cujusdam opes 
depositas Salerni apud obedientiam monasterii, 
videlicet S. Nicolai de palma, cognovisset, ad 
locum accessit, et depositum eruere tentavit : 
quod cum beato viro innotesceret, przevenire 
principem studuit, ut videlicet arcs illi inside- 
ret, ne depositum, quod intus latebat, sine sui 
injuria educi potuisset. Tune princeps, qui tanto 
patri injurias inferre metuebat, quasi per jocum 
manus ad arcam tendere, et, ut surgeret de ea- 
dem arca, rogare ccepit. Sed vir Dei exterioris 
calliditatis arte blandienti eadem voluit arte il- 
ludere, ut prave callentis intentio effectum habe- 
re minime potuisse: nam quoties ad arcam 
princeps per jocum manum tendebat, vir Domini 
quasi sancte ludendo mamum principis baculo 
ferire minabatur : eumque hoc ssepius fieret, et 


idem 


misericordia 
erga capti- 
vos, increpi- 
ta principis 
crudelitate, 
eL pradicto 
ei exilio; 


E 


€ 
auctoritas et 
justitia n 
servando al- 
Lerius depo- 
sito. 


Vestimentt. 
ejus a pluvia 
intacta ; pre- 
cibus 0Cctsts 
serpens : 


* Mabillonuis 
speluneula. 


ἵ 


feretrum 

post Sancti 
mortem a ce- 
r€0 illesum. 


ΔΩ est fero- 
Irum, 


DIE DUODECIMA JULII. 


idem princeps jam non joco sed serio et importu- 
ne res arc: latentes exigeret, vir Dei irato prin- 
cipi non solum non acquievit, sed etiam facti te- 
meritatem vehementer increpavit. Tunc princeps 
tam constantia quam solertia Sancti viri supera- 
tus recessit, et depositum hominis intactum reli- 
quit. Sed de tanti viri auctoritate ista tetigisse 
sufficiat : nam si quis per singula euncta descri- 
beret, quoties scilicet se pro solvendis vinctis 
objecerit ; quoties, ut alios eriperet, semetipsum 
obtulerit ; quibus aut quantis blandimentis et pre- 
cibus, quibus minis et terroribus, quot item vici- 
bus et artibus eumdem principem aggressus fue- 
rit; non paginam, sed enormem codicem imple- 
ret. Quod profecto Beati viri propositum quan- 
tum Domino placeret, apertisrebus ostensum est. 

7 Festum quippe beate virginis et martyris 
Cecilie, pro affectu, quem erga ejusdem meri- 
tum habebat, solenniter celebrare consueverat. 
Die autem illo, qui festum ejusdem przdicandee 
virginis przeibat, ita apud jam scepedictum prin- 
cipem pro absolutione vinctorum fuit occupatus, 
ut ad cellam, nisi incumbentibus jam noctis te- 
nebris, redire nullatenus valeret. Peractis ergo 
negotiis, et more suo carceribus depreedatis , 
cum extra cellam manere noluisset, ad lumen 
cerei sequentibus fratribus iter arripuit, et rever- 
ti ad monasterium ccpit. Tunc orta tempestate, 
inter immensa ventorum flamina atque ingentis 
pluviz inundationem, ardentem cereum detulisse 
fertur, et ita sicca vestimenta, ae si sereno et 
tranquillo aere, aut operta porticu venisset. 
Spelunca * etiam non erat longe a monasterio, 
quam mirz magnitudinis serpens obtinuerat : 
cumque terrore illius bestice locum adire incole 
vehementer metuerent, venerando patri Leoni 
hoc intimare curaverunt : quod ut cognovit, se 
homo Dei in orationem dedit, atque in loco illo 
in quo erat, ita draco extinctus illius oratione 
est, ac si non hunc verbis impeteret, sed trabali 
telo viscerum ejusdem secreta perculisset. 

8 His f ergo et hujusmodi virtutibus clarus, 
cum jam plena dierum senectute gravaretur, ze- 
tern: quietis levamine, pondere carnis deposito, 
susceptus est. Cujus utique meritum, ut ipsa 
etiam ejusdem morte claresceret, ssvioris ele- 
menti virtute subtracta, non sine ingenti omnium 
mentium stupore monstratum est. Venerabile 
namque Sancti viri corpus a. flentibus et oranti- 
bus discipulis in oratorio servabatur, cum unus 
ex cereis super feretrum cecidisset, et super pal- 
lium, quo operiebatur, ut erat ardens, incubuit ; 
sed ut tanti viri meritum panderet, vim luminis 
habuit sine ardore combustionis. Nam eum ad 
eumdem lectum ἡ quidam fratres oculos levarent, 
[et] ardentem in pannis ignem adspicerent; com- 
bustionis damnum accidisse crediderunt ; cum- 
que festinanter eumdem cereum levarent, ita 
operimentum saneti corporis illesum apparuit, 
acsiignis in eo nullus cecidisset. Tunc fratres 


437 


ommes ingenti miraculo mirabilique letitia stu- 
pere atque simul exultare cceperunt, dum sancti 
Patris merita nature sus cessatione elementa 
muta predicarent. Quod fortasse ideo foris os- 
tensum est, ut spiritualis etiam viri dignitas 
convenienti miraculo spiritualiter signaretur. 
Aperte quidem recolimus, quia rubus, in quo 
Dominus in igneapparuit, illuminatus est, et non 
arsit ; habuit lumen, ardore caruit; sed ut sedes 
Dei meritum habeat lucis, non habeat defectum 
diminutionis. Pater ergo venerabilis insignibus 
et convenientibus miraculis ostensus est: quia 
hune, ut locum proprium, divina lux semper in- 
coluit, quem ut emeritum illustravit; et quz in 
eo per ardorem punirentur, nequaquam invenit. 
Cujus etiam meritum si quis aliter velit hac os- 
tensione cognoscere, facile potest : nam perfe- 
ctioribus electis per semetipsum Veritas repro- 
mittit dicens : Capillus de capite vestro non pe- 
ribit. Illius ergo operimentum corrumpi igne non 
potuit, eujus nullus labor periit, sed fructum o- 
ptimum meruit zeternze mercedis. 


ANNOTATA. 


a De Prologo, apud Surium impresso, a .Mabil- 
lonio, et a nobis hic pratermisso, dizimus in Com- 
mentario previo, num. 7. ᾿ 

b Zn Vita S. Petri, abbatis Cavensis die 4 Mar- 
tii,pag. 330 scribitur Gilsulfus, de quo paa. se- 
quenti in Annotatis : Gisulfus II, et princeps xv 
Salernitanus et ultimus e Longobardis, mortuo 
patre Guiamario anno 1052, cum quo aliquamdiu 
regnarat, prcefuit solus usque ad annum 1075; 
quo a Guiscardo Apulize Duce est principatu de- 
jectus. 

e Observat Mabillonius, in altera Vita addi: 
Prefatus siquidem princeps beato viro ejusque 
monasterio donationes plurimas et privilegia 
multa concessit. Qua non lego in Ms. Florentini. 

d Citat Mabillonius in Annotatis, tradi ab ano- 
nymo Casinensi id contigisse 1075 : additque in 
altera Vita sic haberi : Etenim non multo post, 
in anno scilicet Dornini x.xxvi Rupertus Guis- 
eardus dux Salernitanam civitatem obsidione op- 
pugnavit, et Gisulfum ἃ principatu ejecit, etc.; 
qua ita non legit Ms. Florentini. 

e Observat Mabillonius totum hunc numerum 
deesse in Altera Vita; qui paucis mutatis habetur 
in Ms. Florentini. 

f Monet Mabillonius, loco eorum, qua sequun- 
tur, hzc legi in altera. Vita: His ergo et aliis 
multis virtutibus et miraculis clarus, cum jam 
plena dierum senectute gravaretur, onusque re- 
giminis jam ferre non posset; successorem in 
monasterio sibi constituit beatissimum Petrum, 
ejusdem monasterii monachum. Ipse vero ad ec- 
clesiam S. Leonis de Veteri, quam paucos ante 
annos ipse construxerat, secessit, divinarum il- 
lic rerum contemplationi vacans; nec paulo post 
glorioso fine quievit rv Idus Julii wr.xxrx. 


DE 


Ex SURIO ET 
MABILLONIO. 


TR: 


B 


ANNO MCDLXII 


De B. An- 
drea Judazo- 
rum victi- 
ma, deficien- 
tibus docu- 
mentis, 


recursum 
OEnipontum; 
unde nova 
notitie sub- 
missa ad va- 
ria quasila, 


438 


ACTA SANCTORUM. 


DE B. ANDREA PUERO A JUD.EIS 
TRUCIDATO 


IN VALLE CGENANA 


PROPE GENIPONTUM 


IN COMITATU- TYROLDENST. 


GOMMENTARIUS HISTORIQUS. 


$1. Notitie ad hunc Beatum, ejusque 
cultum spectantes, unde accepte. 


otissima est perfidorum Judaorum ez inve- 
terato in Messiam odio, in tenella puero- 
rum atate expleto, plus quam ferina bar- 
baries, ut necesse mon sit alias hujusmodi 
tragedias hic exhibere : prasertim cum plures in 
hoc genere innocentes victimz jam enumeratze sint 
in Actis nostris ad diem x1x Aprilis, pag. 697, oc- 
casione pueri. Wernheri, similem crudelitatis va- 
biem experti ; quibus addi possunt ez tomo 3 Bava- 
viz sancte Raderi nostri pag. 172, alii sex. Ratis- 
bone; et pag. 110, Michael nondum quadrimulus 
in Palatinatu Bavariz movo. Eamdem sortem subiit 
B. Andreas noster hac die ; ad cujus Acta illustran- 
da cum accederemus, mihil in promptu. erat prater 
eorum epitomen brevissimam manuscriptam, quam 
P. Ernestus Bidermann, Societatis nostra sacerdos, 
olim in Provincia Germanie superioris apud. Ar- 
chiducem Sigismundum in. aula (Enipontana concio- 
nator, et post ejus mortem Collegii Neoburgensis ad 
Danubium. Rector, ibique demortuus ad Majores no- 
stros misit. Ex dicta epitome docebamur quidem de 
martyrio, deque ejus loco, tempore, ac reliquis, qua 
ad. historiam spectabant, adjunctis; wti pariter ut- 
cumque de cultu ; sed dubitatum, an is, quod primum 
hic erat examinandum, satis ab immemorabili tem- 
pore esset stabilitus. 

2 In tanta itaque sufficientium documentorum 
penuria, recursum est. GZnipontum, quo plenius cer- 
tiusque de tota, ve instrui possemus. Nec frustra : 
nam. varia quzsita α R. P. Joanne Euangelista 
Rassler, Collegii nostri GZnipontani tunc Rectore, 
et ab eodem. responsa ; sedulam imprimis operam na- 
vante Illustrissimo Abbate Wilthinensi Martino, ut 
votis nostris fieret satis, subministrando uberiora 
monumenta, qua in decursu sub notitiarum Wilthi- 
nensiwum nomine citabimus. Quid vero inde fuerit 
petitum, quid acceptum, docebunt sequentia. Quasi- 
tum primo, an Andreas pro sancto habeatur αὖ im- 
memorabili tempore, sic ut post decreta, Urbani VIII 
cultus ille perseverarit, et perseveret etiamnum. 
2. Utrum extet. sacellum. à Maximiliano I Cesare 
exstrui jussum, in quo religiosa veneratio ei ezhibea- 
tur. 3 De tumulo ac Reliquiis. 4 Quis fidelium con- 
cursus in. ejus festo vel per annum ? 5 An et in qui- 
bus motbis invocetur ? 6 An miracula? '1 An deni- 
que nulla de eo peculiaris Legenda, etc.? Spem 
itaque plenioris instructionis .Raslerus facere nobis 
ceperat die xu Januarii anni MDCCXXIL; signifi- 


cans se pridie istius diei iterum convenisse Illustris- 
simum  Wilthinensem ; rogantem. inducias pluri- 
mum per trimestre : tum enim e prelo emersu- 
rum opus, quod concinnaret Collegii sui profes- 
sor emeritus theologie, quodque plene satisface- 
ret queesitis. Et denuo die Ὁ. Junii ejusdem. amni 
scribit, laudatum. Tllustrissimum isto tempore ma- 
tutino ad. se misisse epitomen Latinam operis il- 
lius Germanici, sua manu subscriptam, ut de ejus- 
dem fide constet, ad manus nostras feliciter delatam ; 
unde vero descriptio ista, prodierit, sic indicat : 

3 Fontes, ex quibus hujus descriptionis omnia 
et singula desumpta fuerunt, sunt potissimum 
quinque. Primum et przcipuum aperiunt Anna- 
les ecclesize nostre Wilthinensis, in quibus tota 
historia cum omnibus pene ejusdem circumstan- 
tiis, licet succinetiori calamo in Vita Ingenuini, 
xv Preepositi, et primi infulati Abbatis descripta 
habetur. Alter, et zeque przcipuus .consistit in 
pictura vivis coloribus in muro ecclesicte S. Apo- 
5001}. Andre: in Rinn tunc expressa, quando cir- 
ca annum MDCLXxv sacrum innocentis parvuli 
corpusculum ex prima sua sepultura fuit erutum 
Pictura vivificabatur subjuncta epigraphe, Ger- 
manico idiomate seu lineis bene longis contenta ; 
qua tamen anno upcxx hinc et inde ita invenie- 
batur corrasa, ut singula ejus verba haud am- 
plius potuerint legi; licet colligi quoad substan- 
tiam satis potuerint ex contextu. Crescente suc- 
cessive populo, cum przedicta S. Andres ecclesia 
ampliorem in formam redigeretur, pictura pari- 
ter et seriptura auferri debuit : mox tamen sub- 
stituta est alia recentior. Fons tertius habetur ex 
manuscriptis Hyppolyti Guarinonii, qui justo ab- 
hinc seeulo hane martyrii historiam cum omnibus 
suis circumstantiis laboriosissime conquisivit, et 
scripsit: ob immixta tamen quedam imperti- 
nentia ita fuse, ut liber R. D. Parocho in Am- 
pass quidem consignatus, huc usque tamen ad 
typum datus non sit. Fuit hie Guarinonius na- 
tione Tridentinus, professione medicinze doctor, 
ac Ferdinandi II Imperatoris Augustissimi titu- 
lo; ejus autem Serenissimarum sororum Chri- 
stiernz et Eleonorz actualis personarum, et tum 
etiam totius Regii parthenonis Halz medicus; 
vir [tam] doctrina quam pietate preclarissimus, 
insigni etiam volumine Jem (reu Der vermic- 
stumng ' celebris : qui anno Christi worry, ulti- 
ma Maii, vitam hanc fugitivam cum perenni mu- 
tavit, anno zetatis suze Lxxxiir. 

4 Quartum fontem facit constans traditio, ea- 
que universalis et uniformis: cui majus adhuc 
robur daturus prelaudatus Guarinonius una cum 
R. D. Andrea Mayr, sacre theologiv Doctore, 
tunc temporis parocho in Ampass, postea Abbate 
in Wilthau vigilantissimo, testes plurimos vitze 
inculpatz, et cetatis ita provectee, ut alii rx, alii 


LXX, 


6 quinque 
fontibus hau- 
sta; 


F 
* Abominatio 
desolationis. 
quà hic pro- 
ducuntur, 


cum. authen- 
tico Lestimo- 
ni. 


Quid de Bea- 
1o Germani- 
ce editum. 


Cultus publi- 
Cis 


DIE DUODECIMA JULII. 


ixx, alii etiam Lxxx, et, plurium annorum fue- 
vint, examinavit : quorum testimonia reperieban- 
tur inter se ita convenientia, ut si quivis eorum 
totius historic testis de visu fuisset. Ultimum de- 
nique fontem nobis exhibet triumphus martyrii 
rhythmice compositus, ac de superiorum licentia 
jam tertia vice impressus; hieque locorum ita 
celebris, ut non modo ad privatam spiritus exhi- 
larationem serviat multis, sed in solennibus etiam 
communitatum processionibus non sine pietatis 
sensu publice decantetur. Utque constet dicta, ez- 
cerpta. cum laudatis fontibus concordare, apponitur 
hoc testimonium : Nos Martinus, Dei providentia 
Abbas Wilthinensis, in robur veritatis testamur, 
descriptionem martyrii innocentis pueri Andrece 
in Rinn suprapositam (im exemplari huc misso) 
in omnibus, conformem esse quinque illis fontibus, 
qui ad finem illius apponuntur. In quorum fidem 
sigillum nostrum subjunximus. Dat. in abbatia 
nostra Wilthinensi 2 Junii wpcoxxrt. ZInferius ap- 
ponebatur sigillum in. cera. rubra. Hispanica. Hinc 
itaque plurima delibabimus ad conpensandam nimiam 
brevitatem. epitomes Bidermanniana ; cujus tamen 
conteatus ila. quoad, substantiam convenit cum. apo- 
grapho Wilthinensi, ut dubium mihi mon sit, quin 
ambo prodierint ez: iisdem primigeniis fontibus. 

5 Idem statue de libro Germanice conscripto ez- 
tensionis amplioris, appositis ad. capita fere singula. 
imaginibus, facti speciem. reprasentantibus, luci 
quidem publice tunc destinato, atque in. hoc a noti- 
tüis laudatis dumtaxat diverso, quod. diffusior sit, et 
non paucis hinc inde digressionibus moralibus in- 
fartus; qui haud dubie alterum sit exemplar, e quo 
desumpta sunt eedem motitiz, historiam describen- 
tes. Jam vero alius quidam ; ut refert Raslerus in 
litteris, narrationem eamdem. typis paraverat, sed 
intercessit. Abbas Wilthinensis: sugillaverat enim 
Auctor socordiam Magistratuum — illius temporis 
cum ecclesiasticorum tum secularium, qui non illico 
promoverint cultum. beati pueruli: in qua accusa- 
tione diluenda multus est compilator istarum noti- 
tiarum, ut patebit. 

6 De cultu publico beati Martyris nonnulla prz- 
miltemus, antequam perveniamus ad ejus Acta, 
nonnulla etiam. reservabimus post. illa, prasertim 
ea, qu& ad ejusdem incrementum ac propagationem 
pertinent. Sciendum autem est, non statim a morte 
Beatum sacris honoribus gavisum fuisse "apud Rin- 
nenses: nam, sicut tradunt notitie Wiülthinenses, 
de ipsis Rinnensis pagi incolis quidam seu nimium 
simpliees, seu nescio qua hie locorum inolita 
plebis apprehensione pati noluerunt, ut cadaver 
ex arbore suspensum (quale fuit nostri Martyris) 
sepultura sacra donaretur; formidantes ne non 
hae ratione parentum majorumque suorum cor- 
pora in sua quiete turbentur ac temerentur, illo 
fortassis inducti textu S. Pauliad Gal. 3: Male- 
dietus ommis, qui pendet in ligno. Alii, quibus 
postmodum accessit Hippolytus Guartnonius, inde 
offensionis sumebant ansam, quod arbitrati sint 
reliquias Martyris in odium Christi occisi non in 
terram debere defodi, sed asservari loco hono- 
ratiori : quemadmodum id probe observatum 
fuisse audierant a Tridentinis in suo Simone. 
Hic committit. compilator parachronismum, combi- 
nàns ea, que annis l3 inter se distant, Andrea 
nimirum occiso anno McccoLxir, Simone autem an- 
no MCCOCLXxv, uli habes xxiv Martii. At metum 
hune amovere non fuit difficile ; quod inter pendere 
nocentem. et pendere innocentem ea arbore, pluri- 
mum. intersit, proposito exemplo SS. Apostolorum 
Petri et Andrez, imo et ipsius Christi Domini. 


439 


Aliis ibidem. respondetur, plurimos Martyres ἐπ 
cemeterio communi sepultos ; et tum. temporis An- 
dream nondum. fuisse martyrem. declaratum, imo 
quo mimus tum. declarari tamquam. talis commode 
potuerit, obstitisse turbas "Tyrolenses ecclesiasticas 
aque ac civiles, ab anno MCCCOL, usque ad. annum. 
MCOCOLXIV agitatas; errare laudatum Guarinonium, 
quando neglectum. honoratioris sepultura uni istius 
temporis ignorantiz adscribit , cum ibidem florerent 
viri virlute ac doctrina, prastantes, videlicet: Emi- 
nentissimus Cusanus, loci Ordinarius, Ingenuinus 
Wilthinensium. Praepositus, atque. Oswaldus tunc 
parochus Amgpassensis, postea vero in istius mona- 
sterii Abbatem adlectus. 

" Mirum non referri Joannem 111, Abbatem 
Wilthinensem II: quia et Reliquias Sanctorum 
excoluit ex argentifodinis coenobii, et preefuit 
quinque annis, defunctus anno McDLxix, teste Bu- 
celino; ubi dictus Oswaldus... non integris duobus 
mensibus sedit; extinctus xxvi Februarii anno 
MCDLXX : qui etiam indicat, Ingenuinum Mosl ex 
vicino pago Aldras oriundum, administratorem 
sub Erhardo egisse; a morte successisse ; Con- 
cilio Basileensi interfuisse, in quo infulam et 
Abbatis titulum meruit ; mortuum xxi Octobris 
MCDLXIv. JVec vero penes Wilthinenses stetisse, quo 
minus statim a morte parvulus cultus fuerit, videtur 
suaderi ez eo, quod ista tate religiosz discipline 
exactissima observantia florerent ; atque adeo in hoc 
casu socordes et oscitantes prasumi mon debeant : 
nam Albertus III, Bavariz Dux, cognomento Pius, 
qui apud Rittershusiumnatus ponitur anno MCCCXCVI, 
mortuus McDLx, apud Apostolicam Sedem litteris 
institit, ut omnia suz ditionis monasteria per modo 
nominatum Cusanum ad normam Wilthinensis re- 
formarentur ; ut affirmant sepe dicta notitiz, men- 
tionem facientes Bulle commissionis, xu Januarii, 
anni McDLIx Roma ad ipsum datz, ez Mathia Bur- 
glechner, excelsi regiminis superioris Austriz olim 
Vicecancellario. Memorant eedem notitiz, de rebus 
occasione hujus martyrii tunc gestis nihil memoriz 
proditum esse in archivio dynastie Sunneburgensis, 
domesticisve annonationibus parochiz Ampassensis, 
Wilthinensisve collegii ; tametsi annisu Serenissi- 
ma Marie Christiernz, Ferdinandi II Imperato- 
vis sororis, et tum temporis Regii. parthenonis Ha- 
lensis Antistitis, diligenter fuisse investigatum. Sed 
tametsi talia documenta. intercidere potuerint. aut 
perire, observat motitiarum compilator verisimile 
esse, nihil calamo fuisse exceptum ; atque ad juridi 
cum processum deveniri vix potuisse, quia patrinus 
B. Andrez idem et traditor, in furias actus fuit, 
ut narrat martyrium ; sicarii vero Judai sese subdu- 
cerint. Obiter nota, dictum. parthenonem. exordia 
sua referre ad annum MDLXIX, uti liquet ex libello 
Germanico eodem anno MDCLXIX, a primava in- 
stitutione jubilzo, eidem oblato a Collegio nostro 
Halensi. 

8 Atque haec ita erant; quando visis pluribus 
mirabilibus, prout notitiz Wilthinenses memorant, 
quibus honorari videbatur Martyr, Rinnenses sacra- 
fum ipsius Reliquiarum translationem e priore loco 
minus nobili in. digniorem ardentissime desidera- 
vunb; ast iterum interjectae mora propter exortum 
post mortem. Cardinalis dissidium circa. ipsius in ca- 
thedram. Brivinensem successorem ; quod marrat 
Hundius de Episcopis Brivinensibus pag. 453 tomi 1 
Metrop. Salisb. Quo demum postannos septem cum di- 
midio composito, de B. Andreze corpore transferendo 
serio laborari cepit. Notitia his verbisrem gestam ex- 
ponunt: Reliquize ex anteriore suo tumulo diligen- 
tissime conquisitze, et ad unam omnes reperüe, in 


pul- 


AUCTORE 
PR; 


post mortem 
ejus ad Lem- 
pus dilatus, 


postea in- 
choatus, s0- 
lenniter 
translato 
corpore in 
decentiorem 
locum ; 


440 DE B. ANDREA PUERO A JUDZEIS TRUCIDATO. 


AvCTORE — pulcherrima areula bonoordine sunt collocatze, at- 

J. P. que Sabbato ante Dominicam, SS. Trinitatis spe- 

cialiter sacram, in medio ecclesi: sub baldachino, 

accensis undique candelis et lampadibus, sunt 

posite: donee ipso die festo Missa de solenni- 

tate festivitatis per Reverendissimum ae Am- 

plissimum Dominum, Alexium Abbatem Wilthi- 

nensem in pontificalibus fuisset decantata: tunc 

quippe populosissima processione per sex RR. 

DD. Canonicos deportatz sunt ad lapidem mar- 

tyrii, ubi hymno S. Ambrosii solennissime de- 

cantato, et ingenti Crucifixi Salvatoris imagine 

per eumdem Wilthinensis ecclesie Prasulem 

solenniter benedicta, atque prope lapidem mar- 

tyrii collocata, reportatus rursum est thesaurus 

ad ecclesiam sancti Apostoli Andree in Rinn, 

non amplius in communi ccemeterio, sed in repo- 

sitorio, quod in templi pariete hunc in finem stu- 

dio fuerat excavatum, recludendus ; ubi etiam 

sacra lipsana non sineingenti omnium devotionis 

sensu ita sunt reclusa, ut tamen concurrenti po- 

pulo ex vitreis fenestellis satis apparerent, atque 

ad. venerationem prostarent. Nam antea, sicut 

B ibidem pramittitur, licet diccesis duo haberet 

capita ; neutrum quidquam solidi przestare pote- 

rat... Donee tandem Leone (competitorum uno) ad 

aliam infulam, qu:e Viennz ipsi postmodum ob- 

tigit, reservato, solus Georgius (competitorum 

alter) dicecesim administrarit. Sub hujus proinde 

regimine... negotium fervide non minus quam 
constanter urgebatur. 

eLapüd vici- — 9 Atque hac publice venerationis exordia moz 


nos populos 
esi aede ingens apud vicinos incrementum. accepere ; nam 


illius vicini: incolz, visa tenerrima populi devo-- 


tione, unanimi consensu statuerunt eamdem pro- 
cessionem cum sacris Reliquiis quotannis Domi- 
nica SS. Trinitatis repetere. Quod etiam integro 
duorum seculorum spatio fideliter przestiterunt : 
tum ad agendas divine Majestati gratias, quod 
ex eorum gremio innocentem parvulum purpu- 
rato Martyrum collegio associare dignatus sit ; 
tum ad (eum) invocandum. Huc mazime spectat 
hoc ipso tempore in ecclesia sancti Apostoli An- 
drez in Rinn ad parietem hzc peraeti infantici- 
dii historia pictoris penicillo cum preecipuis suis 
cireumstantiiss efformata, ac hoc modo postero- 
rum notiti& transcripta. Pictwra ista sive anti- 

C  quior, de qua hic agunt notitie Wilthinenses; sive 
recentior, de qua supra, absque ullo dubio prototuy- 
pum. fuerit tabellae in. 2s incisz atque vulgatae QEni- 
ponti apud Michaelem Wagnerum anno wpcrvur, 
qua icunculis omnino viginti, in folio expanso suc- 
cessive conjunctis, feralis tragcedie schema repra- 
sentat : quas pracedit imago alia majoris forma, 
caput Martyris radiis coronatum , ejusque victoriz 
tropewm exhibens. Superscriptionem. totius tabella, 
nec non inscriptiones metricas Germanicas, icuncu- 
lis singulis subjunctas, pratermittimus, substitutis 
earum loco aliis, prout in hac tabella, alterius ecty- 
po, cernis ; qua videnda oculis pathetice subjicit ea, 
quz im sequenti martyrio Bidermanniano legenda 
proponuntur. 


ὃ IL. B. Andree martyrium illustrationi- 
bus interspersum. 


Nundinz Bo- uando, et a quo martyrium. istud. fuerit. conscri- 
CEnenses, " ΜΡ) : E 
quie occaHio- ptum, hactenus me latet. Sic autem habet : Na. 


nem dedere tus Andreas in vicinia pagi Rinntoparchize Son- 


Judzis sui i 1 i ixi Ϊ 
AUTEUR nenburgensis, dicecesis Drixinensis anno MCDLIX, 


xvr Novembris. Parentes habuit Simonem Oxner, 
et Mariam, humilis quidem conditionis, sed in- 
culpatee vite homines. Mortuo post annum et 
semestre patre, vidua mater Andream filiolum 
unieum in zdibus patrini seu compatris, Mayer 
vocati, educavit. Frequens ea tempestate transi- 
tus mercatorum ad nundinas Bolsanenses, singu- 
lis angariis celebres, propter has sedes fuerat. 
Inter multos alios negotiatores, plurimi etiam 
Hebrzei cum forte hae iter facerent, parvulum 
nostrum Andream ad viam eum sodalibus luden- 
tem conspexerunt. Placuit eis pre reliquis ob 
singularem oris venustatem ; et, nisi matris prze- 
sentia obstitisset, jam tum innocentem przdam 
ad lanienam suam paschalem rapuissent. Sub- 
eunt itaque proximam tabernam, in qua patri- 
nus ille inter pocula agebat. Hune de parvulo 
varia interrogant Hebrwi, asseruntque dignum 
omnino esse meliori sorte et educatione. Cumque 
homo se infantis patrinum et tutorem fateretur ; 
multis verbis instant, sibi ut hoc pignus credere- 
tur; se loco parentum ei futuros, curaturosque, 
utin omnem vitam ei commodissime sit prospe- 
ctum. Ingens insuper promissum, nempe pileum 
aureis plenum annuenti patrino adjiciunt. Pagus 
Rinn jacet inter. GZnipontum et Halam : hinc di- 
stans paulo ultra horam ; illinc duabus cum. dimidia, 
in spatiosa supra montem planitie meridiem ver- 
sus; extra quem pagum spatio quadrantis hora in 
loco Hochstrass habitasse matrem. Andrea asserunt 
notitie Wilthinenses , in quibus male dicitur, pue- 
rum numerasse tres annos cum dimidio, vitio illius 
qui eas e Germanico in Latimum transtulit, uti 
postea. nobis indicatum est: nondum enim tertium 
etatis annum expleverat, quando occubuit. 

11 Bocenum, Bozxenum, vulgo Posen et Pozzen 
incolis, Bolsano Italis (unde hic in textu Bolsanen- 
sis) urbs est in tractu Athesino ad fluvium E ysacum, 
Tridentum. inter ad. Meridiem, et Brivinonem ad 
Septemtrionem media, equali sex milliarium Ger- 
manicorum intervallo. Habet quotannis mundinas 
quatuor : et primas quidem die proviro Lunz post 
Dominicam Oculi; secundas prozimo die [eriato 
post festum Venerabilis Sacramenti, quod anno 
MCDLXI, incidit im xvi Juni, Pascha vero in 
xvni Aprilis; atque adeo ha nundinz recte coha- 
vent cum martyrio, cui occasionem Judaeis prabue- 
runt. Quamvis enim singulis angariis, id est, statis 
temporibus nundinarum, quibus merces aut vectura 
ibant aut redibant, frequens hac esset transitus; ha 
tamen, et non alie Andrez fuerint fatales : tertia 
enim mundinz celebrantur vx. Septembris; quarta 
postridie S. Andrez. De quibus videri potest Topo- 
graphia Meriani. Ceterum in-iis, que promissa a 
Judais patrino facta spectant, longiorem. narratio- 
nem pertezunt notitie Wilthinenses ; praplacet 
nostra, quia brevior et simplicior. Pergamus in 
martyrio. 

12 Luculento hoc pretio captus homo, statim 
assensit, recepitque, se, ubi post septimanas 
quatuor a nundinis Bolzano reverterentur, infan- 
tem in manus Hebrzeorum commissurum. Dictum, 
factum. Redeunt Judzi decem circiter cum Rab- 
bino suo, die quadam Veneris ante S. Margaritz, 
subsistuntque die altera, sabbatum celebraturi : 
quod idem inter pocula predietus patrinus cum 
Hebrzis coluit. Designatur hic dies nona Julii, 
qua dicto amno MCDLXII fuil feria N1; quos dies, 
mensis atque hebdomadis recte. exprimunt notitia 
supradictae convenienter ad. feriam. 2, hic paulo post 
signatam, qua [wit duodecima ; et ad Sanctam modo 
notatam,, qua in Romano quidem colitur die xx. hu- 


jus; 


hic ezplana 
Lur. 


Quo die Mar- 
tyr Judaeis 
traditus, el 
clam anatré 
abductus. 


Julia 7 
foi uolo La Porrre HI. Jig Ah. 


CoR.ONA. TRIUMPHALIS ET MARTYRIUM SANCTI ET INNOCENTIS PUERI ANDRE. 
κα Rinn, OEnanee vallís inferioris Parodhre Ampaffenlis, qui Anno MCDLXIL; 
ab Judaeis crudeliter occifus eft,et pro. Chrifto Sanguinem 


XII juli 
fudit,in zs hiíftoricé incila, atque híc oculis Subjecta . 


Suum Copiof € pro 


CRALIS ET HONORARIA INSCRIPTIO | EA 


per dus lapidis, ; queruli οὔ — 
impeditum. debitum. PET 
ornatum ., et [axi 1A ἘΞ 

conde cora f f fX) tionem Sancli d 

Pueri et - Martyris E - 

ANDREA ἡ ΠΡ ὁπ ττ Rinn, "by A ' ὍΣ LY B. 

ἰς E & "Ἃ o ; yes. 
Q^ a M ci Y 


z y TY S V S 1x z- - 
ει s / - : . 
| . P Bi Vudei B, “πάγος patrinum.| | ς ἢν emuffione pecunia Mater, antequam wr 


NN m 4 - 
À 5 z Convivio excipiunt. putrunt. e abeat, parvulun. 
» Ξ Ϊ elut (αἱ fruftra M marigrium x im Spondetur, petra. Commaftit,, 
/ rH 
/ i3 
[ ij 
Hu 
^ 3M ui 
Y " 
ART j 
/ - ] 
// ΤΕΣ ΞΞΞ Ξ —- E, FLA 
N - m S P » 
WS x 2 ira 
—- ( s 


Mb lo NUN Jodi bna - ἘΞ πρὶ Eu e “ 

JEquum- cleirure dupr Fanta e aclufir f - L— , UE ; ΞΡ -- : 

Er quels ΠΌΡΕ ina lapidibus certa LXI reclujir fauictous atur, |Crux curn et, Judei, quafs re bene 
tu-amplum-et diu dum fone Xanctatur. ibid, rf ex edere fafta, acta, lal dsfcediunt thia 


OLIO UR 


» à N 7 X 
ἘΞ " 
| E 
| 


Ξ — y E: —Ó Ee RE ΄ ECL] : 
ἢ eese: Epp iliolum apud patrinum, Μαιέ parta pecunia Tandem. PMatee fil tolum. VAffeztibus indulget. füsei Yenditor poe: 
tragiedlia monetur, Af 9 nutrit, - 10. ws ^pa Converfa.| | $rivenit. Ais. | PIER depofito. ||rta7 luit, ΑἹ 2 δ. 


MRLaximiliasuar I Jmperuter 


'Couniarn Lc aexgu- 
anda, /aceiluqi. 4^ 32, 


ES 7 [| £nafum, e Jepulero Ic: Petala, 4 qua Deatur peret) | fa ff. tort ΨῈ 
«δρείίεειν ὧν Coerneterto | | 10 DEPXIAE tenera: aeraz:per Drehen Mone Jasm. offa irt honeradso: 


Ἵ ἃ. δ. tum. nart impune , a6 Wap 


Ew 4o lenniter 
ποίσω delatum, 


"ur fuccafa 
ghart tun, 


anilitz,, 
veut locum. tranidz 24/20. 


Iuxta exemplar, editum OEniponti apud Michaelem Waagnerum, Cum Licentia Superiorum, 


vcÁnno M D CSIESNATITIS 


Barbara san- 
guinariorium. 
laniena, in 
excarnifi- 
cando par- 
vulo ; 


Cum discus- 

Stone aliquo- 
TUm adjun- 

elorum. 


DIE DUODECIMA JULII. 


jus ; alibi vero xit : de quo consule. Usuardum illu- 
stratum. In notitiis Wilthinensibus dicitur ibidem 
coli xit hujus. Interea mater innocentis Andrez 
proximo die Lunz, que fuit xir Julii anni a 
Christo nato McDLXir, ad messem in campos Om- 
brosanos abiit; prius tamen filiolum suum fidei 
compatris sui commendans. Fuit tum circa sex- 
tam matutinam, cum impius nundinator, absente 
jam matre, Judceos per postieum in zedes et con- 
clave induxit. Illi sine mora promissis aureis 
pileum hominis implent ; in vicem ille infantem 
inter sicariorum brachia deposuit. Sed ecce, vix 
illi innocentem predam strinxerant, cum dere- 
pente ccelum nubibus obduci, et tantum inter 
fulgura et fulmina nimbum excutere ccpit, ut 
messorum turba certatim ex agris domum pro- 
perarit. Veriti itaque Judzi ne a supervenienti- 
bus domesticis vel etiam ipsa matre deprehende- 
rentur, in cauponam proximam iterum per posti- 
cum sese conjecerant. Puto superius scribendum 
Ombrasanos, vel Ombrassanos. In nmotitüs est 
Ombrass; alibi lego Ambrass, Umbrass; estque 
castrum media, circiter leuca. (Zniponto distans, a 
pago vero Rüinn duabus circiter horis juxta. easdem 
notitias. Inter Abbates Wilthinenses apud. Buceli- 
mum habetur Simon. Cammerlander natus in Om- 
bras. 

13 Porro mater ipsissima hora insolitum ani- 
mi deliquium passa, in agro sub arbore remansit. 
Inde jam jam sibi restituta, sereno iterum ccelo, 
cum reliquis operis ad messem perrexit. Hebrzei 
vero ad latrocinium innocentis filioli, rapuerunt 
hunc przpropere ex patrini zedibus in vicinam 
betularum silvulam ; in cujus medio ingens sa- 
xum, quod hodieque lapis Judzorum dicitur. 
(Factum lapidi nomen indidit : 3uben quippe Ju- 
daos ; eteim vero lapidem significat Germanice.) 
Ad hane aram ubi innocens: victima deportata 
fuit, manibus Rabbini excipiebatur. Is denuda- 
tum vestibus infantem saxo imposuit; et ne plo- 
ratu facinus proderetur, fascia os obligavit. Tum 
enimvero inter horrendas in Christum blasphe- 
mias ritu Judaico cireumciditur ; luculento vul- 
nere ambz ejus sauciantur gen: ; brachii utri- 
usque secantur vene, et defluens sanguis vasculo 
ab astante Hebraeo excipitur. Porro ut singuli 
quoque suam in innocentem Martyrem rabiem 
exercerent, mutatis vicibus in coxendice et suris 
vulnera inflixerunt. Cumque exhaustum sanguine 
Martyrem animam agere animadverterent, eum- 
dem supra saxum in modum cruci affixi exten- 
derunt; sieque extenso guttur a sanguinario 
Rabbino haustum fuit ; quin et in defuncti cor- 
pusculum ab infandis latronibus szvitum fuit. 
Suspenderunt illud ex proxima betula, indeque 
celeri fuga per vallem (Eni in tutiora se subdu- 
xerunt. Barbaries ista pluribus narratur in notitiis 
Wilthinensibus ; qua hic sufficienter tametsi brevi- 
ter ezponitur. 

14 Raslerus in litteris. xxx Januarii MbCCXX 
refert, rogatum. se fuisse ab Illustrissimo Wiülthi- 
nensi, ut Tridentinum scriberet : in parochia enim 
Ampassensi quamdam traditionem esse, Judzeos 
qui Andream Rinnensem occiderant, fuisse eos- 
dem, qui tredecim post annis in B. Simeonis 
Tridentini martyrio fuerint comprehensi; cujus 
veritas aut falsitus ex processu criminali ibidem 
actitato intelligi possit. In processu criminali, dato 
ad xxv Martii consignantur nomina sicariorum ; in 
nostro autem martyrio mullum. exprimitur. Unde 
ergo vém, decides? Deinde mulli ex istis J'udzis 


Tridentinis objicitur simile. facimus alio loco aut. 


Tomus 111 Julii. 


441 


^ 
tempore patratum, sed. altum silent de hac re accu- 


. satores, judices, testes ac rei, uti constat ez tabulis 


ibidem productis. Quid itaque moverit Ampassenses 
ad. hoc credendum aut suspicandum, non divinamus ; 
experientia, docente hujusmodi popularibus traditio- 
nibus parum, fidei habendum. Lapidem martyrii tra- 


. dunt ist notitiz ex superiori parte mensce plani- 


tiem referre; habere insuper ex latere, quo 
Septemtrionem respicit, formam sedicule cum 
scabello recipiendi parvuli... artubus peraccom- 
modam. Z"iguram hanc miraculose lapidi inductam. 
fuisse, et. Martyri inservivisse pro sedili, multis 
fieri credibile, ibidem legitur ; non tamen. admittitur 
in notitüs aliter, quam sicut res aliquatenus dubia ; 
pro qua et nos desideramus testimonia : cum, ut est 
in sape dictis notitiis, annotationes archivii Wil- 
thinensis specialem de ea mentionemnon faciant. 
Rursus nos ad martyrium. 

15 Dum hzc in parvulum innocentem a cru- 
delibus Hebrzis exercerentur, pie matri cum 
alis in agro Ombrosano metenti triticum, ex 
improviso gutta sanguinis primo, secundo et ter- 
tio in dexteram ex alto decidit. Spectarunt hoc 
ipsius sociz feminz cum attonita matre : quze 
cum nihil boni exinde przsagiret, continuo do- 
mum properat. Filiolum in cunis quzerit ; absen- 
tem per viciniam inter cozquales investigat : 
rogat compatrem, quo Andreas suus excurrisset. 
Proditor omnia dissimulat. Verum cum anxia 
mater etiam cum ejulatu instaret, et commissum 
ab homine filiolum requireret; subjecit ille, sine 
cura esset : optime provisum filio. Simul manu 
prehensam matrem in conclaye duxit, pileum 
auro plenum ei exhibens. De hoc ut mater in 
solatium deperditi filii; partem acciperet, cum 
urgeret; ecce subito omne aurum in folia salieis 
mutatur. Hoc spectaculo attonitum convictumque 
proditorem innocentis filii mater vehementer 
urget, diceret, quo infans devenisset. Fatetur 
ille a Judzis abductum, et quidem per posticum 
in proximum nemus. c agebat mater cum patrino 
in Hochstrass prope Rinn, ez agro Ombrassensi 
redua. 

16 Extemplo mater eo properat ; cumque 
multum plorans Andream suum per silvulam in- 
clamaret, ad fatale saxum pervenit. Hic cum 
circumspiceret, vidit ex vicina betula lamenta- 
bile spectaculum, filiolum suum nudum ac cruen- 
tum pendere; mox in vociferationes effusa, 
plures ex accolis spectatores ad tristem scenam 
excivit. Hanc spectabant illi, condolentes quidem 
afflictissimzee matri; sed, quze temporum illorum 
ruditas fuit, sine sensu et zstimatione insignis 
martyrii. Perinde sacrum Martyris corpus sine 
ullo eultu de arbore in sinum matris deposue- 
runt, nempe ut communi sepulturz illud committi 
curaret. Nec ipsa parens, tota in luctu, sublimius 
quid de filiolo suo Martyre apprehendit; sed 
tenui involutum linteo ad tumulum in pagum 
vicinum Ambos deportavit. Hic aperto in coeme- 
terio inter alios ἃ parocho sacrum Andres cor- 
pus terre mandatum fuit. Longa horum rursus 
narratio in notitiis Wilthinensibus in. hac verba : 
Primo quidem omnium cogitare ccepit (parvuli 
mater) de Christiana ejus sepultura : unde e re 
fore judicabat, si ipsamet ad R. D. Parochum 
suum iret, totamque rei seriem fideliter eidem 
exponeret. Quod et prestitit: sive quia intolera- 
bile ipsi aecidebat occisi filioli corpus continuo 
aspicere; sive quia domum redire, perfidoque 
patrino sub oculos venire nolebat; sive quia a 
zeloso anim: su: pastore in extrema hae deso- 


61 latione 


AUCTORE 


3,Ῥ. 


de quo ejus 
mater ca&li- 
Lus monetur; 
videns aliud 
in pecunia a 
Judzis pro 
ipso data mi- 
raculum. 


E 


Inventus ab 
ea filius, 


AUCTORE 
Jp: 


ubi sepultus; 
qua occasio-- 
ne dantur 
varia de Wil- 
thinensibus. 


Pueri vendi- 
lor punitus, 
uti et temie- 
rator [loris 
supra Martiy- 
ris sejnul- 
erum enati. 


442 
latione solatium haurire posse sperabat. Vadit 
igitur itineris austeritate ac longitudine (distat 
enim minimum integre hore spatio)non obstan- 
tibus, celeri gressu in ÀAmpass : ubi tunc tempo- 
ris erat domus canonica totius parochiz ; eujus 
ecclesia S. Apostoli Andres in Rinn una cum 
quatuor aliis erat filia. Tota vero parochia Am- 
passensis ex dono Brunonis Episcopi Brixinensis 
pertinebat, et de facto adhue pertinet ad collegium 
Wilthinense sacri et exempti Ordinis Canonico- 
rum Przamonstratensium ; e quorum proinde 
numero erat tam R. D. Parochus ipse, quam 
religiosus ejus socius, hic locorum communiter 
cooperator dietus. 

17 Hinc solvo dubium de Martyris sepultura 
suboriri natum : cui in martyrio, quod damus, assi- 
gnatur, ut modo vidimus, pagus vicinus Ambos 
(Ampass ; ) et rursum paulo. post. dicitur hic divina 
bonitas tantum thesaurum in Ambosano cceme- 
terio latere noluisse; ac paulo post memorantur 
ejus ossa de ccemeterio Ambosano levata. Que 
quomodo concordant cum. iis, qua habent notitiae 
Wilthinenses ? Itum recto itinere ad ecclesiam 
D. Andres Apostoli in Rinn; ibique funus terree 
mandatum in ccnotaphio Silleriano, quod extra 
ecclesiam quidem in ccemeterio, attamen ita pone 
laterale altare jacet, ut solus templi paries sive 
murus intermediet, prout hodie adhuc videre est. 
Jdem locus erui potest ez pluribus aliis verbis earum- 
dem notitiarum. Sed ista duo vere non pugnant : nam 
Ampass οἱ Rinn, physice diversa loca, moraliter 
eadem, sunt ob alterius ab altero dependentiam et 
subordinationem ; ut deducitur ex verbis notitiarum 
inferius alia. occasione. proferendis. mum. 24. Sive 
itaque cum, martyrio mostro sepulturam statuas in 
pago Rinn, sive cum motitiis in Ampass, eodem 
redit : cum idem utriusque sit pastor, eadem ecclesia, 
parecia eadem. De donatione Ampassensis ecclesia 
cenobio Wilthinensi agit Hundius Metrop. Salisb. 
pag. 488, factum innectems anno 1956. Quibus 
adde ex eodem alios favores eidem ccnobio anno 
1260 concessos, annoque sequenti eos, qui pracesse- 
vant, confirmatos. Pro majore notitia adjungi his 
possunt, qua scribit Bucelinus Monasteriologize Ger- 
manica parte altera, pag. 325, asserens Brunonem, 
Episcopum Brixinensem incorporasse Witmaro, 
nono Wilthinensium Preposito, parochiales ec- 
clesias Ampass et Patsch : Wilthinense cenobium 
olim ad. Benedictinos spectasse : sed postea. spectare 
desiisse, ecclesia ad. clericos seu canonicos regulares 
devoluta, tandemque per Reginbertum, ex monacho 
Admontensi et. Abbate S. Petri Salsburgi Episco- 
pum Brizinensem, ad Pramonstratenses translata. 
Idem Hundius pag. 244 ait extare diploma, in quo 
laudatus Prasul ponit Wilthinensem ecclesiam a 
se uteumque plantatam ; tradens ei quidquid juris 
ecclesia Brixinensis ante hoc inter illos preefini- 
tos terminos in decimis majoribus ac minoribus, 
in silvis, campis, villis et vieis habuit, etc., ad 
monasterii perpetuos usus, ete. Actum anno 
MCXLI. JNunc ad martyrium redeamus. 

18 Interea perfidus compater subito tantis 
agitari furiis ccepit, ut validis funibus et catenis 
ipsissimo in conclavi, in quo innocentem parvu- 
lum Judaeis vendiderat, vinciri debuerit. Tene- 
batur in hoc carcere per solidum biennium ceu 
indomita bestia ; eumque jam a pedibus ad caput 
vivus computresceret, ob intolerabilem foetorem 
domo ejectus, in stabuli angulum compactus fuit, 
Hie infelicem animam post alterum biennium 

inter furias egit. Porro cum divina bonitas tan- 
tum thesaurum in Ambosano ccmeterio latere 


DE B. ANDREA PUERO A JUDZEIS TRUCIDATO. 


nollet, suique Martyris gloriam orbi contestatam 
facere vellet, candidissimum lilium sub autumni 
proximi initium de tumulo Martyris progermi- 
navit. Cumque floris calix se latius explicaret, 
animadverse sunt literarum notwe, a pluribus 
quidem observatz, sed non explicatz. Floruit 
miraculosum hoe germen per plures dies : verum 
quia. sepiendi cura incolis non fuerat, ab insolenti 
quodam puero decerptus fuit; at non impune. 
Nam et ipse, et posteritas ejus in heec usque tem- 
pora hanc luit proterviam : siquidem rarus ex ea 
progenie, qui non vel immatura, vel violenta 
morte obeat. Notitie Wilthinenses id factum me- 
morant a petulantibus quibusdam pueris ex Pe- 
glefiana familia; testante Guarinonio, sicut loco 
ibidem, sibi ipsi preeter feminam ex eadem fami- 
lia, insania correptam, probe etiam fuisse notum 
quemdam Franciscum Pegler, qui duos litigantes 
reconciliaturus, cultro tam infeliciter fuit vulne- 
ratus, ut intra paucos dies vitze suce finem fece- 
rit; in hoc aliis felicior, qucd sanctis Ecclesise 
Sacramentis more Christiano adhue provideri 
potuerit. 

19 Martyrium sic prosequitur : Ad hzc betula 
illa, de qua innocens martyr pependit, per se- 
quentem hiemem, nudis ommibus aliis in ambitu 
arboribus, sola revirescebat ; mansitque miraeu- 
losus hie viror per integrum septennium. Nec 
hie tamen rudibus incolis cura fuit arborem hanc 
ad areendam injuriam sepe munire : perinde 
etiam a protervo quodam caprario securi dejecta 
fuit. Cumque arboris stipitem ad focum domesti- 
cum trahere moliretur, erus fregit, ex eoque 
vulnere deinceps instar exsuccze plantze exaruit, 
et mortuus est. Quid moverit caprarium ad exci- 
sionem betulz, tradunt notitiz  Wilthinenses : cum 
enim caprz ad eamdem, presertim dum alia pa- 
bula paulatim defecere, magno frequenter pru- 
ritu accurrerent, ramuseulos inde perpetuo vi- 
rentes depasture ; idque sepe non sine ingenti 
tedio caprarii, qui pecudes suas longo scpe spa- 
tio nolens volens sequi debuit, ad hanc betulam ; 
(hic) tandem hac sese molestia exempturus, se- 
curim adhibuit, et arborem succidit. 

20 Martyrium ita absolvitur : Suffecerant ejus- 
modi prodigia plebi rusticanze, ut digniores de 
cultu Martyris sui cogitationes conciperent. Ve- 
rum non nisi post tredecim annos, cum per Ju- 
deorum crudelitas in innocentem: parvulum Si- 
monem Tridenti deseviit, sapere didicerunt : 
nam ubi sacra Simonis lipsana a Tridentinis im- 
pense coli, tumbaque argentea inclusa fuisse per- 
ceperunt, ad parem excitati cultum, eam operam 
dederunt, ut anno salutis wcpLxxv, Dominica 
SS. Trinitatis, sacra. Andreze ossa de ccemeterio 
Ambrosano levarentur; indeque per solemnem 
supplicationem (qua quotannis eo festo repeti- 
tur) ad saxum Martyris, dein ad templum de- 
portarentur. Ab eo tempore multis innocens 
Martyr miraculis clarere coepit. Moverunt ea 
Maximilianum Cesarem, hac forte post ΧΙ, annos 
iter facientem, ut templum honori et nomini 
saneti innocentis Andrez poneret. Puit is Mazi- 
milianus I, Frederici. Imperatoris filius, avus Ca- 
roli V, Rez Romanorum electus 1486, die Jovis, 
XVI Februarii; coronatus Aquisgrani 1x. Aprilis ; 
patris àn imperio successor 1493. ; obiit xit Janua- 
rii 1519. Qua de templo hic brevissime, paulo la- 
lius deducunt notitie Wilthinenses, adduntque Au- 
qustissimum Principem rem, quz ibi erat gesta, 
probe edoctum, mox notabilem pecuniarum sum- 
mam pro zedificando ibidem... sacello contulisse : 


addito 


E 
Caprarius ob 
excisam ar- 
borem, e qua 
Martyr pe- 
penderat,pu- 
nitus. 


Miracula pa- 
trata ; pro- 
positum tem- 
plà in B. An- 
drea hono- 
rem adifi- 
candi. 


F 


. 


Supplicatio- 
nes, novi 
lemplum, 


altaribus or- 
natum ; Reli- 
quie publica 
venerationi 
€xpositz, 


DIE DUODECIMA JULII. 


addito gratiosissimo mandato, ut ipsi quoque 
illius vieinitatis accolee aliquid eum ipsum in fi- 
nem contribuant; quod et fideliter factum; sed 
dilapidata pecunia a Jacobo Haan, et rem non satis 
efficaciter ac nonnisi post annos 20 accolis serio ur- 
gentibus, tandem in. jus vocatur dissipator ; coactus- 
que fabricam inchoare, languide primo eam pro- 
movisse, οἱ post ejus mortem. heredes etiam penitus 
eam neglezisse ibidem perhibentur; at non impune : 
nam, ut addunt dictz notitie, tempore Hippolyti 
Guarinonii etiamnum in vivis agebat Vitus Haan, 
infidelis architecti nepos, homo sexaginta anno- 
rum ; qui interroganti eidem Guarinonio ingenue 
fassus est, omnem totius eorum famili: inter- 
itum provenisse ab infelici avo. At adis sacre 
adificatio has tum difficultates passa, commodiora 
postea. tempora, invenit, quibus conderetur, prout 
patebit ez. paragrapho sequenti de cultus Beati au- 
qmento, propagatione ac Reliquiis ejus. 


$ IIL. Beati Andree cultus ad nostra 
usque tempora successive continua- 
tus; supplicationes ; erectum tem- 
plum; status Reliquiarum modernus ; 
miraculum ; anathemata. 


orrado, qua ad illustrandum cultum publicum 
Beati, ad hac usque tempora successive. conti- 
nuatum, et in. fine martyrii parcissime tactum con- 
ducunt, insistens motitiis Wilthinensibus pluries 
laudatis. Inter alios, qui ad. ecclesiam Rinnensem, 
atque ad. lapidem sacrum, venerationis causa con- 
[lucere , pracipue in iisdem celebrantur incole 
pagorum. Tulfes et. Rinn, peracta. quotannis com- 
munione Paschali illuc concurrentes. Quin etiam 
integra sape communitates eo versus solemnes sup- 
plicationes instituere : quarum dignior pre aliis me- 
moriz commendatur Halensis die xi1 hujus anno 
MDcxxI ad obtinendam aeris serenitatem : quam or- 
navit studiosa juventus, ac panegyris a P. Joanne 
Eyselin nostro ibidem tunc habita. Sub finem vero 
dicti anni in Gymnasio Halensi dramatice exhibitum 
fuit martyrium coram. Serenissimo Archiduce Au- 
strie, ac Comite T'yrolensi Leopoldo. Pracesserat 
sedula aliquorum. cura in suppeditandis sumptibus 
ad exadificandum movum templum in Rinn: inter 
quos primus fuisse fertur memoratus. Guarinonius ; 
non obstante, quod paulo ante suis impensis a fun- 
damentis erexisset ecclesiam in honorem S. Ca- 
roli Borromai in pago Volders αὐ GZnum, Hala 
distante spatio unius hora : cui ecclesie ante annos 
circiter viginti adjunctum Servorum B. V. Mariz 
monasterium. Templi fabrica anno MDCLXX ad fi- 
nem perducta. 

22. Postea accessit altare summum munificentia 
cenobii Wilthinensis; atque aliud ad istius cornu 
Evangelii dono Regii parthenonis Halensis, illi 
respondente ad cornu epistole lapide martyrii, ut 
rursum mos docent notitiz Wilthinenses; e quibus 
habemus, huc pariter translatas fuisse Beati Reli- 
quias, publice venerationi exponendas ex indulto 
Episcopi Brixinensis Paulini, anno wporxxr, die 
Xx Septembris, qua fuit Dominica tertia dicti 
mensis; confluente innumera. populi. multitudine, 
institutamque supplicationem subsequente cum vesti- 
bus. pontificalibus Amplissimo Wilthinensi Domi- 
nico Lor; qui tum vivebat : natus videlicet xxvi 
Decembris Mp0; professus vi Februarii MDOXXLV ; 


443 


electus Abbas 1x Januarii Mpcrr; mortuus x Maii 
MDCLXXXVI, prout notatur in additamentis Wil- 
thinensibus, de quibus in. Appendice prozima. 

23 Die xxi Octobris wpcoxxm inter alia rogavi 
sape nominatum, Raslerum, quando sedere cepisset, 
ac desiisset supra dictus Paulinus Brizinensis Epi- 
scopus. Rte itaque cum. Abbate. Wilthinensi commu- 
nicata, dicti Rasleri interea vita functi in Tectoratu. 
Collegii (Znipontani successor R. P. Franciscus 
Mossu, responsum scripto accepit ab eodem Illu- 
strissimo, ad hoc atque ad. alia quzsita. ad. mos diri- 
gendum : in quo signatur Paulinus electus die xx1x 
Aprilis MDcLxxvIt, vita autem functus die xx1x 
Septembris Mpcrxxxv ; citaturque R. D. Andreas 
Ziegler in concione funebri. Itaque juxta hoc docu- 
mentum. Paulinus ttondum. erat. Episcopus Brizi- 
nensis amno MDCLXXI. Quomodo ergo scribi potest 
in notitiis Wilthinensibus dedisse facultatem. expo- 
nendi. Reliquias publica venerationidsto anno? Ve- 
rum, ut ad. templum novum. redeamus, frequentis- 
simo concursu adiri cepisse, testantur eadem. his 
verbis : Ingens mox peregrinantium multitudo, 
non de propinquis tantum, ut fere hactenus, sed 
et de remotioribus locis convenire ccepit, suis 
quisque necessitatibus ex hoc novo gratiarum 
fonte medelam quzsiturus : quam etiam claudi, 
exci, surdi, muti mirabiliter sepe invenere, et 
etiamnum inveniunt; prout appensa magno nu- 
mero per ecclesiam anathemata satis demon- 
strant. Indidem discimus, templum illud a prz- 
dicto Episcopo Brizinensi annis a translatione se- 
ptem, die 2 Decembris, una cum binis altaribus in 
honorem omnium Sanctorum Innocentium consecra- 
tum fuisse. 

24 Nec vero in Beati cultu promovendo segniter 
se gesserunt. Wilthinenses ; nam a tempore conse- 
cratz nov: ecclesie, ut peregrinantium devo- 
tioni plenius posset satisfieri, non modo singulis 
per annum festivis diebus divina ibi, Missze ni- 
mirum sacrificium cum concione celebrabantur a 
R. D. Parocho in Ampass, et ejus capellanis, 
sed et augustissimum altaris Sacramentum de 
sublimioris potestatis licentia instituebatur per- 
petuo ibi asservandum. Ultimis hisce temporibus 
legenda etiam est Missa in singulis anni hebdo- 
mades fundata. Unde cum labores indies notabi- 
liter exerescant, et via ex Ampass sit perquam 
incommoda et difficilis, modernus Abbas Marti- 
nus ex Wilthinensi collegio duos suorum cano- 
nieorum vieino in loco ipsius potissimum mona- 
sterii impensis exposuit, ut simul et ovieulas 
utriusque pagi Tulfes et Rinn zelo Norbertino 
pascant, et peregrinantium ad ecclesiam inno- 
centis parvuli Andrez curam gerant : quod etiam 
prostant emolumento spiritualis lueri non mo- 
dico, et devotione erga beatum Martyrem indies 
crescente. Quam vero late diffusa, et quanto in- 
cremento ad nostra usque tempora propagata ac con- 
tinuata ea. fuerit, non levi argumento esse potest 
numerosa illa processio, quze ad implorandam 
ejus intercessionem ex quindecim populosis com- 
munitatibus instituta fuit anno Christi MDccrr, 
dum provincia Tyrolensis ex bina hostium inva- 
sione extremo jamjam in agone jaceret. Atque 
hac omnia totidem argumenta sunt, quibus solide 
ac certo ab immemorabili tempore B. Andres cul- 
tus. stabilitur, et success?ve huc usque continuatus 
probatur, antiqua pariter ac moderna veneratione 
stabiliter perseverante. 

25 Adde qua ad nos scribebat Raslerus die XXIII 
Januarii MDCOxxIL, suum erga Beatum studium 
significans : Ego per me nihil mavelim, quam 


pro- 


AUCTORE 
J. P. 


ἀπ Paulini 
Episcopi 
Drizinensis 
indultu? 
Anathemata 


Pro amplifi- 
cando Beati 

cultu allabo- 
ratum a H^Al- 
thinensibus : 


idem fre- 
quentatus a 
nostris OEni- 
pontanis. 


AUCTORE 
P 


J 


Status pra- 
sens Reli- 
quiarum. 


Miraculum 
cur hic da- 
tum extra 
Appendicem. 


444 


promovere cultum beati pueri; ad quem et puer 
ego ante annos triginta aliquot peregrinabar. Et 
jam in feriis autummalibus Professores nostri 
pene quotidie peregrinantur ex Tusculo, horam 
breviculam inde dissito. Exin litteris 11 Julii ejus- 
dem anni indicat, in Judenstein, seu ad lapidem 
Judaeorum, (ita vocatur templum novum, et ele- 
gans, in quo beati pueruli ossa requiescunt) pe- 
culiarem. Missam hactenus lectam mon. fuisse, sed 
lantum wotivas de SS. Innocentibus; id nune 
agere pro suo in ipsum studio Illustrissimum. Wil- 
thinensem, ut impetret propriam : ita eum sibi 
retulisse pridie quam ista scriberet. 

26 De statu praesenti Reliquiarum hac subdo ea: 
nolitiis Wilthinensibus : Corpus reclusum fuit, 
(condito jam novo templo) anno ut supra signavimus 
MDCLXXI, sub triplici sera pone lapidem marty- 
rii, in tabernaculo ad id specialiter facto : ita ta- 
men ut per fenestellas vitreas probe videri po- 
tuerit. Quo in statu usque in hodiernum diem 
perseverat; ita quidem integre conservatum, ut 
omnibus suis partibus constet, excepto extremo di- 
giti articulo, quem in notiliis narratur petiisse at- 
que obtinuisse Episcopus Brixinensis, postquam con- 
secrarat novum templum cum duobus altaribus ; 
eumque argentez thece inclusum, magno, quo- 
adusque vixit, in honore habuisse. Alix parti- 
cule de sacro corpusculo quam ardenter szpe 
expetuntur, tam constanter denegantur ; adeo ut 
in hodiernum diem preter memoratum digiti ar- 
ticulum nihil desideretur. Ex quibus prasens sta- 
tus sacri hujus depositi, impensissima Rinnensium 
in eo possidendo zstimatio, et plane singularis in 
conservando solicitudo abunde intelliguntur. 

21 Miracula quedam recentiora, Beati ope pa- 
trata, rejecimus in provimam appendicem, cum ad- 
junctis locorum, personarum, ac notis chronologicis 
satis accurate descripta. Aliud, quoniam absque 
nota temporis inter notitias Wülthinenses vecensi- 
tum, ad nos pervenit, epimetri loco hic subnecto : 
quod ibidem exponitur factum devotee virgini Bar- 
barz Sillerin, quae et ipsa ex ea descendebat fa- 
milia, que innocentis parvuli corpusculo sepul- 
chralem indulsit quietem. Hzec venerationi beati 
Martyris adeo erat addicta, ut diebus singulis 
minimum semel martyrii arenam frequentaret, 
ardentes ibi ad Deum preces fusura. Dominicis 
autem diebus atque festivis a prandio tempus 
fere omne in oratione ibidem insumebat, idque 
aeris intemperiei nulla habita ratione. Contigit 
semel zstivo tempore, ut devotionis causa pere- 
grinaretur in Seelfeld, locum octo horis dissitum 
(nune ibi est monasterium Eremitarum S. Au- 
gustini) adoratura Deum eucharisticum, qui jam 
ab anno wcccrxxxiv ibi asservatur. Quo anno 
illum sub formula majori nobilis dynasta Oswal- 
dus Chilser pro sua communione paschali petiit 
et obtinuit : sed dum sacerdos consecratam ho- 
stiam porrigebat, tellus sub fastuoso nobili instar 
mollis cera cessit; et cum ipse manibus se reti- 
nere vellet in tabula altaris, hzc quoque fulci- 
mento esse recusavit, prout hodie adhuc impres- 
sis genuum ac digitorum vestigiis videre est. 

28 Ex hoc igitur loco snb noctis crepusculum, 
etiamnum jejuna, redux cibum capere distulit, 
donec consuetum innocentis parvuli pensum per- 
solvisset. Quare in genua ibi prostrata cum ali- 
quamdiu orasset, ccepit viribus ita destitui, ut 
elumbe corpus lapidi sese inclinare cogeretur. 
Sed, ecce, dum sic inclinata vix amplius respice- 
ret, primum ex odore, mox etiam ex tactu, fru- 
stum panis recenter cocti advertit : quod dum 


DE B. ANDREA PUERO A JUDZEIS TRUCIDATO. 


apprehendens comedisset, fassa est, se nil um- 
quam sapidius tota vita sua gustasse hoc pane, 
per intercessionem beati martyris Andre: coeli- 
ius sibi demisso. En tibi nunc alia miracula ín 
Appendice : quorum occasione mentio fit anathema- 
tum, in ejus honorem appensorum ab iis, qui pio ad 
ipsum recursu divinam opem implorarunt; et. jam 
num. 23, mentio de iis injecta est. 


APPENDIX 


Recentiora quedam miracula. 


Ex Ms., ab Illustrissimo Abbate Wilthi- 
nensi hue misso. 


ost responsa altera ad altera quaesita mea, secun- 
dis curis proposita, et ab Illustrissimo Wilthi- 
nensi Martino diligenter huc transmissa, invenio 
additamentum miraculorum , feliciter nactus eadem 
ista opportunitate plus quam determinate rogaveram ; 
ad qua ita prafatur eorumdem collector vel tran- 
scriptor : Ceterum quzdam pauca hie beneficia 
subjungere placuit, per intercessionem B. Andrez 
ultimis his temporibus obtenta; non quod hzc 
prioribus, et hactenus, prout anathemata per 
ecclesiam appensa exhibent, consuetis majora 
sint; sed quod viva etiamnum voce probari, et 
juramento firmari possint, et ut plurimum firma- 
ta sint : quin et missa ad Officium Ecclesiasticum 
Celsissimi DD. Ordinarii, indeque remissa una 
cum approbatione permissiva et licentia, ut per 
typum in publicum edantur. Quibus praemissis sic 
ea, exponit collector. 

30 Serenissima Poloni: Regina, Augustissimi 
Imperatoris Leopoldi soror, quatuor ex secundo 
eum Carolo V * Lotharingiv Duce, ac Tyroleos 
gubernatore suscepit filios : quos inter primoge- 
nitus Leopoldus Josephus (ea ipsa nimirum Re- 
gia Celsitudo, quze ex Serenissimis fratribus sola 
superstes, de facto adhuc felicissime regnat in 
Lotharingia) cum quinto zetatis anno pedes in 
gressum solvere nondum posset, licet perfecte 
solverent duo junioresfratres, Carolus Josephus, 
et Ferdinandus Josephus, Serenissima Parens 
anno MDcLxxxIv votum fecit B. Andrezx in Rinn. 
Et ecce, Princeps mox itare, paulatim etiam per- 
fecte incedere poterat. Anathematis loco Regia 
Majestas duos caleeos ex argento confectos, qui 
hodie adhue ibidem visuntur, obtulit ; ipse vero 
Serenissimus Princeps, cum ad majorem venisset 
ztatem, ad Reliquias innocentis parvuli itinere 
satis difficili venit ; pro accepto beneficio gratias 
acturus. Serenissima supra dicta est Eleonora Ma- 
via, anno 1653 nata ; 1670 Michaeli Wisiowizkio 
Poloniz Regi, deinde eo tribus post annis, et quod 
excurrit, mortuo, Carolo Leopoldo Duci Lotharin- 
gig 1678 mupta; cujus morte anno 1690 vidua 
facta, obiit 1697. Vide -Imhofii notitiam R. S. I. 
Germ. pag. ll. Eadem Leopoldi I Imperatoris 
fuit. soror germana, mon uterina : is enim ex Maria 
Anna, Philippi III, Hispaniarum Regis, et Mar- 
garita Austriaca filia, prima Ferdinandi III Con- 
juge natus; illa vero ex Eleonora Gonsaga, tertia 


ejusdem conjuge. 


31 


E 
Miracula se- 
quentia ab 
Ordinario ty- 
pis vulgari 
permissa. 


Gressus Lo- 
tharingie 
Duci reddi- 
Lus : 

* alias ν 


A 


cito visus ; 


alteri gres- 
$u5; 


uti et puella 
quadrimulg : 


lingue usus 
alteri; 


DIE DUODECIMA JULII. 


31 Martinus Jabinger, modernus ad B. An- 
dream sdituus, homo, quinquaginta annorum, 
dum in infantia variolis laboraret, oculis ita lze- 
sus est, ut non solum nihil amplius viderit, sed 
ei palpebris reclusis aliud non apparuerit nisi 
cruda caro. Ubi vero ad monitionem matris in 
honorem B. Andrez aliquamdiu orasset, somno 
correptus est : ex quo post horam cum dimidia 
evigilans, oculos sibi eorumque usum esse resti- 
tutum animadvertit, quibus adhue hodie tam 
perfecte gaudet, ut non modo vedituum, sed et 
ludimagistrum agat, aec juventutem Rinnensem 
in legendo et scribendo instruat. Ez characteri- 
smo temporis, qui hic apponitur, factum id fuerit 
circa, annum 1678. 

32 Michael Pichler ex Rinn ante annos ΧΙ, 
manibus pedibusque ita obriguit, ut adhibito 
duplicis baculi adminiculo vix misere incedere 
potuerit. Hic eum media omnia videret esse fru- 
stranea, contulit se ad ecclesiam beati et inno- 
centis patriotze sui : ubi in preces ardentius effu- 
sus, mox advertit priorem sibi agilitatem redire ; 
et rediit ita perfecte, ut non solum eodem adhuc 
die arborem conscenderit, cerasa lecturus; sed 
et nuperrime vocatus trium horarum itinere 
Wilthinam, et inde (Enipontum venerit venera- 
bilis rxxxir annorum senex, de accepto hoc suo 
beneficio testimonium perhibiturus. Quzsita mo- 
stra acuerint laudatissimam. diligentiam .Reveren- 
dissimi οἱ Illustrissimi Wilthinensis, ut ez toto vel 
ex parte miracula hac suo jussu recentissime colli- 
gerentur, ad nos transmittenda. Id videtur plane 
colligi ez characterismo temporis hujus loci, et alte- 
rius infra num. 34. : 

33 Anno a partu Virginis wpnccv D. Nicolaus 
Jochamb, civis Halensis, privignam suam, qua- 
tuor annorum parvulam, omni adhuc gressu ca- 
rentem, ad Reliquias beati martyris Andree 
portari curabat. Dum ipse cum uterina infantis 
matre, Susanna Oberpergerin, devotioni ibidem 
aliquamdiu insistit, parvula per ecclesiam cursi- 
tare coepit, et ex illo tempore usque in hodiernum 
diem sine defectu incedit. 

34 R. P. Simon Trostberger, Ordinis Servo- 
rum B. V. Maris, nunc temporis in celebri con- 


445 


ventu CEnipontano ad S. Josephum sacrarii cn- 
stos, sub fide sacerdotali die xxr Octobris anni 
MDcoxxirtin scriptis de se ipso testatus est, se, 
dum sextum agebat etatis annum, lingue usu 
adhuc ita fuisse destitutum, ut non solum verbum 
proferre potuerit nullum, sed et matrem dubiam 
valde reddiderit, an non mutus perpetuo sit man- 
surus; quz huie malo obviatura, peregrinatio- 
nem ad B. Andream instituit, ibique SS. Missz 
sacrificium pro filii salute offerri fecit, Et ecce! 
sub elevatione hostiz, puer alta voce ad matrem 
dixit: En mater, Christus Dominus elevatur. 
Ordo Servitarum sub regula S. Augustini institu- 
tus est versus annum 1232, concurrentibus septem. 
mercatoribus Florentinis, ac praserlim. annittente 
S. Philippo Benitio : de qua, re ex professo agi po- 
terit die xxu Augusti, et distinguit Ordo Servita- 
vum plus unus ; nomen sortitus a peculiari servitio 
erga B. V. Mariam : confirmatus a Benedicto PP. 
XI apud. Raynaldum ad anmum 1304. 

35. Simile beneficium obtigit Francisco Anto- 
nio Isser, civis CEnipontani filio, qui cum com- 
pleto tertio zetatis anno nondum balbutiret, do- 
minam aviam suam Annam Trautshonin, apud 
quam morabatur, timidam reddidit, ne loqui pe- 
nitus non discat. Unde hzc ad innocentem An- 
dream peregrinationem instituit die xxx Aprilis 
MDccxiI ; ubi precibus pro nepote suo absolutis, 
cochlearium, quorum magnus ibi numerus in si- 
gnum obtente loquendi facultatis appensus est, 
secum tulit; ex quo dum parvulus eibos sumpsit, 
infantium more non sinelacrymis pre gaudio 
domine avis: su: mox garrire ccepit, et deinceps 
loqui. Atque hzc omnia confirmantur authentico et 
autographo testimonio Reverendissimi et Illustrissi- 
mi Abbatis Wilthinensis Martini, submissis, sicut 
ex decursu patuit, pluribus imo. pene omnibus, qua 
produximus, documgntis, de beato puerulo Andrea 
ac de nobis quam cumulatissime meriti : quod. ita 
sonat : Hz:ec additamenta eamdem fidem habere, 
quam habet historia (martyrii) transmissa, ma- 
nu propria et sigillo abbatiali attestari volui. 
Et addebatur alia manu xxn Januarii wpccxxirt. 
His B. Andres martyrium, et. hunc diem duode- 
cimum Julii concludimus. 


DIES 


AUCTORE 
JE 


item puere 
trimulo re- 
stitutus. 


E 


S 


guuunuuuuuuuuuu uu 


DIES DECIMA TERTIA JULII 


SANCTI QUI III IDUS JULII. COLUNTUR. 


. Jo8l | prophete veteris Testamenti 

. Esdras in Palestina. 

. Silas sive Silvanus, S. Pauli Apostoli 
socius in Macedonia. 

. Anacletus PP. et martyr, Roma. 

. Serapion martyr, apud Grecos. 

. Serapion 

. Trophimus 

. Meleus 

. Euangelus 

. Propolus Martyres 

. Attalus Alexandria. 

. Zeno 

. Mineus presbyter 

. Trophima virgo | 

. Macrobius | 

. Myrope martyr, in Insula Chio. 


S Τ πη} | martyres Tergesti, in Istria. 

S. Sara Virgo abbatissa, in Sceti Libys. 

S. Juvenianus magnus confessor, Eysta- 
dii in Germania. 

S. Eugenius episcopus Carthaginensis, 
Albige in Occitania Galli, et socii 
ejus a Wandalis passi. 

S. Cholinduch martyr apud Gra:cos, Hie- 
rapoli, ut videtur, in Syria. 

S. Mildreda Virgo abbatissa Tanetensis, 
Cantuari: in Anglia. 

S. Stephanus Sabaita, Thaumaturgus, 
monachus in Laura S. Sabe prope 
Hierosolymam. 

S. Turianus seu Turiavus episcopus Do- 
lensis in Britannia Armorica. 


PRJETERMISSI ET IN ALIOS DIES REJECTI. 


aura et Britta sive Brigida, prout variis 

locis coluntur, sic diversis diebus. consi- 

gnate sunt. Inter Pratermissos die v 

Maii ipsas ad hunc diem xux Julii ve- 

misit Henschenius, ut que tunc Nongenti coli di- 
cantur, subdubitans, utrum eadem sint de quibus 
actum fuit xv Januarii. Ad hunc, inquam, diem 
ipsas remisit, sperans eruenda alicunde monu- 
menta, a fabellis Hibernicis aliisque repurgata, 
qua nimirum hoc die illustrari possent. At licet 
schedas nonnullas reperiam, ad illas spectantes , 
quas easdem prorsus et. a. Turonensibus, et a Bel- 


᾿ lovacensibus, Nongentinisque celebrari non dubi- 


lo ; nihil. adhucdum occurrit, quod. dictis prefata. 
die xv Januarii superaddi hodie mereatur. Ea- 
dem igitur spe, qua Henschenius involutas eate- 
nus historias hic. evdlvi posse. existimavil, confi- 
dere ego ausim, quz hactenus reperta mon. sunt, 
aliquando inventum iri, eaque proinde ad diem qua 
de ipsis agi ceptum est, ad supplementum istius 
mensis censui vemittenda xy Januarii. 


B. Joannis episcopi et confessoris, Ordinis Car- 
melitarum est singularis annuntiatio additionum 
Cartusieg Bruxellensis ad. Grevenum ; qua non 
video indicari alium. posse prater S. Joannem 
Eleemosynarium, de quo hoc die agunt. codices 
Usuardini Centulensis, Bruxellensis, et plures 
alii in Auctarüis nostris citati. De celebri Sancto 
actum est die natali xxii Januarii. 

S. Margarita virgo, filia Bele» regis Hungarie, 
Posonii in Pannonia, Ordinis Przedicatorum, ad 
hanc diem, loco non suo, refertur a. Ferrario in 
Catalogo generali, forte immemore, se eamdem 
melius signasse ipso die quo colitur et quo de ipsa 
egimus xxvi Januarii. 

S. Gildam alicubi hoc die legit Bollandus, sed de eo 
jam. actum. est XxIX Januarii. 

S. Gabrielis Archangeli festivitatem hoc die certa- 
lim celebrant sacre Graecorum tabulae, Menza 
impressa, Horologium , Maacimus Cytherorum 
episcopus, Epitome excusa. Menologii, Index in 
Typicum Sabe, Menologium Slavo-Russicum, 


aliud 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


aliud. Sirleti εἰ Ephemerides | Graco- Mosca. 
Quibus adde Kalendarium. Syriacum sew Chal- 
daicum Roma impressum anno 1624, quod. Majo- 
qvibus nostris Latine dictavit D. Josephus Maro- 
nita anno 1661, atque item. Arabo-ZEqyptium, 
versum a Gratia, Simonio, ut satis pateat, vece- 
pium dn Oriente fuisse hoc die sancti. Gabriélis 
festum ; de cujus institutione hic nobis agendum 
mon est, cum apud Latinos commune non sit, ne- 
que hoc die celebretur in. Officiis Hispanicis, in 
quibus ponitur xvin Martii. 
S. Cleti Pape et martyris; S. Marcellini Papz 
et martyris in. Matricula Cartusize Ultrajectinz 
male hoc die referuntur : spectant enim et de iis 
actum est ad diem. Xxv1 Aprilis. 
S. Petronilla (Gallice Perrenelle) uxor S. Gil- 
berti fundatoris et. primi abbatis Novemfontium, 
ipsa fundatrix et prima item abbatissa (Castel- 
lanus Priorissam vocat) monasterii SS. Gerva- 
sii et Protasii de Albaterra Claromontensis 
dicecesis a nonnullis refertur hoc die, ab aliis xx 
Octobris, quod pluribus explicatum habes tomo 1 
Junii pag. 162, ut hic dicta repetere opus non 
sit ; at cum de ea nihil sciatur. prater ea qua àn. 
Sancti conjugis Actis continentur, ipsam remitti- 
mus ad diem quo de illo actum est vI Junii. 
S. Pontia Sanctorum conjugum meritissima filia, 
ejusdem ccenobii post matrem przposita, mon 
uno etiam die reperitur commemorata, nominatim 
xx Maii, ut etiam signavit Cl. Castellamus; sed 
cum ejus aeque ac matris gesta, cum jam citatis 
connexa sint, actum non agimus ; sed videatur et 
de ipsa v1 Junii. 
Artisii, de antiquis Christi discipulis memoria agi- 
tur in. Codicibus Usuardinis Florentinis, qualis 
mihi necdum notus est. Corruptum opinor nomen. 
ex Artema S. Pauli discipulo, de quo meminit 
ad Titum scribens, ut vide , xx1 Junii. 
Trophima virgo et martyr, ex mera nominis syno- 
nymia, nisi vehementer fallor, hoc die Minoren- 
sibus adscribitur α Ferrario, que alibi aliis so- 
ciis jungitur. Ne sepius idem dicendum sit, vide 
S. Serapionem cum turma sua, loco proprio. Ce- 
terum Trophimz virginis Siculz translatio no- 
tatur in Martyrologio Siculo nostri Cajetani. Vide 
dicta. v Junii. 
S. Petrum abbatem Perusinum hoc rursus die me- 
morat Bucelinus, nulla indicata repetitionis cau- 
$05 colitur is natali die, quo superius a nobis de 
60 abunde actum est x Julii. 
B. Petrus de Lutzenburgo Cardinalis hoc die ma- 
le collocatur a. Greveno ; notior est dies ejus nata- 
lis, quam ut inde erui debeat. Vide π Julii. 
S. Cyprianus martyr Pictavis perperam hoc die 
refertur in. Editione Lubeco-Coloniensi et Greve- 

' no ; satis sape confusus est, et cum Savino con- 
junctus x1 Julii. 
Uguzonem martyrem in. Valle Cavernia apud In- 
subres in hunc diem transtulit Castellanus in suo 
Martyrologio universali, natalem ejus die prace- 
denti in. Catalogo generali retulit Ferrarius, cum 
quo de ipso egimus xit Julii. 
S. Menulfi confessoris commemoratio fit in codici- 
bus Usuardinis Victorino et. Regine Sueciz; 
die non proprio, neque recte efformato nomine. S. 
Menulfum dedimus die praterito xir Julii. 
Neemiw, Zorobabel, filii Salathiel, et Jesu filii 
Josedech, qui Ecclesiastici 49 Sanctis Patribus 
veteris Testamenti connumerantur : verba sunt 

& Canisio adoptata ex Greveni Additionibus ad 
Usuardum , qui Sanctos istos, , ab. Ecclesiastico 
recensitos, non aliunde accepit quam ex Petro de 


447 


Natalibus, à, nobis hoc ipso die lavdato in. pro- 
phetis Joele οἱ Esdra, quos. Actis inseruimus ez 
antiquis classicis Martyrologiis, quorum verba in. 
hodiernum. Romanum, translata. sunt ;. at. plures 
e veteribus illis Patribus Fastis nostris sacris in- 
serere, ex sola Equilini aut. Greveni auctoritate, 
nobis licitum non putamus. Elogia. ipsorum apud 
Petrum habes, iis conjuncta, quz de Joele et Es- 
dra suis locis describimus. Atque ea cursim no- 
tasse, hoc loco sit satis. 

Joannes PP. IIT, nescio ex quibus aut cujus ec 
clesie tabulis a Mauroliyco signatus sit inter San- 
ctos xit Januarii, et alieno die, cum satis constet, 
ipsum, hoc die obiisse, ad quem eum in Catalogo 
Pratermissorum huc remisit. Bollandus; non 
quod vere Sanctum existimaverit, sed ut res hic 
examinaretur : nam diserte ait, hand dum ex- 
ploratum sibi esse, an colatur, licet Henricus 
Spondanus, hic supra Baronium sapiens, in Epi- 
tome Annalium ad annum 572 num. 1 ita scri- 
bat : S. Joannes Papa obiit πὶ Idus Julii. Ve- 
que vero mihi exploratum est hactenus, illum 
Sanctorum honoribus uspiam donatum, quidquid 
in novissimis tabellis Cavallerianis obductum ca- 
piti circulum et. praefixum habeat S. seu Sancti 
titulum ; quem certe apud Ciaconium non repere- 
rat imaginum istarum effigiator. Est hac igitur 
auctoritas aut. exigua, aut. nulla, quemadmodum 
et Maurolyci, qui eadem die xut Januarii etiam 
Joannem P.P. II retulit; de quo uti et.de nostro 
III, fassus est iterum Bollandus, se necdum 
comperisse an publice colatur : id disquiremus, 
inquiens, quo die a pluribus, licet alio videatur 
obiisse, occasione S. Joannis Papz et martyris 
refertur xxvii Maii. Ast illo die de Joanne II 
nec verbum supradictis adjecit Papebrochius, de 
Joanne I satis fuse agens : neque ego aut Roma 
aut alibi ulla veri cultus indicia reperire me- 
mini, qua donec accedant, Joannem istum Pa- 
pam IIl inter Sanctos collocare, mihi integrum 
non putavi. 

S. Margarita aliqua, ut virgo ipsa et martyr, tam- 
quam urbis patrona colitur hoc die Telezii in 
Moravia, diccesis Olomucensis, ad limites Bo- 
hemiz, ubi collegium. est nostra Societatis et do- 
mus tertie Probationis adjacens templo parochiali 
SS. Jacobi, cujus usum Patres habent. Sacra ea 
lipsana ez. Urbe in Bohemiam detulit vir note 
virtutis. R. P. Nicolaus Lancicius; qua anno 
1636 debite approbata, isti collegio demum tran- 
scripta sunt anno 1655, mox singulari religione 
frequentata. et pluribus beneficiis celeberrima : 
prasertim. adversus immites istius regionis celi 
et aeris montani injurias. Solennissimo apparatu 
et populi concursu ibi annue recolitur S. Marga- 
ritz festivitas ritu. duplici secunde classis cum 
octava, processionibus, etc., qua paulo fusius de- 
scripta habeo a. nostro P. Georgio David, alibi 
in hisce Actis laudato. Verum cum sancte istius 
Margarite alia notitia inveniri non possit, hac 
pro more nostro hic annotasse sufficiat. 

Margareta alia Dovanensis in Bohemia parthenonis 
praelata tertia, filia fundatorum, requm nempe, 
ut beatae memorie pradicatur a. mostro Bohuslao 
Balbino in Epitome historica rerum Bohemicarum 
pag. 355, ubi et alie multa virgines. sanctitatis 
laude insignes enumerantur, adeo ut Doxanense 
cenobium, pantheon quoddam dici posse existimet 
seu domicilium sanctitatis, utpote in quo priecla- 
rà ad posteros innocenti: et omnium virtutum 
gloria state illa vixerint et obierint. Plura 
ibi, qua ut omnia. lubens admittam, necdum vi- 


deo 


448 


deo, aut. huic Margaretz pro hoc die, aut. aliis 
permissos esse honores ecclesiasticos, mec forte 
tam facile concedendos. Sufficiat hic obiter de iis 
meminisse. 

Fortunatam virginem et martyrem Catalogo ge- 
nerali hoc die inseruit. Ferrarius, ut quz. Sutrii 
in diecesi Nepesina, p. m. 24 ab urbe Roma co- 
latur. Àn ibi passa sit, inquit, et quando, nec- 
dum [scire] potuimus, cum Acta videre non 
licuerit. De ea inter Sanctos Italie non meminit, 
"ut suspicari merito liceat, Sanctam esse, qua ea 
cryptis Romanis eo. delata. sit, nomine isto satis 
communi insignita. Si quid distinctius suggera- 
tur, alibi deea agi poterit. Sufficiat hic indicasse 
confusam notitiam a. Ferrario acceptam. 

Festivitas corporis Christi, miraculis clarissimi, 
quod anno 1369 Judzi transfoderunt, pro ut 
adhue hodie cernere licet, sic ammuntiatur a 
zMolano ut celebranda sit Bruxellis Dominica 
die post festum B. Margaretz, nempe quod hoc 
die idem Molanus consignat, ex proprio Officio 
S. Gudilz, quod habemus excusum Parisiis an- 
no 1516. Hodie pradicta festivitas solemnis ha- 
beri consuevit Dominica u1 Julii, cujus ultimi 
Jubilai festivissimos triumphos recenter vidimus, 
exhibitos anno 1721. Quz satis est hic verboan- 
notasse. 

Serapionis, Agathonis et Arsenii, qui in Deciana 
persecutione, ob egregiam in fidei confessione 
constantiam, insigniter corona donati sint me- 
morantur hoc die α Galesinio, ex Martyrologio 
scripto, quod passim fallit, eque ac illud. quod 
subsequitur : Eorum martyrium pluribus expo- 
nit Artimanus monachus. Quid hic velit scriptor 
ille, non intellexit Florentinius ; neque ego as- 
sequor : Serapionem cum. veris sociis infra da- 
bimus ex Hieronymianis. Jam sepius dictum 
est, manuscriptum. istud. Galesinii qualecumque 
Martyrologium vebus sacris tenebras affundere so- 
litum. 

Serapion, Meleus, Trophonius, Martialis, Alex- 
ander apud Maurolycum, paulo propius accedunt 
ad genuinum textum Hieronymianorum ; sed. et 
ibi confusio est, a nobis suo loco sublata : sic ut 
Agathonem et Arsenium Galesinii , Martialem 
item et Alexandrum JMaurolyci, ut martyres 
Alerandrinos pro hoc die non agnoscamus. 

. Attalus martyr in nonnullis Hieronymianis par- 
vis a majori classe perperam. sejunctus, inde in 
alios codices transüt, prasertim in Rosweydinum ; 
sed. de eo hoc die. agitur cum Serapione et sociis, 
ut ibi iterum monemus. 

SS. Mennz, Serapionis, Zenonis et Nasei presby- 
terorum, est annuntiatio Usuardo Bruzxellensi 
inserta, et ex hoc additionibus Mss. Cavtusie 
Bruxellensis ad Grevenum ; ast et ipsi ex eadem 
Hieronymiana turma procedunt, corrupto primo 
et ultimo nomine, ut vide loco suo. 

S. Trophimus etiam solus ab aliquibus ponitur. 
SS. Zenon et Naszus. 

SS. Euangelus et Trophima virgo. Sed "ut iterum 
dicam, omnes isti simul conjuncti suo loco: refe- 
Tuntur. 

S. Castulu$ martyr in Bavariam translatus dicitur 
in codice Usuardino Hagenoyensi ; nescio hacte- 
mus quis hic Castulus sit inter tam varios de qui- 
bus jam. actum est prioribus mensibus, ut ez indice 
nostro colligere est. 

Leonardus presbyter et martyr Briziz im eccle- 
-5ia S. Afra, sub Aureliano prefecto, ut plures 

alii, et pridie etiam S. Maximus ob Christia- 
nam fidem capite truncatus memoratur in Mar- 


Ua 


PRZETERMISSI. 


tyrologio Briviano Bernardini Fayni, et in mo- 
tatione adscribitur nobili vetustzeque familie de 
Griphis ex Valle Camuniea. Alia veri martyrii 
argumenta. desiderantur, priusquam hujuscemodi 
Sanctos admittere tuto possimus. 

Arno sive Artno Herbipolensis episcopus apud. De- 
mocharem de divino Missa sacrificio pag. 69 po- 
mitur ordine nonus his verbis: S. Arno sive 
Artno przfuit annis xxxvr, mensibus vr, die- 
bus xir. Instauravit ecclesiam, Cathedralem 
fulmine collapsam, obiit xir Julii nocoxcr, qui 
inter Missarum solennia occiditur cum multis 
millibus ab ipsis infidelibus ; honorifice sepeli- 
tur in ecclesia Herbipolensi. Plusculum sugge- 
runt icones virtuosz Sanctorum, Beatorum. et 
aliorum. episcoporum. Herbipolensium anno 1712 
excuse, ubi etiam Saneti appellatio profigitur. 
De eodem meminit Ferrarius in Catalogo generali, 
et. Castellanus in Martyrologio universali. Citan- 
tur et alii pro ipsius cultu ; at ferme eodem recidunt 
omnia, paucis et satis obscure expressa, altero al- 
terum absque examine describente, vel cum Saus- 
sayo in Martyrologio Gallicano alia commini- 
scente, dum interim in Officiis propriis Herbipo- 
lensibus seu antiquis seu novis nec verbum exstat 
de S. Arnone. Hac priusquam. typis committe- 
vem, de re tota certior fieri volui a mostro P. 
Joanne Seyfrid, in Academia .Herbipolensi Hi- 
storiarum. professore, qui mihi vespondit in hac 
verba : Testatur Reverendissimus D. Suffraga- 
neus, cum pluribus consiliariis ecclesiasticis, 
quod nullum cultum publicum hie habeat (Ano) 
nulla ejus fiat in sacris commemoratio, nullibi 
exposita habeatur ejusdem imago. Illa autem 
quie thesibus philosophicis anno wpcoxi et 
postea historie Herbipolensi a D. Ludwig 
Hallensi inserta cernitur, inventum est picto- . 
ris, qui in delineandis primorum episcoporum 
Herbipolensium iconibus, vultus vestesque affi- 
xit, ut voluit, permittente sic D. Suffraganeo, 
tune sacellano aulico, et imaginum curatore. 
Nescitur quoque hujus tumulus : verbo, nullum 
exstat de S. Arnone vestigium, przeter nomen, 
quod Kalendario, et pauca alia quz Chronicis 
Mss. Herbipolensibus inscripta, et a me in 
schediasmate notata sunt. Hac Seyfridus, reci- 
tans verba Kalendarüi perpetui P. Wilhelmi 
Rotlingensis, cenobite Branthensis ad Joannem 
Godefridum episcopum. Bambergensem et Herbi- 
polensem Ms. ZEtatem collige ez eo quod Joannes 
Godefridus obierit anno 1692. Chronica unifor- 
mia mon sunt: alia enim in Saxonia, alia in 
Misnia, alia. in Moravia confossum volunt Arno- 
nem episcopum, certe non. n. Cathedrali sua, ut 
erravit Castellanus. Ab Arnulfo rege privilegia 
multa, et libertates. ecclesiz .Herbipolensi impe- 
Irasse haud. diffitemur ; verum hac omnia neque 
martyrium probant, neque Sanctorum honores Av- 
noni wmquam fuisse delatos, ut proinde alia. cul- 
tus argumenta eadpectanda, sint, priusquam inter 
Collites conmumerari possit. 

Olbertum sive Albertum in ccenobio S. Jacobi 
Leodii, ut magnze sanctitatis et doctrinze virum 
beati appellatione hoc die ornat Menardus, citans 
in notis Sigeberti Chronicon ; satis recte, si pro 
Sancto haberetur, qualem mon agnovit Fisenus, 
elogium. ejus referens die sequenti, quidquid eum 
hoc quoque die Sanctum pradicet Saussayus, di- 
vince approbationis testimoniis illustrem, 

Commemorationem Sanctorum suse ecclesie ἃ 
Cisoniensibus hoc die celebrari notavit Molanus 
in Indiculo Sanctorum Belgii, agens de S. Av- 


nulfo 


A 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


mulfo ibidem martyre, ut vide. in. Actis ad. diem 
xxix Jamwariüi, ubi de praedicto S. Arnulfo. 

Henrieus laicus Villariensis, «ut vir summ de- 
missionis, ac mazime pauperibus im cenodochio 
addictus, laudatur hoc die a, Raissio in Auctario 
ad Natales Sanctorum Belgii, sed omni sanctita- 
tis titulo abstinet ; Henrique et Chalemotus bea- 
tum appellant, de cultu probando parum. soliciti ; 
Beat: memori virum nominavit Saussayus. 

Maria regii sanguinis virgo. Lusitana, in monaste- 
rio S. Dionysii de Odivelas Cisterciense institu- 
tum professa, beate titulo donatur ab Henriquez ; 
a Chalemoto venerabilis dumtaxat, quem. ei li- 
benter concedimus. 

JEgidius de Roya Cistercii monachus a. Chalemoto, 
ut pie memorice, duobus superioribus interponi- 
tur, qui laboribus et persecutionibus àn Regali 
monte. exagitatus , ad. Dunenses in. F'landriam 
profugus, Brugis n Dunensi hospitio pia morte 
ectinctus dicitur, et apud. Sanctimoniales nove 
Jerusalem sepultus. 

Henricus Dionysius et Societate Jesu hoc ipso die 
α Raissio insigni elogio ezxornatur. Obiit is, em 
Necrologio Provinciz, Trajecti ad Mosam vut 
Novembris MDLXXI. 

Joannes Patriarcha Hierosolymitanus, S. Angeli 
frater, surdos, claudos, deemoniacos, et czecos 
curando fuit mirabilis, obiit anno 1222. ta 
lego in. Acie bene ordinato et in annotationibus 
Mss.; sed talem pro eo tempore Hierosolymis Pa- 
triarcham necdum reperi. 

Commemoratio plurium Sanctorum, quorum re- 
liqui hae die cum corpore S. Justi pueri, et 
parte Crucis boni Latronis, illuc solenniter 
translate, nempe ad ecclesiam S. Thomze Me- 
diolani, jugi fidelium eultu adorantur ; est an- 
nuntiatio Petri Pauli Boscz in recenti Marty- 
vologio Mediolanensis ecclesiz , cui subjuncta. est 
longior notatio. Sed nobis satis est istius rei hic 
meminisse. 

Henricum a loco nata! Herpium Ordinis S. Fran- 
cisci Mechliniz defunctum anno 1477, venera- 
bilem praedicat Raissius; sed more suo beatum 
vocat Arturus, hoc etiam die eodem titulo donans: 

Joannem a Gandia Auriz in Hispania, 

Matthzum Citrarium Zn. Calabria, 

Et Mariam a plagis Santareni in territorio Ulys- 
siponensi, virginem mobilissimam, de qua rursus 
meminit in. Giynaceo, variis Sanctis feminis re- 
ferto; de quarum pracipuis hoc die meminimus 
sive im Actis sive in Pratermissis, prater quas 
addidit ipse : 

Margaretam Clitheroam Zboraci in. Anglia mar- 
trem, 

Maxentiam martyrem in Japonia, 

Elevationem S. Reginze virginis martyris, in ZE- 
duis prope Alexiam, 

Translationem B. Margarete, Posonii in Pan- 
monia, 

Susceptionem reliquiarum S. Margarete virginis 
martyris, Leodii. 

Winnianus episcopus Sanctis Scotis adscriptus 
est a Thoma .Dempstero , quem secutus est Fer- 
rarius in Catalogo generali; verum quamdiu 
certiora sanctitatis et cultus indicia mon. repe- 
rio, haud tutum credo, ez sola Dempsteri aucto- 
ritate quemquam. inter. Sanctos collocare ; quod 
hec sunt ausi facere Majores nostri v1 Junii in 
Pretermissis. 

Joannes episcopus Dumkeldensis et S. Andrew 
arehiepiseopus, Dempstero ignotus, a. Davide 
Camerario. inventus est, qui Vinianum, de quo 


Tomus ur Julii. 


449 


supra, retulerat v1 Junii. Ut verbo dicam, neque 
hic, neque Dempsterus, homines sunt. quibus sine 
vade et teste fides tuto haberi possit. 

Taidocus apud. Colganum. in SS. Hibernicis mense 
Martio pag. 449, notatione 5, coli hoc die dicitur 
auctoritate Marian. Gorman et Maguir ; sed nos 
hunc et alios id genus Sanctos iis adscribimus, 
quos ex Sirino jam subjicimus. 

Mosilocus cum his heroibus (aliis scilicet Sanctis 
exteris quos hoc die memorat) adit perpetue pa- 
cis regiam, wt ez ZEngussio explicat Sirinus ; 
apud quem Kal. Cassel. Silogum vocat. Sola ad- 
jungitur patria, necdum inventa. Jam dizi supra. 
cum Bollando, magis nobis constare debere de Fe- 
stilogorum et Martyrologorum Hibernorum anti- 
quitate, puritate οἱ fide. 

Fintanus sacerdos de Kill-air- | memorantur a- 


thir pud. Sirinum, 
Finnus seu Finnius, filius Ara- ] absque ulteriori 
thi notitia, qua 


Ultanus filius Aradii 

Ercus sacerdos et 

Erninus de Inis-cháoin hibito prorsus 

Taidocus de Teach-Taod-hoc. necessaria est. 

Sequitur octavo loco Grelloca Oeblech de Tam- 
lacht-Charna in Hi-bressalia orientali. Videtur 
hzc Grelloca, inquit Sirinus, esse qua Grella 
dicitur Zngussio; verum unam dixeris, vel di- 
versas, plus aliquid requiritur ut Operi nostro in- 
scribantur. 

S. Terentiani et plurium aliorum Sanctorum a 
Patribus nostre Societatis in diversis collegiorum 
Belgii ecclesiis depositorum (quz e cryptis Ro- 
manis accepta sunt) translationem hoc die, pro 
proxima Dominica festo S. Bonaventurz, fu- 
sius commemorat Raissius in. Auctario ad Nata- 
les Sanctorum Belgii ; quos inter pracipui sunt : 
S. Victor ,Znsulis ; Florentius, Atrebati; Seve- 
rinus, Valentianz ; Henricus, Montibus Hanno- 
nig; Prosper martyr Romanus, Antverpiz in 
Domo Professa; et locis aliis alii, quos sigillatim 
non enumero, cum apud ipsum videri possint. Plu- 
ra vero Sanctorum istiusmodi corpora omittuntur, 
qua in templo hoc nostro Domus Professe perpe- 
tua veneratione et annua solennitate celebrantur ; 
de quibus aut in ipso hoc Opere aut saltem inter 
Pratermissos assignatis diebus actum est, et porro 
agetur imposterum, uti et de aliis, quorum noti- 
tia. ad nos pervenerit, ut de S. Margarita Te- 
lexensi hoc ipso die motamus. Verbo dictum 
sit, errasse Raissium, dum ait S. Prosperum in 
Domo Professa depositum; is etenim in templo 
Collegii venerationem. pridem obtinuit, habetque 
hactenus. 

S. Fortunati episcopi, qui episcopalem infulam 
martyrii corona redimivit, Mediolani in basi- 
lica Portiana nobis hoc die annuntiat Petrus 
Paulus Bosca in Martyrologio Mediolanensis 
ecclesie anno 1695 edito; ubi hanc annotationem 
apponit : Ex Ughello tomo 4 Italize saerze, una 
cum pluribus aliis scriptoribus Mediolanensi- 
bus, qui libellos de basilicis Mediolanensibus 
ediderunt, item ex Visitatione S. Caroli, et 
consuetudine hujusce templi, ubi hodie reci- 
tatur Offieium ritu duplici de S. Fortunato. 
Vaga cumprimis est ista. Ughelli citatio; neque 
quis, aut cujas, aut cujus ecclesiae episcopus fue- 
vit docere potuit Bosca. Miror, Ferrarium aut 
alios de tali Sancto non meminisse; ut persua- 
sum hactenus habeam, cum aliquo alio e pluribus 
Sanctis Fortunatis Portianum istum confunden- 
dum esse, cujus fortasse veliquiz ad istam eccle- 


saltem de cultu 
eis umquam ez- 


62 siam 


tu 


siam translata sint, aut, si mavis, sacrum corpus 
esseez cryptis Romanis eo deportatum : certe sola 
Bosca auctoritas me non movebit ut Sanctum, ali- 
bi prorsus incognitum, continuo amplectar. 

Batalanum mobis hodie ex confinis ZEthiopim et 
ZEqypti accersit Castellanus in Martyrologio suo 
universali, in quo fortasse gentium omnium qua- 
lescumque Sanctos locum habere voluit. Aliis 
diebus alios notavimus ea Fastis Copticis Jobi 
Ludolfi acceptos; verum ego hujusmodi Sanctos 
non admisero, nisi probe Catholicos fuisse, ex 
melioribus tabulis abunde probetur. 

Memoria beatissimi patris nostri Josephi Thes- 
salonicensis Confessoris, passi exilium ob ico- 
nes anno nccoxvi sub Leone Armeno, inscripta 
legitur Menologio Slavo-Russico. Hoc etiam die 
nomen ejus exprimit Horologium Gracum ez quo, 
de more, Molanus. Nos ipsum cum Sirleto aliis- 
que Synazariis differimus in diem proxime se- 
quentem xiv Julii. 

S. Bonaventura S. R. E. Cardinalis episcopus 
Albanensis ez. Ordine Minoritarum hoc die in 
multis codicibus Usuardinis signatur : utpote 
quem scriptores aliqui hoc die obiisse asserunt. 
Res tota, de integro discutienda, spectat ad diem 
sequentem, quo hodie colitur, et quo de eo agen- 
dum erit xiv Julii. 

S. Henricus Imperator recurrit etiam in .Edi- 
tione Lubeco-Coloniensi et in. Greveno cum lon- 
giori elogio ; sed pridem monuimus, spectare ad 
diem sequentem, in Romano autem. Martyrologio 
differri ad xv Julii. 

S. Jacobi episcopi et. confessoris legitur in addi- 
tionibus Mss. Cartusie Bruxellensis ad. Greve- 
num ; verum hic, ni fallor, est Jacobus Nisiben- 
sis de quo ad diem xv Julii. 

S. Reginswindis, seu Reginswinds translationem 
in ipsius Vita reperit Bollandus ; sed ea ab Actis 
sejungenda mon est : de iis agetur xy Julii. 

S. Margarita seu Margareta Virgo et Martyr ex 
Rabano, ni fallor, hoc die signata legitur in plu- 
Tribus codicibus Usuardinis inter Auctaria in no- 
stra editione recensitis, quos opus non est hic si- 
gillatim enumerare, ut nec recentiores alios, cum 
satis constet diem ejus natalem esse xx Julii. 

B. Franciscum Solanum Ordinis Minorum Lima 
in regno Peruano, aliis suis, quos titulo Beati 
illustrat, hoc die admiscuit Arturus, quod jam à 
Majoribus mostris merito vituperatum est. De 
hujus cultu satis constat, et de beatificatione facta, 
anno 1675. Diem obitus alii hunc, alii diem se- 
quentem statwunt, verum festivitas ob intercur- 
rentia, alia festa, auctoritate Apostolica dilata est. 
in diem, quo de eo agemus xx1v Julii. 

S. Mauri episcopi, Pantaleé&monis et Sergii mar- 
iyrum translatio hoc die, Vigiliis im Apulia, 


PRZETERMISSI. 


vulgo Bisegli, annuntiatur in. Catalogo generali 
Ferrarii ; nos eam cum. Actis ipsis illustrabimus 
ad. diem quo in Romano Martyrologio positi sunt 
ipsi Sancti xxvi Julii. 
S. Dominici canonizatio hoc die a Balinghem re- 
lata, illustrabitur die 1v Augusti. 
S. Wigbertum seu Wicbertum vocat Castellanus 
Vicobertum, in Hassia Germanie abbatem Fri- 
tisclariensem, eumque hoc die signat, nulla ejus 
atate reperta, nullo indicato duce, quem in eo se- 
quatur. Ne hic in nominibus varie e[formatis lu- 
damus, non. alius hic nobis videtur ab eo, qui in 
Usuardinis Auctariis notatur x11 vel forte etiam. 
xim Augusti, quo die alium habent Molani Na- 
tales. Res necdum liquet, de integro et accura- 
tius discutienda ad dictum diem χα Augusti. 
S. Verani, in Italia Venciensis episcopi, viri ad- 
mirabili sanctitate illustrissimi, nescio cur ho- 
die memoriam agat Bucelinus, observans alios de 
ipso agere x1, alios xu Novembris, seque de eo 
acturum suo loco. Cur ad proprium locum non re- 
misit, qui potius 1x. Septembris dicendus est, 
quam ullus ex: ibi notatis? Neque Venciam seu 
Vintias in Italiam ablegare debuit, licet ei satis 
finitima, sit. Remittendus interim. sanctus. iste 
Veranus S. Eucherii Lugdunensis filius, ad di- 
ctum diem Ix Septembris. 
SS. Neon, Nicon et Heliodorus martyres Moro- 
milii im Phrygia ad hunc diem a Castellano 
retracti sunt contra Menologium et Menza Gra- 
corum, in quibus cum. alüs sociis constanter 
referuntur xxvi Septembris. Facile crediderim, 
virum in Sanctis ad proprios dies reducendis 
scrupulose diligentem, rationem alicubi reperisse, 
cur tali potius die collocandos censeret ; at nobis 
licitum non. putamus dies natales in tabulis sew 
Gracis seu Latinis passim admissis, pro arbitrio 
mutare. Itaque Sanctos istos ad eum diem redu- 
cemus, quo eos signatos in Menologiis et Menzis 
Gracorum jam diximus xxvi Septembris. 
S. Chelidoniz virginis Sublacensis translatio hoc die 
facta, cum. Actis ipsis illustrabitur x1 Octobris. 
S. Quintini translationem aliquam nescio quo in 
codice pro hoc die invenerit Bollandus ; at qua- 
liscumque ea sit, pertinet et ipsa ad diem quo 
Sanctus colitur xxxI Octobris. 
S. Wilehadi episcopi ordinatio hoc die refertur a 
Ferrario ex: Crantzio, Stadensi et aliis, sed recte 
observat natalem ejus recoli die, quo de illo age- 
mus, nempe viri Novembris. 
S. Stephani protomartyris commemorationem habet 
Chiffletius in sua, Vesontione part. 2, pag. 134, 
haud dubie occasione brachii, eo translati, cujus 
rei historiam bene longam ad nos transmisit, que 
opportunius ezaminabitur vel III Augusti, vel 
cum ipsis Sancti Actis xxvI Decembris. 


DE 


xum JULII. 


B 
In Fastos 565 
cros a Roma- 
no parvo 
primum 76 - 
lati sunt. 


Jodlis elo- 
gium ea: 
Equilino : 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


451 


DE SS. PROPHETIS JOELE ET ESDRA 


IN PALZESTINA. 


SYLLOGE 


De cultu ex Martyrologiis ; elogia ex 
Equilino. 


otavi pridem in Observationibus ad. Usuar- 
dum, fontem ipsum, Romanum parvum , 
ex quo multi e veteri F'adere αὐ .F'astos 
nostros Sancti accessere, prophetam Joe- 
lem diversis duobus locis signasse: primo quidem 
v1 hujus, Esai: et Johel prophetarum; hoc vero , 
Esdre et Johel prophetarum ; quod etiam ab 
Adone factitatum, melius Usuardum. correxisse in- 
dicavi; sic ut Joel hoc solummodo die compareat, 
Esdre conjunctus in tota Usuardi progenie, et 
recentioribus pluribus, quos sigillatim recensere, 
plane superftuum judico. Neque magnopere curan- 
dum, si forte diversimode ab aliquibus collocentur, 
cum ad diem 1 Julii in Aarone sacerdote, Maria, 
sorore aliisque satis ostenderim, qua occasione aut 
genesi plures aboliti Testamenti patres im mostra 
Mantyrologia, diebus ferme pro arbitrio selectis, 
successive transierint. De Osea et Aggao actum est 
Iv hujus. Hic ea iterum ratio a me servabitur, ut 
praemisso qualicumque in Ecclesiz catholicze Fastis 
cultu, elogium aliquod deinde subjungam, qualia hic 
mihi denuo suggerit laudatus locis citatis Equilinus 
Episcopus. Nec quaerendum a Gracis aut aliis 
Orientalibus subsidium, eum ec dicto die x Julii 
satis pateat, nihil prorsus lucis ez ipsorum Menzis 
aut Menologiis sperandum. .Et de Esdra quidem 
ubique silentium ; Joelis commemoratio fit in Meno- 
logio xxx Octobris, quo die ἐπ Ephemeridibus Gra- 
co-Moscis tali ornatur versiculo : 


Ἔννεα xod δεκάτη μόρος ἀμφεχάλυψεν IOHA. 
Mors decima nona Joelem sustulit orbi. 


2 Ut igitur iis que ad historiam. ecclesiasticam 
nihil omnino conferunt, paucis me ezpediam, habe 
primum ez Equilino Joelis elogium, quod an ipse 
satis accurate ex citatis a se Auctoribus desumpserit, 
scrupulosius mon examino. Est autem hujusmodi lib. 
6, cap. 89 : Johel propheta de tribu Ruben, filius 
Fatuel, natus in agro Bethoren, eodem tempore 
et sub iisdem regibus, quibus et Osee, propheta- 
vit, videlicet in diebus Ozize, Joathan, Achaz et 
Ezechis regum Juda. Et sicut ille, sub nomine 
Effraim, ad x tribus dirigit vaticinium suum, qui 
vel Samariam vel Israél scepe memorat ; sic in 
hoc propheta omne quod dicitur, ad tribum Juda 
directum esse, intelligere debemus : descripsit 
enim terram duarum tribuum eruca, brucho, lo- 
eusta, rubigineque vastandam. Et post eversio- 
nem prioris populi, predixit Spiritus saneti 
effusionem futuram super servos Dei et ancillas ; 
quod faetum est in die Pentecostes in ccenaeulo 
Sion. Et hie in Bethoren in pace mortuus est, et 


sepultus rr Idus Julii. Hic propheta ex numero 
duodecim prophetarum colligitur, qui minores 
appellati, in sanctorum Patrum catalogo Eecle- 
siastici 49 capitulo conscribuntur. Hzc Josephus 
et Hieronymus; et ex historia Scholastica. De 
Joele hactenus; cujus Jaderz (Veneti Zaram vo- 
cant) Dalmatiz metropoli, in ecclesia cathedrali sub 
arai mazima corpus conditum esse, tradit Joannes 
Cotovicus Ultrajectinus, in Itenerario suo Hieroso- 
lymitano, Antverpiz edito anno 1619 pag. 13. 

3 De Esdra paulo pluribus agit Equilinus cap. 
92, his verbis : Esdras sacerdos Aaromin, de tribu 
Levi, tam a Josepho quam a beato Hieronymo in 
sanctorum Patrum prisci temporis numero col- 
ligitur ; cujus insignia opera in ejus libris reco- 
luntur. Hic sub Artaxerxe rege Persarum claruit; 
qui in Chaldzea Legem Moysi a Chaldzeis succen- 
sam, quam memoriter didicerat, reparavit. Novos 
quoque apices litterarum, qui faciliores ad scri- 
bendum et pronuntiandum fierent, excogitavit ; 
et propter hoc Scriba velox dictus est. Addidit 
etiam quzdam in veteri Testamento de suo, sicut 
titulos Psalmorum, et plura quz in Pentateucho 
leguntur. Sie quoque intelligendum est, ipsum 
quidam superflua subtraxisse. Tradunt etiam, 
quemdam modum scribendi a dextra in sinistram 
eum Jud:eis tradidisse, cum prius ad modum ara- 
titium scriptitarent, unde et scriptura exaratio 
solet dici. Seribebant enim a sinistro cornu in 
dextrum, et a dextro redeundo scribebant in si- 
nistrum. Esdras autem invenit gratiam in oculis 
Artaxerxis regis Persarum et impetravit ab eo 
licentiam ascendendi in Hierusalem, ut in Lege, 
quam reparaverat, populum suum erudiret. Tra- 
didit ergo ei rex epistolam ad suos principes 
irans flumen, ut traderent Esdre necessaria ; 
ministros vero templi ab omni vectigali et tribu- 
to absolvit. Dedit autem Esdrz potestatem amo- 
vendi et constituendi judices trans flumen secun- 
dum sapientiam suam, et puniendi contumaces 
et fuerunt cum eo wpDcc viri, et venerunt in 
Hierusalem mense quinto ; et siluerunt tribus 
diebus; quarto vero die obtulerunt quz secum 
attulerant in domo Domini. 

4 Tunc adjuravit Esdras sacerdotes, principes 
et levitas, ut projicerent universas mulieres alie- 
nigenas, et eos qui de eis nati erant, nam plures 
filiabus alienigenarum se copulaverant. Fuit au- 
tem Esdras eruditissimus Legis divinze et clarus 
magister omnium Jud:orum, qui de captivitate 
regressi fuerant, ut dicit Josephus. Primo autem 
die Scenopegiarum, quz celebrantur mense se- 
ptimo, legit Esdras coram omni populo librum 
Legis Domini juxta portam aquarum, de mane 
usque ad mediam diem. Secunda vero die, juxta 
priceptum Legis, tollentes arborum frondes ce- 
lebrarunt festum Tabernaculorum vir diebus. 
Die vero octava fecerunt collectam, quoad oleum 
et panes propositos, et ligna ad sacrificia. Post 
hzc juxta Legem separaverunt alienigenas ab 
Ecclesia, et in crastinum in emundationem jeju- 
naverunt, juxta quod Esdras illis mandavit. Con- 


venerunt 


J. B. S. 


item Esdrz, 


E 


pracipua 
ejus gesta 
complectens; 


AUCTORE 


J. B. S. 


qua in scri- 
ptura sacra 
plenius &xc- 

plicantur. 


J. B. S. 


SECULO I. 


τ 


Ab Adone 
recte appelt- 
latus aposto- 
lus, 


452 
venerunt octies ad audiendam Legem, quater 
videlicet de die, et quater in nocte : et lectione 
terminata, populus sternebatur ad orandum, et 
fiebant preces super eum, et tandem benedictio 
sacerdotis. Correxit autem Esdras populum, et 
erudivit in Lege Domini omnibus diebus quoad 
vixit, et officium sacerdotale strenue ministravit, 
eique populus in cunctis obediens fuit : et mor- 
tuus est Esdras in senectute veneranda, et sepul- 
tus in Hierusalem mr Idus Julii. Hunc quidam 
Juds:orum autumant fuisse Malachiam, sed male : 
nam Malachias post regressum captivitatis natus 
est in Judzea, ut dicit Hieronymus. Hzec ex libro 
Esdrze, et ex dictis Josephi, Hieronymi et histo- 
rie Scholastiez, nec non ex chronica Guilielmi. 

5 Hac more nostro paucis, sed abunde, opinor, 
ad ea intelligenda qua seu ad prophetarum, seu ad 
aliorum e veteri Federe Sanctorum in Ecclesia Ca- 
tholica cultum attinent. Rerum ab Esdra gestarum, 


DE S. SILA SIVE SILVANO APOSTOLO. 


quarum summam qualemcumque dedimus, plenior 
notitia repetenda. est ex ipsis libris, qui inter Cano- 
nicos sub ejus nomine recepti sunt. Primi scriptor 
est ipse, alterius Nehemias, quem cum. Zorobabele 
et Jesu sew Josue, filio Josedech, eodem etiam libro 
annumeravit laudatus E quilinus. Ad. grandem αἴα- 
tem. pertigisse, ostendit longa amnorum series ab 
interpretibus, et potissimum a nostro Saliano ordi- 
nata, ad. quos lectorem remittimus, ut de favoribus, 
ei αὖ Artaxerae concessis, de exterminatione mulie- 
vum alienigenarum, de Lege ab eo inter suos magno 
zelo restituta aliisque recta» Chronologie conforman- 
dis, de tota demum preclara vit serie edoceantur : 
nobis, ut iterum dicam, ea potissimum prafixa sunt, 
qua faciunt ad res ecclesiasticas eruderandas illu- 
strandasque, cum quibus nihil commune habet veteris 
Testamenti historia, nisi qua parte Sanctorum inde 
acceptorum. cultus origo et incrementa nobis explican- 
da sunt ; id quod. hic satis prastitum existimamus. 


DE S. SILA SIVE SILVANO APOSTOLO 
S. PALLI SOCIO 


IN MACEDONIA. 


SYLLOGE HISTORICA. 


De cultu, gestis et obitu. 


postolum. appellamus S. Silam seu Silva- 

num, à Grzcis perperam in duos distra- 

ctum, ea, latiori acceptione, qua. Apostoli 

Pauli collaboratores : Barnabas, Lucas, 
Timotheus et alii apostoli nuncupari consueverunt ; 
quem titulum non video cur Molanus in secunda sua 
Usuardi editione mutaverit in alterum. episcopi, 
contra quem, recte in priore editione cum. Usuardo 
scripserat apostoli. Neque enim dubium est, quin is 
qui inter Martyrologos eum primus signavit Ado, 
duobus quibus de ipso agit locis, sic utrobique diserte 
scripserit, in Martyrologio quidem : Item natalis 
S. Silez apostoli, ubi satis certum est, per Sileam 
intelligi Silam nostrum sive Silvanum, ut clarius 
ezprimunt adjuncta omnia in F'estivitatibus Aposto- 
lorum his verbis : Natalis S. Silez apostoli, qui 
cum esset unus de primis fratribus, et ab Aposto- 
lis ad ecclesias gentium destinatus eum Barnaba 
et Juda, postea ab Apostolo Paulo assumptus, 
predicationis offieium, gratia Domini plenus, in- 
stanter consummavit, atque apud Macedoniam 
passionibus suis Christum clarificans, postmodum 
requievit. Exc quibus manifeste patet, unde sua 
Usuardus acceperit, atque inde àn. Romanum trans- 
ierint, uti ad ipsum Usuardum observavimus ; 
ezpuncto tamen apostoli titulo, de quo pluribus dis- 
ceptare mon. lubet. Id forte mirum videbitur, a nullis 
aliis Martyrologis Latinis tam. celebrem Sanctum 


signatum. fuisse, ne quidem a Notkero, Adonem de 
cetero tam accurate describere solito. 

2 Recte notavit Baronius, de S. Sila meminisse 
Actus Apostolorum capitibus 15, 16, 17 et 18, ex 
quibus aliqualem gestorum ejus seriem texere conabi- 
mur ; S. Hieronymum porro epistola 148 ad Dama- 
sum scribere, eumdem esse Silam cum Silvano, qui 
ponitur in inscriptione Pauli epistole ad. "Thessalo- 
nicenses. Sunt hac, inquit, verba Hieronymi, etiam 
ὦ nostro Thoma Massutio in S. Pauli Vita recita- 
ia: Sciendum, Silam collegam Pauli Apostoli, 
lingua Hebrza Apostolum dici, qui cum eo non- 
nullas epistolas scribit, et vitiose Silvanus legi- 
tur pro Sila, eum Silvanum in. Apostolorum A- 
ctis non legamus; ut apposite cum laudato Massu- 
tio lib. 5, cap. Ὁ sentire videantur, qui Hebreum 
Silz nomen ad Gracam seu. Latinam. inftexionem 
limatum esse existimant, tamquam notius ipsis vo- 
cabulum. Observat rursus Baronius, Grzcos Silam, 
et Silvanum, non unum sed duos putare, et de am- 
bobus agere. simul in Menologio xy Kalendas Au- 
gusti. Diversos item inter se constituere Dorotheum, 
dum Silam episcopum Corinthiorum ; Silvanum 
verc Thessalonieensium tradit. Sed nos hunc aut 
alios ejusdem pretii scriptores non moramur ; neque 
magni facienda. Menologii jam. dicti divisio, neque 
adjuncta, alia mullo fundamento subnixa. Audi ejus 
verba : Natalis sanctorum apostolorum Sile et 
Silvani ae sociorum, qui urbe Chalcedone et Gal- 
lia, atque in orbe terrarum Christianze fidei ver- 
bum praedicantes, multos ab impietate ad veri 
Dei notitiam conversos baptizarunt, etin pace 
animas ipsi Deo reddiderunt. 

3 In Ephemeridibus Graco- Moscis ante tomum 1 
Maii notantur iidem quoque ut. distincti, cum Cre- 
scente, Epaeneto et Andronico, ipso illo die xxx 


Julii, 


à Gravis per- 
peram in 
duos dividi- 
tur, 


in eorum 0f- 


ficio aliis 


conjunctus. 


quos seculis 
est Petrus de 
Natalibus. 


Epistolie pe- 
Iri Roma in 
dim lator , 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


Julii, quo in. Officiis solennior fit eorum commemo- 
ratio, quemadmodum. et multa referuntur in Menzis 
de quinque iis apostolis, qui ez Dorothei Sinopsi 
ordine desumpti sunt, atque in Menologio et Mazi- 
mo Cythereo tam confuse laudati, ut. que apud. Do- 
rotheum. ad unum spectant, ibi omnibus tribuantur. 
Verum lutosus fons est, et tum pradicationes istae 
qer orbem. terrarum, tum, singularia Silee et Silvani 
patrocinia, atque id gemus varia ab ipsis Acterum 
verbis abhorrentia, omnino pratermittenda. censui, 
prasertim. cum. videatur festivitas esse, in. earum 
apud. Gracos wumero, quas arbitrarias plures habent 
de Sanctis variis conjunctis, quorum. plereque com- 
memorationes apud Latinos seorsim aguntur, ut. de 
Andronico xvi Maii; de Crescente xxvn. Junii ; 
FEypanetus, inter septuaginta connumerabitur ad xv 
Julii, quo Divisio Apostolorum in pluribus ecclesiis 
celebratur, quando Petrus de Natalibus Dorothei 
catalogum. cum Galesinio et alis secutus videtur. 
Ad Silam nostrum. propius pertinet magisque pla- 
cet is, qui ipsi in nonnullis Galliz ecclesiis reddi- 
tur, cultus prasertim Andegavis, in cujus Officiis de 
S. Sila habetur propria lectio. Item Baioci et Bel- 
lovaci, teste Tillemontio tomo 1, pag. 243. Est pe- 
nes nos Kalendarium Bellovacense ez Breviario an- 
ni 1554, ubi ad x1v Julii ponitur Silze Apostoli 3 
lectio. Ut patronum coli in Epinay prope S. Diony- 
sii, in diecesi Parisiensi, apud. Castellanum anno- 
tatum invenio. 

4 Viv opere pretium esset Equilini antistitis 
verba huc adducere, nisi aliqua diserte assereret, a 
Gracis, procul dubio hausta, qua receptissime Ec- 
clesie Latinz opinioni adversantur. Sic habet li- 
bro 6, capite 94 : Silas discipulus de septuaginta 
duobus unus, ut plurimi asseverant; unus fuit ex 
primis fratribus, et ut dicitur Actuum 15, ab 
Apostolis Domini cum Barnaba et Juda ad ec- 
clesias gentium destinatus. Cum autem Paulus à 
Barnaba divisus esset, idem Silas ab Apostolo in 
ministerium assumptus, predicationis officium 
gratia Domini plenus, instanter consummavit, 
atque in passionibus suis Christum glorificans, 
postmodum apud Macedoniam requievit rrr Idus 
Julii. Hie enim episcopus Corinthiorum ab Apo- 
stolo constitutus fuit, qui et Silvanus fuisse a 
quibusdam fertur; sed falsum est, quia ille Thes- 
salonieze, hie Macedonis quiescit. Ex his admitto 
S. Adonis elogium, sed qua ei subjunguntur, ut male 
consuta, ita plane mejicienda sunt; quandoquidem 
nulla certa antiquorum fide subsistant ; frustra vero 
alibi querantur. adminicula, sive apud. pseudo-Do- 
rotheum sive apud alios; cum de Sancto nihil om- 
nino constet, preter ea quz ex Actorum Apostoli- 
corum historia aut ex Canonicis SS. Petri et Pauli 
epistolis breviter et nitide collegit Ado, nosque pau- 
lo destinctius explicata subjiciemus, ex quibus de 
episcopatu Corinthiorum, de obitus tempore, aut se- 
pultura loco,nec verbum erui potuit, ut mox patebit 
manifestius. 

5 Praecipua S. Sile gesta, saltem qua ad nos 
pervenerunt, iis Actorum capitibus recitantur, que 
superius cum Baronio notavimus ; at satis commu- 
nis Interpretum opinio est, Silvanum illum fidelem 
fratrem, per quem scripsisse se ait S. Petrus Apo- 
stolus primam epistolam ad electos advenas disper- 
sionis Ponti, Galatize, Cappadoci, Asis et Bi- 
thynis:e, eumdem ipsum Silam nostrum fuisse, eum- 
que ipsum praedictam epistolam Roma, unde scripta 
est, in Asiam tulisse circa annum Christi 44 vel 45 : 
unde rursus colligunt, ipsum. S. Petro primum ad- 
hasisse, eumdemque Romam secutum, unde tali oc- 
castone. per Asiam Jerosolymam  redur, a primo 


453 


Apostolorum. concilio Antiochiam ablegctus sit, ut 
statim docebit ipsa verum series. Neque (desunt, qui 
ec praclaris elogiis, quibus in. Actis ornatur, tam- 
quam senior inter fratres et propheta, plane. existi- 
ment, haud inverisimiliter arqui posse, e septuaginta * 
Christi discipulis unum fuisse, atque adeo 5. Pauli 
Apostoli in praedicando gentibus Evangelio collegam. 
Civem item. Romanum, que ac sanctum Paulum, 
satis indicare videntur verba paulo post citanda ex 
Actorum cap. 16, dum Philippis in Macedonia cum 
ipso Apostolo turpiter virgis casus est, quo supplicio 
vetitum erat afficere quoscumque, etiam exteros, Ro- 
mana civitate donatos. 

6 Utcumque ea habeant, et Paulus, fortasse de 
se solo loquens, multitudinis numero usus sit, ut ad 
rerum seriem accedam, mulla mihi securior et cer- 
lior visa est, quam ipsa S. Luce narratio, ez qua 
suam. Baronius alique concinmarunt, quamque et 
hic cursim, ipsius ferme sacri. Historici verbis con- 
tecum. Quemadmodum autem rerum a S. Petroez- 
tra Syriam. gestarum. ordinem is non. prosequitur, 
ita nec de S. Sila, ejus in peregrinatione Romana 
comite, meminit : verum pramissis cap. 14, sancto- 
rum Pauli et Barnabz in Asiatica, missione labori- 
bus ac passionibus, moz capite sequenti, describit 
ortam Antiochiz seditionem. propter Judzos, quod 
ipsi gentes ad Christum conversas circumcidi vellent ; 
quorum. causa habitum. fuit Jerosolymis primum 
Apostolorum concilium, cui et S. Silas interfuerit ; 
ubi decisa in gentium favorem. controversia. Tunc, 
inquit sacer textus, placuit Apostolis et senioribus 
cum omni Ecclesia, eligere viros ex eis, et mit- 
tere Antiochiam cum Paulo et Barnaba, Judam, 
qui cognominabatur Barsabas, et Silam, viros 
primos in Fratribus, scribentes per manus eo- 
rum. Atque hic demum in virorum. Apostolicorum 
numero innotescit Silas, ut vir primus in Fratri- 
bus. Zn ipsa decretali epistola. repetitur : Misimus 
ergo Judam et Silam, qui et ipsi verbis referent 
eadem ; quod à synodo cautum, videtur, ne forte 
Paulo et Barnabz, cum. quibus ante contenderant, 
minus fidei haberent Judaisantes Antiocheni. 

7 Illi ergo dimissi, pergit textus, descenderunt 
Antiochiam; et congregata multitudine tradide- 
runt epistolam : quam cum legissent, gavisi sunt 
super consolatione. Judas autem et Silas, et ipsi 
cum essent prophete, verbo plurimo consolati 
sunt Fratres et confirmaverunt. Facto autem ibi 
aliquanto tempore, dimissi sunt cum pace a Fra- 
tribus ad eos qui miserant illos. Visum est autem 
Sil: ibi remanere. Quamdiu istic manserit, quidve 
gesserit, sigillatim non exprimitur ; sed ad. ipsum 
quod. attinet, suborta Paulum inter et Barnabam 
dissensione, cujus causa separati sunt, mihil anti- 
quius habuit Paulus, quam ut virum Petro antea 
probatissimum, missionis sibi socium assumeret ; 
Paulus vero, electo Sila, profectus est. Peram- 
bulata autem. Syria et Cilicia, pervenerunt Der- 
ben et Lystram, ubi adscitus est a Paulo T'imo- 
thaus discipulus. Transeuntes autem Phrygiam et 
Galatiz regionem... cum pertransissent Mysiam, 
descenderunt Troadem. Ostensa vero ibi Macedo- 
nis visione, junctoque verosimiliter S. Luca ipso, 
exinde prima plurali persona uti solito: navigantes 
a Troade recto cursu venimus Samothraciam, et 
sequenti die Neapolim, et inde Philippos. Hic 
aperitur. ostium Macedoniz, palestra nempe istius 
in qua Apostolus et socii, presertim Silas egregie 
desudarunt, ad carcerem. usque et compedes, et. e[- 
fusionem. sanguinis decertantes. 

8 Sequitur itaque apud. sacrum. Historicum con- 
versio Lydiz purpurariz, et expulsio maligni spiri- 


tus 


AUCTORE 
J. B. S. 


a primo Con- 
cilio Aposto- 
lorum, 


cum synodali 
decreto 41π- 
tiochiam di- 
rigitur : 


AUCTORE 
J. B. S. 


inde Paulum 
secutus, cum 
eo virgis cz- 
ditur, 


εἰ cum €o- 
dem in Ma- 
cedonia, 


εἰ Corinthi 
strenue la- 
borat : 


454 
tusa Pythonissa ; quod videntes Domini ejus, quia 
exivit spes quaestus eorum, apprehendentes Pau- 
lum et Silam, perduxerunt*in forum ad princi- 
'pes, et offerentes eos magistratibus dixerunt : 
Hi homines conturbant civitatem nostram, cum 
sint Judzi : et annuntiant morem, quem non li- 
cet nobis suspicere, neque facere cum simus Ro- 
mani. Et cucurrit plebs adversus eos: et magi- 
stratus, scissis tunicis eorum, jusserunt eos virgis 
cmdi. Et cum multas plagas eis imposuissent, 
miserunt eos in carcerem, precipientes custodi, 
ut diligenter custodiret eos. Qui cum tale pre- 
ceptum accepisset, misit eos in interiorem car- 
cerem, et pedes eorum strinxit ligno. Quid id 
ligni fuerit, quo Apostolorum pedes constrictos ait 
S. Lucas, non satis liquet ; rem. examinat Tille- 
montius nota 22 in Paulum pag, 5502. Mihi vero- 
simile est. quod. sentit Gallonius, compedes fuisse, 
vel nervum ; quocumque demum modo ea carnificinae 
instrumenta explicanda censeas. Id constat, durum 
quidem fuisse sed breve Apostolis martyrium : Me- 
dia namque-nocte, Paulus et Silas orantes lau- 
dabant Deum, et audiebant eos, quiin custodia 
erant. Subito vero terre motus factus est ma- 
gnus, ita ut moverentur fundamenta carceris. Et 
statim aperta sunt omnia ostia, et. universorum 
vineula soluta sunt. 

9 Hinc tremefactus carceris custos, procidens 
Paulo et 5115 δὰ pedes, audivit verbum Domini 
eum omnibus qui erant in domo ejus; et tollens 
eos in illa hora noctis lavit plagas eorum, et ba- 
ptizatus est ipse, et omnis domus ejus continuo. 
Cumque perduxisset eos in domum suam, appo- 
suiteis mensam et letatus est cum omni domo 
sua credens Deo. Et cum dies factus esset, data a 
magistratibus abeundi licentia, expostulavit Paulus 
illatam Romanis civibus injuriam ;. sicque incusso 
timore, abipsismet honorifice dimissi sunt. Exeuntes 
autem decarcere, introierunt ad Lydiam, et visis 
fratribus, consolati sunt eos et profecti sunt. Cum 
autem perambulassent Amphipolim et Apollo- 
niam, venerunt Thessalonicam, ubi erat synagoga 
Judaeorum; in qua disputante Paulo, quidam ex iis 
crediderunt, et adjuncti sunt Paulo et Silze, et de 
colentibus gentilibusque multitudo magna, et 
mulieres nobiles non paucze. Zworto inde xelan- 
tium Judxorum tumultu, Fratres confestim per 
noctem dimiserunt Paulum et Silam in Bercam. 
Qui eum venissent, in Synagogam Judzorum in- 
troierunt. Hi autem erant nobiliores eorum, qui 
sunt Thessalonicz, qui susceperunt verbum cum 
omni aviditate, quotidie serutantes Scripturas, si 
hac ita se haberent. Znstantibus vero Paulo et Sila 
pradicationibus suis, multi crediderunt ex eis, et 
mulierum gentilium honestarum, et viri non pauci. 

10 Pergit textus : Cum autem cognovissent in 
Thessalonica Judzi, quia et Berroeze przedicatum 
est a Paulo verbum Dei, venerunt et illuc, com- 
moventes et turbantes multitudinem. Statimque 
tunc Paulum dimiserunt Fratres, ut iret usque 
ad mare: Silas autem et Timotheus remanse- 
runt bi. Qui autem. deducebant Paulum, perdu- 
xerunt eum usque Athenas, et accepto mandato 
ab eo ad Silam et Timotheum, ut quam celeriter 
venirent ad eum, profecti sunt. Mora tamen ; 
opinor, mon modica interposita, quam. praedicando 
Berez et per reliquum Macedoniam impenderint, 
dum interim Paulus Athenis celeberrimam illam. 


DE S. SILA SIVE SILVANO APOSTOLO. 


habuit in Areopago concionem, qua etsi pauci tunc 
quidem conversi fuerint, semina certe jacerit ad fun- 
dandam ibi aliquando illustrem ecclesiam. Post heec 
egressus de Athenis venit Corinthum, forte et ibi 
aliquamdiu apud Aquilam et Priscillam hospitatus, 
priusquam. redirent, quos e Macedonia. evocaverat. 
Cum venissent autem Silas et Timotheus, insta- 
bat verbo Paulus, testificans Judeis esse Chri- 
stum Jesum ; allaborante procul dubio collega Si- 
la, fideli et constanti prdicationisa que ac passionum 
socio, per annum et sex menses, quibus ibi sedit 
Apostolus, docens apud. Corinthios verbum Dei. 

11 Hactenus de S. Sila sacer Actorum. histori- 
cus, nullum deinceps verbum de eo faciens, ut nemo 
divinare, nedum colligere alicunde possit, quid. ipsi 
postmodum acciderit ; martyrne, ut ferme Ado in- 
sinuare videtur, an confessor obiebit, ut Graci di- 
stinctius audent asserere. Meminit. ejus sub Silvani 
nomine, de vivo loquens, S. Paulus in utraque ad 
Thessalonicenses epistola, quas per id tempus vero- 
simile est Corintho (ex comniuni) datas circa annum 
52 et 53. Cum in posterioribus (nam ha primz fue- 
re) de Silvano saltem ut adhuc superstite, altum si- 
leat Apostolus, haud improbabiliter existimant pru- 
dentiores, ipsum paulo post vel. Corinthi ὑοὶ in. Ma- 
cedonia. e vivis excessisse ; ut non. facile intelligam, 
quod. ait Massutius lib. 10, cap. 5, inter anonymos 
Pauli comites Act. 90, x. 4 enumeratos, etiam cen- 
seri potuisse Silam, quem mon magis ibi quam aliis 
locis siluisset Lucas, qui alia. persona utens, et se 
tum non adfuisse, satis ostendit. Neque magis ve- 
rosimile est, indicari ab. Apostolo Silam τι Cor. 7, 
loquente de fratre, cujus laus est in Evangelio, aut 
alibi : neque mihi plura occurrunt, qua de Sancto 
satis tuto commemorari possint. Id sepe miratus 
sum, inventos esse hac mostra atate, qui inficeta 
prorsus allusione, venerandum Silze nomen audaculo 
uni alterique homini imponere mon exhorruerint, 
quod ii Silvestres potius quam Silvani pseudo-Pau- 
lo alicui, erroribus suis notissimo, pertinacius ad- 
harescerent. 

12 De Sancti reliquiis nihil magnopere traditum 
invenio; nonnulla opportune suggerit tomus noster 
quartus J'unii ubi pag. 20 et 27 agitur de S. Bai- 
no Morinorum episcopo, quem memorant, circa an- 
num 691 a Sergio PP. S. Sile reliquias impe- 
trasse, magnaque solennitate easdem in S. Marie 
Teruanensem adem. Cathedralem intulisse, ut paulo 
fusius istic ez. Malbranco describitur, hicque adeo 
vepetendum, mon est. Notatur ibidem, in. Breviario 
Morinensis ecclesiz hac die xxx Julii prascribi Of- 
ficium. de S. Sila in editione anni 1542; at cum 
Breviarii istius solam. partem hiemalem. habeamus, 
lectiones querenda fuerunt in. antiquiore anni 1518, 
quibus sola historia continetur, quam hic dedimus 
supra num. 8, cum. oratione: Da nobis, quzsu- 
mus, Domine, beati apostoli tui Silze solennitati- 
bus gloriari, etc. Perseveravit haud dubie cultus 
iste, et sacrarum reliquiarum veneratio, donec anno 
1558, urbem expugnatam. Carolus V. Czsar totam 
a, fundamentis, una cum celeberrimo beata Virginis 
templo, exscindi, everti, cremari atque solo ad- 
aquari imperavit, unde vetus illa inscriptio chro- 
nica DeLetI MorInI; quando et S. Silee memoriam 
intercidisse existimo : certe meque im proprio ho- 
dierno Audomarensi, neque in Iprensi, quas eccle- 
sias vetustior Morinensi successisse novimus, ulla. 
mudo superest S. Silee commemoratio. 


DE 


neque plura 
de 60 sciun- 
tur. 


Reliqui et 
cultus apud 
Morinos. 


ANNO XCY. 


B 


Distinctio ab 
Henschenio 
asserta, 


0 


ab aliis 
etiam pro- 
pugnata, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


GOMMENTARIUS 


De S. Anacleti a S. Cleto diversitate, 
antiquo cultu, gestis et reliquiis. 


"uod in observatione ad. Usuardi Martyro- 
logium xxvi Aprilis polliciti sumus, de 
discutienda rursus controversia super iden- 
litate vel distinctione duorum. fere syno- 

nymorum Pontificum ; id modo, quantum per den- 
sas tenebras fieri poterit, exequi conabimur, brevi- 
ter tamen et succincte, majorum nostrorum vestigiis 
insistentes, a quibus cur recedamus, nihil, post ope- 
rosiorem disquisitionem, occurrit hactenus quod tan- 
topere compellat. Henschenius ad dictum diem xxvI 
Aprilis hunc Commentarii. sui primo capiti titulum 
prafigit : Sancti Cletus et Anacletus diversi Pon- 
tifices, idque argumentum erudite versat, urgentes 
auctoritates adducens, quibus demonstret, Romana 
Ecclesie monumenta omnia pro asserta distinctione 
evidenter pugnare ; unde ez prudentissima Baronii 
regula, a nobis etiam. recitata, nempe in his quze 
sunt Romane Ecclesie, majorem esse adhiben- 
dam fidem ejus alumnis, quam exteris, tantum 
non evincit, male a ceteris illis, sive. Grecis sive 
Africanis, ob nominum affinitatem, conflatos esse in 
unum, qui vere duo fuerint, Pontifices Romanos 
Cletum et Anacletum, quemadmodum et aliis id 
accidisse ibidem probat, nominatimque ex Pontifi- 
cum Marcelli et Marcellini confusione, quam viri 
non pauci doctissimi tuendam suscepere, sed a qua 
Clar. Castellanum ante obitum ita absterrui, ut tan- 
dom fassus sit, se eam opinionem. plane retractasse ; 
id quod indicare non pratermisi in jam. dictis Ob- 
servationibus ad xv1 Januarii et Xxv1 Aprilis. 

2. Porro sanctorum Cleti et Anacleti sincere fa- 
teor, non tam evidentia mihi hucusque apparere 
discrimina , praterquam quod antiquiorum, licet 
ecterorum, sew mon Romanorum scriptorum suffra- 
gia, a nostro Petro Halloixz ad S. Irenzwm erudite 
expensa, et αὖ Henschenio non undequaque refu- 
lata, ita animum. suspendant, ut omnibus multum 
diuque sedulo perpensis, Antonio Pagio subscriben- 
dum videam, qui in Critica Baroniana ad annum 
101, relato S. Anacleti, tamquam a S. Cleto di- 
versi obitu, tactaque obiter eruditorum, prasertim 
Gallorum, contraria sententia, rotunde enuntiat, se 
rem, incertam agnoscere, sed a communi opinione 
non discessurum. Idemque denuo profietur nepos 
ejus Franciscus in Breviario Romanorum Pontifi- 
cum tom. 1, pag. 15. Neque mihi in ea incertitu- 
dine ab .Henschenii placitis lubet discedere, quid- 
quid Papebrochius aliam viam sternere visus sit, 
qua et unus Cletus et duplex quodammodo supponi 
posset, semel eum S. Clementi anteponendo, rursum 
vero S. Clementi successorem faciendo : qua ut sa- 
lis feliciter excogitata mon inficier, talia tamen ab 
eruditis censentur, ut nec uni nec alteri contenden- 


455 


DE S. ANACLETO: 


PONTIFICE ROMANO 


MARTYRE. 


tium parti faciant satis. Nobis semper tutius visum 
est, ab antiquis Ecclesie Roomanz monumentis non 
recedere, quamdiu evidentior in contrarium. aucto- 
rilas non appareat, prasertim in iis quz ad. Ponti- 
ficum seriem ordinandam conducunt. 

9 Veteres eorum Catalogos quam diligenter evol- 
vit οἱ discussit, tam non oscitanter eruderavit lau- 
datus Henschenius ante tomum 1 Aprilis, singulo- 
rum Pontificum ztates, characteres et gesta discer- 
nens, illorum vero Catalogorum a seculo quarto 
auctoritate, pro Cleto ab Amacleto distinguendo, 
potissimum certat mum. 2, 3 et 4, quos hic pro in- 
sertis haberi cupimus, ubi utriusque Pontificis di- 
versissima origo, diversa acta et tempora, referun- 
tur, que non commode ad. unum eumdemque homi- 
nem quis reduxerit. Adde his veteres alios Catalogos, 
a laudato Pagio Critice Baronianz prefizos, quos 
nemo nisi temere contemnendos dixerit. Hac porro 
magis etiam confirmantur ex Missalibus et Breviariis 
Romanis, in quibus a tot seculis Cletus et Anacle- 
tus ut Sancti duo diversis diebus et Officiis per or- 
bem Catholicum celebrati sunt, hodieque celebrantur. 
A ccedunt scriptores omnes, quotquot hactenus egisse 
sciuntur de Vitis Romanorum Pontificum, ibi ab 
Henschenio enumerati, apud quos una. est et con- 
cors assertio, alium esse Cletum ab Anacleto, quid- 
quid forte in eorum disponendo ordine tantillum 
dissentiant. Atque in his quidem nihil magnopere 
occurrit, in quo ab Henschenio recedendum persua- 
deamur. 

4 Non ita stringunt quz ex Martyrologiis pro 
tuenda communiori opinione ab ipso allegata sunt; 
neque certe Bedam et Florum, etiam ut ab ipso et 
Papebrochio editi sunt, in favorem suum pertrahere 
potuit ; quamvis enim S. Cletum hi ambo referant 
xxv Aprilis, at de S. Anacleto altum silent, at- 
que adeo auctoritas ista contra ipsum potius quam 
contra adversarios inflectitur. Non. minus ipsi obest 
verus Usuardi textus ad. dictum diem xxv1 Aprilis, 
ubi non Cletus sed. Anacletus seu Anencletus di- 
sertissime signatus est, hoc vero die xi Julii nec 
verbum ecstat de alterutro. Tantumdem confert ad- 
ductus ab .Henschenio Wandelbertus , apud. quem 
solus Cletus memoratur. Si itaque, ut candide fa- 
teamur, ex plerisque Martyrologiis ab ipso relatis 
dirimenda sit controversia , Gallorum eruditorum 
opinioni magis quam nostrz ea omnia robur adji- 
ciunt, ut in hac parte Henschenii argumentum cogar 
deserere, postquam. non minimam operam posui in 
expendendis singulorum .Martyrologiorum momen- 
tis, pertexendaque eorum genealogia in ipsa ad 
Usuardum prafatione, quam nemo, quod sciam, vel- 
licavit hactenus prater anonymum aliquem Praten- 
sem monachum, in eo totum, ut quo potest conatu, 
cenobii istius verum seu pratensum autographum 
gropugnet, in quo contentionis funem ducere, haud- 
quaquam opera pretium. existimo. 

5 Neque tamen Martyrologia omnia communiori 
opinioni ita adversantur, ut in ipsis pro ea nihil sub- 
sidii supersit. Rabanus imprimis Cletum et Ana- 
cletum ut diversos agnovit, tametsi a statutis die- 


bus 


J. B. S. 


ex receptiori 
opinione te- 
nenda vide- 
tur; 


cui si non 
faveant 
Martyrologia 
omnia, 


multa identi- 
tati opposita 
sunt; 


AUCTORE 


᾽. Β: 5. 


sic tamen ut 
res dubia 
maneat. 


JPMP. 


SUB SEVELO 
IMPERATORE. 


456 
bus recedens, illum. xx1X. Aprilis, hunc x1 Junii 
consignarit. Neque Ado plane contrarius est, licet 
enim Anacletum referat xxv1 Aprilis, Cletum vero 
xir Julii; id certum manet, eum ambos Pontifices 
minime confudisse; uti neque Notkerus, qui et ipse 
festa. quidem. transposuit, sic tamen ut. Cletum hoc 
die amnuntiet, quo a recentioribus omnibus Anacle- 
tus constanter signatus est, quemadmodum ez .Au- 
ctariis plurimis ad. Usuardum facile intelliges. E 
his porro perspicuum. est, seculi rx. .Martyrologos 
istos veteres Romanorum Pontificum Catalogos ha- 
buisse pra oculis, a quibus cur recesserit Usuardus, 
Adonis descriptor perpetuus, fateor me divinare non. 
posse, misi fortasse de amborum. identitate aut. di- 
stinctione alicunde dubitaverit. INon adeo mirum, 
quod a Romani parvi auctore pratermissus sit Cle- 
tus : etenim in concinnando Martyrologio suo Rufi- 
mum is precipue secutus est Eusebii interpretem , 
cum vero in tota ea historia unicus Anacletus seu 
Amnencletus compareat, solum istum ipse vetulit, 
quem. in fonte suo repererat. Patet igitur, Marty- 
vologia mom deesse ex quibus firmetur commumis 
sententia, quibus accedunt recentiores universi, ez- 
cepto Castellano, non eque facili ad hanc, quemad- 
modum ad alteram de Marcello et Marcellino 
identitatem retractandam. 

6 At enim, ut supra dicebam, neque mihi adeo 
evidens est duorum horum Pontificum diversitas, ut 
non potius cum Pagio plane sentiam, rem hactenus 
ita intricatam, sive personas spectes, sive ipsarum 
gesta, etatem et. successionem, ut velim, nolim, fa- 
teri cogar, omnino incertam esse : neque Pontificum 
Catalogos, Missalia, Breviaria aut Martyrologia 
tanti ponderis censeri, ut prorsus elidant tot Sancto- 
vum Patrum auctoritatem, tot. scriptorum antiquo- 
vum. testimonia, ab Halloicio et alüs studiose ex- 
pensa, qua nec undecumque mec undequaque satis 
refellit Henschenius : ut. jam taceam. recentiorum 
mubem, id certatim contendentium, sub duplici no- 
mine unum eumdemque latere, qui Grace ᾿Ἀνάγκλη- 
voc, a Latinis passim contractius Cletus appellatus 
sit. Quantamcumque diligentiam, ad datam fidem 
liberandam abhibuerim, wt sive ex. Pontificum suc- 
cessione, sive ez diversis gestis, sive ex diversa pa- 
tria, aut aliunde quid movi eruerem, unde certior 
redderetur utriusque distinctio, cum mihil sit ubi 
tuto pedem figas ; neque ex adversa parte satis clarze 
sint antiquorum. istorum. auctoritates, quibus eapli- 
candis, et ad sensum suum torquendis insudat Tille- 
montius tomo 2, pag. 5o9, id reliquum est, ut du- 
biam et incertam. hactenus fateamur utramvis opi- 
mionem; interim tamen, quamdiu incerta est, a 
communi non discedemus, quz tamdiu in sua pos- 
sessione persistet, donec urgentiora producant, qui 
ean, tanto conatu convellere nituntur. 


: DE S. SERAPIONE MARTYRE. : 


7 S. Anacleti aatem, sedis ingressum et ezi- 
tum mullus:satis tuto fixerit, qui mom decessorum 
una et successorum. tempora. apte ordinavit, id vero 
tentare, eque fere avdwwm est ac tactam jam. super- 
ius controversiam dirimere. Sequar igitur et hic 
veceptiorem. opinionem, licet ea. hodierno Romano 
Breviario contraria sit, quam sic breviter expressit 
laudatus Franciscus Pagius : S. Anacletus, na- 
tione Greeus, patria Atheniensis, S. Cletum eo- 
dem anno rxxxmm excepit. Ecclesiam, quam su- 
per corpus S. Petri Apostoli presbyter inchoa- 
rat, Pontifex creatus perfecit, ex libro Pontifi- 
cali. Duabus ordinationibus, mense Decembri 
habitis, creavit diaconos tres, presbyteros quin- 
que, episcopos diversis in locis sex. Pontificatum 
tenuit usque ad annum Christi xcv, quo Martyr 
occubuit sub Domitiano, post sedem annorum 
xii, mensium decem et trium dierum, pro quibus 
mavult Henschenius substituere menses dumtaxat 
duos ; sed eos scrupulos hic non. discutimus. Gesta 
ejus alia, in predicti Breviarii lectione velata, sive 
ex Decretalibus, ejus momine circumferri solitis, 
sive aliunde accepta, non pari verisimilitudine, qua 
cetera, jam ex agio data, narrantur. Quz vero 
de eo comminiscitur Saussayus X1 Octobris, et x J'u- 
nii in Supplemento pag. 1124, mec citari mec ve- 
futari merentur. Decretales autem. ipsi abjudican- 
das, hodie satis probat eruditorum omnium veceptis- 
simus consemsus, cui Galesiniwm aut alios frustra 
opposueris. 

8 De sacris ejus exuviis id solum. dici potest, 
quod in laudatis Catalogis etiam. salis clave eapri- 
mitur; corpus ejus depositum. fuisse apud S. Pe- 
trum, cui ipse vivus in Vaticano tumulum parave- 
vat, ab abbate Bartholomao Piazza in Hemerologio 
ad hunc diem pluribus exornatum. Inde reliquias 
alio absportatas, satis certo non novimus; cum totum 
corpus ibidem superesse asserant Pancirolius et alii 
sacrorum Romz locorum et pignorum. descriptores, 
ut videre etiam est in tractatu de Basilica. Vaticana 
tomo vit Junii pag. 41 et 883. In ordine Officii di- 
vini, juxta. consuetudinem, dicte Basilice, a Jose- 
pho de Fide digesto pro anno 1665, hoc die legitur : 
S. Anacleti Pape dup. habemus ejus corpus. 
Memini me alicubi legere, S. Anacleti reliquias 
Neapoli asservari, aliasque Bononiz reperisse Ma- 
sinium; at quales ha sint, aut quo cultu honorentur, 
an vero et alibi ali expositae sint, distinctius expli- 
catum non reperi. Atque hic sistendam. censeo pro- 
missam, disquisitionem, ne plura cumulando, ingra- 
tam. cramben vecoquam, mullo alio laboris fructu, 
quam, quod actum. acturus sim, ea repetendo qua 
jam ad nauseam disputata, esse ii probe norunt, qui 
similibus tricis enodandis assueti sunt; alitis id genus 
disceptationes nec placere mec prodesse consueverunt. 


DE S. SERAPIONE MARTYRE. 


Ex Synaxariis Grecis, et Martyrologio Romano. 


otissima in. Gracis Tabulis S. Serapionis 
memoria est; tametsi mon eodem, ubique 
die celebrati. Menza impressa, eorumque 
Index cum Maximo Cytherorum episcopo, 


prater solam. Sancti amnuntiationem. die x1 hujus 
mihil habent, INos eum diffevimus in hunc diem, cum 
Martyrologio Romano, sic ipsum signante : S. Se- 
rapionis martyris, qui sub Severo Imperatore, et 


Aquila 


D 


Quid de 66. 
Slis verosi- 
milius cen. 
sendum, 


E 


quid item de 
reliquiis. 


Notitia, Sun- 
ctii 


elogium ex 
synadario 
Basiliano ; 


XIII JULIT. 


Synonymo- 
rim confusio 
vel repetitio 


C 


Videtuy fia. 
Ps ine. 
Iricabipis. 


X DIE DECIMA TERTIA JULII. 


Aquila praeside per ignem pervenit ad coronam 
martyrii. Praesenti etiam. die. Sanchlm. referunt 
Synacarium. Basilianum, Menaa. bibliothece Am- 
brosianz, Supplementum αὐ Menaa impressa ea 
Synazario Sirmondi una cum. Sirleto, ita ejus gesta 
breviter prosecuto : Natalis sancti martyris Sera- 
pionis, qui fuit sub Severo imperatore divinze 
pietatis studiosus, et probitate morum insignis : 
qui detentus ab Aquila preside, interrogatus 
cujusnam esset religionis, libera et clara voce 
respondit , se Christum Dominum colere. Quam- 
obrem igni traditus, martyrii coronam reportavit. 
Conveniunt Eacerpta e Menzis bibliothece Ambro- 
sianz. Repervio etiam S. Serapionis memoriam in 
Kalendario Syriaco seu Chaldaico, de quo in Pra- 
termissis ad hunc diem ; et in Arabico-Zgyptio, a 
Gratia Simonio Maronita ex Arabico verso. 

2 Plura in sancti Martyris laudem protulit di- 
ctum. Basiliasum. Synazarium : Serapion Christi 
martyr erat sub regno Severi, vir divini cultus 
studiosus ac bene moratus. Ab idololatris autem 


R 451 
ob Christi confessionem comprehensus, Aquilze, 
regionis istius prefecto, traditus fuit. Cumque 
coram illo adstaret, et interrogaretur, cujusnarn 
religionis esset, libere Christum confessus est. 
Ideo itaque vehementer czsus, ferroque acnto 
totum corpus rasus, ad carcerem remissus est, 
fame et siti eum vexante. Post plurium vero 
dierum decursum e carcere extractus, Przefecto 
vinctus adstitit. Cumque nullam plagam aut vul- 
neris cicatricem ferret in corpore; quia statim a. 
Christo erat sanatus, omnes in stuporem rapuit, 
multosque ad Christi fidem adduxit. Przfectus 
autem, veritus ne plures ad Christum adduceret, 
igni ipsum tradidit; et sic, decurso immortalita- 
tis agone, martyrium consummavit. 

3 Baronius, de S. Serapione agens in Annali- 
bus, triumphos ejus affigit anno 205 ; nimis interim 
indeterminate visus asserere, celebrari ejus nata- 
lem diem xir Julii, tam apud Grzecos, quam apud 
Latinos, ut illorum Menologium et Romanum 
Martyrologium significant. 


RM EE 55 τ. --- ---. 


DE SS. MARTYRIBUS 


ALEXANDRINIS 


SERAPIONE, TROPHIMO, MELEO, EUANGELO, PROPOLO, 
ATTALO, ZENONE, MENEO PRESBYTERO, 
TROPHIMA VIRGINE, ET FORTE MACROBIO. 


Ex Hieronymianis. 


v varüs tabulis Graecis, non undequaque 
exactis, Serapionem aliquem sub Impe- 
ratore Severo, Aquila przeside martyrem, 
ignota prorsus martyrii palestra, hoc die 

proxime retulimus, quem ex Menologio Sirleti Ba- 
ronius cum multis aliis Martyrologio Romano inse- 
ruit, nusquam. in Fastis Latinis sic expressum. 
Unde et ex id genus pluribus Gracorum textibus 
ad Latinos comparatis, tanta confusio Serapionum 
orta est, ut in Observationibus ad. Usuardum xxt 
Martii, item 1x Julii, et ipso hoc die in Prater- 
missis dixerim, difficile esse, inter synonymos San- 
ctos distinguere, praesertim cum adjuncta tam varie 
transposita aut translata sint, ut cui propria aptes, 
omnino discerni nequeat. Hic Gracum istum, incerti 
loci Martyrem, Gracis reliqui, cujus elogium pro- 
vime datum. est. Quid velit hoc die Grevenus per 
S. Serapionem confessorem, mon magis obvium 
est divinare. Paulo facilius intelligo, unde in codi- 
cem. Üsuardinum | Rosweydi | irrepserint. Attalus 
martyr, et : In ZEgypto, Serapion monachus, nem- 
pe ex Wandelberti metrico, cujus versiculos ad U- 
suardum retulimus : 


Tertius /Egyptum prwsentat Serapioni, 
Attalus et martyr coelesti flore nitescit. 


2 Sed et hinc nova. altera. verum confusio, dum 
soli isti duo sic ex majori pugilum. turma decerpti 
Sunt, ut fontem nescias unde processerint, qu ANot- 
kero primum, deinde Maurolyco, Galesinio et aliis 


Tomus m Julii. 


ansam prabuisse videtur, ad novas classes novosque 
Martyres confingendos, vel ex minoribus Hierony- 
mianis arripiendos, qui ad certam normam reduci 
prorsus non possent, nisi succurrerent Hieronymiani 
codices, ex quibus tot nuda ferme nomina in auctaria 
Beda, Flori et Usuardi profluxerunt. Id porro do- 
lendum mazime, amanuensium oscitantia, et pro 
variarum. ecclesiarum. arbitrio, et preterita in iis 
codicibus aliqua, et sic luxata esse nomina, ut certum 
numerum et rationem inire nequeas. Adde quod et 
istic. Serapion mon unus occurrat, nullo prorsus 
charactere distinctus; jam ut classis antesignanus , 
jam aliis immiztus, quemadmodum ex solo. indice 
apud Florentinium cognosces. Notabilis est latercu- 
lus xx1 Martii, ubi Serapion Alexandric signatur, 
cum novem aliis sociis, ferme ut hoc die, quo paulo 
major est in codicibus nominum diversitas. Alius 
denuo Alexandrie Serapion xxvmr Augusti, alii 
ibidem ὙΠῚ, x1 et xv Septembris. Verum hzc de 
Serapionibus satis hic dicta sint ; nunc querendum 
est, quot et quales socii hodierno nostro adjungendi 
sint. 

3 Sic textum. suum. vefert. Florentinius : In 
Alexandria, Serapionis, Tropimei, Melei, Euan- 
geli, Propoli, Actali, Zenonis, Propili, Meneo 
presbyteri, Trofinz virginis. 7d potissimum in eo 
laterculo displicet, quod Propoli et Propili pro 
duobus supponant, qui in aliis codicibus unus est et 
idem martyr Propolus, sive praepositus Attalo, sive 
ei postpositus. Secundum nomen. formavimus Tro- 
phimi qui im vetustissimo Epternacensi codice in 


63 feminam 


AUCTORE 
J. B. S. 


tempus mar- 
hri. 


ἍΜΕΞ 


Quot hodier- 
ni Serapio- 
nis socii fue- 
rint. 


AUCTORE 
4 BSS: 


JS P. 


BUB DECIO. 
B 


Annuntia- 
tiones ex va- 
riis Synaxa- 
riis; 


C 
elogium 
Graco-Lati- 
num, 


FORTE 


SECULO III. 


In sacris Fa- 


stis ignoli, 


458 


feminam mutatus est; sic enim aptius legi puto, 
quam. Tropimei supra, vel Tropomei, ut Corbeien- 
sis, apud quem pro Zenonis, habetur Gelenis. In 
JEpternacensi pro Melei, est Mellei; sed im eo me- 
lius exprimitur in fine Trophima quam apud. alios 
Trofina vel Tropimia, quae ansam non nemini de- 
derit, hic inveniendi Trophimenam Minorensem, 
vel Triphinam Siculam, de quibus egimus v hujus. 


ACTA SANCTORUM. 


In solo. Corbeiensi occurrit Macrobius, quem idcirco 
ut dubium Wumtazat adjicimus. Nomina a Mauro- 
lyco οἱ Galesinio male efformata in Pratermissis 
vejecta sunt. Vides, ut supra dicebamus, mon adeo 
pervium esse, vera momina a deformatis, verum 
ordinem a turbato discernere. Putamus, hic verosi- 
millime ordinata esse omnia, saltem quoad licuit per 
codices, amanuensium socordia sape corruptos. 


DE S. MWMYROPE MARTYRE 


IN INSULA CHIO. 


Notitia ex Synaxariis Grecis. 


Myrope, ab unguento, Grace μύρον dicto, 
quod e corporibus Sanctorum profluens hau- 
riebat, infirmis in medicinam adhibendum, 
"nomen sortita, ui habetur inferius im ejus 
elogio, in variis Synaxariis notatur. Nomen ipsius 
reperio in Menao Chiffletii, in ezcerptis, qua asser- 
vamus, e Menzis bibliothece Ambrosianz cum elo- 
qio; Sirleto ac Synaxario Basiliano, quod hoc modo 
elogium ipsius recenset : Ἢ τοῦ Χριστοῦ μάρτυς Mv- 
pom» ὑπῆρχε μὲν ἐπὶ τῆς βασιλείας Δεχίου ἐν τῆς 
νήσου Χίου. Περιήρχετο δὲ τὴν Ἐφεσίων πόλιν, τὰ ἐχ 
τῶν λειψάνων τῶν ἁγίων Μαρτύρων xai ᾿Αποστόλων 
προχεόμενα μύρα. συνάγουσα, xal ἰωμένη τοὺς ἀσθε- 
νοῦντας. Ὅθεν χαὶ φερωνύμως ἐχλήθη Μυρώπη. Κα- 
ταλαξοῦσα ὃὲ τὴν νῆσον Χίων, xal ἑυροῦσα τὸν ἅγιον 
Ἰσίδωρον, διὰ Χριστὸν μαρτύρησαντα καὶ τελειωθέν- 
τα, ἀνείλετο τὸ λείψανον αὐτοῦ, καὶ ἔκρυψε παρ᾽ εαυ- 
τῇ. ἹΚαὶ πολλῶν χρατουμένων, διὰ τὴν τοῦ λειψάνου 
ἀφαίρεσιν, χαὶ τιμωρουμένων, ἐφανέρωσεν ἑαυτὴν, 
λέγουσα λαξεῖν καὶ χρύψαι τὸ λείψανον. Κρατηθεῖσα 
οὖν παρὰ τοῦ ἡγεμόνος Νουμεριανοῦ, τοῦ xa τὸν ἅγιον 
Ἰσίδωρον βασανίσαντος, ἐτύφθη σφοδρῶς, χαὶ ἀπε- 
χλείσθη εἰς φυλαχὴν, «cl δι᾿ ὀπτασίας τοῦ ἁγίου Ἶσι- 
δώρου τῶν ἀποχειμένων αὐτῇ ἀγαθῶν τὴν ἐπαγγελίαν 
λαδοῦσα,, τῷ Θεῷ τὸ πνεῦμα παρέδωκεν. 
2 Myrope, Christi martyr sub regno Decii 
extitit, ex insula Chio. Cireuibat autem Ephe- 


sum, unguenta ex Martyrum et Apostolorum 
corporibus profluentia secum adducens, et sanans 
infirmos. Ex quo nomen Mjyrope sortita fuit. 
Postquam in insulam Chium reversa esset, et 
invenisset S. Isidorum, martyrio functum pro- 
pter Christum ac mortuum, sustulit corpus ejus, 
et apud se recondidit. Cumque multi comprehensi 
et cruciatibus essent affecti propter ablatum cor- 
pus, se ipsam manifestavit, dicens, se abstulisse 
et abscondisse corpus. Comprehensa itaque a 
Numeriano prefecto, qui sanctum quoque Isido- 
rum cruciaverat, graviter czesa, et in carcerem 
conclusa est. Et, ab apparente ipsi S. Isidoro, de 
bonis, quae ipsam manebant, certior facta, Deo 
spiritum tradidit. 

3 Consonant excerpta ez Menais bibliotheca: 
Ambrosiana. Sirletus hac paulo aliter, rem brevius 
referens : Eodem die (nempe decima tertia Julii) 
sanctze Martyris Myropis, temporibus Decii Impe- 
ratoris, quz primum habitavit in insula Chio ; po- 
stea vero ad Ephesiorum urbem profecta, religio- 
se admodum hauriebat unguenta, ex sanctorum 
Martyrum corporibus profluentia, ex quo et cog- 
nomen sortita est. Postea in insulam Chium 
reversa, et se Christianam esse confessa, a prze- 
side Numeriano vectibus vehementer verberata, 
Deo spiritum reddidit. 


DE SANCTIS JUSTINA ET ZENONE 


MARTYRIBUS 


TERGESTI 


IN ISTRIA. 


Ex Ferrario. 


um in Sanctos hosce, alibi prorsus ignotos, 

aliud agens incidisset Papebrochius, a qua- 
draginta et amplius annis. Tergestum non 

semel scripsit ad nostrum P. Carolum Vi- 
tellium, quo distinctiores notitias impetrare conare- 


tur, unde de eorum gestis, elate et cultu paulo cer- 
tior fieret. Respondit Vitellius 1x Aprilis 16079, 
nihil istic reperiri prater narrationem, veteri alicui 
Breviario ecclesia. Cathedralis ejusdem civitatis in- 
sertam, quam Papebrochius viz inspeverat, quin 


conti- 


a Sirlelo ab- 
breviatum. 


Legenda S. 
Dorothea or- 
nali sunt, 


CIRCA FINEM 
SECULI Iv. 


Sancte Sa- 
"e memo- 
rit apud 
Gr "08; 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


continuo adverterit, ex Actis S. Dorothez et Theo- 
qhili plane contractam esse, servato ipsomet nomine 
Sapritii prasidis, sed mutatis nominibus Dorothee 
in Justinze, ac Theophili n Zenonis, manente utro- 
pique pracipuam totius passionis substantia; quod 
mirum. est, effugisse oculos F'errarii, adeo ut àn sua 
annotatione non dubitavit asserere, Acta horum 
Martyrum accurate scripta legi, neque aliquid 
controversum aut inverisimile in illis se depre- 
hendisse. Mirum, inquam, ubi vel pueris mota. est 
S. Dorothez Legenda, notissimaque historia de 
floribus et pomis celestibus per angelum ad. 'Theo- 
philum transmissis, qua, ut non diffiteumur, semel 
ac iterum prodigiose accidere potuisse, sic non. tam 
leviter, tamquam. sincera. et. genuina, admittenda. 
sunt, quz apertissime ea aliis Actis mutuata. depre- 
henduntur. 

2 Quid? Quod et ipsa S. Dorothesz Legenda, 
tum. propler exemplarium. varietatem, tum. propter 
alia, a multis hodie non tanti fiat, quanti eam. Bol- 
landus astimasse videtur. Adde vero Sanctos istos 
Justinam et Zenonem Zn nullis prorsus sacris Fa- 
stis umquam consignatos, neque Ferrarium distincti 
quidquam de' eorum cultu docere potuisse. Non esse 
autem omnino conformia. A.cta ad. nos missa et Fer- 
varii compendium, ex eo patet, quod apud ipsum 
alius dicatur prases, forte ab aliquo amamuensi 
caute mutatus, ne nimium n oculos incurreret com- 
missum plagium. Laudati scriptoris Catalogus gene- 
ralis, ex quo sua procul dubio hic accepit Castella- 
nus, sic annuntiat : Tergesti in Istria, S. Justinze 
virginis et martyris sub Diocletiano eum Zenone ; 
alleganturque in. motis tabulae ecclesiz Tergestinz, 
ex quibus Legendam Italice vulgaverit Nicolaus 
Manzolus J. C. in historia lstrim, edita 1611, 
quam. dum. consulo, ipsissimam esse comperio, quam 
huc misit Vitellius, hoc solo excepto, quod apud 
Manzolum, casu an studio nescio, pro Sapritio, non 
Fabianus substituatur, ut legerat Ferrarius, sed 
Fabricius : quod sufficiet, hic verbo indicasse. Cum 
igitur alia. nota. mon. sint prater. pradictam. histo- 


450 
riam, ut verbis superftwis parcamus, 1761). 011 com- 
pendium. describere satis habebimus. Sic ἰε 1: 

3 Justina virgo Tergestina, Christianis paren- 
tibus orta, annorum xtv, cum ob for;nze pulchri- 
tudinem a multis in matrimonium postulata, se 
Christo, cui virginitatem voverat, desponsatam 
diceret, apud Fabianum przsidem accusata et ad 
eum perducta, diis sacrificare jubetur. Cumque illa 
deos dzemones appellaret, Fabianus optionem Vir- 
gini dat aut colendi deos, aut tormenta subeundi. 
Àc primum illam alapis czesam, quod libere deos 
contemneret, extendi, et virgis ecedi, deinde in 
equuleo suspensam circa mammillas ungulis ex- 
carnificari jussit. Ipsa vero Christo gratias agens, 
virtutem, etanimi constantiam petebat, quo ad pa- 
radisum de hoste triumphans perveniret. Darna- 
ta autem a preside, ut gladio feriretur, cum qui- 
dam ex primis apud presidem, nomine Zeno, per 
jocum Virgini diceret: Sponsa Christi, transmitte 
mihi mala de sponsi tui paradiso; dum ad suppli- 
cium duceretur, infantulo sudariolum dedit, Ze- 
noni deferendum, dicens : Dicito illi: Justina vir- 
go Christi mittit tibi mala, quze de paradiso sponsi 
sui postulasti. Decollata itaque Virgine, corpus a 
Christianis sepulturz traditum est, rr Idus Julii, 
Diocletiano, et Maximiano Imperatoribus anno 
salutis ccuxxxIx. Zeno autem; ubi a. puero suda- 
riolum accepisset, diceretque : Bonum erit ad fa- 
ciem tergendam ; dum illo coram preesidis fami- 
liaribus faciem tergit, se repente mutatum tanto 
sensit Christi amore captum, ut nomen illius pu- 
blice extollere non dubitaret. Quare delatus Prz- 
sidi, ab illoque accersitus et dementize objurga- 
tus, cum respondisset : Quid mali facio, si Christi 
veri, et solius Dei, qui Justinam virginem ad se 
suscepit, meque in servum accipere dignatus est, 
nomen collaudo? tamdiu plumbatis czedi jussus 
est, donec animam exhalaret. Cumque nomen 
Domini Jesu Christi extollere non cessaret, lin- 
gua illi przeciditur, et tandem caput amputatur 
die predicta. 


DE S. SARA VIRGINE ABBATISSA 


SCETLE DN EDIBYA- 


Notitia ex tabulis Grecis, et Vitis Patrum. 


ancte Sarge memoriam, in aliis Synaxariis 

hoc die ignotam, reperio in Menzo Chiffle- 

tii; qua etiam inscribitur in. Supplemento 

ad Menaa impressa ex Synaxario Sirmondi 

et Ms. Chiffletii his verbis : Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἡ ὁσία 

Σάῤῥα ἐν εἰρήνη τελ. Eadem die (nempe decima 

tertia. Julii) S. Sarra in pace obiit; appositis hisce 
versiculis : 


Κόλπους ὑποσχὼν, τὴν νέαν Σάῤῥαν δέχου 

Ὁ τῆς παλαίας ᾿Αθραὰμ Σάῤῥης ἄνερ. 

Saram novam tu recipe promisso sinu 
Pater Abraham ; cui Sarra vetus uxor fuit. 


2 S. Saram ab Arturo in Gynaceo sacro die 
Xxx Maii collocatam. esse pro consueta sibi licen- 


tia, nullo antiquiori exemplo, monuimus in. Pra- 
termissis ad istum diem ; a quo huc retracta est a 
nobis, Gracorum duo supramemorata Synaxaria 
secutis. Porro non erit alienum ἃ proposito, tran- 
scribere annuntiationem, quam dictus Arturus ibi- 
dem habet : Scetiin ZEgypto, S. Saree virginis ab- 
batissze, quee Theodosii senioris tempore, virtute 
castimoniz, sapientiz, et monastiez observantia 
insigniter refulsit. Sed antiquiora non desunt, qua 
sancta; Abbatisse nomen illustrent. 

3 Etenim excelsa ipsius mens et virtutibus exag- 
geratissima, vivis lineamentis exprimitur apud Ros- 
weydum in Vitis Patrum ; unde paucula que huc 
spectant, delibo. Atque imprimis quam fuerit S. 
Sara virginei propositi tenaz, quam invicto pectore 
praedicta. adversus machinationes impuri spiritus, a 


quo 


AUCTORE 
J. B. S. 


cujus hic 
aliquod com- 
pendium 
latur. 


ps 


quam 4rtu- 
rus annun- 

tiat die non 

SUO. 


E vitis Pa- 


trum osten- 
ditur ejus 
castimonia ; 


AUGTORE 


JB. 


odium vana 
glorie, 


* Cotelerius 
tectum, 

^ 
Grace σὼ- 
μάτιον. 


mirabilis 
oculorum cu- 
stodia, 


B 


virilis [orti- 
Ludo, 


εἰ cordis in- 
tegritas. 


Ü 


J. B. 5. 


ΧΠῚ JULIL. 


Sacris omni- 


bus Fastis 
prateritus 


460 
quo diu multumque et acriter vexabatur, planum fit 
ex lib. b, pag. 914, ubi lego : Narraverunt de ab- 
batissa Sara, quia manserit tredecim annis forti- 
ter a fornicationibus demonum impugnata ; et 
numquam oravit, ut recederet ab ea hujusmodi 
pugna, sed solum hoc dicebat: Domine, da mihi 
fortitudinem. Eadem. habet Cotelerius inter Apo- 
phihegmata. Patrum tomo 1 Monumentorum E'ccle- 
sie Grace pag. 651. 

4 Quam vero aliena fuerit a vang gloria ; quam 
certo persuasum habuerit, omnem sufficientiam suam 
esse ez Deo ibidem probatur : Dixerunt iterum de 
ea, quia infestior ei fuerat aliquando imminens 
fortius idem fornicationis daemon, mittens in co- 
gitationem ejus seculi vanitates. Illa autem non 
relaxans animum a timore Dei, et a proposito 
abstinenti: suz, ascendit semel super lectum ἡ 
suum orare; et apparuit ei corporaliter spiritus 
fornicationis, et dixit ei: Tu me vicisti, Sara. Illa 
autem respondit: Ego non te vici, sed Dominus 
meus Christus, Qua et Cotelerius loco citato. 

5 Oculorum custodia pene supra fidem mirabili 
excelluit, uti fidem faciunt verba ibidem pag. 581 ; 
ubi hac narrantur : Dicebant de abbatissa beatz 
memorie virgine Sara, quod supra alveum flu- 
minis sexaginta annos habitaverit, et numquam 
inclinata est, ut flumen ipsum aspiceret. Qua 
etiam recenset Cotelerius, uti duo sequentia. paginis 
691 et 692. 

6 Jam vero in muliebri sexu viriles eam animos 
gestasse, cum. ponitentiz virtute conjunctos, nemo 
dubitarit, qui in dictis Vitis pag. 603 sequens ip- 
sius effatum legerit : Venerunt aliquando duo se- 
nes de partibus Pelusii ad abbatissam Saram. Et 
cum ambularent, dicebant ad invicem : Humilie- 
mus vetulam istam. Et dieunt ei: Vide, ne extol- 
latur animus tuus, et dieas: Quia ecce solitarii 
viri veniunt ad me, quz» mulier sum. Et dixit eis 
abbatissa Sara: Sexu quidem mulier sum, sed 
non animo. 

7 Puri et integri cordis. habuit Sancta. nostra 
impensissimam curam. Audi ipsam loquentem ibidem 
pag. 609 : Iterum dixit abbatissa Sara : Si popo- 
sceroa Deo, ut omnes homines zdificentur in me, 


DE S. JUVENIANO MAGNO CONFESSORE. 


invenior ante januas singulorum penitentiam 
agens; sed magis oro, ut cor meum eum omni- 
bus purum sit. Atque hec sunt, que de S. Sara 
ibidem reperire licuit ; et qua postea materiem pra- 
buerint : Petro de Natalibus lib. 11, cap. 46; S. 
Antonino part. 2. Historiarum titulo 15, & 2, pag. 
144 versa; ac Vincentio Bellovacensi in speculo 
Histoviali lib. 1T, cap. 9. Superaddo paucula. ex 
Cotelerio pag. 692. Dixit iterum : Mitto pedem 
meum super scalam, ascensura; et mortem ob 
oeulos pono, antequam conscensionem faciam. 
Hoe etiam protulit: Bonum est etiam propter 
homines facere eleemosynam ; licet enim studio 
placendi hominibus fiat, postea tamen procedit 
ad studium placendi Deo. Aliquando Scetiotze 
convenerunt matrem Saram, qu: apposuit eis 
canistrum. Illi vero bona poma relinquentes, vi- 
liosa comedebant. Et dixit eis: Revera Scetiotze 
estis. Petrus Thomas Saracenus de Bononia. Car- 
melita, S. Saram perperam inscripsit. Catalogo 
plurium. Sanctorum οἱ Beatoram. | utriusque. sevus 
eremitarum B. Marie virginis de monte Carmeli, 
subnexo motis Menologii Carmelitani, a se editi, et 
festis resumendis. ' 

8 Ceterum claruisse sanctam Abbatissam hanc 
in Seythi, solitudine Libyv, tempore Theodosii 
senioris, auctor est Petrus de Natalibus; cujus 
sententiam secuti, S. Saram Sceti in Libya assi- 
gnavimus in titulo; et vitam ipsius alligavimus se- 
culo quarto exeunti, quam, am et quamdiu ultra 
producerit, nos latet ; nullo apud Gracos Hagiologos 
loci, in quo vixit, vel temporis, quo floruit, indicio 
a nobis reperto. Quod mirum fortasse cuiquam vi- 
deripossit : quia apud Graecos mon fuit prorsus 
ignobilis, wt colligitur ex T'riodio (frecorum , ἴῃ 
cujus canone, solito recitari ad Parasceven ante Do- 
minicam T'yrophagi seu Quinquagesima, et ubi 
sigillatim commemorantur deiferi Patres, qui in 
monastica exercitatione excelluerunt ; in cujus, in- 
quam, Triodii canone, ode septima, qua est de san- 
ctis Mulieribus, ipsius fit mentio : Marina, coelestia 
sapiens, nunc honoretur cum magna Matrona. 
Syncletica vero et Sarra, simul cum Justa, canti- 
bus, ut sapientes virgines, celebrentur. 


DE S. JUVENIANO MAGNO CONF. 


EYSTADII IN GERMANIA. 


Notitia de cultu. 


n schedis nostris seu aliquot, Sanctorum indíci- 
bus a Bollando relictis, notatum hoc die inve- 
nio S. Juvenianum Magnum confessorem, 
ut qui colatur. in templo nostro Eystettensi, 

nulla. prorsus addita. notitia, unde in Sancti cogni- 
tionem aliquo usque deveniri possit. Scio equidem 
istic, eque ac in templo nostro Antverpiensi, et in 
alis per orbem ecclesiis plures coli reliquias San- 
ctorum Martyrum ex cryptis Romanis acceptas ; 
quin et tales Martyres in eodem. templo Eystettensi 
referuntur, propriis suis nominibus expressi : Vene- 
rius, Leontia, Castus et Livenius in Actis nostris 


1 die Martii pag. 22; neque miraver, si id genus 
plures ibidem reperirentur.. Verum de Confessovi- 
bus non eamdem esse vationem, vulgo motum. est. 
Quapropter sedulo inquirere cepi, nullane in Museo 
nostro Juveniani illius Magni confessoris ezcsta- 
rent posterius submissa indicia : antiquusne iste San- 
ctus, an movus esset; am Estettensis patria, an 
aliunde eo allatus ; quo seculo vivisset; a quo tem- 
gore ibi coleretur. Ast evolutis nostris Tabulis, Fa- 
stis, Martyrologiis, et quibuscumque Sanctorum 
Catalogis, cum nihil uspiam occurreret alia subsidia 
conquirenda putavi. 

2 


E 
De loco et 
Lempore, qui- 
bus floruit. 


"T 


A 
qao liberis 
Fysteltenst- 
pus innotuit, 


prasertum 
ec epistola 
P. Agricola 
1625, 


fà episcopo 
Eysteltensi 
Significult 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


9. Confugi itaque ad amicum nostrum IP. Joan- 
nem Seyfrid, in. Academia. .Herbipolensi Historia 
Professorem, ez. eujus responso id demum colligere 
potui, vere Sanctum esse, sacris aris olim admotum, 
et in. templo nostro Eystettensi, jam a seculo, publi- 
ca; veneratione. cullum. Ita ille ad questiones meas, 
xxir. Februarii anni 1722 missas, xvi Martii pro- 
vime insequentes scripsit : Dum responsorias Ey- 
stadio exspecto, de iis quee circa S. Juvenianum 
Magnum confessorem interrogavit Reverentia 
vestra, per otium lustravi Necrologia et Marty- 
rologia, quze pauca. habeo; et inter illa inveni 
Kalendarium Breviarii ecclesix€ — Hersfeldensis 
Ordinis S. Benedicti Ms. cum hoc titulo: IxcrPrr 
BnEvrAnIUM, efc. In hoe, ru Idus Julii, preeter 
S. Margaretam virginem et Martyrem, ponitur 
S. JuvENIANUS CONFESSOR. Dubitavi utrum hoc 
nomen Sancli esset, in quem inquirit Reverentia 
Vestra et cui additum est cognomen vel elogium 
Macer. Dubium sustulit epistola R. P. Edmundi 
Sickingen Rectoris Eystadiani, quam heri cum 
acclusis accepi. Unus idemque est S. Juvenianus 
Eystettensis eum Hersfeldensi, et in dicto Ka- 
lendario reliquorum Sanctorum festa, quorum 
reliquie Hersfeldze olim servabantur, iisdem die- 
bus consignata sunt, quibus in epistola P. Agri- 
col: notantur. 

3 Atque luxe est epistola, cui tota cultus hodierni 
ratio innititur, lectu sane digna, utpote instrumen- 
tum emeriti missionarii Castrensis P. Joannis A gri- 
cola Societatis nostra , epistola, inquam, data ad 
Celsiss. et. Reverendiss. Dominum Joannem | Chri-. 
stophorum. Eystettensem, episcopum, qua de re. visa 
testatur, quaque totius casualis inventionis, et sub- 
secutae transmissionis ordo perspicuus redditur. Fa- 
vit Deus x«t, ea lecta, curiosi Germani, sive Hers- 
feldenses sive alii excitentur ut de sancto isto Ju- 
veniano, aliisque nonnullis, eodem tempore repertis, 
plura suggerant, qua, δὲ non hic, saltem alibi, pro 
Sanctorum meritis et gloria illustrari queant : ut de 
Cyrillo Alexandrino, Wigberto, socio aliquo S. 
Mauritii, Lullo Archiepiscopo Moguntino, aut aliis 
taceam, quorum gesta aliunde satis jam aunc erude- 
rata sunt. Ambagibus quidem nonnullis utitur lgu- 
datus Agricola, qua erga munificum Collegii fun- 
datorem mera urbanitatis Officia recte dici possunt, 
verum ut instrumentum integrum, hactenus, saltem 
quod sciam ineditum, eunctis pateat, visum. est, to- 
tum. hoc loco inserere, prout illud a R. P. Edmundo 
Sickingen per Seyfridum. accepimus. Autographum 
epistolae scriptum est in. folio pergameno, et appenso 
Illustrissimi D. Generalis de Tilly sigillo munitum ; 
habeturque in tabulario Collegii Societatis Jesu 
Euystadii. Sic incipit P. Agricola : 


DEUS OPT. MAX. 


Illustrissimo ac Reverendissimo Principi ac 
D. D. Joanni Christophoro, Episcopo Eysta- 
diano, omnem salutem tribuat. 


4 Bellum alios perdit, alios servat, Illustris- 
sime ac Reverendissime Princeps, prout favet 
aut irascitur ccelum, cui soli peccamus, et resi- 
piscimus, Me certe, przeter spem et meritum, be- 
nevole bellum habuit, qua vitam in periculis, 
qua valetudinem bonam, licet morti siepius caput 
quam manum objecerim. Quin eum paupertas 
mihi semper in voto, ad divitias evectus sum, 
easque tantas, ut munera mihi supersint pro Re- 
gibus, nisi mallem destinare Pontifici, Reveren- 


461 


dissimee Celsitudini vestrze. Quzerat quis, utrum 
spoliis, an furto rapinisque opes accreverint : 
utroque modo quidem im bello contingunt, et hoc 
altero fere solent, sed ille tantum quas pauperes 
amant. Longe alic divitie summi regni heredi- 
bus in pretio sunt; qua cum ferant titulum pie- 
tatis, non refert quo acquirantur modo. Illustris- 
sima Celsitudo vestra sentiet mecum, scio; si 
rem simpliciter audiet. ZTuc usque P. Agricole 
non inficeta, praefatio, qua satis nitide et. ingeniose. 
Celsissimi οἱ Reverendissimi Principis benevolen- 
tiam captat. Sequitur modo rei totius gesta occasio, 
et accurata descriptio. 

5 Hoc vertente anno Christi wpoxxmr, in 
mense Junio, Catholicorum exercitus ille, nuper 
Palatinatus et Bohemiz victor, contra unima- 
num Ducem Brunswicensem (quem deinde γι Au- 
gusti fortissime fudit) nomine Christianum, mo- 
vetur a suo illustrissimo et invictissimo heroe 
Duce, D. Joanne Comite Tserclaes de Tilly, ete., 
cum quo ego castra sequor, an pacem? Perveni- 
tur Hersfeldam, quod prope flumen Fuldam, op- 
pidum est in Hassia, olim abbatia Germanic 
splendida. Subsistitur ibidem aliquot diebus, et 
spectatur amplum templum, in eoque novem 
Sanctorum ordine pietz'e imagines, quarum in- 
scriptio preter nomina (que commutata dolo 
malo videntur) habet, ipsos corpore adesse et 
quiescere. Nemo non doluit, tot Sanctorum mau- 
soleeum a centum annis tam negligenter habitum, 
et nudos ad lapides a Calvinistis, ante quinque, 
plus minus, annos redactum, ut scilicet jusserat 
princeps Mauritius Hassie Landgravius, anti- 
quorum monachorum bona, non antiqua fide in- 
vadens. At Illustrissimus et Excellentissimus D. 
Comes de Tilly, etc., a me jubet inquiri, si quid 
de Sanctorum ossibus superesset. 

6 Dum hoc ago, et diu frustra sum, tandem 
przit digito quidam civis: Hie, inquit, juxta si- 
nistrum latus templi, seruta sunt antiquz czre- 
monis: quippe qui paucis ante annis sacra va- 
staverant, in locum bene clausum nil poterant, 
clavibus jam diu amissis; ideo satis erat ipsis, 
lapidem prope januse cardines fregisse, quantum 
erat opus ad inspectum. Viderunt, contempse- 
runt, et in relictis reliquerunt. Ego vero serarium 
accerso, qui primam intra templum januam faci- 
le patefecit. Inde aliquot gradibus, imus ad alte- 
ram; sed ferreum pessulum immissum lapidi, 
yalidoque insuper ferro, contra tales insidias te- 
ctum, movere non poterat, nisi lapidem una cum 
ferro decideret ; quo facto, et repaguli et Sancto- 
rum latibulum patuit. Ingrediorlocum a fornice 
munitissimum, et fenestris parvis parum illu- 
strem, quas ipsas occluserat vitrum situ araneis- 
que obductum. Inter reculas video novem fercula 
reliquiarum, id est pictas arcas, ut solent in fe- 
sto Corporis Christi cireumferri, quas tamen a 
seculo hie in publicum non prodiisse, constat. 
Ut quamvis aperuit serarius, per ostiolum infra 
clandestinum tento thesauri tenebras, et ipsum 
teneo. 

7 Extemplo ego ad Illustrissimam Excellen- 
tiam rem nuntio, gaudet, spectatum properat, 
lustramus omnia, reperimus nomina Sanctorum 
foris in ferculis intus cum reliquiis; videmus 
etiam altare integrum, quod unum atque unieum 
hzreticorum vim evasit. Ergo ex conclavi Illu- 
strissimee  Excellenti: sacrum Misss Officium 
quotidianum, ad sacrum hune loeum ego socius- 
que Pater transferimus. Insequentibus diebus, 
Sanetorum reliquias otiosius inspexi, collegi, 


com- 


AUGTORE 
7. B. 5. 


modum quo 
in templo 
MHersfeldenst 


detecte sint 
variz reli- 
quiz, 


quarum par- 
tem templo 
Eustettensi 
S. J. desti- 
nat, 


AUCTORE 
B 


B 


easque inter 
hujus S. Ju- 
veniani Ma- 
gni; 


162 


composui, ut Monachium ad Serenissimum Bava- 
rie Ducem Maximilianum S. R. J. Archidapife- 
rum et Electorem mitterentur, qui eas amanter 
amplexus est. Ceterum ut redivivorum Sanctorum 
celebrationes obirent multi, singulis reliquiis de- 
cerpsi aliquid, altari temploque dignum, partim 
annuente, partim dissimulante Illustriss. Excel- 
lentia. Hzec mea sunt opima spolia, unde tantum 
ditari possunt regna et provincie, quantum au- 


'geri pietas. Non cireumveniar, si repetunda- 


rum reus conveniar ad Superum tribunal. Pla- 
cuit autem Eystadium his Sanctorum monu- 
mentis donari pro novo nostro templo, quod 
ab Illustrissima Celsitudine vestra, omnium SS. 
Angelorum nomine Deo dicatum est. Videbantur 
enim respicere vestram Celsitudinem S. Lullus 
Archiepiscopus Moguntinus et S. Wigbertus 
quorum adsunt reliquize. Nam ille monasterium 
excitavit Hersfeldense, impetrans eidem a. sum- 
mo Pontifice, et Imperatore Carolo magno om- 
nes immunitates ; ad instar Illustrissima Celsitu- 
do vestra, nobis aliisque fecit, facit : alter ex 
Anglia, et a S. Bonifacio venit in has terras 
cum Evangelio, sicut Eystadium sanctus Wilibal- 
dus ipsius zequalis, et sine dubio magnus amieus. 

8 Honorate o! Eystadiani sanctos Angloscum 
SS. Angelis. Plura de his Sanctorum reliquiis ad 
R. P. Rectorem nostri Collegii Eystadiani Geb- 
hardum Razenriedt. Hic tantum recensebo no- 
mina, festis diebus eorum adnotatis ex registro 
Chori Hersfeldensis, quod hie inveni Ms. anno 
McocLIx. Afferentur ergo ad Illustrissimam Cel- 
situdinem vestram de sacris ossibus : S. Constan- 
tiiepiscopi et martyris, rr Kal. Februarii; S. 
Justini martyris, x Kal. Aprilis; S. Decentii epi- 
scopi et martyris, vr Idus Maii; S. Cyrilli epi- 
scopi Alexandrini et martyris, vr Idus Julii. S. 
Juveniani Magni confessoris, ΠῚ Idus Julii; S. 
Wigberti confessoris, Idibus Augusti; unius ex 
sociis S. Mauritii, x Kal. Octobris; S. Laurentii 
episcopi etconfessoris, rv Kal. Octobris ; S. Lulli 
archiepiscopi confessoris, xvi1 Kal. Novembris. 
His addidi caput ignotum, nisi forte schedula in- 
tus lateat, ut ex vetusto involucro intelligatur, 
reliquias repertas esse veras. Ut autem hzc sa- 
cranovi templi munera splendorem et ab offe- 
rente habeant, Illustrissima Celsitudo Vestra ac- 
cipiet ab ipso Illustrissimo D. D. Joanne Comite 
Tserclaes de Tilly, Barone de Marbeis, Domino 
de Balastre et Montigni, etc. Ferdinandi II. Ro- 
mani Imperatoris, nec non Serenissimi Maximi- 
liani Bavarie/ Ducis et S. R. J. Archidapiferi 


DE S. JUVENIANO MAGNO CONFESSORE. 


Electoris, οὐ Catholicorum confeederatorum im- 
perii principum et statuum copiarum loeum te- 
nente generali, nisi aliunde impedimentum itine- 
ris enascatur. Idem Illustrissimus heros, meis 
exoratus precibus, etiam has presentes, post- 
quam de verbo ad verbum me recitante audivit, 
suo fecit sigillo insignes, ad earum fidem in po- 
steros, qui precor, ut semper gratulentur, quod 
nostra jam setas semper exoptat, Illustrissimce 
Celsitudini Vestrz in episcopatu annos S. Wili- 
baldi. In hibernis nostris Hersfeld. Idibus De- 
cembris anno Mpoxxim. Subsceribit Joannes Agri- 
cola Societatis Jesu presbyter. 

9 Non habeo in his omnibus quo P. Agricola 
aut Comitis Tillii fidem in dubium revocem ; at fa- 
teor ingenue, Juveniani Magni, prasertim ut con- 
fessoris, nomen mihi nequaquam arridere; quod in 
mullis usquam tabulis, quas nec paucas nec. oscitan- 
ler consului, extra. Hersfeldam notus sit. Neque sa- 
tis hactenus capio, quis sit ille Cyrillus Alexan- 
drinus episcopus et martyr, vr Idus Julii; multo 
minus quid sibi velit Laurentius episcopus confes- 
sor, rv Kal. Octobris. De reliquis Martyribus Con- 
stantio, Justino et Decentio non tantopere laboro, 
cum. Sancti isti ex eryptis Romanis Hersfeldam fa- 
cile transferri potuerunt, addito subinde etiam Epi- 
scopi titulo, ut tot aliis locis contigisse, vulgo ferme 
notum. est. Si conjicere. liceat, non verebor suspica- 
ri, Juveniani Magni nomen coaluisse ex SS. Ja- 
nuario et Magno δίων PP. Diaconis, quorum ve- 
liquias et forte sacra corpora, cum aliis prope innu- 
meris, ad B. Rabanum Maurum delata. fuisse, ha- 
bes in ejus Actis 1v F'ebruarit. Porro jam. dictorum 
Januarii et Magni sacra. lipsana ab. Humberto epi- 
scopo Herbipolensi, rogatu Rabani, in. ecclesia par- 
thenonis Holckericha deposita, invenies in citatis 
Actis cap. 6, num. 94, pag. 519. Quam facile pra- 
dicta reliquiz, aut sallem earum pars aliqua com- 
municari potuerit. cum. conobio -Hersfeldensi, mon 
adeo procul dissito ; vel synonymi alii, sic forte ba- 
plizati, eo adduci, quemadmodum Magnus aliquis 
Herbipoli a S. Burchardo reconditus dicitur in ejus 
Vita lib. 2, cap. 8, apud Mabillonium seculi 3 Be- 
nedictini parte 1, pag. 109. T'um vero ez Januarii 
et Magni nominibus, mon clare eapressis, succeden- 
tium seculorum barbaries efformaverit Juvenianum 
Magnum, eique. confessoris titulum adjecerit. Ut 
mera est mea. hac conjectura, sic S. Juveniani Ma- 
gni qualiscumque cultui fraudi esse nolim aut detri- 
mento ; verissimas Sancti vel Sanctorum reliquias 
existimo, sub cujuscumque demum nomine Eystadii 
honorata sint, et modo honorentur. 


DE 


de quibus 
quid censeri 
posse videa- 
tur. 


ANNO DV. 


B 


S. Eugenius 
Albi in Gal- 
lia colitur. 


Martyrologi 
15 Julii eum 
memorant. 


Martyrolo- 
forum di- 
Serepantia 

ecplicatur , 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


463 


DE S. EUGENMO EP. CARTHAGINENSI 


ALBIGZE IN 


OCCITANIA. a 


Item de illius sociis in persecutione Vandalica plurimum passis . 


GOMMENTARIUS PILEVIUS. 


8 I. S. Eugenii cultus et elogia. 


Ibia vel Albiga vulgo Alby culta Galli 
civitas, olim in Aquitania late dicta, nunc 
in Occitania ad Tarnem. fluvium sita, to- 
lius traclus Albigensis est caput. Haec 

antea episcopalis sub archiepiscopo Bituricensi, nunc 
ab Innocentio XI, die 3 Octobris, anno 1678 ad 
archiepiscopalem. dignitatem. evecta , gloriatur, se 
qreter alia. Sanctorum. lipsana. possidere S. Euge- 
nii episcopi. Carthaginensis corpus, quod Ludovicus 
de Ambesia Albiensis episcopus ex vico Viancio, 
non procul ab urbe dissito, cum aliis Sanctorum re- 
liquiis in ecclesiam cathedralem, sancte Czciliz de- 
dicatam, transferri jussit. Hac translatio, quamvis 
xxix Septembris facta, quotannis 11 Octobris ibidem 
recolitur, ut ez Breviario Albiensi se didicisse te- 
statur Ruinartius in. Historie Persecutionis Van- 
dalice Part. 2 cap. 8. An autem Albienses habeant 
solidas rationes asserendi, hunc S. Eugenium, 
quem venerantur, fuisse illum ipsum illustrem Car- 
thaginis episcopum, postea discutietur. Interim. hic 
ejus sociorumque cultum stabiliamus. 

2 Mantyrologi tum antiqui tum recentiores festi- 
vitati illius assignant diem xu Julii, adjunctis ipsi 
multis Carthaginensis cleri confessoribus, qui in 
Hunerici persecutione. plurima pro fide Catholica 
passi sunt. Vetus seu parvum. Martyrologium. .Fto- 
manum hac die sic annuntiat : SS. Confessorum 
Eugenii episcopi et universi cleri ecclesive. Z'lo- 
rus autem sub Beda nomine, sic habet : Apud Atri- 
cam natale sanctorum confessorum Eugenii Car- 
thaginensis episcopi, fide et virtutibus ac mira- 
culis gloriosi, et universi cleri ejusdem ecclesiz. 
His Flori verbis Ado addit sequentia : Qui caede 
inediaque macerati, fere quingenti vel eo am- 
plius (inter quos quamplurimi erant lectores in- 
fantuli) gaudentes in Domino, procul exilio cru- 
deli extrusi sunt. In quibus erant nobilissimi, ar- 
chidiaconus nomine Salutaris et Muritta, secundus 
in Officio ministrorum, qui plurima pro confes- 
sione catholica perpessi supplicia, et tertio con- 
fessores, gloriose in Christo perseverantiz ti- 
tulo illustrati sunt. Zadem fere, more suo, ex 
Adone ad verbum descripsit Usuardus. 

3 Modernum Martyrologium. Romanum. Adoni 
et Usuardo omnino consonat, praterquam quod in eo 
lectores et infantuli per conjunctionem et, in. A do- 
ne Usuardo omissam, distinguantur. Fateor eam 
distinctionem. etiam placuisse Notkero, a quo lecto- 
res infantulique in exilium. pulsi dicuntur ; sed in 
citatis duobus Martyrologis ac ipso Victore Vitensi 
mulla. interpunctionis nota cernitur. Dum autem le- 
gis infantulos, intellige pueros ad. canendum in ec- 
clesia adhiberi solitos, ut patet ez Victore. Vitensi 


et ez Venantio Fortunato lib. 2 ubi inter alia. habet 
hoc carmen : 


Pontificis monitis, clerus, plebs, psallit et infans. 


Itaque Victoris Vitensis aliorumque sine inter- 
punctione scribentium lectio commodam satis expli- 
cationem recipiet, si per lectores intelligantur can- 
tores. Non tamen id ita stricte accipiendum. est, 
quasi illi pueruli eo Ordine ecclesiastico fuerint. ini- 
tiati, qui inter minores Ordines Acolythatum przce- 
dit. Lectoratus enim 1n ecclesia. Africana mon nisi 
viris eruditione claris et vtate provectis confere- 
batur, ut σα Cypriani epistolis et Concilio 1v Car- 
thaginensi erudite probat Baronius in notis ad Mar- 
tyrologium Romanum. Omitto recentiores Marty- 
rologos, qui hac die de S. Eugenio sociisque memi- 
nerunt. Non possum tamen, quin hic verbo prz- 
muniam lectorem contra errorem. Galesinii, qui eum 
perperam vocat Eusebium. 

4 Quamvis, ut dizi, in assignanda festivitatis die 
plerique conveniant , nonnulli tamen dissentiunt : 
A lbienses enim sexta Septembris eum celebrant Of- 
ficio duplici; quo die in Breviario suo sic legunt : 
Eugenius... in Galliam pulsus in Albigensi pago 
ad Veram amnem, juxta sepulerum Amaranthi 
martyris consedit, ubi zdificato monasterio tot 
laboribus zrumnisque perfunctus mortuus est, 
ejusque sepulerum gloriosum fuit. Cetera hic de- 
scribere supervacaneum feret, quoniam desumpta 
sunt ex Victore Vitensi et Gregorio Turonensi, 
quorum textus postea dabimus. Non dubito, quin 
hunc cultus diem ex Majorum suorum traditione 
acceperint, eoque putent Sanctum suum obiisse. 
Atque in ea opinione illos confirmare potest. anti- 
quus codez manuscriptus bibliothece Colbertinz, in 
quo Passioni S. Eugenii ez. Gregorio Turonensi 
descriptz praemittitur hic titulus : Incipit Vita san- 
cti Eugenii episcopi, qui obiit in vico Viancio 
vir Idus Septembris. Ecclesia Africana ejusdem 
Sancti festum colit v Januarii : nam in Kalendario 
Carthaginensi, quod. non diu post S. Eugenii mor- 
tem conscriptum fuisse ostendit Mabillonius tom. 1i 
Analectorum veterum pag. 402, leguntur sequentia : 
Nonas Januarii depositio sancti Deogratias et Eu- 
genii episcoporum. Quidquid sitde hoc diverso cul- 
tus die, nos cum plerisque Martyrologis ac Marty- 
rologio Romano S. Eugenium hac xum Julii illu- 
strandum suscepimus. Quare praecipuos ejus cultus 
testes jam adduxisse sufficiat. 

5 At supererit fortasse cuipiam dubium, an S. 
Eugenius ut confessor, an ut martyr colendus sit ; 
prasertim. cum. in. Breviario Albiensi et quadam 
Gregorii Turonensis editione martyris titulo deco- 
retur. De hac re multis disputare opere pretium 
non est : nam etsi a. plerisque ei confessoris titulus 
tantum concedatur, tamen ipsi martyrii desiderium 
ac meritum non defuisse quilibet fatebitur; utpote 
qui post varios pro Christi nomine toleratos labores, 
post ingentes cerumnas, et imminentis mortis con- 
temptum semel atque iterum. e patria pulsus in exi- 


lo 


6. 


Non est idem 
cultus dies 
apud omnes. 


Quo sensu 
dicatur mar- 
tyr. 


AUCTORE 


G. C. 


Honorifica de 
8. Eugenio 
testimonia. 


Quinam scri- 
pserint ejus 
Acta. 


S. Gregorius 
Turonensis 
narrat, 


. lege Gense- 
TICO 


464 


lio tandem vitam finierit. Itaque cum Albienses eum 
vocant martyrem, in paulo. laliori significatione in- 
telligendi sunt; quod etiam ipsimet insinuare vi- 
dentur, quando ei Responsorium istud assignant, 
quod pro iis, qui sanguinem suum mon fuderunt, 
solet recitari. Ceterum videor, mutato nomine de eo 
posse dicere quod habet Hieronymus de S. Joanne 
Evangelista lib. 3, Comment. in Matth. cap. 20, 
quodque in ejus festo ante Portam Latinam. quot- 
annis vecitamus : Sed si legamus ecclesiasticas hi- 
Storias, in quibus fertur, quod et ipse propter 
martyrium sit missus in ferventis olei dolium, et 
inde ad suscipiendam coronam Christi athleta 
processerit, statimque relegatus in Pathmos in- 
sulam sit; videbimus martyrio animum non de- 
fuisse, et bibisse Joannem calicem confessionis, 
quem et tres pueri in camino ignis biberunt, li- 
cet persecutor non fuderit sanguinem. 

6 Prater Martyrologos supra enumeratos de 
praeclaris S. Eugenii gestis meminere scriptores 
quamplurimi. Victor T'ununensis, vel ut alii scri- 
bunt, T'unnensis in. Africa. episcopus, qui floruit me- 
dio seculo v1, in. Chronico ita de eo loquitur : Eu- 
genius episcopus Carthaginensis ecclesie post 
dira eremi exilia plurimis afHlictionibus poenisque 
clarus habetur. Omissis aliis hujusmodi scriptori- 
bus, qui de hoc Sancto obiter agunt, honorificum 
tantummodo profero testimonium, quo S. Eugenii 
sociorumque constantiam sic laudat Gelasius I Papa 
Epist. 13, ad episcopos Dardaniz : Ecce nuper 
Honorico, regi Vandalicz nationis, vir magnus 
et egregius sacerdos Eugenius Carthaginensis 
episcopus, multique eum eodem Catholici sacer- 
dotes constanter restiterunt βου θη, cunctaque 
extrema tolerantes, hodieque persecutoribus re- 
sistere non omittunt. Nunc pergamus ad eos au- 
ctores, qui ez professo, ut aiunt, Sancti nostri Acta 
sive breviora, sive proliziora. conscripserunt. 


SII. Acta, eorumque scriptores. 


Gregorius Turonensis lib. 2, Historiz Franco- 

- rum testatur, se legisse quorumdam martyrum 
et confessorum. Africanorum Passiones, ez quibus 
nonnulla excerpsit historiz sua inserenda. Utinam 
tam pretiosa monumenta, posteritati reliquisset inte- 
gra! Haud. dubie in iis invenissemus quadam, S. 
Eugenii natales, patriam, atatem. aliasque ves ge- 
stas enucleatius evplicantia; cujus vei vel hoc solum 
indicium est, quod a. Gregorio Turonensi nobis con- 
servata sit tanti. presulis epistola, qua in longiori- 
bus Victoris Vitensis Actis desideratur. Passionum 
illarum compendium à Gregorio in. Historia Fran- 
corum traditum. hic insero ; illud autem. pro indu- 
bitato haberi posse censeo, tum. quod ea ez Passioni- 
bus a se lectis hauserit, tum quod. pleraque eadem 
ab auctoribus S. Eugenio cozqualibus. scripta sint, 
ut ez ipsis Actis, post hunc. Commentarium dandis 
patebit. 

8 Gregorius igitur lib. 2. Historiz Francorum, 
pramissis quibusdam de Vandalorum. ezcursione. et 
in. A fricam. adventu, ita. scribit cap. 3 et sequenti- 
bus: Sed quoniam eorum tempore persecutio in 
Christianos invaluit, videtur, ut aliqua ex his, 
quz circa Dei ecclesias intulerunt, vel quemad- 
modum de regno expulsi sunt, memorarem. De- 
functo igitur Trasimundo', post scelera quz in 
Sanctis Dei exercuit, Honoricus mente crudelior 
Africanum occupat regnum, atque ex electione 
Vandalorum ipsis praeponitur : eujus sub tempore 


DE S. EUGENIO EPISCOPO CARTHAGINENSI. 


quanti Christianorum populi pro ipso Christi sa- 
cratissimo nomine cesi sint, ab hominibus non 
potest comprehendi. Testis est tamen Africa 
qui misit, et Christi dextera, que gemmis im- 
marcessibilibus coronavit. Legimus tamen quo- 
rumdam ex ipsis martyrum Passiones, ex quibus 
quzdam replicanda sunt, ut ad ea, qu: spopon- 
dimus, veniamus. 

9 Igitur Cirola, falso vocatus episcopus, hz- 
retieorum íune maximus habebatur assertor. 
Cumque ad persequendum Christianos rex per 
diversa transmitteret, sanctum Eugenium epi- 
scopum, virum inenarrabilissanctitatis, qui tunc 
ferebatur magn:e prudenti; esse, in suburbano 
civitatis suze reperit persecutor. Quem ita vio- 
lenter rapuit, ut nec ad cohoríandum gregem 
Christi locum habere permitteret. Ille vero cum 
se videret abduci, epistolam civibus suis pro cu- 
stodienda fide Catholica hoc modo transmisit. Zic 
jam sequitur epistola S. Eugenii ad populum. Car- 
thaginensem, quam. paragrapho sequenti integram 
exhibebimus. Dein ita pergit idem scriptor : Ductus 
itaque sanctus Eugenius ad regem cum illo Ari- 
anorum episcopo, pro fide Catholica decertavit. 
Cumque eum de sancte Trinitatis mysterio po- 


,tentissime devicisset, et insuper multas per eum 


virtutes Christus ostenderet, in majorem insa- 
niam idem episcopus, invidia inflammante, suc- 
cenditur. Erant enim tunc temporis cum sancto 
Eugenio viri prudentissimi atque sanctissimi, 
Vindemialis et Longinus episcopi pares gradu, et 
virtute non impares. Nam sanctus Vindemialis 
eo tempore ferebatur mortuum suscitasse; Lon- 
ginus autem multis infirmis salutem tribuit ; Eu- 
genius quoque non solum visibilium oeulorum 
ececitatem, sed etiam mentium depellebat. 

10 Quod cernens ille nequam Arianorum epi- 
Scopus, vocatum de se quemdam hominem, ab illo 
quo ipse vivebat errore deceptum, ait: Non pa- 
tior, quod hi episcopi multa in populo signa de- 
promunt, illosque cuncti, me neglecto, sequun- 
tur. Adquiesce nunc his, quze precipio, et acce- 
ptis quinquaginta aureis, sede in platea, per quam 
nobis est transitus, et mànum super clausos ocu- 
los ponens, me prvetereunte cum reliquis, ex- 
clama in magna virtute dicens: Te, beatissime 
Cirola, nostre religionis antistes, deprecor, ut 
respiciens manifestes gloriam ac virtutem tuam, 
ut oculos meos aperiens, merear lucem videre, 
quam perdidi. Qui jussa complens, residensque 
in platea, trànseunte hzretico cum Sanctis Dei, 
iste, qui Deum irridere cogitabat, exclamat in 
magna virtute, dicens: Audi me, beatissime Ci- 
rola, audime, sancte sacerdos Dei, respice ezeci- 
tatem meam. Experiar ego medicamenta, quce 
seepe ceci reliqui a te meruerunt, qu leprosi ex- 
perti sunt, quze ipsi etiam mortui persenserunt. 
Adjuro te per ipsam virtutem, quam habes, ut 
mihi desideratam restituas lucem, quia gravi 
sum czecitate percussus : veritatem enim nesciens 
verum dicebat; quia ccecaverat eum cupiditas, et 
virtutem Dei omnipotentis irridere per pecuniam 
:estimabat. 

11 Tune hzreticorum episcopus paullulum se 
divertit, quasi in virtute triumphaturus, elatus 
vanitate atque superbia, posuit manum suam 
super oculos ejus dicens : Secundum fidem no- 
stram, qua recte Deum credimus, aperiantur 
oculi tui. Et mox hoc nefas erupit, risus muta- 
tur in planctum, et dolus episcopi est patefactus 
in publico : nam tantus dolor oculos miseri illius 
invasit, ut eos digitis vix comprimeret, ne cre- 


parent. 


quoinodo S, 
Eugeniuspro 
fide certauo- 
Tit, 


et ztrianum 
episcopum 


ficto mira- 
culo hare. 
sim stabilire 
conanten, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


parent. Denique clamare ccpit miser ac dicere ; 
V: mihi misero! quia seductus sum ab inimico 
legis divinze. Ve mihi, quia Deum per pecuniam 
irridere volui, et quinquaginta aureos accepi, ut 
hoc facinus perpetrarem. Ad episcopum autem 
aiebat : Ecce aurum tuum, redde lumen meum, 
quod dolo-tuo perdidi, Vosque rogo, gloriosissi- 
mi Christiani, ne despiciatis miserum, sed velo- 
citér suceurrite pereunti. Vere enim cognovi, 
quia Deus non irridetur. 

12 Tune Sancti Dei misericordia moti : Si, 
inquiunt, credis, omnia possibilia sunt credenti. 
At ille clamabat voce magna : Qui non crediderit 
Christum Filium Dei, et Spiritum sanctum zequa- 
lem habere substantiam atque deitatem cum Deo 
Patre, hodie, qu: ego perfero, patiatur. Et ad- 
jecit : Credo Deum Patrem omnipotentem, credo 
Filium Dei Christum Jesum zqualem Patri, cre- 
do Spiritum sanctum Patri et Filio consubstantia- 
lem atque cozeternum. H:ecilli audientes, et se in- 
vicem honore mutuo przvenientes, oritur inter 
eos sancta contentio, quis oculis ejus signum 
beatze crucis imponeret. Vindemialis vero ac 
Longinus Eugenium; ille autem e contra eos 
exorat, ut manus imponerent czco. Quod cum 
fecissent, et manus suas super caput ejus tene- 
rent, sanctus Eugenius crucem super oculos czeci 
faciens, ait : In nomine Patris, et Filii, et Spiri- 
tus sancti veri Dei, quem trinum in una zequali- 
tate atque omnipotentia confitemur, aperiantur 
oculi tui. Et statim, ablato dolore, ad pristinam 
rediit sanitatem. Manifestissime autem patuit 
per hujus ezcitatem, qualiter hzereticorum epi- 
Scopus oculos cordium misero assertionis sua 
velabat amictu, ne veram lucem illis liceret fidei 
oculis contemplari. O miserum ! qui non ingres- 
sus per januam, id est per Christum, qui est 
janua vera, lupus magis gregi, quam ejus custos 
effectus et pacem fidei, quam in credentium cor- 
dibus debuerat accendere, pravitate cordis sui 
conabatur exstinguere. Sancti vero Dei alia signa 
in populis multa fecerunt, et erat vox una populi 
dicentis : Verus Deus Pater, verus Deus Filius, 
verus Deus Spiritus sanctus, una fide colendus, 
uno timore metuendus, eodemque honore vene- 
randus : nam ea, quie Cirola asserit, falsa esse 
cunctis est manifestum. 

13 Videns autem Honorieus rex assertiones 
suas per Sanctorum fidem gloriosam totaliter 
denudari, nec erigi sectam erroris, sed potius 
destrui, fraudemque pontificis sui in hoc scelere 
fuisse detectam, Sanctos Dei post multa tormen- 
ta, post eculeos, post flammas, post ungulas jus- 
sit interfici; beatum vero Eugenium decollari 
jussit, sub ea specie, ut si in ea hora, qua ensis 
Super cervicem ejus ineumbebat, non revertere- 
tur ad hereticorum sectam, non occideretur, ne 
eum pro martyre excolerent Christiani, sed exi- 
lio damnaretur. Quod ita factum esse manifestum 
est : nam eum imminenti morte interrogatus 
fuisset, si mori pro fide Catholiea destinaret, 
respondit : H:ee enim est sempiterna vita, pro 
justitia mori. Tune suspenso gladio, apud Albi- 
gensem ἡ Galliarum urbem exilio deputatus est, 
ubi et finem vitze presentis fecit. Ad cujus nune 
sepulerum mult: virtutes et creberrime osten- 
duntur. Sanetum vero Vindemialem gladio per- 
euti precepit, quod. et impletum est in hoc cer- 
tamine. Octavianus vero archidiaconus et multa 
millia virorum ae mulierum hane fidem adseren- 
tium interempta atque debilitata sunt. Sed pro 
amore gloriz nihil erant he supplicia confesso- 


Tomus uu Julii. 


465 


ribus Sanctis, qui in paucis vexati. in multis 
bene se noverant disponendos, juxta illud Apo- 
stoli : Quia non sunt condigne passiones hujus 
temporis ad futuram gloriam, qu:e revelatur in 
nobis. 

14 Multi tune errantes a fide, accipientes di- 
vitias, inseruerunt se doloribus multis. Infelix 
autem quidam episcopus nomine Revocatus, eo 
tempore est revocatus a fide Catholica. Tune et 
sol teter apparuit obscuratus, ita ut vix ab eo 
pars vel tertia eluceret; credo namque pro tantis 
sceleribus et effusione sanguinis innocentis. Ho- 
noricus vero post tantum facinus, arreptus a dze- 
mone, qui diu de Sanctorum sanguine pastus 
fuerat,propriis se morsibus laniabat, in quo etiam 
cruciatu vitam indignam justa morte finivit. Huic 
Childericus * successit, quo defuncto Gelisimirus 
regnum suscepit. Ipse quoque a republica super- 
atus vitam principatumque finivit, et sic regnum 
decidit Vandalorum. Hactenus Gregorius Turo- 
nensis ; in cujus narratione quidam occurrunt erro- 
res: nam. Trasamundum facit Hunerici predecesso- 
rem; quod toti historie Vandalicz manifeste repu- 
gnat. Sed "TTrasamundi nomine Gensericum ab eo 
semper designatum. fuisse ex narrationis serie facile 
colligitur. Quando autem Hunerici successorem vocat 
Childericum vel Hildericum ; de immediata succes- 
sione intelligi nequit, ut em scriptoribus cozvis 
patet. 

15 Habeo praterea Ms. quoddam ex monasterio 
S. Maximini Treviris, in quo Vita S. Eugenii ab 
auctore Anonymo scripta invenitur. Cum vero nec 
magna antiquitatis nec auctoritatis esse videatur, 
ad certiorem Actorum scriptorem propero. Est is 
Victor Vitensis auctor synchronus et multarum re- 
vum, testis oculatus, quem olim. quidam perperam 
Victorem Uticensem appellarunt, ut demonstrant 
Chiffletius noster, "Theodoricus Ruinart aliique viri 
eruditi. Lis est inter auctores, an. Victor ille, qui 
quinque libris Vandalicam persecutionem complexus 
est, Sanctorum. Catalogo sit adscribendus. In ho- 
dierno Martyrologio Romano die xxi Augusti legi- 
tur: Utiee in Africa, beati Victoris episcopi. 
Baronius quidem in Notis ad hunc locum monet, 
eum ipsum esse Victorem, qui ob scriptam Vanda- 
lice persecutionis historiam celebris est. At Lucas 
Holstenius in Animadversis ad Martyrologium Ro- 
manum . hoc a recentioribus additum fuisse conqueri- 
tur. Quidquid sit, ea lis satis intricata «αὐ diem 
xxnr Augusti decidetur. Ex hoc Victore Vitensi 
S. Eugenii sociorumque Acta edidit Surius, cujus 
editionem cum fonte collatam et emendatam seque- 
mur, notatis ad marginem. Victoris libris, et indi- 
catis quibusdam majoris momenti, quz in editione 
Suriana aut omissa aut. discrepantia invenerimus. 


$ III. S. Eugenii episcopatus, et exilium. 


D S. Eugenii natalibus, vitz professione, rebus- 
que ante episcopatum gestis nihil reperi : nam 
veteres scriptores primum de hoc sancto viro agunt, 
quando fuit consecratus episcopus. Teste Ruinartio, 
Victor Tunnonensis in. Chronico de ea consecratione 
sic loquitur : Viviano V. C. et Basilio consulibus 
Carthaginensis ecelesite post Capreolum Quod- 
vulideus, Eugenius episcopus ordinatur. Altera 
ejusdem. Victoris editio per Scaligerum curata. sic 
habet : Leone Aug. II, Viviano V. C. Coss. Car- 
thaginiensis ecclesi: post Capreolum, Quodvult- 
deus, Eugenius episcopus ordinatur. Dein in 


64 margine 


AUCTORE 


G. C. 


ex Ruinartio 
demonstra- 
tur, 


et corrigitur. 


S. Eugenii 
ezilium 


466 


margine notatur alia lectio, mempe : Leone Aug. 
II et Severo Aug. Coss. Obscurum est, quanam ex 
his variis lectionibus sit proferenda. At sane. juxta. 
Fastos consulares, memoratorum virorum consulatus 
incidit in annum. Christi 462. vel 463 ; qua epocha 
S. Eugenii ordinationi convenire mon potest, ut 
recte probat. Ruinartius in. Historia Persecutionis 
Vandalicae part. 2, cap. 8. Ejus argumentationem 
hic tamquam meam profero. 

17 Ex alterius, inquit, Victoris Vitensis scili- 
cet historia certum est, Eugenium huic ecclesize 
praefectum fuisse sub Hunerico rege, cum nimi- 
rum iste barbarus ad Zenonis imperatoris Placi- 
di:que Olibrii relietze preces, Catholicis Cartha- 
ginensibus permisisset episcopi electionem, ut 
fusius narrat ille auctor libri secundi initio. At 
anno ccocrxir (addo ego 463) Gensericus Hune- 
rici pater et processor adhuc in vivis agebat, et 
Zeno his temporibus nondum conscenderat impe- 
rialem thronum, uti certum est, et ex ipso Vi- 
ctoris Tunnonensis Chronico probari potest. Sane 
ex aliis compluribus Victorini hujus Chronici locis 
certum est, hune auctorem, eum episcopos diver- 
sarum sedium recenset, simul in unum annum 
plures congessisse, quos tamen variis et pluri- 
mum dissitis temporibus ordinatos fuisse, nemo 
inficiabitur. Sie paullo inferius Hilarium, Simpli- 
cium et Felicem Pontifices Romanos in unum 
congerit, sieut et Gennadium, Anatolium et Aca- 
cium episcopos Constantinopolitanos, et ut ceteros 
taceam, Alexandrum, Martyrium et Julianum 
Antiochenos. 

18 Dein argumentum suum sic urget ac confir- 
mal. Adde Victorem eo loci nullam Deogratias 
episcopi fecisse mentionem; quem tamen inter 
Quodvultdeum, qui pro fide in exilium pulsus est, 
et Eugenium ecclesie Carthaginensi preefuisse 
constat. At Eugenii ordinationis tempus ex longe 
certioribus argumentis colligere licet, ex 115 sci- 
licet, que supra cap. vi num. ΥἹ de beato Deo- 
gratias ejus decessore observavimus : cum enim 
ex his pateat, Deogratias anno circiter CCCCLVII 
ad Superos abiisse, aliundeque ex Victore Vitensi 
lib. zi, num. 1 certum sit, ecclesiam Carthagi- 
nensem annis xx1v post ipsius obitum episcopo 
destitutam mansisse; patet quoque Eugenii or- 
dinationem , qui, ut ex eodem auctore disci- 
mus, beato Deogratias successit, anno circiter 
CCccLxxxI debere consignari. Et quidem hoc 
anno nondum aperta erat gravis illa persecutio, 
qua Hunerieus postea tam graviter Africanam 
turbavit ecclesiam, ut supra capite praecedenti 
num. x et sequenti exposuimus. Ea his manife- 
stum est aut Victorem T'unnonensem plura in unum 
confudisse, aut memoria lapsum, S. Eugenii consecra- 
tionem ante tempus memorasse. Sed hac de episco- 
patus illius chronotazi dicta. sufficiant. 

19 Altera chronologica controversia de exilio 
ejus agitanda est. Ut autem vitetur confusio, accu- 
rate distinguendum est duplex S. Eugenii exilium. 
Primum sub Hunerico, quando inm solitudinem 
Africanam fuit relegatus ; alterum sub alio Vanda- 
lorum rege, quando ex Africa in Galliam fuit eje- 
ctus. S. Gregorius prater inversam regum. Vanda- 
lorum seriem, hoc ultimum. exilium. confudit cum 
priori, uti observat Baronius aliique moderni scri- 
ptores. Verum ipse Baronius vitans charybdim inci- 
dit in scyllam : nam in Annalibus ad. anmum. Christi 
495 perperam supponit, S. Eugenium ea uno exilio 
immediate ad alterum transiisse; qua sane assertio 

repugnat Victori Tunnonensi aliisque veteribus 
chronologis, qui diserte testantur, hunc Sanew.m 


DE S. EUGENIO EPISCOPO CARTHAGINENSI. 


prasulem e primo exilio fuisse revocatum, ut postea 
videbimus. H«c de primo exilio satis certa sunt; at 
de secundo major inter auctores est controversia ; 
nempe an sub Guntabundo, vel Trasamundo Gunta- 
bundi successore illud contigerit. Quastionem hanc 
utrimque testimoniis ac rationibus su[fultam hic bre- 
viter discutiemus. 

20 Eminentissimus Cardinalis Baronius tom. Ὁ 
Annalium ecclesiasticorum ad annum Christi 495 
scribit, S. Eugenium in Africa exulantem. jussu 
Guntabundi in Galliam expulsum esse. Opinio ejus 
nititur auctoritate Procopii, qui lib. 1, de Bello 
Vandalico tradit, Christianos a Guntabundo atro- 
cius fuisse excarnificatos; eosque ἃ T'rasamundo 
Guntabundi successore potius blanditiis et muneri- 
bus, quam minis et tormentis ad. deserendam. fidem 
fuisse invilatos. Deinde suam. sententiam. confirmat 
ex verbis S. Fulgentii, qui TTrasamundum appellat 
parente meliorem. Addi his potuisset argumentum. 
desumptum ex epistola Gelasii Papa paragrapho 
pracedenti citata, et initio anni 495, ad Dardaniz 
episcopos data. In ea quippe Pontifea testatur, quod 
Eugenius post ostensam sub .Hunerico constantiam, 
adhuc eo, quo scribebat, tempore, id. est, quo regna- 
bat Guntabundus, persecutoribus fortiter. resisteret, 

21 Antequam Eminentissimi viri argumentis ve- 
terum scriptorum testimonia opponam, breviter iis 
respondere conabor. Imprimis Procopius in rebus 
aliunde certissimis interdum | hallucinatus est, uti 
evidenti exemplo ostendit Tillemontius tom. XVI pag. 
544. Quod ad S. Fulgentii phrasin attinet, ea ad 
placandum infensissimum Catholicorum hostem adhi- 
beri potuit. Sic Eugenius noster in epistola sua apud 
Victorem. Vitensem libro secundo relata Hunericum 
crudelitate notissimum, vocat dominum ac clemen- 
tissimum Regem, et deinde litteras suas sic conclu- 
dit : Quod petimus, ut benignitate, qua tantus 
est, et justitia sapienti: su: dignetur annuere. 
Certe ex plurimis antiquis scriptoribus constat, mul- 
ios Catholicos a T'rasamundo in exilium ejectos 
fuisse. Quin imo ipse Fulgentius eo. tempore, quo 
Tirasamundum dicto elogio ornavit, cum ceteris By- 
aacena provinciz episcopis exulabat. Denique epi- 
stola Gelasii Papa sub Guntabundi regis primordiis 
scripta satis commodam admittit explicationem. 
Nam verosimile est, Guntabundum primis regni sui 
annis incohatam. persecutionem permisisse, aut. sal- 
tem non impedivisse. Quod. Arianis odio furentibus 
sufficiebat ad persequendum. Catholicos. Id facile 
credet, qui postea in Actis mum. 52, hzc lejit : 
Nam illo tempore crudelius Arianorum episcopi, 
presbyteri et clerici, quam rex (nempe Huneri- 
cus) et Vandali szeviebant. Nam ad persequen- 
dum ipsi cum suis clericis ubique gladiis accincti 
currebant. Vere itaque dicere potuit Gelasius Pa- 
pa, Eugenium cum aliis dignitatis suz collegis, dis- 
simulante videlicet. Guniabundo, talibus etiamnum 
persecutoribus resistere. Jam. responsionem mo- 
stram antiquorum auctorum testimoniis confirmemus. 

22 S. Isidorus Hispalensis episcopus in brevi 
Vandalorum historia hac habet : Hunerico succe- 
dit Guntamundus regnans annis duodecim; qui 
statim pacem ecclesize reformans Catholicos ab 
exilio revocavit. T'um de T'rasamundo sic testatur : 
Guntamundo mortuo, Transemundus regnat an- 
nis viginti septem, mensibus quatuor. Iste Aria- 
na insania plenus Catholicos insectatur, ecclesias 
claudit, Sardiniam exilio ex omni Africana ec- 
clesia centum vinginti episcopos mittit. Eodem 
fere modo de. Guntabundo loquitur Victor. Tunno- 
nensis in ipsa. Africa. episcopus et. Isidoro antiquior, 
qui hac n. Chronico suo scribit : Hunerico succedit 


Gun- 


Sub rege 
Guntabundo 
statuit Baro. 
nius. 


E 


Ejus argu- 
mentis ve- 
spondetur, 


et probatur 
ea antiquis 
scriptoribus, 


qc praciput. 
Chronico Ti- 
ronis Pro- 
speri. 


* alias Gen- 
tonis vel 
Genzonis. 


B 


' lege ΧΙ. 


lud sub 

Tr C. 
rasamundo 

QCCtdisse. 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


Guntamundus, regnat annis duodecim, qui no- 
stros protinus de exilio revocavit. Accuratius 
omnia. distinguit. Tironis. Prosperi Chronicon, seu 
potius, ut illud appellat. Norisius lib. 2. Hist. Pe- 
lag. cap. 21, nobile Fragmentum appendicis Chro- 
nici Prosperi, quod. ea Ms. codice Augustano edidit 
Henricus Canisius tom. 1 Lectionis Antique. Porro 
integrum. hujus. antiqui auctoris locum. ez editione. 
Canisiana trnscribere visum est, cum maaime aptus 
sit ad ea concilianda, quz de Guntabundo apud. ve- 
teres scriptores contraria apparent. 

93 Canisius igitur tom. 1 Antique Leclionis 
pag. 161, sic habet : Post hune, nempe Genseri- 
cum, regnavit Hunerix, filius ejus, annis vil, 
mensibus x, diebus xix; qui in fine anni vir re- 
gni sui Catholieze ecclesi: persecutionem fecit, 
omnesque ecclesias clausit et cunctos Domini Ca- 
tholicos sacerdotes cum Eugenio Carthaginensi 
episcopo exilio relegavit. Qui Dei judicio scatens 
vermibus vitam finivit. Post eum regnavit Gun- 
tamundus Gentunis ', ejusdem Hunerici regis 
fratris fllius, annis xr, menses Ix, dies xr. Qui 
tertio anno regni sui ceemeterium sancti marty- 
ris Agilei apud Carthaginem Catholicis dare 
precepit, Eugenio Carthaginensi episcopo ab 
eodem jam de exilio revocato; decimo autem an- 
no regni sui ecclesias Catholicorum aperuit, et 
omnes Dei sacerdotes, petente Eugenio Cartha- 
ginensi episcopo, de exilio revocavit. Quee eccle- 
sie fuerunt clausze annos xr, menses v1, dies v, 
hoe est ab octavo Hunerici, id est ex die vir 
Idus Februarii usque in decimum annum regis 
Guntamundi in diem rv Idus.Augusti; in quo 
completi sunt supradicti anni x *, menses vI, dies 
v. Qui memoratus Guntamundus rex postmodum 
vixit annos rr, mensem I. Post quem regnavit 
Trasamundus Gentunis filius annos xxvI, menses 
vir, dies rv. Differt nonnihil hoc Chronicon ab Isi- 
doro Hispalensi in computu annorum ; at in re, de 
qua est quastio, conveniunt. Quoad chronologiam 
autem censeo, hoc Chronicon tamquam Isidoro anti- 
quius praferendum esse. An autem habeat titulum 
Tironis Prosperi, quod ab aliquo tirone seu disci- 
pulo S. Prosperi scriptum sit, non nisi temere divi- 
nari potest. Saltem. videtur antiquum. esse. De eo 
plura vide apud Ruinartium in..Historia Persecu- 
tionis Vandalice part. 2, cap. 10. 

24 Em hactenus dictis facile colligi potest, mos 
secundum S. Eugenii exilium ad. Trasamundi tem- 
porg differre. At quaeret forte quispiam, quare Tra- 
samundus Eugenium relegaverit im locum ditioni 
suc minime subjectum : nam tunc Albia Gothorum 
potestati suberat. Respondeo nobis non occurrere pro- 
babiliorem hujus rei causam, quam antiquam. Van- 
dalorum cum Gothis affinitatem, et ejusdem secta 
communionem. Hac vatio non improbabiliter Euge- 
nii persecutores inducere potuit, ut is a suo. grege 
reliquisque. Africe episcopis longo terrarum maris- 
que intervallo disjunctus, Catholicos verbo et exem- 
plo ad tuendam fidem adhortari desineret, ac. inter 
Gothos acerrimos Ariani dogmatis defensores, qui- 
bus tunc. Alavicus imperabat, miseram. vitam duce- 
vet. Hzc aliaque hoc paragrapho dicta ac dicenda 
ut verisimiliora defendimus, libenter aliam senten- 
tiam amplexuri, ubi quis certa documenta aut pro- 
babiliores rationes attulerit. 


461 


$ IV. S. Eugenii mors et scripta. 


ertia eaque brevior quastio est de anno, quo 
Sanctus noster zerumnosam, vitam. felici fine 

clausit. Baronius loco supra, citato aliique innuunt, 

S. Eugenium anno 495 mortuum. esse. Verum hac 

sententia, omnino repugnat. Victori Tunnonensi, qui 

diserte asserit, S. Eugenium sub Theodori consula- 

tu, id est anno ZEra Christianz 505 obiisse. Hzc 
sunt ejus verba in. Chronico. per Scaligerum. edito : 
Theodoro V. C. Cos. Eugenius Carthaginensis 
episcopus confessor moritur. Nec dici hic potest 
Victor Tununensis res plures in unum commiscuis- 
se, ut supra in. Eugenii ordinatione eum. fecisse os- 
tendimus : nam ez. Chronico tironis Prosperi ante 
citato constat S. Eugenium anno Guntabundi octavo 
impetrasse, ut ecclesi: aperirentur, et exules revo- 
carentur. Idem Chronici auctor ait, Guntabundum 
post hanc. ezulum revocationem duos annos vixisse, 
quibus nullam facit persecutionis mentionem, eam. 
non omissurus, si mota fuisset. Praterea Gelasius 
anno 495 scribit S. Eugenium eo tempore persecu- 
toribus adhuc resistere, quod probabilius de Eugenio 
in Galliis ezulante non dixisset. Ex his aliisque si- 
mul sumptis judico, mortem S. Eugenii anno 495 
consignari non posse, sed eam ad Trasamundi tem- 
pora esse differendam. Nunc qua Sanctus noster 
scripserit, exponamus. 

26 Gennadius Massiliensis presbyter in Catalogo 
de illustribus Ecclesize scriptoribus cap. 97 habet 
sequentia : Eugenius Carthaginis Africee civitatis 
episcopus, et confessor publicus, admonitus ab 
Hunericho Vandalorum rege, Catholiez fidei ex- 
positionem et maxime verbi HOMOUSII proprieta- 
tem disserere cum consensu omnium Africm, 
Mauritanie et Sardiniz atque Corsiez episcopo- 
rum et confessorum, qui in Catholica permanse- 
runt fide, composuit librum fidei, non solum san- 
ctarum Scripturarum sententiis, sed et Patrum 
testimoniis communitum, et per collegas confes- 
sionis suz porrexit. Jam vero asportandus pro 
fidelis linguze remuneratione in exilium, epistolas 
velut commonitorias fidei, et unius sacri et con- 
servandi baptismatis ovibus suis quasi pastor so- 
licitus dereliquit. Alercationes quoque, quas cum 
Arianorum prwsulibus per internuneios habuit, 
conscripsit et relegendas per majorem domus 
Hunericho transmisit; similiter et preces pro 
quiete Christianorum eidem velut apologias ob- 
tulit. Vivere adhuc ad confirmationem Ecclesi 
dicitur. Honorius Augustodunensis presbyter eo- 
dem libro de Luminaribus Ecclesi num. 97, bre- 
vius sic contraxit : Eusebius (sic etiam  Galesinius 
habet pro Eugenio) Carthaginis Africe civitatis 
episcopus et confessor publicus scripsit exposi- 
tionem fidei et altercationes, quas cum prcsuli- 
bus Arianorum habuit. 

27 Eapositio fidei, quz apud. Victorem Vitensem 
tertium. Vandalice persecutionis librum constituit, 
quibusdam ipsi Victori adscribitur ; iisque ipse titu- 
lus favere videtur, sed eum postea ab. alio quopiam 
additum fuisse suspicor : etenim ipse Victor in fine 
libri secundi eum pluribus attribuit, dum dicit : 
Quod ante nostri providentes, libellum de fide 
conseripserant. In codice autem. Cartusiz sancta: 
Trinitatis prope Divionem sic inscribitur hic liber : 
Incipit liber fidei Catholieze contra Wandalos 
editus a Januario Zaterense, Villatico a Casis 
Medianis episcopis Numidis ; Bonefacio Foracia- 


nense 


AUCTORE 


G.C 


uo anno 
. Eugenius 
mortuus sit. 


Quanam 
scripserit. 


n fuerit au- 
ctor exposi- 
tionis fidei. 


AUCTORE 


α. 6. 


S. Gregorius 
Turonensis 
conservavit 
epistolam, 


* alias a Car- 
thagine. 


qua S. Euge- 
nius gregem 

suum horta- 
tur, 


ut in fide Ca- 
tholica per- 
severet. 


468 


nense, et Bonefacio Gazanense, episcopis Byza- 
cenis. Verum apud Victorem Vitensem post illam 
fidei professionem dicitur liber ille non per prafatos 
episcopos editus aut compositus, sed directus. In ve- 
tusto codice Ms. ecclesie Laudunensis sub hoc. titu- 
lo habetur : Yncipitlibellus episcoporum Catholi- 
corum ad Unerieum regem Vandalorum datum. 
In tanta hujus vei incertitudine judico Gennadii 
scriptoris synchoni judicio acquiescendum esse, eum- 
que librum S. Eugenio tamquam pracipuo auctori 
attribuendum, quamvis omnium nomine Hunerico 
fuerit oblatus. Id etiam. confirmatur ὁ Chronico 
brevi antiqui auctoris Anonymi, quod exstat apud 
Ruinartium pag. 112, et in quo traditur Eugenius 
composuisse librum fidei, et per collegas confessionis 
sua porrezisse. Potuit autem. Victor Vitensis hanc 
fidei professionem operi suo inserere, sicut eidem 
edictum Hunerici et Eugenii epistolam inseruit. 

28 Alia opera S. Eugenii, quorum meminit 
Gennadius citatus, aut perierunt aut. latent, prater 
unam epistolam admonitoriam, quam mobis conser- 
vavit Gregorius T'uronensis. Cum vero a Victore 
Vitensi sit omissa, eam hic integram. dabo ec S. 
Gregorio Turonensi lib. 2, hist. Franc. cap. 3, sic 
illam referente : Dilectissimis et in Christi amore 
duleissimis filiis et filiabus eccclesi: mihi a Deo 
commisse, Eugenius episcopus. Regalis emana- 
vit auctoritas et pro exercenda fide Catholica 
edicto nos ad Carthaginem * venire precepit. Et 
ideo ne abiens a vobis Ecclesiam Dei in ambiguo, 
hoc est in suspenso dimitterem, aut oves Christi 
non verus pastor silentio relinquerem, necessa- 
rium duxi, has pro me vicarias vestre dirigere 
sanctitati, in quibus non sine lacrymis peto, 
hortor, moneo, et satis abundeque obtestor per 
Dei majestatem, et per tremendum judicii diem, 
atque adventus Christi terribilem claritatem, ut 
fixius teneatis Catholicam fidem, asserentes Fi- 
lium Patri esse zequalem, et Spiritum sanctum 
eamdem habere cum Patre et Filio deitatem. 

29 Servate itaque unici baptismatis gratiam, 
eustodientes Chrismatis unctionem. Nemo post 
aquam revertatur ad aquam, renatus ex aqua. 
Nutu enim Dei sal in aqua conficitur, sed si in 
aquam redactum fuerit, omnis species ejus con- 
festim evacuatur. Unde non immerito Dominus 
in Euangelio ait : Si sal infatuatum fuerit, in quo 
salietur? Et utique hoc est infatuari, velle se- 
cundo condiri, cum semel factum sufficiat. Non 
audistis Christum dicentem : Qui semel lotus est, 
non habet necessitatem iterum lavandi ? Ideoque 
fratres et filii, filiaque mex in Domino, non vos 
contristet absentia mea. Quia si Catholieze disci- 
plinze adhzereatis, ego vos nec longinquitate ali- 
qua obliviscar, nec morte a vobis divellar. Scito- 
te quia quodcumque fecerit me dividi a vobis, 
mecum est palma : si ad exilium abiero beati Jo- 
hannis Euangelistz exemplum habeo ; siad mor- 
tis exitium, mihi vivere Christus est et mori lu- 
crum ; si rediero, fratres, implebit Deus deside- 
rium vestrum. 

30 Attamen sufficit modo, quod vobis non ta- 
cui; monui et instruxi, quomodo potui, ideoque 
immunis sum a sanguine omnium pereuntium ; 
et scio quia adversus eos legentur litterze istze 
ante tribunal Christi, cum venerit reddere uni- 
euique secundum opera sua. Si reversus fuero, 
fratres, videbo vos in futura. Dico tamen vobis : 
Valete, orate pro nobis, et jejunate : quia jeju- 
nium et eleemosyna semper Dominum ad mise- 
ricordiam deflexerunt. Mementote esse scriptum 
in Euangelio : Nolite timere eos, qui occidunt 


DE S. EEGENIO EPISCOPO CARTHAGINENSI. 


corpus, animam autem mon possunt occidere, 
Timete autem eum, qui postquam occiderit cor- 
pus, habet potestatem et animam perdere et 
mittere in gehennam. Tillemontius tomo 16, pag. 
570, censet hanc epistolam potius ad secundum 
quam ad, primum S. Eugenii exilium pertinere. Sed 
mon video solidas ad id asserendum rationes; saltem 
ex ipsa epistola erui mon possunt. Nunc ad majoris 
moliminis controversiam procedamus. 


$ V. Adventus in Galliam et sepultura. 


dventum. S. Eugenii in Galliam, aliaque hunc 
consecuta, magnifice (utinam tam solide) cele- 
brat 1 Januarii Andreas Saussayus in. Corollario 
Martyrologii Gallicani part. 2, pag. 1207, ita scri- 
bens : Albige in Aquitania, adventus sancti Eu- 
genii episcopi Carthaginensis et martyris. Qui 
Afric: Primas, tropheis de Ariana impietate 
multiplici de agone revectis, admodum nobilita- 
tus, a Gundabundo impio Wandalorum rege, 
Hunneriei in eadem ssvitia successore, ex odio 
Catholieze pietatis (quee sub tanto antistite de 
furente exitiali hae hzresi mirifice triumphabat) 
iterato, post egregium nec incruentum certamen, 
exilio damnatus, atque fragili rate in Galliam 
deportatus, Albigze auspice Christo paululum re- 
spirans consedit : ubi post, elapsos aliquot men- 
ses, consummato prcclarz concertationis stadio, 
spiritum tot laureis coronatum, placido efflatu 
quiet: mortis exhalavit. Sepultus est pone tu- 
mulum beati Amaranti martyris, cujus sibi ap- 
parentis suavi alloquio ad beatorum Christi pu- 
gilum societatem, paulo ante fuerat invitatus, 
multisque ibi refulsit emeritze clarificationis insi- 
gniis. Ea, quz hic tam confidenter asserit, scilicet 
Eugenium α Guntabundo impio Vandalorum. rege 
iterato emilio damnatum, ac fragili rati impositum 
in Gallias advenisse, et quadam alia vel ex recen- 
lioribus hausit, vel ez proprio finit cerebro, elo- 
giorum mon infecundo. Quare antiquum et majori 
fide dignum scriptorem de hac re audiamus. 

92 Gregorius Turonensis lib. 2. historie Franc., 
capite 4, de S. Eugenio hac narrat : Apud. Albi- 
gensem Galliarum urbem exilio deputatus est, 
ubi et finem vitze presentis fecit. Ad cujus nunc 
sepulerum multe virtutes et creberrimze osten- 
duntur. Preterea libro x de Gloria Martyrum cap. 
58, postquam capite pracedenti de glorioso S. Ama- 
vandi martyris tumulo egerat, de S. Eugenii sepul- 
cro ita loquitur : Hwiec crypte sociatur et ille 
Honorificiang * persecutionis martyr Eugenius, 
sacerdotalis infulee maximum decus, quem in hac 
urbe detrusum exilio, vel ipsius vel sociorum 
ejus Passio narrat. Hic cum magnis in seculo 
polleret virtutibus, et jam victor de tormentis 
martyrialibus exstitisset, tempus vocationis suc, 
quo accerseretur ad gloriam, Domino revelante 
cognovit, illud przecipue, quod populis occulta- 
batur, manifestum noscens, se martyri Amaran- 
do socium esse futurum, ad ejus sepulerum diri- 
gitur, prostratusque solo diutissime orationem 
fudit ad Dominum. Dehinc, expansis per pavi- 
mentum brachiis, spiritum coelo direxit. Qui a 
Christianis collectus, in ipsa, qua diximus, ery- 
pta sepulturze mandatus est. Hic im codice Col- 
bertino aliqua sequuntur de generalibus S. Eugenii 
miraculis, quz cum in aliis codicibus desint, etiam 
omisi. 

33 Deinde peculiare miraculum. refert. hoc mo- 

do : 


D 


Saussayus 
floride exp. 
nat ejus ad- 
ventum in 
Galliam, 


S. Gregorius 
Turonensis 
S. Eugenii 
sepulcrum, 


F 


* lege Hune- 
ciand 


A 


εἰ miracus, 
fum, ante il- 
Jud patra- , 
ium, descri- 


hil. 


* Godea Col- 
bertinus con- 
fessor 


Duplez di- 
ploma 


Comitum To- 
losanorum, 
n quo fit 
mentio S, 
Eugenii, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


do : Ad cujus festivitatem cum tempore quodam 
innumeri populi convenissent, negotia multa in 
atrio protulerunt; puella vero una ex habitatori- 
bus loci stationem adiit, quasi aliquid coemptura, 
speciemque sibi aptam aspiciens ἃ negotiatore 
suscepit, et statim dicto citius porrectam alteri, 
negat se accepisse. Negotiator vero intente aie- 
bat: Mea, eam tibi manu protuli, tuque riman- 
dam solicite accepisti. Illaque negante, ait nego- 
tiator : Si tibi tanta est. pertinacia, avaritia sti- 
mulante, negandi, judicet illud sanetus martyr * 
Eugenius, ad eujus sepulerum si eum sacramenti 
interpositione dixeris, te non accepisse, damni 
mihi nihil zestimo, quod amisi. At illa pollicita, 
se posse ex hoc exui sacramento, vadit ocius ad 
sepulerum, elevatisque manibus, ut juraret, ex- 
templo membris dissolutis irriguit, planteeque ejus 
infixze sunt pavimento, vox hzsit in gutture, tan- 
ium os patulum a sermone nudum hiabat. Quod 
negotiator cernens cum reliquo populo ait : Pro- 
sit tibi, inquit, virgo, hcec species, quam tulisti 
mihi. Sufficit tibi ultio data per hune pontificem 
Eugenium. Et hzce dicens a loco recessit. Illa 
vero in hoc tormento diutissime detenta, tandem 
martyre jubente locuta, palam confessa est, quod 
clam latere voluerat. Ex his satis certum est, cor- 
pus S. Eugenii episcopi Carthaginensis prope Albi- 
gam sepultum fuisse, in vico scilicet. Viancio non 
procul ab urbe. Albiensi dissito, qui hodie S. Ama- 
vandi nomine appellatur; ibidem vero illud multis 
seculis permansisse, ez sequentibus patebit. 

34 Guilielmus Catellus in Historia comitum 
TTolosanorum libro 1, cap. 16, profert authenticum 
instrumentum, datum circa finem seculi decimi, in 
quo fit mentio de S. Eugenio. Mazimam instru- 
menti partem lectoris oculis hic. subjicio. Sic habet : 
In nomine Domini nostri Jesu Christi et sancti 
Eugenii et saneti Amerandi, ego Pontius comes 
rogatus a Domino Pontifice Albiensi Amelio, et 
Canonicis suz sedis Albie, et Domino abbate 
Viancii Adalardo, et Aymerico preposito, et 
Amelio Capiscolze, Magefrédo, Benedicto, Ben- 
jamin, Gaudentio Canonicis, per consilium Isarni 
Vicecomitis et aliorum virorum meorum; illum 
meum vicum de Viancio, quem Dominus Amelius 
episcopus et Canonici Albi& de me habent ad 
honorem sancti Eugenii, et sancti Amerandi 
martyris, et ceterorum sanctorum salvum fore 
constituo imposterum. T'unc, constitutis contra 
malefactores penis, sic concludit : Hoc, edictum 
stabile et firmum teneri institui imposterum ad 
honorem sancti martyris Amerandi, et confesso- 
ris Christi Eugenii, et ceterorum Sanctorum, 
qui ibi in Domino requiescunt. Data mense Se- 
ptembri, Luna xtv, rege Lothario defuncto, anno 
1, quo filius ejus Ludovicus ccepit regnare; sit 
firma et stabilis omni tempore. 

35 Postea idem edictum α Pontii successoribus 
confirmatum invenio apud. Catellum loco citato his 
verbis : In nomine Domini nostri Jesu Christi, 
ego Raimundus Tolosanus comes filius Ildefonsi 
comitis, donum illud, quod Pontius comes avus 
noster Albiensi episcopo et Canonicis sedis beatze 
Cecilize de vico Viantii fecit, et ad honorem beati 
Eugenii et aliorum Sanctorum, qui ibi requie- 
Scunt immunitatem fleri constituit : Pater quo- 
que meus eodem modo predictum locum Cano- 
nieis perpetua stabilitate concessit et confirma- 
vit. Ego simili modo ob devotionis eorum memo- 
riam recolendam ad honorem sanct Cecilize et 
sanetze Crucis, et Sanctorum qui in Viantio ve- 
nerantur, ipsis Canonicis tam presentibus quam 


469 


faturis confirmo, et prefatum locum sub firma et 
stabili immunitate salvum fore in perpetuum 
constituo; ita ut nulli hominum liceat eidem 
loco vel canonicis ibi degentibus violentiam ali- 
quam vel gravamen inferre. Data mense Junio, 
Luna xir in die sabbathi, regnante Ludovico rege 
Francorum. 

36 Deinde post varias lites inter monachos Au- 
Teliacenses et episcopum. ac canonicos Albienses de 
ecelesia. Viancii, quibus se immiscuerunt summi 
Pontifices, wt videre est apud. Stephanum Baluzium 
lib. 4, pag. 466, abbatia Vianciensis transiit in 
Prioratum eeclesie Albiensis, ut vocatur in. Actis 
visitationis factz a. Simone de Loco-bello archiepi- 
scopo Bituricensi apud eumdem. Baluzium. lib. 4, 
pag. 318. Tandem, inquit Ruinartius in historia 
Persecutionis Vandalice part. 2, cap. 8, Ludovi- 
eus de Ambesia Albiensis episcopus, sanctorum 
Eugenii, Vindemialis, Longini, Amaranthi mar- 
tyrum, et Charissimz virginis corpora, quz ab 
ipsa illorum morte in ecclesia Viancii in territo- 
rio Albiensi reposita fuerant, in ecclesiam cathe- 
dralem, sancte Cecilie sacram, transferri cura- 
vit anno Mcccorv, die xxix Septembris, ubi etiam 
nunc religiosissime asservantur. At certe erratum 
hic est in anno translationis, si a Ludovico de Am- 
besia facta sit : cum juxta. Catellum in historia Oc- 
citaniz lib. 5, pag. 1012, et Sammarthanos tom. 2. 
Galliz Christianz , pag. 86, prior Ludovicus de 
Ambesia  Albiensem cathedram conscenderit anno 
1473; alter vero Ludovicus de Ambesia initio se- 
culi Xv, patruo suo in episcopatu Albiensi succes- 
serit. Pluribus id demonstrari posset, si opus foret. 
Sed suspicor in numerum annorum a Ruinartio po- 
situm, typothetz aut amanuensis oscitantia. aliquod 
mendum, irrepsisse. Ut ut est, sufficit nobis aliqua- 
lem dedisse seriem testimoniorum, quibus S. Euge- 
nius Carthaginensis episcopus Albiz coli et quie- 
scere probatur. 

97 Non obstantibus his argumentis pro posses- 
sione Albiensium, Tarvisium urbs ampla Italiz, 
qua toti Marchiz Tarvisinz nomen suum indidit, 
contendit se habere corpora sanctorum Florentii, 
Vindemialis εἰ Eugenii episcopi Carthaginensis. 
Tarvisinorum opinioni suffragatur Petrus de Nata- 
libus in eadem Marchia .Equilinus episcopus, qui 
in Catalogo Sanctorum lib. 4, cap. 116 refert, illos 
in insula Corsica mortuos esse, eorumque corpora, 
vastata a Saracenis ea insula, Tarvisium a Titiano 
ejusdem urbis episcopo translata fuisse, quee succes- 
sor ejus Rotharius postmodum in majori ecclesia 
S. Petri honorabilius tumulavit. Antea enim in 
Basilica S. Joannis Baptiste deposita fuerant. 
Ughellus Tomo 5 Itali» sacre, col. 468, ejusdem 
translationis meminit his verbis : Titianus floruit 
cirea annum cccc nostrze salutis. Cujus tempori- 
bus ex Africa Tarvisium venerunt sancti episcopi 
et confessores Florentius et Vindemialis, qui Car- 
thaginensi concilio contra Arrianos interfuerunt, 
ibidemque sanctissime defunctos, apud S. Joan- 
nem Baptistam episcopus Titianus sepelivit prope 
cathedralem, marmorea arca tegente, ubi scri- 
ptum legitur : Reliquiee sanctorum confessorum 
atque episcoporum Florentii et Vindemialis. Vi- 
deo hic enormem in. Ughello parachronismum. Quo - 
modo enim Titianus circa annum. 400, episcopus 
potuit transferre. corpora eorum, qui tantum. anno 
484, Carthaginensi concilio contra Arianos inter- 
fuerunt? Sed de his postea pluribus. Interim ipsius 
Titiani narrationem audiamus. 

38 Henschenius noster tomo 1 Maii, pag. 211, 
ex codice Ms. Regine Suecia dedit integram horum 


San- 


AUCTORE 


G. C. 


Quandonam. 
corpus ejus 
Albiam sit 
translatum. 


Tarvisini 
vindicant 
sibi corpus S. 
Findemialis 
el S. Eugenii, 


rd 


470 DE S. EUGENIO EPISCOPO CARTHAGINENSI. 

AUCTORE — Sanctorum historiam auctore Titiano episcopo Tar- 41 Deinde ex Titiani narratione deducimus, ἢ 
—.G. C. wisino, Nos, ne actum agamus, hic breviter ex ea ipsummet Titianum multa de Eugenio, Vinde- Qui Variis 
pedes "rq excerpemus, qua ad prasentem controversiam pro-  miali, eto., conscripsisse, qu: non ei satis com- Titiani dd. 
auctoritate — pius spectant. Postquam de congressu Carthaginensi — perta erant, imo et ἃ veritate Aliena: nam ut de ἈΝ ἢ 
iun E ub rege Hunerico, et Catholicorum episcoporum — Vindemiali nihil dicam, Eugenium a se laudatum, ostendit," 


exilio egit, sic prosequitur : E quibus Carthagi- 
nensis episcopus Eugenius et Vindemialis... a 
propriis sedibus expulsi, peregrinationis causa 
ad transmarina convolarunt. Deinde post narrata 
utriusque miracula, et apostolica opera in insula 
Corsica, sic rursum pergit : Sanctus Eugenius 
usque ad finem vit: suc Christo Domino deser- 
vivit, et est commoratus in insula prope Vadense 
castrum, distans duobus inde milliaribus... ubi 
et ipsius venerabile corpus requiescit; ad cujus 
tumulum multa et innumerabilia per illum omni- 
potens Dominus dignatus est operari miracula. 
Sanctus vero Vindemialis a przefato castro rece- 
dens, Corsicam properans, Christo Domino mili- 
tans, ibi in sancto proposito incontaminatum 
reddidit spiritum. 


ipsum esse putat celebrem Carthaginensem epi- 
scopum, qui conventui Carthaginensi interfuit ; 
quod tamen certis et indubitatis historie monu- 
mentisrepugnat. Legantur, qu: de Eugenii Car- 
thaginensis exilio et zerumnis, quas ab Antonio 
apud Tamallumam passus est, scripsit testis in- 
tegrze fidei Victor Vitensis lib. v, num. xr, ne- 
moque non advertet, ea cum iis, quz de suo Eu- 
genio narrat Titianus, componi nullatenus posse. 
Deinde Eugenius Carthaginensis ex Gregorio 
Turonensi auctore suppari, atque ob locorum vi- 
ciniam minime suspecto, in Albigensi Aquitanize 
civitate defunetus est, ubi sepulerum ipsius jam 
tunc temporis ob creberrima miracula celeberri- 
mum erat, quod et ex ejusdem ecclesia conti- 
nua traditione veteribusque instrumentis confir- 


et Titiani 39 Denique sanctorum corporum translationem a. mari potest. Titianus vero suum Eugenium in 
sim se factam sic narrat : Qualiter autem corpus bea- insula quadam Italie vicina e vivis excessisse 


scribit. E 
42 Cum itaque nobis constet, Eugenium et 


tissimi confessoris Christi ad hanc civitatem per- 


venerit, omnibus in Christo fidelibus enarrare S. Eugenium 


desideramus. Quia postquam a Saracenis captam — Vindemialem a Titiano memoratos, alios esse ab Carihagi 
Corsicam multasque ecclesias Dei a fundamentis 115 sanctissimis antistitibus, qui apud Victorem et nensem. cum 
destructas relatu multorum comperissemus; Ego ^ Gregorium Turonensem sub iisdem nominibus ce- So CUR 
Titianus sanctze Tarvisianz ecclesic episcopus,  lebrantur, nihil nobis de illis dicendum occurrit, A 


nutu divino ad przfatam perveni insulam; ubi 
iam a nautis, quam a loci illius incolis didici- 
mus, ubi beatissimorum confessorum Christi in 
sarcophagis posita corpora fuerant, Vindemialis 
utique atque Florentii episcoporum. Triduano 
vero jejunio peracto, cum magno tremore ac re- 
verentia aecessimus ad tumulos ; indeque corpora 
eorum levantes ad navim usque perduximus, 
ipsorum intercedentibus meritis, atque ad Tar- 
visianum solum, Deo miserante, pervenimus, et 
in locis venerabilibus, ubi nunc requiescunt, Deo 
permittente, collocavimus in basilica sancti Jo- 
annis Baptistze, ubi usque hodie per illos omni- 
potens Dominus multa et inmumerabilia dignatus 
est miracula operari, cui est honor et gloria per 
infinita secula seculorum. Zzc est pracipua aucto- 
ritas, qua. nituntur T'arvisini. Quid de tota hac re sen- 


nisi quod forte fuerint ex illorum confessorum 
numero, qui ex África ob Vandalorum persecu- 
lionem extorres facti, in Corsicam devenerunt, 
ubi in Christi divinitatis confessione defuncti, ce- 
lebres evaserunt. Horum vero reliquias post, ali- 
quot secula nactus Titianus Tarvisianus antistes, 
eorum vitam, tum ex iis, quze publica regionis 
istius fama vulgata erant, tum etiam ex iis, quae 
sibi aliunde comperta erant, de Eugenii Cartha- 
ginensis przeclare gestis consarcinavit, vera sci- 
licet eum falsis, ut fit, incaute permiscens ; in- 
deque apud auctores, qui postmodum in istis 
partibus floruerunt, invaluit opinio Eugenium 
et Vindemialem, quos venerabantur, eosdem esse 
cum Eugenio Carthaginensi et Vindemiali Ca- 
psensi episcopis, quos tantopere veteres historici 
celebraverant. 


tiat Henschenius noster, videre est tomo 1 Maii, pag. 
€  270,in Commentario ante hanc Titiani narrationem. 
40 Jam, audita utrimque parte, ferri facile potest 


43 Eamdem fere fortunam expertus est Vin- sicut etiam 
[actum est in 


demialis in Romano Martyrologio die r1 Maii: S Pindeinta: 


Lis cum Rui- Cum enim ex antiquis Fastis Vindemialis Corsi- ἡ. 
F 


nartio diri- 


de ea causa judicium. Quidquid enim ejusmodi liti- 
bus terminandis exigua plerumque qratia, odii plu- 
rimum nos maneat, a verosimiliori parte receden- 
dum non putamus, quam. anle nos satis manifeste 
evicisse videtur laudatus supra Ruinartius, qui ex- 
pensis prius Tarvisinorum argumentis, ita respondet 
lib. 2 Vandalice persecutionis cap. 8. Ex hae Ti- 
tiani narratione complura colligere licet. Primo 
ipsummet Titianum seculi quinti initio, ut Ughel- 
lus existimavit, non vixisse; si quidem Vinde- 
mialem et Eugenium conventui Carthaginensi, 
qui sub Hunerico rege anno ccccrxxxiy coactus 
est, interfuisse refert. Sed et ejusdem rei aliud 
praebet nobis argumentum, cum se sanctorum 
Florentii et Vindemialis corpora suam in urbem 
transtulisse narrat, eo tempore, quo post captam 
ἃ Saracenis Corsicam insulam dirute erant ec- 
clesize ; quae sane septimo aut octavo seculo, qui- 
bus Saraceni insulam istam, aliasque regiones 
vieinas depopulabantur, potius videntur congru- 
ere, quam quarto aut quinto. Quippe cum ea tem- 
pestate Corsica Romanorum aut certe Vandalo- 
rum dominio subesset. 


censis, absque ullo addito, przedicta die memora- 
retur, qui postea Martyrologii Romani editionem 
curarunt, eumdem esse hune Vindemialem cum 
altero, quem Gregorius Turonensis laudat, exi- 
stimantes, Gregorii elogium addiderunt prioris 
commemorationi ; atque ita unum ex duobus con- 
ficientes, neutrum rite recolendum proposuere. 
Sie quippe ibi laudatur: Sancti Vindemialis epi- 
scopi. Hzee de Corsicensi dieta erant. Additum 
est, quod de Vindemiali altero Gregorius scri- 
psit: Et martyris, quiuna cum sanctis Episcopis 
Eugenio et, Longino doctrina et miraculis adver- 
sus Arianos decertans ab Hunerico rege obtrun- 
cari jubetur. Et quidem Ferrarius, quasi nulla 
hie esset Vindemialis Corsicensis mentio ipsum 
eumdem cum Eugenio inter Sanctos, qui in Mar- 
tyrologio Romano non habentur, recensuit in 
Catalogo, die item 11 Maii. Hactenus Ruinartius, 
ez cujus vationibus eruditus lector statuere potest, 
quid de litigiosa hac causa sit judicandum. Arbitror 
ego Vindemialis et Eugenii nomen illis seculis non 
adeo rarum, fuisse, quin. duo. aut. plures. synonymi 
invenirentur , inter quos facta, sit confusio. Vide, 


si 


ü 
LIBER II 
VICTORIS 
VITENSIS. 

Hunericus 

moderatio- 

nem simu- 
lans 

* alias prse- 

dictum 


*alias De- 
mentianus. 


Catholicum 
episcopum 
eligi permit- 
lit; 


, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


si lubet de hac ve disserentem Henschenium nostrum 
tomo Maii, ad diem 2 istius mensis, pag. 2'10. In 
toto. hoc. Commentario pravio potissimum. egi de 5. 
Eugenio Carthaginensi episcopo, quia de sociis nihil 
peculiare reperi, praeterquam. in. Actis Victoris Vi- 
tensis, qua hic jam subjicimus. 


ACTA 


AUCTORE VICTORE VITENSI. 


Ex Surio collato cum editione Chiffletii 
et Ruinartii. 


CAPUT I. 


Hunerici simulata. conniventia, et 
barbara in suos crudelitas. 


M igitur Geiserico, a Hunericus major fi- 
ΠῚ lius patri succedit. Qui in primordio regni, 
ut habet subtilitas barbarorum, ecepit mitius et 
moderatius agere, et maxime circa religionem 
nostram : ut etiam antea sub rege Geiserico prz- 


judicatum " fuerat, ne spiritales fierent conventus, 


conventicula concurrerent populorum. Et ut se 
religiosum ostenderet, statuit solicitius requi- 
rendos hereticos Manichzos: ex quibus multos 
incendit, plurimos autem distraxit navibus trans- 
marinis: quos pene omnes Manich:zeos suze re- 
ligionis invenit, et. przecipue presbyteros et dia- 
conos Arianz hereseos. Unde magis erubescens, 
amplius in illos exarsit. De quibus repertus est 
unus, nomine Clementianus', monachus illorum, 
scriptum habens in femore: Manich:eus discipu- 
lus Christi Jesu. Propter quod magis laudabilior 
memoratus tyrannus videbatur, in uno displi- 
cens, quia cupiditati insatiabili vehementius in- 
hiabat, et provincias regni sui variis calummiis 
atque indictionibus onerabat, ut de illo praecipue 
diceretur: Rex egens, magnus est calumniator. 
Dedit autem licentiam, Zenone Imperatore atque 
Placidia ὁ relicta Olibrii rogantibus, ut Carthagi- 
nensis ecclesia sibi, quem vellet, Episcopum or- 
dinaret, quze jam per viginti quatuor annos tali 
ornamento fuerat destituta. 

2 Mittit ergo tune ad ecclesiam Alexandrum 
illustrem, hujusmodi legationem ferentem, ut in 
presentia ejus Catholieus populus dignum sibi 
peteret sacerdotem ; destinans quoque per nota- 
rium suum, nomine Witared, edictum, quod pu- 
blice legeretur, hune continens modum: Jussit 
vobis dominus noster dici, quia Imperator Zeno, 
etnobilissima Plaeidia, per Alexandrum virum 
illustrem scripserunt, petentes ut ecclesia Cartha- 
ginis, religionis vestree proprium Episcopum ha- 
beat, hoc fleri precepit atque eis rescripsit, vel 
legatis ab eis directis diei jussit, ut sicut petie- 
runt, vobis Episcopum, quem volueritis, ordine- 
tis : eo sub tenore, ut nostre religionis Episcopi, 
qui in Constantinopoli sunt, et per alias provin- 
cias Orientis, ex ejus precepto Episcopi, libe- 
rum arbitrium habeant im ecclesiis suis, quibus 


47) 


voluerint linguis populo tractare, c et legem 
Christianam colere, quemadmodum vos hic, vel 
in aliis ecclesiis, quc in provinciis Africanis 
constitutze sunt, liberum arbitrium habetis in 
ecclesiis vestris Missas agere vel tractare, et 
qui legis vestre sunt, quemadmodum vultis, 
facere. Nam si hoc circa eos non fuerit observa- 
tum, tam Episcopus, qui ordinatus fuerit, quam 
clerici, sed et alii Episcopi cum clericis suis, qui 
in Africanis provinciis sunt, jubebuntur inter 
Mauros mitti. Quod edictum dum nobis przesen- 
tibus xiv Calendarum Juliarum * universc eccle- 
six legeretur, gemere coepimus mussitantes, eo 
quod meditantibus dolos, malorum esset futura 
persecutio preparata. Et ita legato dixisse pro- 
bamur : Si ita est, interpositis his conditionibus 
periculosis, hz ecclesia Episcopum non dele- 
ctatur habere. Gubernat eam Christus, qui sem- 
per dignatur gubernare. Quam suggestionem 
legatus accipere neglexit, Simul et populus, uf 
tunc fieret, ut ignis exarsit; cujus erat clamor 
intolerabilis, qui nulla posset ratione sedari. 

3 Ordinato itaque Episcopo Eugenio viro san- 
cto, Deoque accepto, sublimis nata est letitia, et 
gaudium eumulatum est Ecclesiz Dei. Exultat 
multitudo Catholica sub barbara dominatione, de 
ordinatione pontificis reparati: nam maximus 
juvenum numerus atque adolescentularum, sibi- 
met in commune congaudens, attestabatur, quod 
numquam vidisset Episcopum in throno sedentem. 
Porro ille vir Dei sacerdos Eugenius ccepit per 
conversationem operum bonorum venerabilis et 
reverendus haberi etiam ab eis, qui foris sunt, et 
ita esse omnibus gratus, ut si fas esset, animam 
suam pro eodem universos ponere delectaret. 
Eleemosynas quoque tales. per eum Dominus di- 
gnatus est facere, ut incredibile videatur tanta 
eum impendere, ubi ecclesia, totum barbaris te- 
nentibus, nec unius nummi habere cognoscitur 
facultatem. Humilitatem in illo, charitatem, pie- 
tatem divinitus condonatam, si quisquam inci- 
piat laudare, non poterit explicare. Pecuniam 
apud eum mansisse non probatur, nisi forte tali 
hora offerretur, quando jam sol diei explicans 
cursum, nocturnis tenebris ordinem daret et lo- 
cum. Tantum reservabat, quantum diei suffice- 
ret, non quantum cupiditas expetisset, Deo no- 
stro subinde quotidie ingentia et majora donante. 

4 Sed cum fama ejus esset celebris atque ma- 
nifesta, cceperunt exinde Arianorum Episcopi in- 
vidia gravi torqueri, quotidianis, et przcipue Cy- 
rila, eum d calumniis insectarites. Quid primum ? 
Suggerunt regi de illo, ut suum nequaquam se- 
deret thronum, neque Dei populo verbum faceret 
consuetum. Deinde, quoseumque mares vel fe- 
minas, in habitu barbaro" incedentes, in ecclesia 
conspiceret, prohiberet. Ille respondit, ut de- 
cuit: Domus Dei omnibus patet, intrantes nullus 
poterit repellere: maxime quia ingens fuerat 
multitudo nostrorum Catholicorum, in habitu il- 
lorum incedentium, ob hoc quod domui regie 
serviebant. At ubi ab homine Dei tale respon- 
sum accepit, statuit in portis ecelesiw collocare 
tortores. Qui videntes feminam vel maseulum in 
specie suze gentis ambulantes, ilico palis minori- 
bus dentatisjactis in capite, crinibusque in eis- 
dem colligatis, ac vehementius stringentes, simul 
cum capillis omnem pelliculam capitis auferebant. 
Nonnulli, dum hoc fleret, statim oculos amise- 
runt; alii ipso dolore defuncti sunt. Mulieres 
vero post hane poenam capitibus pelle nudatis, 
precone preeeunte per plateas, ad ostensionem 


totius 


AUCTORE 
VICTORE 
VITENSI. 


[7 


* alias Junia- 
rum 


at episcopi 
electi virtu- 
tes 


E 


F 


Ztrianos epi- 
scopos ad in- 
vidiam, 


d 


* id est. Van- 
dalico 


AUCTORE 
VICTORE 
VITENSI. 


et Regem ad 
crudelitatem 
eacitant. 


Tyrannus 
saviL in con- 
sanguineos, 


n[fines, 


C 


εἰ suos auli- 
(05. 


412 
totius civitatis ducebantur. Quod sibi magis, quze 
patiebantur, luerum maximum computabant. 
Quorum nos plurimos novimus, nec scimus, eo- 
rum aliquem tune, etiam poenis urgentibus, a re- 
cto itinere destitisse. 

5 At ubi isto modo fidei infringere non valuit 
murum, cogitat, ut nostre religionis homines, in 
aula ejus constituti, neque annonis, neque stipen- 
diis solitis potirentur : addidit quoque et laboribus 
eos conterere rusticanis. Dirigit viros ingenuos 
et admodum delicatos ad campum Uticensem e, ut 
sub ardentis solis incendio cespites messium dese- 
carent: ubi omnes cum gaudio pergentes, in Do- 
mino letabantur. In quorum contubernio, qui- 
dam fuit aridam habens manum, quz per annos 
quamplurimos nullum ei prestiterat obsequium. 
Qui cum veraciter excusaret se operari non pos- 
se, magis violenter jussus est pergere. Sed ubi 
ad locum ventum est, et presertim pro eo oran- 
do ingemuerunt omnes, pietate divina illa arida 
incolumis confessoris restituta est manus. 

6 Hinc jam Hunerici persecutio, doloris atque 
parturitionis nostrze sumpsit initium. Ipse autem 
qui sese jam dudum omnibus lenem ostenderat, 
desiderans post obitum suum filiis, quod non 
contigit f, regnum statuere, Theodoricum g fra- 
trem filiosque ejus, Gentonisque fratris nihilomi- 
nus filios, crudeliter ccepit insequi. Quorum nul- 
lum dimitteret, nisi ei mors desiderii sui volun- 
tatem auferret. Primo sciens uxorem Theodorici 
fratris astutam, credo ne forte maritum aut ma- 
jorem filium, qui prudens et sapiens videbatur, 
consiliis acrioribus adversus tyrannum armasset, 
crimine apposito, gladio eam interfici jubet. Post 
occiditur et ille filius, magis litteris institutus, 
eui secundum constitutionem Geiserici, eo quod 
major omnibus esset, regnum inter nepotes po- 
tissimum debebatur. Accenditur adhuc crudelius 
aliquid perpetrare. Adstante vulgo, in media ci- 
vitate pro gradibus plate: nova episcopum suze 
religionis, nomine Jucundum, quem Patriarcham 
i vocitabant, precepit incendio concremari ob 
hoc, quod in domo Theodorici germani regis ac- 
ceptissimus habebatur, cujus forte suffragio me- 
morata domus regnum poterat obtinere. 

7 In quo impietatis scelere futurum nobis 
adesse prospeximus malum, aientes singuli invi- 
cem nobis : Qui in suo ita crudelis effectus est 
sacerdote, quando nostre religioni vel nobis par- 
eiturus estiste? Tune et Gentonis majorem filium, 
nomine Godagisum k cum uxore absque solatio 
servuli aut ancillze, crudeli exilio delegavit ; fra- 
irem vero Theodoricum post occisionem uxoris 
et filii, nudum atque destitutum similiter exula- 
vit: post cujus mortem filium, qui supererat, 
infantulum, duasque filias ejus adultas, impositas 
asinis, longius affligendo projecit. Sed et comites 
quamplurimos et nobiles gentis suze objectionibus 
falsis insectans, ob hoc quod germano faverent, 
alios incendit, alios jugulavit, imitator existens 
Geiserici patris, qui sui fratris uxorem, ligato 
pondere lapidum, in Amsagam / fluvium Cirten- 
sem famosum jactanto demersit, et post necem 
matris, etiam filios interfecit. 

8 Sed et multos ei Geisericus pater moriens, 
sacramento interposito, commendaverat; quos 
ille immemor fidei et sacramenti violator, diver- 
sis poenis et incendiis trucidavit : nam Heldicam, 
quem pater ejus preepositum fecerat regni, jam 

veteranum atque annosum cum dedecore capite 
íruncavit, ejusque uxorem cum alia, nomine 
Theucaria, in medio civitatis incendit : quarum 


ACTA S. EUGENII EPISCOPI CARTHAGINENSIS. 


corpora per vicos et plateas trahi mandavit, quao 
tota die jacentia, rogatus a suis episcopis, vix 
vesperi sepeliri concessit. Gamuth namque Hel- 
dic fratrem, quia ad ecclesiam eorum confuge- 
rat m, occidere non potuit ; quem tamen in loco 
latrinarum obsceno conclusit, temporeque multo 
eum ibi degere statuit. Postea cum caprario quo- 
dam et rustico ad faciendas scrobes vineis profu- 
turas condemnavit : quos etiam duodecies per 
annum, id est, per singulos menses flagellis cru- 
delibus dissipabat, vix modico aquse cibarioque 
pane concesso. Hoe per quinque vel amplius per- 
pessi sunt annos, quibus hzc supplicia proficere 
poterant ad zternam mercedem, si Catholici 
fuissent, et fidei suz» merito ista perferrent. Sed 
ideo istud silere nequivimus, ut impietatem Regis 
etiam in suis minime sileremus : qui non solum 
episcopum suum Jucundum, ut superius demon- 
stravimus, flammis adussit, sed et presbyteros 
et diaconos suos, id est. Arianos quamplurimos, 
incendit, necnon et bestiis mancipavit. 


ANNOTATA. 


a Geiserieus vel Gensericus, Vandalorum vez, 
juxta communiorem sententiam mortwus est anno 
411. Hac lamen epocha difficultate non. caret, ut 
videre est apud. T'illemontium tomo xvt, nota x1 in 
S. Eugenium, pag. 795. 

b Hzc Olibrii vidua, erat glos Hunerici, sive 
Eudoxiz, illius uxoris, soror. 

c Populo tractare idem est quod concionari ad 
populum. Sic Victor Vitensis libro 1 Vandalicz 
persecutionis num. 3, agit de S. Augustini tracta- 
tibus popularibus, quos Greci homilias vocant. 

d Scribitur etiam. Girila, Cyrileas et. Cyrillus. 
Sed. hac diversa nomina eumdem significant pseudo- 
episcopum. Arianum, infensissimum Catholicorum 
hostem. 

e Is campus haud dubie sic dictus ab Utica, an- 
tiqua Africe urbe, Floro, Plinio, aliisque scripto- 
ribus nota. Vide Ruinartium in notis ad provinciam 
proconsularem pag. 230. 

f Quod mon contigit subintellige hactenus : 
nam nondum. contigerat, cum. hanc historiam scri- 
beret Victor Vilensis, anno scilicet 487; sed postea 
contigit, quando, defunctis Guntabundo et Trasa- 
mundo, Hildericus Hunerici ez Eudoxia filius re- 
gnum obtinuit. 

g Hinc patet crassus error Procopii lib. 1 de 
Bello Vandalico, ubi dicit, hunc, meutrius sexus 
liberis relictis, ante mortem patris vitam ezplevisse. 

h Gentonis alias Genzonis vel Gentunis. Js 
erat secundus Genserici filius. 

i Familiare fuit apud istos aliosque barbaros, 
pracipuum gentis sua episcopum patriareham nun- 
cupare. Vide de hac re fusius disserentem ILudovi- 
cum. Thomassinum lib. 1. Nove et Antique Eccle- 
sia Discipling parte 1, cap. 21. 

k Dubitant aliqui, am is idem sit, qui postea 
Hunerico successit, nomine Guntabundus. De qua 
ve vide Ruinartium in Historia Persecutionis Van- 
dalice parte 2, cap. 10. 

l Alii legunt Xusagam. Fluvius ille nunc patria 
lingua vocatur Suffegmar, qui Africam propriam 
a Mauritania separat. 

m Zinc patet, etiam ipsos Arianos ecclesiasticum 
asylum veneratos fuisse. 


CAPUT II 


putuya Ca- 
tholicorum 
persecutio, 


variis visio- 
nibus, 


* alias venti- 
latoris 


C signis 
prenwunia- 
DA 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


CAPUT II. 


Varice visiones et dira in Catholicos 
persecutio. 


bat, et solidans sibi, ut putabat, regnum, 
quod breve futurum erat et caducum, omni ex 
parte otiosus atque securus, universa tela furoris 
in persecutionem Ecclesize Catholicze, rugiens 
sicut leo, convertit. Ante persecutionis tamen 
tempestatem, multis preeeuntibus visionibus ef 
signis, imminens demonstratum fuerat malum : 
nam ferme ante biennium, quam fieret, vidit qui- 
dam Fausti z ecclesiam solito in ornatu fulgen- 
tem, cereis quoque fulgentibus, palliorumque 
velamine ac lampadibus rutilantem. Et dum 
letaretur candore tanti fulgoris, subito, ait, lu- 
minis illius concupiscibilis extinctus est fulgor, ac 
tenebris succedentibus, adversarius naribus na- 
tus est fcetor, omnisque illa albatorum turba, 
expellentibus quibusdam ZEthiopibus, minata est 
foras; ob hoc jugiter lamentans, quod eam in 
claritate pristina nequaquam viderit iterum resti- 
tutam : nam visionem istam, nobis przesentibus, 
sancto retulit Eugenio. 

10 Vidit et quidam presbyter ipsam Fausti 
ecclesiam refertam turbis innumerabilium popu- 
lorum, et post paululum evacuatam, et repletam 
porcorum multitudine atque caprarum. Item 
alius vidit aream triticeam, ventilationi paratam 
granis adhuc ventilationis * judicio necdum a pa- 
lea separatis; et dum ingentis massz, licet con- 
fusze, magnitudinem miraretur, subito ecce turbo 
veniens tempestatis sonivago flatu ccepit adven- 
tum suum surgente pulvere demonstrare : cujus 
impetu palea illa omnis omnino volavit, rema- 
nentibus granis. Post hzc venit quidam proce- 
rus, splendido vultu habituque nitido fulgens, et 
copit grana vacua, macilenta atque similagini 
reproba, purgando projicere. Qu: diu exami- 
nans, vix magnitudinem illius masse, licet pro- 
batz:e, ad acervum tamen perduxit exiguum. 
Item alius ait : Stabat quidam przcelsus super 
montem, qui Ziquensis dicitur, et clamabat dex- 
tera levaque : Migrate, migrate. Alius conspi- 
cit, rugiente cclo atque turbato, sulphureas nu- 
bes, ingentes lapides jaculari ; qui lapides, dum 
cecidissent in terram, plus accendebantur, et 
majoribus flammis ardebant, atque intrantes in 
penetralia domorum, quos invenerant, incende- 
bant. Qui autem vidit, ait; quia cum se in quo- 
dam cubiculo abscondisset, ;miseratione divina 
ad eum flamma non potuit pervenire. Reor, ut 
illud propheticum compleretur : Claude ostium 
tuum, et abscondere aliquantulum, donec trans- 
eat ira Dei. 

1l Vidit et venerabilis Paulus Episcopus ar- 
borem, usque ad eclos ramis florentibus exten- 
sam, quz etiam dilatatione sua omnem pene 
Africam opacabat. Et cum universi ejus magni- 
tudine et speciositate gauderent : Ecce subito, 
inquit, venit asinus violentus, qui defricans cer- 
vicem suam super robur radicum ejus, impulsu 
8uo cum ingenti sonitu illam mirabilem arborem 
elisit ad terram, Sed et Quintianus ? honorabilis 
Episcopus vidit se super quemdam montem stare, 


A mputatis igitur in brevi omnibus, quos time- 


TTomus 11 Julii. 


413 


de quo conspiciebat gregem innumerabilium 
ovium ; et in medio gregis duze erant ollze nimium 
bullientes. Aderant autem ovium occisores, qui 
earum carnes ollis bullientibus demergebant. Et 
cum ita fieret, omnis illa magnitudo consumpta 
est gregis. Reor ergo illas duas ollas, Sicca Ve- 
neria et Laribus c, duas esse civitates, in quibus 
multitudo prima fuerat congregata, e quibus 
incendium initium sumpsit; aut Hunericum re- 
gem, et Cirilam Episcopum ejus. Sed de multis 
visionibus, quia brevitati consulendum fuit, hzec 
dixisse sufficiat. 

12 Quid ultra? Censet primo tyrannus jussione 
terribili, ut nemo in ejus palatio militaret, neque 
publicas ageret actiones, nisi sese Arianum fe- 
cisset. Quorum ingens numerus vigore invicto, 
ne fidem perderet, militiam temporalem abjecit. 
Quos postea domibus projectos, ommique sub- 
stantia exspoliatos, in insulas Siciliam et Sardi- 
niam relegavit. Quin etiam statuere per totam 
Africam festinavit, ut nostrorum Episcoporum 
defunctorum fiscus sibi substantiam vendicaret ; 
qui autem defuncto succedere poterat, non ante 
ordinaretur, nisi fisco regali quingentos solidos 
obtulisset. Sed hoc zdificium ubi construere 
visus * est diabolus, statim destruere illud digna- 
tus est Christus. Suggerunt ei domestici sui, di- 
centes : Si istud firmaverit przeceptio vestra, 
nostri episcopi in partibus Thracize et aliis regio- 
nibus constituti, pejora incipient pati. 

13 Precepit deinde sacras virgines congrega- 
ri, dirigens Vandalos cum suz gentis obstetrici- 
bus ad inspicienda et contrectanda contra jura 
verecundie verecunda pudoris, ubi nec matres 
aderant, nec aliqua Catholicarum matronarum. 
Quas torquentes gravi suspendio atque ingentia 
pondera pedibus colligantes, laminas ferri igni- 
tas dorso, ventri, mammillis, et lateribus appo- 
nebant ; quibus inter supplicia dicebatur : Dicite, 
quoniam Episcopi vobiscum concumbunt et clerici 
vestri. Quarum acerbitate pcenarum Marias 
tunc scimus extinctas. Alize, quze remanserunt, 
cutibus arescentibus, factze sunt curvae. Niteba- 
tur enim semitam invenire, per cujus aditum pu- 
blicam, sicut fecit, faceret persecutionem. Et ita 
faciens, nullo modo investigare potuit, quomodo 
Christi Ecclesiam macularet. 

14 Quibus autem prosequar fluminibus laery- 
marum, quando Episcopos, presbyteros, diaco- 
nos, et alia Ecclesi: membra, id est, quatuor 
millia pccccrxvt ad exilium eremi destinavit? In 
quibus erant podagrici quamplurimi, alii per 
ziatem annorum lumine temporali privati, in 
quorum erat numero beatus Felix d, Abdiritanus 
episcopus, habens jam in episcopatu xLrv annos ; 
qui paralysi morbo percussus, nec sentiebat quid- 
quam, nec penitus loquebatur. De quo nos maxi- 
me cogitantes, quod non posset jumento portari, 
suggessimus, ut a suis Rex peteretur, ut saltem 
eum, propere moriturum, Carthagini esse jube- 
ret, quod ad exilium nulla posset ratione perduci. 
Quibus ita fertur tyrannus cum furore dixisse : 
Si animali sedere non potest, jungantur boves 
indomiti, qui eum colligatis funibus trahendo 
perdueant, quo ego prxecepi. Quem ex transverso 
super burdonem e vinctum, quasi quemdam ligni 
truncum, toto itinere portabamus. Congregantur 
universi in Siecensem et Larensem civitates, ut 
illue occurrentes Mauri sibi traditos ad eremum 
perduxissent. 

15 Supervenientes igitur Comites duo, subti- 
litate damnabili, blandis sermonibus eum Dei 


65 confes- 


AUCTORE 
VICTORE 
VITENSI. 


Barbara cru- 
delitas con- 
tra fideles, 


E 


* alias nisus 


pracipue sa- 
cras virgi- 
nes, 


B 
et episcopos 
clericosque 
exules. 


Catholico- 
rum in fide 
constantia, 


AUCTORR 
VICTORE 
VITENSI. 


* alias mo- 
liendo 


et mirum il- 
lius in anu 
exem plum. 


B 


alias Zuri- 
-anie 


Exules cir- 
ceris fatore 


" alias pro- 
pera"e 

εἰ ilineris 
incomnodis 
erucitt, 


474 
confessoribus agere ceperunt : Quid vobis, in- 
quiunt, videtur, ut ita pertinaces sitis, et domini 
nostri przeceptis minime obtemperetis, qui esse 
poteritis in conspectu regis honorabiles, si ejus 
festinetis facere voluntatem? Statim, illis cla- 
mantibus et dicentibus ingenti vociferatione: 
Christiani sumus, Catholici sumus, Trinitatem, 
unum Deum inviolabilem confitemur; includun- 
tur graviori quidem, sed adhuc latiori custodia, 
ubi nobis copia dabatur et introire, et verbum 
admonitionis fratribus facere, et divina mysteria 
celebrare. Ibi et infantuli fuere quamplurimi, 
quos genitrices materno sequebantur affectu, 
alie gaudentes, ali:& retrahentes : alie gaude- 
bant se martyres peperisse, aliz morituros ἡ di- 
luvio rebaptizationis nitebantur a confessione 
fidei revocare. Nullum tamen tunc nec blandi- 
menta vicerunt, nec carnalis pietas aliquem in- 
clinavit ad terram. Nam quzdam quid tunc fece- 
rit anus, breviter referre delectat. 

16 Dum iter ageremus cum Dei exercitu co- 
mitantes, et forte magis noctibus promoveremur 
propter solis ardorem, conspicimus mulierculam 
sacculum et alia vestimenta portantem, manu 
infantulum unum tenentem, atque in his sermo- 
nibus consolantem : Curre, Domine meus. Vides 
universos Sanctos quomodo pergunt et festinant 
hilares ad coronas? Quam nos cum increpare- 
mus, quod importuna videretur aut viris pro 
sexu jungi, aut exercitui Christi sociari, respon- 
dit: Benedicite, benedicite, et orate pro me et 
pro isto nepote parvulo meo, quia etsi peccatrix, 
filia sum quondam Quiritanz ἡ civitatis Episcopi. 
Cui nos : Et quare ita abjecta ambulas, et qua 
ratione de tam longo itinere huc pergere de- 
monstraris? Quz respondit : Cum hoc servo ve- 
stro parvulo ad exilium pergo, ne inveniat eum 
solum inimieus, et a via veritatis revocet ad 
mortem. Ad hzc verba repleti lacrymis, nihil 
dicere valuimus, nisi ut voluntas fieret Dei. 

17 Sed ubi adversarius, qui jam forte dice- 
bat : Partibor spolia, replebo animam meam, 
interficiam gladio meo. dominabitur manus mea, 
nullum potuit occupare, inquirit angusta et te- 
terrima loca, in quorum conclavibus Dei exerci- 
ium coarctaret. Tunc eis etiam visitationis hu- 
manz negata consolatio, puniuntur et custodes 
fustibus, et graviter affliguntur, jactantur confes- 
sores Christi super invicem angustia coarctante, 
unus super alium ut agmina locustarum, et ut 
proprie dicatur, ut grana pretiosissima frumen- 
torum. In qua constipatione secedendi ad natu- 
rale officium nulla ratio sinebat loci, sed stercora 
et urinam, urgente necessitate, ibidem faciebant, 
ut ille tunc fetor et horror universa poenarum 
genera superaret : ad quos aliquando dantes in- 
gentia munera Mauris, dormientibus Vandalis, 
vix clam admissi sumus intrare. Qui introeuntes, 
veluti in gurgite luti usque ad genua ecepimus 
mergi, illud tune Hieremiz videntes fuisse com- 
pletum : Qui nutriti sunt in croceis, amplexati 
sunt stercora sua. Quid multa? Prcwcepti sunt, 
undique perstrepentibus Mauris, ad iter ubi de- 
stinati sunt, przeparari ἡ. 

18 Exeuntes itaque die Dominica, linita ha- 
bentes stercoribus vestimenta, facies simul et 
capita, a Mauris tamen crudeliter minabantur, 
hymnum cum exultatione Domino decantantes : 
Hee est gloria omnibus Sanctis ejus. Aderat 
enim ibi tune beatus pontifex Cyprianus f Uni- 
Zibirensis Episcopus, conso]ator egregius, qui 
singulos pio et paterno fovebat affectu, non sine 


ACTA S. EUGENII EPISCOPI CARTHAGINENSIS. 


fluminibus currentium laerymarum, paratus pro 
fratribus animam ponere, et se ultroneum, si 
dimitteretur, talibus passionibus dare, qui to- 
tum, quod habuit, egentibus fratribus in illa tunc 
necessitate expendit. Quzerebat enim occasionem, 
qualiter confessoribus sociaretur, ipse animo et 
virtute confessor ; qui postea per multos agones 
et squalores carceris, ad exilium, quod desidera- 
bat, cum exultatione perrexit. 

19 Quant» tune multitudines de diversis re- 
glonibus et civitatibus, ad visendos Dei martyres 
occurrerint populorum, testantur vic vel semi- 
ic ; quz cum agmina venientium nequaquam ca- 
perent, per vertices montium et concava vallium 
concurrens turba fidelium in:wstimabilis descen- 
debat; cereos manibus gestantes, suosque infan- 
tulos vestigiis martyrum projicientes, ista voce 
clamabant : Quibus nos miseros relinquitis, dum 
pergitis ad coronas? Qui hos baptizaturi sunt 
parvulos fontibus aquz:e perennis? Qui nobis pce- 
nitentix( munus collaturi sunt ; et reconciliationis 
indulgentia obstrictos peccatorum vinculis solu- 
turi? Quia vobis dietum est: Quaecumque solve- 
ritis super terram, erunt soluta et in ccelis. Qui 
nos solennibus orationibus sepulturi sunt mo- 
rientes? A quibus divini sacrificii ritus exhiben- 
dus est consuetus? Vobiscum et nos libeat per- 
gere, si liceret, ut tali modo filios ἃ patribus 
nulla necessitas separaret ! 

20 In his vocibus et lachrymis nullus jam 
pergere admissus est consolator, sed arctabatur 
multitudo ad currendum, ut ubi cannava g * erat 
preparata, laboriosam caperet mansionem : qui 
cum senes deficerent, et alii forte, etsi juvenes 
delieati, coeperunt hastilium cuspidibus ad cur- 
rendum et lapidibus tundi : unde magis deficien- 
tes, amplius lassabantur. Post vero imperatum 
est Mauris, ut eos, qui ambulare non poterant, 
ligatis pedibus ut cadavera animalis mortui tra- 
herent per dura et aspera lapidum loca, ubi pri- 
mo vestimenta, postea membra singula carpeban- 
tur. Quibus per gladios acutos petrarum, huic 
caput conterebatur, alii latera findebantur, et ita 
inter manus trahentium spiritum exhalabant ; 
quorum numerum nequaquam valuimus colligere, 
multitudine coercente. 

21 Exaltatur tamen per totum aggerem pu- 
blieum vilis sepultura Sanctorum, loquentibus 
tumulis. Reliqui habiliores ad solitudinis loca 
perveniunt, in quibus collocati, hordeum ad ve- 
scendum ut jumenta accipiunt. Ubi etiam vene- 
natorum animalium atque scorpionum tanta esse 
dicitur multitudo, ut ignorantibus incredibilis 
videatur, quae solo flatu etiam procul positis ve- 
neni virus infundat : ab scorpii autem percussu, 
nullum dicunt aliquando evasisse. Quorum feritas 
virulenta usque ad presens tempus Christo de- 
fendente, nullum servorum ejus nocuisse doce- 
tur. Sed eum illie aluntur hordeaceis granis, 
postea et hoc ablatum est, quasi non poterat 
Deus, qui pluerat patribus manna, pascere et 
nunc tali exilio mancipatos. 


ANNOTATA. 


ἃ De hac S. Fausti ecelesia legitur in Chronico 
Tironis Prosperi : /Etio et Studio consulibus, id 
est anno vulgaris zrz 454, Carthagine ordinatur 
episcopus Deogratias in Basilica Fausti die Do- 
minico, virt Kalendas Novembris. De hujus basi- 


licae 


D 


ὦ Catholicis 
lionorantuy ; 


at a Mauris 
in via, 


ῇ 
* Chiffietius 
cannaba 


et Loco exilii 

crudeliter 

affiguntur. 
F 


llunericus 

Africa cpi- 

$copos per 

epistolam, 
{ 


lerret, et ad 

lei certa. 
en cono. 
€at, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


lice magnificentia. plura, vide apud. Ruinartium in. 
Notis ad Librum τ Victoris Vitensis nota 25. 

b Codex Colbertimus hunc vocat Quintinianum. 
Baronius in Notis ad Martyrologium Romanum die 
93 Maii eum Siccensem episcopum fuisse censet. An 
hoc solide probetur, vide in Actis nostris Tomo 5 
Maii, ad diem 23, pag. 24T. 

c Sunt nomina duarum civitatum, quae olim 
erant episcopales in Africa proconsulari. Sed ha 
dua sedes in. Α rica notitia non explicantur. 

d Felicis, et 4965 sociorum memoria celebratur 
in Martyrologio Romano xxt Octobris. Alii codices 
dicunt universim fuisse 4976. Vide de hac re Rui- 
nartium in. Historia Persecutionis Vandalicz, pag. 


168. 
e Burdo interdum mulum, interdum. baculum 


oblongum peregrinorum significat. Puto prioris vocis 
significationem hic magis congruere. 
f Hujus Cypriani aliorumque supra memoratorum. 
festum vecolunt vulgata Martyrologia xut Octobris. 
g Cannava apud mediz «tatis auctores significat 
locum subterraneum, quod. hic sensui non repugnat. 


CAPUT III. 


Hunericus per epistolam. Catholicos epi- 
scopos ad disputandam de fide convo- 
cat. S. Eugenii responsum et miracu- 
lum. Disputatio cum Arianis. 


(us acriora adversus Ecclesiam Dei, ut qui 
membra aliqua absciderat, totum laniando 
perderet corpus. Nam die Ascensionis Domini, 
legato Zenonis Imperatoris Regino presente a, 
legendum in media ecclesia Episcopo Eugenio 
dirigit przeceptum tali tenore conscriptum ; quod 
etiam univers: Africz, veredis currentibus, de- 
stinavit : Rex Hunericus Vandalorum et Alano- 
rum b, universis Episcopis Homousianis c : Non 
semel, sed s:epius. constat esse prohibitum, ut 
in sortibus Vandalorum sacerdotes vestri con- 
ventus minime celebrarent, ne sua seductione 
animas subverterent Christianas. Quam rem 
spernentes plurimi, reperti sunt contra inter- 
dictura Missas in sortibus Vandalorum egisse, 
asserentes se integram regulam Christian: fidei 
tenere. Et quia in provinciis a Deo nobis con- 
cessis scandalum esse nolumus, ideo Dei provi- 
dentia eum consensu sanctorum Episcoporum 
nostrorum hoc nos statuisse cognoscite, ut ad 
diem Kalendarum Februariarum proxime futu- 
rarum, omissa omni excusatione formidinis, om- 
nes Carthaginem veniatis, ut de ratione fidei 
cum nostris venerabilibus Episcopis possitis inire 
conflietum, et fidem Homousianorum, quam de- 
fenditis, de divinis Scripturis proprie approbetis, 
quo possit agnosci, si integram fidem teneatis. 
Hujus autem edicti tenorem universis Episcopis 
tuis per universam Africam constitutis direximus. 
Data sub die xir Kal. Junias, anno vri Hunerici. 

23 Cognoscentibus igitur, qui aderamus, si- 
mulque legentibus, contrita sunt extemplo corda 
nostra, et contenebrati sunt oculi nostri, et vere 
tune dies festi nostri conversi sunt in luctum, et 
cantica in lamentationem, dum edicti tenor indi- 
caret futurze persecutionis furorem. Et pr:wser- 
tim ubi dixit : In provinciis nostris a Deo nobis 
concessis scandalum esse nolumus : quasi dice- 
ret : In provinciis nostris Catholicos esse nolu- 


415 


mus. Tractatum est, quid fleret. Nullum inve- 
nit remedium imminens calamitas, nisi a sancto 
Eugenio rationabilis, si cor barbarum mollire- 
tur, suggerenda d daretur tali textu conscripta. 

24 Quoties animz vel vitz cternz ac fidei 
Christianze causa tractatur intrepide, sicut reza- 
lis providentia conpromisit, necesse est, ut, quod 
competit, suggeratur. Nuper potestas regia per 
Witaredum notarium parvitatem meam admo- 
nere dignata est, qui nobis de merito ac religione 
fidei przeceptum ejus in ecclesia, przesente clero 
et plebe, recensuit. Ex cujus tenore cognovimus 
ad omnes coépiscopos meos preceptum regium 
similiter emanasse, ut die constituta pro dispu- 
tatione fidei veniatur. Quod nos venerabiliter ac- 
cepisse suggessimus ; cui przefato notario humili- 
tas mea suggessit, debere etiam transmarinarum 
omnium partium, qui nobis sunt in una religione 
vel communione consortes, agnoscere, quia ubi- 
que regno ejus obtemperant universi, maxime 
quod totius mundi sit causa, non specialis pro- 
vinciarum Africanarum tantummodo. Et quia 
secundo responso suggerendam me promisi ob- 
laturum, merito suppliciter peto magnificentiam 
tuam, ut ad Domini et clementissimi Regis au- 
res memoratam suggestionem meam perferre 
digneris, quo ejus clementia dignanter agnoscat, 
nos disputationem legis cum adjutorio Dei nulla- 
tenus declinare vel fugere, sed sine universitatis 
assensu nos non debere asserendze fidei nostrze 
causas assumere. Quod petimus, ut benignitate, 
qua tantus est, et justitia sapientize suze dignetur 
annuere. Data ab Eugenio Episcopo ecclesize Ca- 
tholieze Carthaginis. 

25 Sed cum hzc suggestio a beato Eugenio 
offerretur, ille jam, qui conceperat dolorem, ur- 
gebatur iniquitatem gravius parturire; et ita 
sancto viro episcopo Eugenio per Obadum ' prze- 
positum regni sui mandasse videtur : Subde mihi 
universum orbem terrarum, ut sub potestate mea 
totus mundus redigatur, et facio, o Eugeni, quod 
dicis. Ad quod beatus Eugenius respondit, ut po- 
tuit' : Quod rationem, inquit, non habet, dici 
non debuit. Sic est hoc, quomodo si dicatur ho- 
mini, ut per aera feratur et volitet, quod moris 
non est human: naturz. Dixi enim: Si nostram 
fidem, quze una et vera est, potestas regis cog- 
noscere desiderat, mittat ad amicos suos ; scri- 
bam et ego fratribus meis, ut veniant coepiscopi 
mei, qui vobis nobiscum communem fidem no- 
stram valeant demonstrare, et pr:ecipue Ecclesia 
Romana, qu: caput est omnium ecclesiarum. Ad 
hzc Obadus : Ergo tu et Dominus meus Rex si- 
miles estis? Eugenius episcopus dixit : Ego non 
sum similis regis ; sed dixi: Si veram cognoscere 
desiderat fidem, scribat amicis suis, ut dirigant 
nostros Catholicos Episcopos ; et ego scribo co- 
episcopis meis, quia Catholieze fidei univers: una 
est cura. 

26 Hoc agebat Eugenius, non quia deessent 
in Africa, qui adversariorum objecta refellerent; 
sed ut illi venissent, qui alieni ab eorum domi- 
natu, majorem fiduciam libertatis haberent, pa- 
riterque oppressionis nostre calumnias universis 
terris et populis nunciarent. Ille autem, qui ne- 
ctebat dolos, audire noluit rationem, agens ar- 
gumentationibus crebris, ut quoscumque Episco- 
porum audierat eruditos, variis insectationibus 
agitaret. Jam ad exilium Vibianense secundo Do- 
natianum, impositis centum quinquaginta fusti- 
bus, miserat Episcopum, neenon et Sufetulensem 
Priesidium, virum satis acutum. Tune et venera- 


biles 


AUCTORE 
VICTORE 
VITENSI, 


d 


IIli per epi- 
stolam re- 
spondet S. 
Eugenius. 


E 


Rez, habito 
per mini- 
strum collo- 
quio cum S. 
Eugenio, 

* alias Cuba 
dum 


" alias decuit 


doctissimos 
episcopos in 
exilium 
pellit, 


AUCTORE 

VICTORE 

VITENSI. 

e 

et suis inter- 
dicit com- 
mercium 
cum Catholi- 
cis. 
"alias vesce- 
rentur 


Cacus ter in 
somno noni- 
tus, 


B 


* alias urge- 
retur 


* alias sub- 
diacono 


C 


a S. Eugenio 
iuuminatur. 


416 
biles Mansuetum, Germanum, Fuseulum, et mul- 
tos alios fustigavit e. 

27 Dum hzc geruntur, imperat ut cum no- 
sire religionis viris, illnnum mensam nullus 
communem haberet, neque cum Catholicis om- 
nino versarentur'; qu: res non ipsis aliquod 
prestitit beneficium, sed nobis maximum contu- 
lit lucrum. Nam si sermo eorum, dicente Apo- 
stolo, sicut cancer consuevit serpere, quanto ma- 
gis communis mensa ciborum poterit inquinare , 
cum dicat idem Apostolus : Cum nefariis nec ci- 
bum habere communem ? Sed cum ignis jam per- 
secutionis accenderetur, et flamma infestantis 
ubique regis arderet, ostendit Deus noster quod- 
dam miraculum per servum suum fidelem Euge- 
nium, quod preeterire non debeo. 

28 Fuit in eadem civitate, id est Carthagine, 
quidam cscus, civibus civitatique notissimus, 
nomine Felix. Hie visitatur a Domino, diciturque 
ei nocte per visum, (dies enim Epiphaniorum 
illucescebat:) Surge, vade ad servum meum Eu- 
genium episcopum, et dices ei, quia ego te ad il- 
lum direxi; et illa hora, qua benedicet fontem, 
ut baptizentur accedentes ad fidem, continget 
oculos tuos, et aperientur, et videbis lumen. Qui 
tali visione commonitus, putans se, quomodo as- 
solet, deludi per somnium, surgere noluit cc- 
eus. Sed cum iterum vergeretur' in somnum, 
similiter ut ad Eugenium pergeret, compellitur. 
Rursus negligit, tertioque festinanter et graviter 
inerepatur. Excitat puerum, qui ei solitus erat 
manum porrigere. Pergit veloci agilitate ad Fau- 
sti basilicam, orat et veniens cum ingentibus la- 
crymis, suggerit cuidam diacono ', nomine Pe- 
regrino, ut eum Episcopo nunciaret, indicans se 
habere aliquod secreti genus intimandum. Au- 
diens Episcopus, jussit hominem introire. Jam 
enim ob celebritatem festivitatis, hymni nocturni 
per totam ecclesiam canente populo concrepa- 
bant. Indieat czecus antistiti ordinem visionis 
sua, dicitque illi : Non te dimittam, nisi mihi, 
sicut a Domino jussus es, reddideris oculos meos. 
Cui Eugenius sanctus : Recedea me, frater ; pec- 
cator sum et indignus, et super omnes homines 
delinquens, utpote qui et in hzec tempora. serva- 
tus sum. Ille autem tenens genua ejus, aliud non 
dicebat, nisi illud, quod jam dixerat: Sicut jus- 
sum est, redde mihi oculos meos. 

29 Attendens quoque Eugenius inverecundam 
crudelitatem, et quia jam tempus urgebat, per- 
git, cum eo, comitante Officio clericorum, ad 
fontem. Ubi fixus genibus cum ingenti gemitu, 
pulsans singultibus ccelum, crispantem benedixit 
alveum fontis; et cum completa surrexisset ora- 
tione, ita czeco respondit : Jam tibi dixi, frater 
Felix, peccator homo ego sum ; sed qui te visi- 
iare dignatus est, przstet tibi secundum fidem 
tuam, et aperiat oculos tuos. Simulque vexillo 
crucis consignat oculos ejus ; statim czecus visum 
Domino reddente recepit. Quem secum quousque 
universi baptizarentur, ibi detinuit ob hoc, ne 
tanto miraculo populus excitatus, virum conte- 
reret, qui receperat lumen. Fit postea manife- 
stum Ecclesi: universz. Procedit ad altare cum 

Eugenio, sicut moris est, qui fuerat czeus, suae 
salutis oblationem Domino redditurus. Quam Epi- 
scopus accipiens, altari imposuit. Fit strepitus 
gaudio provocante irrevocabilis populorum. Sta- 
tim nuncius pergit ad tyrannum. Rapitur Felix, 
inquiritur ab eo, quid factum sit, qualiterque re- 
ceperit lumen. Dicit illi ex ordine totum, dieunt- 
que Arianorum Episcopi: Hoc Eugenius per 


ACTA S. EUGENII EPISCOPI CARTHAGINENSIS. 


maleficia fecit. Et quia oppressi confusione, lu- 
men non poterant nubilare, eo quod Felix umi- 
verse civitati manifestus esset et notus, tamen 
volebant eum, si fas esset, necare, quomodo Ju- 
dzei suscitatum Lazarum cupiebant occidere, 

30 Appropinquabat jam futurus dies ille ca- 
lumniosus Kalendarum Februariarum, ab eodem 
statutus. Conveniunt non solum universe Afri- 
cc, verum etiam insularum multarum Ejpiscopi, 
afflictione et moerore confecti. Fit silentium diebus 
multis, quousque peritos quosque et doctissimos 
viros interim separaret, calumniis appositis ne- 
candos. Nam unum ex ipso choro doctorum, no- 
mine Leetum f, strenuum atque doctissimum vi- 
rum, post diuturnos carceris squallores incendio 
concremavit, zestimans tali exemplo timorem in- 
cutiens reliquos se elisurum. Tandem venitur ad 
disputationis conflictum, ad locum scilicet, quem 
delegerant adversarii. Evitantes igitur mostri 
vociferationis tumultus, ne forte postmodum 
Ariani dicerent, quod eos nostrorum oppresserit 
multitudo, eligunt de se nostri, qui pro omnibus 
responderent decem. Collocat sibi Cirila cum suis 
satellitibus in loco excelso superbissimum thro- 
num, adstantibus nostris, dixeruntque nostri 
Episcopi : Illa est semper grata collatio, ubi su- 
perba non dominatur elatio; sed ex consensu 
communi venitur, ut cognitoribus decernentibus, 
partibus agentibus, quod verum est, agnoscatur. 
Nunc quis erit cognitor, quis examinator, ut libra 
justitia, aut bene prolata confirmet, aut prave 
assumpta refellat ? 

31 Et cum talia et alia dicerentur, notarius 
Regis respondit : Patriarcha Cirila dixit, aliquos 
vestrum superbe et illicite sibi nomen Catholico- 
rum usurpasse. Nostri testati dixerunt: Dictum 
fuit: Legatur nobis, quo concedente istud sibi 
nomen Cirila assumpsit. Et exinde strepitum 
concitantes, calumniari adversarii coeperunt. Et 
quia hoc nostri petierant, ut saltem si examinare 
non licebat, prudenti multitudini vel expectare 
liceret, jubentur universi filii Catholieze Ecclesize 
qui aderant, centenis fustibus tundi. Tunc cla- 
mare ccepit beatus Eugenius : Videat Deus vim, 
quam patimur ; cognoscat afflictionem persecu- 
tionum, quam a persecutoribus sustinemus. Con- 
versique nostri, Cirilee dixerunt : Propone quod 
disponis. Cirila dixit : Nescio Latine. Nostri 
Episcopi dixerunt : Semper te Latine esse locu- 
tum manifesto novimus, modo excusari non de- 
bes, przesertim quia tu hujus rei incendium sus- 
citasti. Et videns catholicos Episcopos ad confli- 
ctum magis fuisse paratos, ommino audientiam 
diversis cavillationibus declinavit. Quod ante no- 
stri providentes, libellum de fide conscripserant, 
satis decenter sufficienterque conscriptum, di- 
centes : Si nostram fidem cognoscere desideratis, 
hzc est veritas, quam tenemus jg. 


ANNOTATA, 


à Implicata hic admodum esf lectionum varietas : 
nam alii legunt Rege non presente ; alii : Regina 
presente; alii: Rege nostro. Nos vulgatam hanc 
lectionem dedimus, quam. etiam ob plures vationes 
prafert Ruinartius in. Notis ad librum τι Victoris 
nota 87, pag. 170. 

b Hac natio Vandalis sociata cum iis Hispaniam 
et. Africam invasit. 

€ Sic vocati sunt Catholici a sua sententia, quod 


c Sic 


Episcopi Qg.. 
tholici ad 
dispulatig- 
nem conyo- 


Cati, 


fidei sua va- 
tionem red- 


dunt. 


DIE DECIMA TERTIA JULII. ATI 
A nempe dicerent Filium Patri ὁμοούσιον vel ὁμούσιον — ferimur, et sine ecclesiis et domibus nostrisforas — Avcromm 
id est consubstantialem. civitatem fame et nuditate laborantes, mediis uM 

d Colligo ez sensu suggerendam (idem sentien-  stepcoribus volutamur? Quos ille torvis oculis 
dum de voce suggestio) hic significare, libellum. sup- adspiciens, priusquam suggestionem eorum au- 
plicem. vel simile quoddam scriptum. disset, jussit super eos cum sessoribus equos di- 

e Horum omnium memoriam post. Usuardum et nuit: ub GU VIMISUH t 1 t 
Adonem agit Martyrologium Romanum wi Sep- ^. ^ ; LL AA LI pr d 
tembris. ri, verum etiam necari. Quorum tunc multi con- 

f. Hic fuit. episcopus Leptinensis, ut vult Baro- — riti sunt, et precipue senes et infirmi. Ao 
nius, seu potius Neptinanus in. Bysacena, ut patet 35 Tunc deinde jubentur ad quemdam locum, Hereuek epi- 
ex Notitia provinciarum οἱ civitatum. Africe. Ejus — qui dicitur ZEdes Memorie, illi viri Dei occurrere MUAIOD 
memoriam cum Sanctis mox memoratis celebrant fraudem sibi nescientes aptatam. Ubi cum venis- inducere co- 
vulgata Martyrologia νι Septembris. De ea plura — sent, charta eis ostenditur involuta, diciturque "7; 
habet Ruinartius in. Notis ad. Victorem. Vitensem — illis ista subtilitate serpentis : Dominus noster 
nota 98, pag. 173. rex Hunericus, licet doleat, quod fueritis con- 

g Hic ur on olica P professio, Ἢ ME temptores, et adhuc ejus voluntati obedire tarde- 

issu, qua apud Victorem Vitensem constituit li- — ,. ; dM LE στὸ : : 

δ: ἢ dE M quem videripotest. De illius aucto- πιὸ ρα i xeHtopie Er n ἼΡΞΕῚ 
seh d : ? nunc tamen bonum de vobis cogitavit. Si jura- 
re quedam diximus in Commentario previo num. 271. E A ὁ xa SO VERE 
veritis ita, ut quod ista charta continet faciatis, 
dimittit vos ecclesiis et domibus vestris. Ad quod 
universi Episcopi responderunt : Semper dici- 
CAPUT IV. mus, et diximus, et dicturi sumus : Christiani 
sumus, Episcopi sumus, Apostolicam fidem 
unam et veram tenemus. Factoque post confes- 
B Arianorum calwumnic et fraudes. sionem fidei silentio modico, illi qui a rege fue- 
rant destinati, festinabant extorquere Episcopis 
sacramentum. 
£riami falso ui eum noster libellus legeretur oblatus, ve- 36 Tunc beati viri Hortulanus et Florentinia- quod simpli- 
MUS ritatis lumen nequaquam sufferreczcis ocu- nus Episcopi 5, pro omnibus et cum ommibus, 7/2. 
lis potuerunt, insanientes, vocibus infrementes, dixerunt: Nunquid animalia nos irrationabilia s/aní, 
graviterque ferentes, quare nos nomine mostro sumus, ut nescientes quid charta contineat, fa- 
Catholieos dixerimus. Statimque mentientessug- cile aut temere juremus ? Acceleraverunt quoque 
gerunt Regi de nobis, eo quod strepitum feceri- illi a rege destinati seripturze eis propalare teno- 
mus, audientiam fugientes. Qui eadem hora ac- rem, qui hujusmodi sermonibus fuerat coloratus. 
census et credens mendacio, festinavit facere — Sic enim calummiosa series continebat : Jurate, 
quod volebat. Et jam conscriptum habens, etoc- si post obitum Domini nostri Regis, ejus filium 
eulte cum eodem decreto per diversas provincias  Hilderichum desideratis esse regem ; velsi nul- 
suos homines dirigens, Episcopis Carthagine po- lus vestrum ad regiones transmarias epistolas 
sitis, una dieuniversz Afriezecclesiasclausit,uni-  diriget : quia si sacramentum hujus rei dederi- 
versamque substantiam Episcoporum et ecclesia- tis, restituet vos ecclesiis vestris. Cogitavit tunc 
rum, suis Episcopis munere condonavit. Nesciens multorum pia simplicitas, etiam contra prohibiti- 
quoque quid loqueretur, neque de quibusaffirma- onem divinam sacramentum dare, ne Dei populus 
bat, legem, quam dudum Christiani Imperatores in posterum diceret, quod vitio sacerdotum, qui 
nostri contra eos et contra alios hzereticos pro ho- jurare noluerunt, non fuerint ecclesize restitutze. 
norificentia Ecclesize Catholieze promulgaverant, 37 Alii quoque astutiores episcopi, sentientes prudentiori- 
adversum nos illi proponere non erubuerunt, ad- dolum fraudis, nequaquam jurare voluerunt, di- He rienid 
€ dentes multas de suis sicut placuit tyranniez po- centes, prohibitum fuisse Euangelicaauthoritate, — F 
a testati a. ipso Domino dicente : Non jurabis in toto. Quibus 
eL impium 33 Post hee feralia edicta veneno toxicato ministri regis : Secedant in parte, inquiunt, qui 
E CH. transversa jubet cunctos Episcopos, qui Cartha- jurare disponunt. Qui eum secederent, notariis 
20s, gine fuerant congregati, quorum jam ecclesias,  scribentibus quis quid diceret, et ex qua civitate 
domos et substantiam ceperat, in hospitiis, qui- fuisset, exceptum est. Similiter factum est et de 
bus erant, expoliari, et expoliatos foras muros illis qui minime juraverunt. Statimque pars utra- 
propelli : non animal, non servus, non mutanda, que custodie mancipatur. Post vero fraus, quie 
quz ferebant, vestimenta penitus dimittuntur :  celabatur, apparuit. Jurantibus dietum est : Quia 
addens adhue, ut nullus quempiam illorum ho- contra preceptum Euangelii jurare voluistis, 
spitio reciperet, aut alimoniam prestaret.Qui au- jussit rex, ad civitates atque ecclesias vestras 
tem hoc miserationis causa facere tentasset, cum ^ numquam redeatis, sed relegati, colonatus jure 
quias prop- universa domo sua incendio cremaretur. Sapien- ad excolendum agros accipiatis : ita tamen, ut 
ter tunc etiam profecti ' Episcopi fecerunt, ut li- non psallatis neque oretis, aut at legendum codi- 
cet mendicantes exinde non abirent, quia si re- cem in manibus gestetis : non baptizetis, neque 
cederent, non tantum violenter omnino revoca-  ordinetis, aut aliquem reconciliare przesumatis. 
rentur, sed et mentirentur eos, sicut mentiti Similiter non jurantibus ait : Quia regnum filii 
sunt, fugisse conflictum : maxime quia ubi re- domini nostri non optatis, idcirco jurare noluistis. 
verterentur, jam nequaquam fuerateeclesiis sub- — Ob quam causam jussi estis in Corsieanam insu- 
mu frtnira stantia, vel domibus occupatis. lam relegari, ut ligna profutura navibus domini- 
"tpud ΠΑ 34 Dum ergo gementes in cireumitu murorum — cis incidatis c. 
cone Pegem nudo sub aére jacerent, factum est, ut Rex im- 
ty, - pius ad piseias exisset. Cui universi occurrere 


maluerunt, dicentes : Ut quid taliter affligimur? 


'Pro quibus malis forte commissis ista perpeti- 


mur? Si ad disputationem congregati sumus, 
quare expoliamur? Quare tradueimur? Quare dif- 


ANNOTATA. 


a Jost hec verba apud Victorem. Vitensem. se- 


quitur 


AUCTORE 
VICTORE 
VITENSI. 


In generali 


persecutione 


mulier quz- 
dam crucia- 
ta, 


{ 


filium suum 
aliosque ad 

martyrium 

hortatur. 


C 


478 
quitur impium regis Hunerici edictum , qua Catho- 
licam doctrinam prohibet. 

b De duobus his episcopis Hortulano et Floren- 
tiniano inter alios fit mentio in. Martyrologio Ro- 
mano 28 Novembris. 

e Hinc patet, insulam Corsicam tunc Vandalo- 
rum dominio subditam fuisse. 


CAPUT Y. 


Immania Tyranni tormenta et Catho- 
licorum. constantia. 


ddidit itaque bestia illa, sanguinem sitiens 
innocentum, Episcopis necdum adhuc in 
exilium directis, per universas Africanz terrz 
provincias uno tempore tortores crudelissimos 
destinari : ut nulla remansisset domus et locus, 
ubi non fuisset ejulatus et luctus, ut nulli ztati, 
nulli parceretur sexui, nisi illis, qui eorum suc- 
cumberent voluntati. Hos fustibus, illos suspen- 
dio, alios ignibus concremabant. Mulieres et 
pracipue nobiles, contra jura natur: nudas om- 
nino in facie publica cruciabant. Ex quibus unam 
nostram Dionysiam a, cursim ae breviter nomi- 
nabo. Cum viderent eam non solum audacem, 
sed etiam matronis ceteris pulechriorem, ipsam 
primo nisi sunt fustibus expoliatam appetere. 
Quas cum pateretur, diceretque de domino suo 
secura : Qualiter libet cruciate, verecunda tamen 
membra nolite nudare ; amplius illi magis furen- 
tes, celsiori loco vestimentis exutam constituunt, 
spectaculum eam ommibus facientes. Quce inter 
ietus virgarum, dum rivuli sanguinis toto jam 
corpore fluitarent, libera voce dicebat : Ministri 
diaboli, quod ad opprobrium meum facere com- 
putatis, ipsa est laus mea. Et quia erat Scriptu- 
rarum divinarum scientia plena, arctata ponis, 
et ipsa jam martyr, alios ad martyrium confor- 
tabat. Quae suo sancto exemplo universam suam 
patriam liberavit. 

39 Quae cum suum unicum filium admodum 
adhue tenerz zetatis et delicatum, timore poena- 
rum formidolosum conspiceret, verberans eum 
nutibus oculorum, et increpans authoritate ma- 
terna, ita confortavit, ut matre multo fortior 
redderetur. Cui inter crudelia verbera constituto, 
ita dicebat : Memento, fili mi, quia in nomine 
Trinitatis in matre Ecclesia Catholica baptizati 
sumus. Non perdamus indumentum nostre salu- 
tis, ne veniens invitator vestem non inveniat 
nuptialem, et dicat ministris : Mittite in tenebras 
exteriores, ubi erit fletus oculorum, et stridor 
dentium. Illa pcena timenda. est, quz&e numquam 
finitur; illa desideranda vita, quze semper habe- 
tur. Talibus itaque filium solidans verbis, velociter 
martyrem fecit. Venerabilis vero adolescens, Ma- 
joricus nomine, in certamine confessionis Spiri- 
ritum reddens, cursum palmiferum consummavit. 
Amplexansque illa hostiam suam, quantis potuit 
vocibus Domino gratias agens, ad gaudium spei 
future in sua domo maluit sepelire, nt quoties 
super sepulerum ejus Trinitati preces effundit, 
alienam se a filio numquam esse confidat. Quanti 
igitur per eam in illa civitate, ut fati sumus, 
acquisiti sunt Deo, longum est enarrare. Nam et 
ejus germana, nomine Dativa, atque Leontia, 
filia saneti Germani Episcopi, cognatusque Dati- 


ACTA S. EUGENII EPISCOPI CARTHAGINENSIS. 


ve venerabilis Emelius medicus, religiosus quo- 
que Tertius, Trinitatis confessione prywclarus, 
vel Sibidensis Bonifacius quanta pertulerint, qua- 
libusque cruciatibus eviscerate vel eviscerati 
sint, qui valet, ex ordine dicat. 

40 Servus b quoque Tuburbinate civitatis 
majoris generosus et nobilis vir, pro Christo quas 
pertulit, quis explicet pcenas? Qui post czdes 
innumerabilium fustium, trochleis frequentibus 
elevatus, dum tota pre urbe penderet, hunc in 
sublime tollentes ictu celeri, dimissis iterum fu- 
nibus eanabinis, super silices platearum pondere 
corporis veniens, ut lapis super lapides corrue- 
bat. Sed οἵ sepius tractum, et lapidibus acutis- 
simi defricatum, et cutibus separatis, pellis cor- 
poris lateribus dorsoque videres et ventre pen- 
dere. Iste jam temporibus Geiserici non valde 
dissimilia pertulerat, ne amici cujusdam sui 
secreta nudaret : quanto magis nune, ut suc 
fidei sacramenta muniret? Et si homini gratis 
fideliter exibuit fidem, quantum debet illi, qui 
redditurus est pro fide mercedem. 

4l In civitate vero Culusitana c non valeo 
qua gesta sunt, nunciare, quia et ipsam quanti- 
tatem martyrum vel etiam confessorum impossi- 
bile est homini supputare. Ubi quzedam matrona 
auctrix sui nominis Victoria, dum in conspectu 
vulgi continuato suspendio eremaretur, a marito 
jam perdito, filiis przesentibus, taliter rogabatur : 
Quid pateris, conjux ? Si me despicis, vel horum, 
quos genuisti, miserere, impia, parvulorum. 
Quare oblivisceris uteri tui, et pro nihilo ducis, 
quos cum gemitu peperisti? Ubi sunt feedera con- 
jugalis amoris? Ubi societatis vincula, quz inter 
nos dudum honestatis jure tabule conscriptz 
fecerunt? Respice, quzso, filios ac maritum δὲ 
regi jussionis implere festina przeceptum, ut et 
imminentia adhue tormenta lucreris, simul et 
mihi doneris et liberis nostris. Sed illa nec filio- 
rum flétus, nec serpentis audiens blandimenta, 
affectum multo altius elevans a terra, mundum 
cum suis desideriis contemnebat. Quam cum jam 
continuatione suspendii vulsis humeris, etiam 
qui cruciabant, conspicerent mortuam, deposue- 
runt prorsus omni parte exanimem. Que postea 
retulit, quamdam sibi virginem adstitisse, atque 
tetigisse membra singula, et ilico fuisse sanatam. 

42 Qualiter autem Adrumentinz civitatis ci- 
vem Victorianum d, tunc Proconsulem Cartha- 
ginis, praedicem nescio, deficientibus verbis : quo 
in Afriez partibus nullus ditior fuit, qui etiam 
apud impium Regem pro rebus semper sibi com- 
missis fidelissimus habebatur. Mandatur ei e 
Rege familiariter, diciturque, quod eum habitu- 
rus esset pre omnibus, si ejus precepto facilem 
commodasset assensum. Sed ille vir Dei missis 
ad se tale dedit eum fiducia magna responsum : 
Securus de Deo et Christo Domino meo, dico, 
quz regi dicatis. Subigat ignibus, adigat bestiis, 
excruciet generibus omnium tormentorum, si 
consensero, frustra sum in Ecclesia Catholica 
baptizatus. Nam si hzee przesens vita sola fuisset, 
et aliam, quz vere est, non speraremus zeternam, 
nec ita facerem, ut ad modicum atque tempora- 
liter gloriarer et ingratus existerem ei, qui suam 
fidem mihi contulit creditori. Ad quod tyrannus 
excitatus, quantorum temporum, et quantis eum 
afflixerit ponis, humanus sermo mon poterit 
explicare. Qui tripudians in Domino, feliciterque 
consummans, martyrialem coronam accepit. 

43 Apud Tambaiensem quoque civitatem gesta 
quis queat certamina martyrum explicare? Ubi 


duo 


b 
Servi Cujus. 


dam suppii. 
cium. 


C 
E 
Mutlieris eu- 
Jusdam Cu- 
Lusitang, 


Ε 
i 


et proconsu- 
lis Carthagi- 
nensis in fide 
constantia. 


Duorum [1 
irum certa- 
men pro fide. 


A 

B 
Martyres 
pracisis lin- 
quis loquun- 
tur. 

[2 

Iefabilia 
martyrum. 


lormenta, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


duo germani Aquisregiensis civitatis, sibi securi 
de Domino invicem juraverunt, et rogaverunt 
tortores, ut una poena parique supplicio torque- 
rentur. Et dum primo suspendio molibus lapi- 
dum pedibus alligatis tota die penderent, unus 
illorum petivit sese deponi, et sibi inducias dari. 
Cui frater alius, metuens ne fidem negaret, de 
suspendio clamabat: Noli, noli, frater; non ita 
juravimus Christo. Accusabo te, cum ante thro- 
num ejus terribilem venerimus : quia super cor- 
pus ejus et sanguinem juravimus, ut pro eo invi- 
cem patiamur. Ista dicens et alia multa, confor- 
tavit germanum ad prelium passionis. Qui cla- 
mans, ingenti voce dicebat : Adigite suppliciis, 
quibus vultis, et pcenis Christianos arctate cru- 
delibus. Quod frater meus facturus est, hoc etiam 
ego. Quantis jam laminis ignitis adusti sunt, 
qualibus ungulis exarati, quibus cruciatibus torti, 
ipsa res docet, et quod eos ipsi tortores a sua 
facie projecerunt, dicentes : Istos imitatur uni- 
versus populus, ut nullus ad nostram religionem 
penitus convertatur, et przecipue quia nulli livo- 
res, nulla poenarum vestigia in eis penitus vide- 
bantur. 

44 In Typasensi vero quod gestum est Mauri- 
tani: majoris civitate, ad laudem Dei insinuare 
festinemus. Dum sue civitati Arianum episcopum 
ex notario Cyrilze ad perdendas animas ordina- 
tum vidissent : omnis simul civitas evectione 
navali de proximo δὰ Hispaniam confugit, reli- 
ctis paucissimis, qui aditum non invenerant 
navigandi. Quos Arianorum episcopus primo 
blandimentis, postea minis compellere ccepit, ut 
eos faceret Arianos. Sed fortes in Domino, non 
solum suadentis insaniam irriserunt,verum etiam 
publice mysteria divina, in domo una congrega- 
ti, celebrare coeperunt. Quod ille cognoscens, 


relationem occulte Carthaginem adversus eos. 


direxit. Quz cum regi innotuisset, comitem 
quemdam cum iracundia dirigens, przcepit ut 
in medio foro congregata illuc omni provincia, 
linguas eis et manus dexteras radicitus absci- 
disset. Quod cum factum, Spiritu sancto prz- 
stante, ita loquuti sunt et loquuntur, quomodo 
antea loquebantur e. Sed si quis incredulus esse 
voluerit, pergat nunc Constantinopolim et ibi 
reperiet unum de illis subdiaconum Reparatum, 
sermones politos sine ulla offensione loquentem. 
Ob quam causam venerabilis nimium in palatio 
Zenonis Imperatoris habetur, et przecipue regina 
mira eum reverentia veneratur. 

45 Sed quis congruo sermone possit exequi 
aut coacervare diversitates poenarum, quas ex 
jussu regis sui, etiam ipsi Vandali in suos homi- 
nes exercuerunt ? In ipsa quoque quz: gesta sunt 
Carthagine, si nitatur scriptor singulatim ad- 
struere, etiam sine ornatu sermonis, nec ipsa 
nomina tormentorum poterit edicere. Quse res 
hodieque posita in promptu demonstrat. Alios 
sine manibus, alios sine oculis, alios absque pedi- 
bus, alios truncos naribus auribusque intendas, 
aliosque videas nimio suspendio scapulis evulsis, 
caput, quod eminere solebat, in medio scapula- 
rum fuisse demersum, dum jugiter in altis zedibus 
suspendio cruciantes, impulsione manuum funibus 
agitatis, per vacuum aerem huc atque illuc facie- 
bant vagari pendentes. Qui nonnumquam diruptis 
funibus, de illa altitudine suspensionis ictu valido 
Corruentes, plurimi arcem cerebri cum oculis 
amiserunt : alii, confractis ossibus, spiritum 
continuo reddiderunt, alii post paulum exhala- 
verunt. 


479 


46 Sed qui hoc fabulosum putat, Uranium 
Zenonis legatum interroget, in cujus presentia 
precipue gesta sunt, illa scilicet causa, quia ve- 
niens Carthaginem, sese pro defensione Eccle- 
siarum Catholicarum venisse jactabat. Et ut illi 
ostenderet tyrannus, se neminem formidare, in 
illis plateis vel vicis plures tortores et crüdeliores 
statuit, in quibus legatis moris est ascendendo 
ad palatium et descendendo transire, ad oppro- 
brium videlicet reipublieze ipsius, et in nostri jam 
deficientis temporis fzecem. Tunc igitur et quz- 
dam uxor cujusdam cellaritze regis, nomine Da- 
gila, que temporibus Geiserici multoties jam 
Confessor extiterat, matrona nobilis ac delicata, 
flagellis et fustibus omnino debilitata, exilio arido 
et invio relegatur, ubi nullus hominum forte con- 
solationis gratia veniendi haberet accessum, re- 
linquens cum gaudio domum, maritum simul et 
filios. Cui postea oblatum esse dicitur, ut in mi- 
tiorem eremum translata, frueretur, si vellet, 
solatio sociorum. Illa vero ingens sibi adesse 
credens gaudium, ubi nullus humanus esset con- 
solantis affectus, ne fieret, supplicavit. Tunc 
etiam, Eugenio pastore jam in exilio constituto, 
universus clerus Ecclesiz Carthaginis ezede ine- 
diaque maceratur, fere quingenti vel amplius. 
Inter quos quamplurimi erant lectores infantuli f, 
qui gaudentes in Domino, procul exilio crudeli 
truduntur. 


ANNOTATA. 


a Dionysiam, et filium ejus Majoricum aliosque 
hic sequentes colit Martyrologium Romanum 6 De- 
cembris. 

b Hic Servus in Martyrologio Romano colitur 
"7 Decembris. De errore Ferrarii occasione hujus 
martyris vide Ruinartium in. Historia Persecutio- 
nis Vandalice part. 2, cap. 6. ᾿ 

€ Urbs est in proconsulari provincia. De illius 
urbis situ et cum aliis confusione vide Ruinartium 
in Notis ad Notitiam ecclesie Africanz, nota 33, 
pag. 236. 

d De hoc Sancto Victoriano, duobusque fratribus 
infra laudandis egerunt ad diem 23. Martii cum 
Martyrologio Romano Majores nostri, tomo 3 Mar- 
tii, pag. 460. 

e De his confessoribus absque lingua loquentibus 
vide Zneam Gasxensem testem oculatum, aliosque, 
quorum verba adducit Ruinartius in. Historia Per- 
secutionis Vandalicze parte 2, cap. T. 

f De his lectoribus infantulis egimus in. Com- 
mentario previo num. 3. 


CAPUT VI. 


Libertas  Murittte/ diaconi ; multorum 
exilium; puerorum in fide constantia, 
et Ariani episcopi impia scvities. 


S^ libertatem tune, dum media urbe czderen- 
tur, Muritte a Diaconi, ceteris liberiorem 
tacere non debeo. Fuit quidam Elpidoforus ἡ no- 
mine, nimium, crudelis et ferus, cui fuerat dele- 
gatum, membra confessorum Christi suppliciis 
grassantibus laniare. Hie enim dudum fuerat 
apud nos in ecclesia Fausti baptizatus, quem ve- 


nerabilis 


AUCTORE 

VICTORE 

VITENSI. 
et matronz 
constantissi- 
ana virtus. 


Libertas Mu- 
rittz diaco- 
ni, 

ü 
* Helpidipho- 
rus 


AUCTORE 
VICTORE 
VITENSI. 


b 


qua aposta- 
tam incre- 
pat. 


B 


* alias tutela 


Multi in exi- 
lium tru- 
duntur. 

C 


Duodecim 

pueri a reli- 

quis exulibus 

separantur, 
c 

* alias Theu- 

lorico 


480 


nerabilis Muritta diaconus de alveo fontis susce- 
perat generatum. Post vero dum apostataret, 
iantz extitit feritatis adversus Ecclesiam Dei, 
ut superior omnibus executor persecutionis fuis- 
set inventus. Quid multa? Dum primo presbyteri 
suppliciis macerandi ordine citarentur, post ar- 
chidiaconum Salutarem arctatur poenis memora- 
tus Muritta. Fuit enim secundus in Officio mi- 
nistrorum. Qui eum, Elpidoforo sedente et fre- 
mente, honorabilis senior coepisset extendi, 
priusquam exueretur, clam forte, nescientibus 
cunetis, illa, quibus eum suscipiens de fonte du- 
dum texerat, sabana ὃ bajulabat, quibus ventila- 
tis, simulque in ostensione cunctorum extensis, 
in his verbis totam ad fletum et lacrymas com- 
movisse dicitur civitatem. 

48 He sunt linteamina, Elpidofore minister 
erroris, quee te accusabunt, dum majestas venerit 
judieantis, eustodiente diligentia mea ad testi- 
monium tuz perditionis, ad demergendum te in 
abysso putei sulphurantis. Hzc te immaculatum 
cinxerant de fonte surgentem ; hzc te acrius 
persequentur, flammantem gehennam cum cc- 
peris possidere : quia induisti te maledictionem 
sicut vestimentum, scindens atque amittens veri 
baptismatis et fidei Sacramentum. Quid facturus 
es, miser, cum servi patris-familias ad cenam re- 
giam congregare coeperint invitatos? Tunc te ali- 
quando vocatum, terribiliter indignatus exutum 
stolam rex conspiciet nuptialem, dicetque tibi : 
Amice, quomodo huc venisti, vestem non habens 
nuptialem? Non video, quod contuli : non nosco, 
quod dedi. Perdidisti militie chlamydem, quam 
in tela ᾿ virrineorum membrorum decem mensi- 
bus texui, et tendicula Crucis extendens, aqua 
mundayi, et purpura mei sanguinis decoravi, non 
conspiciunt oculi mei : characterem mon video 
Trinitatis : talis interesse non poterit epulis 
meis : ligate eum pedibus et manibus funiculis 
suis, quia se ipse voluntarie separare voluit a Ca- 
tholicis dudum fratribus suis. Ipse funes exten- 
dit continuatos in laqueum, quibus et semetipsum 
vinxit, et alios, ne ad istud venirent convivium, 
impedivit, Juxta semitam multis scandalum po- 
suit, quem nunc cum rubore perpetuo et dede- 
core sempiterno de convivio meo projeci. 

49 Hec et alia Muritta dicente, igne conscien- 
tie ante ignem zeternum obmutescens Elpidofo- 
rus torrebatur. Parantes itaque universi dorsa 
sua verberibus, alacres ad exilium pergunt. Qui- 
bus adhue in itinere longioris vie constitutis, 
destinantur, episcopis Arianorum suggerentibus, 
homines immisericordes ac violenti, ut illud, 
quod eis forte miseratio Christiana victui contu- 
lerat profuturum, crudeliter auferretur, quando 
unusquisque eorum libentius forte cantabat 
Nudus exivi de utero matris mez, nudum me 
oportet ad exilium pergere : quia Dominus novit 
esurientibus cibum porrigere, et in deserto ve- 
stire. Vandali namque duo sub Geiserico sepius 
confessores, comitante matre, contemptis ommi- 
bus divitiis suis, cum eisdem clericis ad exilium 
perrexerunt. 

50 De multitudine autem pergentium confes- 
sorum, id est, Ecclesi: Carthaginis clericorum, 
suggerente quodam ex lectore c Teuchario * per- 
dito, quos ille noverat vocales, strenuos atque 
aptos modulis cantilenze, designatione sua de- 
bere dicit duodecim infantulos separari, quos 
ipse, dum Catholieus esset, tunc discipulos ha- 
buit. Statim, illo suggerente, sub festinatione 

viro dimittuntur, et vi barbarici furoris bis senus 


ACTA S. EUGENII EPISCOPI CARTHAGINENSIS. 


numerus puerorum de itinere revocatur. Segre- 
gantur eorpore, non spiritu, a grege Sanctorum, 
Qui timentes precipitium, cum suspiriis laery- 
marum me divellerentur, constringebant mani- 
bus genua sociorum. Quos violentia tamen h- 
retica minacibus separans gladiis, Carthaginem 
revocavit. 

51 Sed dum eum eis quasi cum tali :etate jam 
blanditiis ageretur, superiores suis inventi sunt 
annis, et ne obdormirent in morte, lucernam 
sibi Euangelici luminis accenderunt. Indignan- 
tur ob hoc graviter Ariani, et se superatos a pue- 
ris erubescunt. Unde accensi, subdi fustibus ju- 
bent, quos jam ante paucissimos dies variis ver- 
beribus dissipaverant. Imprimuntur vulneribus 
vulnera, et rursum poena restaurata crudescit. 
Factum est, Domino confortante, ut nec ctas 
minor deficeret in dolore, et magis animus cre- 
sceret roboratus in fide. Quos nune Carthago 
miro colit affectu, et quasi duodecim Apostolo- 
rum, chorum conspicit puerorum. Una degunt, 
simul vescuntur, pariter psallunt, simul in Do- 
mino gloriantur. 

52 Illis diebus et duo negociatores Frumentius 
et alius Frumentius d ejusdem urbis, egregio 
martyrio coronati sunt. Tune et fratres e, non 
natura, sed gratia, simul in monasterio comma- 
nentes, confessionis certamine expleto, immar- 
cescibilem pervenerunt ad coronam, id est : Libe- 
ratus Abbas, Bonifacius diaconus, Servus sub- 
diaconus, Rusticus subdiaconus, Rogatus mona- 
chus, Septimus monachus, Maximus monachus. 
Nam illo tempore crudelius Arianorum episcopi, 
presbyteri, et clerici, quam rex et Vandali sz- 
viebant. Nam ad persequendum ipsi cum suis 
clericis ubique gladiis accineti currebant : sicut 
quidam episcopus inter illos ceteris crudelior, 
Antonius nomine, qui tam nefaria et incredibilia 
in nostros exercuit, ut narrari non queant. 

53 Fuit iste in quadam civitate proxima ere- 
mo, quz Tripolitane provincie viceinatur. Qui 
ut bestia insatiabilis, Catholicorum sitiens san- 
guinem, huc illucque ad rapiendum fugientes ἡ 
excurrebat. Nam impius Hunericus, sciens Àn- 
tonii ferocitatem, in ipsis eremi partibus voluit 
sanctum Eugenium relegare. Quem dum custodi- 
endum Antonius accepisset ita eum arctiori custo- 
dia cinxit, ut nullum ad eum introire permitte- 
ret: insuper variis insidiarum atque poenarum 
suppliciis extinguere cogitavit. Sed Eugenius 
sanctus, dum mostre persecutionis defleret in- 
commoda, et asperitate cilicii senile attereret 
corpus, nudamque super humum ecubitans, stra- 
tum sacci sui rigaret imbribus lacrymarum, ali- 
quando sensit infestum paralysis morbum. 

54 Quo nuncio in gaudia conversus Arianus, 
pergit festinus ad cubile eximii hominis Dei. Et 
cum videret urgente passione verum pontificem 
balbutientia verba producere, cogitavit simul ex- 
tinguere, quem superesse nolebat. Przcepit ut 
acetum asperum nimisque acerrimum quzerere- 
tur. Cui cum fuisset allatum, venerabilis senis 
recusantibus et nolentibus faucibus ingerebat. 
Nam si communis Dominus, qui ad hoc venerat, 
ut potaret', cum gustasset, noluit bibere, quan- 
io magis iste servus et confessor fidelis omnino 
nollet, nisi hzretica feritas ingessisset? Ex quo 
aceto, presertim illi passioni noxio, morbus ac- 
cipit augmentum ; cui pietas Christi misericordi- 
ter subveniens, postea sanum exhibuit. 

55 Alium autem nostrum episcopum Habet- 
deum f, similiter relegatum, Tamallumensis civi- 


: tatis, 


εἰ fustibus 
cedunt, 
* alias non 
blanditiis 


E 

j 
Nomina va- 
riorum mar- 
tyrum. 


d 
e 


S. Eugenius 
in exilium 
missus, 


* alias ru- 
giens 


m 
E! 


ab Ariano. 
episcopo dire 
affligi" y 


* alias ut 
pateretur 


A 
Episcopus 
Habetdeim. 
ab eodem 
frustra vea- 
Iis, 


* alias mà- 
nantibus 
acriter eum 
reprehendit. 


“ναὶ pre- 
» Ver aliqs 
Vétationes, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


tatis, in qua Antonius fuerat, quantum potuit in- 
festare, res ipsa demonstrat. Nam cum diversis 
eum persecutionibus affligeret, nec posset eum 
facere Arianum, videretque Christi militem sem- 
per in confessione constantem, promiserat suis, 
dicens : Nisi eum mostre fecero religionis, non 
sit Antonius. At ubi in sua promissione minor 
inventus est, suggerente sibi diabolo, cogitat 
aliud. Pedibus manibusque ligatis, vinculis in- 
gentibus arctat episcopum, oreque obturato, ne 
lingua clamaret, aquam corpori ut putabat reba- 
ptizationis spargit: quasi valeret conscientiam 
ligare cum corpore, aut non adesset, qui audit 
gemitus compeditorum, et cordis secreta rima- 
tur ; vel superare posset aqua mendax tante vo- 
luntatis propositum, quod jam homo Dei metan- 
tibus ' lacrymis miserat ligatum in ccelum. 

56 Exuit statim virum vinculis, et tali quasi 
gaudens prosequitur voce : Ecce jam frater Ha- 
betdeum noster, Christianus effectus es. Quid ul- 
tra facere poteris, nisi ut voluntati consentias 
Regis? Cui Habetdeum : Illa est, impie Antoni, 
mortis damnatio, ubi voluntatis tenetur assensio. 
Ego fidei mec tenax, vocibus confitens crebris, 
quod credo et credidi, clamando defendi. Sed et 
postea quam catenis vinxisti, et oris januam op- 
pilasti, in praetorio cordis violentiz;e meze, scri- 
bentibus angelis, gesta confeci, et lectitanda Im- 
peratori meo transmisi. 


ANNOTATA. 


a Hunc Murittam aliquot Martyrologia singilla- 
tim memorant die 24 Martii; at communiter ejus 
memoria cum. S. Eugenio, Salutari, aliisque cele- 
bratur hac die 13 Julii. 

b Sabanum, a Graco σάδανον, idem est quod 
linteum, quod Hispani etiam dicunt sabana vel sa- 
vana. De hac voce plura inveniet curiosus lector in 
Notis ad vitam S. Zoximi 24, Januarii tomo 2, 
pag. 608. 

e Videtur legendum exlectore uno vocabulo ; ut 
ostendatur, hunc olim ecclesie lectorem, postea 
apostatam fuisse. 

d De his duobus Frumentiis meminit Martyrolo- 
gium Romanum 23 Martii. 

e Hos seplem confessores memorat. Martyrolo- 
gium Romanum die l7 Augusti. Sed Mavimus, 
qui illic vocatur puer, hic vocatur monachus. Pote- 
rit de iis agi eo die, ac dari eorum Passio ex Rui- 
nartio pag. 101, quam a Victore Vitensi conscri- 
ptam censet. 

f Varii fuerunt in. Africa hujus nominis epi- 
scopi, de quibus vide Ruinartium part. 2, cap. 6. 


CAPUT VII. 


Violentia. Arianorum. episcoporum; fe- 
mánc Catholice xelus ; et. patheticus 
auctoris epilogus. 


Εν quidem generalis ista violentia tyranno- 
rum. Nam Vandali pro hac re ubique fue- 
rant destinati, ut transeuntes itinera, sacerdoti- 
bus suis adducerent jugulandos ; ac ubi eos fallacis 
aque gladio peremissent, indicium eis perditio- 
nis, Scriptura teste, tradebant, ne alibi sua vio- 


T'omus n Julii. 


481 


lentia traherentur : quia non licebat sive priva- 
tis, sive negociatoribus alieubi transire, nisi scri- 
ptam characteris indicio suam miseri ostenderent 
mortem. Quod per revelationem servo suo Jo- 
anni olim ostenderat Christus, ubi dicit : Nulli 
licebit aliquid emere vel vendere, nisi qui ha- 
buerit characterem bestiz in fronte sua et in 
manu sua. 

58 Nam et Episcopi atque presbyteri illorum 
cum armatorum manu nocturnis temporibus vi- 
cos et oppida circuibant, et sic despicatis posti- 
bus januarum aquam gladiumque gestantes, ani- 
marum przdones intrabant; et quos domi repe- 
rerant, alios forte in lectulis soporatos, imbre 
igneo atque fülmineo respergentes, demoniaca 
vociferatione Christianos suos ipsi pariter voci- 
tabant, ut ludum potius suce hzereseos, quam ali- 
quam religionem ostenderent. In quo minus ca- 
paces et ignari, impletum in se pollutionis sa- 
crilegium putabant; prudentiores vero, nihil 
sibi, quod nolentibus atque dormientibus inge- 
stum est, obesse gaudebant. Nam et multi ea- 
dem hora cinerem capitibus suis injecerunt : alii 
sese, vel quia factum est, cilicio lugubri texe- 
runt : nonnulli cceno fcetido linierunt, et lintea- 
mina violenter imposita per fila consciderunt, at- 
que in latrinas fcetidaque loca manu fidei proje- 
cerunt. 

59 Tali violentia, nobis videntibus, in Car- 
thagine filius cujusdam nobilis annorum circiter 
septem, jussu Cirilze a parentibus separatus est, 
matre sine verecundia matronali solutis crinibus 
post raptores tota urbe currente, infantulo cla- 
mante ut poterat : Christianus sum, Christianus 
sum, Christianus sum. Cui Trinitatem vi his 
ternis vocibus declarantem os obturantes, inson- 
tem infantiam in suum gurgitem " demerserunt. 
Ita de filiis medici venerabilis Liberati a, factum 
esse probatur. Nam cum jussu regis cum uxore 
et liberis ad exilium mitti juberetur, cogitavit 
impietas Ariana a parentibus filios parvulos se- 
parare; quo posset per pietatis affectum, etiam 
virtutem prosternere genitorum, disjunguntur 
tenera pignora filiorum. Qui cum vellet lacrymas 
emittere, authoritate uxoria increpatur, et in ipso 
meatu exitus sui ilico lacrym:e siccaverunt. Ait 
enim ei conjunx : En propter filios, Liberate, 
perditurus es animam tuam? Computa eos non 
fuisse natos. Nam et ipsos omnino vindicaturus 
est Christus. Nonne vides eos clamantes et di- 
centes : Christiani sumus ? 

60 Sed hzc mulier quid in conspectu judicum 
egerit, tacendum non est. Nam cum ipsa et ma- 
ritus, licet seorsum, carceris tamen custodia te- 
nerentur, ita ut se penitus non viderent, manda- 
tur mulieri, diciturque illi : Solve jam duritiam 
tuam. Ecce vir tuus paruit imperio regis, et no- 
ster factus est Christianus. Aitque illa : Videam 
illum, et faciam ego, quod voluerit Deus. Edu- 
cta igitur de carcere, invenit virum suum stan- 
tem cum ingenti multitudine pro tribunalibus 
connexum; et verum :estimans, quod finxerant 
inimici, injecta manu apprehendens oram vesti- 
mentorum ejus gutturi proximam, videntibus 
omnibus, suffocabat eum, dicens : Perdite et 
reprobe, grati: Dei et misericordi: ejus indigne, 
quare voluisti ad modicum gloriari, et in :eter- 
num perire? Quid tibi proderit aurum? Quid ar- 
gentum? Numquid liberabunt te de camino ge- 
hennz? Dixit et alia multa. Cui maritus respon- 
dit : Quid pateris, mulier? Quid tibi videtur? Aut 
quid forte de me audire potuisti? Ego in nomine 


66 Christi 


AUCTORE 
YICTORE 
VITENSI. 


Catholices vi 
rebaptizant, 


et pueros re 
baptizandos 
a parentibus 
avellunt 


* id est. lava- 
erum 
α 


Mirabilis cu- 
jusdam femi- 
na zelus, 


i 


AUCTORE 
VICTORE 
VITENSI. 

b 
Varii Catho- 
lici fame et 
[rigore per- 
eunt, 


Eyiscopus 
Habetdeuimn 
frustra libel- 
luu offert 
regi, 


B 


d 


Auctor 4Acto- 
rum de Aria- 
na crudelita- 
Le queritur, 


C 


€ 


el omnes Ca- 
tholicos «d 
commisera- 
liwnem invi- 


tct; 


482 


Christi Catholicus ? permaneo, nec amittere po- 
tero aliquando, quod teneo. 

61 Tunc heretici mendacii sui conscii et 
detecti, fallaciam suam eolorare minime potue- 
runt. Et quia superius de violentia immanitatis 
eorum breviter diximus, hanc plurimi metuentes, 
alii in speluncis, alii in desertis locis viri vel fe- 
min:e, nullo sibi conscio, sese claudebant, et ibi- 
dem, nulla succurrente sustentatione ciborum, 
fame vel frigore victi, contritum et contribula- 
tum spiritum exhalabant, inter hoe afflictionis 
incommoda inviolat? secum fidei securitatem 
portantes. Sic enim Cresconius c presbyter Mi- 
zentinz civitatis, in spelunca Ziquensis montis 
repertus est, putvescente jam solutus cadavere. 

62. Et quia de sancto Habetdeum prefati jam 
sumus, pergit tunc ad Carthaginem, adire cen- 
suit nefarium Regem, ut conscientiam suam, 
quam semper familiarem Trinitatis habuit et 
amicam, etiam hominibus faceret manifestam. 
Nec eum. retinere potuit Antonius, propter ve- 
recundiam suam. Olffert impiissimo Regi libel- 
lum in hae similitudine verborum : Quid, quaeso, 
jàm eum projectis habetis? Quid cum eis quos 
exilio relegastis, quotidie dimicatis? Abstulistis 
substantiam, ecclesiis, patria domibusque priva- 
stis; sola anima remansit, quam captivare con- 
tenditis. O tempora, o mores! universus haec 
mundus intelligit, et ipse qui persequitur, videt. 
Si fides dicitur, quam tenetis, quid vere fidei 
membra tantis persecutionibus agitatis ? Quid 
vobis cum exilio nostro? Quid vobis cum egenis 
in seculo, quorum est vita semper in Christo? 
Liceat saltem gaudere consortio bestiarum eis, 
quos abjecistis a facie omnium populorum. Dum 
hee et his similia Pontifex dixisset, sceleratus 
tyrannus hoc ei mandasse perhibetur : Vade ad 
episcopos nostros, quod tibi dixerint sequere, 
quia ipsi hujus rei habere noscuntur per omnia 
potestatem. Sed neque Antonium hzc res ab in- 
sania potuit revocare, scientem se magis imperio 
regis ob hoc multum posse placere, Habetdeum 
vero episcopus, gaudens bono conscientie suc 
ad locum exilii maluit remeare d. 

63 Sed quid ad tot tantasque impietates re- 
spondebunt? Si disputare nitebatur de fide nobis- 
cum barbara ferocitas et heresis Ariana, ratio- 
nabiliter disputaret. Sed quando tenuit rationem, 
qui a Patre Deo Deum Filium separat Salvato- 
rem? Quare dolis et calumniis egerunt, et velut 
spiritus tempestatis, procella sui furoris totum 
subvertere voluerunt? Si disputatio necessaria 
fuerat episcopalis, quare suspendia, quares ignes, 
quare ungule, simul et cruces? Quare Ariano- 
rum serpentina proles, contra innocentes genera 
talia tormentorum invenit, qualia nec ipse Me- 
zentius e exquisivit? Dimicavit contra innocen- 
tiam cupiditas furoris, et avaritia crudelitatis, ut 
et animas et perderet, et substantiam harpaga- 
ret. Si collatio desiderabatur, quare rapinze re- 
rum alienarum, non tantum sacerdotum, verum 
etiam omnium laicorum? Sed illi exspoliati lzetati 
sunt, et rapinam rerum suarum cum gaudio sus- 

ceperunt. 

64 Adsit jam, queso, omnis ztas, omnis se- 
xus, omnisque conditio, adsit, obsecro, omnis 
turba Catholiei nominis, quc& gremio materno 
toto orbe gestatur, quae sola germanum commo- 
dare novit affectum, quz didicit a Paulo magi- 
stro, et gaudentibus collzetari, et cum lugentibus 
lamentare. Conveniant simul ad domum nostri 
doloris, et paribus oculis fundamus flumina la- 


ACTA S. EUGENII EPISCOPI CARTHAGINENSIS. 


crymarum, quia cause et fidei nostree unum est 
negocium. Nullum volo ad condolendum mecum 
hzretieum convenire, qui forte addere coneupi- 
scit super dolorem vulnerum meorum, et gratu- 
latur quotidie malis meis. Nolo, nolo ego ex- 
iraneum , sed fraternum quiero affectum ; nolo 
aliquem filiorum alienorum, quorum os locutum 
est vanitatem, et dextera eorum dextera iniqui- 
tatis : quia filii alieni semper mentiti sunt mihi, 
qui inveteraverunt et claudicaverunt a semitis 
suis. Isti dicunt mihi quotidie : Ubi est Deus 
tuus, dum affligitur populus precioso Agni san- 
guine comparatus? Inter quorum opprobria ego 
ad flagella paratus, cantare non desisto Domino 
flagellanti : Amove a me flagella tua, quia de- 
feci, non a fortitudine manus tu:ze, sed a perse- 
cutione heresis Ariane. Adveniant ommes, qui 
mecum angustie vie carpunt iter, et propter 
verba labiorum Dei vias custodiunt duras: et vi- 
deant, si est dolor, sicut dolor meus. Quoniam 
vindemiatus sum in die furoris Domini : aperue- 
runt super me os suum omnes inimici mei, sibi- 
laverunt et fremuerunt dentibus ; dixerunt : De- 
vorabimus eam. En ista est dies, quam expecta- 
vimus : invenimus, vidimus. 

65 Adestote Angeli Dei mei, qui numquam 
deestis constituti in ministerio vestro, propter 
eos qui hereditatem capessuri sunt zeternze sa- 
lutis, et videte Africam totam, dudum tantarum 
ecclesiarum cuneis fultam, nunc ab omnibus de- 
solatam : tantis ordinibus sacerdotum ornatam. 
modo sedentem viduam et abjectam. Sacerdotes 
ejus et seniores in desertis locis et insulis defe- 
cerunt, quaerendo sibi escas ad manducandum, et 
non inveniunt. Considerate et videte, quia Sion 
civitas Dei nostri facta est vilis, facta quasi pol- 
luta menstruis inter inimicos suos. Manum suam 
misit hostis ad omnia desiderabilia ejus, quia vi- 
dit gentes invadere et ingredi atria sua, de qui- 
bus preceperas, ne introirent ecclesiam tuam. 
Vis ejus lugent, eo quod nemo veniat in die fe- 
sto. Egressus est a facie omnis decor et deliciz, 
didicerunt vias asperas ambulare, virgines et ju- 
venes ejus in aulis educati monasteriorum, ab- 
lerunt in captivitatem Maurorum, dum lapides 
sancti * ejus disperguntur, non tantum in capiti- 
bus omnium platearum, sed etiam in locis squal- 
lidis metallorum. Dicite Deo nostro susceptori, 
et habentes fiduciam supplicandi, quoniam tribu- 
latur, et venter illius turbatus est a fletu ejus : 
quia sedit inter gentes et requiem non invenit, 
nec est, qui consoletur eam. Qusesivit a Patribus 
Orientis, qui simul contristaretur, et non fuit : 
consolantem, et non invenit : dum manducaret 
in esca sua fel, et in siti sua potaretur aceto, 
sponsi et Domini sui passiones imitando, qui id- 
circo passus est pro ea, ut sequatur vestigia ejus. 

66 Deprecamini, Patriarchze, de quorum stirpe 
generis nata est, quae nunc laborat im terris. 
Orate, saneti Prophetz, cognoscentes afflictam, 
quam antea vaticinante przconio cecinistis. 
Estote, Apostoli, suffragatores ejus, quam ut con- 
gregaretis, universum orbem, ascendente in vo- 
bis Domino, ut equi velocissimi cursitastis. Pro- 
cipue tu, Petre beate, quare siles pro ovibus et 
agnis, a communi Domino magna tibi cautela et 
solicitudine commendatis? Tu, sancte Paule, gen- 
tium magister, qui ab Hierusalem usque ad Illy- 
ricum przdicasti Euangelium Dei, cognosce quid 
Vandali faciunt Ariani, et filii tui gemunt lugen- 
do captivi f : universique ingemiscite sancti, simul 
pro nobis Apostoli. 


67 


E 


Deindb ange- 
los, 


* alias san- 
etuartt 


F 


Sunctosque 
invocat, 


ul ecclesie 
ricama 

Africana 

uccurrant. 


4 


B 


SUD. INITIUM 
SECULI Vil. 


Tn Simaza- 
Ts noln die 
non uno. 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


67 Sed scimus, quia indignum est vobis pro 
nobis orare, quia ista evenerunt nobis, non ad 
probationem, quomodo Sanetis, sed malis meritis 
supplicia debebantur. Sed et pro malis orate jam 
filiis, quia et Christus oravit etiam pro inimicis 
Judzis. Sufficiant castigationi, quee juste illata 
sunt nobis, et jamjamque delinquentibus venia 
postuletur. Dicatur angelo percutienti : Sufficit; 
jam cohibe manum tuam. Quis ignoret haec nobis 
probrorum nostrorum scelera procurasse, aber- 
rantibus a mandatis Dei, et in lege.ejus nolenti- 
bus ambulare? Sed prostrati rogamus, ut non 
spernatis vestros miseros peccatores, per eum, 
qui vos ad Apostolieum culmen provexit humiles 
piscatores. Tenuit sceleratissimus Hunericus do- 
minationem regni annis septem, mensibus de- 
cem, meritorum suorum mortem consummans. 
Nam putrefactus et ebulliens vermibus, non cor- 
pus, sed partes corporis ejus videntur esse se- 
pultze. Sicut ille legis date transgressor rex 
quondam, ut asinus sepultus est, ita iste in breyi 
simili morte periit g. 


ANNOTATA. 


ἃ De Liberato medico ejusque uxore et filiis ege- 


483 


vunt Majores nostri ad. diem 23. Martii, tomo 11 
ejusdem mensis, pag. 461. 

b Nomen Catholici semper fuit distinctivum ve- 
v fidei, ut testatur Lactantius lib. 4, pag. 30. S. 
Augustinus contra epistolam Manichzi cap. 4 ait, 
hereticos, peregrino alicui querenti, ubi ad. Catho- 
licam conveniatur ecclesiam, non audere ostendere 
basilicam suam vel domum. 

c Hujus Cresconii cum pradictis confessoribus 23 
Martii meminerunt Acta nostra loco citato. 

d Post hzc verba a Victore Vitensi describitur 
valida fames in Africa exorta, quam Surius omisit, 
quia. historiam. S. Eugenii parum spectat. 

e Is fuit rez Tyrrhenorum notus sua feritate 
apud veteres Latinos scriptores. 

f Hic in aliquibus Victoris Vitensis codicibus in- 
terseritur hzc ad B. Andream oratio : Tu, Petri 
germane, et non in Passione dispar, gloriose 
Andrea, qui interpretaris virilis, quoniam virili- 
ter certasti, considera gemitum Africani populi, 
et non displiceat tibi, sed interveni pro nobis ad 
Deum. 

Varia in variis codicibus est. Victoris Vitensis 
clausula. Sed hac loci vestitutio ex Ruinartio facta 
mihi praplacet : nam. videtur auctor alludere ad 
id, quod refertur Jeremiz cap. 22, ubi propheta 
pradicit Joakim regi Judz, quod sepultura asini 
esset sepeliendus putrefactus et projectus extra 
muros Jerusalem. Reliquz autem lectiones viz sunt 
ezplicabiles. 


DE S. CHOLINDUCH MARTYRE 


HIERAPOLI, UT VIDETUR, IN SYRIA. 


SYLLOGE HISTORICA. 


$I. Cultus, sexus, distinctio, cognatio, 
elogia ex Synaxariis Grecis. 


ierapolis duplex potissimum. distinguitur : 

unam Syria, alteram Phrygia. sibi ven- 

dicat. Harum priorem Sancta nostra as- 
signamus, causam daturi paragrapho pro- 

vime sequenti, prolatis ejus gestis ez Auctoribus 
synchronis. De ea agunt Graci, apposito passim ti- 
tulo Martyris, et cognomento Mari:. Menza im- 
pressa hoc die ipsam referunt, uti et eorum. Index 
Ms. cum. .Macimo Cytherorum Episcopo ; Sirletus 
vero eam habet x1 hujus ; Sunaxarium Basilianum 
xiu cum Menologio Slavo-Russico, apponente. an- 
mum DLXXXVII, quo viverit : adde Supplementum 
ad Menza impressa ez Synazario Sirmondi et Ms. 
Chiffletii, ejusque Menaum ; nec non Menza. Bi- 
bliothece  Ambrosianz eodem die xi. Consequens 
ilaque est, nimis determinate dicere Henricum Va- 
lesium in Annotationibus ad. cap. 20, libri 6 Eua- 
gri, ejus diem natalem Grzcos celebrare x1 Ju- 
lii, ut addit legi in Menologio, Sirleti intellige : 
prater quod. mullum. est ex modo allatis, quod ista 
die eam. referat. Efformatio nominis multiplez est , 
nimirum; Cholinduch, Golinducha, Chelinduche, 
Golinduch, Golanducha, Golauduch, Colinduca ; 


et si que sunt aliz ejusdem nominis metamorphoses ; 
quibus lectorem morari nolim. 

2 Tomo Julii pag. 634, inter alios Martyres 
locum etiam suum dedimus cum Sirleto S. Cholin- 
ducho, monentes nomen Cholinduch pariter haberi 
apud ipsum die x1 hujus. Iidemne isti omnes, an 
diversi? Imprimis Martyrem relatum die tertio, 
distinguendum esse a nostra, evincit non modo vi- 
rilis sexus, cui ipsum accensendum putamus ez ter- 
minatione nominis ejus; sed maxime hoc probant 
tempus, quo passus fuit, genusque ac comites marty- 
vii; de quibus nos ibidem in eorum elogio : ut. ne- 
cesse sit. duos ejusdem nominis, sed. diversi sexus 
martyres, diversis diebus inserere Fastis sacris ; 
relatam vero die x1 huc retrahere, ab hodierna haud 
distinctam : tametsi Vossius lib. 3, de Historicis 
Gracis pag. 416, virili sexui eam imperite annu- 
merat, ita scribens: Golauduch ille a magis Persis 
variis excruciatus tormentis, martyris coronam 
accepit anno pxcr, ut est apud eosdem (Eua- 
grium ac Nicephorum) ac Theophylactum in histo- 
ria Mauritii Imperatoris lib. rv, cap. xir. 

3 At vero si eorum, quos citat, textus vel levi 
oculo inspexisset, non adeo turpiter hallucinatus 
fuisset. .E'uagrius quidem aptat. titulum suum san- 
ctze matri Golanduch ; cui consonat narratio infer- 
ius producenda; Theophylactus autem. Simocattus 
ista habet, interprete Jacobo Pontano nostro : Refert 
autem fama, quo tempore Chosroes in regiam 
redierit, feminam vixisse apud Hierapolim Cho- 
linducam nomine. Nicephorus ita loquitur : Tum 
temporis vero etiam Golinduch martyr vivens 


(σα 


AUCTORE 
VICTORK 
VITENSI. 


Perperam 
Vossius virt- 
li sexui eam 
annumerat, 


€ tex'ibus 
quos cuat, 
erroris con- 


victus. 


] 


pr 


Elogia non 

omnia ejus- 
dem aucto- 
ritatis : 


B 


€ quibus su- 
spectum no- 
bis supple- 
mentum ad 
Menza excu- 
δα, ex Syna- 
xario Sir- 
mondi, 


484 DE S. CHOLINDUCH MARTYRE. 


(ζῶσα in feminino genere) enituit. Quid clarius? 
Hoc utique. premia. ferunt, qui aliena describunt, 
fontes non adeunt, Recte autem vocari potest S. Cho- 
linduch a laudato Theophilacto martyr vivens aut 
viva: quia martyrii quidem penas, sive, ut cum 
KEuagrio inferius citato loquar, diuturnum et labo- 
riosum martyrium pertulit im vita, non vero pal- 
mam in morte tulit, naturali exitu perfuncta. Vale- 
sius loco citato illam ab Euagrio ita appellatam 
vult: quia post martyrium diu superstes vixit, 
quemadmodum scribit Nicephorus; quod mobis 
haud probari videbitur paulo post. Neque tamen 
scrupulo nobis duximus ipsam martyris nomine ap- 
pellare, cum ita communiter vocetur a Gracis. Porro 
cognatam fuisse S. Sirz virginis, de qua tractatum 
xnr Maii, discoe titulo martyrii, ita. referente : 
Certamen sancte martyris Sire, martyrium 
passe in Perside, cognatze S. Cholinduchz (quze 
et ipsa martyrio coronata fuit) sub Chosroé, avo 
Chosrois, qui hoc tempore regnat in Perside. 

4 Duplex in promptu est elogiorum classis : alia 
quippe genuina ac sincera, ab Auctoribus synchronis 
ad posteros transmissa ; alia vero fontes Metaphra- 
steis sordibus infectos sapiunt, ac fabulosis quisqui- 
lis turgent ; ut. nimium quantum. Gracis familiare 
est in hac parte loquaculos congerrones agere, ac 
scena servire polius quam veritati : qua hujusmodi 
mercibus non leviter contaminatur. Istius farina 
censeo esse Acta in supradicto Supplemento narrata 
post duos sequentes versiculos, ipsius triumpho ada- 
ptatos : 


Σχυηνοῖς Τολινδοὺχ, εἰς Ἔδὲμ δὲ σχῆναί σοι 

Τὸ τοῦ βαλσάμου, ὡς σκιάζουσαι νάπαι. 
Scenas Golinduch subit ; at est scena illius, 
Coeli fluentes balsamo, umbrosum nemus. 


"Auch X» &x Περσίδος ζυνοιχήσασα ἀνδρὶ ἀρχι- 
μάγῳ, ἐπὶ μὲν βασιλέως Περσῶν Χοσρόου, Ῥωμαίων 
δὲ Μαυρικίου. Τενομένη δὲ ἐν ἐχστάσει, ὀρᾷ ἄγγελον 
Θεοῦ, τόπον αὐτῇ σχότους καὶ πυρὸς ὑποδειχνύοντα, 
ἐν ᾧ ἰδεῖν λέγεται τοὺς προγόνους αὐτῆς, τοῖς ἐιδώ- 
λοις πιστεύοντας, xal ἕτερον φωτεινὸν, ἐν ᾧ ἐχώρευον, 
χαὶ ἠγάλλοντο οἱ τοῦ Χριστοῦ λαθρεύοντες. Εἰσελθεῖν 
δὲ βουλομένη ἐν αὐτῷ, ἐχωλύετο ἐπὶ τοῦ φαινομένου 
ἀγγέλου, ἀνεπίδατον εἶναι τοῖς ἀπίστοις λέγοντος 
τοῦτον τόπον. ᾿Αυτίχα οὖν ἀνανήψασα βαπτίζεται, 
xai Μαρία μετονομάζεται. Kal διὰ τοῦτο χαταδιχό- 
ζεται, ἐπὶ τοῦ ἀνδρὸς χαὶ παρὰ τοῦ Βασιλέως, χαὶ 
ἐχπέμπεται εἰς τὸ τῆς Λήθης φρούριον, καὶ διαγα- 

Se Sess : τὰ ALMA Saks 
γουσα εν αὐτῷ, χρόνους οεγχαὰ και O76, XXL pn πει- 
σθεῖσα, εἰς λάκχον ἐχδάλλεται, ἐν ᾧ ἦν δράχων χα- 
τάπληξιν ἐμποιῶν τοῖς προσιοῦσι. Kai τετραμηναῖον 
χρόνον ἐν τῷ λάχχῳ ποιήσασα, ἐξημέρωσέ τε αὐτὸν, 
ὡς αὐτῇ ἐπιχλίνεσθαι χαὶ ἀναπαύεσθαι. Καὶ ἄσιτος 
μείνασα, χάριν ἔλαξεν ἐκ Θεοῦ μηχέτι ἀπὸ πείνης 
ἐνοχλεῖσθαι, μὴ δὲ προσδεῖσθαι ἀνθρωπίνης τροφῆς. 
Εἴτα ἐκεῖθεν ἀνελχυσθεῖσα, τῷ τοῦ Χοσρόου υἱῷ χαθ- 
ίσταται εἰς ἐξέτασιν, xai τύπτεται μάστιξι παρ᾽ αὐ- 
τοῦ, ἐξ ὧν ὁ μαστὸς αὐτῆς διαῤῥήγνυται, καὶ ἐν σάχ- 
χῳ ἀιθάλλης χαμιναίας ἐμδληθεῖσα τὴν χεφαλὴν, καὶ 
ἀσφαλισθεῖσα, ἔν τινι τόπῳ καταμόνας προσρίπτεται, 
καὶ ἀδλαθδὴς διαφυλαχθεῖσοι, ἐτέθη ἐν ὀιχήματι, ἔνθα 
προσεθάχθυσαν ἄνδρες ἀκόλαστοι, εἰσελθόντες ἐνυ- 
ἐρίσαι τὸ σῶμα αὐτῆς. 

ὅ Οἱ δὲ ἐισερχόμενοι, ταύτην οὐχ εὕρισχον χρυπ- 
τομένην παραδόξως ὑπὸ τινος ἀορασίας. Σφραγισ- 
θεῖσα οὖν τὸν τράχηλον, xol ἀπαγομένη τμηθῆναι 
τὴν κεφαλὴν, ὑπὸ ἀγγέλου ἐῤῥύσθυ, ὃς ἀοράτως τὴν 
σφραγίδα σώαν Ex τοῦ τραχήλου αὐτῆς Ev euo, τῷ 
ἀπαγόντι δημίῳ δέδωχεν ἀπολῦσαι αὐτήν. Τῆς δὲ δυσ-- 
φορούσης ὑπὲρ τὸ μὴ παθεῖν ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ, ἐπι- 


στὰς ὁ ἄγγελος, ξίφος χατέχων, πλήττει αὐτὴν κατὰ 
τοῦ αὐχένος, καὶ ἔδοξε τομὴν ἐργάσασθαι, χαὶ τῆς 
τομῆς ὡς αἷμα ῥευσάσης, ἐξ οὗ xol τὰ περικείμενα 
αὐτῆς ἱμάτια ἐμολύνθησαν, καὶ ἰάσεις πολλὰς εἰργά- 
σαντο. 'H. o£ Αγία παραγενομένη ἐν Ἱεροσολύμοις, καὶ 
προσχυνήσασα τοὺς ἁγίους τόπους, τισὶ μοναστερίοις 
παρέδαλλεν, ἐν οἷς ἡ δυσσεξοῦς Σεξήρου αἵρεσις ἐπο- 
λιτεύετο. 

6. Αἰτησαμένη δὲ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀποχαλυφθῆναι 
αὐτῇ, εἰ χρὴ προσελθεῖν τῇ κοινωνίᾳ αὐτῶν, ὁρᾷ 
ἄγγελον, δύο χατέχοντα ποτήρια, ἕν μὲν σχότους με- 
στὸν, χαὶ ἕτερὸν φωτός. Τὸ μὲν οὖν τοῦ φωτὸς τῆς 
χαθολιχῆς Ἐκχλησίας ἐστί τὸ δὲ σχότους αἱρετικῶν. 
Παραχληθεῖσα δὲ ὑπὸ τοῦ χατὰ καιρὸν ἱερέως τῆς 
ἐχκλησίας παραγενέσθαι ἐν Κωνσταντινουπόλει, xal 
τὰ ἀγαθὰ τοῖς βασιλεῦσιν ἐπεύξασθαι, εἶπεν ἐγγὺς 
εἴναι τὴν αὑτῆς μετάστασιν, χαὶ εἰς τὸ χρεῶν ἀνά- 
λυσιν. Ἐλθοῦσα οὖν ἀναμέσον τοῦ Νιτζιδίου xal τοῦ 
Δαρᾶς εἰς τὸ εὐκτήριον τοῦ ἁγίου Σεργίου, καὶ τῷ 
Θεῷ εὐχαριστήσασα, καὶ νόσῳ μαχρᾷ χατασχεθεῖσα, 
καὶ μέλλουσα ἐκλιμπάνειν, ἤυξατο παντι τῷ χόσμῳ 
σωτηρίαν, καὶ οὕτως τὸ πνεῦμα τῷ Θεῷ παρέθετο. 
Τελεῖται δὲ ἡ αὐτῆς σύναξις ἐν τῷ μαρτυρείῳ τοῦ 
ἁγίου Τρύφωνος, τῷ ὄντι πλησίον τῆς ἁγίας Εἰρήνης 
αχαιᾶς χαι νεᾶς. 

7 Erat ipsa (Golinduch) e Perside, cohabitans 
viro magorum principi, sub imperatore Persarum 
Chosroe, Romanorum autem Mauritio. In exsta- 
sin véro rapta videt angelum Dei, qui ostendebat 
ipsi locum tenebrarum et ignis, in quo fertur vi- 
disse majores suos, qui idóla coluerant ; et alium 
luminosum, in quo choreas ducebant et exulta- 
bant cultores Christi. In quem dum vellet intra- 
re, prohibebatur ab angelo, qui ipsi apparebat, 
dicente, locum istum infidelibus impervium esse. 
Mox itaque ad meliorem mentem reducta, bapti- 
Zatur, et Maria cognominatur. Qua de causa ἃ 
viro; et ab Imperatore condemnatur, et dimitti- 
tur in custodiam Lethes; ubi exactis octo et de- 
cem annis', et a proposito non dimota, injicitur 
in lacum, in quo erat draco, horrorem incutiens 
adeuntibus. Tribus autem mensibus in lacu mo- 
rata, eum mansuefecit, adeo ut se ipsi inclinaret, 
et requiesceret. Cum vero absque cibo degeret, 
gratiam accepit a Deo, ut a fame non cruciare- 
tur, et humano cibo non indigeret. Postea inde 
extracta, filii Chosroz tribunali sistitur, flagris- 
que ipsius jussu czditur. Unde mammilla ejus 
disrupta fuit; atque ipsa in saccum, fuligine ca- 
mini instructum, capite projecta, at illeesa, in 
locum quemdam solitarium projicitur; at sine 
damno conservata, in domo ponitur, in qua con- 
stituti erant viri, ut eo ingressi, corpori ejus in- 
juriam inferrent. 

8 Postquam intrassent, ipsam haud repere- 
runt, mirabiliter absconditam, ut non videretur. 
Itaque, apposito ad collum signaculo, cum abdu- 
ceretur, ut capite plecteretur, ab angelo liberata 
est; qui invisibiliter signaculum servavit inte- 
grum, ἃ collo ejus ereptum ; et lictori, eam ab- 
ducenti, tradidit, ut eam dimitteret. Ubi autem 
zegre ferret, quod non pateretur propter Christum; 
angelus, qui adstabat, gladium tenens, percutit 
collum ejus, et scindenti similis apparuit, fluente 
e scissura sanguine, quo vestimenta ejus, quibus 
erat induta, respersa fuerunt, multasque sunt 
sanationes operata. Sancta vero Hierosolymam 
digressa, et loca sacra venerata, ad monasteria 
aliqua se appulit, Severi hzresi infecta. Cumque 
petisset a Deo, ut sibi revelaret, an cum illis 
communicare par esset, angelum videt, tenen- 
tem duo pocula: unum quidem tenebrarum ple- 


num, 


D 


et Ms. Chif. 
[leti ; l 


E 


quod et lati-- 
ne, 


* melius in- 
fra : longo 
lempore. 


Ε 


hic redditur : 


εἰ notationi- 
bus illustra- 
tur. 


uid de 8. 
zolinduch. 
Synazarium 

asilianum, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


num ; alterum vero luminis. Luminis autem, Ca- 
tholicze Ecclesie (symbolum est); tenebrarum vero 
hereticorum. Accita porro ab eo, qui tum tem- 
poris erat Pontifex ecclesic, ut Constantinopolim 
tenderet, et illis, qui imperabant, bene precare- 
tur ; dixit prope adesse discessum suum, et debi- 
tam nature resolutionem. Postquam autem per- 
venisset ad medium Nisibis et Darze δὰ orato- 
rium S. Sergii, Deoque gratias egisset, longo 
morbo detenta, jamque defectura, precabatur 
toti orbi salutem, et sic spiritum Deo tradidit. 
Celebratur autem ejus solennitas in oratorio S. 
Tryphonis, quod est prope S. Irenc antique et 
novi. 

9 Notat Rosweydus in Onomastico suo ad. Vitas 
Patrum, locum Lethes (Grace λήθης) id est obli- 
vionis, fuisse postremis temporibus apud Persas 
carcerem, cui LETHE nomen impositum ; in quem 
nullus nisi capitali supplicio destinatus conjicie- 
batur. Addit nominis etymon ex Procopio lib. 1, de 
Bello Persico. Quidam enim casu fortuito in hunc 
carcerem injectus fuit ; nec ejus apud illos, qui i- 
psum ei mancipandum judicabant, memoriam su- 
peresse lex sivit: sed preedictio calamitatis, ipsa 
fuit mors. Unde et denominationem hane apud 
Persas accepit. Semel autem Armenorum Histo- 
ria dicit per legem carceris Lethes dissolutam 
esse Persarum potestatem hoc modo, etc. Paulus 
Diaconus Histor. lib. 17: In Perside autem est 
carcer, qui dicitur Lethe, et Rex Persarum mul- 
tos a diversis gentibus in hoc conclusit una cum 
captivis civitatis Darze. Porro de Dara, ab Ana- 
stasio Imperatore ex vico ignobili, in urbem. evecta 
sita in Mesopotamia ad limitem Persicum, et a Ju- 
stiniano Imperatore non segniter munita, agit Pro- 
copius de ZEdificiis lib. 2, cap. 1. Non procul inde 
Nisibis, de qua supra etiam mentio. Jam vero non 
mirum hic alicubi ad. limites Persidis oratorium ste- 
tisse S. Sergio sacrum : non modo quia hic Martyr, 
ut ait. Baronius ad annum. |. 592, in Oriente cele- 
berrimus fuit ; sed etiam quia vota ab ipso Chosroe 
in periculis constituto, sedulo studio eidem nun- 
cupata fuisse, ibidem tradit ; de quo videri potest 
KEuagrius lib. 6, cap. 21. Et sequenti anno narrat, 
eumdem jam ad suum regnum restitutum, misisse 
ad Gregorium Episcopum Antiochenum, crucem 
multo auro et lapidibus pretiosis exquisite ela- 
boratam, qua honorem Sergii, martyris incliti 
illustrari voluit. De templo antiquo S. Irenz Con- 
stantinopoli, a, Constantino Magno adificato ; alioque 
ejusdem nominis novo, agit Cangius Constantinopolis 
Christiana lib, 4, pag. 147. 


δ IL Alia quaedam ejus elogia ; Acta San- 
ct:e ex purioribus fontibus. 


Qus Synavariwm Basilianum | mihil. habeat 
singulare, quod prater illa, que jam dedimus, 
hic referri mereatur ; tamen quia lotus mensis Ju- 
lius istius Synaxarii, ad calcem. tomi primi excusus 
Grace, Latine vero redditus suo quoque die per om- 
nes ejusdem mensis tomos vagari debet, visum est de 
more hic etiam eum Latinum reddere : Christi 
martyr Cholinduch e Perside fuit sub regno 
Mauritii, Dum vero cohabitaret viro magorum 
principi , videt in somnis angelum Dei, qui osten- 
debat ipsi locum luminosum, in quo justi duce- 
bant choreas, et alterum tenebrosum, in quo ido- 
lolatree poenas dabant. Dumque tentabat intrare 


485 


in luminosum locum, prohibebatur, licente an- 
gelo : Quod si non fias Christiana, non intrabis. 
Simul atque igitur e somno evigilasset, baptiza- 
tur. Quod ubi innotuisset viro suo, et Imperato- 
ri, inclusa est in custodia, cui nomen Lethe ; 
deinde in lacum, in quo erat; draco, per multos 
etiam annos immissa, variis modis eruciata. est ; 
et apposita ad collum bulla, ducebatur, ut capite 
plecteretur. Postquam autem angelus bullam ab- 
jecisset, salvam illam dedit lictori ; qui Sanctam 
contristatam quod non pateretur propter Chri- 
stum, percutiens spathula secundum collum, 
sanguinem quidem inde fecit effluere, at non ab- 
scidit caput. Post hzc cum vixisset, multisque 
profuisset, migravit ad Dominum, Hzc ibi, quz 
sunt compendium Synazarii supradicti; cui fere 
consonant qua habet Raderus noster parte 1 Virida- 
rii Sanctorum à pag. 245, e Menzis impressis. 
Longe brevior est in rebus gestis Sanct recensendis 
Sirletus ; pauca, qua compendio refert, apud ipsum 
videri possunt die x1 hujus. 

11 Multus etiam est in. historia, Golinduch per- 
tecenda Nicephorus Callistus lib. 18 Hist. Eccl. 
cap. 25, nonnulla adjungens iis, qua supra dedi- 
mus, nonnulla inde resecans; magis rem ex vero 
relaturus, si plura resecuisset. Magis Persicis pro- 
gnatam dicit, Asmodoch scilicet patre, et My- 
zuch matre... primario ex senatu viro in matri- 
monio collocatam, duos progenuisse filios. Et 
post triennium per exstasim extra se ipsam ra- 
ptam, ab angelo divino dispensationis salutis no- 
stre mysterio esse initiatam ; deinde Magis tra- 
ditam tormenta plurima sustinuisse, ac miracula 
infinita et prodigia mirifica edidisse; identidem 
angelo, qui dux ejus fuit, ad eam veniente, et ut 
leviter et facile omnia perferret tormenta, cu- 
rante, multas etiam res arcanas indicasse, utpo- 
te providentiz:e gratiam a Deo consecutam. 7e 
dracone prudenter tacet ; utinam plusculum sibi etiam 
temperasset in sequentibus! Postquam multos an- 
nos tormentis excruciata, coronam martyrii fer- 
re concupivit, qui ei solitus erat apparere, an- 
gelus assistens, et juvenem quemdam ensiferum 
producens, desiderio ejus satisfecit. Przecipiente 
namque illo, juvenis caput ejus ferro resecuit ; 
et sanguis ejus e jugulo profluens in interiorem 
ejus lineam vestem femoribus tenus cruentatam 
manavit: quae vestis innumera visa est edere 
miracula; atque illa etiam, post resectionem ca- 
pitis deinceps superstes vixit. Hoc satis. Reli- 
qua, que habet, melius dabuntur ez scriptoribus 
synchronis. Interim nullo modo fit mihi verisimile 
aut credibile, quod asserit. Valesius in. Notationibus 
ad librum 6, cap. 20 Euagrii, Nicephorum Calli- 
stum Vitam ejus (Cholinduchz) ac martyrium et 
res gestas breviter descripsisse, sicut a Stephano 
Hierapolitano episcopo, qui librum de ejus Vita 
Scripsit, acceperat. Superest, ut adeamus puriores 
fontes, defzcatas inde aquas hausturi ; quarum ad- 
miniculo superiora, in. quibus vera falsis videntur 
immizta, expurgari queant a. sordibus. 

12 Laudatus Ewuagrius eodem libro 6, cap. 20 
brevissime gesta Martyris perstringit interprete Va- 
lesio in. hac verba : Iisdem temporibus (egerat de 
Chosroé Juniore) Golanduch, martyr vivens ac 
spirans, apud nos mansit : quz a Persarum Ma- 
gis graviter exeruciata, diuturnum et laboriosum 
martyrium pertulit, multaque miracula perpe- 
travit. Porro ejus Vitam scripsit Stephanus anti- 
quior, episcopus Hierapolitanus : qui claruisse 
legitur circa annum. 50S... Utinam. ea. aliquando 
erui possit, ut transmittat ad. posteros plurima. de 


hac 


AUCTORE. 


J. E 


ac Nicepho- 
rus Calli- 
stus? 


Dantur sin- 
ceriora ex 
Euagrio : 


AUCTORE 


Joop 


et ex Theo- 
phylacto, 


B 


Acta Sanctae 


J. B. S. 


CIRCA. ANNDOI 
bCC. 


Hoc die co- 
tenda San- 
cia 


486 


hac Sancta. scitu. dignissima, qua haud dubie ibi- 
dem describuntur, atque hactenus mos latent! At 
jacturam hanc utcumque compensat Theophylactus 
Simocattus lib. 5 cap. 12, cujus textus, ez jam. di- 
cta fortasse Vita contractus, sive, quod praplacet, ex 
fama communi acceptus, ita habet ex versione Pon- 
tani nostri : 

13 Refert autem fama, quo tempore Chosroes 
in regiam redierit (de quo Euagrius lib. 6, cap. 
19; quemque Baronius anno 593 in regnum resti- 
utum refert) feminam vixisse apud Hierapolim 
Golinducham nomine; sed τίς xai πόθεν ; quse et 
undenam fuerit, secundum poétam, dicatur sane, 
ut magnificentissima narratione perfruamur. Na- 
ta est Babylonie e magorum familia. Pater ejus 
de illustribus przefectis, vectigalibus Persicis exi- 
gendis proerat. Postquam vero zetate florescens, 
viro tempestiva esse ccpit, homini nobili de- 
sponsa est. Forte epulis cum marito accumbe- 
bat; cum visa est repente viribus defici, mane- 
reque immoto corpore, et longo intervallo sensi- 
bus convalescere. Qui casum intuebantur ( si mo- 
do divinam hane exstasim casum nominare licet) 
adolescentulam interrogant, quid ei acciderit. 
Respondet, acerbas alicubi sub terra pcenas 
constitutas; magnorum contra bonorum delicias 
Deum maximum colentibus decretas fuisse ; quem 
Christiani religiose venerantes, a Persis irri- 
deantur. 

14 Tum vir ejus verba subsannare, perspecto- 
que constanti illius Christianismi complectendi 
proposito, fustibus impingendis ad sanitatem re- 
ducturum arbitrari : necem insuper minitari, 
quam Perse more majorum illis inferunt, qui 
magorum dogmata aspernantur. Sed illa divino 
amore mentem erecta, aures claudere, dicta in 
vento et aura scribere. Eidem alia quzedam divi- 
na, prestantiorque illustratio contigit. Astitit 
enim angelus forma et veste fulgentissimus, ite- 
rum priora ei spectacula exhibens, et mox futu- 
rum mariti obitum przenuntians. Przdicta eve- 
niunt : maritus diem suum obit; mulier relicta 
Babylonia, Nisibin proficiscitur; ibique Chri- 
stianorum sacerdotes nacta, vicissim confitetur 
magnalia Spiritus : atque ab iisdem sacerdotibus 
vere codlesti et arcana Christianorum disciplina 
initiatur. 


DE S. MILDREDA VIRGINE ABBATISSA. 


15 Hoe ut magi compererunt, eam requisitum 
se in viam dant. Nisibi adsunt, et potissimum 
agunt, indeque secum abducere feminam conan- 
tur. Cum verbis actum agerent, tetro carceri 
eam longo tempore includunt; sed auxilio Dei 
omnia cireumspieientis, eamque nullo tempore 
absque testimonio sibi relinquentis, angelo appa- 
rente e custodia exit; atque Romanorum provin- 
ci: succedens, apud Hierosolymam insignem et 
inenarrabilem Dei magnificentiam divulgat, sa- 
erisque precationibus ad sepulerum magni Dei et 
Salvatoris nostri Jesu Christi effusis, et Crucem 
passi monimentum similiter venerata, Hierapo- 
lim regressa est : multaque eventura Chosrosx 
vaticinata (eum etiam Romanis de ejus ad. ipsos 
perfugio ae transitione antequam fleret, prw- 
dixisset) et vita exemplo angelico, atque ut de- 
cet Sanctos, tum animo tum corpore traducta, 
ab his rebus mortalibus discessit, tolerantieeque 
corona triumpho sempiterno redimita est. Bre- 
vis quidem, at sincera narratio : procul. valere jus- 
sis oratoriis phaleris, adornationibus scenicis, et 
calastrophis parum. verisimilibus; qualia superius 
in productis elogiis nonnulla. notavimus , theatro 
quidem aptiora, quam Actis Martyrum sinceris ac 
genuinis. 

16 Ceterum mon rari aut obscuri praluxerunt 
nobis characteres, ut de atate, qua Sancta. vixerit, 
statuatur. Hujusmodi characteres sunt. Mauritius, 
Chosroés ( Junior videlicet) Euagrius ac Theophy- 
lactus Simocattus ; adde Stephanum Hierapolitanum, 
Vitz scriptorem ; e quibus arguimus, Sanctam fto- 
vuisse exeunte seculo sexto, et forte etiam septimi ini- 
lia attigisse. Utra vero Hierapolis, in qua videtur 
e vita migrasse, quantum colligimus ez textu Theo- 
phylacti mum, 15, hic intelligi debeat; an. Syriz, 
ab eodem lib. 6 cap. 19 muncupata metropolis Eu- 
phratesie; an vero Phrygiz; non videtur ambi- 
guum : nam. si oculos conjiciamus in profectionem 
Sanctae Nisibin versus, relicta Babylonia; venera- 
lionemque sepuleri ac crucis Domini nostri Hiero- 
solymis, unde in civitatem Hierapolitanam regressa 
sit, de quibus loquebatur Theophylactus ; non vide- 
tur alia Hierapolis hic posse intelligi, quam Hiera- 
polis Syriz in provincia, Cyrrhestica ; in qua supre- 
mos transegerit ac clauserit dies, inde in. celestem 
Hierapolim translata. 


DE S. MILDREDA VIRG. ABBATISSA 


CANTUARIZE 


GCOMMENTARIUS PIJEVIUS. 


$ I. Sancte cenobium, in Taneti insula, 
ejusque fundationis occasio. 


antia, Angliz provincia, a Belgio et Picar- 

dia, non nisi freto divisa, qua parte ad Ori- 

entem et Septemtrionem. in. Oceanum. quo- 
dammodo excurrit, angulum in extremis 

suis maritimis finibus protendit, qui qua continentem 


IN ANGLIA. 


spectat , lato alveo circumseptus , insulam efformat, 
antiqua. veligione et sacris monumentis celebrem, 
quam inter alias sanctissimas virgines, virtutum et 
miraculorum. fama illustriorem. reddidit ea, qua de 
hic mobis agendum est, S. Mildreda, Mildrada, 
Mildrida seu Mildritha, e regio Anglo-Saxonum 
sanguine progenita, septuaginta sanctimonialium 
mater et institutriz, egregiis scriptorum Anglicorum 
encomiis laudata, de qua in Pratermissis olim lo- 
cuti sunt Majores nostri Xxx Februarii, eam ad hunc 
diem utpote natalem, remittendo his verbis : S. 
Mildredze virginis corpus in monasterio S. Augu- 
stini Cantuarice anno crocoLxi, x Kal. Martii in 


novo 


D 
brevitey qo. 
Scribente. 


Quo lempore 
vixerit ; quo 
loco obierit 
S. Chulin- 
duch. 


celebri par- 
thenoni pra- 
[uit in Tane- 
1o insula. 


de qua satis 
mira nar- 
rantur. 


Commtssum 
Ui SS. Ethel- 
dredo et 
Etheldrythio 
Dueris parri- 
vidium, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


novo feretro positum est, ut in Chronico seribit 
Wilhelmus Thorn pag. 1905. In Martyrologio 
Anglicano Wilsoni adscriptus huie diei natalis 
ejus in priore editione, in posteriori translatio, 
sicut et in Menologio Laherii. Ferrarius simpli- 
citer ista. habet : In Anglia, S. Mildredee virgi- 
nis. Citat in notis Molanum, qui ejus hoc die non 
meminit, sed xn Julii, ut et Mircus in Fastis, 
tradit corpus Daventriam allatum. 7e Saussayo 
ibi etiam. sermo est, sed. nos de ipso agemus infra. 

2. Insule totius, cui nomen Tanet seu Tanetum 
vel Tanatum, templorum ejus veterum et monaste- 
riorum topograplicam tabulam satis accuratam ez- 
hibet Monasticon Anglicanum tomo 1, pag. 84, 
quam hic, wt cimelium non contemnendum, ad. Ope- 
ris nostri. formam contrahi, in as incidi οἱ recudi 
curavimus, quamquam Monasticon istud eruditis 
notissimum sit, et in multorum manibus versetur. 
Neque enim dubitamus quin Catholicorum oculis 
placitura sint vetusta, illa. pietatis Anglicanz. speci- 
mina, atque adeo. distinctior idea. Mildrediani co- 
nobii, alias Menstrei dicti, cujus vestigia aliqua si- 
ve rudera superesse necesse est, cum. in pradicta 
insula, prout in. geographica. Cantiz mappa. expri- 
mitur, oppidum hodiedum aut pagus exstet, nomine 
Mynster, eo ipso, ni fallor, loco, quo olim S. Mil- 
dredrz monasterium visebatur, fluvio quam mari 
vicinius : cujus possessiones omnes qua demum ra- 
tione cujusque donatione ad cenobium. Cantuariense 
S. Augustini,cum Sancte ipsius sacro corpore 
transierint , fusius suo loco explicabit laudatum 
Thornii Chronicon; hodie earum. superstes dumta- 
zat tristis memoria, a protestantibus Anglis in pra- 
dicto Monastico ad nos transmissa. 

3 Mira olim de Tanetensi ea, insula memorasse 
dicitur Solinus, qua Salmasius Isidoro tribuit; 
quasi ejus terra. serpentum impatiens, eos, etiam. in 
alias partes delata, plane enecaret, unde nomen ei 
inditum sit ἀπὸ τοῦ θανάτου, quam. etymologiam 
falsam comprobant et quotidiama experientia, et 
scriptores Angli apud. Blavium in Atlante Anglico 
pag. 159, ubi plura de Danorum in eam ezscensio- 
nibus et repetitis cladibus invenies. Ad nos spectat, 
quod ibi de S. Augustino Anglorum Apostolo, non si- 
ne haretico sarcasmo adjungitur, eum nempe multis 
post annis in hane terram conscendisse, cujus 
benedictioni fcecunditatem adscripserint sacer- 
dotes creduli, monachusque Gotcelinus exclama- 
verit : Felix tellus, Tanet, sua fecunditate, sed 
felicissima tot deiferorum advenarum, imo tot 
civium supernorum hospitio! Egbertus rex Can- 
tianorum tertius, ut Domnevam matronam, quam 
injuriis prius oneraverat, deliniret, latifundium 
hie concessit, in quo illa rxx virginibus velatis 
monasterium posuit, cui przefuit Mildreda, ob 
sanctitatem inter Sanetas relata; et Reges Can- 
tii plurima contulerunt, sed imprimis Withre- 
dus, qui, ut morem ejus zevi adnotem, ex ipsius 
donatione ad cumulum confirmationis, cespitem 
terre, quam donavit, super ipsum altare po- 
suit. Qux de Danorum grassationibus subjicit, me- 
lius ee Thornio referemus, ubi de historia trans- 
lationis. 

4 Hic ad uberiorem cenobii notitiam faciet, non 
solum. eapressa totius insule topographica tabula, 
verum etiam fundationis ejus occasio et historia, 

nullibi opportunius referenda, quam cursim per- 
stringit Mabilio in Annalibus Benedictinis tom. 2, 
lib. 19, pag. 13, monasterium exstructum asserens 
anno Christi ncuxxit. Preedictam. historiam a pluri- 
bus recentioribus traditam invenio, ast a nullo fusius 
aut distinctius. quam. a. laudato. Thornio, Chronici 


ART 


sui cap. 24, in varias partes a, nobis e'issecandam. 
Huc igitur spectat, quod. habet sub initium, narrata. 
prius, quam. paragrapho 3. dabimus, S. Mildredze 
prosapia, ubi sic pergit : Medio tempore mortuus 
est Ermenredus, qui reliquit duos filios suos prze- 
dictos, scilicet Ethelredum et Ethelbrytum fratri 
suo Ecumberto, ut eos custodiret, et cum adulti 
essent, eisdem hereditatem suam fideliter resi- 
gnaret: qui per tempus, dum viveret, fratris 
desiderium adimplevit. Obiit tamen ante legiti- 
mam puerorum ztatem die sancti Deusdedit, et 
pueros predictos Egbrito filio suo, in heredita- 
tem regiam succedenti, attentius commendavit, 
sub forma et causa supradictis. Erat tunc qui- 
dam Regis przfectus, nomine Tunor, qui per- 
missione et consensu regis Egbriti, praedictos 
parvulos, suos videlicet consobrinos, et fratres 
Dompnen: apud Eastri interfecit, et eos sub re- 
gio solio abscondite sepelivit. Sed lux celestis 
super innocentes lucens post mortem,s celus abs- 
conditum hominibus revelavit. 

5 Quod videns rex Egbertus multum expavit, 
et ea de causa post sororem eorum Dompnenam 
misit, ut ipsa interfectionis pretium reciperet, 
Qu: veniens recepit terram in Thaneto, scilicet 
terram xLvii aratrorum, ibique postea constru- 
xit monasterium monialium adjutorio regis illius. 
Hactenus recte et ad. rem satis, nisi eam pluribus 
adornare visum esset, audi totam historiam : lis sic 
actis, S. Theodorus archiepiscopus, et S. Adria- 
nus abbas monasterii hujus, et clamor totius 
populi regem pro consensu parricidii arguebant, 
et suadent eidem, ut sororem juvenum occiso- 
rum accersat Dompnenam, et petat ab ipsa 
veniam pro scelere perpetrato. Accersita, venit 
rex tristis, veniam petiit, e& dona plurima posuit 
coram ipsa. Illa vero munera renuit, et regi ve- 
niam concessit, hoc solummodo petens, ut ei 
daret locum in Thaneto ubi posset monasterium 
zdificare pro fratrum suorum memoria et regis 
indulgentia impetranda. Ipse petita concessit, et 
rogat dicere, quantum sibi placeat possidere. 
Respondit Dompnena : Quantum, inquit, cerva 
mea currere poterit uno cursu. Quo concesso, in 
conspectu regis e£ multorum procerum ae populi, 
in Thaneto emissa cerva currit velociter, rege et 
ceteris sequentibus, atque eventum rei exspe- 
ctantibus. 

6 Isto tempore przedietus Tunor, invidus occi- 
sor innocentium, clamavit, Dompnenam incanta- 
iricem, et insipientem regem, qui terram eam 
fertilem et nobilem bruti animalis indicio tradi- 
dit auferendam. Necdum verba completerat, et 
ira Dei ascendit super eum, et aperta terra 
ipsum miserum deglutivit. Sie subito sepultus et 
mortuus descendit ad inferna, agro et loco, in 
quo sie cecidit, nomen Gumnorsleap, ex eventu 
rei perpetim relinquendo. Hoc facto, timor et 
tremor venerunt super regem, et momordit eum 
conscientia maculata. Jam cerva rediens, excusso 
termino longo et lato quadraginta octo aratro- 
rum, ad Domin: su:e vestigia se recepit ; et to- 
tum spatium terrzv Dompnenze rex tradidit et suce 
posteritati ecclesiasticze, beato Theodoro benedi- 
cente, et ista firmiter confirmante. Ipsa vero 
Dompnena, eum regis adjutorio, construxit eceno- 
bium virginale, videlicet manerium de Jllenstre 
et superiorem partem capell: in eodem manerio, 
quam in honore beatze Marice Virginis sanetus 
"Theodorus archiepiscopus dedicavit. Postea ipsa 
Dompnena filium suam Mildredam in partes 
transmarinas, ad monasterium virginum, quod 


Kalun 


AUCTORE 


J. B. S. 


occasio fuat 
condendi 
canobii, 


Ε 
cujus fabuio- 
sz circum-4 
stantia reji- 
ciuntur, 


AUCTORE 
J. B. S. 


uti et plura 
S. Mildred 
vite adjun- 
cla. 


In multis. 
Usuardinis 
signata, 


elogio orna- 
tur in Nata- 
libus Molani. 


488 


Kalun vocatur, transmisit, ut ibidem imbueretur 
regule disciplina : quam illue advenientem abba- 
tissa ejusdem monasterii, eujus nomen Wilcoma, 
eam suscepit cum honore. 

7 Hactenus Thornius, historiam aliam. subne- 
ctens de fornace accensa, im quam S. Mildreda, 
propositas muptias aversata, jussu Wilcoma abba- 
lissa conjecta fuerit, sed incolumis servata, de qua 
pluribus agendum erit paragrapho 8. Ceterum. in 
ipsa nostra tabula, pro pictoris, opinor , arbitrio, 
delineatum habes prafatz cerv cursum; bellici 
ferme aggeris instar, qui an. satis apte fingatur. 
plures haud dubie mecum dubitabunt. Ad quid enim 
adornandz hujuscemodi satis nugatoria inventiones, 
ubi de Egbriti, seu Egberti regis ponitentia con- 
stat, qua ductus ipse Dompnenam accersiverit, eaque 
interfectionis pretium receperit, terram videlicet 
in Thaneto quadraginta octo aratrorum, quibus fi- 
gurandis determinandisque necessarius omnino non 
erat bruti animalis cursus, quem utcumque expen- 
deris, sive ascendendo sursum, sive descendendo de- 
orsum, nihil prorsus significare, fatearis necesse est. 
Ut verbo dicam, non magis mihi placet tota curren- 
tis cervz narratio, quam fornax Kalensis in Gallia, 
de qua dicto S 3, latius disserendum. Tunoris me- 
ritam punitionem nemo negaverit, at vero an ita 
acciderit, quemadmodum hic memoratur, vadem 
equidem me mon prabuero : id certum est, locum 
indicatum in ipsa etiam tabula, paulo infra me- 
dium, diserte expressum esse, sub momine putei 
Thunor. Hzc de cenobio ejusque fundatione; nunc 
de Sancta cultu ea referemus, qua a Martyrologis, 
tum antiquis tum recentioribus, aliisque consignata 
sunt. 


$ II. Sancti cultus ex Martyrologiis; 
elogia et reliquie. 


ro Sanctz cultu stant Martyrologia atque impri- 
P mis codex Usuardinus Ultrajectensis, seculo x1 
in. Anglia auctus, quem Rosweydinum appellavimus 
in quo hoc die ita legitur : Et Mildradze virginis, 
sororis S. Lebuini, Deo dilectze et in Cantia de- 
positze. Errat codicis scriptor dum. S. Mildredam 
facit S. Lebuini sororem, nisi spiritualem dumtaxat 
intelligat, aut forte eo respiciat, quod jam tum reli- 
quiz ejus Daventriam in superiori Geldria vel potius 
Transisalania translate fuerint, et cum sacris san- 
ctorum Lebuini et Marcellini lipsanis deposita. Sim- 
plicius, sed. corrupto nomine eam annuntiat editio 
Lubeco-Coloniensis : Eodem die, S. Milaradze virgi- 
nis. Brevius etiam Grevenus : Mildredze virginis. 
At Molanus distinctius : Item S. Mildradze vir- 
ginis in Cantia, jam in Daventriam translato. 
Rem. pluribus explicat in Indiculo : S. Mildreda 
virgo sanctissima in Cantia sive Canturia cla- 
ruit, habuitque tritavum Ethelbertum regem, 
quem Augustinus Anglorum apostolus convertit. 
Reliquiz ejus Daventriam sunt translate, sed 
precipuam portionem arbitror in Anglia reman- 
sisse : ex Legenda enim Sanctorum Angliz, quce 
nunc a manibus longius abest, alias notavi; an 
in Taneto quiescat, an Cantuaric, altercationem 
esse, necdum sedatam. Natalis est tertio Idus 
Julii. 

9 Rem nitidius amplificavit is qui ex Molani 
schedis [Natales Sanctorum. Belgii collegit Petrus 
Lowwius, ita hoc die ez Legenda Sanctorum Anglia 
et Martyrologio Ultrajectino em deducens : In 


DE S. MILDREDA VIRGINE ABBATISSA. 


Cantia, S. Mildrade virginis, in. Daventriam 
translate. Quam Dompneva mater saeris studiis 
imbuendam, ultra mare misit ad Calum mona- 
sterium ; ubi successu temporis abbatisse propin- 
quus Virginem adamavit, et ad nuptias, coope- 
rante abbatissa, concitavit. Virgo autem supra 
firmam petram fundata, respondit abbatisse : 
Quomodo doctrix castimoniz, et dux virginum, 
ad corruptionem me allicis? Mater mea hue ad 
scholam direxit, non ad nuptias ; pudicitiz hie 
documentum queesivi, non maritum; ad virtutum 
perfectionem veni, non ad matrimonium. Stu- 
penda autem sunt, que ob hanc constantiam il- 
lata pertulit probra et supplieia. Reversa autem 
domum, cum virginibus Septuaginta in Thaneto 
habitum religionis suscepit a Theodoro archiepi- 
Scopo, et consensu matris abbatissa consecrata 
est, et in ea congregatione plena virtutibus ad 
Dominum migravit, et eum magno honore est 
sepulta. Monasterium autem Dani piratz com- 
busserunt : unde postea reliqui translatz sunt 
Cantuariam ad monachos S. Augustini, vel, ut 
eanoniei asserunt, ad suam D. Gregorii eccle- 
siam. Fortassis utraque ecclesia reliquias habet ; 
sed et portionem aliquam inde Daventriensibus 
allatam esse, testantur supradicta verba Marty- 
rologii Ultrajectensis. 

10 Neque sane de przfatis reliquiis, a quo, quan- 
do aut qua ratione Daventriam pervenerint, quid- 
quam aliunde hactenus innotuit, ut ex Molano 
accipere debuerit Saussayus quidquid de his in. Gal- 
licano suo Martyrologio tradidit, tum hoc die, tum, 
ut supra divimus, xx Februarii. Ita ibi habet in 
Supplemento : Daventrim in Belgio, susceptio 
corporis S. Mildredz virginis, eujus in isto Mar- 
tyrologio natalis colendus signatur tertio Idus 
Julii. T'um hoc die : Daventriz in Belgio, vene- 
ratio reliquiarum sancte Mildred: virginis An- 
glicanz Deo sacratz in Calensi monasterio agri 
Parisiensis, quz in Cathedrali sancti Lebuini 
ecclesia, cum corporibus sancti ipsius Lebuini, 
nec non beati Marcellini repositze, transitus ejus 
hodiernum diem effecere celebrem. In quo hic 
erret Saussayus, satis manifestum est, ceterum ad 
Daventrienses reliquias quod attinet, ex eodem 
Molani fonte sua hausit Mirzus in Fastis, qui, 
pramissa. episcopatus istius a Paulo IV anno 1559 
erectione, ita subjungit : In Cathedrali S. Lebuini 
basilica Daventriensi, quz est viginti canonico- 
rum, adservari solet pars reliquiarum S. Mildra- 
de virginis Anglicanz et corpora sanctorum 
Lebuini et Marcellini. 

ll Monasticum Wionis de sape dictis reliquiis 
paulo confidentius loquitur, ut ex ejus verbis intel- 
liges : Cantize in Anglia, depositio S. Mildradze 
virginis, Mervaldi regis occidentalium Merciorum 
filie, ac Pendz» regis neptis, que cum annis 
multis sanctissimam in monasterio insulze Tha- 
natos, sub disciplina regulari vitam duxisset, 
miraculis clara migravit ad sponsum : eujus reli- 
quiz ex monasterio S. Augustini in Cantia, ubi 
jacebant, postea in Daventriam translate sunt. 
Pratereo que breviter Dor. ganius οἱ Menardus, tum 
qua fusius memorat DBucelinus, pro his etenim om- 
nibus sufficiet Anglicamum. Wilsoni, in posteriori 
editione paulo correctius, tametsi et istic in nonnul- 
lis aberrans : Minsterii (intellige monasterii) in 
insula Thanet, depositio sanctze Mildred virgi- 
nis, filie Mervaldi regis Merciorum, que in te- 
nera state, contemptis mundi vanitatibus, seces- 
sit in Galliam, ibique se Deo dicavit in monasterio 
virginum apud Chellas prope Parisios. Verum 


postea 


ob reliquias 
Daventriam 
translatas, 


de quibus ali- 
qui nimis 
confidenter 
scripserunt. 


Metas Saraetoruam. k ! 
Juli. Toy. Il. fes 425 


Salmeítone y 


" 25, 


ff. ege 


Hide: thunor ἢ 


Aliud Mahe- 
vii enco- 
mium. 


Sancta ge- 
nealogia ea: 
Thornio. 


C 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


postea in Angliam redux, et collectis in unum 
septuaginta aliis virginibus, abbatissa constituta 
est novi monasterii, quod a S. Theodoro, Can- 
tuariensi archiepiscopo exstructum fuerat in in- 
sula Thanet, quod nunc Minsterium dicitur, ubi 
in summa vite sanctimonia animam ceelesti 
sponso reddidit circa annum Domini sexcentesi- 
mum sexagesimum quartum. Varia adhuc super- 
sunt in Anglia templa et monumenta in ejus 
honorem dicata, presertim in civitatibus Londi- 
nensi et, Cantuariensi. Qua hic corrigenda sunt, ez 
aliis intelligentur. 

12 Petrus in Catalogo lib. 11, cap. 68, paucis 
multa. confundens, referri non meretur ; sed notari 
qossunt. Castellani verba : In insula Thaneto, dice- 
cesis Cantuariensis, S. Mildrithz virginis abba- 
tissz, filie Mervali principis Merciorum, quz in 
Calensi ecenobio, dicecesis Parisiensis educata 
fuerat. Reliquis ipsius translate sunt Daven- 
triam in Transisalania. Postremum locum occupet 
(ne recentiores omnes referre cogamur ) qui ez. scri- 
ptoribus Anglis, in. Ordinis sui trophais longiorem 
orationem concinnavit. Eduardus Mahevius, sic 
verbis suis rem complexus : In insula Taneto, vul- 
go Tenet, quae Cantio adjacet, natalis S. Mildre- 
dae virginis et abbatisse, sororis sanctarum vir- 
ginum Milburg: et Mildgythze, quee nobilissimis, 
imo regiis orta parentibus, virtute et castitate 
multo exstitit illustrior, e£ demum hac vita mor- 
tali sanctissime transacta, zeternam virginatis et 
bonorum laborum, Domino donante, coronam 
accepit. Deinde vero ad tectus sui. confirmationem 
pluves citationes accumulat ez: Wigorniensi, West- 
monasteriensi, Malmesburiensi, Harpsfeldio et aliis 
quorum. ferme omnium si mon expressa verba, sal- 
tem sententias in. Vitam a se adornatam. transtulit 
Capgravius, cujus Legendam sequenti paragrapho 
nonnihil discutiemus. 


& IIT. Natalis, eetas, Acta. lectiones, 
translatio et miracula. 


e sanctissime Virginis ortu et genere, quz ei 
D cum. sancta sorore Milburga communia sunt 
omnia, agendum fuit ad hujus natalem diem xxn 
Februarii, quod ibi solita sua. diligentia praestitit 
Henschenius, laudatum. supra. Wilhelmum | Thor- 
nium secutus, cujus textum ex dicto Chronici. cap. 
24, saltem. pro iis qui Februario carent, referre 
non pigebit ; sic iste genealogiam texit : Ethelbertus 
rex habuit ex regina Berta filium Edbaldum fi- 
liamque Ethelburgam, alio nomine Thate dictam, 
quz data fuit Edwyno regi Northunhymbrorum 
in conjugem, quem S. Paulinus missus cum 
Ethelburga convertit ad fidem, et eumdem ba- 
ptizavit eum sua gente. Immixtis aliis, quc huc non 
spectant, dicere debuit, ex Edbaldo processisse Er- 
menredum, qui genuit ex uxore sua Ostana Ethel- 
redum et Ethebrytum, et sorores eorumdem Er- 
membirgam et Dompnenam, Ermemburgham et 
Ermemgriham. Fuerunt autem rex Egbertus et 
rex Lotarius et dieta Ermenhild et Ercongota 
filii Ercomberti regis, fratris Ermenredi et regi- 
nc Sexburg:, uxoris Erceumberti. Quo pacto fa- 
milias sanctas. conjungit. Dompnena autem, quie 
secundum quosdam est dicta Ermemburga, tra- 
ditur in uxorem filio Pend:» regis Merciorum, 
nomine Merwale, qu: genuit sibi filium, nomine 
Mersin, filiasque tres, sanctam Milburgam, san- 


Tomus i Julii. 


489 


ctam Mildredam, et sanctam Milc;'ham post 
quorum procreationem rex et regina, pro me- 
renda vita zeterna, Deo devoverunt castitatem. 
Hactenus Thornius ; ez quo, qua ibi sequuntur, pa- 
ragrapho Y dedimus. 

14 De vario matris nomine agit Mabilio. seculi 
Benedictini 3 parte 1, pag. 444, ubi non solum 
Domnenam dictam fuisse, sed. etiam. Ermembur- 
gam, et per contractionem Erburgam appellatam 
observat : de qua re pluribus ante ipsum egerat. A L- 
fordus noster ad annum 668, mum. 8, eam mon 
Domnenam aut Dompnenam, ut T'hornius passim, 
sed cum aliis Domnevam indigitans, oppositosque 
scriptorum Anglicanorum textus concilians. Atque 
his de nomine satis sublata videntur difficultates, 
ast non eque obvium. est, certam sancta ejus filiz 
Mildredz ztatem figere. Et quidem Alfordus Mar- 
tyrologium | Anglicanum; quod anno 664 superius 
ejus obitum consignavit, rectissime refutat ; at pror- 
sus non video, quid ipsum impulerit, ut. eumdem 
referret ad annum. 616, cum eo tempore adhuc. ju- 
nior esse debuerit, et vixdum abbatisse munus sus- 
cepisse, uL ex aliis moz erit manifestius. Laudatus 
Mabilio, loco proxime citato, dum. eam seculo octa- 
vo cum matre Domneva et Milburga sorore conne- 
ctit, id ut minimum indicare voluit, verosimillimum 
sibi esse, sanctam Virginem ad id usque tempus vi- 
tam suam protraxisse; quo certe sensim deducemur, 
si vera sunt qua idem tradit in Annalibus suis Be- 
nedictinis tomo 2, lib. 19, num. 26.. Tunetense 
monasterium conditum non fuisse ante annum sez- 
centesimum septuagesimum secundum. 

15 His enim positis, non solum certum. est, S. 
Mildredam ante id tempus vita excedere mon po- 
tuisse, verum etiam cum a tot virtutibus in eo ceno- 
bio exercitatis in Actis laudetur haud. dubium videri 
potest, quin notabili aliquo temporis spatio antistitis 
munere perfuncta sit: nodus difficultatis in eo verti- 
tur, ut quis alicunde educat, quamdiu in eo munere 
superstes fuerit. Sapius jam citatum . Wilhelmi 
Thornii Chronicon sic rerum seriem disponit, ut 
post hzc verba, ipsa vero Dompnena cum regis 
adjutorio construxit cenobium virginale, videli- 
cet manerium de filenstre superiorem partem 
capelle.... quam in honore beatze Marie Virgi- 
nis sanctus Theodorus archiepiscopus dedicavit ; 
immediate subjungat: Postea ipsa Dompnema fi- 
liam suam Mildredamin partes transmarinas, ad 
monasterium virginum, quod Kalum vocatur, 
transmisit, ut ibidem imbueretur regule disci- 
plina. 7d vero si admittimus, ut plane nihil est quo 
admittere prohibeamur, consequens primum est, eam 
saltem annis aliquot, saltem duobus aut tribus apud 
-Kalenses commoratam fuisse, antequam in. Taneto 
abbatisse munus susciperet ; alterum autem, obitum 
ejus nimium pracipitare scriptores Anglos, apud 
quorum nonnullos, prius mortua. supponitur, quam 
exstructum fuerit ipsum Minstreium conobium, anno 
nimirum, ut iterum dicam, 672. 

16 Communior est opinio, obitum ejus figendum 
circa annum 680 (melius ait Mahevius eam circa 
id tempus claruisse) at rectius ascendit Castellanus 
ad annum circiter septingentesimum, a cujus calculo 
minime abhorrendum est. Quin imo cum sancta so- 
ror Milburga ad usque annum 722, vel ad 124, ut 
Mabilio censet, Wenlocensibus virginibus prafue- 
rit, cur hac nostra octavum seculum, saltem ali- 
quousque ingredi non potuerit ? Idque adeo statuen- 
dum videtur, nisi Edburge, qua ipsi suffecta est, me- 
dii seculi et amplius regimen tribuamus, utpote quae 
anno primum 151 mortua dicitur : unde in. aliorum 

opinione, qui S. Mildred: obitum anno 676, aut 


61 citius 


AUCTORE 


J. B. S. 


De atate va- 
riz sunt omi- 
nionés, 


non facile 
concilianda . 


Ferosimilius 
est seculum 
octavum 
attigisse. 


AUCTORE 


J.B. S. 


Qua in Actis 


incredibilia 
sunt, 
n 
C 


milius ab 41- 
fordo expli- 
cantur. 


490 


citius innectunt, sequeretur, Edburgam totis quin- 
que super septuaginta annis Tanetensi camobio pra- 
fuisse, quod quam incredibile sit, nemo non videt. 
Interim tamen cum mulla certa. vestigia suppetant, 
ex quibus determinatam epocham eruere liceat, me- 
diam viam cum. Castellano ingressus sum, Virginis 
transitum anno circiter 100 innectendo. Quot annis 
vixerit, magis etiam incertum est ; uti et illud quod 
tam diserte asserebat supra. Saussayus, Virginem 
Deo saeratam fuisse in Calensi monasterio agri 
Parisiensis: quod tamen longe facilius admitto, 
quam totam illam persecutionum, plagarum, et qui- 
dem perpessarum in clibano flammarum, ac mirabi- 
lis fuge narrationem, quibus Legendam suam nimis 
quam liberaliter exornavit Capgravius, jam propius 
à nobis conveniendam. 

17 Recte supra notavit Molanus, stupenda esse, 
qua ob constantiam illata pertulisse legitur pro- 
bra et supplicia ; addere poterat, tam prodigiosa esse, 
ut apud cordatum neminem fidem inventura sint, 
prasertim cum satis levi auctoritate nitantur ; mul- 
tis post beatum. Virginis obitum annis, nescio a quo 
primum adinventa, qua satis solerter exponit Alfor- 
dus, ad annum 676, num. 10, pag. 354, in hunc 
modum disserens : Multa de ejus constantia et vir- 
ginitatis amore narrantur; multa patienti: exer- 
citia, quz fortiter fecit atque sustinuit. Przetereo 
tamen illa, quia fidem superare videntur. Potuit 
quidem illa in monasterio existens, in veste ad- 
huc seculari, ad nuptias peti, quas illa, sine du- 
bio, pientissime respuit : quod tamen ideo in ca- 
minum, vasto incendio preparatum, a Calensi 
abbatissa conjecta sit, non ausim asserere. Dixe- 
rit forte aliquis, Mildredam e Gallico incendio, 
quod in ejus castitatem parabatur, intactam exi- 
isse, et flammas illas immaculato pede concul- 
casse ; quod puto certissimum. Hinc qui postea 
scripserunt, parum caute aliud incendium, alias 
flammas concipientes, ornaverunt Virginem inu- 
tili fuco. Si enim illa tam immania passa est, si 
tam ingenti miraculo servavit Deus virginem su- 
am, cur id antiqui tacuerunt? Cur Malmesbe- 
riensis et alii qui Mildredam nominant, san- 
ctamque nuncupant, presserunt silentio, quod 
Deum et Virginem summe commendaret ? Mil- 
dredam ergo e Galliis in Britanniam reduco, ubi 
certiores habeo virtutum ejus et benefactorum 
testes. 

18 Ita quidem Alfordus, mitissima famose nar- 
rationis interpretatione et censura, cui paulo seve- 
riorem adjecit Mabilio, citatis supra tomo et pagina ; 
ubi relatis aliquot Thornii verbis: Dum recitat, in- 
quit, factum ejusdem abbatissze, quze Mildredam 
in ardentem clibanum projici fecerit, quod cui- 
dam ejus propinquo nubere recusaret. Hzec alia- 
que id nugarum genus refellere non vacat. Si ta- 
men Wileoma umquam Kalzx parthenoni przefuit, 
ea est addenda vulgatis indicibus Kalensium ab- 
batissarum. Crediderim ego, quamquam id. eapres- 
sius non insinuet Mabilio, historiunculam illam, 
quz potiorem Actorum S. Mildred:e partem implet, 
causam. fuisse, cur ipsa im collectionem. suam mon 
inseruerit, quidquid. rem eamdem adoptaverit jam 
dictus chronologus Thornius, auctor ipsi alias satis 
probatus. At quidquid. hujus sit, utcumque rem sa- 
pius versaverim, ad eam quoquo modo vindicandam, 

ita. figmentum olet, ut. nisi ficum. nobis esset οἱ sa- 
crum, integra et intacta Acta qualia accepimus, 
producere, historiam totam, wt jacet, ex Legenda 
expungerem. Sub ea igitur cautione intelligendi sunt 
numeri 2, 3, 4 et 5. Sequentes duo Sanctz virtutes, 
relatas de inimico victorias, et felicissimum obitum 


DE S. MILDREDA VIRGINE ABBATISSA. 


complectuntur. Ab 8 ad. 12 recensentur miracula, 
quibus adjungitur satis mira apparitio ad. proban- 
dam. sacri corporis apud Augustinienses monachos 
presentiam ; ac demum. translatio alia sequitur , 
tamquam a Lanfranco facta ad ecclesiam S. Grego- 
vli canonicorum regularium, wnde perseveraverit 
contentio, quam se hic legisse, supra S 1t, num. 8 
testabatur Molanus. 

19 Verum de sacri corporis elevatione et Cantua- 
riam. translatione tam multa adducit "Thornius, cu- 
jus relationem post Acta. dabimus, ut dubium omne 
tollere videatur : idque adeo magis verosimile reddi- 
tur, quod translata. post Danicas grassationes ad S. 
Augustini monachos universa S. Mildred:, matris- 
que ejus Domneva in Taneto insula hereditate, ni- 
hil pronius sit cogitare, quam quod eodem jure etiam 
sacra omnia ad eos devoluta sint ; preterquam quod 
idem S. Mildred: corpus saepius in ejusdem A ugu- 
stiniani cenobii ecclesia transpositum fuerit ; ut non 
solum. evincit Thornius, in ampliori sua. jam dicta 
marratione, verum. etiam legitur tomo nostro. sexto 
Maii, ubi de S. Augustini aliorumque in ea ecclesia 
translatione, a, Gocelino monacho fusius. agitur, ut 
habes pag. 431, 432 et alibi. Adde diplomata super 
eadem translatione, a Canuto οἱ Eduardo. regibus 
concessa, quce in cilato supra Anglicani Monastici 
loco videri possunt. Eorum porro auctoritatem Cap- 
gravii et aliorum dictis longe preferendam, nemo, 
opinor, ibit inficias. Neque vero hodie de suscitanda 
ea. controversia magnopere laborandum. est : utrovis 
loco depositz olim fuerint; am Cantuariz earum 
modo ulla supersit memoria, utrum item Daventriz 
ποίῳ sint, qua olim istic venerationem habuere ve- 
liquiz ; nec quasivi, nec quarere in his temporum 
circumstantiis satis tutum existimavi. Ad Acta nunc 
regredior. 

20 Quz prater Kalensis istius martyrii descri- 
ptionem, circa miracula et apparitiones in Legenda 
memorantur, qua fide digna sint, aliorum judiciis 
pensanda relinquo, dum de iis altum silent pracipui 
Anglorum historici a Mahevio non oscitanter discus- 
si. Neque Legenda minor, in. novem lectiones dis- 
tributa, quam olim accepit Rosweydus ex pago Mil- 
ham, apud Watenas, ubi proprium Officium in usu 
fuisse dicitur, ad. alia illustranda multum confert, 
contracta ipsa 64: Capgravio, et, novo dumtazat stylo 
exornata, ut ez specimine infra subjiciendo intelli- 
ges. Aliud brevius compendium etiam Ms. reperio, 
ez codice monasterii S. Amandi desumptum, inde- 
que ad nos transmissum, quod satis est lic nominasse. 
Miraculum in hac epitome additur, apud alios scri- 
ptores non repertum. Habent et ipsum jam dicta le- 
ctiones Milhamenses cum aliis obiter quodammodo 
indicatis; qua omnia, uti et aliud, quod. "Thornius 
suggessit, ad calcem, post translationis historiam sub- 
nectemus. Hic unum superest, ut ex pradictis le- 
ctionibus , in quibus nomina. propria mirum in mo- 
dum deformata sunt, specimen aliquod echibeam;j ea 
quo de reliquo contextu fiat conjectura ; inde ad Le- 
gendam ipsam. perrecturus. Sic habet lectio secunda : 

21 Gloriosissima autem Domneva tres pretiosis- 
simos flores sancte Trinitatis, tres sanctissimas 
Christo sponsas Milburgam, Mildretham, et Mil- 
gitatam florificavit, et hoc quasi trifolium lilium 
pro sceptro tulit. Nomina simillima, par forma- 
rum gloria, z:qualis gratia: mens et amor et 
sanctitas trium erat unica. Hinc Milburga, ut fi- 
des, inde Milgitata, ut spes, media coruscat Mil- 
dretha, ut caritas. Nam et in reclinatorio Salo- 
monis media caritate constrata sunt. Sed Dom- 
neva post necem germanorum suorum Addelredi 
atque Adelberti, quos et in Martyres columna 


lucis, 


De elevatione 
et translatio- 
ne reliquia- 
Tum. 


Lectiones ea 
Legenda con- 
tracta, 


eam invol- 
vunt potius 
quam ittu- 
strant. 


ü 
Orla regio 
sanguine, in 
Galliam de- 
stinata, 


ab abbatissa 
Calensi for- 
naci injecta 
dicitur, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


lucis, de cclo fusa, mox declaravit, accersita ab 
Egberto rege, nepote suo, de regno Merciorum 
quadraginta octo aratrorum possessionem acce- 
pit, proposita scilicet conditione, quantum cerva 
ipsius domestica uno impetu excurrere poterat, 
sicut, ipsa divino spiritu volebat. Hic itaque vir- 
ginale coenobium in honore Dei genitricis consti- 
tuit, et ἃ sancto archiprzesule Theodoro dedicare 
obtinuit, turbzeque virginum religiosissime ibi- 
dem prima materna dignitate przefulsit ; sicque 
beatam Mildretham huic genuinz regioni suc 
secum perpetuavit. Poterat tunc videri quinde- 
cennis pusiola, vel beate martyris tuce Agnetis 
coeva, sensu vero Agnetuso zque grandeva. 
Hac sufficere existimo : habe modo Vitam, a gravi- 
oribus mendis typographicis correctam : cetera, qua 
ad hunc Commentarium reduci mon potuere, in anno- 
tatis ezmplicabuntur. 


VITA 


Ex Legenda Joannis Capgravii. 


irgo sancta Mildreda ex nobili prosapia a 
V orta est ; cujus tritavus exstitit Ethelbertus 
Cantuariorum rex, per Augustinum, Anglorum 
Apostolum conversus. Cui successit Edbaldus fi- 
lius suus ; qui qualiter cum plebe ad idololatriam 
rediit, et postea resipuit, in Vita S. Laurentii 
superius vide. Hie Edbaldus Ermenredum et Er- 
combertam, et sanctam Eanswidam genuit; Er- 
menredus rex genuit Ethelredum et Ethelbri- 
ctum, et filias quatuor, Dompnevam, Ermenbir- 
gam, Ermenburgam et Ermengitham. Dompneva 
genuit S. Milburgam, Mildredam, Milgitham et 
Meresin puerum Sanctum. Interfectis enim ὁ 
sanctis martyribus Ethelberto et Ethelbricto c, 
rex Cantize Egbertus, accersita Martyrum sorore 
Dompneva, in Thaneto insula locum ad constru- 
endum monasterium concessit pro germanorum 
memoria d et sua indulgentia, sicut in Vita Mar- 
tyrum clare elucescit. Hinc enim Dompneva fi- 
liam suam Mildredam, sacris studiis imbuendam, 
ultra mare mittit. In seculari enim habitu ad 
monasterium virginum, nomine Calum, destina- 
ta, et liberis tradita, in brevi tempore cunctas 
virgines humilitate et virtutibus superabat. 

2 Erat autem ejusdem abbatisse propinquus 
juvenis spectabilis, nobilitatis magnz, quem to- 
tius mali incentor in amorem virginis accendit ; 
abbatissaque acrior insurgit precibus, blanditiis 
puellam oceupans, ad nuptias concitavit. Virgo 
vero super firmam petram, contra omnes impetus 
tentationum fundata, cuncta respuens dixit : 
Quomodo, doctrix castimonize, et dux virginum 
ad corruptionem allieis? Mater me hue ad scho- 
las direxit, non ad nuptias; pudicitiwe hie docu- 
mentum quzesivi, non maritum ; ad virtutum in- 
Siructionem veni, non ad matrimonium. Quo 
audito, abbatissa insequitur suppliciis, coedibus, 
verberibus, et precibus, ut voluntati suz ac- 
quiescat. Et eum nullis blanditiis nec verberibus 
consentire vellet, abbatissa, furore succensa, in 
caminum e vasto incendio preeparatum et inflam- 
matum Virginem impulit, et ore fornacis obstru- 
cto, omnis vapor intrinsecus constringitur ; nul- 
lus tamen ommino ardor, nullus sstus eam 


491 


tetigit, sieut nulla libido mentem ejus maculavit. 
Post trium. vero horarum spatium, cur sancta 
virgo non solum carnibus sed etiarn ossibus con- 
sumpta crederetur, abbatissa ad fornacem ve- 
niens, audivit Virginem Domino clare voce psal- 
lentem ; Igne me examinasti, Domine, et non est 
inventa iniquitas in me. Patefacta autem fornace, 
egressa est Virgo splendidissima, cunctos in ad- 
mirationem, et quasi in extasim convertens. 

3 Fideles hzc audientes, Virginem sanctam 
venerantur, et adversarii confusi, etiam inviti 
obsequuntur. Abbatissa enim, unde resipiscere 
debuerat, et proficiendo pcenitere, acriore ar- 
mata furore, virginalem palmam magis quam 
propriam tyrannidem erubescere ccepit ; et post 
aliquot dies humilem Christi ancillam solam in- 
veniens, in eam irruit, invadit, impetit, et in- 
sertis utrisque manibus in Virginis czesariem, in 
terram allidit, pedibus illam calcat, calcibus te- 
rit, tundit pugnis, lacerat unguibus, discerpit 
crines et exstirpat. Mildreda crines avulsos ar- 
ripiens, in loco secreto recondit, et castitatis pe- 
riculum formidans, intimo spiritu Dominum ro- 
gat, quatenus eam a tantis diaboli laqueis eripiat, 
natali solo intactam reddat, vel in paradisum 
animam suam recipiat. Psalterium f interim scri- 
bit, et crines, quos absconderat, in libello collo- 
cans, per fidum nuntium matri transmittit, ver- 
bis lacrymosis expostulans, quatenus ipsam, inter 
sathanz venabula periclitantem, ab angustiis 
eripiat. Tunc mater sua, missis navibus, cum 
legatis pro filia misit; abbatissa tamen, pro il- 
latis Virgini injuriis, famze suz jacturam ti- 
mens, nulla prece instigata, illam dimittere 
voluit. 

4 Mildreda vero, statuta nocte egreditur, et 
ab ZEgyptiaca servitute liberata, Redemptori 
gratias referebat. Cumque quorumdam vesti- 
mentorum ecclesid:e, necnon clavis confixionis 
Dominiee g, quz multo pretio comparaverat, 
subita fuga cogente, oblita fuisset; fusa ad Deum 
prece, rediit, desideratum thesaurum cepit, et 
secum attulit. Deprehensa diluculo Virginis fuga, 
omnis virginum chorus in planctum convertitur, 
et persecutrix, pulsatis campanis, omnes advo- 
cat, Episcopi auxilium efflagitat, et cum eo vali- 
dam manum ad rapiendam Virginem mittit. 
Virgo interim sancta cum suis navem paratam 
intrans, maris contracti reuma h solummodo 
exspectabat. Aspicientes interim nautze armatos 
persequentes appropinquare, mortis formidine 
coneussi, quid facerent, ignorabant. Nulla re- 
sistendi fiducia, nulla erat fugz via; hostes ap- 
propinquabant, refugium maris abscesserat, sic- 
cum littus navem alligabat. Cumque Virgo san- 
cta, elevatis ad ccelum manibus, preces devotas 
pro sua liberatione Deo fudisset, littus omne 
mare subito occupans, naves elevat, et militares 
cuneos longius proturbat. 

5 Delusa itaque persequentium malitia, Mil- 
dreda de manibus impiorum erepta, ad portum 
insule, qu: Ipplesfee i vocatur, applicuit. Ibi 
enim quadratum saxum magnum divinitus pre- 
paratum invenit, et eum Mildred: descendentis 
de navi vestigia excepisset, ita ea quasi recenti 
nive aut,luto infixa subito ostendit, ut omnes 
ejus comites, miraculum hoc videntes, in admi- 
rationem et stuporem converteret. Non solum 
wternaliter durat hoe signum, vireginea planta 
formatum, verum etiam variis languoribus aflli- 
cti lapidem radunt, et potato pulvere, sanitatem 
consequuntur. Lapis ille, sicut a nonnullis pro- 


batur, 


Ex CAPGRA- 
VIO. 


et probris 
«liis dire af- 
fecta. 


mirabili fuga 
in Angliam 
rediisse, 


h 


intraculoso 

signo in la- 

pide relicto. 
i 


EX CAPGRA- 
vio. 


Canobio 
Tanetensi 
praf[ecta, 
mullis fulget 
virtutibus, 


εἰ devicto sa- 
pius damo- 
ne, piissime 
moritur. 


k 


Fastato ca- 
nobio, Can- 
tuariam 

transfertur. 


492 


batur, a loco illo remotus et ablatus, iterum post 
modieum in sua sede reperitur : miro modo, 
quasi ramus arboris, trahentibus cedit, dimissus 
vero, velut naturaliter resilit in suum locum. Iis 
populi accensi virtutibus, oratorium in memo- 
riam Virginis sanctz:e construentes, sacra portieu 
saxum illud collocarunt. 

6 Accersito tandem Theodoro archiepiscopo, 
cum septuaginta virginibus habitum religionis 
suscepit, et de consensu matris ejus Theodorus 
eam abbatissam consecravit. Virgo autem sancta 
virtutis via progredi, non tam sororibus imperat 
quam monstrat, exemplis provocat, et omnibus 
humilior apparebat. Ministra esse malebat quam 
magistra, prodesse quam przesse, famulatu quam 
precepto charitatis obsequium docere, diligi po- 
tius quam timeri satagebat, jugi abstinentia et 
vigiliis, orationibus assiduis Deo servire stude- 
bat. Cum autem nocte quadam ardente lumine 
orationibus vacaret, inimicus generis humani 
candelam ejus exsufflans, penitus exstinxit ; cujus 
insidiis angelus Domini adveniens obstitit, ho- 
stem longius excussit, et lumen legenti restituit. 
Vietus ergo malignus in suam perniciem alias 
molitur insidias occupare ; Virginem aggreditur 
dormientem, quam vigilantem superare non pot- 
erat, munita tamen armis fidei, et signaculo 
crucis signata requiescebat, et angelus Domini 
adveniens, dormienti assedit, et splendentibus 
complexam alis obtexit. Exterritus hoc aspectu 
inimicus, pavore coactus retrorsum ruit, et cum 
horrendo ejulatu procul aufugit. 

7 Hsec enim per soporem dilecta Deo anima 
contemplans, hostem ruina sua tabescentem vi- 
dit : eum enim nocte quadam orationi cum la- 
crymarum profluvio intenta esset, apparuit ei 
Spiritus sanctus in specie columbze, et in capite 
ejus sedere ccepit, alis applaudens totum caput 
velut corona quadam adstringebet, diu persistens 
et amplexans caput ejus, ut pre splendore, per 
unam fere horam videri non posset. Àppropin- 
quante die obitus sui, vocatis sororibus suis inter 
cetera dixit : Pacem et sanctimoniam inter vos 
habete, carissimze, caritatem Dei et proximi ser- 
vate, invicem onera portate, invicem obedite, et 
Deus pacis ac dilectionis maneat semper cum 
omnibus vobis. Iis et hujusmodi peroratis horta- 
tibus, tertio Idus Julii migravit ad Dominum, et 
in monasterio, a matre sua constructo, et cui 
przerat ipsa, cum magno honore sepulta est. 
Huie in regimine successit sancta virgo Edbur- 
ga k, que cum S. Mildredam ad locum decentio- 
rem transferre vellet, congregato clero et aperto 
sarcophago, Virginem cum vestibus mundissimis 
integram et incorruptam inveniunt, ut dormienti 
similior quam mortuz appareret. 

8 Piratz tandem Danorum, in insulam irrum- 
pentes, plebem caedunt, laniant, omnia vastant, 
et virgines sanctas Domini in suo monasterio vo- 
raci flamma comburunt, et sic de monasterio 
illo famoso ecclesia plebeia facta est. Anno au- 
tem Domini millesimo septimo, regnante rege 
Canuto, Elfstanus abbas S. Augustini, cum cor- 
pus sancte Virginis ad monasterium suum trans- 
ferre cogitaret, nocte quadam apparuit ei qui- 
dam, vultu et habitu lucidissimo, dicens : Scias 
me optatum tibi nuntium adesse; et de pretiosi 
corporis S. Mildredz translatione desiderium et 
votum tuum consequeris et adimpletum videbis : 
Sie enim placitum et secretum est gratiz Dei, 
dilectze sponsze sue honori multorumque saluti 
prospicienti. Assumpto autem corpore sancto, 


VITA S. MILDREDZE VIRGINIS ABBATISS/E. 


in pulverem resoluto, ad ecclesiam suam detulit 
et in feretro pretioso cum honore illud collo- 
cavit I. 

9 Regnante Edwardo sancto Confessore, Em- 
ma mater ejus accusata, regem Norreganorum 
m ad invadendam Angliam concitasse, thesau- 
rumque infinitum illi misisse, universa ejus sub- 
stantia regi proscripta, Wintoniree morabatur, 
[et] omnium aspectus ac colloquia fugiebat. Qua- 
dam autem nocte mentem angustiis fessam, et 
Sopore depressam, puella quzdam, sacro vela- 
mine decorata, consolata est, dicens : Quare 
moerore consumeris? Pro rebus perituris cur te 
perdis? Quoniam nihil sint terren:ze diviti: , per- 
eundo te docuerunt, quie a te cum amatoribus 
suis defecerunt. Proinde bonum est sperare in 
Domino quam in principibus et thesauris pecu- 
nie. Audi tamen consilium meum, et beate 
Mildred: auxilium, missis muneribus implora, 
eujus suffulta suffragiis, honori et dignitati re- 
stituta, ommes persecutores tuos indulgentiam 
suppliciter a te flagitare videbis. Ego sum, in- 
quit, Mildreda Christi famula, cujus opem te ex- 
poscere suadeo, ecce interventu meo divina tibi 
presto sunt solatia γι. Cumque regina, ut jussum 
fuerat, omnia devote complesset, rex maternam 
injuriam zegre ferens, in pristinam dignitatem 
eam revocat, et veniam supplex petit. 

10 In festo S. Mildred: quidam campanas 
pulsantium, ante altare sanctz Virginis sedens, 
dormire ccepit ; et ecce Virgo sancta, inzstima- 
bili decore fulgida, de tumba procedens, sibique 
minaciter accedens, elata palma, alapam ei de- 
dit, docens eum, oratorium, non dormitorium ibi 
esse. Ille a somno exsiliens, sicut prius dormiens 
viderat prodeuntem, ita prorsus vigilans redeun- 
tem vidit, tumbamque subeuntem. 

11 Cum ecclesia pristinz requietionis suce re- 
parari deberet, et de sumptu solicitarentur mul- 
li, vir quidam dives vidit in somnis totum Tha- 
neti populum collectum, invicem de sumptu con- 
ferre. Et ecce adstitit in medio puella qusedam 
decora nimis, dicens: Audite amatores seculi, et 
corruptibilium facultatum custodes ac servi; vos 
grave fertis succurrere zdificio domus Dei; in 
perituris confiditis, in bonis permansuris non 
speratis; sed quz retinetis, peribunt, quze ero- 
gatis, zeternaliter multiplicata manebunt. Ecce 
ego, plus omnibus vobis, huic structurz profi- 
ciam, plus mea valebit inopia, quam omnis abuu- 
dantia vestra. Quibus a multis auditis, operis 
consummationi sedulo insistebant. Et cum li- 
gnum trabale, in quo laquearia tecti figerentur, 
tribus pedibus inventum esset brevius pariete, 
cui superponeretur, contristatus artifex beate 
Mildredz auxilium suppliciter invocavit ; mane 
autem facto, juxta mensuram operi aptam, tribus 
pedibus productum reperitur. 

12 Senior quidam, de beata Mildreda, quod 
in ecclesia S. Gregorii Cantuariz, ubi Canonici 
regulares, teneretur, et corpus ejus ibidem cole- 
retur, errans, vidit in sommis in natali ejusdem 
Virginis, angelum Domini sibi dicentem : Surge 
jam, surge et ad nuptias sancte virginis Mildre- 
de procede. Quo tertio audito, ille respondit : 
Ubi quzso, ait, Domine, eam esse credemus? 
Apud S. Augustinum, inquit angelus. Et ille: An 
non potius est, inquit, apud S. Gregorii eccle- 
siam, ut nos arbitramur? Nequaquam id credas, 
ait ille; ibi enim numquam fuit; verum indubi- 
tanter scias, quod apud sanctum Augustinum 
est. Et ecce subito videt aulam, in qua quiesce- 


bat, 


D 


l 


Tiegina. Ey. 
ma, ope San. 
cle pristino 
honori vesti. 
tuta. 


m 


n 


Dormitantes 
in festo suo 
corripit. 


Quantum 
contulerit ad 
reparatio- 
nem templi. 


Dwwelatio de 
presentia sa- 
cri corporis 
apud. 4ugu- 
Senses ; 


quid oppo- 
nant Grego- 
riani. 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


bat, splendore nimio coruscare ; coli aperti sunt, 
et inzestimabili luce effusa, angelos atque super- 
norum agmina eum immensa claritate descen- 
dere, et beatam Mildredam regio diademate prze- 
fulgidam, gemmis et omni ornatu glorize decora- 
tam, summo omnium tripudio et concentu, usque 
in ecclesiam S. Augustini, tumbamque suam de- 
scendere, clare prospexit. 

13 Inveni enim scriptum in ccenobio S. Gre- 
gorii Cantuari&, quod anno Domini millesimo 
octogesimo quinto Lanfraneus archiepiscopus cor- 
pora sanctarum virginum Mildrede et Edburg:e, 
in Taneto insula sepulta, de terra lavaverit, et 
in ecclesia B. Gregorii Cantuarize, quam ad pau- 
perum solamen, paulo ante de rebus ecclesic, 
cui przsidebat, ditaverat, cum magno honore 
transferens collocavit. Ibi revera scrinium satis 
pretiosum adventantibus ostenditur, sed et alter- 
cationem inter monachos et canonicos pro cor- 
pore S. Mildredze, nondum tempore nostro se- 
datam, peritioribus.discutiendam relinquo o, qui 
quod in utroque loco scriptum reperi, ad futuro- 
rum notitiam venire volui. 


ANNOTATA. 


a Prosapia illa explicata est ad 23. F'ebruarii, 
et hic rursus in Commentario przvio S 9. Quz de 
Edbaldi apostasia et. resipiscentia, obiter. subjiciun- 
tur, videnda sunt in. assignata. Vita S. Laurentii, 
apud nos in. Actis 2. Februarii. 

b Melius diceret autem, ad combinandas con- 
structiones. ; 

c In codice Usuardino Altempsiano signantur 
17 Octobris, uti et in Anglico Wilsoni, quo die de 
ipsis agendum erit. Nescio cur α Castellano relati 
sint inter Sanctos diei incerti, quos aemeros appellat. 

d Vide qua ez Thornio retulimus Commentarii 
pravii S 1. 

e De tota ea historia pluribus actum est S 8. 

f Quid hic ad rem psalterium? An quod psal- 
mos sew preces aliquas se scribere simulaverit? Nec 
res ipsa placet, nec modus eam exornandi. 

g Clavumne indicare cupit, quo Christus Domi- 
mus crucificus fuit? Nescio cui satis credibile sit, 
S. Mildredam iantum thesaurum sibi pretio com- 
parasse. 

h Satis patet, fluxum seu stum maris indicari : 
an α Graco ῥεῦμα, explicant glossaria. Nihil placet 
huic scriptori quod non miraculum sit, aut miraculo 
proximum. 

i Qua sit ista insula Ippelsflée vero, ficto, aut 
saltem. corrupto nomine , necdum reperi ; neque 
opere pretium. puto eam. diutius querere. Si recte 
stt connectit, et vera est sazi miraculosi historia, 
opinor, illud non longe remotum fuisse ab ipso Men- 
streio cenobio; nam oratorium qualecumque ibi 
conditum. fuisse videtur, et erecta sacra porticus, 
ubi saxum conservatum fuerit. 

k Non una apud Anglos ejus nominis Sancta 
claruit : aliquam. dedimus 15 Junii ; aliam notat 
Martyrologium. Anglicanum 18 Julii; hanc remit- 
lens ad. 18 Decembris, quo die de cultu et. Actis 
ejus plura disquirentur. 

l Qua hic cursim describuntur , fusius deducet 
proxime secutura translationis historia. 

m Vides indicari regem aliquem aquilonarem, 
qui hic esse debeat Norwegic ; at tale crimen Em- 
mz ab mulis objectum. mon lego, ut vide locis nota- 
tione sequenti citandis. 

n Potuit in oppresse regina favorem etiam ali- 
quid contulisse S. Mildreda, verum obiter hic multa 
insinuantur, qua longe. aliter gesta memorant scri- 
ptores Angli; de probata nempe Emma innocentia 


493 


per calcatos innovie vomeres ignitos, etc., ut videsis 
in Commentario praevio ad Vitam S. Eduardi 5 
Januarii toto S 4 et 5, atque item 2 Julii S 1, de 
S. Swithuno, ubi miraculum Sancto isti adscribitur, 
in cujus ecclesia, pridie ezaminis ipsum. exoraverit, 
et. postmodum. in eadem. sepeliri voluerit Emma, 
post donationes multas ejus monasterio factas. 

o De ea inter binas ecclesias controversia, satis 
quoque dictum. est in Commentario przvio. 


HISTORIA TRANLATIONIS 


A Guilielmo Thorn monacho 
Cantuariensi. 


Ex editione Rogerii Twysden anni wpcLit. 


D Thornio isto jam supra dirimus, Chronica 
1 ejus capiti 24, przfizum titulum: De vita et 
origine S. Mildredz virginis a columna 1905, ubi 
ab ultima sacri corporis depositione sic historiam 
suam exorditur : Anno Domini MccLxir, x Kal. Mar- 
tii positum est corpus sanctz virginis Mildred in 
feretro in quo nunc jacet, nempe dum ipse scribe- 
ret circa. finem ejusdem seculi xut. Subjungit quod 
promiserat, satis accuratam Virginis genealogiam, 
quam in Commentario pravio descripsimus. Tum 
vero, quod. in titulo minime pollicitus erat, varios, 
post S. Mildredz obitum cenobii casus, et potissi- 
mum sacri ejus corporis, ez insula. Tanet in. Can- 
tuariense S. Augustini monasterium. translationem 
prosequitur, ea. occasione quod. bona pleraque pra- 
dicti Mildrediani cenobii ad monachos istos Can- 
tuarienses, donatione Canuti Regis transiissent, a 
quo etiam abbati Elstano potestas facta est, sacras 
exuvias transferendi. Multa qua admiscentur et 
mendosissime excusa sunt, hic pratereo, ea dum- 
taxat decerpturus qua nos ad rei istius narrationem 
perducant. Pramissis igitur hisce verbis : Vixit 
autem cum sororibus suis usque ad terminum 
vite 5185, sic pergit : 

2. Qua mortua et sepulta cum matre sua Dom- 
pnena, secunda abbatissa successit ei in regimine 
beata Edburgha, matertera S. Mildrede?; Er- 
mengytha usque ad finem vitze cum ea mansit, 
ibique dum adhuc viveret, elegit pausam * uno 
milliario ad orientem monasterii, quod B. Ed- 
burga in honore Apostolorum Petri et Pauli con- 
struxerat, quse supradicte virgini Mildred: im- 
mediate successerat : in quo et corpus ejus de- 
center locaverat, ubi per ccc fere annos requie- 
vit, quousque revelatione divina ad hoe mona- 
sterium " fuit translata ab abbate Elstano, ut 
infra clarius apparebit. Illa ecclesia quam con- 
struxerat beata Edburga in honorem Apostolo- 
rum Petri et Pauli, in quam post aliquot annos 
transtulit corpus beate Mildredze, totum inte- 
grum et incorruptum, et illud ad partem aquilo- 
nalem in feretro collocavit, est inferior pars ver- 
sus occidentem capelle manerii nostri de fllen- 
Stre, in qua sepulerum ejusdem Virginis apparet : 
quz ecclesia immediate est conjuncta capells 
beate Marie Virginis, quam beata Dompnena, 
ut supra legitur, fleri procuravit. Sequuntur ali- 


qua 


EX THORNIO. 


E 


Transltatio- 
nem descri- 
pturus Thor- 
nius, 


F 


* 
premittit, 
quo loco se- 
putta fuerit, 


* sepulturam 


*S. Augustiai 


494 


rx rnomwr. qua de beatis Sezburga, Etheldretha, aliisque ejus 


εἰ quanam ei 


successerint 
usque ad va 
stationem 
Danorum. 
* lege septin 
gentesimo 


B 


Tum ostendi 
favores in 
monachos 
Canuti regis 


familie Sanctis, qua huc proprie mon spectant. 
Audi sequentia : 

3 Mortua beata virgine Mildreda abbatissa, be- 
ata Erburt, quod dictum est [ejus locum occupa- 
vit.] Qua mortua, anno Domini sextingentesimo * 
quinquagesimo primo, successit Sigeburtha con- 
secrata a Cutberto Archiepiscopo. Tempore hu- 
jus, Dani singulis annis advenientes, Thanati 
insulam devastabant, et moniales paucs factze 
sunt, vexat2 ἃ tribulatione malorum nimium et 
dolore. Post obitum Sigeburth abbatisse Sele- 
dritha a rege Cudredo subrogatur, ab Alderaldo 
Archipreesule consecrata. Ista numerum monia- 
lium destructum per adventum Danorum, quan- 
tum valuit, augmentavit. De aliis abbatissis, 
istam consequentibus, nisi de ultima, per Danos 
captivata, quidquam mon reperi [in] scripturis. 
Anno MxI, mortuo Ethelredo rege Anglorum et 
Edmundo filio ejus, Swera rex Danorum, pater 
Knuti, cum magno exercitu veniens, destruxit 
totam insulam Taneti, et dictum monasterium 
B. Marie, constructum a Dompnena, cum mo- 
nialibus, sacerdotibus, clericis, et aliis pupillis 
inclusis funditus concremavit. Leofrima abbatissa 
praedicti monasterii captivata, et eodem anno in- 
ter festum natalis beatze Mariz et festum S. Mi- 
chaelis capitur Cant, et postea destruitur tota 
Kancia, sed corpus beate virginis Mildredz, et 
sepulerum, in quo jacuit in Taneto, intacta cer- 
tissime manserunt. 

! 4 Ez sequenti mendosissimu constructione id 
eruendum videtur, dilapsis vel extinctis monialibus, 
» clericos aliquamdiu substitutos, qui quasi in ecclesia 
parochiana ministrabant fidelibus, usque ad tem- 
pus translationis beate virginis Mildrede ad 
monasterium beati Archipresulis Augustini. At- 
que hic demum subjungitur ipsa translationis histo- 
ria, quam paulo altius repetit, in hunc modum : 
Mortuo autem Swera vel Swano, quod idem est, 
anno quarto post adventum suum, anno proxime 
sequenti venit filius ejus Knutus rex Dacie, No- 
riworgie et Scotiz, et subjugata sibi Anglia, et 
diviso regno Anglorum in Anglos et Normannos, 
in Anglia xx annis regnavit, qui istud monaste- 
rium et beati regis et martyris Edmundi am- 
plius quam cetera przedilexit; unde sanctum ΕἸ- 
merum abbatem hujus monasterii assumpsit in 
episcopum de Schirburn, quz sedes jam ad epi- 


*[orie unita scopatum Sarisverieniam vurta est", qui ezecus 


est. 


* Zn pr: ce- 


teris pius? 


4 quo abbas 
Elstanus pr. 
mum bona. 


factus, reliquit episcopatum, et redit ad mona- 
sterium istud, et hic mortuus ante altare sancti 
Johannis jacet sepultus. Scilicet et eodem tem- 
pore rex Knutus Elstanum monachum hujus loci 
in episcopum Wyntonie assumere nitebatur. 
Sed contra totis viribus renitente, ab Elnotho 
archiepiscopo consecratum abbatem hujus loci 
constituit, post ElImerum. Itaque abbas Elstanus 
dilectus Regi et omnibus ante piabilis *, post- 
quam emerat villam de Felkestan pro qua ven- 
ditor medietatem possessionis ecclesio beato 
Mildredz, qui possidebat tunc, reposuit, cogita- 
bat qualiter regis licentiam pro Virgine transfe- 
renda poterit obtinere. 

5 Sed cum insisteret devotis orationibus, im- 


^ plorans Virginis consensum et. Dei adjutorium, 


Menstrei cz. utin his suum desiderium impleretur, quadam 


nobii, 


nocte apparuit ei quidam dicens : Lzetare, Pater, 
certissime de pretiosi almc Mildredze corporis 
iranslatione votum tuum et desiderium conse- 
queris. His auditis, remoto dubio, pergit ad AIf- 
wynum, pro se factum episcopum Wyntoniz, 


HISTORIA TRANSLATIONIS S. MILDREDZE VIRGINIS ABBATISSJE. 


suum benevolum specialem. Qui simul ad Regem 
venientes dicunt eidem, quae abbati Elstano sunt 


divinitus revelata; devote supplicantes regio: 


majestati, ut liceat abbati ad monasterium suum 
transferre corpus sanctum Virginis gloriosm. 
Rex gratissime audiens petitionem eorum, dimit- 
tt abbati predieto reliquam portionem posses- 
sionis alm: Mildredz ; et omnes terras cum per- 
tinentiis, quz tune ad dietum monasterium beatae 
Mildred: pertinebant, vel ablatze fuerant quovis 
modo, concessit et dedit pro se et heredibus suis 
predieto abbati et conventui monasterii nostri 
in veram, puram et liberam possessionem per- 
petuo duraturam, istam donationem carte sus 
pleno robore confirmando. Sed corpus beate vir- 
ginis Mildredze tranferendum adhue non conces- 
sit, sed abbatem in spem posuit, suum deside- 
rium consequendi. 

6 Contigit autem non multum post quod idem 
rex Knutus Romam adire voluit pro certis cau- 
sis. Qui dum iter arripuit, venit causa orandi ad 
ecclesiam istam eum predicto Alfwyno episcopo 
Wjyntoniensi, qui movit regem de translatione 
beate virginis Mildredze, ut przemittitur, conce- 
denda. Tunc rex Knutus, manum imponens su- 
per altare sancti Augustini, votum vovit Deo et 
sancto Augustino in przesentia procerum, qui se- 
cum venerant, et predicti abbatis et multorum 
fratrum presentium, patria voce dicens : Si gra- 
tia Dei et beati Augustini patroni mei adjutorium 
deduxerit et reduxerit me prosperum in terram 
meam, promitto veraciter corpus beat: virginis 
Mildrethz in hoc monasterio beati Augustini An- 
glorum apostoli transferendum. Post factum vo- 
tum egreditur rex ad Sedem Apostolicam. Ex- 
peditis negotiis, pro quibus venerat, cum abso- 
lutione et benedictione Apostolica, ad regnum 
suum dirigit gressus suos. Cum Cant rex venisset 
in altitudine maris, ita ut regnum suum videre 
posset, tempestas fere remersit eum, cum classe 
magna magnatum Anglize, qui venerant obviam 
regi suo ; sed per vocatum Augustini adjutorium 
tempestas cessavit et arripuit litus optatum, per- 
dito nullo viro. 

7 Rex eum ommibus suis ad ecclesiam beati 
Augustini properat ad orandum, et notum facit 
ommibus mirum quod eis evenerat infra mare. 
Et iterum motus rex per predictum episcopum 
Wyntoniensem dedit abbati licentiam transfe- 
rendi corpus predicte virginis Mildrethz, red- 
dens Domino votum suum. Pr:zcepit tamen rex 
abbati, ut proxima Pentecoste, quz prope erat, 
ad se veniret, et translationem faciendam ipse 
rex per consessum procerum ef per litteras suas 
firmius confirmaret. Abbas autem Elstanus diem 
preveniens limitatum, ipso sancto sabbato per 
favorem Emm: regine et magnatum, qui ade- 
rant, regias litteras obtinuit, translationem prz- 
dietam adhuc faciendam, firmiter confirmantes. 
Inde sine mora eadem die adiit Thanetum, et 
amicis et vicinis convocatis, proximo die se- 
quenti, videlicet ipsa Dominica Pentecostes, fecit 
convivium in domo sua. Peracta igitur solem- 
nitate diei, convivze revertuntur ad propria cum 
benedictione abbatis, negotio, pro quo ibidem 
venerat, omnibus celato. Ipsa quidem nocte cum 
secretariis suis sibi consciis quid fieret, idem ab- 
bas Elstanus ecclesiam ingreditur, et przemissa 
oratione, cum reverentia et timore accedit ad 
sepulerum beatze Mildredz virginis venerandce. 
Et dum niterentur totis viribus, qui aderant, ex- 
trahere reverenter thesaurum absconditum, nulla 


cautela, 


deinde post. 
Canuti Romg 
reditum, " 


eliam sa- 
crum. corpus 
obtinuerit, 


" 


lm 
quod cla 
dsciis inco- 
Jis ablatum, 
Cantuariam 
solenniter 
Iranstulevit 
anno 10350. 
Occasio 


lranslation is 
allevius 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


cautela, nullis instrumentistumbam Virginis pot- 
erant aperire. 

5. Tunc abbas tristis valde in spiritu humili- 
tatis et corde contrito, Deo et, sanctze Mildredze 
virgini fudit orationem eum lacrymis, ut ipsum, 
quem sancta Mildreda per revelationem ad trans- 
ferendum corpus suum ad ecclesiam sancti Au- 
gustini invitaverat, domum sine suo corpore, pro 
quo venerat, vacuum] non remittat. Item vovit 
ibidem abbas Elstanus, quod si transferri digna- 
retur, quod ad ejus feretrum, quod tunc in ec- 
clesia sancti Augustini ante altare paratum erat, 
pro ipsa imponenda, omni die celebraretur Missa 
matutinalis, et ejus festivitas omni tempore inter 
festa solempnia fleret principalis. Hiis dictis, 
permollitur durities lapidum, et aperitur sepul- 
crum beatze Mildred virginis ; et egreditur odor 
suavissimus; et assumptum corpus beate Mil- 
drede, jam resolutum, posuit in linthiamen ni- 
tidum, et ipsum linthiamen cum reliquiis mittit 
in paratum scrinium. Sieque ipse abbas Elstanus 
et dominus Godwynus decanus et Benedictus et 
Radulphus venerabiles fratres hujus monasterii, 
fugerunt versus domum, portantes scrinium cum 
corpore beatze virginis Mildredze, nihil ibidem 
de preedictze virginis reliquiis relinquentes. Ho- 
mines autem de Thaneto, nescio qualiter hoc 
sclentes, insequuntur abbatem et comitivam 
suam cum gladiis et fustibus et magna vi armo- 
rum, cupientes eripere ab eis corpus Virginis 
gloriose. Sed ante eorum adventum, abbas cum 


comitiva sua et reliquiis navem intraverat, et' 


fere pervenerat ad litus optatum ; et dum perse- 
cutores nihil habuerunt in quo poterant persequi 
fugientes, ad propria vacui revertuntur. 

9 Anno igitur Domini uxxx, xv Kalend. Junii 
annoregis Knuti xrv, et dominiabbatisanno vu, 
videlicet xv Kalend. Junii die supradicto, idem 
abbas Elstanus transtulitde Thaneto corpus bea- 
tx virginis Mildredz, et clausum in predicto 
scrinio positum est ante magn: altare hujus ec- 
clesize, in tumba ad hoc parata. Ad cujus caput 
praedictum altare constructum erat, in quo Missa 
matutinalis celebrata fuit omni die. Jacuit autem 
beata virgo Mildreda in eodem loco videlicet 
paululum superius quam magnum candelabrum, 
vocatum Jesse, stat in choro, usque ad tempora 
Wilfriei junioris, qui dilatans ecclesiam suam, 
transtulit eamdem virginem in porticum Augu- 
stinij ubi tunc jacebat idem Augustinus. Sed 
post, propter Danorum imminentem devastatio- 
nem, et ipsorum in Sanctos Dei irreverentiam, 
per Scotlandum, tune abbatem, reliquie przedi- 
ctze Virginis sub tumba antedicta, etsi non satis 
decenter, ibi tamen satis sagaciter sunt recondi- 
tz, in saxeo sarcophago; ubi remanserunt, do- 
nec dilatata ecclesia, cum aliis ejusdem eccle- 
sig Sanctis, in suam quam mune habent, porti- 
cum transferretur, sarcophago illo adhuc inte- 
gre permanente. In qua translatione tale conti- 
git miraeulum, et evidens argumentum contra 
Gregorianos, corpus beatz virginis Mildredze fal- 
laciter usurpantes. 

10 Quidam monachus hujus loci, nomine 
Maurus, sacrista, jacens in. pulpito ecclesi: no- 
cte proxime prxecedente diem hujus translationis, 
videlicet tempore Scotlandi factze, vidit vigilans 
sibi apparentem. Virginem in habitu moniali. Et 
ipso querente, quie οἱ qualis esset, et quid ibi 
ageret tunc temporis ; respondit Virgo apparens : 
Nescis, ait, quze sim? Crastino scies, et me vi- 
debis oculo corporali. At ille frater Maurus de- 


495 


votius supplicavit eam, dicens: Rogo domina, 
ut mihi indices nomen tuum. At illa: Ego sum, 
inquit, quam veneranter habetis, quam sanctam 
Mildredam appellatis; die crastina me videbitis 
dixit; et quasi ad thalamum sui porticus re- 
meavit. Contemplator multum admiratus quid es- 
set hoc, et dixit, die crastina videbitis me, di- 
versis cogitationibus plurimum vexabatur. Nocte 
preterita, proxima die sequente hora diei ter- 
tia, predictus abbas Scotlandus convocat multos 
fratres in porticum beati Augustini, ubi ipsa 
jam ut predicitur, fuerat tumulata. Nam eum 
primo esset translata de Thaneto per Elstanum 
abbatem, posita estin scrinio undique munito et 
bene obserato, in tumba ante altare, ut przedici- 
tur: clavim hujus scrinii abbas Engelsinus 'fu- 
giens in Daciam secum asportavit, sed remisit 
eam abbati Scotlando, divina, ut credimus, vo- 
luntate. 

11 Nam ab astantibus cum Scotlandus querit, 
si clavim cognoscant, nullus eorum eam cogno- 
vit, przter solum Dominum Godwynum deca- 
num, qui cum Elstano abbate erat in prima 
translatione Virginis supradictze. Tune abbas 
Scotlandus dixit: 'Hane clavem Dominus Engel- 
sinus przedecessor noster fugiens a timore novi 
regis in Daciam, remisit mihi, dicens, ut hane 
gloriosam Virginem cautius reconderem ab ini- 
quo Danorum exercitu imminente. Sie abbas 
Scotlandus cum aliis qui aderant, feretrum Vir- 
ginis aperit, et seram scrinii przedicti cum clavi 
ex utraque parte indentata aperit reverenter. 
Patuit archa, et inarcha plumbea theca, qua rese- 
rata, invenerunt ligneam cistam fere consumptam 
nimia vetustate. In cista aperta nitidum linthia- 
men aspiciunt, et in linthiamine omnium przesen- 
tium oculis, inter quos frater Maurus praedictus 
extitit, apparuerunt ossa nitida et pulvis corporis 
resoluti sanctee Mildred: virginis gloriosze. Tunc 
frater Maurus retulit eiscertam quam nocte prz- 
cedenti viderat visionem.Hiis ita visis, abbas Scot- 
landus cum magna reverentia singula reposuit 
in loco suo. Recondita est itaque gloriosa virgo in 
sarcophago novo in porticu sancti Augustini, do- 
nec transvecta est in locum in quo nunc jacet, et 
intacta permansit usque ad tempus abbatis Ro- 
geri secundi; qui eam iterum transtulit sub haec 
forma. 

12 Anno supradicto scilicet Domini wccrxir, 
abbas Rogerus, perpendens corpus sanetz Virgi- 
nis translatum. de Thaneto per abbatem Elsta- 
num minus reverenter, quam decuit, collocatum, 
propter excitandum populi devotionem de ejus- 
dem translatione falsa suspicantis, monumentum 
Virginis in porticu sua przedicta, videlicet aqui- 
lonali a patre nostro Augustino, quo scilicet mo- 
do predicta Virgo reconditur, humili devotione 
aggreditur et sarcophagum preedictze Virginis in 
dicto feretro reperit occultatum ; in quo epita- 
phium invenit scriptum istis versibus : 


Clauditur hoc saxo Mildreda sacerrima virgo, 
Cujus nos precibus adjuvet ipse Deus. 


Tunc abbas lzetus ad orientem respiciens, sarco- 
phagi, invenit quoddam vas plumbeum, quod cum 
magna reverentia adaperiens, laminam plumbeam 
cum tali scriptura reperitin eadem : 


Hoc IN LocULO HABETUR PULVIS DEO DILECT.E 
VIRGINIS MILDRED.E ; OSSA VERO EJUS IN TUMBA 
IPSIUS CLAUSA SAXO DURISSIMO REQUIESCUNT. 


Istas 


EX THORNIO. 


ab abbate 
Scotlando : 


B 


ac demum ab 
abbate Roge- 
ro anno 1262. 


AUCTORE 
Ww. THORNIO. 


Miles in [urto 
deprehensus, 


invocata 
Sancta mira- 
biliter eva- 
dit. 


490 


Istas sanctas reliquias idem abbas Rogerus re- 
posuit sieut invenerat, quousque eisdem [monu- 
mentum] decentius pararetur. Ista autem om- 
nia paucis scientibus facta fueruntin secretis. Ma- 
teriem huie dependentem anno Domini wccrxrx 
require. 


MIRACULA 


Ex proprio Sanct: Officio, et eodem 
Wilhelmo Thornio. 


e Officio Milhamensi et consimilibus lectionibus 
D codicis S. Amandi dixi supra sub finem. Com- 
mentarii pravii; hic solum notandum est, in paucis 
differre utriusque manuscripti narrationem, sic ut 
una ex altera corrigi debeat. Initium monz lectio- 
nis Officii Milhamensis turbatum est et multo ver- 
bosior historia. reliqua. cum Amandina convenit, sub- 
stantia utrobique eadem, sed luec multo brevior εἰ 
nitidior. Sic habet : Quidam miles domum cujus- 
dam nocte irrumpens, magnam partem substan- 
tie furto abstulit ; sed captus mane arctissimo 
ergastulo constringitur. Eadem die instabat vi- 
gilia beate  Mildrethe; audiensque excellentia 
signa ad vesperam, interrogat, quid causze ades- 
set? Et cognoscens, beate Mildreth:e solennita- 
tem instare, ad eamdem cum lacrymis clamare 
et invocare ccepit. Mira res ! ad nomen Virginis 
rumpuntur vincula, aperta sunt ergastula; cer- 
nensque vinctus liberum exitum, ponit animam 
suam in ea ; ascendit propugnacula, et inde se in 
ima fosse, velut ab alta rupe in barathrum pro- 
jecit. Cumque a tanto jactu ante posset extin- 
gui, quam a terra suspici, quasi Virginis subni- 
xus manibus, nil patitur damni. Emergensautem 
a volueri celeritate ἃ fossa altera, nihilominus 
exterioris castelli exsuperat propugnacula, atque 
in tam altze, quam prius, desiliens fosscze preeci- 
pitia, salvus fugit prementia pericula. 

2 Tunc vero divulgata ejus fuga, tota in illum 
grassatur turba; quisquis equum ascendere, quis- 
quis pedibus currere poterat, in illum decertat. 
Ille, ut alter Asahel, omnes antevolat, ad eccle- 
sie venit asylum, sed miser ostium invenit clau- 
sum. Tunc capiendus erat; nam hostis a calce 
urgebat. Ad fenestram cryptz se inde prorupit, 
insertisque brachiis, ferrum patenti fenestrze ob- 
jectum invadit, et huic [tamquam] involutus an- 
guis incumbit. Tune persecutores irruunt et com- 
prehendunt, gaudentes sicut exultant victores 
capta przeda. Pulsant, trahunt capillis, collo, hu- 
meris, brachiis, pedibus, vestimentis, cingulis, 
nec sufficit unus homo, qui tot manibus teneatur. 
Acriter utrique decertant; hic pro vita servanda, 
li pro fure capiendo. Interea a tante turbze stre- 
pitu accurrit claviger ecclesize, increpans eccle- 
5189 violatores, paganos reverentiores esse delu- 
bris suis, quam tales asserens ecclesiis suis. Illi 
contra clamant, regis esse captivum profugum, 
nec tamen ulterius reum tenere przesumunt ; sed 
datis vadibus in satisfactionem, territi discedunt. 
Secretarius illico adducit Virginis libertum in ip- 
sum templum, sistens supplicem ante ejus tumu- 
lum, immensas Domino et ipsi liberatrici gratias 
persolventem. 


MIRACULA S. MILDREDZE VIRGINIS ABBATISSJE, 


3 O diem illum festivum, quo patrie salus 
Mildretha advehitur! tota adeo provincia ob- 
viam fertur, hymnus laudis in colum tollitur; 
superna gratulantur, et Helic inundatione terra 
exusta renovatur. Rerum siccitate omnia morie- 
bantur, sed adventu salutiferze Virginis, omnia 
renaseuntur. 

4 Regina a summa opulentia dejecta, ἃ glorio- 
sa Mildretha per visum consolata et priori copicze 
est restituta. De hoc miraculo videsis Vitam supra 
num. 9 ; et annotata nostra ad. litteram N. Pergunt 
lectiones. 

5 Visa etiam est duarum virginum media, 
crucem auream dextera, et aureum calicem fe- 
rens leva, quz& vincebant solis lumina videnti- 
que dare certa remedia. Opinor, hic indicari, de- 
disse S. Mildredam virginibus istis ea remedia quz 
ipse postulaverant. 

6 Mulier paralysi et caduco morbo moribun- 
da, integerrime est sospitata a prefulgida sibi 
apparente Mildretha. 

7 Puella moriens, per revelationem jubetur 
ad S. Mildretze perferri monumentum ; factum est 
et revixit. 

8 Colica Mildretha inter divinas laudes facie 
corusca et verbis et alapis somnolentos excitat, 
seseque sui loci custodem esse pervigilem pro- 
nuntiat, quee nos in Domino jugiter custodiat. 

9 Gloria in excelsis dum cantatur, paralyti- 
cus et debilis voce divina jussus properat ad 
preclarissimse virginis Mildrethz salutis repa- 
ratricis, caleaneo integro concreto cum profluo 
sanguine exsolvitur et erigitur. Turba flere prze 
gaudio; hinc dicamus perpetuo : Gloria in excel- 
sis Deo. 

10 Hactenus ex predictis Mss. ad invicem col- 
latis, ut-supra monui. Sequitur modo miraculum 
aliud quod laudatus T'hornius Chronico suo inseruit 
cap. 29, S 10, columna 962, sub hoc titulo : Mira- 
eulum Mildredz pro manerio de filenstre. Paulo 
longior est historia, quam integram reddere volui ; 
servatis Waranto, Seisitus aliisque barbarismis, 
qua salis facile intelliguntur, ita narrat : Anno 
Domini wccxcerv, ad suggestionem smulorum 
ecclesi: Dei, petiit Dominus rex versus abbatem 
S. Augustini, maneria de Menstre et Langeport, 
Chistelet, Sturre et Salmanston cum pertinen- 
tiis, ut jus suum, per quinque brevia de Recto, 
dicens quod Dominus Henricus rex, pater Domi- 
ni regis Ricardi consanguineus suus, de predi- 
ctis maneriis seisitus fuit tempore pacis, et de 
ipso Domino Henrico rege descendit, Ricardo 
regi ut filio et heredi, quo sine herede defuncto, 
descendit jus regi Johanni, ut fratri et heredi; 
et quod tale sit jus Domini regis, paratus est 
verificare. 

11 Igitur rv Idus Julii aecessit Cantuariam 
rex Edwardus cum Domino Joanne de Berewych 
et aliis Justiciariis suis, super przetacta materia 
per brevia de Waranto et de Recto processuri, 
et ecclesiam Augustinensem manerio de Menstre 
dammabiliter privaturi ; et antiquum hospitium 
suum relinquens, in ecclesia Christi reverenter 
susceptus est. Nocte siquidem qu: alm: Mil- 
drede digno transitu illustratur, videbatur regi 
in sompnis a Flandria navigio Angliam advenire. 
Sed et per pelagus tantis tempestatibus et pro- 
cellis quassatus est, quod et videbatur ei absor- 
tibus maris incontinenti deperire. Jussit igitur, 
ut insule Thanetensium, quo citius poterant, 
navim applicarent: que insula visum sibi fuit, 
fore vicina, sed et dum locum affectatum quas! 


adeptus 


D 
"ranstaty 
COT'DOTO, Qus. 
sat siccitas. 


Regina En. 
ma adjutg. 


"Apparet duo. 
bus virgini- 
bus, 


Sanatur pg. 
ratuticas 


item puella 
moriens, 


E 


Corripiun- 
lur sonmo- 
lenti. 


Paralyticus 
restituitur, 


nno 1904 
Eduardus 
bona abbalie 
repetiturus 


terretur in 
somnis a. S. 
Mildreda : 


unde mutato 
consilio, 


trepidos ab- 
batem et mo- 
nachos exhi- 
larat, 


ANNO DCCXCIY 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


adeptus esset, astitit super litus regia virgo, 
vestitu circumdata moniali, et baculo suo rostrum 
navis fluctibus maris per vices reimpellens, ita 
quod videbatur ipsi regi in januis mortis fore 
constitutum. Sed inter ista rex in hanc vocem 
prorupit : Otu famula Dei! ecce adest nobis mor- 
tis periculum, et nos non sinis applicare, sed 
nostram vitam infelicem hiis fluctibus proponis 
terminare. 

12 Ad hzc sancta Virgo : Cum tu rex terram 
istam quie mea esta domo requietionis mez 
crastina die auferre disponis, scias te beneficio 
istius terree ab instanti periculo liberari non de- 
bere. Igitur spiritu conturbato et similiter stre- 
pitu signorum, quze more principali in monasterio 
sancti Augustini in matutinis laudibus pulsaban- 
tur, rex expergefactus, eubicularium advocavit, 
quare et ubi esset iste sonitus inquisivit. Ad heec 
ille: O Domine mi rex! iste sonitus in ecclesia 
sancti Augustini ob annualem solemnitatem san- 
cte Mildredze ibidem tumulate constat haberi ; 
qua abbatissa in monasterio de Menstre extitit 
prima. Certe, inquit rex, illa est, quze per visum 
mihi apparuit, et in sompnis plurimum me con- 
turbavit. Quid plura? Mane autem facto, misit 
idem rex unum militem de camera sua, ut inter- 
diceret Justiciariis antedictis, ne super breve illo 
forent ulterius processuri. Quod cum sic ex parte 
regis nuneiatum fuisset, unus veritatis inimicus 
sic proterve respondit: O sapientia regis! nos 
commodum suum affectamus, et quod in hac parte 
nobis incumbebat, soliciti eramus, et negotium 
quasi debito fine concludimus, et ecce consilio 
minus provido, jam decretum est supersedere. Si 
vero super istis paulisper procederemus, in me- 
dulla Cantize eum incorporassemus. 

13 Nunciatum est Domino abbati, quod cele- 
braret regi missam solemnem ad tumbam sanctze 
Mildredz, et quod vocem suam ob presentiam 
et reverentiam regis unam notam cantando exal- 
taret. Ad hzc abbas : O carissime ! bene nos et 
fratres nostri merito et perpetualiter possumus 
lugere, scito pro certo, quod cantus me non de- 
lectat, regiis tamen mandatis, prout debemus, 
volumus complacere. Volens igitur abbas faciem 
regis spiritu humilitatis prevenire, precepit, ut 


497 
quisque monachus alba indueretur ; et ita ἃ gra- 
du, qua ad corpora Sanctorum ascenditur usque 
ad ostium claustri, proni in terram vultu regio 
se ostenderunt. Novitate cujus rei rex obstupe- 
factus, interrogavit abbatem cur ita monachi sic 
se haberent? Cui ille : O Domine mi rex ! irruit 
super nos formido et pavor in magnitudine de- 
creti tui, cum a maneriis nostris, nobis a regibus 
Anglorum antiquitus collatis, sumus auferendi. 
Cui rex : Confortamini, inquit, devoti mei, et no- 
lite timere, proxima. est consolatio vestra ; heec 
vero mutatio dextercee Excelsi. Quibus auditis, 
monachi spiritum consolationis assumpserunt, et, 
Missam festivalem peregerunt. Qua finita, rex 
abbati visionem suam narravit ; et ob reveren- 
tiam Sanctorum, istius coenobii maneria, quz 
calumniatus est, eisdem in preesenti perpetualiter 
confirmavit, cujus tenor talis est : 

14 Edwardus, etc. Sciatis quod cum nos ma- 
neria de Langport, Chistelet, Sturre, Menstre 
et Salmanston in comitatu Kantize eum pertinen- 
tiis nuper in curia nostra, coram dilectis et fide- 
libus nostris Johanne de Berewyk et sociis suis 
Justiciariis nostris, itinerantibus in eodem comi- 
tatu, per brevia nostra de Recto versus dilectum 
nobis in Christo abbatem sancti Augustini Cant. 
petivissemus ut jus nostrum : nos caritatis intui- 
tu, et ob reverentiam predicti Sancti, remisimus 
pro nobis et heredibus nostris przefatis abbati et 
conventui loci predicti omnem actionem, quam 
erga eumdem abbatem habuimus in maneriis 
predictis, cum suis pertinentiis quibuscumque ; 
volentes et concedentes pro nobis et heredibus 
nostris quod przedicti abbas et conventus habeant 
et teneant maneria przdicta, cum suis pertinen- 
tiis, ut jus ecclesie suz preedictze sibi et suces- 
soribus suis, sicut ea habuerunt et tenuerunt 
ante impetrationem brevium nostrorum przdi- 
ctorum, sine occasione vel impedimento nostri 
vel heredum nostrorum imperpetuum Ob quam 
causam jussum est per Angliam, ab executione 
hujus brevis tam de Waranto quam de Recto ma- 
nus continere. Propterea quamplurimi dicti regni 
religiosi talem providentiam divinam experti, Can- 
tuariam usque proficiscentes, almam Mildredam 
actionibus gratiarum quam devote obsequuntur. 


DE S. STEPHANO SABAITA 


THAUMATURGO MONACHO 


IN LAURA. S. SABZE PROPE HIEROSOLYMAM 


COMMENTARIUS PRJEVIUS. 


δ I. Brevis Laurz notitia ; Sancti cultus; 
distinctio. 


omo tertio Martii nostri, pag. 106 in Com- 
mentario pravio mumero primo, brevis 
data. fuit notitia Laure S. Sabz, occasione 
viginti monachorum ejusdem loci Marty- 


Tomus m Julii. 


rum. Proliziorem reservamus in diem v Decembris. 
S. Sabe Abbati, istius loci auctori sacrum; ad 
cujus Acta, sicut ibidem praemonuimus, plenius tra- 
ctari poterit. de ejus situ, incrementis, perturbatio- 
nibus ac desolatione. Nominis etiam etymon, defini- 
tio, distinctio a monasterio, ac vivendi in ea mona- 
chorum norma materiam prabere tum poterunt 
ulteriori inquisitioni. Maxima enim et illustrissima 
Laura, omnibus Palestine Lauris eminentior, 
teste Cyrillo Scythopolitano in Vita S. Saba, a. Co- 
telerio edita tomo 3 Ecclesie Grece. Monumento- 


68 rum 


AUCTORE 
W. THORNIO. 


novoque di- 
plomate om- 
nia confir- 
mat. 


JSB 


Longior Lau- 


rae notitia 
reservatur in 
diem ὃ De- 
cembris, S. 
Sab, ejus- 
dem auctort 
sacrum. 


AUCTORE 


JP. 


Annuntiati- 
ones ex Syn- 
axariis 
Graecis nostri 
Stephani ali- 
cubi cum 
alio confusi : 


Elogia, 
B 


498 DE S. STEPHÀNO SABAITA THAUMATURGO MONACHO. 


rum pag. 229, supra alias, sparsim. ibidem variis 
locis recensitas, nimirum Novam Lauram, Lauram 
Turricularum, Firmini, ac Suez altius evehenda ; 
cujus non. minima laus est, S. Stephanum Thau- 
maturgum protulisse atque aluisse. 

2 Annuntiat ipsum hac die novum Anthologium ; 
Menologium vero Sirleti his verbis : Commemora- 
tio saneti Patris nostri Stephani Sabaite. Cui 
consonant Menaa impressa cum suo Indice Ms., et 
Maximus Cytherorum episcopus, nec non supple- 
mentum ad Menaa Graca impressa ex Synacario 
Sirmondi ac Ms. Chiffletii ; Àn quo sequentes versi- 
culi ipsi accinuntur : 


Καὶ σχῶλα, καὶ θηράτρα, xal πάγας δίου 

Φυγὼν Στέφανος, εἰς Ἐδὲμ λόχμας ἔδυ. 
Obstacla vitze, compedes, ac vincula 

Dum, Stephane, vitas, nemora paradisi subis. 


ANotatur praterea in. Calendario, a. Genebrardo, ac 
tomo 4 Bibliothece PP. vulgato, hac die xxu, nullo 
addito prater nomen et cognomen. Habetur etiam in 
Menologio Slavo-Russico Ms.: Memoria beatissimi 
Stephani Sabactze (Sabaitz) passi anno ccr sub 
Severo ; ubi perperam Stephanum nostrum marty- 
vem. facit, vel cum alio aliquo martyre confundit : 
nam Sabaita, ut ratio temporis docet, nullus tunc 
esse potuit, necdum nato S. Saba, Laura Sabaita- 
rum conditore. Julius Graco-metricus, Ephemeridi- 
bus Graco-Moschis ante tomum 1 Maii insertus, 
pag. 33 signat memoriam S. P. N. Stephani 
Sabaite, ut supra. Indez autem in Typicum S. 
Saba differt ipsum in diem xiv hujus ; cujus, ut 
puto, T'ypici annuntiatio, a Papebrochio descripta, 
nihil habet a. pradictis diversum, prater cognomen- 
tum ἁγιοσαιδίτου, quo monachus S. Sabz fuisse in- 
dicatur, compositione paullo discrepante, re tamen 
conveniente vocabulo cum aliis Synazariorum citato- 
vum textibus, in quibus Sabaita vocatur. In supple- 
mento ad Menza Graca excusa ex Synazario mem- 
branaceo Sirmondi, sive Collegii Claromontani S. 
J. Parisiis, Stephanus hic turpiter confunditur 
cum alio Stephano Sabaita, quando ista tradit die 
xxvi Octobris, quo is colitur : Μνήμη τοῦ ὁσίου 
πατρὸς Στεφάνου τοῦ XaGadeou, ἀνεψιοῦ "Io. [Ἰωάν- 
yov] τοῦ Δαμασχηνοῦ ; de qua re mox pluribus. 

3 Stephanus vero uterque, suo quilibet die, in 
Menais impressis eodem fere Officio sacro honoratur. 
Sufficiat parvum specimen, cujus hic est sensus : 


Vita cum verbis congrua 
Tibi coronam duplicem, 
O ter Beate, przebuit. 
Tuo decoram vertici 
Vite dator imposuit 
Christus coronam glori, 
Sortite nomen congruum 
Rei, beate Stephane. 


Alluditur ad. vocem στέφανος, Latine corona. Nulla 
in Synazariüis, quz ego quidem inspexerim, Sancti 
elogia, reperio ; tametsi Papebrochius ad Menzum 
Chiffleti, a se exscriptum, observet, eum habere 
elogium, et quidem longius. Sed tam noster Sanctus, 
qui ibi signatur hoc die, quam alii, diebus sibi pro- 
pris, illic notantur. simpliciter sine ullis elogiis ; 
sive ab exemplari, unde sunt. desumpti Sancti, ab- 
fuerint hac, sive brevitatis causa omissa. At defe- 
ctum istum, si tamen ullus dici possit, affatim 8sup- 
plebit Vita; ubi versus finem cultissimo et dignissimo 
elogio condecoratur, quo forsam. unice vespezit lau- 
datus Papebrochius, quando ad dictum. Menzum 


longioris elogii notam apposuit. En tibi sparsa in 
contextu Vita honorificentissima epitheta, quibus 
veluti totidem radiis nomen ejus illustratur. Vocatur 
prodigiosus seu prodigiophorus, σημειοφόρος mum. 
42; Thaumaturgus num. 62 et 92 ; Deifer locis 
variis; divinus senex mum. 69; magnus senex 
mum. S0; senex mirabilis, prodigiosus senex 
mum. 85; sanitatis collator wwm. 909; mirificus 
magister 103 ; vir admirabilis 185. Pluribus ejus- 
modi delibandis supersedeo. 

4 Solus, quod sciam, e recentioribus, Castellanus 
in Additionibus ad suum Martyrologium Universale 
S. Stephanum dat hoc etiam die, et distinctius qui- 
dem, quam ipsa Synaxaria solent : In. Laura S. 
Sabz in Palestina, S. Stephanus Thaumaturgus, 
monachus, nepos S. Joannis Damasceni. Zn hoc 
multum hallucinatur, quod ipsum innectat seculo x, 
reclamante Vita. Apposite autem ei tribuit titulum 
Thaumaturgi, im Synazariis quidem. allatis pra- 
lermissum, sed a se in illis, quz adhibuit, alicubi 
haud dubie repertum : cum Vite Auctor sic eum 
vocet, et. Vita contextus, quoad pervenit ad mos, 
constet continua serie miraculorum, vaticiniorum, 
ac perspicientie cordium, occultas quaslibet et abs- 
irusas cogitationes scrutantis : quibus magnus in 
paucis signorum. ac mirabilium patrator extitisse 
comprobatur. Cur vero ipsius festum mon die Ὁ 
Aprilis, quo e vita excessit, sed hoc vecolatur, pror- 
sus nos latet. Si conjecturis locus; forte monachi 
Sabaitz vel occasione elevati solenniter corporis, vel 
ne Officio Paschali hebdomadisve Majoris scpius 
impedirentur, huc ipsum transtulerunt : nisi [forte 
alio eun removere impulerit alius Sanctus, eodem 
die 2 Aprilis in Indice dicti T'ypici notatus, et qui- 
dem cum titulo Thaumaturgi : quem presbyterum 
et hegumenum apud. Gracos singulari cultu honora- 
tum, et in pluribus Synaxariis primo loco comme- 
moratum (ei uni toto Officio ecclesiastico dicato in 
magnis Menzis et Anthologio,) vidimus eodem isto 
die, tomo Aprilis, pagina 101. Pag. vero 102 ha- 
bes ejus elogium, Officium ecclesiasticum, versiculos, 
odas, strophas; ibique pagina 103, ex canone ezpli- 
cato colligitur vixisse seculo vin aut sequenti sub 
lconomachis. Quidquid sit, conjicere hic liceat, 
quando certiora documenta non habemus. Et de cultu 
quidem S. Stephani hactenus ; nunc de Sanctis ho- 
monymis, vere tamen ab ipso distinctis, agamus. 

5 Refertur in. Vita num. 184, tres observasse 
in eremo cilicio indutus Quadragesimas Tau- 
maturgus noster. Nonne igitur merito vocari possel 
Trichinas ? In Vitis vero Patrum apud. Rosweydum 
lib. 10, cap. 57, ponitur abbas Stephanus Trichi- 
nas, monasterii S. P. N. Sabz antistes. Idemne 
hic Stephanus cum nostro, an diversus? Multa 
utrobique conveniunt : nomen, locus, vitz instutum, 
gestamen cilicii, nam "Trichinas ille dicitur qui ci- 
licio utitur, sic dictus ἀπὸ τῶν vpvy&v,id est a. pilis, 
e quibus id contezitur. Verum Stephanus iste Ros- 
weydinus vocatur antistes ; noster vero antistes num- 
quam. fuit, uti clare patet ez Auctore Vil mum. 
184, officia omnia a Sancto apud suos administrata 
accurate emumerante, et a, dignitate antistitis absti- 
nente. Idem liquet ez eo, quod num. 183, dicatur 
sepultus.. sancto Patre.. et Hegumeno Basilio, 
omnibusque Laurze monachis congregatis. Idem 
Basilius in. Commentario previo Martyrum Sabai- 
tarum mum. 5, asseritur ibidem fuisse Hegumenus ; 
et in Actis martyrii mum. 2, dicilur optimus pastor 
Basilius, quando Stephanus jam a biennio obierat, 
sicut constabit ez dicendis. Iac itaque utrumque 
Stephanum satis distinguunt. 

6 In Pralermissis ad. diem secundam Aprilis 


post- 


D 


Refevtuy q 

Castellano, 
errante in 

JUS lale 
conjecture 
Cur hoc die 
colatur 


F 
Varii Ste- 
plani, 


A 


cum hoc no- 
stro collati 


B 


proferuntur; 


(0; 


qui ab eodem 
umnes distin- 
(quendi 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


postquam. esset. dictum, S. Stephani pilis induti, 
qui vixit in Laura Sabz, memoriam referri in 
Ms. Menologio Arabo-/Egyptiaco, a Gratia Si- 
monio Maronita, Latino pro nobis reddito, sub- 
jungitur, videri eum esse Stephanum Sabaitam, a 
Grecis relatum ad hune diem xri Julii. At con- 
jectura ista. mihi apparet mimis incerta, quam. ut 
pro ea spondere. ausim : tum quia nullibi in Syna- 
caris, quod. sciam, Stephanus moster hoc cogno- 
mento insignitur; tum quia, tametsi tres observa- 
rit... cilicio indutus Quadragesimas, hocque ge- 
stamen sew indumentum ad triennii tempus adhibi- 
tum, idque per ammos 15 extensum, ut indicatur 
verbis prozime ibidem. precedentibus, videatur suf- 
ficere ad singulare illud cognomentum ; existimo ta- 
men ipsi illud inditum numquam fuisse : prasertim 
quia, prout dicitur eodem mum. 184, reliquis se- 
ptemdecim annis (vitz postremis, per) annuas illas 
tres Quadragesimas... cilicium tum ob Patres, 
qui secum erant, tum ob eos, qui undecumque ad 
se recurrebant, non gestabat, ne se hoc habitu 
indutum viderent. Persuasissumum itaque habeo 
alteri cuidam Stephano, monacho Sabaitz, imposi- 
tum fuisse Pilis induti cognomen, tamquam chara- 
cleristicum, quo ab aliis ejusdem loci ac nominis 
ascetis distingueretur; quique pilosum. indumen- 
tum vel per totam vitam, vel per macimam saltem 
ejus partem. gestarit ; et supremo quoque adventantis 
mortis tempore illud non deposuerit, in eodem etiam 
fortasse mortuus; ut proprium ac singulare hoc cog- 
nomen swun faceret, ex re a paucis cum tali rigore 
usitata. 

"I Joannes Phoce, a Leone Allatio editus in 
Συμμίχτοις, pag. 28, agens de viris sanctis α se 
visis in Laura S. Sabz, quam paulo ante. descri- 
pserat, narrat se in illis locis ferme ad xr. deiferos 
viros, et ante alios spectabiles inspexisse; etan- 
te eos potissimum sex, inter quos enumeratur ali- 
quis Stephanus primo loco, nullo quidem cogno- 
mento notatus; sed. a nostro tamen Stephano diver- 
sus. Nam cum laudatus Joannes loca sancta, qua 
describit, inspezerit ammo lOS5, sicut probat ejus 
editor in sua Prafatiuncula ; et cum Stephanus no- 
ster ibidem claruerit seculo ὙΠ, mortuus DCCXCIV ; 
nimium quantum tempora differunt, quam ut unus 
cum altero confundatur. Discrimen eo hic indicamus, 
ut ne quis imperitus in eum incidens, prima fronte 
wnvum pro alio accipiat, deceptus homonymia nomi- 
nis proprii et monasterii utrobique eorumdem. .Er- 
rorem. Menologii Slavo-Russici jam indicavimus. 

8 Stephanus praterea hic. se nobis offert, tanto 
facilius confusioni cum hoc nostro, primo intuitu ob- 
noxius, quanto plures identitatis note in utroque 
concurrunt: nominis videlicet proprii, sanctitatis, 
habitationis seu vitae instituti, ob qua aque ac noster 
dicitur Sabaita; ac temporis, cum eidem fuerit 
synchronus. Verum hac mon obstant, quin habeat, 
unde tum a nostro Stephano, tum ab aliis antegres- 
sis distinguatur, Poetee cognomentum, quod ipsi 
dat T'ypicum S. Sabx die xxvii Octobris, et. quo 
refertur in. Synaxariis ; adde. Vitam post mortem 
nostri protractam, cum videatur idem esse Stepha- 
nus cum eo, qui eatitit. Auctor martyrii. monacho- 
rum Sabaitarum , in cujus prefatione ita loquitur : 
Quam (cadem barbarorum. Sabaitis illatam) pro- 
priis ipse conspexi oculis, utpote unus eorum, 
qui sacram hane Lauram inhabitantes, ibidem 
reperti sunt in illa funesta eorumdem irruptione. 
Huc etiam spectant verba Vite, quam hic damus, 
num. Wrfei'a Testes vero estis etiam vos omnes, 
veram hane visionem (de Theoctisto in gloria ca- 
lesti) fuisse, non solum propter apertam ejus vite 


499 


sanctimoniam ; verum etiam quod supremo mar- 
tyrii baptismate, quod secundas non admittit 
sordes, perpurgatus est: est enim e numero Pa- 
trum in Maxima sancti Patris nostri Sabze Lau- 
ra à barbaris interfectorum , quorum vir omni 
virtute praestans pater Stephanus, Laurz nostre 
decus ingens et ornamentum, historiam concin- 
navit. 


D 


9 Atque ez his perspicuum. est hujus postremi probar.tur. 


Stephani, et aliorum antecedentium a nostro discri- 

men. Videri etiam. possunt, qua dicta jam pridem 

sunt in dicto Commentario praevio Martyrum Sa- 

baitarum die xx Martii, num. 5. Rem involvunt 

Menaza impressa, quando dicto die xxvm. Octobris 

bis meminerunt, S. Stephani Sabaitze, semel qui- 

dem addendo discipuli S. Sabz; id quod Auctori 

martyrii monachorum. Sabaitarum ob temporis di- 

stantiam, si significatio vocis discipuli Zn rigore ac- 

cipiatur, competere non potest ; ac semel simpliciter, 

omissa clausula ista. Sed ulterior prasentis argu- 

menti indagatio ad. istum diem spectat, ubi etiam 

ratio haberi poterit, cur uno loco ibidem inter Mar- 

lyres idem. an alius annuntiari videatur ; uti etiam 
diserte iisdem accensetur in. Martyrologio Sirleti ad. 
eumdem diem xxvi Octobris his verbis: Sanctorum 
Martyrum, Terentii, Neonille, et sancti patris 
nostri, Stephani Sabaitze;; qui omnes in Chri- 
stianz fidei confessione perseverantes, post car- 
ceres et verbera, feris expositi, et in lebetes, 
pice fervente plenos, projecti, cum tormenta om- 
nia pro nihilo facerent, ense obtruncati sunt. 

Simon Wangnereckius noster in Prolegomenis opu- 
sculi, inscripti Pietas Mariana Grecorum, pag. 
79, num. 24, Stephanum Sabaitam /ujus die: 
confundit cum eo, qui colitur xxvii Octobris; atque 
adeo hunc nostrum cum Poeta, cum addat: Quem 
etiam (S. Sabam) in hymnis seu pangendis seu 
colligendis imitatus videtur. Deinde Centuria 1, 
pag. 188, elogium. Marianum Graco-Latinum sub 
ipsius nomine producit; at perperam : Si enim Ste- 
phanus noster hymnographus aut Poeta. fuisset, an- 
ne est. credibile, Leontium ne vel minimam hujus 
rei mentionem facturum fuisse, tam. accuratum ge- 
storum ejus historicum, et in plurimis quidem ocula- 
tum inspectorem ? Neque objicias in parte Vita, quz 
intercidit, hoc forte factum : nam in periocha ejus- 
dem Vite, in qua. summatim ae minute Sancti offi- 
cia ac virtutes describit ; aut in dicto ipsius elogio, 
verbo saltem indicasset, hymnos in laudem Dei et 
Sanctorum ab eo concinnatos fuisse. Quod cum nus- 
piam faciat; satis ejus ex. silentio argumenti nobis 
praberi censemus, ut, quod poeticas dotes spectat, id 
alteri attribuamus. 


$ II. S. Stephanus consanguineus sancti 
Joannis Damasceni ; ingressus in Lau- 
ram ; annus ac dies mortis. 


ie v1 Maii actum de S. Joanne Damasceno, ea- 


demque occasione obiter indicatum, S. Stepha- 
q ( 


num nepotem ejus fuisse, Joannem vero ipsiusavun- 
culum. Qua terminis minus propriis ac nimium va- 
gis ibidem ex incidenti tacta sunt, ea hic paululum 
elucidanda. Fuit itaque S. Stephanus S. Joannis 
Damasceni fratris filius, adeoque, si proprie loqui 
velimus, fuit idem Sanctus ipsius patruus, non vero 
avunculus. Res constat ex Leontio, in subjecta. Vita 
ita loquente num. 184: Decennis.. ad Maximam 
Lauram nostram cum patruo (Grace est 


Racox- 


E 


l: 


S. Stepli 


sceni fiti 


fratris δ. 4 


s Di "a 


HN 


AUCTORE 


TB 


prater Lau- 
rarum, 


B 


pueros inde 
arcentium 
legem, 


500 


δέλφῳ) suo accessit. Voz πατράδελφος hic signifi- 
cat fratrem patris, seu patruum, non vero fratrem 
matris sive avunculum : quae hic mum. 133 Vite 
etiam apponitur Leontii nutrici, patris sorori τιτθὶς 
πατράδελφος. Laudatus Leontius nomen patrui su- 
pra non adjungit; ideo, ut arbitror, quia. in bene 
magna ista. Vita parte, qua intercidit, alias fortasse 
sapius illud ipsum expresserat, dum. occasio sese 
offerret tractandi de primo S. Stephani ad Lauram 
ingressu, primisque post illum fervoribus sacris sub 
patrui directione, ut videtur innuere idem Auctor, 
quando addit: Cum quo annis xv in omni obe- 
dientia ae submissione vixit. Unde sequitur, an- 
nuntiationem Synazarii Claromontani superius num. 
2 allatam, prater confusionem Sancti nostri cum 
alio ei synonymo, de qua ibi diximus, aliud peccare, 
dum eidem addit: ἀνεψιοῦ Ἴω. (id est ᾿Ιωάννου) τοῦ 
Δαμασχηνοῦ : mam ἀνεψιὸς significat filium fratris 
pariter ac sororis; nec determinat vi vocis, patruusz 
ne an avunculus sit ille, cujus respectu aliquis di- 
citur ἀνεψιός. Quam aquivocationem hic tollere, 
visum est. 

11 Immatura S. Stephani atas non obstitit, quo 
minus in Lauram Mazimam admitteretur ; tametsi 
ex antiqua ac usitata consuetudine, et ez stata Lau- 
rarum lege juvenes atque imberbes inde arcerentur, 
atque ad monasteria, mitterentur. Hoc liquet variis 
locis in. Vita S. Sabz apud Cotelerium paginis 228 
et 229, quem sic affatur S. Euthymius: Fili, non 
puto zequum esse, te, qui juvenis es, in Laura 
manere: neque enim Laure conducit, juvenem 
habere; neque juveni convenit, in medio anacho- 
retarum versari. Abi ergo ad inferius monaste- 
rium ad abbatem Theoctistum... Cui significavit, 
ut ejus curam gereret... Ex proprio suo exemplo 
sanctionem ei dedit, ut in Laura imberbem non 
reciperet; sed et aliarum Laurarum Przpositis 
eamdem legem traderet, quz:e vetus esset, et apud 
antiquos Patres obtinuisset. Ista consuetudo obti- 
nuit etiam sub S. Saba: nam, sicut ibidem habes 
pag. 259: Imberbi non concedebat prorsus in suo 
conventu habitare, qui os barba non obduxisset.. 
et si quando imberbem, perfecte tamen setatis, 
renuntiationis cupidum suscepisset, ad beatissi- 
mum abbatem Theodosium mittebat; qui, ut di- 
citur eadem pag. 259, habitabat quasi xxxv a 
Laura stadiis ad Occidentem, ubi coenobium illu- 
strissimum Christi ope constituerat. Idem confir- 
matur ibidem pag. 260. Unde liquet, ztatem im- 
maturam arcuisse pueros a Lauris. 

12 His tamen mon obstantibus constat ex Vita, 
S. Stephanum decennem, ad Maximam Lauram 
eum patruo accessisse. Am forte, quia lapsu tem- 
poris moderatio aliqua aut mitigatio in primzvo 
isto rigore adhibita ? Id videtur suaderi ex Actis SS. 

Theodori et Theophanis, qui claruerunt subinitium 
seculi noni, adeoque proxime post obitum Sancti 
nostri. Videri de ipsis potest. Surius die xxvi De- 
cembris, ubi Theodorus cum jam a puerili zetate 
excederet... traditur divini Sabz? monasterio... 
habebat autem fratrem quoque Theophanem, 
qui... erat minor... Atque illie quidem versa- 
bantur utrique. ΕἾ plus vice. simplici ibidem re- 
currit voz monasterium ; et in Gracis Actis Mss., 
qua asservamus, sepius repetwur μονὴ, quod mo- 
nasterium non. Lauram significat : colligiturque ea 
dictis, magnum. discrimen fuisse inter admissionem 
puerorum in Lauras et in monasteria. Ad hzc enim 
mittebantur, qui defectu sufficientis etatis ab illis 
erant exclusi ; monachi enim primo eaercebantur in. 
monasteriis, quos, cum ad majorem perfectionem 
pervenerant, in cellis Laurarum collocabant, £08que 


DE S. STEPHANO SABAITA THAUMATURGO MONACHO. 


anachoretas appellabant, uti pluribus exemplis pro- 
batur ad diem xx Januarii pag. 299. Inter Lauras 
enim et monasteria hoc. intererat, ut preter scopum 
amobis praefixum. mumero 1, unicum hoc addumus, 
quod Laura constarent ex diversis cellulis, satis in- 
ter se disjunctis, in quibus solitarii vivebant separati; 
in monasteriis vero vivebant monachi simul in com- 
muni, uli videsis in Notis Henrici Valesii ad Eua- 
grium pag. 64; et in loco mox citato pag. 298. Ta- 
melsi igitur magnum inter utramque istam habita- 
lionem esset discrimen, et una quidem pueros inclu- 
deret, excluderet alia, non videtur tamen ex illo 
discrimine hic. quidquam confici posse ; quandoqui- 
dem manifeste ab scriptore dictorum Actorum indi- 
gitari putem. Maximam S. Sabe Lawuram; postea 
subjungente : Quorum (monasteriorum, que erant 
in Palzxstina) primum et maximum erat divini 
Sabz monasterium ; in quo hie magnus, sicut 
prius diximus, se exercebat Theodorus. Zinc con- 
sequitur, vel remissum aliquid. fuisse de primava 
ista ac stata Laurarum lege, vel ex singulari indul- 
to aditum ad Lauram dictam istis duobus fratribus 
Teodoro ac Theophani in immatura ad hanc etate 
concessum. fuisse. 

13 Quod vero hic indultum videmus S. Stephano 
preter primzvam. Laurarum legem, attribuendum 
id opinor partim mitigationi, qua paulatim lez Lau- 
varum remitti ceperit, si non universaliter, saltem 
in particulari respectu aliquorum, quibus vel singu- 
laria ac pranuntia eminentioris perfectionis indicia 
faciliorem eo aditum aperiebant, vel alia aliqua va- 
lio singularis suppleret. defectum. aetatis. Cum enim. 
integro fere seculo ingressus in Lauram S. Stephani 
anteverterit ingressum. SS. Theodori ac Theopha- 
nis, non ideo mihi certum est, mitigationem, de qua 
hic quaritur, eorum, uti apparet, tempore indu- 
clam, viguisse jam tum tempore pueritie S. Ste- 
phani: nam qua adeo distant tempore, sepe etiam 
distant jure ac consuetudine legum, minus a prima- 
vo vigore vel magis recedentium. Quid si totam, si 
ea, tum temporis opus fuerit, vel bene magnum qra- 
tiz tenello Stephano facte partem monachi Saba- 
laurite indulserint auctoritati patrui ejus S. Joan- 
nis Damasceni, viri integritatis vitz ac doctrine 
dotibus spectatissimi? Cui negari non potuerit, ut in 
Lauram una secum. introduceret commendatum sibi 
fortasse a, moriente fratre filium, aut certe a vivente 
etiamnum mature discipline suz traditum, ut, quo- 
niam a teneris assuescere multum est, a parvulo ille 
famulatui divino insisteret; non tantum portando 
jugum Domini ab adolescentia sua, sed mores etiam 
suos totamque vivendi rationem. exigendo efforman- 
doque ad perfectissimam. Laurosabitarum normam, 
qua tum apud illos florebat. 

14 Non ea est perspicuitas characterum Chrono- 
logicorum mortis ac sepulturz S. Stephani, quan- 
tumlibet distincte ac diserte ab Auctore Vita signa- 
torum, ut respectu Occidentalium modica dilucida- 
tione non indigeant, qua ad ZEram nostrum vulgarem 
reducantur. Nam Leo Allatius in libro, qui inscri- 
bitur de Ecclesia Occidentalis atque Orientalis per- 
pelua. consensione, agens de Dominicis atque Hebdo- 
madibus apud Gracos, columna 1495, recte ista 
observat : Solent Graci ut plurimum, immo fere 
semper, dum annos recensent, non a Christo 
nato, sed ab ipso orbe condito numerare : quod 
licet ills arduum non sit, legentibus tamen 
exteris, et qui aliam numerandi viam ineunt, 
nebulam quodammodo videtur offundere ; diffici- 
leque ab ea extrieantur, qui numeros in manu 
non habent; presertim cum non omnes eamdem 
numerandi inierint rationem..... ut fere tot sen- 


9 tentice 


E 
in Lauram 
tamen S. Sa- 
ba cur ad- 
missus? 


Ea: epocha 
Aleaandrina 
qua utitur 
Vit Auctor, 


P, 


B 


ad Aram 
vulgaren Te- 
ducta, osten- 
ditur San- 
ctus obiisse 
anno 794, 
Kalendis 
Aprilis : 


idque illu- 
Stratur ac 
COnfirmatur 
€ calculo 
mortis - 
lis S. Sa 


, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


tentize fuerint, quot scriptores. In tenebris itaque 
istis praeferenda. lectori luz, me offendat. Mortem 
vero Sancti biographus moster ita chronologice de- 
terminat num. 183 : Senex autem..... spiritum 
suum..... Domino tradidit... postridie Novae 
Dominieze sub horam noctis primam. Sepulturam 
autem sic : Sepultus vero est Aprilis mensis die 
secunda, (feria) tertia anni a creatione mundi 
sexies millesimi, ducentesimi, octogesimi sexti. 
Non additur hic, ut passim a Graecis fieri solet, 
anmus mundi reparati juxta, Zram, quam vocant 
A lexandrinam, de qua non semel a nobis actum. est 
qraserlim in Exegesi preliminari prima ad. Theo- 
phanem. ante tomum xn Martii, ubi ostensum. est 
annis circiter octo a communi deficere : quod ut hic 
usuveniat, recurrendum ad. À cta Martirum | Sabai- 
tarum, quorum. certamen cum hic infra mum. 1T 
recte signetur, anno ab orbe condito sexies mille- 
simo ducentesimo octogesimo octavo, a nato se- 
cundum carnem Deo pocrxxxvir; obitus autem 
Stephani nostri annis duobus pradicium martyrium 
antecesserit, patet, hic adscribendum fuisse annum 
a nato secundum carnem Deo DccLxxxvi , quibus 
si annos octo adjunceris, habebis Zra vulgaris an- 
num DCCXOCIV. 

15 Id quod planum redditur ez convenientia cha- 
racterum utrobique hic relucentium : nam ἹΚυριαχὴ 
Νέα, Dominiea Nova hic notata, Gracorum, qua 
etiam ipsis Ἱζυριακὴ τοῦ ἀντιπάσχαι, Dominica Pa- 
schze opposita, ἤτοι τοῦ Θωμᾶ, sive Thome dici- 
tur, quod eo die legatur Euangelium de S. Thoma 
Apostolo, digitum suum in fizuram clavorum, jussu 
Domini, immittente, quod et tum legitur apud La- 
linos; Dominica, inquam, Nova, Latinis dicitur 
Dominica in Albis; de utriusque etymo agit Leo 
Allatius loco citato col. 1475. Jam. vero quoniam 
ista Dominica anno pradicto pccxorv incidit in 
diem xxx Martii, cum Pascha inciderit tunc. in 
xxir ejusdem Mensis; consequens est, obiisse San- 
ctum Kalendis Aprilis, die Lunz seu feria secunda 
jam ab hora circiter currente, cum. obierit postridie 
Dominica in Albis sub. horam noctis primam ; se- 
pultumque fuisse δευτέρᾳ ἡμέρᾳ, secunda die (qua 
erat secunda. post morlem, et. secunda mensis Apri- 
lis) τρίτη, feria. tertia (hebdomadis) qualis tunc erat. 
Nec refert, quod in textu Graco voz feria explicite 
non exprimatur : nam ferias hebdomadum simplici- 
ter absque additamento vocis ἡμέρα vel similis, ez- 
primi per solos numeros ordinales, leges apud lau- 
datum Auctorem col. 1458; et in tabella duabus 
columnis proposita. a col. 1476, in qua semper post 
Dominicas ponuntur feriz, non ezpresse quidem sed 
subintellecte in mumeralibus , δευτέρα, τρίτη, se- 
cunda, tertia πηι ad Dominicam proxime se- 
quentem : sicut modo usitatum est apud nos, ut diem 
mensis scribamus per solos numeros ordinales, sub- 
intellecta voce dies. Quid exemplis opus est? Quando 
etiam in. Vita Sancti nostri, quam prz manibus 
habemus, num. 110, ponitur τῇ ἕξ xal δεχάτῃ τοῦ 
Φεόρουαρίου μηνὸς, ΧΥ͂Ι mensis Februarii, subau- 
dita voce die: quod et denuo fit num. 112 sub finem 
iisdem verbis. Idem si im Liturgiis Graecis, certe 
in. nostro textu. Vite praesertim. locum. habet. Cum 
enim immediate pracesserit voa ἡμέρα , Tursum 
repeti ab Auctore nisi insulse haud. poterat, ne- 
dum debebat, hic, si usquam. alibi, clarissime sub- 
intellecta. 

16 Itaque in nota characteristica unica Domini- 
cz in Albis, tumquam in cardine fixo, omnia ver- 
tuntur, et optime tam inter se, quam cum anno 
signato Dccxctv omnia consentiunt, videlicet : Pa- 
Scha, dies obitus, dies sepulture, dies mensis, ac 


501 


feria hebdomadis. Atque hac, tametsi »'!teriori elu- 
cidatione non. indigeant, illustrari tame possunt ez 
calculo mortis S. Sabz loco citato, paginis 352 et 
954, in hunc modum descripto a Cyrillo Scythopo- 
litano : Ipsius (S. Saba) mors contigit v Decem- 
bris mensis, Indictione x, a creatione quidem 
mundi..... anno sexies millesimo, et vigestmo 
quarto: a Dei Verbi Inearnatione..... xxiv supra 
quingentesimum. Quibus si addas ammos octo in- 
completos, exsurget. annus DXXXI, post Baronium a, 
nobis notatus in Commentario previo ad. Vitam S. 
Euthymii die xx Januarii, paragrapho 4, num. 15, 
consentiente eliam Pagio ; qui annus a mense Se- 
ptembri ceperat concurrere cum. Indictione x. 

l7 Confovmiter etiam ad. hoc systhema. ordinan- 
dum. est martyrium viginti monachorum e Laura S. 
Sabz, cujus epocham consignat Stephanus Sabaita, 
oculatus testis : Anno ab orbe condito sexies mil- 
lesimo, ducentesimo, octogesimo octavo..... A 
nato secundum carnem Deo..... DCCLXXXVIII, In- 
dictione v : quem nos cum. Pagio innectimus anno 
vulgari DCCXCVI secundum dicta; et consequenter 
cum eo putamus, legendam esse Indictionem tv pro 
v ; etiamsi Indictio v in dicto martyrio, Grzce ez - 
cuso ad. calcem tomi 3 Martii, signanter ab Auctore 
exprimatur num. 3, sive id contigerit errore ipsius, 
sive oscitantia amanuensium ; quamquam multo 
facilius sit mutari ez lapsu in aliquo apographo 
Latino numerum quintum in quartum, aut contra ; 
quam in Graco πέμπτον in τέταρτον. Ultut est, In- 
dictio 1v, anno pccxcv inchoata a mense Septembri, 
currebat mense Martio anni DCCXCVI, quo dicti 
Martyres interempti sunt, usque ad proximum Se- 
ptembrem. Hinc corrigendus Papebrochius, in Com- 
mentario pravio ad dictum martyrium numero 6, 
ubi notat annum DCCXCVII juzta ea, qua in Ecegesi 
praliminari 1, dicto tomo praefixa, de S. Theopha- 
mis Chronographia disseruerat; prater annos octo 
adjiciens annum. alterum Phocz, ob causam, a se 
in eadem. Exegesi indicatam, detractum, ad. exa- 
quandam ZEram Alezandrinam cum vulgari ; cujus 
anni additamento ad. Indictionem v, in martyrio si- 
gnatam perveniatur; qua tamen non convenit cum 
Pascha, quod eodem numero 6 signat. 

18 Affigit illud diei xxix Martii; at per inte- 
grum mensem ezxerrat : quod anno quidem, ut liquet 
ex dictis, nccxciv incidit in xxi Martii ; sed anno 
DOcxcvIr in xxu Aprilis (xxii Martii etiam male 
notatur apud. Cangium in Tabulis Chronologiis ex- 
pansis Glossarii Latini ad vocem annus). Quam 
Papebrochii inadvertentiam mirum non observasse 
Pagium, in anno martyrii, et Indictione corrigendis 
satis hic oculatum. Ceterum sicuti ex puncto unico 
male fixo consequi solent alia non cohaerentia; ita 
isto mumero plura non subsistunt, ad. trutinam se- 
cundis curis exigenda et reformanda. Enimvero si 
jucta mostrum. systhema martyrium. ajffügas anno 
pcoxcvi, Pascha incidente in 111 Aprilis, non video 
equidem, quid obstet, quo minus not Chronologicz, 
in ejusdem decursu expresse, convenienter inter se 
componantur. Cujusmodi sunt. ist : Quadragesima 
preeterlabens, mapex6aca ἐτύγχανεν, num. 2] : ir- 
ruptio barbarorum in Lauram. xi Martii mensis 
die, ibidem, qui anno DCCXCVI incidit in. Domini- 
cam. In crastinum vero..... tota hebdomata illa 
incessanter orant (Sabaite) num. 27, puta usque 
ad xix Martii : qua transaeta, Sabbato vesperi 
Palao-lauritas monachos nuntios accipiunt, num. 
28. An et quid postea contigerit, quod huc addi 
possit, forte sciremus, si pars martyrii non interci- 
disset. Denique Quadragesimalis abstinentiz tem- 
pus exornarunt, id est martyrium obierunt tempore 


Qua- 


AUCTORE 


J. P. 


acsanctorum. 
Martyrum * 
Sabaitarum , 


cujus epocha 
hic reforma- 
tur. 


F 


AUCTORE 


JO 


B 
Pracipua 
Vite gesta 
ad calculos 
chronologi- 
cos exacta : 


Acla qua oc- 
casione de- 
scripta; sin- 
cera, sed ace- 
phala ; 


502 
Quadragesimae, num. "S : ante..... passionem 
ejus (Christi) passi etiam ipsi, id est ante hebdo- 
madem Majorem Latinis; (Magnam vero Gracis, 
salutiferze Passionis, ac dies Passionum, ut vide- 
sis apud Allatium col. 1443.) Unde post paucos 
dies cum eodem salvifieum celebrarunt Pascha, 
ut ibidem dicitur. Quz omnia in nostra epocha con- 
cinne ordinari, nemo non videt; secundum quam 
etiam emendari potest id quod habet Papebrochius 
in Historia Chronologica Patriarcharum .Hierosoly- 
mitanorum ante tomum 3 Maii pag. Xxx1x, de obitu 
S. Stephani; ubi iterum signat annum DCCXCY, et 
Martyribus laudatis rursum tribuit annum DOCXCVII. 
His ita excussis ac stabilitis, superest, ut ad ordi- 
nandam Vite S. Stephani chronotaxin accedamus. 


$ III. Vita chronotaxis; Acta, que hic 
dantur; eorum Auctor; Annotata : 
versio. 


nno mortis S. Stephani sic fico, non magni 
ΟΕ laboris erit, precipua rerum ab ipso gestarum 
capita, qua observato ordine temporis ac duratione 
perquam accurate recenset Auctor num. 184, annis 
ztatis ejus nec non ZEra vulgaris adaptare ; ut suus 
cuique calculus chronologicus respondeat, in sequen- 
tia temporis puncta. dispertitus. Cum itaque ibidem 
dicatur Sanctus vixisse solidas annorum 69 pe- 
riodos, totam. vite summam circumscribamus toti- 
dem annis 69 completis. Vivere igitur ceperit anno 
Christi pccxxv. Novem apud suos postquam posuis- 
set annos, decimo atatis inchoato, Christi DCCXXXV 
(non 45, ut mendose scribitur ad diem v1 Maii in 
Commentario pravio S. Joannis Damasceni, pag. 
109, num. 9) ad Maximam Lauram accesserit cum 
patruo ; sub cujus disciplina impendit annos 15, anno 
tatis 24, Christi pcoxuvimm. T'um annos 8 variis 
ministeriis dedit; sicque attigerit annum atatis 32, 
Christi pcoLvri. Adde annos 5, in arctissima hesy- 
chasterii solitudine traductos, et mumeraverit an- 
num ztatis 31, in. Vita. diserte expressum, Christi 
DCCLXII; ?fem annos 15, quos transegit mazime 
solitarius, ac cilicio indutus, tres insuper quotannis 
in sua eremo observans Quadragesimas, usque ad 
annum ztatis 52, Christi nocuxxvi. Denique hisce 
annumera annos 17, cum pracipuis Laure patribus 
decursos ; et habebis annos ctatis 69, Christi nccxctv, 
quo vitam clausit. 

20 De Actis abservanda occurrunt sequentia. 
Eruit ea et descripsit Papebrochius ; quo autem loco 
aut tempore, quave occasione, indicat in pluries ci- 
tato. Commentario praevio Martyrum. Sabaitarum 
num. 1: Dicta porro Acta (Martyrum Sabaita- 
rum) una cum aliis Sanctorum ad Palestinam 
fere pertinentium Vitis (adeoque et hujus nostri 
Sancti) descripsimus anno wporxir ex probatis- 
simo annorum plus quam sexcentorum codice 
Petri Seguierii, Francie Cancellarii, nobis Pa- 
risiis commodato in gratiam R. P. Francisci An- 
nati, Confessarii Regii. Dwm itaque Vitam S. 
Stephani im lucem damus, ingentem. thesaurum 
orbi pandimus, et viz pretio astimabilem : nam ut 
de codicis antiquitate, e quo ea transcripta. fuit 
nihil dicam, pretium summum meretur. ob Tarissi- 
mos et plane singulares sinceritatis characteres, id- 
entidem in ejusdem decursu velucentes ; quo fit, ut 
veritas 1psa ubique se prodens, lectori occurrere vi- 
deatur, exemplo in Grazcis Actis perquam inusita- 
to; cum rara admodum sint, que a Metaphrastzis 


DE S. STEPHANO SABAITA THAUMATURGO MONACHO. 


geniis rhetorice et hyperbolice adornata, seu potius 
fucata et deformata, non perdiderint magna ez parte 
venustatem primavi sui ac veri ornatus. Unum vero 
illos omnes, quibus similes thesauri in pretio sunt, 
male habere debet, quod. Vita nostra. acephala. sit ; 
magna ejusdem (proh! dolor) parte deperdita. Qua 
jactura. torsit jam. pridem. Papebrochium in. Julio 
metrico supra. velato, ubi ista tradit : Nos ipsius 
S. Stephani Acta prolixissima nacti, dolemus ea 
esse acephala ; et libenter intelligemus alibi esse 
exemplum, unde noster defectus suppleri possit. 
At necdum mobis hactemus tam. beatis esse licuit; 
liceat esse posthac, ut pars bene magna, elegans 
et pretiosa a reliquo corpore infeliciter truncata, 
eidem alicunde tandem vestituatur, omnibus mem- 
bris absoluto. 

21 Quousque vero jactura ista. sese extendat - 
stimare licet ez iis, qua ez periocha Vito num. 184, 
collata cum initio, unde ea. incipit, manifeste indi- 
cat quanam partes interciderint. Quidquid itaque 
tradidit Auctor de. Sancti natalibus, ac. novennio 
puerili-apud. suos in seculo transacto; quidquid de 
ingressu in Macimam Lauram cum suo patruo S. 
Joanne Damasceno, sub cujus, ut putamus, mode- 
vamine traduxit annos quindecim, intercidit : quo 
tam longo tempore, spectatz twm magistri adeo 
in asceticis excellentis dotes tum discipuli fervor, 
et docilitas copiosam haud dubie materiem prabue- 
rint prolizas texzendi rerum ab ipso gestarum narra- 
tiones. Res enim videtur fuisse etiamnum tunc tem- 
poris insolita, puerum decennem in Lauram admitti, 
ut modo observavimus ; atque adeo multa pra se fer- 
re debuerit in. tantilla atate mirabilia, que defe- 
ctum atatis compensarent, quz absque dubio Auctor 
Vitz sedulo executus sit ; mavime cum palam et in 
conspectu aliorum plurium intra ipsam .Lauram ge- 
sta, melius sciri ac probari potuerint, quam qua fe- 
cit clam in arctissima solitudine. Nihil etiam nobis 
superest de officiis, octo per annos apud monachos 
administratis, et loco citato distincte a. Vitae Aucto- 
ve expressis: Canonarchae, Artocopi, Hegumenar- 
cha, Xenodochi, atque in Annotatis ibidem exposi- 
lis, in quibus viz credibile est, se gessisse Sanctum 
sine insigni patientie, obedientie et charitatis exer- 
citatione : quibus virtutum in se admirabilitatem 
excitavit, aliisque, ut persuasum habeo, materiem 
suppeditarit de se ipso loquendi, scriptori autem Vi- 
tz amplissimum campum, ezcurrendi in laudes suas. 
Jam vero nostrum fragmentum incipit a delibera- 
lione Sancti, an prorsus ab hominibus secedere ve- 
lit, persuadente ei S. Martyrio, ut. persisteret in 
vite mixte instituto; atque aliquis mortis S. Mar- 
tyrii jacturam deplorans num. 4, videt S. Stephani 
hesychasterium celesti luce collucere, sicut. dicitur 
num. 5. Incipit itaque .Biographus in. fragmento, 
quod vulgamus, narrare ea, que contigere sub tem- 
pus illud, quo Sanctus hesychasterio se inclusit ; an- 
no videlicet circiter Ὁ etatis, prout colligitur ez 
dicta, parochia. 

22 Nec obstat, quod ibidem vocetur senex et ca- 
logerus : neque enim inde sequitur, tum. temporis, 
quando sic vocabatur, vere atate senem fuisse, quia 
γέροντες et χοιλογήρους, senes et quasi bellos senes 
se ipsos alter alterum vocitabant monachi; quod. tan- 
tumdem est dicere ac patres ; qualiter jam religiosi 
tum. apud suos tum apud. externos. appellantur. Sa- 
cerdos autem echibetur mum. 8, non diu, sicut. ap- 
quret, consecratus. Discipulum. habet. nomine Eu- 
stratium, num. 12 ; unde videtur argui posse, Bio- 
graplium ea mazime recensere, qua gessit Sanctus 
sub postremos 17 vite amnos, quibus, wt periocha 
memorat, annuas illas tres Quadragesimas cum 


pro- 


magna eo- 
rum parte 
desiderata, 


qua, quanta 
sit, ezamt- 
natur. 


Nc. 


pBiographus 
quis fuerit , 
quamque fi- 
dem meri- 
lus? 


Quo anno 
Seripserit, 
Uicertum ; 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


- 
proecipuis quibusdam Laurw patribus obivit, 
unum ex discipulis secum assumens, qui, nisi 
fallor, dictus E'ustratius fuerit. Ad. Quadragesimas 
istas quod. attinet, tantum. earum meminit periochua, 
postquam. enumerasset novem. annos. etatis puerilis, 
15 monastices, 8 ministeriorum, 5 solitudinis, sic 
ut eas anno 38 inchoato obire ceperit. Meminit de 
jejuniis Biographus, num. 12, 2b, 30, 31, 34, 45, 
83, 86, 176, 178, 179; a numero autem 115, re- 
censet gesta, ultimo Vit quadriennio, quo discipu- 
lus ejus fuit. Unde liquet, ea exstare, qua a media 
circiter annorum. Vitze cursu Sanctus gessit; priora 
vero intercidisse ; atque adeo si non dimidiam, ma- 
gnam sane. Vit partem fuisse deperditam. 

28 Ceterum laudato Biographo nomen Leontius, 
patria Damascus, vitz institutio in Laura S. Sabz, 
scribendi vatio accuratissima, atque idcirco fide hi- 
storica dignissima ; partim collecta materia ez mo- 
numentis, qua Auctor a fidelissimis testibus accepit ; 
et perducta usque ad. initium capitis 10, num. 115; 
parim deinceps ez iis, qua ipsemet observavit, 
scriptor, spectator ac testis, Sanctoque per annos 4 
discipulus. Qua probantur ex ejus verbis eodem 
num. 115 : Et haec quidem omnia, ut a viris fide 
dignis collegeram, pauperculus ego abjectusque 
Leontius conscripsi : quze autem coram ipse vidi, 
et hisce auribus audivi, jam explanare aggredior. 
Nam supremum, quod sacram ejus ex hoc mundo 
migrationem antecessit, quadriennium, in Sancti 
hujus disciplina posui. Id vero qua ratione sit 
factum, breviter edisseram. Post hac a num. 116, 
suam patriam indicat, vitzque professionem, vehe- 
mentes ac. diuturnas luctas, animi perturbationes, 
gravissimosque ad desperationem impulsus. Subjun- 
git eliam quonam modo a Sancto curatus, atque in 
disciplinam ipsius admissus fuerit, et plura alia, 
qua percensere longum. esset, et ibidem legi possunt. 
Quo intelligitur plenissimam ipsum fidem mereri in 
omnibus, que narrat : quam mon mediocriter sibi 
conciliat, nominando personas, loca, tempora, alia- 
que, qua ves circumstant, adjuncta : quim. etiam a 
num. 166, scripto committit asceticas Sancti adhor- 
laliones, quas ez ore ejus coram excepit : qua sunt 
veluti totidem apophthegmata sacra, quibus breviter 
el solida vita perfectioris economiam docet; qua 
meritissimo jure ipse num. 166, vocat sacra atque 
omni plena eruditione documenta. Adde, quod 
scribendi candor, orationis perspicuitas cum. aliquo 
etiam conjuncta nitore, tanta sint, quantam. in hi- 
storico optima nota desiderare quis possit. 

24 Quo determinate anno scripserit, nescitur ; quo 
autem circiter tempore, non difficulter statui potest. 
Scripsisse imprimis post. martyrium monachorum 
Sabaitarum, die xx Martii illustratum, atque adeo 
non ante anum. DOCXCVI, liquet ex visione num. 
177, qua Theoctistum discipulum suum, unum e 
numero Patrum in Maxima sancti Patris... Sa- 
bz: Laura a barbaris interfectorum, inter Colites 
gestientem. spectasse Sanctus narratur. Pergamus 
paullo ulterius. Dictum martyrium contigit, uti re- 
fertur in ejus Prologo num. 3, cum Hierosolymi- 
tans ecclesim beatissimus Patriarcha Elias... 
gubernaret ; noster vero diserte declarat num. 49, 
8€ scripsisse post ejus obitum, ita loquens : Helias.. 
propriam sedem postliminio repetiit, diuturnaque 
dignitate patriarchali... gavisus est; et cum 
hine ad Deum sancte migraret, Domnum Geor- 
gium syncellum. suum in cathedram Theadelphi- 
cam successorem reliquit. Papebrochius in. .Hi- 
storia Chronologica. Patriarcharum Hierosolymita- 
norum ex verbis moz citatis martyrii Sabaita- 
rum, Eliam wivisse anno. DOCXCVII ( jucta. supra 


503 
dicta 196) et eodem aut sequenti rnox anno obi- 
isse asserit ; sed cuperem id. paullo. magis probari, 
Pagio ad annum 195, rectius scribente , tempus 
FEliz mortis incompertum esse. Unde non satis etiam. 
videtur constare de tempore ordinationis Georgii, 
successoris ejus. Papebrochius quidem. eam innectit 
anno circiter DocxcIx, citans Annales Francorum 
Metenses, seculo x scriptos, qui ezstant apud. Du 
Chesne tomo 3; verum, cum ibidem. pag. 288, ad 
pradictum annum nihil habeamus, quam quod. mo- 
nachus, qui de Hierosolymis veniens, reliquias 
multas attulit Regi (Carolo Magno) ex parte 
Patriarche Hierosolymitani, inde non possumus 
habere, quisnam Patriarcha ille. fuerit, Eliasne, 
an Georgius. Nec certiora dabit Baronius ad annum 
eundem DCCXCIX, 51] ipsum inspezeris. Nihil itaque 
superest, quam ut dicamus, Leontium scripsisse qui- 
dem post martyrium Sabaitarum ac mortem. .Eliz 
Patriarchz Hierosolymitani, cujus, ut modo di- 
ctis unum addam, sors inter Sanctos est, sicut no- 
tatur num. 19 Vite; at manere interea incomper- 
tum temporis characterem, quo laudatus Leontius 
eam litteris commendarit ; quod. contigerit sub initium 
seculi noni. 

25 Idque rursum confirmatur ez verbis Leontii 
nostri num. 136, dicentis, quo tempore scribebat, 
Thomam  Theadelphici ( Hierosolymitani) thro- 
ni gubernacula suscepisse. Annales autem Fran- 
eorum ab anno 708 ad 808 deducti apud Du 
Chesne tomo Ὁ Francicorum a pag. 11; anno 807 
agunt de monachis de Hierusalem, qui legatione 
Thome Patriarche fungebantur. Et ibidem in 
aliis Annalibus, Eginhardo adscriptis, pag. 253, 
ad eumdem annum idem vefertur. Sive autem. jam 
T'homas ille proxime successerit Georgio in patriar- 
chatu Hüierosolymitano, sicut vult Pagius ad dictum 
annum, num. 4 contra Papebrochium ; sivecum Pa- 
pebrochio eidem Georgio interponas Fortunatum ; 
cujus controversiz decisio mon est hujus loci; vix 
dubitamus, ut cum Papebrochio loquar in. Historia 
Chronologica pag. xL1, quin hie ( Thomas) idem 
sit, qui in Actis Martyrum Sabaitarum laudatur 
num. 24, ut optimus medicus, idemque pientis- 
simus abbas, posteaque ordinatus veteris Laurze 
Hegumenus : qua verba nimis graphice videntur 
convenire cum verbis Vita num. 136, medicas Tho- 
ma dotes describentibus, quam ut non eadem utrobi- 
que persona indigitetur. Diu hanc ille sedem tenuit ; 
cum respondeat litteris Theodori Studitz anno 821, 
uti est apud Baronium ad istum annum, num. 54 et 
55. Unde patet, tempus, quo scripsit Leontius, ali- 
quam ab inito seculo nono latitudinem pati, et interea 
manere in obscuro, quo determinate anno scripserit. 

26 Asservamus inter alia monumenta. litteraria 
Vitam. Gracam ex Ms. Bibliothece Regi» Pari- 
siensis, signato num. S04, S. Gregorii, Episcopi 
Agrigentini in. Sicilia, dandam xxi Novembris, 
hoc titulo Auctoris pranotatam : Λεοντίου πρεσξυ- 
τέρου xal ἡγουμένου μονῆς τοῦ ἁγίου Σάξα. Leontii 
presbyteri et hegumeni monasterii S. Sabze, Utri- 
usque scriptoris identitatem prima saltem fronte sua- 
dere videntur nomen idem, idem vitz institutum, 
eadem fere loci monastici designatio, quantum qui- 
dem verba pradicta sonant. Accedit, quod iste Leon- 
tius statim. in Prologo profatur tenuitatem. suam, 
parum ad. ves tantas scribendas accommodatam ; pro- 
fitente et nostro Leontio suam num. 115, pauper- 
eulum se abjectumque mominans; et num. 185 
prorsus, utpote nec litteris, nec idonea sermonis 
elegantia pollentem; (Vite) pro meritis exor- 
nand:» imparem. At alterum ab altero. vere. condi- 
stinctum fuisse, plura et graviora persuadent ratio- 


num 


AUCTORE. 


JA. 


E 


"quo autem 


circiter tem- 
pore deter- 
minatur. 


n] 


Leontius, qut 
seripsit Fi- 
tam S. Gre- 
gorii 4gri- 
gqentini, 


AUCTORE 
2 i εἰ 


cum Leontio 
nostro non 
confunden- 
dus. 


504 


num momenta, quc ecpendenda proponimus. Ut 
cetera absint, qui utrumque Auctorem distinguant, 
ratio scribendi ac rerum. delectus utriusque. plane 
dispar. Leontius noster totus est in narrandis factis, 
solide stabilitis, stylo ab episodiis et frivolis adorna- 
tionibus alieno. Alter vero, quantum fallor si in 
pluribus apud emuncta naris historicos plenam fidem 
inveniat; wt prateream dialogismos, identidem. in 
exemplari Greco nostro repetitos, et in eo, quod 
edidit Surius, non. ita expressos; cetera in aliis, 
quorum magnam. partem cum Graco contuli, satis 
quoad substantiam convenit. Apud Allatium de Sy- 
meonum scriptis pag. 197 attribuitur Metaphrasti 


Vita Gregorii Agrigentini, qua incipit eodem mo- . 


do, sicut incipit ea, qua est apud Surium, quamque 
is sub nomine Metaphrastis vulgavit. Pagina autem 
113 ponit inter. Vitas, quas Metaphrasti abjudicat, 
exordium alterius, quod verbatim cum Graca nostra 
consonat; notaturque etiam habere Leontium Aucto- 
rem. Est itaque Vita sub nomine duorum. Aucto- 
rum scripta ; quorum haud dubie alter alteri prelu- 
cerit. Porro fidem ipsius minuit Baronius ad. an- 
nwm 494; Papebrochius vero in citata Historia 
Chronologica pag. 29 asserit illam multze fabulosi- 
tatis suspectam ; neque in testimonium sancti- 
tatis pro. Macario ( Patriarcha Hierosolymitano ) 
adducendam, donee severo examine discussa 
fuerit. Habemus eamdem Vitam in Ἐν λογίῳ seu 
collectione Vitarum aliquorum Sanctorum ex Meta- 
phraste desumpta et ad. vulgarem. Gracorum lin- 
quam translata ; sed unam noris, omnes haud. dubie 
noris in substantia. 

27 Inter utrumque ergo Leontium nimium quan- 
tum interest, quam ut. idem utriusque Vite Auctor 
censeri possit. Quid ? quod per monasterium S. Sa- 
bz, cujus presbyter et Hegumenus alter iste. Leon- 
tius fuisse notatur in titulo Vite, mon intelligatur 
Laura S. Sabe prope Hierosolymam, qua Leon- 
tium nostrum aluit, sed monasterium Roma sub no- 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


mine S. Saba notissimum; sicut perspicuum. fit 
evolventi Vitam apud Surium num. xxvur. Jd 
quod laudatus Allatius vel in titulo Vite notatum, 
invenerit, vel ex ejus contextw collegerit, quando 
eadem pag. 113, post exordium. Vita, ista addit de 
ejusdem Auctore : Leontii presbyteri et Hegu- 
meni monasterii S. Sap RoMANG URBIS ; ja- 
cetque in. colle Aventino, juxia portam S. Pauli, 
JDe quo. .Floravantes Mavtinellus in. Roma. sacra 
pag. 295 : Olim dicebatur in Cella nova, anti- 
quissimum monachorum Grecorum, tum Clunia- 
censium sub Lucio II, et Cisterciensium sub Ju- 
lio II monasterium. Gregorius XIII concessit 
Collegio Alumnorum Germanicorum. Atque hac 
plus satis. utrumque Leontium secernunt. Tertium 
ejusdem nominis, hic num. 32, a Leontio nostro lau- 
datum, manifestum est ab utroque isto distingui. 

28 Annotata ad hanc Vitam nobis reliquit Pa- 
pebrochius; qua etiam damus sub ejus nomine, ve- 
scissis contractisque aliquibus; et vel sic plus satis 
prolica sunt. Novae hinc inde a nobis annotationes, 
prout occasio tulit, antiquis istis insere ἢ nonnulla 
etiam in iis mutata. Vitam e Graca Latinam fecit 
socius noster P. Petrus vanden Bosch ( Boschius ) 
non oscitanter im illa re versatus, ut quam. posset 
proxime genuinum ac primigenium Auctoris sensum 
sequeretur. An vero et quantum assecutus eum sit, 
judicet lector φιλέλλην. Alia quidem ejusdem Vitae 
versio manuscripta hic elaborata jam pridem, et huc 
usque asservata fuerat ; at quo perfectius res tota, 
prodiret, placuit tentare novam, cum alia ista anti- 
quiore, a novo interprete mon visa, misi postquam 
suam magna ez parte promovisset, diligenter colla- 
tam, ut sic antiquis aque et novis, primisque ac se- 
cundis curis zstimatissime Vita merito consulere- 
tur, impensa, quam pro sua dignitate postulabat, 
seria accuratione. Prater hae, quo morer lectorem, 
nihil occurrit. Superest itaque ut nunc ipsam oculis 
subjiciamus. 


VITA ACEPHALA 


AUCTORE LEONTIO SANCTI DISCIPULO. 


Ex veteri Ms. Graco Petri Seguieri, Cancellari Francie. 


Interprete Petro Boschio. 


CAPUT I. 


Moritur Abbas Martyrius. S. Stephani sanctitas miraculis declaratur. 


Καθὼς ἔφης τὸ πρότερον, ἐπιλέλησμαι χλεῖσαι 
τὰς θύρας. Νῦν τί ἐρεῖς; μὴ ὡς ἄυτως ἐποίησα ; Ὁ δὲ 
ἄρα σχυμειδειάσας φησί" Καὶ νῦν ἐπελάθου, ἀλλ᾽ ὅ- 
ptos, ὡς οἶσθα, οὐδὲν ἀδυναθεῖ τῷ Θεῷ. Ἐγὼ δ᾽ οὐχ 
ὀλιγάκις, θεωρήσας τοῦτον χάριτος τοιαύτης ἀξιω- 
θέντα, εὐχαριστίαν καὶ δόξαν ἔπεμψα τῷ Θεῷ, χαὶ 
ἔτι περισσότερον πίστιν μεγάλην ἐχτησάμην εἰς αὖ- 
τὸν. Ὅθεν μιᾷ τῶν ἡμερῶν συνομιλῶν αὐτῷ περί 
τινων πνευματικῶν, ὡς ἔθος ἦν, ... ἐθέμην αὐτῷ μυ- 
στήριον * ἔσχον γὰρ λογισμὸν τοῦ κόσμου παντελῶς 
ἀναχωρῆσαι, xai προσελθὼν αὐτῷ εἶπον" "Ote πάτερ 


t prius monebas, occludere oblitus sum fores. 
Jam quid dices? Numquid modo sic feci? At 

llle velut subridens ait : Etiam nunc oblitus es ; 
verumtamen, ut nosti, Deo nihil est impossibile. 
Ego autem, hune tali gratia dignatum conside- 
rans, non raro gratiarum actionem Deo et laudes 
retuli; et majorem insuper nactus sum in eo 
fiduciam. Unde de rebus quibusdam spiritualibus, 
ut mos erat, cum eo die quadam colloquens, ar- 
canum illi aliquod credidi : cogitabam enim om- 
nino a mundo secedere; utque accesseram, dixi : 


Sancte 


Quaedam mo- 
tantur de 
"nnotatis, 
ac versione 
Fita. 


E 


S. Stephano 
de absoluto 
ab homint- 
bus secessit 
deliberanll, 


ut persiste- 
ret in vit 
miata insli- 
luto, 


b 


persuasit 
Martyrius, 
qui pie in 
claustro 
deinde mor- 
luus est. 


C 
d 


Quam jactu- 
ram deplo- 
TONS qui- 
dam, 


videt S. Sle- 
phani cellam 
CClesti [uoo 
Collucentey, , 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


Sancte pater Martyri a, octo jam anni sunt, ex 
quo interiorem penetrare nudus in eremum desi- 
dero, et huc amplius non reverti, aut hominum 
me in conspectum dare; ut ab humanis procul 
agens tumultibus Deo caste serviam, quem obse- 
crare non destiti, ut voluntatem mihi suam ape- 
riret : etenim mori mihi optabile non esset sine 
certa Dei testificatione profecto; neque eam ta- 
men ob rem quidquam huc usque divinitus reve- 
latum est mihi. Nune, ecce, certam in spem ad- 
ductus sum, fore ut innotescat mihi per te. 
Edissere ergo, pater, quidquid tibi demum sug- 
geret sanctissimi Spiritus gratia, et sana ani- 
mam suam. 

2 Cum sie igitur cum eo locutus essem ; tum 
ille continuo, quid expediret, perspicacibus pro- 
vidisque contemplatus oculis : Non vult, inquit, 
te Deus interiora deserti ingressum, hominibus 
ignotum degere; sed coronam potius duplicem 
adipisci, cum solitudinis tum assertarum per te 
im salutem animarum. Prosequere igitur eam vi- 
vendi rationem, quam edoctus a Deo es; dimi- 
dium quidem temporis ponens in solitudine ; 
quod autem erit reliquum in hesychasterio ὃ; ut 
multos ad veram Dei notitiam ac virtutem insti- 
tuas : nimirum id causze est, cur hominum ama- 
tor Deus te ab hominibus vetat recedere. Ne post- 
hac adeo hoc illum efflagita : vix enim erunt post 
te anachoretz conspicui c, a quibus hzc eremus 
inhabitetur. : 

3 Ergo, cum in viri Sancti verbis plane aequi- 
escerem, expulse mox sunt quecumque me jam 
pridem super hac re perturbaverant cogitationes, 
atque ad hoc usque tempus in animi tranquilli- 
iate, et gratias agens Deo, et patris Martyrii 
virtutem extollens, perduravi. Et hzc quidem 
sunt, que de patre Martyrio narravit sanctus 
Stephanus. Nihil vero eorum, quz dixerat, irri- 
tum cecidit. Neque enim Stephanum, medicum 
illum tam utilem animarum, procul a spirituali- 
bus alummis suis in latibulis speluncisque ac 
montibus delitescere Divinum numen sinebat : 
neque post eum umquam, ut nobis apparet, ab 
eremicolis, qui quidem conspecti fuerint, terra 
illa habitata est, quemadmodum przemonuerat mi- 
rabilis ille Martyrius, qui Deo tantopere placuit, 
tantisque ditatus charismatis ex hac vita migra- 
vit, eum in claustro d suo annos multos exegisset. 

4 Hoc moriente, aberat forte Patrum aliquis, 
ferventi in eum plenus fiducia. Is igitur cum, 
unde fuisset, reverteretur in Lauram, intellexit 
in via sacrum ejus ex hoe mundo discessum, ac 
dolore perfusus immenso, luctui indulsit multa- 
rum pleno laerymarum. Lauram vero deflens : 
9 Laura, inquit, nostra, qualis tibi contigit hodie 
calamitas, qualis te dolor oppressit ! tristitiz te 
et consternationis inumbravit nebula, Martyrio, 
jubare tuo, sub terram demerso. Et tu, o sacer 
sancti Sabz discipulorum coetus, quantum ami- 
sisti decus, qualemque morborum animi medi- 
cum! O quid tibi post hec, sgra atque infelix 
anima mea, consolationis invenies; quis tibi me- 
delam afferet? Quamquam etenim patrem Ste- 
phanum habemus, Dei timore, atque omni vir- 
tute prestantem; eum tamen patri Martyrio 
neutiquam conferendum putamus : quia multum 
interest inter utrumque. Quantum namque ab 
occasu distat ortus, tantum pater Stephanus a 
patre Martyrio. 

Dum itaque hse, pergens in itinere, apud 
semetipsum lamentaretur ac diceret, substitit in 
montis cujusdam vertice, qui Senis hesychasterio 


Tomus nm Julii. 


505 


Μαρτύριε , ὀχτὼ bx χρόνων ἔχω ἐπιθυμῦν ἐπὶ τὴν 
ἐνδοτέραν ἔρημον πορευθῆναι γυμνὸς, γαὶ μηχέτι ἐν- 
ταῦθα στραφῆναι, μήτε τινὶ ἀνθρώπων ὀφθῆναι, ὅπως 
πόῤῥωθεν ὑπάρχων τῶν ἀνθρωπίνων θορύθων, wz- 
θαρῶς λατρεύσω τῷ Θεῷ, ὃν οὐ διξλειπον ἐχλιπαρὼν, 
ἵνα φανερώσῃ μοι τὴν εὐδοκίαν αὐτοῦ - οὐ προεθαν- 
οίμην γὰρ ἄνευ θείας πληροφορείας ἀπελθὼν, χαὶ 
μέχρι τῆς δεῦρο οὐδέν μοι τούτου χάριν θεόθεν ἀπε- 
χαλύφθη. Νῦν, ἴδε, πεπίστευχα, ὅτι διά σου γνωρίσει 
pot * οὐκοῦν, πάτερ, λάλησον, ὅπερ ἄν ἐμπνεύσει σοι 
ἡ χάρις τοῦ παναγίου: Πνεύματος, wai θεράπευσόν 
μου τὴν ψυχήν. 


2 Ὥς οὖν οὕτως εἶπον αὐτῷ " παραυτὰ διοράτι- 
χοῖστε καί προορατιχοῖς ὀφθαλμοῖς σχοπήσας τὸ συμ- 
φέρον, ἔφη " Ὁ Θεὸς οὐ θέλει σε τοῖς ἀνθρώποις 
ἀφανῆ γενέσθαι, εἰς τὴν ἐσωτέραν ἔρημον εἰσελθόντα" 
ἀλλὰ μᾶλλον διπλοῦν χομίσασθαι στέφανον, τόντε 
τῆς ἐρήμου, τόντε διά σου σωζομένων ψυχῶν. Avyz- 
πλήρωσον οὖν τὸν βίον σου, χαθὼς ἐδιδάχθη ὑπὸ 
τοῦ Θεοῦ, τὸ ἥμισυ τοῦ χρόνου ἐν τῇ ἐρήμῳ, val τὸ 
λοιπὸν ἐν τῷ ἡσυχαστηρίῳ, ἵνα πολλοὺς ὁδηγήσῃς εἰς 
θεογνωσίαν wai ἀρετήν. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐ βούλεταί 
σε ὁ Θεὸς ἀποσθῆναι τῶν ἀνθρώπων φιλάνθρωπος. 
Μηκέτι τοίνυν παραχάλει ἀυτὸν περὶ τούτου, ὅτι μετὰ 
σὲ σχεδὸν οὐ πατηθήσεται ὑπὸ τῶν φαινομένων ἄνα’ 
χωρητῶν ἡ ἔρημος. c 


3 Πληροφορυθέντος οὖν ς 
τοῦ ἍἍγίου, ἐξετοπίσθησαν ἐκ ποδῶν οἵτινες ἐκ πάλαι 


Ξ Ξ uec ATA 
περὶ τούτου ἐχλόνουν με λογισμοὶ, ἐν γαλήνῃ 0: διήρ- 


μοῦ διὰ τοῦ στόματος 


χεσα ἕως τοῦ νῦν, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ, xai τὴν τοῦ 
ἀδθᾷ Μαρτυρίου ἐπαινῶν ἀρετήν. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ 
τοῦ à66& Μαρτυρίου διηγήσατο ὁ ὅσιος Στέφανος. 
Οὐδὲν ὃὲ ὧν ἔφησεν, ἔμεινεν ἀνενέργητον. Οὐ γὰρ 
ἐία τὸ Θεῖον τὸν Στέφανον, ψυχῶν ἰατρόν ὄντα 
χρήσιμον, ἐν χρύμνοις, xai ὄπαις, καὶ ὄρεσι χρυ- 
θῆναι ἄπωθεν τῶν λογιχῶν αὐτοῦ θρεμμάτων. Οὐχ 
ἔτι γὰρ μετ᾽ ἀντὸν, ὥσπερ ἡμῖν φαίνεται, ἐπατήθη ἡ 
γῆ ἐχείνη ὑπὸ τῶν 
εἶπεν ὁ θαυμάσιος 
εὐαρεστήσας, 
ἀπεδίω ἐν τῷ 
διαποιήσας. 


ὁρωμένων ἀναχωρητῶν, οἷα προ- 

; ^ Ἐς E Ξ 
Μαρτύριος, ὃς μεγάλως τῷ Θεῷ 
χαὶ μεγάλων ἀξιωθεὶς χαρισμάτων, 
ἑαυτοῦ ἐγχαλειστηρίῳ χρόνους ἱκανοὺς 


4 Τούτου δὲ κοιμηθέντος, εἷς τῶν πατέρων, ἔχων 
εἰς ἀυτὸν ζέουσαν πίστιν, οὐχ εὑρέθη. Ὡς οὖν, ὅθεν 
ἔιη, ἐπὶ τὴν Λαύραν ἐπανίη, χατὰ τὴν ὁδὸν ἐνόησεν 
τὴν ἐνθένδε ἱερὰν αὑτοῦ μετάστασιν, καὶ λύπῃ συ- 
σχεθεὶς ἀπεὶρῳ ἐπένθησε πένθος δαχρύων πολλῶν 
στόν. Ταλανίζων δὲ τὴν Λαῦραν, ἔλ * ὁποί 
φορὰ συμξέδηχέ σοι σήμερον, ὦ ἡμ 


Wr ; KP UE UE UP RAE 
xai ποία σε λύπη κατέλαδεν ; Στυγνότητος xal ἀθυ- 
τοῦ σοῦ φωστῆρος Μαρ- 


o : a Sos rS E $ 
τυρίου ὑπὸ γὴν καταδύντος. Σὺ δὲ, ὦ ἱερὸν τῶν τοῦ 


μίας νέφος ἐπὶ σε ἐπεσκίασε, 


ἁγίου Σάξα μαθητῶν ἄθροισμα, ὁποῖον ἀπώλεσας 
: . à puce x s 
xadynua xci ψυχιχῶν παθῶν ἀκέστορα. Ὦ ψυχή 
f ΕΙΣ ἃ 2s RAS 
μου νοσερὰ καὶ τάλαινα, τίνας ἄρα τοῦ λοιποῦ τεύξῃ 
Ἢ τὸς EST NON 
παρηγορίας, ἣ τίς σε 
Στέφανον εὑλαδῆ 
δαμῶς ἀυτὸν τῷ 
TR Laur YN “Ὁ x TE 
πολὺ ἀμφοτέρων τὸ διάφορον. Ὥσπερ γὰρ ἀπέχουσι 
ἀνατολαὶ ἀπὸ δυσμῶν, οὕτως ἀπὸ τοῦ ἀδξᾷ Μαρτυ- 


θεραπεύσει ; Ei γὰρ xal τὸν 
ἀξξὰ καὶ ἐνάρετον ἔχομεν, ἀλλ᾽ οὐ- 
SS 


acea Μαρτυρίῳ συγπρίνομεν * ἐπειδὴ 


, n LSBBGN D $- ΨΈ 
ριου οτου xccc A1:94709 αφεστγεν. 


οὐ 


5 Ὡς οὖν ταῦτα καθ᾽ ἑαυτὸν ἐν τῇ 
ἐθρήνει, χαὶ ἔ 


λεγεν, ἔστη ἐπὶ τινα ἀχρώρειαν ἄνωθεν 
τοῦ ἡσυχαστήριου τοῦ γέροντος ὑπαρχουσαν. Καὶ 


69 τότε 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 
GTUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 
GIJRCO. 


506 
τότε Ov αὐτοῦ ἐντόνως περισχοποῦντος τὸ ἡσυχαστή- 
piov, ἐπένευσεν ἡ ἀγαθὴ τοῦ Θεοῦ πρόνοια δεῖξαι αὐ- 
τῷ τὴν ἐμφολεύουσαν τῷ ἁγίῳ Στεφάνῳ θείαν χαὶ 
ἔχλαμπρον χάριν * εἶδεν γὰρ τὸ ἡσυχαστύήριον με- 
γάλου φωτὸς μεστὸν, ἐχπέμποντος ἀπὸ τῶν θυρίδων 
ἀχτῖνας τηλαυγεῖς. Ἐχθαμδυθεὶς δὲ ἐλογίζετο, τί ἄν 
εἴη τὸ ὀφθὲν λέγων * "Apa μή τις σπινθὴρ ἀπὸ δαδὸς 
ἢ χανδήλας ἐξέπεσε, χαὶ τὴν φλόγα ταύτην ἐν τῷ 
χελλίῳ, τοῦ χαλογήρου χαθεύδοντος, ἄνγψεν " ἡ ἀυ- 
τὸς ὁ καλόγηρος ἀσυνήθητον ἐποίησε πυρκαϊὰν ; ὅπερ 
οὐχ οἶμαι, οὔδε πιστεύω * οὐ γὰρ ἔιωθε τοῦτο ποιεῖν, 
οὔτε μὴν οἱ xac ἀυτὸν. 


6 Οὕτως οὖν ἐνθυμούμενος τῷ ἑαυτοῦ χατήντησε 
χελλίῳ. Τοῦ ἐρυθροῦ δὲ φανέντος, ἀπῆλθε πρὸς τὸν 
γέροντα, νομίζων εὑρεῖν τὸ χελλίον ὅλον πυρπολυθέν. 
Ὡς δ᾽ εἶδε τὸν γέροντα ἐν καταστάσει πολλῇ τυγ- 
χάνοντα, καὶ οὐδὲν εὗρε πυρὸς ἴχνον, οὔτε μέχρις 
ὀσμῆς γάπνου, ἔγνω ὅτι τουτὶ τὸ θαῦμα γέγονε ἔνεχα 
τῆς ἑαυτοῦ ὀλιγοπιστίας, χαὶ ὑπέστρεψε εἰς τὸ ἴδιον 
χελλίον, δοξάζων τόν Θεὸν, xal τὴν τοῦ γέροντος 
ὁμολογούμενος ἐχθειάζων ἁγιότητα. 


Ἵ Τὶς μοναχὸς μέγας xal ὑψηλὸς, τῷ γένει Αἰγύπ- 
τιος, Χριστοφόρος ἐπονομαζόμενος, ὥχει ἐν σπηλαίῳ 
τῷ ἐπίκλην τοῦ ἁγίου Θεοχτίστου ἐν τοῖς ἀνατολικοῖς 

4 

: ANLE αν SN E Xen 
μέρεσι τῆς τοῦ ἁγίου Ἑὐθυμίου μονῆς. Hv δὲ θεάρε- 
στος ὁ ἀνὴρ καὶ ἀσχητὴς ὑπὸ πολλῶν μεμαρτυρη- 
μένος ἐπ᾽ ἀγαθοῖς. ᾿Αγάπην δὲ ἄδολον εἶχε, τὴν μη- 
τέρα χαὶ τιθήνην πασῶν τῶν ἀρετῶν. Προεθυμεῖτο δὲ 
xai ἀυτὸ τὸ ὀιχεῖον ἐχχέαι τὸ αἷμα ὑπὲρ τῆς θερα-- 
πείας παντὸς ἀρχομένου πρὸς ἀυτόν " οὐ γὰρ μόνον 
πρὸς τοὺς ὁμοπίστους, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὑτοὺς τοὺς 
) lm-nurm H es t αἴ ^ y Y », 
ἀπίστους xal βαρβάρους, μιμούμενος χαὶ ἐν τούτῳ 
SIME 5 : ; 
τὸν ἑαυτοῦ κύριον xal δεσπότην, τὸν ὑπερδαλλόντως 
ἡμᾶς ἀγαπήσαντα, χαὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἐχουσίως ἀποθα- 
νόντα ἁμαρτωλῶν ὄντων. 


8 Ka ἑχάστην δὲ ἡμέραν δισχιλίας ἐπόνει γο- 
γυχλινείας, ἡμέρας χιλίας, καὶ νυχτὸς χιλίας σὺν 
παννύχισιν ἀγρυπνίαις πολλαῖς τε νηστείαις καὶ δά- 
χρυσι πλείστοις. Ἤσκχει δὲ καὶ τὸ ἐργόχειρον διὰ τὴν 
ἀχηδίαν. Οὗτος τοίνυν παρεκάλεσε τὸν ὅσιον Στέ- 
φανον xax σάδθατον, εἰ δυνατὸν, λειτουργῆσαι πρὸς 
ἀντὸν, ἦν γὰρ τότε πρεσθυτεριχὸν ἐπέχων βαθμὸν. 
Οὕτινος νῦν ἐπιμνησθεὶς, πρὸς βραχὺ σιωπήσομαι τὴν 
ἐν χερσὶ διήγησιν, ἄχρις ἂν ἐξαγορεύσω τὸ δι᾿ αὐτοῦ 
γενόμενον θαῦμα. 


9 Ἐν ταῖς ἡμέραις δὴ τῆς ὑψώσεως τοῦ τιμίου σταυ- 
ροῦ Ψήφῳ Θεοῦ χειροτονηθεὶς πρεσθύτερος οὗτος ὁ ἀδ- 
ξᾶς Στέφανος, ἐν τῷ ἑαυτοῦ ἡσυχαστηρίῳ προσήνεγχε 
τὴν λογιχὴν χαὶ ἀναίμαχτον θυσίαν μετ᾽ οὐ πολλὰς 
ἡμέρας * ἀυτοῦ OR χατὰ τὸν ἐχχλησιαστιχὸν θεσμὸν 
τὴν προσφορὰν τῆς προθέσεως ἀναφέροντος, χαὶ βοῶν- 
τος, xal λέγοντος * Τὰ ἅγια τοῖς ἁγίοις, ἔλαμψεν 
ὑπ' ἀντοῦ ἡ χάρις τοῦ Κυρίου, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ 
ἅγιον ἐπεφοίτησεν ἐπ᾽ ἀυτὸν, χαὶ τὸ εὐχτήριον ὅλον 
ἀπείρου φωτὸς ἐπλήρωσεν, ἀυτὸν δὲ ὁλόφωτον χατε- 
σχεύασεν, ὥστε καθορῶν ἑαυτὸν πανευαγῆ καὶ πάν- 
ἄγνον, χαὶ τὸν ἀέρα, γχαὶ πάντα τὸν χόσμον παρα- 
δόξως ἡλιωμένον. Μείνας οὐν ἐν τῇ τοιαύτῃ φαιδρό- 
τῆτι, ἀεὶ θεωρῶν ἑαυτὸν ἄλλον ἐξ ἄλλου γινόμενον 
[καὶ μὴ σχοπῶν ] ἵχνος ἀνθρώπινον, ὥσπερ τὸ πρό- 
τερον, ἐδειλίασε σφόδρα δειλίαν ἀξιέπαινον, ὡς ἐγ- 
χύψας εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν τὴν ἄῤῥγτον, val 
τὴν ἑαυτοῦ χοταμαθὼν ἀσθένειαν. Λογισμοὶ γὰρ 
ἀνθρώπων δειλοὶ, ἐπειδὴ ἡ φύσις ἀυτῶν χαθέστηχεν 
εὐμετάστατος. 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


imminebat. Tum illud attente interius eireumspi- 
cienti benigna Dei providentia revelare non ab- 
nuit latentem in sancto Stephano divinam atque 
excellentem gratiam. Vidit enim hesychasterium 
omne ingenti splendore luculentos longe radios 
per fores fenestrasque ejaculante collustratum., 
Obstupescens autem secum ipse reputabat, quid 
esse id tandem posset, quod viderat, num forte 
scintilla aliqua a face candelave abstitisset, eam- 
que flammam Calogero e dormiente excitasset; an 
ipse Calogerus insolitum struxisset ignem, quod 
neque existimo, neque credo; nam nec id ipse fa- 
cere consuevit, nec vero etiam qui apud eum sunt. 

6 Hujusmodi inter cogitationes proprium ad 
inclusorium devenit; illud autem cum rubicun- 
dum appareret, recurrit ad Senem, totam «zedi- 
culam flammis absumptam inventurum se ratus. 
Ut vero hominem unice securum offendit, neque 
ignis vestigium ullum deprehendit, et ne redo- 
lentis quidem fumi, intellexit scilicet ob modi- 
cam suam fidem miraculum illud accidisse; et ad 
cellam suam reversus est, elorificans Deum, Se- 
nisque summa cum veneratione profitens sancti- 
tatem. 

7 Monachus quidam magnus ac sublimis, ge- 
nere /Egyptius, cognomento Christophorus, spe- 
leum incolebat, quod sancti Theoctisti dicebatur 
ad orientales f monasterii S. Euthymii partes si- 
tum, vir Deo gratus et multorum testimoniis pro 
asceta sancto habitus. Caritatem, quze virtutum 
omnium mater est ac nutrix, sinceram colebat. 
Quin et proprium sanguinem profundere in votis 
erat ei, quo saluti consuleret cujuscumque ad se 
ventitantis : non enim sic affectus erat erga eos 
dumtaxat, qui eamdem secum profitebantur reli- 
gionem ; verum etiam adversus infideles ac bar- 
baros, imitatus etiam in hoe Dominum et Ma- 
gistrum suum, qui nos supra omnem modum di- 
lexit, ac pro nobis, atque adeo peccatoribus, 
mortem libenter oppetiit. 

8 Genua 5 flectebat per dies singulos bis mil- 
lies, millies interdiu scilicet, ac toties noctu, qui- 
bus et pervigilationes nocturnz, et multa jejunia, 
et lacrymse accedere solebant uberrimz. Opus 
preterea, ne quid obreperet socordiz, exercebat 
manibus. Hic igitur sanctum Stephanum, ut quo- 
libet sabbato, si fieri posset, sacris apud se ope- 
raretur, oravit : nam sacerdotalem tum gradum 
obtinebat. De quo cum jam meminerim, abrum- 
pam tantisper, quze prze manibus erat, narratio- 
nem, donec factum ab ipso prodigium retulero. 

9 Diebus itaque Exaltationis À venerandce 
Crucis, Deo annuente, presbyter initiatus pater 
hie Stephanus, sacrificium rationabile atque in- 
cruentum non multis post diebus obtulit in he- 
sychasterio suo. Cum vero juxta ritum Eccle- 
siasticum oblationem propositionis attolleret, cla- 
maretque ac diceret : Sancta sanctis i, reluxit 
ab eo Domini gratia, et sanctus in ipsum Spiri- 
tus descendit, ac totum splendore infinito imple- 
vit oratorium, ipsum vero toto corpore fulgentem 
exhibuit, ut adeo et semetipse purum omnino ac 
illibatum, et aerem, et mundum universum spe- 
ciem quamdam solis mirabilem in modum referre 
spectaret. In hae ergo luce persistens, ac se ipse 
constanter intuens alium jam ex alio factum, [et 
non observans] human: ullius, uti prius, formce 
vestigium, non indigno pavore vehementer cor- 
reptus est; quippe qui ineffabilem Dei majesta- 
iem suspiceret, propriamque edoctus probe esset 
infirmitatem. Cogitationes enim mortalium timi- 
dz ; quia natura eorum maxime est instabilis. 


10 


ulla. ibid, 
ignis scintil- 
li repertg, 


E 


Praclara 
sanctitas 
Christophori 
monachi, 


ἵ 


.9 
et pia exer- 
citia. 


h 
S. Stephanus 
Missam cele- 
brans splen- 
dore circum- 
datur ; 


A 


sed pra huc 
militate. 


Deum rogat, 
ut [awores 
suos cohibe- 
αἱ, nisi aliter 
expediat pro- 
cimo. 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


10 Ideo enim expavescens vir Beatus depres- 
sit animum, memor quo demum ex luto eductus 
esset : sic etenim Moyses, divinitatis ille inspe- 
ctor, glorificatus, dignusque inventus, qui Deum, 
quantum homini licet, intueretur, tam alte deni- 
que evectus, formidare coepit, balbumque se ac 
tardiloquum vocitare. Neque aliter divinum il- 
lud oraculum David, cum et ipsum sic Deus at- 
toleret, vermem ipse se nuncupabat : consterna- 
tusque animo, ne loco forsitan, quo apud Deum 
erat, excideret, abjiciebat se, ac duriter tractan- 
do vexabat. Ad hz:ee verebatur, credo, etiam San- 
ctus, ne qua ipsum vana gloria efferret altius, 
maxime quando prz ceteris hominibus laudaba- 
tur : at illud divina providentia non permisit. 
Sine penitentia enim sunt Dei dona, qui augens 
alacritatem animi ejus, atque alas ei ad volan- 
dum explicans, ut optimus magister, famulum 
suum salutari permissione voluit pertimescere. 

11 Exinde igitur ingenti occupatus metu Vir 
beatus, prolixis sibi Deum precibus demereri ag- 
gressus : O Deus, inquit, o largitor munifice, bo- 
norumque zeternorum thesaure, multe in miseri- 
cordia et miserationibus, quique omnium prz- 
scius es, irasci noli adversum me; sed cohibe 
fluetus grati:e super hominem tu: : nam vires 
meas, Domine, transcendit. Tum vero miseri- 
cordiam tuam flagito, id ut concedat mihi, quod- 
cumque tandem ad utilem conservorum animis 
zdificationem, ac medicinam petiturus sum; et 
ne infensus fueris mihi, benignissime, hzc a 
summa tua divinaque majestate deprecanti : quo- 
niam imbecillis animo sum, et carni atque appe- 
titionibus obnoxius : fuligo enim sum terrze, et 
iners lutum, ac pulvis improbus. Scis autem hu- 
manam naturam tuis hisce tam przclaris favori- 
bus modeste semper ferendis parem non esse, 
nisi ei tu, solus omnipotens, solus invisibilis, vi- 
res suffeceris. Contrahe igitur tantam hanc mul- 
titudinem beneficiorum tuorum, et in futuro ven- 
ture aliquando beatitatis seculo illic largitor; 
verum hic illud tantum, quo opus fuerit; item 
tempore oblationis, tum enim illis me dignare. 
Sie orantem, supplicantemque, qui omnibus ex 
animo se invocantibus presens adest, Deus ex- 
audiit. Atque adeo quidquid illo ex tempore pe- 
teret, prorsus obtinebat, maxime inter oblatio- 
nes sacrificales ae divinorum exhibitiones myste- 
riorum, sive arcani cujusdam esset revelatio, 
sive interior impulsus, seu visio, sive przevisio : 
quie tum interrogantibus aperiebat, quando ipsis 
ea intelligere necesse-erat et congruum. 


507 


10 Τούτου γὰρ χάριν δείσας ὁ Mavápws ἐτα- 
πεινώθη, μνησθεὶς ἐξ .οὗ πεπλαστούργηται πήλου " 
οὕτω γὰρ Μωυσῆς ὁ θεόπτης, δοξασθεὶς καὶ Θεὸν, 
ὡς ἀνθρώπῳ ἰδεῖν ἐφικτὸν, ἀξιωθεὶς, χαὶ εἰς τοσοῦ- 


E [4 * 
τον ὕψος ἀρθεὶς, ἐφοδήθη, ἰχνόφωνον ἑαυτὸν ὀνο- 


μάζων καὶ βραδύγλωσσον. Kal Δαβὶδ ὁ θεοφάντωρ, 
ὡς ἄντως ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ὑψοθεὶς, σχώληχα ἑαυτὸν 
ἀπεχάλεσε " γαὶ πτωούμενος, μήπως τῆς χατὰ Θεὸν 
ἐχπέσῃ στάσεως, ἐταπείνου vai ἐσχληραγώγει ἑαυτὸν 
ταῖς χαχοπαθείαις. Kal πρὸς τούτοις πτωούμενος, 
οἶμαι, ὁ Ὅσιος, ἤτι πάθῃ χενοδοξίας ἔπαρμα, ὑπὲρ 
πάντων ἀνθρώπων ἐπαινούμενος μάλισται " ὅπερ οὐκ 
εἴα παθεῖν ἡ θεία πρόνοια - ἀμεταμέλητα γὰρ τοῦ 
Θεοῦ τὰ χαρίσματα, ὃς τὴν πρόθυμίαν ἄνξων, ἣ 
ἐχπτήσσων ἀυτὸν, οἷα. παιδευτὴς ἄριστος, διὰ σω- 
τηριώδους παραχωρήσεως τὸν ἑαυτοῦ θεράποντα φο- 
δηθῆναι ἠυδόχησεν. 


11 Ἐντεῦθεν τοίνυν πολλὰ δειλιάσας ὁ Μαχάριος, 
λιταῖς ἐχτενέσι τὸν Θεὸν ἐξεμειλίσσετο, λέγων * Ὁ 
Θεὸς, ὁ μεγαλόδωρος δοτὴρ, καὶ θησαυρὸς τῶν ἀιω- 
νίων ἀγαθῶν, ὁ πολὺς ἐν ἐλέει χαὶ ὀιχτηρμοῖς, zai 
πάντων προνοητὴς, μὴ ὀργισθῇς xac! ἐμοῦ, ἄνες δὲ 
τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον τῆς χάριτός σου χύματα " ὑπερ- 
Gers γὰρ μου, δέσποτα, τὴν δύναμιν * τότε ὃΞ μοι 
χαρίσαι ἀυτὰ δέομαι τῆς σῆς εὐσπλαγχνίας, ὅτ᾽ ἂν 
ἀιτήσωμαι ἕνεκεν τῆς τῶν συνδούλων ψυχωφελοῦς 
ὀιχοδομῆς,, xol θεραπείας, xci μὴ ἀγαναχτήσγς 
xav ἐμοῦ, φιλάνθρωπε, παρὰ τῆς σῆς ὑπερθέου με- 
γαλειότητος, ἀιτοῦ τειδὴ ἀσθενής εἰμι 
τῇ ψυχῇ, xal τῇ σαρχὶ, χαὶ τοῖς πάθεσιν ὑποχεί- 
μενος * ἀιθάλη γὰρ ὑπάρχω γεώδης, xal πηλὸς ἀρ- 
γὸς, χαὶ χόνις χαχότροπος. Οἶδας δὲ χαὶ ὅτι φύσις 
ἀνθρωπίνη οὐ δύναται ἀεὶ φέρειν ταῦτά σου τὰ μεγα- 
λόδοξα χαρίσματα, εἰ μὴ σὺ ἐνισχύσης ἀντὴν, ὁ 
μόνος ἀπειροδύναμος , ὁ μόνος ἀόρατος. Σύστειλον 
οὖν τάδε τὰ πολλὰ πλήθη τῶν σῶν δωρεῶν, χάχεῖ 
μοι δώρησαι ἀυτὰ ἐν τῷ μέλλοντι ἀιῶνι τῆς μελ- 
λούσης μαχαρίοτητος, ἐνταῦθα ὃὲ ὅτ᾽ ἂν δέοι, xal 


οὔντος ταῦτα " 


MpPegus puma VN es A 
ἐν τῷ χαιρῷ τῆς προσχομιθῆς, ἐν αὐτῷ γὰρ ἀυτῶν 
, - B ru τ΄ Ὁ ᾿ 
χαταξίου με. Οὕτως οὖν αὐτοῦ προσευξαμένου χαὶ 
* ἢ AUR 
ἐγγυς τοῖς επι- 
Ce 


δεηθέντος ὑπήχουσεν 


ἀληθείᾳ. "Amo 


E MERECE PM CE RE s 
ἅπερ ἂν ἠτεῖτο, ἐλάμθανε, μάλιστα 


3 , 3 3A ef 
χαλουμένοις αὐτον ἔν 


ταρχιχαῖς ἀναφοραῖς xat μυσταγωγιχαῖς παρα- 


στάσεσι, κἄντε μυστήριον Y, χἄντε ἐνόρμημα, κἄντε 
y B A us 
ὅραμα, χἄντε προόραμα, χαὶ τότε δὴ τοῖς ἔρω- 
τῶσιν ἀπεχάλυπτε ταῦτα, ἡνίχα ἀκούειν ἔδει χαὶ 


qu AN. 
ἥρμωζεν. 


ANNOTATA D. P. 


a Nulla hujus alibi usquam, quod sciam, memoria : nam qui in S. Euthymii Vita memoratur. Hiero- 


solymitanus Patriarcha, ad seculum 5 spectat. 


b. Quasi dicas locum. quietis sew repausatorium : quo nomine. etiam in provincia F'auciniensi diccesis 
Gebennensis est Patrum Cartusianorum domus. Derivatur ab ἡσυχάζω, quiesco, taceo. Unde qui in hu- 
jusmodi recessu versabantur ἡσυχασταὶ dicti. Sic vocatur celebris ille Joannes Hesychastes ; quod Latini 
Silentiarium vertere, de quo xu Maii. Porro in hac Vita plerumque ἡσυχαστήριον et χελλίον distinguun- 
Dur; sic ut. hesychasterium accipiatur pro ipso Senis recessu, in quo solus quidem commorabatur, discipulos 
tamen et quoscumque alios exhortationis vel colloquii causa accedentes admittebat : de qua re vide num. 184. 
Cella vero significat communem pluribus discipulis hospitibusque locum. Quamvis duo hac nomina num. 6 
promiscue etiam accipiantur pro praedicto recessu : nempe quod cellae nomen generalius etiam hesychasteriis 
conveniret , licet non omnis cella hesychasterium esset. 

€ Ex adverso vero illi, quibus hac facta a Deo gratia, ut nisi, quibus vellent, conspicui non essent, ἀφα- 
νεῖς vocantur : de quibus tum alibi hic sepe, tum precipue num. 43. 

d Grece est ἐγχλειστήριον ; angusta adicula, cui inclusi vivebant quidam solitarii. 

e Nomen in Lausiaca historia. apud Palladium frequens, et hoc tempore omnibus in. Gracia monachis 
atque anachoretis commune, potissimum in monte Atho absque ullo etatis discrimine : etsi per se idem sit, 


quod 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 
GRECO, 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 
GIURCO. 


508 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


quod bonus senex. Eadem notio occurrit in Vita S. Sabe, apud. Cotelerium tomo 3 inter KE'cclesio Graco 
monumenta edita, paginis 299, 302, 303. Videndus etiam Goar in Euchologio notatione 44 ad. Missam 
S. Joannis Chrysostomi. 

f Videtur hic prima fronte spelunca. ista. constitui obversa monasterio S. E'uthiymii ad Orientem : non 
indicatur tamen. aliud, quam quod. spelunca respectu Laura S. Saba esset ad partes Orientales, antequam. 
ad monasterium S. Euthymii perveniatur. Non enim, si sita fuisset ulterius, apparet, quomodo Stephanus 
in Laura degens, illuc se contulisset quot Sabbatis sacrificaturus ; eodemque tam facile ezcurrisset discipu- 
lus, solum ut duorum hospitum adventum nuntiaret ; prout num. 12 dicitur. Sic in Actis Martyrum Sa- 
baitarum num. 30 barbari venire dicuntur ἐκ τῶν κατὰ Βοῤῥὰν μερῶν τῆς ἁγίας πόλεως : non quod venerint 
ex dis partibus, qua erant Sancta civitati ad Boream ; sed qua erant ad Boream euntibus ex Laura versus 
Sanctam civitatem. Non est tamen hac ea spelunca, quam ad. Boreale torrentis preecipitium repertam 
SS. Euthymius et Theoctistus aliquamdiu soli incoluerunt: hac enim, xdificato in aditu pracipitii S. 
Theoctisti monasterio, fuit in ecclesiam mutata ; et quamvis munc una cum monasterio desolata, potuerit. 
huic anachoretz esse ideonea. habitatio, non tamen ad usum templi potuisset fuisse idonea, si aliter quam 
per longas, qua hic deseribuntur, scalas ea. nequivisset adiri. F'uerit ergo vicina alia, in quam se S. The- 
octistus recipere solitus sit, cum vellet a monasterii curis remotus Deo vacare liberius. Hac autem ut abe- 
rat a monasterio S. Euthymii versus Meridiem ad dexteram vie Hierichuntinz sito, tribus circiter millibus 
passuum ; ita totidem aut etiam paucioribus abfuerit a Laura. S. Saba : cui ipsa erat ad Orientem que 
aut magis, quam ipsum S. Euthiymii monasterium : quod etiam ex mum. 14 infra confirmatur his verbis : 
Donec aliqui venientes ex Laura vel monasterio S. Euthymii vel aliunde : quod indicat, hac duo 
proximiora spelunca loca fuisse, unde ad visitandum | Christophorum frequentiores venirent. Et num. 1T 
dicitur quod S. Stephanus e deserto rediens ad Lauram, volensque ex itinere invisere Christophorum, 
ipsum obviam habuerit, proficiscentem ad S. Ewtlnymii, et statim post duos latrones venientes a Laura. 

g Multos fuisse in hisce genuflezionibus seu. adorationibus veteres illos, testantur eorum. Vite. De Si- 
meone Stylita. ad diem 5 Januarii num. 44 Vitz a Metaphraste edit refertur, a Theodoreto quodam, 
illas enumerare conato, mille ducentas quadraginta quatuor numeratas. 

h Die 14 Septembris precipua veneratione in iis partibus celebrari consueta. 

i Non habet hac verba S. Chrysostomi Missa, qua. tamquam breviore ordinarie utuntur. Graci ; sed 
Missa S. Basilii, et Prasanctificatorum sanctz Quadragesima : quas omnes Goar in Euchologio edidit, et 
notis illustravit. In utraque autem. posteriori prascribitur, ut sacerdos immediate ante communionem 
suam ministrorumque, in hac verba exclamet: quod, quo ritu fieret, indicant Rubrice Misse Prasanctifi- 
catorum hoc loco: Sacerdos autem ad tecta divina dona manum mittens tangit vivificum panem cum 
reverentia et metu multo, et dicente Diacono: ATTENDAMUS, exclamat: PrJEsANCTIFICATA SANCTA 
SANCTIS ; deinde detegens ipsum, perficit communionem divinorum donorum. De qua Missa, simili 
ei, quam. Ecclesia Romana facit in Parasceve, in. qua non conficitur corpus Christi, sed pridie confec- 
tum sumitur ; queque δα Concilii Trullani canone τι fieri debebat omnibus jejunii Quadragesimalis die- 
bus, excepto Sabbato οἱ Dominica, egregiam Dissertationem Leo Allatius edidit : δὰ qua communionem 
Orientalium sub unica specie solidissime probavit Bartoldus Nihusius: que omnia simul impressa habes 
post ejusdem Allatii opus de Occidentalis Ecclesi; perpetua. consensione. Voces ille sancta sanctis etiam 
adhibentur in. Liturgia Moxarabica, a Cardinale Bona post alios edita de rebus Liturgicis lib. 1, cap. 11, 
eL à nobis edenda et historice, chronologice ac liturgice illustranda, Deo dante, post paucos annos in Tracta- 
tu preliminari, unum ex sequentibus hujus mensis tomis pragressuro. 


CAPUT II. 


S. Stephanus benedictione sola ostiwm veserat ; inter latrones inconspicuus 
ambulat ; Heliee Patriarch reditum ad suam sedem, 
Christophoro mortem in Perside predicit. 


12 ᾿Αλλὰ τὴν προτέραν μεταχειρισόμεθα διήγησιν, 
ἣν μιχροῦ παρεσιωπήσαμεν, περὶ τοῦ πατέρος ἡμῶν 
Χριστοφόρου φαμὲν, x«l τοῦ ἁγίου Στεφάνου. Οὗ- 
τος δὴ, ὥσπερ ἔφαμεν, ὡς ἐπίπαν κατὰ σάδθῥατον 
τὴν προσφορὰν ἐν τῷ μνημονευθέντι σπηλαίῳ ἡγίαζεν - 
“ ES ey rs Por Ves "ESTA aer ΒΝ, 
ὅτε γὰρ ἐν τῷ ἡσυχαστηρίῳ διῆγεν, ἀπίη πρὸς ἀυτὸν, 
χαὶ πάλιν ὃτε χατὰ τὴν ἔρημον ὑπήρχε, τῆς Τεσ- 
σαραχοστῆς πληρουμένης, πολλάκις OU αὐτοῦ τὴν ὁδὸν 
ἐποιεῖτο, εἰς τὴν Λαῦραν ὑποστρέφων * τοῦτο δὲ 
ἐποίει, πολλὸι ὑπ᾽ αὐτοῦ τοῦ ἀδθὰ Χριστοφόρου παρα- 
χλητιχῶς βιαζόμενος. Αὐτοῦ οὖν ἐν τῇ ἐρήμῳ Ou 
τρίξοντος xac τὸν χαιρὸν τῆς ἁγίας Τεσσαραχοστῆς 
χατέλαδόν τινες προσήλυτοι εἰς τὴν Λαῦρᾶν ἀναΐζη- 
τοῦντες ἀυτὸν, χαὶ παρὰ τῶν πατέρων μαθόντες, ὅτι 
ἐν τῇ ἐρήμῳ διάγει, παρεχάλεσάν τινα Εὐστράτιον 
ὀνόματι, τοῦ γέροντος τότε μαθητὴν τυγχάνοντα, 
πορευθῆναι πρὸς τὸν ἐπιστάτην, χαὶ γνωρέσαι αὑτῷ 
τὴν ἑαυτῶν ἄφιξιν, ἣν ἕνεχεν αὐτοῦ εἰς τὴν Λαῦραν 
ἐποιήσαντο. Ὁ δὲ πεισθεὶς ἀπῆλθε σημάναι τῷ γέρον- 
τι" ὃς τὴν τῶν νεηλύδων ἀχούσας ἔφοδον, μετ᾽ ὀλί- 
γας ἡμέρας τὴν τεσσαραχοσθήμερον νηστείαν πλη- 
ρώσας, ὑπέστρεψε εἰς τὴν Λαῦραν. 


S priorem historiam resumemus, jam aliquan- 
tisper interruptam, de patre videlicet nostro 
Christophoro aec sancto Stephano. Hic igitur, uti 
dicebam, quolibet in universum sabbato ad aras 
in spelunca, de qua jam memini, faciebat; cum 
in hesychasterio degeret, abibat ad eum ; rur- 
sumque cum in eremo fuisset, exeunte Quadra- 
gesima, illac iter habere consueverat, in Lauram 
inde revertens. Hoe vero non nisi multa exhor- 
tatione ab ipso patre Christophoro compulsus 
praestabat. Dum ergo tempore Quadragesime 
ageret in solitudine, peregre quidam, eum requi- 
rentes in Lauram advenerunt; cumque in eremo 
jam illum versari ex patribus intelligerent, Eu- 
stratium quemdam nomine, tum temporis Senis 
discipulum, oraverunt, ad Magistrum ut vellet 
contendere, de suoque illum adventu et confecto 
ejus causa usque in Lauram itinere facere certio- 
rem. Acquievit ille, ac nuntium hune Viro seni 
delaturus abscessit; qui recentem hune eorum 
adventum edoctus, expleto paucis post diebus, 
Quadragesimali jejunio, reversus in Lauram est. 


13 


Apud abba- 

tem. Christo- 
phorum [re 
quenter δῶ τς 
crificare soli- 
Lus, 


A 
ad eum dix. 
verlil ea iti- 
nere; 
ü 


B 
sed abilurus 
clauso prohi- 
betur ostio, 


C 
quod Deo fre- 
lus aperiri a 
discipulo ju- 
bel, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


13 Viam autem, discipulo suo comitante, eam 
tenuit, qu:e ad patris Christophori antrum duce- 
bat; quo cum pervenisset, ac fores ex inferiori 
loco lapillo «, pro more pulsasset, pater Christo- 
phorus oblongas scalas suas deorsum per funes 
demittens ad ascendendum eum invitabat. Ascen- 
dit ille, e£ cum eo una conscendit discipulus. 
Precatione itaque apud se consueta, mutuaque 
salutatione perfuncti, scalas attollunt. Et duorum 
quidem dierum spatio apud hunc hospitem com- 
morati, de via Lauram versus postridie insistenda 
statuebant ; sed plurimis Senem adortus precibus 
pater Christophorus : Mane, ait, apud nos dies 
alios duos, et, nisi grave est, etiam ulterius. At 
senex excusare ingenue sese, ac dicere : Tametsi 
perjucundum id nobis accidat, cum tibi, pater, aut 
obsequio esse perpetuo possumus, aut oblectamen- 
to; sunt tamen etiam fratres alii spirituales, 
quos confirmare nos et recreare necesse est. Ni- 
hilo interea secius, quando amor eo me tuus ad- 
igit, cras nisi aliter Deo visum fuerit, persistam 
apud te; sed diem insuper alium ne poposceris. 

14 Multis igitur enixe rogatus, diem, quem 
adderet, ne unum quidem habuit : sed tertio die 
commonefaciens eum : Cras, inquit, omnino, Deo 
quidem favente, profecturi sumus. At pater Chri- 
stophorus jam satis intelligens, numquam addu- 
ctum iri Senem, ut diem saltem unam extraheret, 
correptos per noctem abscondit funes, inscio Se- 
ne;quem ortojam sole, cum ut subsisteret impense 
orasset, exorare non potuit. Decreverat nimirum 
Deus illustriorem reddere magnum Stephanum, 
palamque prodere omnibus et virum, et profusam 
in eum a se gratiam. Digressus namque pater 
Christophorus spelei fores pessulo b tutissime 
occlusit, impulitque valide, donec obices suis 
cavis inserti congruerent ; moxque redux, ac sub- 
ridens ait Seni: Nune enimvero etiam invitum 
detinebo non uno tantummodo, sed pluribus die- 
bus, usque eo denique dum vel ex Laura, vel ex 
sancti Euthymii domicilio, vel aliunde aliqui ad- 
venientes, sublato pessulo, januam reseraverint. 
Sed, siquidem, quod aiunt quidam, monachus es 
consummat:ee vitze ac sanctitatis, accede, ac fores 
aperiri jube, ut et nos cum illis talem te et sedulo, 
et propria freti experientia agnoscamus atque 
habeamus ad posterum. 

15 Tum Senex : Sanctus equidem, inquit, non 
sum, ut multi przedicant ; sed contra potius pec- 
catorum plenus : novi etenim me, et mala opera 
mea, quze si videret quispiam, loqui, credo, me- 
cum non auderet : vastum enim est pelagus im- 
puritatis meze. Nihilo minus, etiamsi homo 
istiusmodi sim, quandoquidem a me exegisti ja- 
nuam reserari, ac dixisti, me, qui talis sim, a 
quibusdam vocitari sanctum, fide subnixus etiam 
hoc effectum dabo, non mea quidem apud Deum 
gratia fretus et meritis, sed ineffabili ejus erga 
nos benignitate ac bonitate, neque ignarus, in 
vate juxta atque in asino inhabitasse gratiam ejus, 
non ob eorum dignitatem et merita, sed propter 
hominum salutem. Discipulum itaque suum semel 
atque iterum inclamans: Eustrati, inquit, Eu- 
strati, facito reverentiam c. Discipulo autem in 
genua provoluto, ait: Benedictus Dominus, quia 
in gloriam nominis ejus pessulum resolves. Tum 
assurgens discipulus, et ad januam accedens pro- 
pius extremisque eam digitis tangens extemplo 
aperuit. 

l6 Hoc Pater Christophorus cum spectasset 
oculis, inhorruit seilicet, atque extra se raptus 
infinitam Dei extollebat potentiam, concessam- 


Tomus n Julii. 


500 


18 Ἐποιήσατο δὲ τὴν πορείαν, ἔχω» μετ᾽ ἑαυτοῦ 
ΝῊ Ζ E Pw ΡΣ ^ 
τὸν ἴδιον μαθητὴν, διὰ τοῦ σπηλαίου τοῦ 266a Xpi- 
, v 
στοφόρου, ὅπερ χαταλαῤόντος ἀυτοῦ xai χατὰ τὸ 
, " 
σύνηθες λίθῳ μιχρῷ χάτωθεν χρούσαντος, ὁ ἀξβᾶς 
; 
Χριστοφόρος τήν ἐπιμήχη ἑαυτοῦ ἄνωθεν χλίμαχα 
- , v 
τοῖς σχοινίοις χαλάσας, χαὶ ἀναδῆναι προυτρέψατο. 
Ὁ δὲ iyi; ng iaa poni ; 
& ἀνέξη, συνανέδη δὲ μετ᾽ ἀυτοῦ χαὶ ὁ μαθητής. 
RA S / T » 
Τὴν zÜwpiym» οὖν ἀντοῖς ἐχτελέσαντες εὐχὴν, χαὶ 
ἀλλήλους ἀσπασάμενοι ἀνήγαγον τὴν χλίμαχα. Ἐπὶ 
δύο μέντοι ξενισθέντες ἡμερῶν διάστημα, τῇ ἐπαύριον 
τῆς ὁδοῦ τῆς ἐπὶ τὴν Λαῦραν φερούσης ἐδουλήθησαν 
x 0 Ὁ δὲ 1664 X , e ^ 
ἔχεσθαι. E à66ac Χριστοφόρος πλεῖστα τὸν πρε- 
CURVE LOU - D LUE s rs , 
σθύτην ἠξίου - Μεῖνον, λέγων, πρὸς ἡμὰς ἄλλας δύο 
ἡμέρας, wai πλέον, εἰ ῥάδιον. Ὁ δὲ γέρων εὐφυῶς 
ἀπολογούμενος, ἔφησεν * Ei χαὶ διὰ παντὸς ἐπιπο- 
θοῦμεν τὴν ζὴν, πάτερ, ποιεῖν θεράπειαν χαὶ ἄνεσιν " 
ἀλλ᾽ οὖν καὶ ἑτέρους, πληροφορῆσαι πνευματιχοὺς 
ἀδελφοὺς xal διαναπαῦσαι δεόμεθα * ὑπὸ Oi τῆς 
ἀγάπης aou βιαζόμενος, παρὰ σοι τὴν ἄυριον δια-- 
τελέσω, εἴπερ ὁ Θεὸς ἐπινεύσειεν " ἀλλ᾽ ἑτέραν μὴ 
ζήτει παρ᾽ ἐμοῦ. 


14 Πολλὰ οὖν ἔτι δυσωπυηθεὶς, ἄλλην αὐτῷ οὐκ 
εἶξε χαρίσασθαι * τῇ ὃὲ τρίτῃ ἡμέρα ἐδήλωσεν αὐ- 
τῷ λέγων * "Aupwy ἀποθήσομαι πάντως, τοῦ Θεοῦ 
εὐδοχοῦντος. Ὁ δὲ à66ac Χριστοφόρος, γνοῦς, ὡς 
ὁ Τέρων οὐ πεισθήσεται διὰ ποιήσειν πρὸς ἀυτὸν 
ἡμέραν ἄλλην, κατὰ τὴν νύχτα λαξὼν τὰ σχοίνια, 
τοῦ Τέροντος ἀγνοῦντος, χατέχρυψεν, ὃν τῆς ἡμέρας 
γενομένης μεῖναι λίαν ἱκετεύσας, οὐχ ἔπεισε. Τοῦτο 
δὲ σαφῶς θεῖον ἦν βούλημα, δοξασθῆναι τὸν μέγαν 
Στέφανον, καὶ εἰς γνῶσιν πάντων ἐλθεῖν τὸν ἄνδρα, 
xal τὴν αὐτοῦ θεόσδοτον χάριν. ᾿ ἀπιὼν γὰρ ὁ ἀδξάᾶς 
Χριστοφόρος τὴν πύλην τοῦ σπηλαίου ἀσφαλῶς τῇ 
μανδάλιδι κατέκλεισε, σφοδρῶς σαλεύσας αὐτὴν, 
ἄχρις ἂν αἱ βάλανοιταῖς γλυφίσιν ἐνηρμωσθησαν, xai 
παραυτὰ στραφεὶς, ὑπομειδιάσας ἔφη πρὸς τὸν Τέ- 
ροντα * Νῦν ὄντως xal ἄχοντα κατέσχον ἡμέρας, οὐχ 
ἡμέραν, ἕως τινὲς ἐλθόντες ἀπὸ τῆς Λαύρας ἢ ἀπὸ τῆς 
μονῆς τοῦ ἁγίου Ἐὠθυμίου, ἣ ἄλλοθεν, τὴν ia^ 
ἀνοίξωσιν. ᾿Αλλ᾽ εἶπερ, ὥσπερ φασί τινες 
ἄγιος, προσελθὼν χέ- 
ἵνα σε τοιοῦτον σὺν 


λαθόντες 
ὑπάρχεις μοναχὸς τέλειος χαὶ 
λευσον ἀνοιχθῆναι τὴν θύραν, 
ἐχείνοις ἀχριδῶς καὶ ἐμπείρως ὁμολογήσωμήν τε χαὶ 
ἕξωμεν. 


15 Ὁ 9t Τέρων ἀποχριθεὶς εἶπεν * “Ἅγιος μὲν οὔκ 
εἰμι, ὥσπερ οἱ πολλοί φασιν, ἀλλὰ χαὶ πάλιν πλημ- 
μελημάτων ἀνάμεστος * ἐμαυτὸν γὰρ οἶδα χαὶ τὰς 
πράξεις μου τὰς καχὰς, ἃς εἴτις ἴδει, οὐχ ἄν μοι λα- 
λεῖν ἀνείχετο. Μέγα γάρ ἐστι τὸ πέλαγος τῆς ἐμῆς 

oy dludieset ΟΣ ac ee ir cru as 7 
sOnAórwcoc * ἀλλ᾽ ὅμως xal εἰ τοιοῦτος ὑπάρχω, 
ἐπείπερ ἠτήσω παρ᾽ ἐμοὶ τὴν θύραν ἀνοιχθῆναι, καὶ 
B : 
εἶπας, ὅτι τινές με 
πίστει φερόμενοι * τοῦτο xal ποιήσω, οὐ θαῤῥῶν τῇ 
ἐμαυτοῦ πρὸς Θεὸν παῤῥησίᾳ καὶ ἀξιότητι, ἀλλα τῇ 
1 
ἀφάτῳ αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς φιλανθρωπίᾳ xal ἀγαθότητι, 
εἰδὼς ὅτι καὶ ἐν μάντει καὶ ὄνῳ ἡ χάρις αὐτοῦ χατῴ- 
» εἰ * » t "Yr B * * * x 
χησεν, οὐ διὰ τὴν ἐχείνων ἀξίαν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀν- 
θρώπων σωτηρίαν. Δὶς οὖν φωνήσας τὸν μαθητὴν 
, - » 5 
αὐτοῦ" Ἑυστράτιςε, Ἑυστράτιε, εἶπεν, ποίησον μετά- 
νοιαν. Τοῦ δὲ μαθητοῦ κλίναντος τὰ γόνατα, εἶπεν 
Lal κει τι rei Psi ND ar 
αὐτῷ " Εὐλογητὸς Κύριος, ὅτι εἰς δόξαν τοῦ ὀνόματος 
αὐτοῦ ἀνοίξεις τὴν μανδάλιδα. ᾿Αναστὰς οὖν ὁ μα- 
θητὴς καὶ τῇ θύρᾳ πλησιάσας, καὶ τῆς μανδάλιδος 
ἄκροις δαχτύλοις ἁψάμενος, παραχρῆμα ἀνέῳξεν. 


τοιοῦτον ὄντα καλοῦσιν ἅγιον, 


16 Ὁ δὲ ἀξδξάς Χριστοφόρος θεασάμενος, ἔφριξε 
καὶ ἐξέστη, τὴν ἄπειρον τοῦ Θεοῦ δοξάσας δύναμιν, 
χαὶ τὴν θεόσδοτον τοῦ ᾿Αγίου χάριν ἀγασθεὶς, xai 


τὸ 


àya- 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 


* 4n μανδά- 
λιδα 3 


p 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 

EX M5. 
GIUECO. 


510 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATHURGI MONACHI. 


ἀναχράξας μεγάλῃ φωνῇ " Δόξά σοι, ὁ Θεὸς, ὁ θαυ- 
μάσια ἐργάζων μόνος ἐν τοῖς “Αγίοις " οὐχ ἔτι γὰρ 
τοῦ λοιποῦ κληθήσεται οὗτος ἀδδᾶς Στέφανος, ἀλλὰ 
ἅγιος Στέφανος, φερωνύμως στεφανώμενος θείᾳ δυ- 
νάμει χαὶ χάριτι, ἃς χεχτημένος ὁ πρωτοδιάχονος 
χαὶ μάρτυρ Στέφανος, ἐπόιει τέρατα χαὶ σημεῖα με- 
γάλα ἐν τῷ λαῷ. Σὺ, τοιγαροῦν, ὦ ἅγιε Στέφανε, 
οὕτως εὐλογίαν τῷ μαθητῇ δέδωκας, χεχλεισμένην 
τὴν θόραν ἀνοῖξαι ἄνευ τῆς ἰδίας χλειδὸς, καὶ ἀνέῳ- 
ἕεν " εἰ δι ἑαυτοῦ ἀπῆλθες, ἕπεσεν ἂν ἀθρόως ἡ θύρα 
σὺν τῷ τείχει εἰς τὸν χείμαῤῥον ix τοῦ φόδου. Ὁ 
δὲ Τέρων ἔτι πρὸς τὸν μαθητὴν ἔφη * Ἑυστράτιε, 
Ἐυστράτιε, ἐλθέ εἰς τὸν ῥύακα εἰς τὰ ἀνώγεα τοῦ 
σπηλαίου, καὶ ἑυρήσεις ἐχεῖ τὰ σχοίνια χεχρυμμένα 
ἐν τῶδε τῷ τόπῷ, καὶ λαδὸν ἄγαγε μεθ᾽ ἑαυτοῦ, 
ἵνα ἀπέλθωμεν ἔνθεν " Ὁ δὲ a66a; Χριστοφόρος 
πάλιν ἀχηκοὼς, ὅτι τὸν χρύφιον ἔγνω τόπον τῷ 
πνεύματι, ἐδόξασε ἔτι τὸν Θεὸν, καὶ τὸν ἅγιον Στέ- 
Qavoy πολλοῖς ἐγχωμίοις ἐπήνεσεν. Ὁ δὲ μαθητὴς 
τὴν χέλευσιν εἰς πείραν ἤγαγεν. Εὐχὴν οὖν ποιησά- 
μένος ὁ Τέρων, καὶ τὸν ἀδδᾶν Χριστοφόρον ἀσπασά- 
μενος ἀπίη. 


17 Μετὰ δὲ ταῦτα ὕστερον αὐτοῦ χατὰ τὴν tpn- 
μον ἐπιπωλεύοντος, ἔδοξεν αὐτῷ δευτέραν διὰ τοῦ 
βνημονευθέντος σπηλαίου ποιήσασθαι τὴν πορείαν, 
xol χατ᾽ ὀικονομίαν Θεοῦ συναντᾷ τῷ ἀδόᾷ Χριστο- 
φόρῳ, χατὰ τὴν ὁδὸν ἐπὶ τὴν μονὴν τοῦ ἁγίου Εὐθυ- 
μίου πορευομένῳ. Ἐὐχὴν οὖν ποιησάμενοι, καὶ ἀλ- 
λήλους ἀσπασάμενοι, καὶ περί τινων βραχέα δια- 
λεχθέντες, xal εὐχὴν ἐπὶ τῇ σωματιχῇ διαστάσει 
ἐχτελέσαντες χαὶ σφραγισάμενοι, ἕκαστος τὴν ἰδίαν 
ἐδάδιζε τρίδον. ἸΠορεύομενος οὖν ὁ ἀδδᾶς Χριστοφό- 
ρος ἀτενίζει wai θεορεῖ δύο λήστας ἀπὸ τῆς Λαύροις 
ἐρχομένους, προσεγγίσαντοας τῷ à€66a Στεφάνῳ, xol 
ἐφοδήθη φόδον μέγαν σφόδρα, μήπως ἐπιχειρήσωσιν 
αὐτὸν. Kal ὡς ἀτενίζων ἦν, φόδῳ συνεχόμενος, βλέ- 
τει τοὺς μιαιφόνους αὐτοῖς τοῖς ἱματίοις προσψαύ- 
σαντας τοῦ Ὁσίου χαὶ προσπήξαντας αὑτοῦ ἑχατέ- 
ρῶωθεν, τὸν μὲν bx δεξιῶν, τὸν δὲ ἐξ εὐωνύμων, καὶ 
τὸν ἁγίον Στέφανον διὰ μέσον αὐτῶν ἀσινῶς χαὶ ἀπὴ- 
μάντως διαθδάνθά τε xal ἀλύξαντα, θείας δυνάμεως 
τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν βαρδάρων ἀχλύϊ βαθυτάτῃ χα- 
ταχαλυψάσυς. 

18 Kai ὡς εἶδεν αὐτοὺς πρὸς αὐτὸν πλησιάσαν--: 
τας Χριστοφόρος, ἠρώτησε γνωρίσας αὑτοὺς, πλει- 
στάκις ἐν τῷ ἑαυτοῦ σπηλαίῳ φιλοφρονησάμενος. Τά- 
χα γνωρίζετε τὸν ἀδόᾶν Στέφανον, γέροντα τῆς 
ἐρήμου ταύτης ; Οἱ δὲ ἀποχριθέντες εἶπον - Οὐδὲ, τίς 
ἐστὶν ὁ ἀδθᾶς Στέφανος, ἡχούσαμεν. Ὁ δὲ ἔφη πρὸς 
αὐτοὺς * Οὐδὲ νῦν τούτῳ ὑπηντήσατε, οὔτε μὴν πρὸ 
τῆς σήμερον ἑωράχατε; Οἱ δὲ ἀπεχρίθησαν * Ἐϊΐπαμεν 
ἅπαξ, ὅτι οὐδέποτε ἐθεασάμεθα τοῦτον, οὐ ὃὲ σήμε- 
pov ὅλως μοναχὸν, πλήν σου. Τότε τῇ χειρι νεύων ὁ 
4662c Χριστοφόρος, τοῖς αἱμοδόροις ἐδαχτυλοδείχτει 
τὸν Τέροντα, ἐπάνω βουνοῦ ἐπηρμένου οὐχ ἕχαθεν 
ὄντος, ἐστῶτα, χαὶ ἕφη * "Apz τοῦτον τὸν μοναχὸν, 
τὸν γχατέναντι ὑμῶν ὑπάρχοντα, ovx. εἴδετε σήμερον ; 
᾿Αρτίως γὰρ ὄντως διὰ μέσου ὑμῶν διέδη. Οἱ δὲ 
ἀγριωθέντες ἔφησαν * Ποῦ ἔστιν οὗτος, ἵνα σχυλεύ- 
copus) αὑτὸν xai πλήξωμεν δεινῶς; Ὁ ὃὲ δαχτυλο- 
δειχτῶν ἔτι xa ἔτι ἐδείχνυεν αὐτοῖς τὸν βουνὸν, ᾧ 
ἐφίστατο ὁ Τέρων. Οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ αὐτὸν ἐχρατοῦντο, 
τοῦ μὴ βλέπειν αὐτὸν, σχοτισθέντες ὑπὸ θείας χάρι- 
τὸς. ᾿Αγαναχτίζοντες οὖν «rà τοῦ 66a Χριστο- 
φόρου ἔφησεν * "Hpiv προσπαίζεις εἰρωνευόμενος, ὡς 
ἐσχηχόσιτε πρός σε εἰρήνην καὶ ἀγάπην ; Ὁ δὲ ἀδξᾶς 
Χριστοφόρος ὅρχῳ πληρωφορυθεὶς ὑπ᾽ αὐτῶν, ὡς τὸ 
πρὶν οὐχ ὡράθη αὐτοῖς, οὐ δὲ νῦν ἐπερωτυθεῖσιν 
ὥφθη, ἐπορεύθη, τὸν Θεὸν δοξάζων, τὸν διὰ πολλῶν 
χαρισμάτων δοξάζοντα τὸν δοῦλον αὐτοῦ. 


que divinitus Sancto viro gratiam admiratus in- 
genti clamore ingeminabat : Gloria tibi, Deus, 
qui in Sanetis tuis facis mirabilia solus : neque 
enim ex hoe amplius pater Stephanus hie, sed 
sanctus Stephanus appellabitur, coronatus (nam 
ex re nomen sortitus est) divina virtute et gratia, 
quibus instructus protodiaconus ae martyr Ste- 
phanus faciebat prodigia et signa magna in po- 
pulo. Benedictionem igitur, tu, sic, o sancte Ste- 
phane, qua obseratum ostium sine propria clavi 
recluderet, discipulo impertitus es, et reclusit : 
si per te ipse eo abiisses, mirum, ni totus cum 
janua paries prz» terrore subito in torrentem 
ruisset. Tum iterum ad discipulum senex : Eu- 
strati, Eustrati, abi ad alveolum in superiora spe- 
lunez; ibi funes abditos tali loco invenies, quos 
arreptos tecum affer, ut hinc exeamus. Hie pater 
Christophorus, eum locum absconditum innotuisse 
ei per spiritum, audit, rursus in Dei laudes effün- 
ditur, et compluribus sanctum Stephanum exornat 
preconiis; discipulus vero jussionis periculum 
fecit. Fusis igitur precibus, ac salutato patre 
Christophoro, Vir senex in viam inde se dedit. 

17 Cumque aliquando post hxc in eremum 
iterum se recepisset, placuit denuo iter per me- 
moratam jam speluncam capessere ; divinaque sic 
statuente providentia, in patrem Christophorum 
incidit in via, qua is ad sancti Euthymii mona- 
sterium contendebat. Post precationem itaque, 
ac mutuam salutationem, de rebus quibusdam 
breviter confabulati, repetitisque, cum corpore 
divellerentur, precibus muniti, viam quisque 
suam institere. Dum igitur progreditur pater 
Christophorus latrones duos animadvertit ac con- 
templatur de Laura venientes, patri Stephano 
propiores jam factos ; multumque admodum exti- 
muit, ne in eum forte manus injicerent. Atque 
ut intentis eo spectat oculis ; nec sine metu, videt 
sanguinarios ipsius vestibus suis virum sanctum 
stringentes, et prementes utrimque, alium quidem 
a dextris, alium vero a sinistris; sanctum autem 
Stephanum per medium eorum ingredientem at- 
que elabentem, divina virtute altissimis barba- 
rorum oculos obtegente tenebris. 

18 Cumque adeuntes eos ad se propius cernit 
Christophorus, interrogat notos jam sibi (quippe 
quos in spelzo suo humanissime frequenter ha- 
buerat:) Nostisne patrem Stephanum, inquit, 
ejusdem hujus eremi senem? At illi reponunt: 
Quis ille sit pater Stephanus ne audivimus qui- 
dem. Tum iste : An non igitur obvium illum ha- 
buistis modo? Numquam ante hune diem vidi- 
stis? Respondent : Diximus semel, numquam vi- 
sum eum a nobis esse, neque vero hodie mona- 
chum, nisi te, alium quemquam. Tum pater Chri- 
stophorus, innuens manu, sanguivoris senem in 
edito colle non procul siantem digito common- 
strat, et : Hunc, inquit, vos monachum, qui ex 
adverso est vobis, non vidistis hodie? Jam enim, 
profecto statim per medium vestri pertransiit. 
Tli vero efferati : Ubi is est, inquiunt, ut spolie- 
mus eum, et contundamus probe. Tum iste digi- 
tum iterum atque iterum intendens, collem illis, 
in quo stabat Senex, ostendit. Sed tenebantur ocu- 
li eorum, ne illum conspicerent, divina virtute ca- 
ligantes. Irascentes igitur Patri ipsi Christopho- 
ro: Nos, aiunt, ipsos, dissimulans, ludos facis; 
qui pace te et amore coluerimus ? Cum vero illi ju- 
rati affirmarent, nec umquam antea, nec modo, 
cum interrogarentur, conspectum illum a se fuis- 
se, abiit pater Christophorus, glorificans Deum, 
qui tot favoribus ornaret famulum suum. 


19 


; D 

et abdito, 
scalas venit 
lendas fumos. 
proferri. 


E 


Per medium 
duorum la- 
tronum 
transit, 


qui a Chri- 

stophoro in- 
Lerrogali ne- 
gant eum a 

se visum. 


F 


A 


“14 Heliam 
patriar- 
cham abdu- 
cium in Per- 
siden, 

d 


ut secum 
proficisca- 
lur, rogat 
Christopho- 
Tus; ille con- 
ira obducere 
gum cona- 
tur, 


& frustraneo 
itinere; 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


19 Non longo, postquam htec facta sunt, tem- 
pore contulit se pater ipse Christophorus ad san- 
cti Senis hesychasterium, multisque adhortatus 
esl eum, ut una proficiscerentur ambo ad Arabum 
protosymbolum d: quam id autem ob causam, et 
in cujus gratiam, hic breviter edisseram. Sanctum 
hune Stephanum, uti et patrem Christophorum, 
impense diligebat domnus e Helias Hierosolymo- 
rum patriarcha f, eujus sors inter Sanctos est. 
Erat vero beatus hic Preesul, domnus Helias, in- 
justis calumniis, atque iniquis accusationibus de- 
latus ad protosymbolum, qui eum in Persidem 
immanissime expulsum, crudeliter in vincula, 
carceresque sane diuturna compegit. Hinc igitur, 
arrepta occasione, patri Christophoro, ut cogita- 
ret in Persidem, sanctissimoque domno Helize 
solatii atque opis afferret aliquid, ac de illo redi- 
mendo transigeret, auctores quidam fuere ; non 
Dei, sed proprie quam in hisce pariturus ipse 
esset, utilitatis causa ducti. 

20 Fallacibus adeo captus horum consiliis, sic 
flectere Senem instituit: ZEquum est, pater, 
utrumque nostrum sanctissimi Patriarchze nostri 
gratia proficisci: non ignoras etenim, non igno- 
ras, quantum ambos amaverit ; amici autem pro- 
bantur in adversis. Et te in primis, tamquam cha- 
ritatis scientem, servantemque leges, alacrem 
hie, imo et nobis, et aliis incitamento esse par 
est. Quamquam enim eripere illum e custodia 
non possimus; at ommino certe consolabimur. 
Ait veroad hzec Senex : ZEquum est enimvero nos 
in Patriarchz mostri doloris laborisque partem 
venire, totoque pro eo animo, ac totis viribus, 
etiam ad sanguinem usque decertare ; in Persi- 
dem tamen ire hanc ob causam non possumus: 
nam si ad primates pro eo interpellatum abieri- 
mus, non dabitur nobis libere perorandi locus. 
Quam ob rem mihi crede, Calogere, et hic in 
solitudine, et monasteriis nostris nos continea- 
mus, vigiliis ac jejuniis ejus causam agentes apud 
universorum Dominum ac Redemptorem Chri- 
stum, qui perpetuum solus obtinet principatum 
ac potestatem, cum sanctis Patribus, utpote mul- 
tum apud eum gratia valentibus : neque enim du- 
bito, quin et expugnaturi hostes Dei simus, et 
Patriarcham nostrum vinculis solutum et carcere 
letumque ae salvum redeuntem visuri. Itaque ne 
stultos nobis labores consciscamus, Deum no- 
strum bonum ae beneficum dimittendo, et ad in- 
fensos impiosque confugiendo tyrannos, apud quos 
loqui vix licet; hoc enim si fecerimus, corripiet 
haud dubienos in terribili judicii die justus judex. 

2] Hisce ex Sene auditis, reponit pater Chri- 
stophorus: Non est, ut video, in nobis dilectio, 
sed ea privati sumus, nec illam omnino potuimus 
Patriarchz nostro integram reservare ; nihilo ta- 
men minus te obsecro, mecum ut discedas, sin 
aliter visum est, solus ipse proficiscor. Verum 
sanctus Senex placide ad monita, doctasque in- 
stitutiones, productis de Scriptura sententiis, in- 
hibebat hominem ; eumque etiam hoe magis a sua 
sententia alienum, ac sacris minus oraculis obse- 
quentem adverteret, hzc insuper ad eum pacate 
dixit: Ecce, coram Deo tibi dico, Calogere; sime 
audieris, manebis in spelunca tua, et quiesces; 
quando prodesse Patriarche non potes, cum ni- 
hil apud Protosymbolum confidentive tibi est et 
auctoritatis ; at e contrario ea valens plurimum, 
utpote monachus, apud Dominum dominantium, 
in eujus manu positum est cor regum terrestrium, 
consiste in loco tuo, et pro virili parte luctare, 
noctu ei atque interdiu supplicans, et tum pro 


511 


19 Μετὰ οὖν ταῦτα ὀλίγου παρῳχυγότος χαιροῦ, 
ἡυτομόλησεν ὃ ἀδδᾶς Χριστοφόρος εἰς τὸ ἡσυχαστή- 
pov τοῦ ἁγίου Τέροντος, wai πολλὰ παρεχάλει αὐτὸν, 
ὅπως ἀμφότεροι πορευθῶσι πρὸς τὸν πρωτοσύμξουλον 
τῶν ᾿Αράθων, διὰ τί δὲ, καὶ τινὸς χάριν, συντόμως 
ἐρῶ. Οὗτος ὁ ὅσιος Στέφανος χαὶ ὁ ἀδδᾶς Χριστο- 
φόρος ἠγαπῶντο λίαν ὑπὸ τοῦ ἐν ἁγίοις τῇ λήξει χύ- 
ρου Ἡλία πατριάρχου ἸΙεροσολύμων * ἦν δὲ οὗτος ὁ 
μαχάριος ἱεράρχης χύρις Ἡλίας dOixow διαξολαῖς 
xol χατηγορίαις ἀλόγοις καταγορηθεὶς πρὸς τὸν πρω- 
τοσύμθουλον, ὃς ἰταμῶς μεταστειλάμενος αὐτὸν, χα- 
τέχλεισεν ἐν Περσίδι, δεσμοῖς wol φυλαχαῖς χαθείρ- 
ἕας ἀνηλέως ἐπὶ χρόνους ἱχανούς. ᾿Εντεῦθεν οὖν τινες 
ἀφορμὰς λαβόντες, οὐ διὰ Θεὸν συνεδουλεύσαντο τῷ 
ἀδόᾷ Χριστοφόρω ἐλθεῖν ἐπὶ τὶν Περσίδα, παρηγό- 
ρησίντε χαὶ βοήθησιν τῷ ἁγιωτάτῳ χύρῳ Ἡλία, χαὶ 
μηχανεύσασθαι ἔνεχεν τῆς αὐτοῦ ἀπολυτρώσεως * 
ἀλλὰ 0v ἰδίαν αὐτῶν χρείαν, ὄπως αὐτὴν ἐν τούτοις 
ἐχτελέσῃ. 


20 ᾿Απατηθεὶς οὖν ὑπὸ τῆς τούτων δολερᾶς συμ- 
βουλῆς ἐδυσώπει τὸν Τέροντα, λέγων * Δίχαιόν ἐστι, 
πάτερ, ἀπελθεῖν ἡμᾶς ἀμφοτέρους ἕνεχεν τοῦ ἅγιω- 
τάτου ἡμῶν πατριάρχου * οἶδας γὰρ, οἶδας, ὄιαν 
χέχτηται εἰς ἡμᾶς ἀγάπην * val ἐν ταῖς ἀνάγκαις 
γνωρίζονται οἱ φίλοι. Καὶ δεῖ σε, ὡς τᾶς ἀγάπης 
ὅρους εἰδότα καὶ φυλάττοντα, προθυμηθῆναι, χαὶ 
μᾶλλον ἡμᾶς χαὶ ἄλλους διεγεῖραι " wZy γὰρ μὴ δυ- 
νηθῶμεν τοῦτον τῆς φυλακῆς ἀποσμᾶσαι, ἀλλ᾽ οὖν 
παργγορήσομεν πάντως. Ὁ δὲ Τέρων εἶπεν πρὸς αὐ- 
τόν * Ὥς ἀληθῶς ἄξιόν ἐστι συναλγεῖντε wal συνερ- 
γεῖν τῷ πατριάρχῃ ἡμῶν, καὶ ἀγωνίσασθαι ὑπὲρ αὖ- 
τοῦ πάσῃ ψυχῇ, καὶ παντὶ σθένει, xai μέχρις atua- 
τος " ἀλλ᾽ ὅμως ἐπὶ τὴν Περσίδα πορευθῆναι τούτου 
χάριν οὐ δυνάμεθα * ἐὰν γὰρ ἀπέλθωμεν πρεσξεύοντες 
ὑπὲρ αὐτοῦ πρὸς τοὺς μεγιστᾶνας, οὐχ ἔξομεν παῤ- 
ῥγσίαν. Διὸ τοιγαροῦν πείσθητί uot, χαλόγηρε, wai 
δεῦρο ἐν τῇ ἐρήμῳ, xal τοῖς μοναστυρίοις ἡμῶν ἦρε- 
μήσωμεν, ἀγρυπνίαις καὶ νηστείαις πρεσθεύοντες 
ὑπὲρ αὐτοῦ πρὸς τὸν τῶν ὅλων δεσπότην καὶ λυτρω- 
τὴν, τὸν μόνον ἔχοντα τὴν ἀδιάδοχον ἀρχὴν xal ἐξου- 
σίαν Χριστὸν, 


à τῶν ἁγίων πατέρων, ὡς παῤῥη- 
σίαν πρὸς αὐτὸν χεχτημένων * 


πληροφοροῦμαι, 
τοὺς θεομάχους, χαὶ ὄψεσθαι 
δεσμῶν xal φυλαχῆς λυτρω- 
χαὶ ὑγιῶς ἐπανελθόντα. Μὴ 
οὖν κόπους ἀνοήτους αὑτοῖς παράσχωμεν, ἀφέντες 
τὸν ἀγαθὸν xad ἐυεργέτην Θεὸν ἡμῶν, καὶ προσελθόν- 
τες πρὸς δυσμενεῖς xai δυσσεξεῖς τυράννους, πρὸς cuc 
οὐχ γτήμεθα παῤῥησίαν : ἐλέγξει γὰρ ἡμᾶς ὄντως ὁ 
δικαιοχρίτης ἐν τῇ φοδερᾷ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, εἰ 
τοῦτο ποιήσωμεν. 

2] ᾿Αχούσας δὲ ταῦτα παρὰ τοῦ Τέροντως ὁ ἀδξᾶς 
Χριστοφόρος, εἶπεν πρὸς αὐτὸν * Ὡς ὁρῶ, οὐχ ἔχο- 


μὲν ἀγάπην, ἀλλ᾽ ἐστερήθημεν αὑτῆς, χαὶ πρὸς τὸν 


σ * "d 
ὕτι νιχήσειν μέλλομαι 
τὸν πατριάρχην ἡμῶν, 
θένθα χαὶ εὐφροσύνως 


πατριάρχην ἡμῶν παντελῶς οὐχ ἐδυνήθημεν φυλάξαι 
ταύτην, ἀλλ᾽ ὅμως παρακαλῶ μὲν ἐλθεῖν σε usc ἐμοῦ " 
εἰ δέ μὴ, αὐτὸς μόνος πορεύομαι. 'O δὲ ὅσιος Τέρων 
ἀνεξικάχως παραίνεσεσι xal διδάσχαλικαῖς νουθε- 
σίαις, χρήσειστε ἀπὸ τῆς Τραφῆς προσφέρων, ἐχώ- 
λυεν αὐτὸν * καὶ θεωρῶν αὐτὸν μᾶλλον ἀναινόμενον, 
xal ἀπειθοῦντα τοῖς θείοις λογίοις, ἔτι πρὸς αὐτὸν 
εἶπεν προσηνῶς * Ἰδοὺ, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ἐρῶ σοι, ὦ 
χαλόγηρε, ἐὰν ἀκούσῃς μου, καθίζῃ ἐν τῷ σπηλαίῳ 
σου xai ἡσυχάζεις, ὅτι οὐχ ἰσχύεις ὠφελῆσαι τὸν πα- 
τριάρχγν, ἐπειδὴ οὐκ ἔχεις πρός τὸν προτοσύμξουλον 
παῤῥησίαν, ἀλλ᾽ ὡς μοναχὸς, παῤῥησίαν ἔχων πρὸς 
τὸν Κύριον τῶν χυριευόντων, οὗ ἐν τῇ χειρὶ πέφυχεν ἡ 

καδρία τῶν ἐπιγείων βασιλέων, καθέζου ἐν τόπῳ σου, 

χαὶ ἀγωνίζου κατὰ δύναμιν, νύχτωρ xal μεθημέραν 

λιτανεύων αὐτὸν, καὶ πρεσθεύων ὑπὲρ τῆς λυτρώσεως 

τοῦ πατριάρχου, καὶ παντὸς τοῦ Χριστονύμου λαοῦ, 


χα 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 
GRECO, 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 
€RUECO. 


512 VITA S. STEPHANI SABAIT/E THAUMATURGI MONACHI. 


xal ὑπὲρ τοῦ ῥυσθῆναι ἡμᾶς χαὶ αὐτοὺς ἀπὸ πάσης 
ἐναντίας ἐπιδουλῆς, χαὶ παντὸς πειρασμοῦ διαξολι- 
χοῦ τε χαὶ ἀνθρωπίνου, ὅτι εὐφρανθήσῃ, χαὶ ἐυχα- 
ἰστήσεις τῷ Θεῷ, xal τῇ ἡμετέρᾳ ἑπεύξῃ ταπει- 
γνώσει. Τνῶθι δὲ, ὅτι ἐάν μου παραχούσῃς, ὡς καὶ 
γενήσεται, βιάζομαι φανερῶσαί σοι, ὅπερ οὐχ 
ἤθελον. 


22 Τούτου δὲ παντελῶς μὴ πεισθέντος, ἀναγχα- 
σθεὶς εἶπεν - Σὺ μὲν μετὰ τοῦ καχοῦ συμδούλου Χαρι- 
τῶνος ἐπὶ τὴν Περσίδα πορεύσῃ, χἀκχεῖ τὸν πατριάρ- 
χὴν ὄψει, χἀνταῦθα οὐκ ἐπιστραφήσῃ. Ὁ δὲ πατρι- 
ἄρχης πρὸς ἡμᾶς ἐπαναλύσει, xal τοῦ ἰδίου θρόνου 
χρατήσει, χαὶ ἡμᾶς διὰ τῆς αὐτοῦ παρουσίας χαρο- 
ποιήσει. Σὺ δὲ ἐχεῖ διαποιήσεις, xod ἐπὶ τὴν Παλαι- 
στήνην ἔτι οὐδαμῶς οὐκ ἀναχάμψεις, οὐδὲ θεωρήσεις 


: Ξ Y SNR y, cH Nol: 
ἡμᾶς σὺν τῷ πατριάρχῃ ἐν τῇ ἁγίᾳ πόλει, οὔτε ἐν τοῖς 


περὶ αὐτὴν χώροις, οὐ δὲ ἡμεῖς ὀψόμεθά σε. Ὁ δὲ οὐ 
συνιεὶς, ὡς Évexcy τῆς ἀποδιώσεως αὐτοῦ εἶπεν, ἀλλὰ 
νομίσας αὐτὸν προφητεύσαντα, ὅτι διαμενεῖ ἐν τοῖς 
μοναστυρίοις τῆς Περσίδος ὀικήσας, ἠνιάθη σφόδρα, 
χαὶ μετὰ λύπωης εἶπεν  Ὦ ἅγιε Στέφανε, τί ἐρεῖς, 
οὐχ ἐπίσταμαι. " Apa. τοσοῦτον ἐσχανδάλισά σε, ὥστε 
λέγειν περὶ ἐμοῦ, ὅτι διαμενῶ ἐν Περσίδι; " Apa εἰς 
τοσαύτην ἐγὼ, ὁ ταπεινὸς καὶ ταλαίπωρος, ἐλήλαχα 
ἀφροσύνην xai ἀμέλειαν, ὥστε ἀφήσειν με τὸν μονήρη 
βίον, καὶ κατοικήσειν τὴν Περσίδα; Τί λελάληκας 
οὐκ οἶδα, ἀλλ᾽ ἐγὼ μὲν ἀκούων σε ὑπὸ πολλῶν mpo- 
φήτην ἅγιόν τε καὶ δίκαιον καὶ ὅσιον μαρτυρούμενον, 
xal τῇ τοῦ ἁγίου Εὐθυμίου προηγορίᾳ χαλούμενον, 
καὶ ἴσον αὐτῷ χρινόμενον, οὐκ ἐπληροφορούμην πι- 
στεύειν, ὡς ἔτυχεν, ἀπὸ ψιλῆς ἀχοῆς χαὶ φήμης, 
ἀλλ᾽ ὕστερον διὰ πολλῆς μεμαθηκὼς αὐτόπτης πείρας, 
τοιοῦτόν σε ὁμολογῶ καὶ χηρύττω * πῶς δὲ περὶ ἐμοῦ 
ταῦτα ἀπεφήνω, οὐκ οἶδα σαφῶς " cU γὰρ πιστεύω 
τελειωθήσεσθαί σου τὴν πρόῤῥησιν ταύτην ἕνεχεν ἐμοῦ" 
οὐδέποτε γὰρ ἔσχον τοιοῦτον λογισμὸν ἐχστήσονθά 
μὲ τοῦ σπηλαίου μου, x«l ἀλλαχοῦ κατοικήσειν με 
πείσοντα. 


23 Ὁ δὲ ὅσιος Τέρων πρὸς αὐτὸν ἔφη " "Ansp μοι 
θεόθεν ἀποχεχάλυπται αἰνιγματώδως εἶπον * Ὅτι περ, 
εἰσελθὼν τὴν Περσίδα, αὐτοῦ διαμενεῖς, καὶ οὐχ ἔτι 
πρὸς ἡμᾶς ἐπανελεύσῃ μετὰ τοῦ πατριάρχου. Ὁ δὲ 
πάλιν οὐ συνῆχε τὸ ἄινιγμα ^ ἀλλ᾽ ὅτε δὴ ἡ τοῦ θα- 
νάτου ἔφθασεν ὥρα,, ἐπιμνησθεὶς τῆς τοῦ ἁγίου Τέ- 
ροντος ἀψευδοῦς προφγτείας, εἶπεν μετὰ πολλῆς ἀνίας 
πρὸς τὸν συνόντα αὐτῷ ἀδθᾶν Χαρίτωνα * "Ὦ Χά- 
ριτον, τί μοι γέγονε; Σὺ, Χάριτον, ἐξηπάτησάς με * 
σύ με ἤγαγες ὧδε. Οιμοι! ὄιμοι! ὁ ἅγιος Στέφανος 
περὶ τοῦ θανάτου προέλεγέ μοι * Ὅτι ἐν Περσίδι δια- 
μενεῖς, καὶ οὐχ ἔτι εἰς τὴν ἀγίαν πόλιν στραφήσῃ " οὐ 
δὲ ἡμᾶς τοῦ λοιποῦ ὄψει, καγὼ οὐχ ἐνόησα ὁ ἀσύνε- 
τος, ὅτι περὶ τῆς ἐμῆς ἀποθιώσεως προεῖπεν οὗτος ὁ 
προφήτης xal ἅγιος τοῦ Θεοῦ Στέφανος. Καὶ ταῦτα 
χαὶ πλείονα τούτων εἰρηχὼς, xal τὸν Χαρίτωνα ἀι- 
τιώμενος xai πλείοσι ὑποδάλλων μομφαῖς, χαὶ τὸν 
ὅσιον Στέφανον μεγαλύνων, καὶ τὴν τῶν εὐχῶν αὐτοῦ 
βούθειαν αἰτούμενος, παρέδωχε τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τῷ 
Κυρίῳ. Καὶ τελειωθεὶς ἐν εἰρήνῃ ἐτάφῃ ἐν Περσίδι. 
Μετὰ παλλῆς ὃὲ χαρᾶς χαὶ εὐφροσύνης ἀπολυθεὶς 
ἀπὸ Περσίδος ὁ πατριάρχης κατέλαξε τὸν ἴδιον θρό- 
νον, χαὶ ἐπληρώθη ἡ τοῦ ἁγίου Τέροντος περὶ ἀμφο- 
τέρων πρόῤῥησις. 


Patriarchz, tum pro totius populi Christiani red- 
emptione intercedens, ut et ipsi, et nos hostium 
insidiis omnibus, omnique tam diabolica, quam 
humana tentatione liberemur ; gaudebis etenim, 
et, ages gratias Deo, nostraque humilitate gloria- 
beris. Sed scito, si me (quod tamen facies) audire 
neglexeris, coactum iri me tibi, qu: non velim, 
obnuntiare. 

22 Cum vero hic animum penitus obfirraret, 
compulsus ait: Tu quidem cum Charitone, malo 
in hac re consiliario tuo, abibis in Persidem; ibi- 
que Patriarcham videbis, et huc inde numquam 
redibis: redibit vero ad nos Patriarcha, ac pro- 
pria potietur cathedra, suaque nos presentia re- 
creabit. Tu autem istic hzerebis, neque in Palze- 
stinam reverteris umquam, neque in. sancta civi- 
tate, neque in eircumjectis locis aut tu nos cum 
Patriarcha, aut nos te conspecturi sumus. Tum 
ille non intelligens de sua morte dicta hzc esse ; 
sed vaticinatum eum esse existimans, fore ut, fi- 
xo in Perside domicilio, ibidem commoraretur in 
monasteriis, contristatus est admodum, et cum 
lacrymis dixit: O sancte Stephane, quid dicas, 
equidem non intelligo. Tantumne tibi scandalum 
prebui, ut asserere de me debeas, in Perside me 
esse mansurum ? Eone me abjectum ac miserum 
dementiz atque incogitantie devenisse, ut a vita 
desciscam solitaria, ac Persidem incolam? {ΠῚ 
quid dictum volueris, nescio ; at ego cum te qui- 
dem prophetam esse et sanctum, et justum et in- 
tegerrimum complurium testimoniis acciperem, 
ipsoque sancti Euthymii nomine compellari soli- 
tum, imo ipsi judieatum esse parem, non id ex 
tenui rumore ac fama (ut fit) in animum induxi 
credere; sed propriorum deinde oculorum fre- 
quenti edoctus experimento, talem te et profiteor 
et predico. Qua autem ratione hec de me edi- 
xeris, non equidem satis capio: non enim credo, 
preedictionem hane de me tuam adimpletum iri : 
quando ne cogitatio quidem umquam suborta est 
mihi, quee me a spelunca avocaret mea, ad so- 
lumque vertendum impelleret. 

23 Reposuit vero hzc ei S. Senex : Quz mihi 
divinitus revelata sunt, ea obscure sum elocutus, 
quod ingressus in Persidem, ibi permansurus sis, 
neque ad nos umquam cum Patriarcha rediturus. 
Sed hic denuo non percepit &enigma, donec mor- 
tis imminente jam hora, vaticinium sancti Senis 
minime vanum memoria repetens, non sine in- 
genti moerore sic adstantem sibi patrem Charito- 
nem affatus est : O Chariton, quid me factum 
est? Tu me, Chariton, decepisti ; huc me tu ad- 
duxisti. Heu me! heu me! De morte jam preemo- 
nuerat S. Stephanus ; quia in Perside, inquiebat, 
manebis, nec in Sanctam posthac redibis unquam 
civitatem ; neque nos ultra conspicies ; at ego non 
cogitavi demens, in meam haec mortem vaticinari 
prophetam hunc et sanctum Dei Stephanum. Po- 
steaquam hzc et his plura protulisset, incusas- 
setque Charitonem, ac multis onerasset querimo- 
niis, in S. Stephani effusus przeconia, ejusque per 
preces opem efflagitans, spiritum suum Domino 
tradidit; atque in pace consummatus, in Perside 
sepultus est. Patriarcha vero cum ingenti gaudio, 
animique letitia remissus e Perside, in suam re- 
stitutus est cathedram ; impletumque est ita sancti 
Senis de utroque vaticinium. 


, ANNOTATA, 


obstinato 
partem. m 
erside pra. 
dicit Hye 


cuiis prozi- 
mus jam sero 
culpamagno- 
scit. 


Puellam en- 
erqumenam 
curat aqua 
εἰ olei asper- 
sione post 
Misse sacri- 
ficium. 

ü 


€ 


Eustratij 
Collsilio qq, 
mulier yog. 
eunti ab eyo- 
mo Calamo- 
Tis occu rrit, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


513 


ANNOTATA D. P. 


a Qua id ratione fieret, explicat nota, marginalis, infra num. 136 teztui Graco. in codice Seguieriano 


adjecta, ab eadem, unde ipse 


στυρίοις τῆς ἁγίας πόλεως, ἄραι λίθον, χαὶ χατ᾽ ἑαυτὸν, Küpie 


textus est, antiquissima mamu : Τοῦτο γὰρ ἔθος ταῖς Λαύραις, χαὶ τοῖς μονα- 


ἐυλόγησον, φθεγξάμενον, αὐτῇ τῇ χειρὶ σὺν τῷ 


λίθῳ σφραγίσαι τὴν θύραν, χαὶ πατάξαι τρὶς οὐ συχνῶς μετὰ σιωπῆς : Ita enim moris est in Lauris et 


monasteriis 


Sancta civitatis, tollere lapidem, atque intra se, Benedic Domine, dicentem, ipsa manu 


cum lapide signare ostium, et ter non continue pulsare cum silentio. 

b Grace μάνδαλις, quam vocem, nusquam. alibi repertam, putavi pessulum verti posse ; eo magis, 
quod suavium lascivius, quo linqua osculantis intra. alterius. labia tamquam pessulus crenz inseritur, ab 
Aristophane in Acarn. ἐπιμανδαλωτὸν vocetur. Versio hac clare probatur apud Cangium ez vocibus μάν-- 


δαλον et μάνταλος, significantibus vectem et pessulum. 


c. Quid sit μετάνοιαν ποιεῖν ἣ βάλλειν, dictum in. Actis Martyrum Sabaitarum ad 20 Martii, num. ΤΊ. 
d Protosymboli dicebantur apud. Arabes, pracipui ezercituum duces, sive sullani; de quibus Cangius 


voce πρωτοσύμθουλοι. Plura ad cap. Ὁ littera b. 


e Gracis γύρις pro κύριος, ut Latinis Domnus pro Dominus, 

f Patriarcha. is fuit yxvi, hujus nominis secundus, inter Hierosolymitanos; de quo in Commentario 
prawio. Hujus mentio etiam fit in Actis mox citatis num. 3. De Elia 1 intelligenda. quz habet Vita S. 
Sabz apud. Cotelerium paginis 264, 269, 295, 307 et alibi. 


CAPUT III. 


Energumenam et infirmam sanat; in eremo cognoscit, 
quid agatur im Laura. 


dem ille pater Eustratius, discipuli munere 

apud Senem, cum ageret in Laura, olim fun- 
ctus, nunc autem sancte Christi, Dei nostri, 
Resurrectionis basilicarius a, narravit iterum 
mihi,ad Senem recurrisse die quadam virum ali- 
quem pium, cui filia erat parvula, decennis cir- 
citer, ab immundis usque adeo vexata spiritibus, 
ut in ignem sese atque aquas injiceret, ac de sum- 
mis muris se daret przecipitem, stercusque come- 
deret et cadavera, et stulte quzelibet, atque insane 
exerceret. Et ad sancti Senis pedes abjectus, 
fluentibus torrentis instar lacrymis, in hunc mo- 
dum orabat eum, et supplicabat : Miserere mei, 
Dei serve, miserere mei; filiola mea immaniter 
torquetur : Deum igitur tuum deprecare, ut im- 
purum ab ea deemonem expellat. Senex aliquan- 
tisper excusare sese de hac re, ac veniam pete- 
re. Deinde multis precibus exoratus ait patri 
ejus : Relinque puellam apud discipulum in cella, 
et paucis post diebus redi ad nos visitandos; 
fiatque quod Deo placitum fuerit. Pater autem 
ita, uti jusserat Senex, faciens, post dies non 
multos adfuit; eum Senex, ubi me accersiisset, 
una eum puellula, in hesychasterium nos suum 
deduxit; et exurgens coram me, et puelle pa- 
rente sacrosaneti sacrificii synaxim instituit. Di- 
vina vero liturgia peracta, puellam oleo simul et 
aqua lustrali inunxit, et ait mihi : Eustrati, ap- 
pone illi quod comedat. Vix imperata feceram, 
cum illam scite compositeque vescentem aspicio ; 
obstupui ad hzee scilicet, e£ cupiens certum ali- 
quod sanitatis ejus experimentum capere, resolvi 
cingulum, eique, quasi serio pereussurus, inten- 
tavi verbera; at illa continuo a cibis abstinens 
erupit in fletus, fixisque in parentem suum inten- 
dit oculis. De valetudine igitur filie suze certissi- 
mo argumento convictus pater, lzetusque, ae Deo 
et Seni sancto gratias agens discessit. 

25 Eumdem iterum patrem REustratium audivi, 
cum diceret : Accessit, inquit, aliquando ad me 
vir quidam Jeriehuntinus egregie Christianus, 
pro sorore sua aeturus, et ait : Pernicioso, atque 
inveterato arcanoque malo affectam habeo soro- 


Tomus iu Julii. 


Πάλιν, διηγήσατό μοί οὗτος ὁ ἀδδᾶς Ἕυστράτιοε, 
ὅστις ποτὲ ἐν τάξει μαθητοῦ πρὸς τὸν Τέροντα ὑπῆρ- 
χεν, ἡνίκα ἐν τῇ Λαύρᾳ διῆγεν, νῦν δὲ βασιλιχάριος 
τῆς ἁγίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἀναστάσεως, ὅτι 
ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν προσῆλθε τῷ Τέροντί τίς ἀνὴρ 
φιλόχριστος, ἔχων θυγατέρα paxpàw, δεχαέτη ποῦ 
χρόνον ἄγουδαν, ὑπὸ πνευμάτων ἀχαθάρτων ἐνοχλου- 
μένην, ὥστε ἑαυτὴν ἐν πυρὶ καὶ ὕδασι ῥίπτειν, καὶ 
ἄνωθεν ἕως κάτω ἀπὸ τειχῶν βάλλειν, xol ἐσθίειν 
χόπρον χαὶ θνησιμαῖα, καὶ τὰ πάντα παραφρόνως 
χαὶ ἀνοήτως διαπράττεσθαι. Καὶ προσπεσὼν τῷ ἁγίῳ 
cus, δάχρυα θερμὰ κρου- 


Τέροντι, παρεχάλει wai ix 
νηδὸν χαταχέων " Ἐλέησόν μέ, δοῦλε τοῦ Θεοῦ, ἐλέ- 


"a era Apa s M NNUS τ aos 
ησόν μέ, τὸ θυγάτριόν μοῦ δεινῶς βασανίζεται * de- 
; a err Ea Ns ἘΣῊΣ πὶ 

ἤθητι οὖν τοῦ Θεοῦ σοῦ, φυγαδεῦσαι ἀπ᾽ αὐτοῦ τὸν 
AU Se «x T: ΣΟ ΟΕ, 
ἀχάθαρτον δαίμονα. Ὁ δὲ Τέρων, μιχροῦ περὶ τούτου 
ἔπειτα πλεῖστα πα- 


συγχώρησιν ἀιτησάμενος, χαὶ μετέπε 
ρακληθεὶς, εἶπεν τῷ πατέρι ἀυτῆς ^ "Excoy τὴν 
παῖδα πρὸς τὸν μαθητὴν ἐν τῷ χελλίῳ, χαὶ μεθ᾽ 
ἡμέρας ὀλίγας ἐλθέ εἰς τὴν ἡμετέραν ἐπίσκεψιν, χαὶ 
τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ γενέσθω. Ὁ 0i πατὴρ ποιήσας 
χαθὼς ἐνετείλατο αὐτῷ ὁ Τέρων, μετ᾽ οὐ πολλὰς 
ἀφίχετο ἡμέρας, χαὶ μεταχαλεσάμενός μέ ὁ Τέρων 
σὺν τῇ παιδὶ, εἰσήγαγεν ἡμᾶς εἰς τὸ ἡσυχαστύριον, 
καὶ ἐγερθεὶς ἐπὶ ἐμοῦ xal τοῦ πάτέρος τῆς παιδὸς 
ἐποίησε σύναξιν τῆς ἁγίας προσχομιδῆς, χαὶ τελει- 
Gas τὴν θείαν λειτουργίαν, ἐχράντισε τὴν παῖδα 
ἷπεν πρός μέ" Ἐυ- 


ἐλαίῳ σὺν ἁγιαστικῷ ὕδατι, καὶ εἰ 
στράτιε, ἐπιδὸς αὑτῇ φαγεῖν. Καὶ ποιήσας ὡς ἐχέ- 
λευσε, ὁρῶ αὑτὴν συνετῶς xal εὐτάχτως τρώγουσαν 
καὶ καταπλαγεὶς ἐπὶ τούτοις, xal πληροφορηθῆναι 
θέλων περὶ τῆς εὐρωστίας αὐτῆς, ἔλυσα τὴν ζώνην, 
χαὶ προσεποιησάμην τύπτειν αὑτὴν ^ παραχρῆμα ἣ 
συσχεθεῖσα ἔκλαυσε, καὶ πρὸς τὸν πατέρα ἑαυτῆς ἠτέ- 
νισε. Πλυηροφορυθεὶς οὖν ὁ πατὴρ περὶ τῆς ὑγιείας τῇ 
ἰδίας παιδὸς, ἐπορεύθη χαίρων καὶ εὐχαριστῶν τῷ 
Θεῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Τέροντι. 


25 Πάλιν ὁ αὐτὸς ἀδθᾶς Ἑυστράτιος διυγήσατό 
μοί λέγων * Προσῆλθέ μοί ποτέ τὶς φιλόχριστος 
ἀνὴρ Ἱεριχούντιος περὶ τῆς ἀδελφῆς αὕτου παρα- 
καλῶν xxl λέγων " ᾿Αδελφὴν ἔχω, ὀλέθριον xal χρό- 
νιον μυστιχὸν πάθος ἔχουσαν, καὶ δυσωπεῖ διὰ τῆς 


71 


ἐμῆς 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 

EX MS. 
GTUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 

DISCIPULO 
EX MS. 
GIUECO. 


514 
ἐμῆς ταπεινώσεως τὴν σὴν ἐυλάδειαν, ὅπως ἂν τρο- 
πώσῃ τρόπον, ἄχρις ἂν συντύχῃ τῷ Τέροντι. Ἐγὼ 
δὲ σαφῶς ἐπιστάμενος, ὅτι τὸ παράπαν γυναιξὶ οὐ 
συνομιλεῖ ἑκουσίως, εἶπον πρὸς αὐτὸν " 'O Τέρων οὐ 
συναναστρέφεται γυναίοις, ἀλλ᾽ εἰ χελεύεις, λέγω 
αὐτῷ, χαὶ εὔχεται ὑπὲρ αὐτῆς. Ὁ δὲ ὑπέμεινεν ἰκανὰ 
προδάλλων δυσωπήματα * Δυσωπήθητι, λέγων, διὰ 
τὴν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ, χαὶ μηχάνησαι ποικίλως, 
ὅπως συνομιλήσγι αὐτῷ, xal ἀνάθηται αὐτῷ τὸ πάθος 
cs Ξ τῆς d Me Y Ales 
αὑτῆς " οἶδα γὰρ, ὅτι οὐ βδελύσσετσι αὐτὴν, τὸν 
ἑαυτοῦ δεσπότην μιμούμενος, τὸν μὴ βδελυξάμενον 
τὴν Χαναναὶαν, ὄυτε τὴν Αἱμοῤῥοοῦσαν, ἀλλὰ χαρι- 
σάμενον τῇ ἀφῇ τῶν χρασπέδων τὴν ἴασιν. Δυσωπὴ- 
θεὶς ὑπ΄ αὐτου καὶ σπλαγχνισθεὶς ἔφην * Σήμερον 
ἀμήχανόν μοί ποιῆσαι τοῦτο * ἐπειδὴ ἐν τῇ ἐρήμῳ 
τοῦ Καλαμῶνός ἐστιν ὁ Πρεσθύτης, ἀλλὰ Θεοῦ χε- 
λεύοντος, τῆς Τεσσαραχοστῆς πληρωμένης, κατὰ τὸ 
εἰωθὸς εἰσελθόντος τοῦ ἁγίου Τέροντος εἰς τὸν μονὴν 
τοῦ Καλαμῶνος ἕνεχεν προσευχῆς, ἀγωνίσομαι δι 
ὑμᾶς συναντῆσαι αὐτῷ, ἀλλ᾽ ὅταν δηλώσω ὑμῖν, &y- 
υπερόλύήθως xal ἀνεμποδίστως παραγένεσθε αὐθωρὶ εἰς 
s 5 
τὸ μοναστὴριον. 
26 Παραγεγονότων οὖν, ὥσπερ ἐνετειλάμην αὐτοῖς 
; ic : j : x Ξ 
τροπωσάμενος, ἔπεισα τοὺς πατέρας ἀποστῆναι τοῦ 
μέσου πρὸς βραχεῖαν ὥραν, xoi εὐθέως ἄφνω πρόσω- 
πον πρὸς πρόσωπον ὑπήντησαν τῷ ἁγίῳ Τέροντι, ὡς 
κατὰ ἄγνοιαν ἡ ἀσθενοῦσα γυνὴ, χαὶ παραυτὰ προσ- 
πεσοῦσα σὺν τῷ ἀδελφῷ αὐτῆς, ἐδυσώπει ἰδιάσαι 
μετ᾽ αὐτῆς βραχύ. Παρακληθέντος δὲ αὐτοῦ, ἀνήγ- 
7γειλεν abro μυστικῶς τὸ xpugioy αὐτῆς πάθος, xal 
ἱχέτευον αὐτὸν ἐλεῆσαι αὐτὴν, xal διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ 
συνεργείας ἰάσασθαι αὐτήν. Ὁ δὲ Τέρων εἶπεν πρὸς 


e ES : ἢ DIM EA 
αὑτὴν * Νῦν εὐθέως τὶ ποιήσασθαί σοί οὐκ ἔχω, 


χατὰ τὴν ἄφατον αὐτοῦ φιλανθρωπίαν ἰᾶταί σέ, ἐπειδή 
προσέφυγες αὐτῷ. ἹΚαὶ διαπραξαμένη οὕτως ἡ γυνὴ 
ἐπανέχαμψεν. Ἐγὼ δὲ μετ᾽ οὐ πολλὰς ἡμέρας ἀπαν- 
B nhat 5 
τήσας τῷ ἀδελφῷ ταύτης, ἐπυνθανόμην λεπτομερῶς 
περὶ πάντων τῶν λαληθέντων τούτων, περὶ τὴς διαγω- 
γῆς τῆς ἑαυτοῦ ἀδελφῆς καὶ τῆς τελείας θεραπείας 
» - aoc [] "ow , , , , ᾿ 
αὐτῆς, al ἰάσεως. Ὁ δὲ ὅρκῳ ἐπληροφόρησέ μέ περὶ 
αὐτῆς, xai ὥμοσε χατὰ Θεὸν, ὅτι παντελῶς ἰάθη. 
ἕπτ αὐ γι νυ AUS : dee. ; 
Ἐγὼ δὲ ἀκούσας ἐδόξασα τὸν Θεῦν, τὸν παντοίοις 
χαρίσμασι μεγαλύνοντα τὸν ἑαυτοῦ θεράποντα. 


ὩἹ Πάλιν ὁ αὐτὸς ἀξδᾶς Εὐστράτιος διηγήσατό 
μοί λέγων " Ἐϊπέν μοί ποτέ ὁ Τέρων " Δεῦρο μετ᾽ ἐμοῦ, 
τέκνον Εὐστράτιε, ἐπειδὴ βουλόμαι ἐπί τὴν χκατωτέραν 
ἀπελθεῖν ἔρημον, ἔντα ἡ θήχη τοῦ μεγάλου Θεοχτί- 
στου, ὅπως λάθωμεν λείψανον ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἀσπα- 
σάμενοι χαὶ προσχυνήσαντες τὴν ἁγίαν αὑτοῦ θήχην 
ἁγιασθῶμεν Um αὐτοῦ τε, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ χειμένων 
"Aviv. Πορευθέντων οὖν ἡμῶν χαὶ τὸν τόπον χαταν- 
θησάντων, ἔφησαν ἡμῖν τινές πλησιόχωροι "Apatec * 
Οὐδεὶς δύναται εἰσελθεῖν ἔνθα ἐστὶ ἡ θήχη “ ἐπειδή 
ποτέ μὲν ὁρῶμεν ἐχεῖ μέγα πῦρ ἀνάπτον, χαὶ τὸν 
τόπον ἄπαντα μαρμαρυγαῖς ἐξαστράπτοντα * ποτέ 
δὲ μεγάλης ὀσφραινόμεθαι. εὐωδίας μύρων εὐοῦμο- 
τάτων, μόσχου χαὶ νάρδου πιστιχῆς, πολυτίμου, ἀγ- 
λαιοτέρας ἀπόπνεούσης " πολλάκις γὰρ, χαθελθεῖν 
ἐχεῖ καὶ ἐύξασθαι πειράσαντες ἐπτοήθημεν " 


Ei xa ἔγνωμεν 
γὰρ, ὅτι προφῆται μεγάλοι κεῖνται ἐχεῖ, 


28 Ὁ δὲ Τέρων ἀγρυπνήσοας Qv ὅλης τῆς νυχτὸς, 
ἕωθεν λαξδόμενός μέ τῆς χειρὸς, κατήγαγε σὺν αὐτῷ 
χαὶ ἀνοίξας τὴν ἱερὰν θήχην, ἔδειξέ μοί τὰ λείψανα 
τοῦ ἁγίου Θεοχτίστου χαὶ τῶν σὺν αὐτῷ ἀγίων 11«- 
τέρων, ἀχριδῶς μεμαθηκὼς ἑνὸς ἑκάστου τὰ ὀνόμα- 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


rem, qu: per humilitatem meam, tuam efflagi- 
tat pietatem, ut modum aliquem exeogites, quo 
convenire Senem ipsa possit. Verum ego satis 
gnarus, quam a-mulierum colloquio esset alienus, 
respondi : Non agit cum mulieribus Senex ; sed, 
si jubes, renunciabo illi, et orabit pro illa. At ille 
prolixis institit precibus : Per amorem, inquit, 
Christi obsecra, atque omni modo id effice, ut 
alloqui eum possit, afflictionemque ei suam expo- 
nere : scio enim, non commissurum, ut repellat 
eam, imitatus Dominum suum, qui neque Cha- 
nans:am, neque Hzemorrhoissam abjecit, sed va- 
letudinem fimbri:e contactu largitus est. Exora- 
tus ab eo, et misericordia tactus subdidi : Hodie 
id consequi nullo pacto possum, quia in eremo 
Calamonis ὁ modo est Senex; sed per Dei gra- 
tiam quadragesima exacta, eum ad Calamonis 
monasterium orandi causa, ut assolet, sanctus 
Senex accesserit, dabo operam pro vobis, ut ei 
occurram ; sed cum significavero vobis, sine mo- 
ra, atque expedite in ipsa hora ad monasterium 
accurrite. 

26 Cumque, ut rebus ipsorum studens jusse- 
ram, adessent; persuasi patribus, ut e medio 
tantillum discederent. Et continuo ex improviso 
conversa facie occurrerunt sancto Seni, quasi 
per ignorantiam, infirma mulier [et frater ejus;] 
moxque humi cum fratre suo prostrata supplicat, 
ut se tantisper, remotis arbitris, audiat. Ubi 
exorasset, occultam ei secreto aperuit szgritudi- 
nem suam, atque obtestata eum est, sui ut mise- 
reri vellet, pristinamque ope divina sibi restituere 
valetudinem. Subdidit vero ei Senex : Quod tibi 
in hoc ipso articulo faciam, nihil est mihi, pree- 
terquam hoc unum ; accipe manum meam, eoque 
admove, unde doles, et confido Deo meo, fore ut 
pro ineffabili sua in homines benignitate te sanet, 
quoniam ad eum confugisti. Quo facto, mulier 
recessit. Ego autem fratri ejus post dies non 
multos factus obviam, de singulis, que modo 
dicta sunt, tum de statu sororis ejus, perfecta- 
que curatione, ac valetudine, minutatim interro- 
gavi; hie vero, dato jurejurando, rem mihi affir- 
mavit, Deumque invocavit testem restitute peni- 
tus valetudinis. Quod ego cum intellexi, laudavi 
Deum, qui famulum suum nullo non gratiarum 
genere illustraret. 

27 Hoc aliud insuper idem Eustratius retulit 
mihi, dicens : Factum est, cum mihi diceret Se- 
nex: Veni mecum, fili Eustrati; nam inferiorem 
descendere in eremum decrevi, ubi sepulerum 
visitur magni Theoctisti c, ut ex sacris ejus exu- 
viis reliquiarum aliquid nanciscamus, osculatique 
ac supplices venerati sacrum ejus tumulum eum 
ab ipso, tum a Sanctis qui cum eo sepulti jacent, 
sanctificemur. Profecti igitur jam ad locum deve- 
neramus, cum vicini quidam Arabes nos monent, 
his verbis : Ad locum, ubi loculus est, ingredi 
nemo hominum potest. Non numquam enim 
ignem ibi ingentem ae luculentum videmus ; om- 
nemque quaquaversus locum fulgoribus radian- 
tem ; non numquam vero densos fragrantissimo- 
rum odores sentimus aromatum, musco ae sin- 
cera cujusvis pretii nardo suavius spirantes : 
sepe enim, cum illuc orandi causa pergere 
tentaremus, attoniti obriguimus : quippe qui, 
prophetas istic magnos requiescere, sciremus. 

28 At Senex cum totam pervigilasset noctem, 
diluculo manu me apprehendens, secum deduxit, 
apertaque sacra theca, reliquias ostendit mihi et 
saneti Theoetisti, et Sanctorum d, qui eum eo 
conditi illie erant, Patrum, edoctus accurate sin- 


gulorum 


et ab occulto 
malo, sola 
manus impo- 
sitione, sa- 
natur. 

δ 


Ε 


F 
S. Theoclisli 
sociorumque 
sepulcra bar- 
baris inac- 
cessa Visens, 
ῦ 


Ειιοιγα 0110’ 
mina singu 
lorum ἀπ 

οἱ eli- 3 


Conspicitur 
sub auroram 
capreas pa- 
scere. 


Socios in eve- 
mo Patres 
admonet ve- 
verentia in- 
ler oran- 
dum, 


h 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


gulorum nomina. Monstravit vero etiam mihi 
alterius cujusdam Saneti sacra lipsana seorsum 
reposita, et ait: Hie, quem vides, insignis fuit 
anachoreta ; cumque horam, qua sibi esset mo- 
riendum, preenovisset, ad Patres hic tum e tem- 
poris habitantes adveniens : In sepulcrum, inquit, 
Patrum hie infra f conditorum eupio descendere ; 
obsecro vos, ut me comitemini. Ipsis itaque, uti 
flagitabat, deducentibus, simulque cum eo, ubi 
sita hic erat. Sanctorum sepultura, descendenti- 
bus, supinus ad orientem extendit sese, rebusque 
excedens humanis, atque ad sempiternz vite 
glorieque fruitionem evolans, spiritum. suum 
Domino reddidit. Quod eum spectassent patres, 
glorificantes Deum, et laudum carmina concinen- 
ies, reversi sunt. Sanctus vero hie senex,quando 
hse mihi narrabat, protensa manu, unum ex 
saneti Theoctisti dentibus excerpsit cum paucis 
quibusdam sanctorum cum eo quiescentium Pa- 
irum reliquiis, atque ita in Lauram nostram re- 
vertimus. 

29 Alius aliquis eximiorum preeclarissimze 
Laur: senum, fide dignus, cui nomen erat David, 
vir omnibus ornatus virtutibus, et multorum in 
monastica disciplina jam olim institutor, retulit 
mihi hzee in hune modum : Contigit aliquando 
exire me multo mane cireum Lauram in solitudi- 
nem cum alio quodam monacho ad pabulum col- 
ligendum. Cumque eo ventum esset, ubi ex ad- 
verso situm erat hesychasterium Senis, coepimus 
male nobis a serpentibus metuere, eamque ob 
causam solis ortum operiri plaeebat. Ut igitur 
aurora refulserat, Senem conspicio ad locum he- 
sychasterio imminentem eseulenti quiddam in 
epirriptario g gestantem, et circumsilientes dum 
escam, quam habebat, objiceret, capreas. Una 
autem inter illas erat, quee avidius, nec ordine 
servato vescens, accessit, ut qusereret, si quid 
pabuli haberet super. Sed ille minus aliis conten- 
tam intuitus, duriusculis eam verbis increpuit, et 
leniter percutiens : Quid, inquit, misera, et vora- 
cissima pre reliquis inhias? Quousque tam eris 
incomposita? Apage a me; nihil quidquam pro- 
fecto plus hinc auferes, quam gregales tuze. At 
illa institit, nihilominus pertinax. Iste autem ubi 
sub ortum solis farraginem capreis communiter 
omnem apposuisset, blande ad eas dixit : Abite 
lztantes ; quecumque enim habebam, consumpta 
sunt omnia; ac dimisit. Nos vero non parum 
hisce rebus stupefacti, iter nostrum absolvimus. 

30 Vir quidam, monachus ingens ae mirabi- 
lis, practicaque contemplatione conspicuus, Ser- 
gius nomine, maxim: Laurw nostrz archipre- 
sbyter, hzc mihi affirmavit: Ibam, inquit, die 
quadam, cum aliquot patribus ad sanctum Ste- 
phanum in eremum, in antris, si Calamonis mo- 
nasterium respicias, ad orientem obversis tum 
temporis degentem : ibi enim Quadragesimam A 
magnam exigebat. Hic igitur Dominiea eam, quae 
Palmifera dicitur, antecedente accesserat ad nos, 
unanimiter cirea auroram congregatos, deque 
preterita nostra vivendi ratione nos interroga- 
bat. Vigilare vero et attentos jubebat esse in 
primis tempore conversationis cum Deo : Vigila- 
te, inquiens, dilecti, et sobrii estote : Deo enim 
assistitis orantes. Etenim, si regem terrenum 
non alloquimur, nisi agmine utrimque militari 
adstante, et animos terrente subditorum ; tum si 
attentione tanta nobis et corporis animique com- 
positione opus est, conjicientibus in eum oculos, 
qui solus habet imperium, metuque ae tremore 
oceupatis; quanto magis universorum Regi, cui 


515 


τα. "Ἐδειξε δέ μοί χαί τινός ἑτέρου ou λείψανα, 
χωρὶς κείμενα, xol εἶπεν * Οὗτος ὃν Gods, μέγας 
ὑπῆρχεν ἀναχωρήτης, χαὶ τὴν ἡμέραν τῆς τελευτῆς 
αὑτοῦ προγνωγὼς, ἀφίχετο πρὸς τοὺς ἐνταῦτα τότε 
χκατιχοῦντας Ἰ]Πατέρας, wai εἶπεν * Θέλω χατελθεῖν εἰς 
τὴν θήχην τῶν Πατέρων χάτω " ἀλλὰ παραχέκλησθε 
συγχατιέναι μοι. Ἡξάντων οὖν αὐτῶν τῇ αὐτοῦ πα- 
ραχλήσει, xa συγχατελθόντων αὐτῷ ἔνθα χατέχειτο 
τῶν Ἁγίων ἡ θήνη, ἑαυτὸν χατὰ ἀνατολὰς ὑπτίως 
ἐφαπλώσας, παρέδωχε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ τῷ Κυρίῳ, 
τῶν τῇδε ἐχκδημήσας εἰς ἀιωνίου ζωῆς καὶ δόξης ἀπό- 
λαυσιν. Ταῦτα δὲ ἰδόντες οἱ πατέρες ἀνῆλθον δοξολο- 
γοῦντες τὸν Θεὸν, καὶ ὑμνοῦτες. Διηγούμενος δέ μοί 
οὗτος ὁ ὅσιος Τέρων, ἐκτείνας τὴν χεῖρα, ἀφείλατο 
ἕνα τῶν ὀδόντων τοῦ ἀγίου Θεοχτίστου μετά τινά 
ὀλίγα λείψανα ἐκ τῶν συγχειμένων αὐτῷ ἁγίων TMa- 
τέρων, χαὶ ἀνεχάμψαμεν ἐπὶ τὴν ἰδίαν Λαῦραν. 


29 “᾿Αλλός τίς ἀξιόπιστος τῶν ὑψηλῶν γερόντων 
τῆς μεγίστης Λαύρας, ὀνόματι Δαδὶδ, ἀνὴρ πανά- 
ρέτος, πολλοὺς ἐχπαιδεύσας τὴν μοναδικὴν πολιτείαν 
διυγγήσατό μοί λέγων * Ἐπορεύθην ποτὲ λίαν ἕωθεν 
κυχλῶσαι τὴν Λαῦραν εἰς τὴν ἔρημον μεθ᾽ ἑτέρου 
τινὸς μοναχοῦ, συλλογῆς χορταρίων ἔνεχεν " ἐναντίον 
δὲ γεινάμενος τοῦ ἡσυχαστυηρίου τοῦ Τέροντος, τοὺς 
ὄφεις ἐφοδήθημεν, καὶ διὰ τοῦτο τὴν τοῦ ἡλίου ἀνα- 
τολὴν ἀνεμείναμεν. “Ὡς οὖν ἐφάνη τὸ αὖγος, ὁρῶ 
μὲν τὸν Τέροντα ἐπάνω τοῦ ἡσυχαστηρίου ἐν τῷ 
ἐπιῤῥιπταρίῳ αὐτοῦ ἐδώδιμόν τί βαστάζοντα, καὶ δορ- 
χάδας περιχορευούσας, αὑτοῦ παραδάλλ 
τὴν τροφὴν, ἣν εἶχε " μία δέ τίς ἐν αὐταῖς ὑπῆρχεν 
ἣ ἁρπαλέως xal ἀτάκτως ἐσθίουσα προσήρχετο, ζη- 
τοῦσά τὶ φαγεῖν περισσότερον. Ὁ δὲ πλεονεχτοῦσαν 
αὐτὴν ἰδὼν, ὀνειδιστιχοῖς λόγοις ὕξρισεν, εὐφυῶς 
πλήττων χαὶ λέγων - Τί πλεονεχτεῖς, ταπεινὴ xai 
λαίμαργε ; “Ἕως τινός οὐκ éd 
λπιθι ἀπ᾽ ἐμοῦ, ὄντως οὐδὲν παρέξω σοί πλέον τῶν 
ἑταίρων σοῦ. Καὶ αὐτὴ ἐπέμεινε φιλονειχοῦσα. Αὐτὸς 


τὰ δι 
ντος αὑταῖς 


τὴν σὴν ἀταξίαν; 


δὲ, πλησίον τῆς ἀνατολῆς τοῦ ἡλίου πᾶσαν τὴν ἐ 

δὴν ταῖς δορχάσι χοινῇ παραθεὶς, μειλιχίως ἔφη 

αὐτὰς - "Amwe χαίρουσαι * ὅσα γὰρ 

νηται. Καὶ ἀπέλυσεν αὐτὰς. Ἡμεῖς δὲ, ἐπὶ τοῦτων 
2 2 Mcr. Sic MEUM. ; 

πάνυ θαμθούμενοι, τὴν ὁδὸν ἡμῶν ἀπεληλύθημεν. 


πρὸς 


5 LA J : , 
εἰχον θεθδαπά- 


80 ᾿Ανήρ τίς, μόναχος μέγας χαὶ θαυμαστὸς καὶ 
πραχτικῇ θεωρίᾳ χεχοσμημένος, ᾧ ὄνομα Σέργιος, 
ἀρχιπρεσθύτης τῆς μεγίστης ἡμῶν Λαύρας, διηγή- 
σατό μοί λέγων, ἐν μιᾷ τῶν ἡ 


μερῶν ἀπίειν μετά 


Ξ ͵ Y ] E D 
τινῶν πατερῶν προς τον οσιον φανον χατὰ την 


ἔρημον, ἐν τοῖς χατ᾽ ἀνατολὰς μονῆς τοῦ Κα- 
2 * "S 
λαμῶνος ἄντροις τότε διάγοντα " & 


. Οὗτος τοίνυν, 


ἐπυνθάνετο ἡμᾶς περὶ τῆς ἡμῶν παρωχημένης ἀγω- 
E EN DUCES n : 
γῆς " γρηγορεῖν δὲ xal νηφεῖν ἐχέλευεν, μάλιστα 6 


τῷ καιρῷ τῆς πρὸς Θεὸν ὁμιλίας *- Toner 


gà», ἀγαπητοὶ, xol νήφετε ^ τῷ Θεῷ γὰρ παρεστή- 


MEE Su VA eu Pihent 
χατε προσευχόμενοι. Ei yàp βασιλεῖ ἐπ 
D P D 


ἧς mapsocxzutac τά- 


θεν στρατιωτι 
: 1 Age : 
τὰς τῶν ἀρχομένων φρένας ἐχδειματούσης, 
προσομιλοῦμεν, νήψεως ἂν πολλῆς καὶ χαταστάσεως 


δεόμεθα πρὸς μόνον τὸν κρατοῦντα τὰς ὄψεις 


oy- 
τες, τρόμῳ τε 
τῷ βασιλεῖ τῶν ἁπάντῶν, ᾧ παρίστανται μυρίαι 
ἀγγέλων, καὶ ἀρχαγγέλων στρατίαι, φρίττουσαι παρ- 


χαὶ φόδῳ συνεχόμενοι " πόσῳ μᾶλλον 


ἑστῶτες 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 
GRECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
GIUECO. 
EX MS. 


516 


ἑστῶτες, ὀφείλομεν νήφειν xal πάσης 
ρεύειν ἐμφάσεως, καὶ φοδεῖσθαι, xal 
γεσθε τόΐνυν * μεγάλη γὰρ σήμερον 
τῆς Λαύρας ἡμῶν ἐπῆλθε κατώδυνος 
ἀνίας γέμουσα. 


ὑλιχῆς χαθα- 
τρέμειν ; EU- 
τοῖς πατράσι 
συμφορὰ xal 


81 Ἣν ἡμῖν πυθομένοις ἔφη * Τὴν νυχτερινὴν 
ψαλμωδίαν ἐχτελέσας, ἐξαίφνης ἐν ἐχστάσει περὶ τὸ 
αὖγος γέγονα, χαὶ ὡσεὶ ἐν τῇ Λαύρᾳ βλέπω τινὰς 
τῶν πατέρων περιπληγότας τὰς χορυφάς. Τόν δὲ 
πρεσθύτερον τῶν Σύρων δεδιχασμένον χαλεπώτερον, 
χαὶ ὑπὲρ πάντας ἀλγινώτερον πεπονθότα, xal qvx, 
ὅτι λοιμὸς ἐχεῖσε θανατιχὸς γενήσεται. Μετὰ τοίνυν 
ἡμέραν μίαν ἀφίχετό τίς ἀνὴρ φιλόχριστος, ἐξαγγέλ- 
λων ἡμῖν οὕτως Χθὲς τὴν παρωχηχυῖαν χυριαχὴν 
ἐποιησάμην ἐν τῇ Λαύρᾳ, xal οὐχ οἶδά, τί πεπόν- 
θασιν οἱ πλεῖστοι τῶν Πατέρων ᾿ ἑώραχα γὰρ αὐτοὺς 
κατηφοῦντας xal χεφαλαλγοῦντας, ἀλλ᾽ οὐδένα ἠρώ- 
τηκα περὶ οὔ χατηφείας χαὶ ἀλγηδόνος. 
Μεθ᾿ ἡμέρας οὖν τέσσαρας πληρωθείσης τῆς ἁγίας 
Ἱεσσαραχοστῆς, ἐπανήλθομεν ἐπὶ τὴν Λαῦραν σὺν 
τῷ ἁγίῳ Τέροντι, τὴν σωσίψυχον τῶν βαΐων πανή- 
yupw ἐχτελέσαντες, xal οὕτως τοὺς πατέρας εὑρή- 
χαμεν, ὥσπερ ὃ φιλόχριστος ἀνὴρ ἀνήγγειλεν * μετ᾽ οὐ 
πολὺ δὲ πρῶτον μὲν ἐτελεύτησεν ὁ πρεσξύτερος τῶν 
Σύρων, μετ᾽ ἔπειτα ὃὲ ἐκ τῶν πατέρων πλῆθος, ὥστε 
χαθ᾽ ἑχάστην ἡμέραν δύο ἣ τρεῖς ἐκκομίζεσθαι ἀφ᾽ ὧν 
ὠνόμασεν ἡμῖν ὁ Τέρων συνοῦσιν αὐτῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ. 


τῆς 


32. Λλλος δέ τίς θαυμασιώτατος γηραιὸς ἐχ τῆς 
μεγίστης ἡμῶν Λαύρας, ἐπαίνετος χαὶ παντοίας φι- 
λοσοφίας ἔμπλεως, ὀνόματι Λεόντιος, ἐξεῖπέν μοί 
τοιαύτην ἐξήγησιν" Movaacat τινές τῆς εὐαγοῦς ἥμων 
συνοδίας ἐν τῇ ἐρήμῳ διετέλουν περὶ τὸν ἡγιασμένον 
ἀδέᾶν Στέφανον ἐν ταῖς ὡρισμέναις ἡμέραις τῆς χα- 
θολιχῆς νηστείας. Οὗτοι τοίνυν ὡς ἦγον ἔρεμον ἀγω- 
γὴν, ἐξ ἀπόπτου προσῆλθεν αὐτοῖς ἐχ τοῦ ἰδίου σπη- 
λαίου ὁ Τέρων, xal φησιν * Δεῦτε, πατέρες, ἔντευξιν 
ποιησόμετα, δεῦτε. Οἱ OE προθυμότερον ἀναστάντες, 
τὴν αὐτοῦ προσταγὴν ἐξεπλήρουν. Αὐτοῦ οὖν εὐχο- 
μένου σὺν αὐτοῖς, ἀχηχόασι αὐτοῦ τινά τῶν Πατέρων 
τῆς Λαύρας εἰς μνήμην ἀγαγόντος χαὶ μαγχαρίσαντος. 
Ὅτε δὲ τὴν εὐχὴν πεπλήρωχεν, ἔφησαν πρὸς αὐτὸν * 


Κατέπληξας ἡμᾶς, ὦ πάτερ, ὁπότε ἐν τῇ εὐχῇ μνη- 
σθείς τινός τῶν πρεσθυτέρων ἡμῶν, ὡς τόνδε τὸν βίον 
ἀπολιπόντος. Ὁ ὃὲ εἶπεν * Kal γὰρ οὗτος τῶν τῇδε 
πρὸς ἸΚύριον ἐξεδήμησεν " εὖ ) 
ἀχαταλύτοις σχήναις τῆς δόξη 
σεως. ᾿Αγασθέντες τοίνυν 
ροντος, ἀχριθῶς ἐνέταξεν πινακιδίῳ τὴν ὥραν χαὶ τὴν 
ἡμέραν xai τὴν μῆνα, καθ᾽ ὧν ἐγένετο ταῦτα. Μετὰ 
δὲ τὴν Τεσσαραχοστὴν ele τὴν Λαῦραν ἀφιχόμενοι, 
λεπτομενέστερον περὶ τῆς τοῦ πρεσθυτέρου τελευτῆς 
ἐξηρεύνησαν, χαὶ πάντα χαθὸ προέφησεν αὐτοῖς ὁ Τέ- 
ρῶν, εὑρηχότες, σαφέστερον ὑφηγήσαντο ἡμῖν τὸν 
Θεὸν αἰνοῦντες, χαὶ τὴν τοῦ Τέροντος χάριν εὐφη- 
μοῦντες. 


ροι οὖν ἄνεσιν ἐν ταῖς 
Nou 
ἐχείνης xa ἀγαλλιά- 


33 Λλλοτε πάλιν κατὰ τὸν ἑαυτὸν χαιρὸν τῆς 
Ἱεσσαραχοστῆς ἐξαπίνης ἦλθε πρὸς τοὺς συνόντας 
αὐτῷ πατέρας, καὶ εἶπεν * ᾿Ανάστητε, πατέρες, ὅπως 
εὐξώμεθα * χαιρός ἐστι προσευχῆς χαὶ δεήσεως. 
Ποιησάμενοι οὖν τὴν εὐχὴν ἠρώτησαν λεγόντες * Τίς 
ἡ αἰτία τῆς εὐχῆς ἐν τῇ ὥρᾳ ταύτῃ, ὦ πάτερ; Ὁ δὲ 
ἀποκριθεὶς ἔφη * Ἐπειδὴ νῦν γέγονεν ἐν τῇ Λαύρᾳ 

- , H B * 
ἡμῶν τάραγος χαὶ ϑόρυξος μέγας " τινὲς γὰρ ἀρχά- 
ρίοι, τῆς συνάξεως ἐχτελεσθείσης, ὑπὸ τῶν δαιμόνων 
ἀπατηθέντες ἠτάχτησαν, καί τινάς τῶν γερόντων ῥόδ- 
δοις ἔτυψαν, χκφυτῷ τῷ ὁσίῳ ἡμῶν ἡγουμένῳ, à66g 
Στρατυγίῳ, τὰς χεῖρας καχῶς ἐπέθηκαν, καθυδρίσαν-- 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


mille Angelorum atque Arehangelorum tremen- 


- tes assistunt exercitus, eireumspectos exhibere 


nos, convenit, ac'omni rerum crassarum ae ter- 
renarum specie repurgare mentem, pavere deni- 
que, et contremiscere ? Orate igitur : hoc enim 
die Laur nostrz patribus, insignis, funesta, ac 
plena meeroris accidit calamitas. 

31 Rogitantibus nobis, queenam ea demum 
esset, subjecit : Noeturna perfunctus psalmodia, 
continuo in eestasim raptus sum sub auroram; 
quasique in Laura conspicio aliquot patrum con- 
tundi vertices , sed Syrorum Presbyterum divelli 
crudelius, acerbosque pre ceteris sustinere-cru- 
ciatus; et auguratus sum fore, ut contagium illie 
lethiferum grassetur. Dies igitur unus abierat, 
cum homo quidam pius inde advenit, et in hune 
modum nos affatus est : Elapsam heri Dominicam 
in Laura transegi; ac nescio quid patrum pleri- 
que passi sint : nam vidi eos moestos in terram 
vultus defigere, gravesque capitis dolores prz se 
ferre; super hac tamen consternatione, ac moe- 
rore interrogavi neminem. Post dies ergo quatuor 
completa saera Quadragesima, in Lauram cum 
Sene sancto rediimus, salutiferam Palmarum 
festivitatem celebraturi ; talesque patres inveni- 
mus, quales eos nobis vir Christo devotus depin- 
xerat. Nec vero multo post primum fato conces- 
sit Syrorum presbyter ; deinde autem ex patribus 
multitudo tanta, ut eorum, quos nobis in eremo 
cum ipso versantibus Senex nominaverat, duo 
aut tres per dies singulos efferrentur. 

32 Alius vero ex maxima nostra Laura senio 
vir plane decrepitus,(Leontium appellabant i) om- 
ni admiratione dignissimus, celeber, atque omni- 
bus sapientize disciplinis imbutus, hanc mihi re- 
censuit historiam. Monachi quidam illustris con- 
gregationis nostre przfinitis universali jejunio 
diebus apud sanctum Patrem Stephanum commo- 
rabantur in solitudine. Ad hos ergo, ut vitam ab 
omni strepitu remotam agebant, accessit ipse, 
qua videri non poterat, de suo spelzo Senex, et: 
Adeste, inquit, patres, orationem instituemus ; 
adeste. Illi promptissime assurgentes ejus impe- 
rio parebant. Cumque una secum oraret, audiunt 
mentionem ab eo fieri alicujus ex Laurz patri- 
bus, quem beatum predicabat. Ubi precandi fi- 
nem fecerat, dixerunt ei: Perculisti nos, o Pater, 
cum inter orandum, de quodam presbyterorum 
nostrorum ita meministi, quasi vita functus jam 
esset. Tum ille: Nempe sic est, jam hine ille mi- 
gravit ad Dominum : requiem igitur inveniat in 
indissolubilibus illius glorie atque exultationis 
tabernaeulis. Illi hzec ac Sene pronuntiata demi- 
rati, horam, diem, mensem, quibus heec accide- 
rant, fideliter commendavere pugillaribus.InLau- 
ram vero post Quadragesimam reduces minutissi- 
ma quaque de presbyteri morte perserutantur; 
compertisque uti illis Senex przedixerat, omnibus, 
rem nobis omnem apertius exposuere, laudantes 
Deum, Senisque gratiam celebrantes. 

33 Rursum alias per idem Quadragesim:e tem- 
pus contigit, ut ad eos, qui secum vivebant, re- 
pente accederet; hac illos exhortatione compel- 
lans : Surgite, patres, ut oremus, orationem hoc 
tempus precesque flagitat. Finita ergo compreca- 
lione, querunt illi; Quz eàusa, o Pater, hac ἃ 
nobis hora preces exigebat? Respondit ille aec 
dixit : Quia jam modo turbe in Laura nostra at- 
que ingens tumultuatio concitata est : novitii k 
enim aliqui, finita synaxi, decepti a. dzemonibus 
omnia turbarunt, nonnullosque Senum ceciderunt 
virgis, atque in ipsum sanctum Hegumenum no- 


strum 


€t pestem in, 

YQ, Subope 
tam signifi- 
cat. 


Beatus alle- 
rius exilum 
inter oran- 
dum cogno- 
scit. 

i 


Turbas in . 
Laura eet- 
tatas cogno- 
scit, damont- 
bus ideo 6: 
üullandibus. 


εἰ [rustra ei 
vans gloria 
tentationem. 
injicienti- 
bus. 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


strum, Abbatem Strategium, impie manus injece- 
runt, convitiis eum et contumeliis insectantes. 
Obstupefaeti adeo ad hec patres, institere, sibi 
ne dedignaretur edicere, id unde rescivisset. Re- 
spondens vero ille ait: Vidi ante horam impie- 
iatis omnis auctores, malisque unice gaudentes 
pessimos dzemones, frequentes gestire per aera, 
et tripudia celebrare mutuoque se ad letandum 
hortari, ingeminantes: Laetamini, lzetamini. Ne- 


que enim exiguum hodie facinus designavimus. ἡ 


Quamobrem exultare nos convenit ac deliciari, 
chorosque hilares ducere, quando inter Sabz 
monachos rudiores juxta ac mente magis desti- 
tutos ad turbas non sane modicas excitandas ad- 
egimus: sed et ipsum eorum Hegumenum fustibus 
haud molliter depexum daturi eramus, atrocibus- 
que oneratum calumniis ; ac czedem denique non 
mediocrem suscitaturi, nisi hec omnia Stepha- 
ni, male feriati utique silicernii, antevertissent 
preces: quippe quibus repulsi, atque in fugam 
conjecti sumus. 

34 Hc quidem ex diabolis audivi: Credite 
itaque, filii Spiritu ferventissimi, veritatem pro- 
fitenti, non nostra deprecatione factum, ut pa- 
ires respexerit Deus, eosque a czede eruendo, 
proeoceupatis hostium consiliis, prospexerit ; ne- 
que per me inutilem veteratores ac malefici spi- 
ritus ejecti sunt: peccator enim sum, et refertus 
iniquitatibus ; sed eo hec de patribus dixisse 
videntur, quod :gre animo meo facere volunt; 
mentemque mihi sperantes acutissimis vanze glo- 
riz jaculis transverberare, de precibus memine- 
runt. Sed dictorum illorum, utcumque fallacium 
nihil me ab ea, qua in melius propendeo, volun- 
tate, divina firmatam gratia, dimovit: unde ni- 
hileorum quidquam credidi : mendaces enim sunt 
et impostores, etin omnem conjurati probitatem ; 
verum indigne ac ferociter propulsavi, atque exe- 
cratus eos dispuli, et mendaces vocitans et syco- 
phantas. Inde est quod hec mihi reposuerunt: 
Tametsi tales reputes nos fere, veteratoriisque 
sermonibus nostris nullam adhibeas fidem, hodie 
tamen vera esse putato omnia, quecumque de 
Laure monachis prodita sunt. At ego aliter sen- 
tiebam, abigebamque magis ac magis, donec vis 
quasdam divina collustravit animum, et omnem 
rerum, quas nuntiaverant, accurate perdocuit 
veritatem. Hee admirati patres horam ipsam, 
diem, mensem adnotant, impletaque Quadrage- 
sima ad Lauram cum Sene redeunt, ac tempus, 
quo fuissent hzc suscitata, a patribus diligenter 
exquirunt, visionisque ita veritatem exploratam 
habuere ; a quibus cum ipsi acceperimus, commu- 
nicamus vobis, ut sancti Senis virtutem zemule- 
mini, largissimam Dei bonitatem omnibus admi- 
rabilem predicantes. 


517 


τες αὐτὸν, καὶ ἀτιμάσαντες. Ἔχθαμδηθίυτες οὖν fni 
τούτοις οἱ πατέρες, ἠξίουν αὐτὸν ἐξειπεῖν αὐτοῖς, 
πόθεν ἐνόησεν ταῦτα. Ὁ δὲ ἀποχριθεὶς ἔφη" Πρὸ 
ὥρας τεθέαμαι τοὺς πάσης χαχίας δημιουργοὺς χαὶ 
τοῖς χαχοῖς ἐπιχαιροῦντας, κακίστους δαίμονας, ἐν τῷ 
ἀέρι φοιτῶντας, ἀγαλλομένους χαὶ ὀρχουμένους wai 
ἀλλήλους προτρεπομένους εὐφραίνεσθαι, φάσκοντας * 
Εὐφράνθητε, εὐφράνθητε " οὐ γὰρ σμικρὸν εἰργασάμεθα 
σήμερον ἔργον. Διὸ δεῖ ἡμᾶς σχιρτᾶν, wai γάννυσθαι, 
χαὶ χορεύειν εὐφρόσυνον χορείαν, ὅτι τοὺς ἀπλουστέ- 
ρους ἅματε καὶ ἀφρονεστέρους τῶν μοναχῶν τοῦ Σάδα 
πεπλανηθότες παρωτρύναμεν ἀταξίαν οὐχ ὀλίγην ποιή- 
σασθαι" ἀλλὰ παρεσχευάσαμεν χἀυτὸν τὸν ἡγού- 
μένον αὐτῶν ῥοπάλοις ἀλγεινῶς πλῆξαι, χαὶ χαθυ- 
θρίσαι δεινῶς, καὶ φόνον ἂν οὐ μέτριον διηγείραμεν " 
εἰ μὴ τούτου τοῦ χαχκογήρου Στεφάνου κατέφθασαν 
αἱ εὐχαί. "Ym' αὐτῶν γὰρ ἀπεχρούσθημεν, καὶ ἀπε- 
διώχθημεν. 


34 Ταῦτα μέντοι παρὰ τῶν δαιμόνων ἀκήχοα " 
᾿Αλλ’ οὖν πιστεύσατε, τέχνα πνευματιχώτατα, ἀλη- 
θεύοντι, ὅτι οὐ δύ ἡμετέρων ἐντεύξεων ἐπεῖδεν, ὁ 
Θεὸς τοῖς πατρᾶσι, χαὶ προφθάσας ἐπεσχέψατο αὐὖ- 
τοὺς, ῥυσάμενος ἀπὸ τοῦ φόνου * οὔτε Ov ἐμὲ τὸν 
ἀχρεῖον ἀπεσοθήθησαν οἱ δολεροὶ xal κακοῦργοι δαί- 
μονες * ἁμαρτωλὸς γάρ εἰμι xai πλημμελημμάτων 
ἀνάπλεως * ἀλλ΄ ὡς θέλοντες ἀνιάσαι με, ταῦτα περὲ 
τῶν πατέρων εἰρηκότες ἐφάνησαν, wal ὀιόμενοι χενοῦδο-- 
ξίας ὀξυτάτοις βέλεσι χεντρῶσαί μοῦ τὴν διάνοιαν, 
τῶν εὐχῶν μοῦ ἐμνήσθησαν. ᾿Αλλ᾽ οὐδέν με τῶν ἀπα- 
τηλῶν αὐτῶν ῥημάτων τῆς πρὸς τὸ χρεῖττον νεύ- 
σεως ἐξέστησεν, θεὶα χάριτι χρατυνόμενον “ ὅθεν οὐ 
δ᾽ ὅλως τούτων πεπίστευκα ^ ψεῦσται γὰρ ἀεὶ xal 
πλάνοι, καὶ μισόχαλοι τυγχάνουσιν" ἀλλ' ἀποτίμως 
xal ἀυστηρῶς ἠἡμυνάμεν, χαὶ ἀπεσόξουν αὐτοὺς, χα- 
ταρώμενος, καὶ ψεύστας αὐτοὺς ἀποχαλῶν χαὶ ἀπα- 
ταιῶνας. Διόπερ ἀποχριθέντες ἔφησάν μοί * Ei xal 
e 7 δὲ ds Tes ED ΝΡν, 
ἑχάστοτε τοιούτους ἔχεις ἡμᾶς, xal ἀπιστεῖς τοῖς 
ψευδέσιν ἡμῶν ῥήμασιν, ἀλλὰ σήμερον πείσθητι περὲ 
τῶν μοναχῶν τῆς Λαύρας εἰρηχόσι τὴν ἀλήθειαν. Ἐγὼ 
δὲ οὐκ ἐπιστευσα, ἀλλὰ μᾶλλον χαὶ μᾶλλον ἐδίωξα, 
ἕως θεία τίς ἐπιλάμψασα δύναμις, περὶ ὧν ἀνηγγέλ- 
χασιν, ἅπασαν ἐδίδαξε τὴν ἀχρίθειαν. Τεθαυμαχότες 
οὖν ἐπὶ τούτοις οἱ πατερές, αὑτὴν τὴν ὥραν χαὶ τὴν 
ἡμέραν, καὶ τὴν μῆνα ἐσημειώσαντο, xxl τῆς Τεσσα- 
ρακοστῆς πληρωθείσης, ὑπέστρεψαν εἰς τὴν Λαῦραν 
μετὰ τοῦ Τέροντος, xal ἠχριδώσαντο παρὰ τῶν πα- 
τέρων τὸν χαιρὸν, χαθ᾽ ὃν ἐγήγερται ταῦτα, xal τὴν 
ἀλήθειαν τῆς διοράσεως ἔμαθον, ὑφ᾽ ὧν παραλαβόντες 

: dead SECTEUR e URBES 
δυιγορεύσαμεν ὑμῖν, ἵνα τὴν ἀρετὴν τοῦ ἱεροῦ πρεσ- 
Θύτου ζηλώσητε, θαυμασιολογοῦντες τὴν μεγαλόδωρον 
θεϊκὴν ἀγαθότητα. 


ANNOTATA D. P. 


a .Edilem Latine diceremus, in quem sarti: tecti. servandi. adificii sacri cura. incumbit. Inter Eccle- 
sia Constantinopolitanz officia nullum tale reperio, nisi magni ceconomi, quod inter officia dignitate et 
auctoritate primum , qui in sua potestate omnes Ecclesie facultates tenet. Per Basilicarios, clericos qui 
in basilica seu ade sacra ministrant Papa, Episcopo, aut sacerdoti sacra facienti, intelligit Cangius in 


Glossario Latino. 


b Situm Calamonis Laura dedimus ez Prato spirituali cap. 40 in Annotatis ad Vitam S. Joannis Si- 
lentiarii ad 13 Maii, cap. 3, littera b : ubi de versione Latina hujus vocis. Ext verbis dicti Prati cap. 162, 
quintodecimo ab Alexandria milliario monasterium est, quod vocatur CALAMON ; et ez illis, qu ha- 
bentur cap. 163 : dicebat abbas Alexander monasterii CALAMONIs, quod est prope Jordanem, collige 


duo Calamonis monasteria fuisse. 


e Obiit is y Septembris, quo de ipso acturi sumus. Ejus Vita S. Euthymii Actis permixta prodiit ad 
20 Januarii ; a quo et Anastasio patriarcha facta. reliquiarum ejus sepultura dicitur num. 100: quod ma- 


gna. honorificentia factum, ez Vita S. Sabe habemus. 


Tomus ux Julii. 


12 


d Sic 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 

EX MS. 
GRECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 
GIUECO. 


518 


VITA S. STEPHANI SABAIT/E THAUMATURGI MONACHI. 


d Sic S. Theoctisti successorem Marin aut Marium post biennii praefecturam vita functum S. FEuthy- 
mius in Theoctisti magna theca pie deponit. Sic Longium ei suffectum ; sic ceteros dignitate οἱ sanctitate 
primos ibidem condidevint. 'T'hecze autem speluncam hic vel fornicem plurium monumentorum capacem in- 
dubie significat, extra quam [uerit monumentum ejus ; de quo numero sequenti. 

e Hinc monasterium hoc tempore desertum fuisse supra diximus : quod etiam, ex illa Arabum admoni- 


tione colligitur. 


f Ad speluncam, in qua habitarent Sancti, quaeque deinde est in templum conversa, ascendendum fuisse. 
Lasxarolis pastoribus, qui primi Sanctos istic commorantes veperere, habemus e S. Euthymii Vita. Quare 
nec in ea nec juxta eam conditos fuisse Sanctos, verum in spelunca aliqua inferiori, ex his patet. 

g Vom ista explicatur cap. sequenti num. 97 littera e. 

ἢ Μεγάλην Τεσσαραχοστήν. Ita dicebatur precipua illa ante Paschalem solennitatem Quadragesima ad 
differentiam aliarum, quam. quia in eremum recedentes Patres a. Dominica Sevxagesima ( que Gracis 
τῆς ᾿Αποχρέω, seu Carnis-privii dicitur ) auspirari. consueverant; ideo sequenti numero soli quatuor dies 
ante Dominicam Palmarum e Quadragesima reliqui numerantur. 

i Leontium hunc diversum esse a Leontio, auctore Vite S. Gregorii Agrigentini, disces ez Commentario 


praevio num. 26. 


k ᾿Αρχάριοι, id est incipientes sive movitii. Vide Glossarium Meursii citantis Anonymum, qui tres 
gradus distinguit ἀρχαρίων, μέσων xol τελείων, incipientium, mediorum et perfectorum. 


CAPUT IV. 


Succurrit periclitantibus discipulis; et cum invisibili Anachoreta colloquitur. 


Θεοφιλεῖς τρεῖς ἀδελφοὶ τῶν μεμαρτυρημένων em 
εὐλαδείᾳ, Δαμασχὸν, τὴν πανευδάιμονα xal λαμπρὰν 
μητρόπολιν, ὀιχητήριον ἔχουσι. Τούτων εἷς ἀποταξά- 
μενος, xai ταὐύτὴν τὴν μεγίστην Λαῦραν ὀιχήσας, 
διηγήσατό μοί, λέγων - Ὅτι τις, Ἰωάννης ὀνόματι, 
σημειοφόρος ἀνὴρ, χαὶ πολλὰ δείξας θαυματουργή- 
ματα, ὧν ἐν πείρᾳ γεγόνασι πολλοὶ φιλαληθέστε-- 
pot ἄνδρες, τούτῳ τῷ μακαρίτῃ μαθητεύσας, xal 
' ἔπειτα ἐπίσχοπος τὴς περιφανοῦς καὶ ἐνδόξου 


ἀπεφάνθη xol εὐδοχιμος, xal διά τινάς χρείας πολι- 
ἀπεφάνθη x. μος, X ἐς χρε LC 

: : πως 
τιχάστε καὶ ἐχχλησιαστιχὰς πρὸς τὸν σύμθολον Δα- 
μάσχου xal πρὸς τὸν χριτὴν πυχνῶς ἀφιχνούμενος, 
“ το ἘΠ ον SN XoWw nae ; 
ὄιχοι πρὸς ἡμᾶς ἐξενίζετο. Πολλὴν δὲ χαὶ τῶν λόγων 
αὐτοῦ γαὶ τῶν διηγημάτων τὴν ὠφέλειαν χαὶ ψυχικὴν 
εὐεργεσίαν ἐχαρπούμεθα. Μιᾷ δὲ τῶν ἡμερῶν, ἑσπέρας 
οὕσης βαθείας, xdml τὴς τραπέζης τῶν τριῶν ἡμῶν 
ἀδελφῶν σὺν αὐτῷ χαθεζομένων, διηγήσατο ἡμῖν τὸ 
εἰς αὐτὸν παρὰ τοῦ ἐπιστάτου γεγενημένον παράδοζον 
θαῦμα. 


36 Ἐγένετό μοί, φησὶ, ποτὲ τούτῳ τῷ θεοφόρῷ 
μαθήτευοντι, πορευθῆναι εἰς τὸ μοναστήριον τὸ λεγό-- 
μένον Χουράν. Τὴν ὁδὸν ἐξανύσας κἀχεῖσε ἐῤῥωμένως 
xai ἀδλαθως ἔφθαχα, ἀσθένειά τίς μέ χατέσχε μεγάλη 
xai ἐπικίνδυνος, ἥτις ἠνάγχασεν ἐπὶ χαιρὸν αὐτόθεν 
μεῖναι, μὲ δυνάμενον εἰς τόπον μοῦ ἀπὸ σωμοτιχῆς 
χαχώσεως zal ἀδυναμίας ἀποστρέψαι. Μετ᾿ οὖν χρό- 
νον τινὰ τῆς νόσου ἀνασφήλας καὶ ἀναλοαξὼν εἰχόμην 
τῆς ἐπι τὴν Λαῦραν διὰ τῆς ἐρήμου ἀποφερούσης ὁδοῦ, 
ὀλίγους ἄρτους ξηροὺς σὺν ἐμοὶ εἰληφώς. ἸΚαύσωνος 
ὃὲ γενομένου σφοδροῦ χατὰ τὸν χαιρὸν τοῦ θέρους ὑπὸ 
τῆς ἡλιακῆς ἀχτῖνος, καὶ δίψους δεινῶς ἐτρυχόμην, 
πολλῷ δὲ μᾶλλον τοῦ τόνου τῆς σωματικῆς ἰσχύος 
διαλυόμενος ἐδαμαζόμην, καὶ ἐν πολλῇ στενώσει χαὶ 
ἀπορίᾳ ἐτύγχανον, xai τὸν Θεὸν χαὶ τὰς τοῦ Τέροντος 
εὐχὰς ἐπεχαλούμην, ἕως ἐν τούτοις μέ ὄντα τοῖς 
δεινοῖς ἡ τοῦ Θεοῦ εὐσπλαγχνία προφθάσασα ὧὡδή- 
qnot τινάς χατὰ τὴν ἔρημον εὑρηχέναι ποιμένας '"Apa- 
€fcac, διτινές μέ θεασάμενοι ἐπυνθάνοντο τί ἄν ξἔνην 
χεχτημένος, 'Oc δὲ τοὺς ἄρτους αὐτοὶς ὑπέδειξα χαὶ 
τὸ δίψος ἀνήγγειλα, τούς μὲν ἄρτους πρὸς ἑαυτοὺς 
ἀπέφερον, ὕδωρ δὲ ἀρτίως ὧδε μὴ ἔχειν παντελῶς 
ἔφησαν, ἄλλ᾽ ἀποστελοῦμεν σύν σοί ὁδηγὸν, ὑποδειν- 
γύντα σοί τὸν τόπον τοῦ νάματος, οὐ μαγρὰν πολὺ 
διαχείμενον. 


p Deo cari tres ex eorum numero, quo- 
rum testata religio est, Damascum, felicissi- 
mam illustremque incolebant metropolim. Horum 
unus, cum seculo valedicens in hac maxima Laura 
habitaret, hasce mihi commemoravit: Quod vir 
quidam insignis, Joannes dictus, qui et multa 
edebat miracula, quorum viri complures, studio- 
sissimi veritatis, fecere periculum, huic beate 
memorizs Seni discipulus fuisset, ac deinde illu- 
stris glorioseeque Charachmoborum a urbis crea- 
tus est episcopus. Vir sublimis, probatzeque, ut 
erat, virtutis habebatur, et ob negotia quadam 
necessaria cum politica, tum ecclesiastica ad sym- 
bolum » Damasci, atque ad judicem frequenter 
itans, domi nostre hospitium sibi delegerat. 
Multum vero ex sermonibus ejus, ac relationibus 
utilitatis ac beneficenti:e spiritualis percepimus. 
Die autem aliqua sub multam vesperam, super- 
que mensam, cui tres fratres una cum ipso ac- 
cumbebamus, recensuit nobis, quod sibi a ma- 
gistro contigerat prodigii." 

36 Cum sub viri hujus divini disciplina, inquit, 
essem, accidit ad monasterium proficisci me,quod 
Churam c appellant. Iter emensus, valens istuc 
integerque perveneram, quando zegritudo me ali- 
qua invasit et gravis admodum et plena periculi, 
qu:xe subsistere illic me ad aliquod tempus coegit ; 
neque enim reverti ad locum, unde veneram, om- 
nino poteram, ea erat corporis affectio et imbe- 
cillitas. Aliquanto post itaque, reparatis, quas 
morbus attriverat, confirmatisque viribus, viam, 
qui per solitudinem ad Lauram ducebat, arri- 
pui, pauculis onustus et aridis panibus d. At estu 
vehementer ingravescente, ut solet messis tem- 
pore, solaribus radiis ac siti oppido fatigabar, sed 
gravius urgebat virium corporis dissoluta firmi- 
tas ; ut in augustiis multis consiliique inopia ver- 
sarer. Deum adeo et sancti Senis invocabam 
preces, donec divina misericordia in istis me 
?rumnis ope sua preeveniens, eo, qui me inveni- 
rent per deserta, pastores aliquot Arabes dedu- 
xit, qui contemplati me, rogitabant, ecquid habe- 
rem. Ubi vero panes illis exhibui, questusque 
sum sitim, panes quidem abstulerunt sibi ; aquam 
autem aiebant hic in promptu non esse omnino 
sibi; ceterum mittemus qui viam te doceat, lo- 
eumque assignet, ubi rivus decurrit, non longe 
admodum dissitum. 


97 


Ε 


Joannes, po- 
stea Charab- 
moborum 
Episcopus, 


a Chura mo- 
masterio ved- 
iens ac si- 
tiens in Ara- 
bes incidil; 


F 
ὃ 


A 


a quibus dua 
ad fontem. 
datus ZE- 
thiops, fru 
stra vile 61} 
jnsidiatur; 

e 


ipse autem 
[ugiens per 
invia Lau - 
TJA VeTSUS, 


[U 
vocantis se 
Stephani vo- 
Cem audit, 
b eoque ea: 
eupitur, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


37 Mittunt ergo truculentum ae terribilem 
JEithiopa e, violentum hominum, planeque infe- 
licem, et, si mores spectares, nihil a diabolo di- 
versum, ut experientia postmodum ostendit. Hune 
ego, urente siti, volens nolens ducem sequebar. 
Dum ad justum una spatium processissemus, sistit 
me ad alveum torrentis, aquas continentem, et 
ait: Bibe, homo Dei, et secure quantum lubet; 
quantumque opus habes, te satia. Labore ergo 
fessus, parvum, quod gestabam, epirriptarium f 
deposui, ac bibere tentavi per otium et minime 
propere. Vix fonti caput subjeceram, cum injecta 
est mihi suspicio, exitialem illum ZEthiopa sinistri 
aliquid in me cudere ac machinari ; et sublato non 
nihil capite, hominem mortalium omnium infor- 
tunatissimum saxo, quantum capere manus pote- 
rat, armatum conspicor, oculisque torvis ac san- 
guineis, et ignis instar collucentibus in fatalem 
clam mihi ictum suspensum. Verum ego erectus 
extemplo, spirituque ilico ac preter mentem 
inflammatus : Nam, quam ob causam, aiebam, 
istuc facere meditaris, miser? Fac sane pericu- 
lum, si quid penitus vales : nam et robore equi- 
dem te sum superior, et magis ad dimicandum 
accinctus. At ille simul hcec audiit, simul lapidem 
tremebundus abjecit e manu, arreptoque furtim, 
quod jacebat humi, epirriptario, festinato se 
atque ingenti cum trepidatione proripuit. 

38 Persoluta Deo gratiarum actione, ad Ara- 
bes, unde abieram, reverti metuebam, hzerebam- 
que quam plenus formidine, tam inops consilii. 
Tandem, quod male mihi ab illis timebam, statui 
inviam solitudinem, facere perviam, per eamque, 
si quo modo possem, ad Lauram penetrando sa- 
luti viteque consulere. Ex loco igitur, ubi fue- 
ram, spatio jam aliquo progressus, montes alium 
ex alio errabundus cireumeurrere, dumque unum 
devito torrentem, alium offendere, ex hoc denuo 
in priorem incidere, idque per altas tenebras, 
locaque inaccessa, cum jam occubuisset sol, et 
nox ingruisset. Per horas ita complures, consi- 
lioque destitutus et animis, Deo opitulante vocem 
exaudio, quasi ex remoto longe spatio quodam 
ad me delatam, et me nomine compellantem, 
quasique viam suo sonitu commonstrantem; au- 
dere vero jubentem, et nihil quidquam extime- 
scere, imo dicentem : Pater Joannes. 

39 Principio commovebar quidem, ac dzemo- 
nis phantasma audire me suspicabar. Ergo pia 
precatione, ut par est, instituta, recitataque ora- 
tione Dominica, nihilo minus persistebat vox et 
resonabat distinctius, et tamquam ex propinquo 
audiebatur, illudque iterabat: Pater Joannes, hue 
accede, et timorem omnem omitte ; adeo ut so- 
num discernere jam possem, et Senem esse, qui 
me appellabat, conjicere. Ineredibilis mihi res 
videbatur et nequaquam cohzrens : Nam qui hue 
usque, aiebam, venisse is potest? Et terror me 
re vera corripuit et mentis abalienatio in casu 
tam paradoxo, quoad ipsum per se hominem di- 
vinum eonspexi, animos addentem mihi, et ad 
rectam me viam reducentem, consuetasque mo- 
nachis auspicantem preces. Dicto Amen, me 
alloquitur : Quid, fili Joannes, etiam terrere te 
potuit infelix ille et parricida ZEthiops, cum dif- 
findere tibi caput volebat? Usque adeo id male te 
habuit, quod epirriptarium suffuratus est tibi? 
Neutiquam id tibi sit curze ; sic enim habeto, ipsa 
hora, qua manus afferre tibi violentas sceleratus 
ile tentabat, pro te Christo Salvatori me sup- 
plieasse. Sed nempe illi sit gratia, qui numquam 
nos a persequentibus non eruit. Confide igitur, 


519 


37 ᾿ΑΛπέστειλαν οὖν φονιχὸν μαὶ φοδέρὸν Αἰθίοπα, 
γεναῖον wa τρισάθλιον, διαβόλου μηδὲν τῷ τρόπῳ 
διαφέροντα, ὡς μετὰ ταῦτα ἡ πεῖρα ἐδίδοξε. Μεθ’ 
οὗ διὰ βίαν τοῦ δίψους ἐξ ἀνάγκης ἐπορευόμην, zal 
πορευθέντες ἅμα ἰχανὸν διάστημα, ἐφίστησί μέ χει- 
μάῤῥου ῥαγάδι, ὕδωρ ἐχούσῃ. Καὶ φησι * Πίνε, ἄν- 
θρωπε τοῦ Θεοῦ, wal μετὰ ἀδείοαις οὔπερ ἐπιθυμεῖς 
καὶ χρήζεις ἐμφορήθητι. ᾿Εγὼ δὲ ἀπὸ τοῦ πολλοῦ 
χαμάτου τετρυχωμένος, ὅπερ ἐφόρουν μιχρὸν ἐπιῤ- 
ῥιπτάριον ἀπεθέμην, xoà πιεῖν μετὰ ἀνέσεως ἐπει- 
ρώμην. Καὶ ὡς τῇ πηγῇ τὴν γεφαλὴν ὑπέχλινα, 
ἀθρόον μοι λογισμός τίς ἐπεισέιη, τὸν ἀλιτήριον 
ἐχεῖνον Αἰθίοπα πονηρὰ xac pov τυρεύειν χαὶ διεν- 
θυμεῖσθαι, χαὶ μιχρὸν τὴν χεφαλὴν ἀνανεύσας ὁρῷ 
τὸν τρισάθλιον χειροπληθῆ λίθον χατέχοντα, καὶ 
τοὺς ὀφθαλμοὺς βλοσυροὺς χαὶ διονεὶ ἡμαγμένους, 
xal ὡς πῦρ φαίνοντας, xoi βαλεῖν λεληθότως μέλ- 
λοντα. Ἐγὼ δὲ ἄφνω διεγερθεὶς, χαὶ τὸ πνεῦμα τάχα 
xai παρὰ γνώμην ζωπυρῆσάν με * Τί τοῦτο βούλει 
ποιήσειν. δείλαιε, ἔφησα; Πείρα, εἰ ὅλως δεδύνησαι" 
ἐγὼ γάρ σοῦ ῥωμαλεώτερος vai εἰς ἀλχὴν προθυμότε- 
ρος. Ὁ δὲ ἅμα τὸν λόγον ἀκούσας τῆς χειρὸς τὸν 
λίθον ὑποτρέμων ἀπέῤῥιψε, καὶ τὸ ἐπιῤῥιπτάριον 
χαμαὶ κείμενον χλέψας, μετὰ δρόμου xui τρόμου 
πολλοῦ ᾧχετο. 


38 Ἐγὼ ὃξ τῷ Θεῷ ἐυχαριστήσας, ἐδεδείην πρὸς 
᾿Αραξήτας, ὅθεν ἤμην ἐληλυθὼς, ὑποστρέψαι, 
πολλῇ δειλίᾳ χαὶ σχοτώσει λογισμῶν ἐτύγ- 
. Τέλος ἐδοξέ μοί διά τὸν φόθον αὐτῶν τὴν 
ἔρημον βάτην ποιήσασθαι, χαὶ δι αὐτῆς εἰς 
τὴν Λαῦραν, εἰ ὅλως δυνηθείην, ἀποσώζεσθαι. Ὁδεύ- 
σας οὖν ἀφ' οὗ ὑπῆρχον τόπου διάστημα, ἠρξάμην 
περιπλανᾶσθαι ὄρος ἐξ ὄρους, χαὶ χείμαῤῥον ἀμεί- 
ὅειν ἀπὸ χειμάῤῥου ἐν σχότῳ Θαθεῖ καὶ ἀνοδία, τοῦ 
ἡλίου ἤδη δυναντος, xal τὴς νυχτὸς ἐπελθούσης. "Eni 
πολλὰς τοίνυν ὥρας δαμασθεὶς, χαὶ ἀπορία καὶ 
ἀθυμίᾳ συσχεθεὶς, Θεοῦ συνεργίᾳ ἀχούω, ὡς ἀπό 
τινός μαχροῦ διαστήματος, φωνῆς πρὸς ἐμὲ φερομέ- 
νης, καὶ ἐξ ὀνόματος καλούσης, καὶ διονεὶ τὴν ὁδὸν 
sty δὲ xal μηδὲν 


διὰ τὴς φωνῆς ὑπο κγυούσης, θαῤῥ 
δεδείεναι παρεγγυώσης, ἀλλὰ * 'ACCG Ἰωάννη, λε- 


γούσης. 


39 Καὶ μὲν πρῶτα ἐξεπλάγην, xal φάντασμα 
δαιμονίον ἀκηκοέναι ὑπελάμδανον. Εὐχὴν οὖν χατὰ 
τὸ ἐιχὸς πεποιηχὼς, καὶ τὸ Πάτερ ἡμῶν πεπληρωχὼς, 
οὐδὲν ἧττον ἐπεμενεν ἡ φωνὴ γεγωνοτέρα φερομένη, wat 
&x τοῦ σύνεγγυς ἐξαχουομένη, καὶ * "AG6a Ἰωάννη, ὧδε 
ἔρχου, χαὶ μηδὲν δειλία, φθεγγομένη, ὥστε xal δια- 
χρίναι τὸν φθόγγον δύνασθαι, καὶ τὸν Τέροντα εἶναι 
τὸν χαλοῦντα ὑπειληφέναι. ᾿Δπιστον οὖν poi xol 
ἀναχόλουθον τὸ πράγμα ἐδόχει - Καὶ πῶς, ἔλεγον, 
ἐκεῖνον ἄρτι y ἔσθαι; Καὶ θάμδός μέ ταῖς ἀλη- 
θείαις ἔσχε χαὶ ἔχστασις ἐπί τῷ παραδόξῳ τοῦ πρά- 
γματος, ἕως αὐτὸν ἐν ἀληθεία τὸν θεοφόρον ἑώρακα 
θαῤῥοποιοῦντα, χαὶ πρὸς τὴν εὐθείαν ἐπανάγοντα, xad 
τῆς ἠἡθισμένης μοναχοῖς εὐχῆς χκατάρξαντα, καὶ μετὰ 
τὸ ἐπιφθέγξασθαι τὸ ᾿Αμὴν, φησὶ πρὸς με" Τί εἰ, 
τέχνον Ἰωάννη, ἐφοδήθης τὸν δείλαιον ἐχεῖνον χαὶ 
φονῶντα τὸν Αἰθίοπα, διχοτομῆσαί σέ βουληθέντα ; 
Ὅλως δὲ ἤλγησας, ὅτι σοῦ τὸ ἐπιῤῥιπτάριον χέχλο- 
φεν; Μηδαμῶς σοι μελέτω, πέπεισο δὲ ὅτι κατ΄ ἐχεί- 
νην τὴν ὥραν ἐν ἣ ὁ ἀλιτήριος ἐπιδαλεῖν σοί τὰς 
χεῖρας ἤθελεν, δέησιν ὑπὲρ σοῦ τῷ σωτῆρι Χριστῷ 
προσεχόμισα. ᾿Αλλὰ χάρις αὐτῷ, πάντοτε τῷ uo- 
μένῳ ἡμᾶς τῶν θηρευόντων. Θάρσει οὖν, xal μηδέν 
φοδηθῇς, ἀλλὰ πορευθῶμεν εἰς τὸ ἡσυχαστύριον. 
Τεθηπὼς μᾶλλον ἐξεπλησσόμην, καὶ συνεπορευόμην 


αὐτῷ 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 
GIUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 
GIuECO. 


520 


e ENS "UNE τὰς, 
αὑτῷ γεγηθὼς καὶ ἀγαλλόμενος, ἕως ὅτου τὸ ἡσυχα- 
στήριον αὐτοῦ ἐφθάσαμεν. 


40 Ὃ δὲ μέ πάλιν ἀναγκαῖον εἰπεῖν, οὐ xpo 
ἐξαγορεύσω δὲ xal πρὸς δόξαν Θεοῦ, xal ὑμετέραν 
ὠφέλειαν, ὡς ἐν ἐχείνῃ, ἡ ἔφην, ἀσθενείᾳ X» γενό- 
μένος εἰς τὸ μοναστήριον, τὸ λεγόμενον εἰς τὸ μονα- 
στήριον, τὸ λεγόμενον Χουρὰν, ἠσθένησα ^ ἐπιθυμία 
δὲ τίς σφοδρὰ xai διάπορος ἔσχέ μέ ἐμπλησθῆναι 
βρώσεως ἴχθυος ἁλμυροῦ ἐχζεομένου μετὰ σινήπεως, 
χαὶ πολλοῖς διεκείμην ἐμφορεῖσθαι τῆς ἐφέσεως. Διὰ 
δὲ τὸ ἐχεῖσε μηδὲν τοιοῦτον xav ἐχείνῳ χαιρῷ γε- 
γονέναι, ἔμεινα τὸ πάθος ἐν ἐμαυτῷ τρέφων χαὶ 
σφοδροτέρως τῇ ἐπιθυμίᾳ φλεγόμενος. Ἐπεὶ δὲ τὸ 
σεξάσμιον ἐχεῖνο, ὡς ἔφην, εἰσεληλύθαμεν ἡσυχα- 
στήριον, πρώτης μὲν ἤ χαὶ δευτέρας φυλαχῆς δια- 
δραμούσης, χαὶ τὴν ὀφειλομένην εὐχὴν, κατὰ πατρι- 
χὴν xai ἀργαΐαν παράδοσιν, πεποιήκαμεν " ἸΚαθέζου, 
à66a Ἰωάννη, ἔφη ὁ Τέρων. Ἔμοῦ δὲ χαθεσθέντος, 
αὑτὸς εἰσίει εἰς τὸ ἐνδότερον τοῦ ἡσυσχαστηρίου 
σπήλαιον, ὅπερ εχεῖσε 


ἐτύγχανε " ἀγνοοῦντι δέ μοί 
ἐπέσθη ὁ σημειοφόρος b 


πατὴρ miyaxa ἐπιφερόμενο 

ἴχθυν τεταριχευμένον ἔχοντα, 
RUM 

φησι πρὸς μὲ " 


ετὰ σινήπεως, xal 
Ἰδοὺ xal ἡ ἐπιθυμία σοῦ, ἀδελφέ * 
ἠτόιμαχα γάρ σοί αὐτὴν ἕως ἀνέλθῃης ^ ἀλλὰ φάγε, 
χαὶ ἐμπλήσθητι, καὶ μηδέποτε τῆς τοῦ Θεοῦ ἀπογνῷς 
ἐπιχουρίας xal ἀντιλήψεως. Ἐγὼ δὲ τὸ παράδοξον 
χατ᾽ ἐμαυτὸν ἐνθυμούμενος, πόθεν ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ 
τοιοῦτον ἑυρέθη παρ᾽ αὐτῷ προσφάγιον, οὐδὲν ἕτερον 
εἶχον λογίσασθαι, ἢ ὅτι ὁ τοῖς ἁγίοις ᾿Αποστόλοις 
χαὶ μαθηταῖς ἑαυτὸν ἐπὶ τῆς λίμνης μετὰ τὴν ἀνά- 
στασιν φανερώσας Χριστὸς, xal ἀνθραχιὰν xol ὀψά- 
ριον ἐπιχείμενον, xal ἄρτον αὐτοῖς ἀληθείᾳ παρε- 
σχηχὼς, αὐτὸς χαὶ τῷ θεράποντι αὐτοῦ χαὶ μαθητῇ 
τὴν ἐπιθυμίαν ἐξέφηνε, x«l τὸ ποθούμενον &xapmo- 
φόρησεν. Ἔφαγον οὖν, χαὶ ἐχορέσθην, χαὶ τὸ πάθος 
παραμυθησάμενος εὐχαριστήριον αἶνον τῷ Θεῷ χαὶ ἐν 
τούτῳ ἀνέπεμψα. 


41 Λλλο γὰρ ὑμῖν ἐξηγορευχέναι θαυμάσιον οὐκ 
ὀχνήσω᾽" οἷδα γὰρ τὸν φλογερὸν ὑμῶν, ἀδελφοὶ, περὶ 
τῶν τοιούτων πνευματικῶν διηγημάτων ἔρωτα. Ἐμοῦ 
ποτέ συνδιατρίδοντος τούτῳ τῷ θεοφόρῳ ἐπιστάτῃ 
χατὰ τὴν ἔρημον μετά τινῶν ἡσυχαζόντων σποράδην 
ἑνὸς ἑχάστου ἐν ἰδίῳ σπηλαίῳ, κατὰ τὴν τοῦ ἐπι- 
στάτοῦ ψυχωφελῆ διδασχαλίαν καὶ παράδοσιν, μέ- 
γας λιμὸς συνθέθηχεν ἡμῖν, τὸν σωματιχὸν χατα- 
τραύγων τόνον, χαὶ τὰς ζωτιχὰς χαὶ φυσιχὰς ἄματε 
χαὶ ψυχικὰς χαταπονῶν δυνάμεις. ᾿Εχδάντες οὖν τῶν 
σπηλαίων, λιμαγχονούμενοι διηρχόμεθα τὴν ἔρημον, 
πόας γαὶ θάμνους ἀναζητοῦντες πρὸς παραμυθίαν τοῦ 
λιμώδους πάθους, καὶ πολλὰ χεχμηχότες τὴν ἔρημον 
ἐμπόνως ψυχαφῶντες ὑπεστρέψαμεν πρὸς τὸν χαλό- 
χῆρον, τὸ παράπαν μηδὲν εὑρηκότες. "Ἐπειδὴ δὲ τὴν 
ἐσχάτην ἡμῶν ἀπηγγείλαμεν αὐτῷ πείναν, vui ὃν 
ἄγαν ἐμογήσαμεν μόχθον, ἀνὰ πᾶσαν τὴν ἔρημον 
περιφοιτῶντες, ὄιχτῳ διαπύρῳ συσχεθεὶς ἔφη - Αὔ- 
ριον, τοῦ Θεοῦ τὸ ζῆν παρέχοντος, ἐπὶ τὸν ὃὲ ἀπιόν- 
τες τὸν τόπον εὑρήσετε πεφιλοχαλημένον σέλινον, 
ἐπιμελῶς γεωργηθὲν, xa λαθόντες ἀπ᾽ αὐτοῦ μὴ ὑπὲρ 
τὴν χρείαν θεραπευθῆτε * μηδὲν ἐχτίλλαντες χαὶ ἐρη- 
μώσαντες. ᾿Αφιγμένοι τοίνυν τὸν δηλωθέντα ἡμῖν 
ὑπὸ τοῦ Τέροντος χῶρον, ἀπαραλλάκτως εὑρήχαμεν 
χαθὰ ἀπεφήνατο " καὶ τὴν χρείαν ἡμῶν παρειληφότες, 
ἀνεχάμψαμεν γεγηθότες, wa ἀγαλλόμενοι. Ὕποδει- 
ξάντων οὖν ἡμῶν τῷ Τέροντί τινά σέλινα ἐξ ὧν ἐφέ- 
ρομεν, ἕυρηταί τίς ῥίζα ἀγνόστως ὑφ᾽ ἡμῶν ἐχρι- 
σθεῖσα * ἣν θεασάμενος ὁ ἐπιστάτης, ἄγαν λελύπη- 
ται, εἰπών * Οὐχ ἐνετειλάμην ὑμῖν, μηδὲν ἐξαφανί- 
σαι χαὶ ἐχριζῶσαι ; Ὄντως λελυπήχατέ μέ λύπην οὐ 
μετρίαν, ὃ προέφθην ὑμῖν μὴ πεπραχότες. Αὐτοῦ δὲ 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


nec quidquam verere; sed ad hesychasterium 
pergamus. Hie admiratio me perculit, major; lze- 
tus itaque atque exultans cum eo processi, donec 
ad hesychasterium ejus perventum est. 

40. Quod autem rursus me dicere necesse est, 
non celabo; sed ad Dei gloriam, vestramque uti- 
litatem edisseram. Cum eo, quem dixi, morbo 
tentatus in monasterium, Chura dictum, venis- 
sem, :egrotavi : tum vehemens quedam et ardens 
suborta est mihi appetitio elixo pisce salso cum 
sinapi ad satietatem vescendi, plurimumque de- 
siderabam appetitum explere. Sed, quoniam per 
illud tempus nihil istie esset ejusmodi , affectioni 
huic indulgere intra me, ac cstuare impotentius 
desiderio perrexi. Verum ubi venerabile illud, ut 
dixi, hesychasterium attigimus, elapsa prima 
quidem, vel etiam secunda vigilia, post fusas 
preterea, ad quas antiqua traditaque ἃ Patribus 
consuetudine tenebamur, preces: Sedeto, pater 
Joannes, infit Senex. Dum sedeo, intrat ipse in 
interiorem, quz: istic erat, hesychasterii spelun- 
cam. Cum, ecce, mihi nec opinanti, adest patra- 
ior mirabilium Pater lancem afferens pisce sale 
macerato, addito insuper sinapi, instructam, et : 
En tibi, inquit, frater, quod appetis : paravi 
enim istud tibi, dum rediisses. Quin comede, 
ae satura te : neque Dei umquam imposterum 
de auxilio subsidioque diffide. Dum autem rem 
tam inopinatam obstupescens mecum ipse re- 
cogito, unde tali hora istiusmodi apud eum re- 
pertum esset opsonium, aliud nihil incidit, nisi 
Christum , qui sanctis Apostolis post resurre- 
ctionem apparuit apud mare, prunasque et pul- 
mentarium impositum ac panem vere ipsis prze- 
buit, eumdem, inquam, Christum famulo suo ae 
discipulo appetitum revelasse meum, et quod 
desiderabatur, attulisse. Comedi itaque, et sa- 
iuratus sum ; ac ubi aviditati fecissem satis, 
eucharisticum Deo etiam ex hoc capite carmen 
accinui. 

4] Verum enimvero aliud vobis prodigium 
non pigebit exponere : perspectus etenim, fra- 
ires, est mihi vester erga spirituales hujusmodi 
narrationesinflammatus ardor. Versante aliquan- 
dome apud magistrum hunc Deo plenum in 
eremo, una cum quibusdam, qui vite solita- 
rie, juxta salutarem magistri institutionem ae 
morem, sparsim in suo quisque antro operam 
dabant, dira nos fames invasit, corporis pessum- 
dans vigorem, omnesque vitales juxta ae natu- 
rales, spiritualesque dejiciens facultates. Spelun- 
culis igitur egressi solitudinem pervagamur, esu- 
rie tantum non enecti, herbas fructicesque sedan- 
do huie malo requisituri; lustratisque multo la- 
bore desertis, ac reperto penitus nihilo, zegre 
irahentes animam ad optimum Senem reverti- 
mur. Is, postquam extremam illi, qua premeba- 
mur, famem explieuissemus, quantumque, uni- 
versam cireumcursando eremum, ultra, quam vi- 
res ferrent, tolerassemus laboris, ardenti motus 
commiseratione ait : Cras, Deo vitam largiente, 
ad eumdem illum abeuntes locum, apium inve- 
nietis puleherrime confitum, ac diligenter excul- 
tum; ex eo, quantum necesse habetis, nec quid- 
quam amplius, in usum vestrum accipite, nihil 
evellentes, devastantes nihil. Ubi adlocum nobis 
assignatum a Sene devenimus, ita illum per om- 
nia constitutum offendimus, uti pramonuerat. 
Arrepto inde quod necessarium nobis erat, leti, 
exultantesque revertimur. Cumque aliquot apii 
plantas ex iis, quas afferebamus, seni exhibuis- 
semus, reperta est radix aliqua imprudentibus 


nobis 


COQUE, quo, 
atUrotitg e 
deraverat 
edulio ve-. 
creatur, 


Discipulis 
[ame labo- 
rantibus her- 
bum indicat, 
eL ob evulsam 
radicem ar- 
guit. 


Anachoreta 
invisibilis 
speluncam 
adit ; 


g h 


et quis ille 
sil, Joanni 
declarat. 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


nobis evulsa ; qua magister conspecta, vehemen- 
ter indoluit, dicens : Numquid non id przeceperam 
vobis, ne destrueretis quidquam, aut, eradicare- 
tis? Enimvero non mediocri me affecistis dolore, 
cum id non servastis, quod precaveram. Istud 
cum diceret, intelleximus, apium latentis cujus- 
dam anachoretze fuisse. 

49. Alias vero circa idem tempus cum iter no- 
bis per eremum esset, intro nos in speluncam du- 
xit ; et consueta inibi comprecatione facta, [ω- 
num offendimus et herbas, atque hominis alieujus 
vestigia, unde anachoretce cujusdam locum eum 
esse collegimus ; sed neutiquam ea super re vel 
interrogavimus ipsi deiferum magistrum, vel nos 
ipse edocuit. Speleo egressi veterem palmam 
agrestem g conspicimus, quze virilis complexus ἢ 
crassitiem habebat ; ibique morati tantisper, ne- 
minem deprehendimus ; et eo ipso die ad nostra 
nos antra recepimus. Exin diebus pauculis libuit 
mihi aliquamdiu solitarie peragrare deserta. Cum 
igitur solus incederem, colloquium aliquod inau- 
divi, consideransque mecum ipse, suspicatus 
sum, duos istic modeste ac sine strepitu confabu- 
lari. Tum hae atque illae circumspectans vidi 
neminem, nisi solum illum prodigiosum Magi- 
strum nostrum, et pavor illico me tantus occupat, 
ut vocem omnino intercluderet. Jubet me deinde 
Magister considere : cumque id jam a sinistris 
ejus facturus eram, appprehensum me per fim- 
briam vestimenti mei sedere jussit ἃ dextris; ac 
paulo post, priusquam ego quidquam dicerem, 
proveniens me, ait : Abi, fili Joannes ; nec quid- 
quam addidit. 

43 Postquam abiissem inde ac diem illum ex- 
egissem, reputare apud animum non sine admi- 
ratione copi, qui fleri id potuisset, ut cum duos 
manifeste audissem colloquentes, unum tamen 
magistrum vidissem. Ad eum igitur me contuli ; 
quid rei esset exploraturus. Sibi soli vacabat in 
spelunca sua, quando accessi; pedibusque ejus 
advolutus, multum obsecrans, rogitavi, dixique : 
Abire te profecto non sinam, neque consurgam 
ab osculo vestigiorum tuorum, donec indicare vo- 
lueris mihi, quis tecum una tum fuerit, cum con- 
fidenti tibi istic in eremo me juberes a dextris 
preter morem assidere, et mox adderes: Abito, 
fili Joannes. Hzc elocutum sacrata me manu al- 
levat; satisque animadvertens, quam ego id ar- 
denter cognoscere exoptarem, hzc subjecit : Ad- 
mirabilis quidam, magnus sanctus, planeque ab 
humano commercio alienus est eremita, euique 
herb: constanter pro cibo sunt, quem colloquen- 
tem audiebas mecum ; et hic spelzeum illud in- 
struxit, quod ingressus est quondam, ubi et agre- 
stem palmam conspeximus. Subeuntibus enim il- 
luc nobis, ae deinde ubi per horas aliquot sub- 
stitissemus, exeuntibus, nusquam ille abfuit, sed 
palm: imperceptibiliter adhzerebat, vobis nequa- 
quam conspicuus, atque adeo nec tibi, quando 
nuper mecum considens loquebatur. Est enim 
prima illa anachoretarum petitio apud Deum, 
quamque ab ipso statim exordio, cum egressi mo- 
nasteriis valedixerunt fratribus, proponere Deo 
consueverunt,ne a quoquam conspiciantur, nisi 
cum aliter velint i. Attonitus igitur hac super re, 
Deum laudavi qui tantos faceret eos, qui ex ip- 
sius voluntate toti penderent. 


Tomus im Julii. 


521 


εἰρηκότος ταῦτα ἐγνώσαμεν, ὅτι τινὸς ἀφανοῦς ἄνα- 
χωρητοῦ ὑπῆρχε τὰ σέλινα. 


42 Λλλο τέ δὲ wav! ἐχείνου χαιροῦ διοδευόντων 
ἡμῶν τὴν ἔρημον, εἰσήγαγεν ἡμᾶς εἰς σπήλαιον, χὰ- 
χεῖσε τὴν συνήθε εὐχὴν ᾿ἐχτελέσαντες, εὑρίσχομεν 
χόρτον καὶ βοτάνας a ἀνθρώπου τινὸς ἴχνη, δ ὧν 
μεμαθήχαμεν ἐχεῖνον τὸν τόπον ἀναχωρητοῦ τινὸς 
εἶναι * ἀλλ᾽ οὐδαμῶς ἐπυθόμεθα τὸν θεοφόρον ἐπι- 
στάτην, οὔτε μὴν αὐτός τί ἡμῖν διὰ τούτου ἀπέφη- 
γεν. Ἔξελθόντες οὖν τοῦ σπηλαίου θεωροῦμεν πα- 


τα, χᾷχεῖσε μεμενηχόντες ἐπὶ βραχεῖαν ὥραν, οὐδένα 


στάτης λελάληχεν * * xai 


2M 


οὐδέν πλέον ἔφη. 

43 Πορευθεὶς δὲ ἐγὼ, κἀκείνην τελευτήσας τὴν 
ἡμέραν, διενούμην xac ἐμαυτὸν, θαυμάζων, πῶς τὸν 
ἐπιστάτην ἑώραχα μόνον, δυοῖν σαφῶς ἀκούσας ὁμι- 
λούντων. Πρὸς τὸν ἐπιστάτην τοίνυν ἀπιὼν, ἐρωτή- 
cay τούτου ἕνεκεν, καὶ προσελθὼν αὐτῷ xac ἰδίαν 

E Va 
τοῖς ποσὶ αὐ- 
ἐκλιπαρήσας, 
οὐδ᾽ οὐ μὴ 


ἄχρις ἄν μοί φα- 


ὑπάρχοντι ἐν τῷ ἑαυτοῦ σπηλαίῳ, χαὶ 
τοῦ προσπεσὼν ἐπυθόμην αὐτὸν πολλὰ 
xal εἰπὼν * Ὄντος οὐ μὴ παρεάσω σέ, 
ἐξαναστῶ χαταφιλῶν σοῦ τὰ ἴχνη, 
νερώσῃς, τίς σοί συνῆν, ὅτε σοί 
χαθίζοντι, ἐκ δεξιῶν σοῦ παρ᾽ ἔθος ἐχέλ 
θίσαι. χαὶ "Amit, τέκνον Ἰωάννη, ἔφης. Καὶ ταῦ- 
τά μέ εἰπόντα τῇ ἡγιασμένῃ αὐτοῦ χειρὶ ἐξαναστή- 
σας μέ, μάλιστα διαπύρως μεμαθηχέναι τοῦτο ἐπι- 
Θαυμαστός τίς, xai 


[o 


ἐν τῇ ἐρήμῳ 


ευσάς μέ χα- 


ζητοῦντα θεασάμενος, εἶπεν " 
μέγας, καὶ ἄγιος ἀναχωργτὴς ἐρημήτης, ἀεὶ τάς πόας 
βοσχόμενος, ὑπάρχει, οὔτινός, pou συλλαλοῦντος 
ἠχροάσω᾽ xal οὗτος σπηλαῖον κατέστηχεν ἐχεῖνο, ὅπερ 
πρώην εἰσέδυεν, ἔνθα καὶ τὸν ἄγριον φοίνικα ἑωρά- 
χαμεν * xgxeiücy γὰρ τότε εἰσιόντων ἡμῶν χαὶ ἐξιόν- 
των, χαὶ ἐπὶ ὥρας ἰχκανὰς ἑστηχότων, οὐκ ἀπέστη, 
ἀλλὰ τῷ φοίνικι ἀοράτως παρεχεχόλλητο, οὐδαμῶς 
ὑμῖν ὀπτανόμενος, ὡς οὐδέ col, ἡνίχα μοί συγχαθε- 
ζόμενος συνετύγχανεν. Αὕτη γάρ ἔστιν ἡ πρὸς Θεὸν 
πρώτη τῶν ἀναχωργτῶν ἄιτησις, ἣν ἐξ ἀρχῆς ποιοῦν- 
ται εἰς τὸν Θεὸν, ἀπὸ τῶν μοναστηρίων ἐξερχόμε- 
νοι, καί τῶν ἀδελφῶν ἐξιστάμενοι, ἵνα μηδενὶ ὁρα- 
θῶσιν, εἰ μὴ ᾧ ἂν βούλωνται. Καταπλαγεὶς οὖν ἐπὶ 
τούτῳ ἐδόξασα τὸν Θεὸν, τὸν μεγαλύνοντα τοὺς 
ποιοῦντας τὸ θέλημα αὐτοῦ. 


73 ANNOTATA 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO.- 
EX MS. 
GRECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
IDISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


B 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


ANNOTATA D. P. 


a Ptolomzo Characmoba. juzsta Palatini codicis lectionem, quz hinc confirmatur; alias Characoma 
Arabie Pelrez, quz et tertia Palzstina dicitur, urbs. Stephanus etiam Charaemobam legit ; addit etiam 
Mobucharacem dici : unde Charaemobenus et Mobucharacenus. 

b Ut hic Damasci, ita num. 48 Hierosolyymz symbolus nominatur, penes quem esset suprema. illius 
urbis jurisdiclio, quos nos prafectos diceremus, et respectu quorum Prasides provinciarum eos fuissse pu- 
to, qui protosymboli Zn his, et Martyrum Armoriensium Actis vocantur : et Gracum utrumque nomen. 
ez Arabice vocis interpretatione acceptum. ab iis, qui inter Arabes scribebant, vivebantque. Ceterum 
σύμβουλος consiliarium, πρωτοσύμβουλος consilii principem. significat. Usus tamen obtinuisse videtur, ut 
penultima brevi o pro ou diceretur, scribereturque ; quem et nobis hic sequendum putavimus, 

c Monasterium hoc nusquam repertum, tametsi non segniter quzsitum : sive minus claruerit, quando 
steliL; sive quando stare desiit, rem cum nomine amiserit in tanta Palastinz desolatione. Rursum recur- 
rit num. 40. 

d "Aprous ξηρούς. An panes illi repetitaconcoctione indurati, an situ arefacti? 

e De Zthiopibus inter Avabes vide Commentarium pravium ad Acta Martyrum Sabaitarum num. 3. 

f Eadem voz hic paulo post, et rursum mum. 144 repetitur ; et ad eam adjungitur in codice Seguieriano, 
paris cum ipso Ms. antiquitatis, marginalis nota : "Ezipguzz&puv λέγουσιν οἱ ἁγιοπολίται τὸ μιχρὸν μάν- 
τιον * οὕτῳ δὲ οὐ περιδάλλονται ἐν τῇ συνάξει τῆς ἐχνλησίας, πλὴν ἐν ἐργοχείρῳ val ὁδοιπορίᾳ. Ἔν δὲ τῇ 
συνάξει ταῖς ἄλλαις δοξολογίαις τῆς ἐχχλησίος φέρουσι τὰ λεγόμενα στόλα, σχέποντοι ὅλην τὴν τῆς ἡλικίας 
διάπλασιν ἀπὸ τοῦ τραχήλου ἕως τῶν ἀστραγάλων ἐμπροσθεν xal ὅπισθεν, χαὶ ἵστανται λίαν ἐυσχήμονες καὶ 
ἐυλαδεῖς. Epirriptarium sanctze civitatis incole accolzeque parvum mantellum nominant : illo autem 
non induuntur cum ad ecclesiam conveniunt, sed tantum cum manibus opus, aut, pedibus iter faciunt. 
In.synaxi vero ceterisque Officiis ecclesiasticis, ferunt, quas stolas vocant, totam staturam homi- 
nis cooperientes ἃ collo usque ad talos, tam ante, quam retro ; atque ita in habitu omnino decenti 
ac religioso consistunt. In quibus μάντιον et στόλον, voces barbara : hac quidem ἀπὸ τῆς στόλης corru- 
pla terminatione sumpta ; illa ab eadem. desumpta origine. Unde Latini mantellum, Plauto in Captiva 
usurpatum habuere : Itali nunc mantello ; Z'ranci manteau dicunt; Hispani manto. 

g Plinius lib. 3, cap, 4, silvestres ceteris proceriores vult intelligi. 

6 ᾿Ανδριχῆς ὑργυίας μῆχος. E'st autem orgyia alias senum, alias denum pedum mensura. Sed adjectivum 
prepositum. satis insinuat palma hujus crassitiem senum dumtaxat pedum. fuisse, quantum scilicet vir pro- 
cerus expansis ulnis circumplecti potest. 

i Mira sane hzc petitio, si de invisibilitate intelligenda est. F'uit ea tamen aliquando concessa S. Lu- 
ciano 7 Januarii pag. 363; S. Vincentio F'errerio 5 Aprilis pag. 497; B. Hermanno Joseph Ἵ Aprilis 
pag. 507 ; monachis pluribus 29 Maii pag. 153, sed mon constanter, neque promiscue. Quid si tantum hic 
petierint anachoretz, me Deus eos sineret hominibus nimium innotescere, aut ab iis frequenter. invisi? 
Certe si quid amplius velit Auctor noster, meminisse oportet, audita hactenus narrare eum, non visa. 


CAPUT V. 


Theodoro et Basilio episcopatum ambientibus arcanum desideriwm 
ejusque eventum manifestat. 


"Hy τίς, Θεόδωρος ὀνόματι, θεομάχος δεινὸς, xol 

, * , L4 » Y , ε - 
χενόδοξος, καὶ τρισάθλιος, ὥσπερ ἀπέδειξεν ἡ τῶν 
πραγμάτων ἔχδασις * σχῆμα xxl στολὴν μοναχιχὴν, 
διονεὶ δειρὰν προδάτου, περιεδέδλητο τὴν ἐπιφάνειαν, 


uit quidam, Theodorus nomine, rebellis ad- 
modum Deo, superbus, atque, ut rerum 
eventus docuit, infelicissimus: forma habituque 
monastico, tamquam ovis vellere, externam ob- 


ἔσωθεν λύκος ἅρπαξ ὑπῆρχεν, καὶ τὴν γνώμην θηριω- 
δέστατος. Ἐκχέχτητο δέ τινά φίλον, Βασίλειον ἐπωνο- 
μαζόμενον * ἄγχιστα γὰρ αὐτοῦ ἐν τῷ Σπουδαίῳ τὴς 
ἁγίας Χριστοῦ, τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ᾿Αναστάσεως εἶχε 
γελλίον. Μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν τούτῳ τῷ Βασιλείῳ 
προσῆλθεν ὁ δυσώνυμος Θεόδωρος, ὡς πρὸς αὐτὸν 
ὑπερδαλλόντως ἀποσώζων ἀγαπητικὴν διάθεσιν, χαὶ 
ἀναχοινούμενος αὐτῷ ἑχάστοτε τὰ μυστιχὰ χαταθύ- 
μια, xal, ὃν ὑπέθδαλεν αὐτῷ ὁ τῆς χενοδοξίας χαλε- 
πώτατος δαίμων, λογισμὸν ἀπέφηνε, λέγων * Οἶσθα, 
γνησιώτατε, τὴν προσοῦσάν σοί παρ’ ἐμοῦ ἀχραιφνε- 
στάτην ἀγάπησιν ἐξ ἀεὶ, χαὶ ἦν σοί φυλάττω φιλίαν * 
ὅθεν οὐδὲ τὸ ἐνδόμαχόν μοῦ πυρωδέστατον πάθος 
ἀπό σοῦ ταμιεύσασθαι δεδύνημαι, ἀλλὰ φανερώσων 
Yay. Ἐπιθυμία τίς μεγάλη καὶ ἔφεσις ἀφόρητος ἤδη 
κατατρύχει μέ δεινῶς τοῦ τῶν Ἱεροσολύμων Θε- 
αδελφικοῦ ἄρξαι θρόνου, τὸν κύριν Ἡλίαν ἐξωθή- 
σαντά τε χαὶ διώξαντα τοῦ Ἱεραρχικοῦ προτερή- 
ματος. ᾿Αλλ’ εἴθε γνοίην τὸ τούτου ἐχδησόμενον, πρὶν 
ἂν ἐπιλήψομαι τῆς ἐγχειρήσεως, ἵνα πρὸς αὐτὸ δια- 
πράξομαι " οὐ γὰρ λέληθέν σέ ἡ παῤῥησία, ἣν χέντη- 
μαι πρὸς τὸν σύμξολον Φοσάτου, καὶ ἣν ὁ ἐμὸς 
ἀδελφὸς xarà πολὺ μείζονα πρὸς αὐτὸν ἔχει * ἰατρὸς 
γάρ ἐστι χρησιμώτατος, ὡς οἶσθα, τῇ γνώσει τε χαὶ 


texerat speciem, cum lupus intus rapax lateret, 
mentemque reconderet immanissimam. Huic 
amieus quidam erat, cognomento Basilius : pro- 
ximam namque ei in Spudzo a sancte Christi, 
Dei nostri, Resurrectionis cellam obtinebat. Die 
igitur quadam Basilium hune adiit Theodorus 5, 
hoc nomine indignus, quasi animo adversus eum 
affectus supra modum benevolo; et intima sin- 
gillatim illi quotidie sensa communicans, quam- 
que sibi infestissimus superbis spiritus cogita- 
tionem suggesserat, explicuit hune in modum : 
Nosti, candidissime mi, sincerissimam, quam tibi 
semper exhibui dilectionem, quamque etiamnum 
amicitiam conservo : unde ne animi quidem mei 
motus intestina mihi acerrimaque bella concitan- 
tes celare te potui; imo vero ut aperiam, nunc 
adveni. Ingens misere me modo exeruciat desi- 
derium, et cupido intolerabilis, ut pulso per me 
fugatoque hierarchiea dignitate Dommo Elia, 
Theadelphico c Hierosolymitance Ecclesize throno 
potiar. Sed utinam! quid eo negotio futurum sit, 
ante sciam, quam ad illud aggrediendum accin- 
gar; ut sic illi me in conficiendo possim accom- 
modare: non etenim te latet, quantum gratia 


apud 


Ambi 


Hiero 


F 


liosus 
Theodorus 
desiderat pa- 
triarchatum 
solymi- 
tanum, 


de eoque Ste- 
hanum con- 
sultum adit, 


qui, re divi- 
nitus intelle- 
cta, ipsius 
ambitionem 
coarguit, 


ca 


εἰ voto qui- 
dem potitu- 
Tum pradi- 
Cil; sed brevi 
dejicienduim. 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


apud Phosati d symbolum valeam, quantoque 
etiam plus (neque enim parum interest) frater 
apud eumdem meus : medicus est namque, utscis, 

utilissimus, scientiaque et fama multos antecel- 
lens. Exorari ergo se sinat spiritualis amicitia 
tua, ac mecum in saneti patris nostri Sabze pree- 
claram Lauram, ad sanctum Stephanum eremi- 
tam comiteris, ut ex eo, quem res, quam inten- 
dimus, eventum sit sortitura, discamus. 

45 Hoc igitur adscito comite; (quippe qui 
rzter animi consilium, ejus tandem adhortatio- 
nibus cesserat) ad Senem pervenit, tunc quidem 

per Quadragesimam i in inferioribus eremi Calamo- 
nis recessibus uni sibi attentum. Tum sic eum 
obsecrare simul ambo aggressi sunt : Sanctita- 
iem tuam oramus, pater, ut causam nobis edis- 
serat, quze hue nos adduxit ; tum quis futurus sit 
illius eventus. Quibus Senex divina mente prz- 
ditus: Unde ego, inquit, miser et peccatis plenus, 
ea qu:e sunt in corde, possim cognoscere? Unde, 
quz sunt futura, preescire? Deo utique soli ista 
conveniunt ; et excelsa virtute hominibus, scele- 
risque puris, et ad illum, qui puritas ipsa est, 
accedentibus propius, atque ejus largitione libe 
rali, ac influente perpetuo gratia dignatis; at 
isto in numero haudquaquam sum ego quidem, 
sed longissimo illinc absum intervallo, neque ad 
talem gradum provectus sum. Date igitur mihi, 
fratres, hanc veniam, neque hzec a me postulate, 
quz vires meas nimium quantum excedunt. 

46 Cum instarent illi multa prece, hzec insuper 
Senex modestus adjecit: Quoniam nostra flagi- 
tationibus urere pergitis viscera; tum si, quid 
velitis, renuntiaveritis, solum fortassis edicere 
id vobis possum, quid exinde consecuturum sit. 
At illi: Neque tu, neque alius quispiam id um- 
quam ex nobis audiet. Tum iterum ad eos sanctus 
Senex : Itaque, ait, trium mihi dierum terminum 
figite, tum revertimini ; expediamque ego vobis 
per Dei gratiam, quze futura sunt. Evoluto igitur 
hoe spatio cum adessent illi, severissimis his eos 
sermonibus pro auctoritate sanctus Senex incre- 
puit: O miseri atque zerumnosi, hanc ex me rem, 
saluti renunciantes vestre, exquisitum venistis? 


Tu vero, o mortalium omnium infelicissinle, ac - 


dementissime Theodore, eo insanize, arrogantiae- 
que devenire potuisti, u£ evadere studeas Patriar- 
cha? Eo personatam hane prefers pietatem, zi- 
zaniorum satori, cordiumque corruptori diabolo 
obsequens, vocis contemptor Evangelicze, quee di- 
cit: Qui se exaltat, humiliabitur ; et qui se hu- 
miliat exaltabitur. An ignoras, superbe mentis 
vitio nihil esse perniciosius? Nescis, per quod 
erigere se quisque nititur, per illud ipsum con- 
fundi, atque omnium oculis abjectissimum exhi- 
beri oportere? Jam oblitus es quaecumque a Ma- 
gistris de superbia tradita sunt? Vze tibi, vae 
tibi, omnium qui vivunt, maxime miserabilis ! nam 
et me, et Christianum quemlibet lugere vices tuas 
necesse est, nisi a turpi haec ambitione destiteris. 
47 Nee tamen hoc facit, quo minus adductus 
sim, quamquam propriis debitis onustus, ut hzec 
dicerem tibi: tenemur enim arguere te, et com- 
monefacere, concessum iri tibi, ut eo pertingas, 
non ob tua profecto apud Deum merita, sed ob 
infinitam vestram socordiam, incogitantiam, im- 
probitatem. Voti autem hujus ambitiosi compos 
tu fies; sed, ut mihi divinitus revelatum est, ne 
diei quidem unius continget requies ; neque tibi, 
ut speras, prospere fluent negotia ; nec ad horam 
quidem unam cathedrze pro hes proeeris ; sed illa 
potitus, brevi ob tuam agendi rationem miserum 


523 


ἐνδοξότητι πολλοὺς ὑπερδαλλόμενος. Παραχεχλήσθω 
τοίνυν ἡ σὴ πνευματικὴ φιλότης, χαὶ συνιέτω μοί 
ἐπὶ τὴν ἐυαγῇ Aaüpay τοῦ ἁγίου πατρὸς ἡμῶν Σάδα, 
πρὸς τὸν ἅγιον Στέφανον, τὸν ἐρημήτην, ὅπως ἂν 
χαταμαθῶμεν παρ' αὐτοῦ τοῦ ἡμετερου σχοποῦ τὸ 
ἐσόμενον τέλος. 


45 Τοῦτον οὖν μεθ΄ ἑαυτοῦ λαδὼν παρὰ προαίρεσιν 
τῆς ψυχῆς τοῖς 7 mapa uote αὑτοῦ λόγοις ὑπήξαντα, 
ἀφίχετο πρὸς τὸν Τέροντα, ἰδίᾳ διατρίθοντα τότε ἐν 
τοῖς κατωτέροις τῆς τοῦ ΚΚαλαμῶνος € ἐρήμου σπηλαίοις 
χατὰ τὸν τῆς Τεσσαραχοστῆς χαιρὸν, xal ἀμφίτεροι 
δυσωποῦτες ὁμοῦ πρὸς αὐτὸν ἔφησαν " Τὴν σὴν ἀντιδο- 
λοῦμεν ἁγιότητα, πάτερ, προειπεῖν ἡμῖν διὰ ποίαν 
ἐνταῦθα παραγεγόναμεν ἀιτίαν, καὶ τί τὸ ἐξ αὐτῆς 
ἑκθησόμενον πέρας. Ὁ δὲ θεόφρων Τέρων ἀποχριθεὶς 
εἶπεν * Πόθεν ἰσχύω ὁ τάλας xal μεστὸς ἀμπλαχη- 
μάτων γνῶναι τά ἐν τῇ χαρδίᾳ, καὶ προγνῶναι τὰ 
μέλλοντα; Move δὲ τῷ Θεῷ ἔοικε ταῦτα, καὶ τοῖς 
xac" ἀρετὴν διαφέρουσι, xat καθαροῖς, χαὶ τῷ χα- 
θαρῷ προσεγγίζουσι, χαὶ map αὐτοῦ κομιξομένοις 
τὴν ἄφθονον αὐτοῦ δωρεὰν, xal ἀένναον χάριν ᾿ ἐγὼ 
δὲ τούτων παντάπασι oUx ἐιμί, ἀλλὰ πάνυ ποῤῥω- 
τάτῳ καθέστηχα, καὶ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν οὐκ ἐλή- 
λαχα. Οὐχοῦν συγχωρήσατέ μοί, ἀδελφοὶ, καὶ μὴ 
ζητεῖτε παρ᾽ ἐμοῦ τὰ ὑπερόγκα. 


46 Ἐπὶ πολὺ οὖν ἀντιβολήσασιν ἔτι ὁ μετριόφρων 
Τέρων ἔη " Ἐπείπερ διετείνατε τὰ ἡμέτερα ταῖς 
ἐκλιπαρήσεσι σπλάγχνα χκαταφλέγοντες, xQy τὴν 
χρείαν ἀναγγείλατε, μόνον ἴσως ἂν δυναίμην ἐξει- 
πεῖν ὑμῖν τὸ ἐξ αὐτῆς συμθησόμενον. Οἱ δὲ εἶπον * 
Οὐδὲ σὺ, οὐδὲ ἕ ἕτερός τίς ταύτην παρ᾽ ἡμῶν ἀχούσει 
πώποτε. Ὁ δὲ ὅσιος Tépov πρὸς αὐτοὺς πάλιν εἶπεν * 
Λοιπὸν προθεσμίαν τριῶν ἡμερῶν θεσπίσαντές μοί 
ἐπάνιτε, χἀγὼ ὑμῖν διὰ τῆς θείας χάριτος γνωρίσω 
τὰ ἐσόμενα. Τῆς προθεσμίας οὖν τελεσθείσης, χἀυτῶν 
παραγεγονότων, αὐστηροτάτους πρὸς αὑτοὺς αὔθεντι- 
χῶς εἶπε λόγους ὁ ὁ ἅγιος Τέρων * ^Q ἄθλιοι xal τα- 
λαίπωροι, τὴν ὑμετέραν ἀφέμενοι σωτηρίαν, ταύτην 
παρ᾽ ἐμοῦ τὴν χρείαν ἐπιζητοῦντες ἀφίκεσθε; Σὺ δὲ, 
ὦ πάντων ἀθλιώτατε, χαὶ ἀγνωμονέστατε Θεόδωρε, 
εἰς τοιαύτην ἐλήλακας ἀφροσύνην χαὶ ἀλαζονείαν, 
ὥστε σπεύδειν πατριάρχης γενέσθαι, Τούτου χάριν 
ἐπιδείχνυσαι ταυτηνὶ τὴν ψευδεπίπλαστον εὐλάδειαν, 
πεισθεὶς τῷ τῶν ζιζανίων σπορεῖ καὶ φθορεῖ τῆς χαρ- 
δίας διαδόλῳ, χαὶ τῆς Εὐαγγελικῆς παρακούσας φω- 
νῆς, τῆς λεγούσης * 'O ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, 
χαὶ ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται. ᾿Αγνοεῖς, ὅτι οὐ- 
δὲν τοῦ τῆς ὑπερηφανείας πάθους ὀλετριώτερον; Οὐκ 
οἶδας, ὅτι δι οὗ πὰς ἑαυτὸν ἐπαίρειν βούλεται, 
Ov αὐτοῦ καταισχυνθήσεται, xal πάντων ἀθλιώτατος 
ἀποδείκυται; Οὐχ ἀνέγνως, ὅσα περὶ τῆς ὑψηλοφρο- 
σύνης τοῖς διδασχάλοις ἔιρηται; Οὐαί σοι, οὐαί σοι, 
Δεῖ γάρ μέ χαὶ πάντα Χριστιανὸν ἕνε- 
ὁλοφύρεσθαι, εἰ μὴ ἀποστῇς τῆς τοιαύτης 
ἀισχρᾶς ἐνθυμήσεως 

4T ᾽Αλλ᾽ ὅμως πέπεισμαι, εἰ xal χατάχρεως, ὃς 
ταῦτά σοί ἐρῶ παραινεῖν γάρ σέ xai νουθετεῖν 
ὀφε Dey y, ὅτι τοῦτό σοί γεγονέναι παραχωργθήσεται, 
οὐ διὰ τὴν σὴν ὄντως πρὸς Θεὸν ἀξιότητα, ἀλλὰ διὰ 
τὴν ὑμετέραν ἄπε pov ἀπροαξίαν, χαὶ ἀμέλειαν, χαὶ 
πλημμέ ιαν. "Eric εὐξῃ ὃὲ σὺ τῆς φιλαρχικῆς ταύ- 
τῆς ᾿ ἀλλ᾽, ὥς. μοί θεόθεν ἀποχεχάλυπται, oU μὴ 
ἴδ 
ἴδοις μιᾶς ἡμέρας ἀνάπαυσιν, οὐδέ σοί τὰ πράγματα, 
ὡς ἐρᾷς χατευθηνθήσεται, χαὶ μέχρι μιᾶς ὥρας οὐ 
μὴ ἄρξεις τοῦ θρόνου, ὡς ἐφίεσαι, ἀλλ᾽ ἐπιχρατ' ἦσας 
αὐτοῦ, ἐπί χρόνον βραχύν τῆς ὑμετέρας παιδείας 
ἕνεκεν χαχῶς ἀποδληθήση, καὶ τῆς ἀρχῆς στερηθησῃ, 


ἐλεεινότατε ! 
χεν σοῦ 


᾿ 
χαι 


AUCTORE 

LEONTIO 

DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO, 


AUCTORE 
LEONTIO 


DISCIPULO. 


EX MS. 
GIUECO. 


524 
xal χαταισχυνθήσῃ, χαὶ πᾶσιν ὕστερον μισητὸς φα- 
νήσῃ * ἐπειδὴ ὡς λύκος οὐχ διὰ θυρίδος εἰς τὴν ἐχχλη- 
σιαστιχὴν προεδρίαν εἰσελεύσῃ, χαὶ οὐχ ὡς ποιμὴν 
ψηφισθήσῃ. Ὅθεν ἡ ἀλήθεια νιχήσει, χαὶ ἐν τῇ ὀιχείῳ 
τάξει σταθήσεται ἡ σελήνη wa τοὺς θεσμοὺς αὐτῆς, 
καὶ ὅρους οὐδαμῶς ἀτεθήσει, τὴν ἁγιωτάτην, φημὶ, 
οὐ διαλέλοιπε, πολεμουμένη 
τὴν θάλασσαν τὰ γύ- 


ΝΣ 


ἜΡΙΣ , Y 
εἐχχλήσιαν, ἥτις EG GEL 


" 25 
ὥσπερ οὐδέποτε 
b. d SAEC s a zc A 
ματα διαλείπει, οὐδὲ τοὺς τοῦ Θεοῦ ἀληθεῖς ἀρχιε- 
ρεῖς πόλεμος “ εἰ γὰρ ναὶ παραχωρήσει τὸ θεῖον 
ἔσεσθαι τοῦτο χατά τινά προνοίας ἄῤῥυτον τρόπον, 

; AUS ΠΑ ἢ 
ἀλλ᾽ οὖν ἐπιστρέψει τὸ δικάιωμα τῷ ἰδίῳ τόπῳ. 


χαὶ νιχῶσα 


48 Ταῦτα ὁ Θεόδωρος ἀνούσας, τὴν χενοδοξίαν 
προγέχριχεν τῆς σωτυρίας, ὡς ἵππος ἀγέροχος, τῇ 
δόξῃ γαυρούμενος, ἀχαλινότως χαταχρυμνὸν ἑαυτὸν 
εἰσωθούμενος * οὐ γὰρ τὴν αὐτοῦ διάνοιαν τῷ θείῳ 
φόθῳ χεχαλίνωχεν " ἐσχοτίσθῆ γὰρ ἡ ἀσύνετος αὐτοῦ 
καρδία, χαὶ παρασυνιθδλήθη τοῖς χτήνεσι τοῖς ἀνο- 
ἥτοις, καὶ ὡμοϊώθη αὐτοῖς, χαὶ τῷ πατέρι αὑτοῦ τῷ 
σατανᾷ, τῷ τῆς μεγαλαυχίας ἡττώμενος φρονήματι. 
Ὃς τὴν χεφαλὴν βεδαρυμένος ἐπὶ τὴν γῆν νενευχυῖαν 
ἔχων, τρὶς ἐπυνθάνετο, εἰ παραχεχώρηται αὑτῷ τινά 
χρόνον ὅλως ἐπιχραθῆναι τοῦ θεαδελφιχοῦ προτερή- 
ματος. Τνωρίσαντος οὖν αὐτῷ τοῦ Τέροντος, ἐπανῆλ-- 
θεν ὁ πανάθλιος, xai τὸν σύμδουλον τοῖς δώροις 
θέλγειν καὶ πείθειν αὐτίκα ἀπήρξατο, καὶ φίλους σὺν 
τῷ ἀδελφῷ διεγείρειν πρὸς αὐτὸν παρακλήτορας χαὶ 
οὐ πρότερον ἐπαύσατο, πρὶν ἅν Ov ἐξουσιαστικῆς τυ- 
ραννίδος τὸν θρόνον παρέλαξε, τὸν ἁγιώτατον πατρι- 
άρχην, χύριν Ἡλίαν, ἐξορίσας ἀσεθῶς xal ἀθέως. 

49 Μετὰ οὖν τινά βραχύτατον χρόνον, κατὰ τὴν 
θεόσδοτον τοῦ ἁγίου Τέροντος πρόῤῥησιν πάντα πέ- 
πονθεν ὁ ἀλαζὼν καὶ αὐτάδης Θεόδωρος, ἑχουσίως 
ἑαυτὸν χαταδαλὼν εἰς ἁμαρτιῶν βαθύτατον βάρα- 
θρον, δικαίαις καθυποδληθεὶς χατάραις xci ἀναθέ- 
paci, xal χαχῶς ἐν Περσίδι τὸν βίον καταλύσας. Ὁ 
δὲ ἀγιώτατος πατριάρχης, χύρις Ἡλίας, ἐπὶ τὸν 
ἴδιον θρόνον ἐπανῆλθεν ἐν χαρμοσύνῃ xai χαλῇ ἐπα- 
ναλύσει, xal πολυμερῶς τῆς πατριαρχιχῆς ἀπέλαυσεν 
ἀξίας ἐπὶ ἐνιαυτοὺς ἰκανοὺς, καὶ τῶν τῇδε ὁσίως πρὸς 
τὸν Θεὸν ἐχδημήσας, τὸν σύγκελλον αὐτοῦ, χύριν 
Τεώργιον, τοῦ θεαδελφιχοῦ θρόνου χατέλειψεν διά- 
δοχον. 


δ0 Μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν τοῦ γύρου Ἡλία ἱεραρ- 
χούντος, καὶ τῆς τοῦ ἁγίου Τέροντος προγνώσεως τε- 
λεσθείσης, τινὲς τῶν πατέρων προσελθόντες τῷ ΤῈ- 
pov, ἐπηρώτων αὐτὸν, λέγοντες * Πῶς, πάτερ ἁγιώ- 
τατε, ἀπεχάλυψέ σοί ὁ Θεὸς, ἡνίκα σοί ποτέ προσῆλθε 
πευσόμενος ὁ χαχόμνηστος ἐχεῖνος Θεόδωρος, ὅποτε 
ἀνόμως τῶν Ἱεροσολύμων ἐπισχοπήσας, τὸ ἐχ τῆς 
ἀρχῆς αὑτοῦ καὶ ἐπισχοπῆς γεγενημένον, καὶ πρὶν 
αὐτὸν ἐχφράσαι σοί τὸ ζητούμενον; Πρὸς οὺς τὰ 
πρῶτα μὲν δυσχεράνας τοιοῦτον αὑτοῖς μυστήριον 
ἀποφήνασθαι, εἶτα δὲ πλεῖστα παραχλυθεὶς ὑπ᾽ αὐ- 
τῶν, μετὰ πολλῆς μετριοφροσύνης εἶπεν * "Exelvov, 
περὶ οὗ πυνθάνεσθε, ὦ πατέρες, πολλά μέ δυσωπή- 
σαντος, ἐπείσθην, xal εἶπον αὐτῷ μετά τινά mpo- 
θεσμίαν ὑποστρέψαι πρὸς μέ, καὶ εὐθέως ἠρξάμην 
πρεσθεύειν τὸν φιλάνθρωπον Θεὸν γνωρίσαι μοί διὰ 
ποίαν ἀφίχετο χρείαν, χαὶ τὸ ἐξ αὐτῆς γενησόμενον. 


51 Πρεσδεύσας οὖν, ὡς ἐν ἐχστάσει ἐγενόμην, xod 
θεωρῷ ἐμαυτὸν ὡς ἐπὶ ἸΚύριον τῆς δόξης ἐν τόπῳ φω- 
τεινῷ xal ὑπερενδόξῳ, οὗ τὸ σέλας ἂν ἐχδιήγητον χαὶ 
τὸ κάλλος ἀμήχανον πᾶσαν ὑπερεχπίπτον αἴσθησίν 

4 "su d E, 
τε xal ἔννοιαν " ὑπῆρχε γὰρ ἐν αὐτῷ πέτρα διαυγε- 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


in modum dejicieris, principatu exueris, onera- 
beris contumeliis, atque omnium deinde odio di- 
gnus habebere: quando in magistratum Eccle- 
siasticum ut lupus non per ostium ingressus fue- 
ris, nequaquam etiam ut pastor censeberis. Unde 
vincet veritas, et in suo ordine luna consistet, 
legesque suas ac fines nullo pacto pervertet; 
sanctissimam dico Ecclesiam, quz nullis retro 
seculis defecit, impugnata semper et victrix. 
Quemadmodum enim fluctus nullo umquam tem- 
pore mare destituunt ; ita neque genuinos sacer- 
dotii Principes hostilis incursio. Nam quantum- 
vis pro ineffabili quadam providentiz ratione 
commissurum sit divinum numen, ut istud eve- 
niat ; faciet nihilominus, ut suum tandem justitia 
locum obtineat. 

48 Hisce auditis, Theodorus inanem gloriam 
anteposuit saluti, adinstar equi ferocis, superbi, 
effrenate in preecipitium semetipsum ruentis. Ete- 
nim animum suum timoris divini freno non coer- 
cuit : Obscuratum est enim insipiens cor ejus, et 
comparatus est jumentis insipientibus, et similis 
factus est eis; imo et satanz patri suo, jactantice 
spiritui victum se dedidit. Itaque gravato capite 
in terram defixo, ter querebat, datumne sibi es- 
set, Theadelphicum omnino primatum aliquam- 
diu obtinere; quod cum ei Senex affirmasset, 
discessit infelix , symbolumque demeriri donis, 
et in partes suas pertrahere sine mora coepit, 
adhibere insuper apud eum amicos, qui una cum 
fratre causam orarent suam; nec ante destitit, 
quam per dominantem tyraunidem, exterminato 
impie ac sacrilege Helia, sanctissimo Patriarcha, 
cathedram est adeptus. 

40 Vixitaque brevissimum tempus effluxerat, 
cum et fastu, et sui amore tumenti Theodoro ju- 
xta sancti Senis inspiratam divinitus preedictio- 
nem evenerunt omnia, cum ultro sese in altissi- 
mam peccatorum voraginem dedit prwcipitem, 
meritisque adeo imprecantium atque execrantium 
vocibus exagitatus, ac in Perside infelici tandem 
fato defunctus est. Sanctissimus vero Patriarcha, 
domnus Helias, cum gaudio atque honorifico red- 
itu propriam sedem postliminio repetiit, diutur- 
naque dignitate patriarchali ad annos satis mul- 
tos gavisus est; et cum hinc ad Deum sancte mi- 
graret, domnum Georgium syncellum e suum in 
cathedram Theadelphicam successorem reliquit. 

50 Quadam ergo die, patriarchatum admini- 
strante domno Helia, et vaticinio sancti Senis im- 
pleto, adeuntes ad hune patrum aliqui, interro- 
gabant eum, dicentes : Quomodo, pater sanctis- 
sime, cum infelicis memorize Theodorus ille, qui 
Hierosolymis nuper tam injuste prwsedit, men- 
tem tuam aliquando exploraturus veniret, mani- 
festavit tibi Deus, quod principatu ejus et episco- 
patu factum est, etiam antequam elocutus tibi es- 
set ipse, quid quzreret? Quibus quidem eum hu- 
jusmodi mysterium aperire gravaretur in princi- 
pio, postmodum tamen vi multa precum ab iis 
exoratus, ait: Quoniam ille, o patres, de quo 
quiritis, importuna me flagitatione fatigabat, 
expugnari me passus sum, preecepique homini, 
post certos dies ut rediret ad me : e vestigio be- 
nignum erga homines Deum orare instituo, 
ut revelet mihi, et qualem ob causam advenis- 
set, et quid ex illa esset eventurum. 

51 Instituta ad hune modum oratione, in ec- 


stasin raptus memetipse contemplor quasi apud ;, 


Dominum glori, illustri atque infinite? pleno ma- 
gnificentize loco, cujus splendor inenarrabilis, 80 
sublimis puleritudo omnem et sensum exsuperat 

et 


Pontifical 
E u 
igilura S 
Tacensis 
obtinet : 


iterumque 
privatur, 
IIelia resli- 
tuto. 


[ 


F 


Quarentibus 
Patribus de- 
clarat S. 
Stephanus 


quomodo t 
sibi [uerit 
er visiontm 
revelata, 


cujus signifi- 
cationem 
exponit. 


B 


Basilius me- 
liori mente 
simile quid. 
exquirens, 


üudit sibi 
minus conve- 
nire episco- 
patum; 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


et cogitationem. Erat quippe in illo petra luci- 
dior, przclarior, augustior ceteris, quz:e vide- 
bam : in hae porro locus quidam erat extensus, 
planus, eequabilis, firmus, et ad sedendum accom- 
modus. Ad radicem vero petrze conspicio menda- 
ci nomine Theodorum, tumultuantem, commo- 
tum, desudantem, obnixeque in eam luctantem 
evadere; et post multum laboris ascendentem, 
at non qua firmum, aptumque sessioni petra so- 
lum przebebat, collocantem sese; sed qua exesa 
erat ac przrupta, fallendisque opportuna vesti- 
giis, precipitio se exponentem, palmisque et ma- 
nibus atque artubus omnibus prensare molientem 
saxa, seseque a lapsu ac ruina, quoquo poterat 
modo, tuentem. Cumque id ne ad brevissime 
quidem hore spatium posset, sed inde perpetuo 
rueret, ubi uncis se digitis applicuerat, nec jam 
esset, in quo posset consistere, tandem ex alto 
praecipitem ad imum usque collapsum et misera- 
biliter contritum aspexi. 

52 Hecigitur ubi contemplatus essem, per- 
pendere ccepi ac visa discutere, Deique statim lu- 
mine collustratus sic reputabam : petram quidem 
illam esse Christianorum fidem ; per planum au- 
tem illum et commodum verticem, Prezsulis de- 
signari cathedram; Theodori vero laborem im- 
probum ae defatigationem, atque ingentem, ut 
continere se posset in petra, colluctationem, de- 
siderium ejus fuisse Patriarchali sede potiendi, 
quam scilicet neque legitima suffragatione, ne- 
que electione divina, sed permissione tantummo- 
do potuit involare : quandoquidem non in plano 
petre, sed in prewcipiti cavoque consedit loco, 
ubi solide consistere nequaquam diu potuit, sed e 
sublimi afflictus ad terram est ; quia recipere ip- 
sum Dei Ecclesia non sustinuit, sed abjicere et 
sanctissimum polluto ejus impuroque putore thro- 
num repurgare. Patres itaque puram Senis men- 
tem suspicientes, collaudarunt Dominum nostrum 
Jesum Christum. 

53 Rursum alio tempore abbas, eujus paullo 
ante memini, Basilius, fatuo Theodoro quondam 
familiariter usus, deinde vero, propter ejus au- 
daciam impiamque przesumptionem proscribendo 
a se illum ae facessere jubendo, sapienter adver- 
satus; ex quo nempe vaticinantem de eo prze- 
scium futuri Senem audierat ; hic, inquam, Basi- 
lius deiferum Senem adiit, orans ac dicens : San- 
ctissime pater Stephane, obsecro te, ut expedias 
mihi, quanam huc de causa accesserim ; tum quid 
ila portendat : novi etenim, novi, quidquid a 
Deo postulas, dari tibi. Ac primo quidem tergi- 
versabatur Senex; postmodum tamen bono ejus 
propensaque voluntate exorari se passus, duo- 
rum ab eo dierum intervallum dari sibi petiit ; 
post quod revertenti ait sanctus Presbyter : Ad 
episcopatum rogaris, eoque jam huc recurris, 
quod scire aveas, numnam id expediat ; quapro- 
pter edico tibi : 

54 Episcopatum quidem ingentem, ac subli- 
mem, supraque mundi dignitates positum, super- 
nis zternorum bonorum remunerationibus eos 
honorare, qui ad ministerium suum caste inte- 
greque obeundum ineumbunt, et concreditam 
sibi navim prudenter tranquillum in portum di- 
rigunt, ac przstant incolumem. Rerum omnium 
nihil est summo sacerdotio melius : nimirum quod 
ad supremum virtutum apicem eos attollit, qui 
religiose, ac sancte commissa sibi ecclesiastica 
gubernacula moderantur. Verumtamen, si me 
audis, cavebis illos sequi, qui te requirunt, gra- 
vissimoque hoc premendam jugo inclinare cer- 


Tomus um Julii, 


525 


στέρα τε wol εὐκλεεστέρα, xal ἐνδοξοτέρα, ἐν ἦ χῶ- 
poc ἦν λεῖόστε wal ὁμαλὸς xal ἐπίπεδος καὶ εὐκάθ- 
εὄρος, xal κάτωθεν τῆς πέτρας βλέπω τὸν ψευδώ- 
νυμον Θεόδωρον, πολὺ θορυξούμενόν τε καὶ xÀovoi- 
μένον, μοχθουνθά τε καὶ μέγαν ἀγῶνα προδαλλόμενον 
ἐπ᾿ αὐτὴν ἀνιέναι, καὶ μετὰ πολὴν ἀνελθόντα μό- 
χθον, οὐ μὴν τῷ ἐπιπέδῳ τε χαὶ εὐχαθέδρῳ τῆς πέ- 
τρας τόπῳ ἐνιδρυμένον, ἀλλ᾽ ἐν κόιλῳτε xai βαθεῖ 
xal εὐολίσθῳ, ἑαυτὸν χαταχρημνῆσαι πειρώμενον, 
χαὶ παλάμαις τε χαὶ χερσὶ χαὶ πᾶσι τοῖς μέλεσι 
δράξασθαι τῆς πέτρας μηχανώμενον, wal ἑαυτὸν 
ἀνεχπτώτως καὶ ἀνολίσθως κατορθῶσαι τροπούμε- 
νον, χαὶ παντελῶς οὐχ ἰσχύοντα πρὸς βραχυτάτης 
μῆκος ὥρας, ἀλλὰ διηνεχῶς ὀλισθαίνοντα, ὅθεν ἄ- 
χροις δακτύλοις ἥπτετο, καὶ ἄνεσιν τὸ παράπαν οὐκ 
ἔχοντα " ὕστερον δὲ πεπτωχότα ἄνωθεν ἕως κάτω, 
καὶ δεινῶς συντριξέντα. 


52 Θεασάμενος οὖν ταῦτα, διενούμην συγχρίνων 
τὰ ὀφθέντα, καὶ παραυτὰ τῇ τοῦ Θεοῦ φωταγωγυθεὶς 
ἐλλάμψει ἐνόησα, ὅτι ἡ μὲν πέτρα τῶν Χριστιανῶν 
ἐστιν ἡ πίστις " ὁ δὲ ἐπίπεδος αὐτῆς καὶ εὐχάθεδρος 
λόφος προέδρου καθέστηκε θῶχος * ὁ δὲ τοῦ Θεοδώ- 
pov πολὺς κόποστε χαὶ μόχθος, xal τὸ μέγα χλυδώ- 
νιον ἐπὶ τὴν πέτραν καθέστῆναι σπουδάζοντος, πόθος 
ἣν ἄρξαι πατριαρχιχοῦ θώχου, ὃν οὐ κατὰ δικαίαν 
δηλαδὴ ψῆφον, οὔτε κατ᾽ ἐκλογὴν θείαν, ἀλλὰ xac 
παραχώρησιν ἐφθαχέναι ἴσχυσεν * ἐπειδὴ οὐκ ἐν ὁμα- 
λοῦ τῆς πέτρας, ἀλλ᾽ ἐν τῷ ὀλισθηρῷ καὶ κόιλῳ ἐκά- 
θισε τόπῳ, ᾧπερ οὐδαμῶς βεδαίως ἐπὶ πολὺ ἐφιζά- 
νειν δεδυνήται, ἀλλ᾽ ὕψωθεν χαμαὶ κατέπεσεν, ὅτι ἡ 
τοῦ Θεοῦ ἐχχλησία ἀποδέξασθαι αὐτὸν οὐκ ἀνέσχη- 
ται, ἀλλ᾽ ἀποῤῥίψειν αὐτὸν, καὶ τὸν θειότατον ἀπο- 
χλύσειν θρόνον τῆς αὐτοῦ βεβήλου xal μιαρᾶς δυσω- 
δίας. Τεθαυμαχότες οὖν ἐπὶ τούτοις οἱ πατέρες τὴν 
τοῦ Τέροντος καθαρότητα, δόξαν τῷ Κυρίῳ ἡμῶν 
Ἰησοῦ Χριστῶ ἀνέπεμψαν. 


58. λλλοτε δὲ αὖθις ὁ πρὸ μιχροῦ μνημονευσθεὶς 
ἀδθᾶς Βασίλειος, ὅστις ἦν ποτέ φίλος τοῦ ματαιό- 
φρονος Θεοδώρου, ὕστερον δὲ εὐλόγως γεγονὼς ἀντι- 
παλος διὰ τὴν ἄθεον αὐτοῦ τόλμαν καὶ θρασύτητα 
αὐτοῦ τελείως ἀποκόψας xal ἐχστήσας ἑαυτὸν ἐξ οὕτε 
τῆς περὶ αὑτοῦ προῤῥήσεως παρὰ τοῦ προγνώστου 
Τέροντος ἀχήκοεν ᾿ οὗτος colyuy ὁ Βασίλειος προσῆλ- 
θεν τῷ θεοφόρῳ Τέροντι λισσόμενος xal λέγων * Πά- 
τερ ἁγιώτατε Στέφανε, ἐχλιπαρῷ σε προφάναι, τινός 
ἕγεχεν ἐνταῦθα ἐλήλυθα χρείας, καὶ ὅτι τὸ ἐξ αὐτῆς 
φανησόμενον * οἶδα γὰρ, οἶδα, ὅτι πᾶν, ὃ ἂν αἰτεῖς 
τὸν Θεὸν σοῦ, δίδοταί σοί. Kal πρότερον μεν ὁ Τέρων 
παρῃτήσατο, ὕστερον δὲ παρακληθεὶς ὑπὸ τῆς ἀγαθῆς 
αὐτοῦ xal εὐπροαιρέτου δἱαθέσεως, ἠτήσατο παρ᾽ αὖ- 
τοῦ δύοιν ἡμερῶν διωρίαν, ἧς πληρωθείσης, ἐπανελ- 
θόντι φησὶν ὁσιος πρεσθύτης * 'Emicxomoc ἑζηθήθης 
γενέσθαι, xad εἰ συμφέρει καταμαθεῖν ζητήσων ἐλήλυ- 
θας * διὸ λεγω σοί. 


D4 Ὅτι ἡ μὲν ἐπισκοπὴ μεγάλη xal ὑψηλὴ χαὶ 
ὑπερχόσμιος καθέστηκε, ὑπερτέραις ἀμειθομένη τοὺς 
τὸ ἔργον αὐτῆς εἰλικρινῶς xal ὁσίως μετιόντας, χαὶ 
τὴν ἐμπεπιστευμένην ὁλκάδα ἐπ᾽ εὔδιον λιμένα σοφῶς 
ἐξιθύνοντάς τὲ χαὶ διασώζοντας, αἰωνίων ἀγαθῶν 
ἀντιδόσεσιν. Οὐδὲν τῶν ὄντων τῆς ἀρχιεροσύνης 
ἄμεινον " ἐπ᾽ αὐτὴν γὰρ τὴν τῶν ἀρετῶν ἀκρότητα 
ἄναγει τοὺς θεοφρόνως χαὶ ἀνεπιλήπτως πηδαλιου- 
χοῦντας τοὺς ἐγχεχειρισμένους ἐχχκλησιαστιχοὺς οἴα-- 
xac " ἀλλ᾽ εἴπερ μοί ἀκούσεις, οὐ μὴ παρέψῃ τοῖς σέ 
ἐπιζητοῦσιν, οὐδ᾽ οὐ μὴ ὑποκλίνῃς τὸν σὸν αὐχένα 
δέξασθαι τουτονὶ τὸν ἐπαχθέστατον ζύγον, ἀλλὰ τὸν 
ἐλαφρὸν, ὅν περίκεισαι, διαμένεις ἀεὶ τηρῶν * οὐ γὰρ 


74 


T 
εστι 


AUCTORE 
LEONTIO ᾿ 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
IDISCIPULO. 

EX MS. 
GIUECO. 


526 

; J JUR 57455 y ns 

ἐστί σοί ἐπισχοπῆσαι συμφέρον * ἀλλ᾽ ὅμως ἐπίστα- 

αι, εἰχαίπερ χεχώλυχά σέ, ὅτι πάντως οὐ πεισθήσῃ, 

ἀλλ΄ ἐπισχοπήσεις * οὐ γὰρ ὑπὸ ἀνάγχην ὑπάρχεις, 
χαὶ βίαιον ὅρον, ἀλλὰ τῷ αὐτεξουσίῳ τετίμησαι. 


DD ᾿Αγασθεὶς οὖν ἐπὶ τούτοις ὁ à Gas Βασίλειος 
εἶπεν * Πῶς, ἁγιώτατε πάτερ, θεόθεν μεμαθηχὼς, ὅτι 
πάντως ἐπίσχοπος γενήσομαι, χωλύεις μέ τοῦ γενέ- 
σθαι παραινῶν; Πρὸς ὃν ἀπονριθεὶς ὁ Tépov ἔφη " 
Ὅπερ μοί ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀπεφάνθη, οὖχκ ἀπέχρυψά 
σοῦ, εἰρηχὼς ὅτι οὐδαμῶς ὑπὸ βίαντε wal ἀνάγκην 
γαβέστηχας, ἀλλὰ; τῷ αὐτεξουσίῳ τετίμησαι, γνω- 
ρίσας, ὅτι ὁ βίος οὗτος, ὃν μετέρχῃ, σοὶ μᾶλλον 
τῆς ἑπισχοπῆς ἐστιν συμφερώτερος. ᾿Αχηχοὼς δὲ 
ταῦτα ὁ Βασίλειος ἠξίωσεν αὐτὸν φανερῶσαι, πῶς 
αὐτῷ περὶ τούτων ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πεφανέρωται. Καὶ 
φησί πρὸς αὐτὸν ὁ θεοφόρος. Τεγονὼς ἐν ἐχστάσει 
ἐμαυτόν τε καὶ σὲ, χαὶ μοναχῶν πληθὺν ἐν ἐπηρμένῳ 
τε xal ὄχ᾽ ἐῤῥωμένῳ κάστρῳ χαθωραισμένῳ τε xal 
παντοίᾳ πεποικιλμένῳ ὡρανότυτι, ἐχλαμπρῷ τε xal 
ἀχαταγωνίστῳ ὁρῶ * ὡς οὖν χαθήμενοι ἦμεν ἐν αὐτῷ, 
ἰδοὺ θύραθεν τοῦ χάστρου ἔρχεται φωνὴ * Acup' ἴθι 
πρὸς ἡμᾶς, &662 Βασίλειε, δεῦρ᾽ ἴθι, βοῶσα. 


56 IIapaxexugócec δὲ ἄμφω ἐγώ τε xal σὺ ἐγνω- 
χέναι, πόθεν γέγονεν ἡ αὐδὴ, θεωρούμεν θάλατταν 
σφόδρα κυμαινομένην, ἀνθρώπους τε ἐν αὑτῇ moÀ- 
λοὺς νηχομένους, χαὶ ὑπὸ τῶν ταραχωδῶν κυμάτων 
χλυδωνιζομένους, καὶ χειμαζομένους * καὶ τούτων τινὰς 
piv καταποντιζομένους, τινὰς δὲ χοπιῶντας, xal τοῦ 
ποθουμένου ἀστοχοῦντας ' ἔτέρους δὲ ἐχ τῆς ἀνωφε- 
λοῦς ἐχείνης ἐνύλου φύρσεως ἀμογυτὶ τοῦ ζητουμένου 
μετειληφότας. 'Ag' ὧν τινός βραχέος ὄχλου, ἐζη- 
χεῖτο φωνὴ κράζουσα * Ὀρέγου χεῖρα ἡμῖν, ἀξδδᾷ 
Βασίλειε, ὀρέγου. Τῆς φωνῆς οὖν οὕτω δηθὰ χραυ- 
γηδὸν ἐξηχούσης, πάντες οἱ σύν col τοῦ διαυγοῦστε 
καὶ ἀσφαλοῦς ὀχυρώματος ἔνδοθεν. διατετειχισμένοι 
διδασχαλικαῖς παραινοῦντες εὐνοίαις ἐκωλυομέν σέ τὴν 
τοῦ περιφανοῦς ἐχείνου ἀχαταμαχήτου κάστρου λαμ- 
πρότητά τε χαὶ γαλγηνώτητα μὴ χαταλιπεῖν, xal 
πρὸς τὴν σαλώδη πεπορεῦσθαι θλίψιντε xal πολύκλο- 
νον σύσχυσιν " σὺ δὲ προέσχες τῆς τῶν mpocxa- 
λούντων ἀκροώμενος φωνῆς, ὀνομαστὶ φωνούσης " Μὴ 
ἐγκαταλίπῃς ἡμᾶς, à66x Βασίλειε, τοὺς ποιμένα σέ 
χαὶ προστάτην ἐπιποθοῦτας τῆς ἡμετέρας ἠμέλησας 
νουθεσίας, τῇ ποιμαντιχῇ μᾶλλον ἀρχῇ ἐνηδόμενος, 
xal πρὸς αὐτοὺς ἀθιάστως πεπόρευσαι, τὴν τοῦ x&- 
στρου ἐάσας τερπνοτάτην ἀσφάλειαν. 


DT Ἐγὼ δὲ τὴν ὀπτασίαν ταύτην ἀναχρίνας, οὐ- 
δὲν κατανοῆσαι πλέον δεδύνημαι, xol ὄτι τὸ μὲν 
πολύφωτον χαὶ περιφανὲς ἀῤῥαγέστατον κάστρον τῆς 
τοῦ εὐαγοῦς μονήρους βίου ἀρίστης διαγωγῆς εἰχὼν 
καθέστηχεν * ἡ δὲ πολυτάραχος καὶ κυματώδης θά- 
λασσα τοῦ χόσμου ἵνδαλμάτε καὶ ὁμόιωμα πέφυκεν 
ἐξεικονίζων τὸν πολυμέριμνον τῶν ἀνθρώπων φυρμὸν, 
xai τὸν τῶν βιωτικῶν πραγμάτων ἀχατάπαυστον 
χειμῶνα " τὸν δὲ μέτριον ἐχεῖνον σύλλογον, τὸν σέ 
πρὸς ἑαυτὸν ἐγκαλούμενον, χαὶ τὴν τῶν σῶν χειρῶν 
ὄρεξιν ἐξαιτούμενον, Χριστιανῶν εἶναι μέρος ὑπετό- 
maga. Τοὺς δὲ σὺν ἐμοῦ σέ ἀκολουθῆσαι χωλύοντας, 
μοναχοὺς ὑπάρχειν ὑπέλαδον * σὲ δὲ δλέπων ταῖς 
κλήσεσιν ἐχείνων ἐπιγαννύμενον, λελόγισμαι, ὅτι μᾶλ- 
λον αὐτοῖς ἠχολουτηχέναι προαιρεῖς, εἴπερ ἡμῖν τὸ 
σωτήριόν τε xal βέλτιον φιλοστόργως συμβουλεύουσιν, 
ὅθεν σέ συμπορευθῆναι κεχώλυχα, καίπερ σὲ γινώσχων 
ἀπειθήσειν μέλλοντα. 


58 Λίαν μέντοι ἐπὶ τούτοις ἀγασθεὶς ὁ Βασίλειος, 
τῷ τῶν ἀγαθῶν δοτῆρι καὶ ὑπεραίνῳ Θεῷ χαριστή- 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


vicem ; sed leveillud, quod gestas modo, servare 
in perpetuum perges: nam Episcopum agere non 
expedit tibi. Scio tamen, quantumvis inhibeam, 
nequaquam acquiesces, sed ultro admittes episco- 
patum : quippe nec imponitur tibi necessitas, 
nec vis affertur, sed honor volenti oblatus est. 

55 Demiratus hec itaque Pater Basilius ait : 
Quid hoe sibi velle dicam, pater sanctissime, 
quod edoctus a Deo, episcopum omnino fore me, 
prohibes tamen hortarisque ne fiam? Cui Senex 
reposuit : Quodcumque divinitus ostensum est 
mihi, non te celavi, cum te dixi neque vi, neque 
necessitate ad honores, sed tua voluntate addu- 
ctum esse, et significavi vitam istam, quam agis 
modo, magis tibi, quam Episcopatum, conducere. 
Quibus intellectis, obtestatus est illum Basilius, 
explicare sibi ut vellet, qua ratione hac a Deo 
manifestata ei fuissent. Respondet illi vir Deo 
plenus : Abreptus spiritu et memetipse, et te, et 
monachorum turbam in arce edita atque egregie 
munita, spectabili insuper, omnisque generis or- 
namentis decorata, splendida denique et inexpu- 
gnabili videbam. In ea porro ubi consedissemus, 
ecce tibi, quasi a castri foribus allapsa vox est: 
Adesdum hue ad nos, adesdum huc, abba Basili, 
ingeminans. 

56 Respectantes ambo, ego ac tu, ut, unde 
provenisset clamor, discernere possemus, mare 
conspicimus vehementer agitatum, hominesque 
in eo natantes complures turbulentis abripi flu- 
ctibus, ae foeda tempestate jactari; et quosdam 
quidem eorum pessum abeuntes, quosdam vero 
fatigatos misere, atque inde, quo avebant pertin- 
gere, penitus in diversa conjectos; alios autem, 
ex inerti illo crassoque limo emersos, nullo ne- 
gotio id consequentes, quod expetebant. Ab ho- 
rum exiguo numero vox audiebatur inclaman- 
tium : Protende nobis manum, pater Basili, 
protende manum. Cumque diu ita clamose vox 
insonaret, intercessimus quotquot przclarissimo 
tutissimoque occlusi tecum in munimento eramus, 
sapienti te benevolentia exhortantes, ne illustris 
et inexpugnabilis illius arcis splendorem securi- 
tatemque relinqueres, nec in tribulationis pro- 
cellas ac multiplicem te tumultum injiceres. At tu 
auscultare maluisti invocantium vocibus, nomine 
te compellantibus : Ne desere nos, pater Basili, 
pastorem te ac preesidem exoptantes; nostrorum 
interim securus monitorum, pastorali magis prin- 
cipatu ineseatus ; et ad illos te libere contulisti, 
jueundissima eastri securitate posthabita. 

57 Ego vero, cum visionem hane expendis- 
sem, disquirere ultra nihil potui; conjecique con- 
tinuo, splendidissimam, illustrem, firmissimam 
hane arcem optimum vitze solitarize ac beatze in- 
stitutum referre; mare contra tumultuans, atque 
undis furens mundi speciem ac similitudinem ex- 
hibuisse, agitatam tot euris hominum perturba- 
tionem exprimens, et irrequietam negotiorum ad 
hane vitam pertinentium tempestatem : modicum 
autem eorum, qui te advocabant, ac porrigi sibi 
ἃ te manus poscebant, globum, Christianorum 
esse partem putavi; porro eos, qui juxta mecum 
obnitebantur, ne sequereris, judicavi esse mona- 
chos ; denique ubi te videbam istorum invocatio- 
nibus delectari, sic apud me statui, sectari tibi 
illos potius esse, quam nos, salutaria tibi toto 
pectore ac meliora suadentes. Unde vetui, ne 
cum illis abires, tametsi non obtemperaturum 
preescirem. 

58 Quibus quidem perculsus Basilius bonorum 
datori ae Deo numquam sat laudando euchari- 


sticum 


et intelli 
illum a Fh ^ 
admitten- 
dum ez S, 
Stephani vi. 
sione 


Status secu- 
laris jacta- 
tionem; mo- 
naslici re- 
quiem 


rveprasentan- 
te: 


A 


ad istum 
lamen pro- 
morum 
Tiseratione 
maluit acce- 
dere, [actis 
Episco. us 
Tiberiadis 


4 


Ῥειγοη pro- 
Cul absentis 
vulnus, sani- 
latem, redi- 
lum fratri 
tjus decha- 
Yat, 


C 


Verilateys 
*lD5Q. coy. 
Tübanto - 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


sticum carmen direxit, stupendam Senis virtutem 
extollens : nam previsione hac ad. apicem imple- 
ta, eaque pluribus narrata, Hierichuntinze eccle- 
si» administranda suscepit negotia, atque inde 
sanctum eumdem Senem invisit, Tiberiadis f, di- 
lectze Christo civitatis, per id tempus Episcopus, 
deiferi Senis indigno me ac minimo tune agente 
discipulum, eique, dum in Dueze speluncis g age- 
ret, inserviente ; quem, ut zequum erat, saluta- 
tum, obsecrare usque eo non destiti, donec per- 
puli veraci sua sinceraque lingua geminam, quam 
scripsi modo, atque utilem animis mirabilium 
narrationem coram me inutili, et. iis, qui 
aderant, seriem retexere ; cujus ipse auditor fa- 
ctus etiam hoe nomine Deo gratias egi, qui favo- 
rem suum copiose iis offert, qui eum fideliter toto 
corde magnificant. 


527 


ριον ὕμνον ἀνέπεμψε, τὴν ἀξιάγαστον ἀρετὴν τοῦ 
Τέροντος ἐγχωμιάσας " ὕστερον γὰρ ταυτησὶ τῆς 
προοράσεως ἀχριδῶς τελεσθείσης, πολλοῖς αὐτὴν διη- 
γησάμενος, τὴν Ἱεριχὼ διοικεῖν κατήντησε χρείαν, 
καχεῖθεν πρὸς αὐτὸν τὸν ἄγιον Τέροντα παρέγενετο 
τῆς φιλοχρίστου πόλεως Τιδεριαδος ὑπάρχων ἐπίσχο- 
πος, ἐμοῦ τότε τοῦ ἀναξίου xal ἐλαχίστου τοῦ θ:ο- 
φόρῳ πρεσθύτῃ μαθητεύοντος, καὶ διαχονοῦντος ἐν 
τοῖς τοῦ Δουχᾶ σπηλαίοις διατρίδοντι * ὃν, ὡς εἰχὸς, 
ἀσπασάμενος, καὶ πολλὰ λιπαρήσας ἐδίασα μὲν διη- 
γήσασθαι ταύτην τὴν προγραφεῖσαν τῶν θαυμαστῶν 
διηγημάτων ψυχωφελῆ ξυνορίδα διὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ 
φιλαληθοῦς x«l ἀκιδδήλου γλώσσης πάλιν ἐπὶ ἐμοῦ 
τοῦ ἀχρείου καὶ τῶν παρόντων, ἧς ἐχόντως ἀχροατὴς 
γεγονὼς, χάριν τῷ Θεῷ xol ἐν τούτῳ προσήνεγχα, τῷ 
τὴν χάριν αὐτοῦ πλουσίως παρέχοντι τοῖς αὐτὸν ὁλο- 
ψύχως ἐν πίστει μεγαλύνουσιν. 


ANNOTATA. 


a Α σπουδάζω studeo, nos studium medio avo invenimus appellatum; quod nunc malunt academiam 
dicere : qualem aliquam. erectam Hierosolymis tamquam in. civitate Patriarchali jucta primariam urbis 
ecclesiam, sallem ad. Cleri instructionem, monachorumque sacrarum litterarum perdiscendarum gratia eo 


confluentium, ex his apparet. 


b Voz hac donum Dei, seu a Deo datum significat. 
e Ita cognominatur propter Jacobum. fratrem. Domini, primum urbis Hierosolymitanz Episcopum ; 


quasi dicas Dei fratris thronus. 


d Arcem prasidio Saracenorum insessam intellige ad urbis tutelam ; de qua voce dizimus ad Acta 


Martyrum Sabaitarum num. 6. 


e Quasi celle seu throni consortem dicas. Proximus hic Patriarchae erat et successor quoque mortuo, 
inquit ex Cedreno et Zonara, Meursius in. Glossario. Ecclesia Occidentalis coadjutorem nominat. 

f Est Palestine secunda civitas ad mare Galilza, ab ipsa cognominatum. Hujus Episcopus Joannes 
invenitur in Concilio Hierosolymitano, anno 530 celebrato, tertio post Petrum Episcopum loco subscripsisse 


ejusdem sententie contra Anthimum. 


g Nullam hic notitiam habere potui ; eedem speluncz recurrunt num. 92. 


CAPUT VI. 


Absentia videt; futura praedicit ; secreta cordium cognoscit. 


lias alius quispiam ex maxima metropoli Da- 
masco, illustris genere, in contemplationis 
exercitio solidus, neque profana leviter tinctus 
eruditione, vir et in religione, et in prcwstantis- 
sima monachorum disciplina doctissimus, qualis 
etiam a sanctis patribus privatim ac publice pro- 
babatur, nomine Marianus, Stephano, divina 
predito sapientia Seni, ad promovendum spiri- 
tum haud segniter vacabat. Quem cum die qua- 
dam in hesychasterio suo commorantem, pro 
more super aliqua speculatione consuluisset, di- 
Scedere cogitabat. Consurgentibus igitur ipsis, 
gratissimus Deo Senex apprehensum eum vesti- 
bus retrahit inhibetque dicens : Dominus Pe- 
ironas, frater tuus qui ad coemendos dactylos 
nune in Aulone a versatur, hodie hac ipsa hora 
lethali morsu a serpente ictus est ; ut spiritu de- 
ficiente vergere jam cceperit ad mortem. Sed bo- 
no animo esto, dilecte, bono animo esto : nam qui 
à viperinis morsibus Israeliticum olim populum 
liberavit, idem ille hunc etiam modo servavit in- 
columem : quin, ecce, restitutus est plane, et post 
tantum temporis, die tali, integer ac valens ve- 
niet ad te, gratias ei suppliciter agens, qui et cor- 
ripuit se, et sanavit. Et hzc fatus eum dimisit. 
60 Hie vero, ut primum cellam suam attigit, 
horam illam, ac diem labentis mensis adnotavit. 
Aderat jam, quem divina imbutus sapientia Se- 
nex assignaverat, cum domnus Petronas ad ger- 


"AAXore xal ἄλλός τίς ἀπὸ τῆς μεγίστης μητροπό- 
s OS H ; 

λεως Δαμασκοῦ, ἐμφανὴς τῷ γένει, πραχτικῇ θεωρίᾳ 
ἐνιδρύμενος, καὶ τὴς θύραθεν οὐκ ἀμύητος παιδεύσεως, 
σοφώτατος ἀνὴρ ἐπ᾽ εὐλαδείᾳ τε xal βελτιωτάτῃ μο- 
ναχικῇ πολιτείᾳ " καὶ τοιοῦτος ἦν ὑπὸ τῶν ὁσίων πα- 
τέρων χρυδδήν τε xal διαῤῥήδην μεμαρτυρμένος, τῇ 
προσηγορίᾳ Μαριανὸς, ἕνεχεν ψυχικῆς ὠφελείας τῷ 
θεοσόφῳ ἀοχνοτέρως ἐσχολασε γέροντι Στεφάνῳ, ὃν 
ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἐν τῷ ἡσυχαστερίῳ αὐτοῦ πεφυ- 
χότα, ὡς ἔθος, περί τινός ἐρωτῆσας θεωρίας, παλινο- 
στῆσαι βεβούλευται. Αὐτῶν οὖν ἐξανισταμένων, τῶν 
ἱματίων αὐτοῦ λαδόμενος ὁ θεοχαριέστατος Τέρων, 
ἀνεσείρασέ τε καὶ ἀνεσχέτισε λέγων * Ὁ κύρις Πε- 
τρωνᾶς, ὁ σὸς ἀδελφὸς, ἕνεκεν φοινίχων ἐμπορίοις 
ὑπάρχων ἐν τῷ ᾿Αυλῶνι, τῇδε τῇ ὥρᾳ σήμερον ὑπὸ 
ὄφεως χαιρίως ἐδήχθη, ὥστε λιποψυχήσας τελευτᾷν 
ἀπίει " ἀλλὰ θάρσει, ἀγαπητὲ, θάρσει, ὅτι ὅποτε 
τὸν Ἰσραελίτην λαὸν τῶν ἐχιδναίων σώσας δηγμάτων, 
αὐτὸς χαὶ νῦν ἔσωσς τοῦτον " καὶ ἰδοὺ ἀνεχτήσατο, 
xal μετὰ τοσόνδε καιρὸν τῇδε ἡμέρᾳ ἐλεύσεται πρὸς σέ 
ἀσινὴς χαὶ ῥωμαλαῖος, αὐτῷ τῷ παιδεύσαντι αὐτὸν 
xai ἰασαμένῳ χαριστείους ἀποδώσων εὐχάς. Καὶ 
ταῦτα λαλήσας ἀπέλυσεν. 


60 Ὁ δὲ εἰς τὸ ἴδιον κελλίον ἀφιχόμενος, 2: 
τὴν ὥραν xai ἡμέραν τοῦ διϊππεύοντος μηνὸς ἐσημά- 
νατο. Τῆς οὖν δηλωθείσης ὑπὸ τοῦ θεοσόφου πρεσθύ- 
του ἡμέρας γενομένης, ὁ κύρις Πετρωνᾶς παραγέγονε 


πρὸς 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 

GIUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIJECO. 


528 
πρὸς τὸν γνήσιον αὐτοῦ ἀδελφὸν, à66a» Μαριανὸν, 
χυρίως xai ἀπαραλλάντως wav αὐτὴν τὴν ἡμέραν ἣν 
προέφηνε τὸ θεόφθεγχτόν τε χαὶ χαριτόπνευστον τοῦ 
ἁγίου Τέροντος στόμα. Θεασάμενος τοίνυν τὸν ἑαυτοῦ 
προσφίλέστατον ἀδελφὸν ὁ ἀξέᾶς Μαριανὸς, vai πευ- 
σάμενος αὐτὸν περιχαρῶς περὶ τοῦ συμδεδηκότος 
αὐτῷ ὀφιώδους δήγματος, χαὶ λεπτομερῶς παρ᾽ αὐτου 
ταῦτα πάντα μεμαθηχὰς, ὁμῶς σὺν αὐτῷ ἐχθαμβή- 
σαντι δόξαν τῷ Θεῷ ἀνέπεμψεν, εὐφημῶν δὲ τὴν τοῦ 
θαυμαστοῦ Τέροντος πανεύφημον χάριν. 

61 Μετὰ δὴ ταῦτα τὴν ἐπίσημον χαὶ πανευδαί-- 
μονα μητρόπολιν Δαμασχὸν, τὴν φίλην αὐτοῦ πα- 
τρίδα, χαταλαξὼν ὁ χύρις ἸΠετρωνᾶς, μιᾷ τῶν ἡμε- 
ρῶν τῆς ἁγίας παγχοσμίου Τεσσαραχοστῆς, πολλῶν 
τινών ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ ἁγίου Σεργίου ναῷ, τοῦ ἐπιχλὴην 
Μαξιλλάτου, συνηγμένων, ὡς συνήθως χατ᾽ ἐχεῖνον 
τὸν καιρὸν ἐχεῖ χαθευδόντων, ὅπως εὐχαίρως ἐξανα- 
στῶσι χατὰ νύχτα εἰς θείους ὕμνους, καὶ δοξολογίοις, 
συνόντος αὐτοῖς τοῦ παννευαγοῦς ναοῦ ἱερέως, ἀρχι- 
πρεσθύτου ὑπάρχοντος τῆς αὐτῆς τῆν Δαμασχηνῶν 
μεγαλοπόλεως, χύρου Τενεθλίου, χαὶ τινῶν λογάδων 
ἀνδρῶν ἅμα τῷ ἐμῷ πατέρι χαὶ ἀδελφῷ, καὶ ἐμοὶ τῶν 
πάντων ἀχρειοτάτῳ μικρῷ τέ χρόνῳ πεφυχότι πάντων 
οὖν ἡμῶν ὅμου καθημένων, διηγήγατο ἡμῖν ὁ προηγο- 
ρευμένος χύρις Πετρωνᾶς, ὅσα πέπονθε διά τοῦ ὄφεως 
ἐν τῷ Λὐλῶνι δεινὰ, καὶ τὸ τοῦ διορατιχοῦ προδλέμ- 
ματος τοῦ θεοφόρου Τέροντος περὶ τῶν cuu Gen óc 
αὐτῷ τὸ ἐξαίσιον θαῦμα, καὶ τὴν ἑαυτοῦ προδηλω- 
θεῖσαν ὑπὸ τοῦ lépovros τῷ ὀιχείῳ ἀδελφῷ εἰς τὴν 
Λαῦραν ἕφοδον. ᾿Εγὼ δὲ τούτων προσεχῶς ἀκροασά- 
μένος, καίπερ βραχὺς τῷ χρόνῳ, λήθης βυθοῖς οὐ 
παρέπεμψα, ἀλλὰ πλειστάκις περὶ αὐτῶν ἑρωτήσας 
τὸν χύριν Πετρωνᾶν, χαὶ τὴν αὐτὴν ἀχούσας διήγησιν, 
τῷ Ἰζυρίω ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ εὐχαριστίαν, χαὶ δόξαν 
ἀπεπέμψα. 

02. “Λλλος δὲ τίς ἀξίοπιστος xa ἐυλαδὴς μοναχὸς 
διηγήσατό μοί λέγων " Ποτὲ οὖν ἑτέρῳ τινὶ τῶν πα- 
τέρων τούτῳ τῷ θαυματουργῇ συνηκολούθουν Τέροντι 
εἰς τὴν τοῦ ᾿Ιορδάνου ἔρημον, οὕτινος ἐπὶ τὰς ὄχθας 
ἡμῶν γενομένων, λίαν βαθείας νυχτὸς ἀμφεπούσης, 
τῆς πρώτης τυχὸν χαὶ δευτέρας φυλακῆς παρῳχη- 
χυίας, οὐ χατεδεξατο ὁ Τέρων εἰς τὴν τοῦ προδρόμου 
xai Βαπτιστοῦ Ἰωάννου εἰσιέναι μονήν. Ἡ μῶν δὲ 
συνεσάντων αὐτῷ, χαὶ παρὰ τὰς ᾿Ιουρδανίους ῥοὰς 
ἀνακχλιθέντων, αὐτοῦ δὲ δι’ ἡμετέρας συναναχλιθέντος 
ἱκετείας, ἐγὼ δὲ ἐμαυτὸν πρὸσεποιησάμην χαθεύδειν 
βαθέως, ἱμερομενος ἰδεῖν αὐτὸν ἐχτελοῦντα τὸν χα- 
νόνα τῆς νυντερινῆς αὐτοῦ ψαλμωδίας, μάλιστα 
γαληνιῶντος τσῦ ἀιθέρος xol τῆς σελήνης παμφαοῦς 
οὔσης xai πληθούσης. 

63 Βραχείας τοιγαροῦν ὥρας παρελθούσης, ἀνα- 
νεύσας ἠρέμα θεωρῶ τὸν ἅγιον πρεσθύτην τοῖς "lop- 
δανίοις ἐμδεθηχότα ῥείθροις, xal ἐπὶ τῶν ὑδάτων 
πεξῶς ὁδεύοντα xarà πλάτος ἀπ᾿ ἄκρων τοῦ ποταμοῦ 
ἕως ἄχρων " κἀκεῖσε ἀντιχρὺ ἐφθαχότα τὰς ἡγιασμένας 
αὑτοῦ ἐξαπλωχότα παλάμας xdx τούτων ὡς δάδας 
ἐξαπτομένας, τηλαυγεστάτην ἐξαστραπτούσας αἴγλην" 
αὐτοῦ τοίνυν μέχρι τοῦ σημαντῆρος ἐχτείναντος τὴν 
χαθαρὰν πρὸς Θεὸν ὁμιλίαν, ἣν τελέσος xal αὖθις 
πρὸς ἡμᾶς ὑποστρέψας, προσεποιήσατο ἑαυτὸν χαθευ- 

ἦσαι, καὶ μετ᾽ οὐ πολὺ τοῦ ὕπνου ἡμᾶς ἐξαχαστῆ- 
σαι ἕνεγεν τῆς συνήθους νυκτερινῆς δοξολογίας. Οὗτος 
δὲ ἑωρακὼς τὸ μέγα τοῦτο θαυματούργημα, πολλοῖς 
τῶν πατέρων ἀνήγγειλεν, ὑφ᾽ ὧν αὐτὸ τοῦτο τὸ παρά- 
δοξον διδαχθέντες, πρεπόντως τοῖς παροῦσι συνετά- 
ἔαμεν θαύμασιν εἰς δόξαν θαυματοποιοῦ Θεοῦ ἡμῶν, 
καὶ εἰς πολλῶν ψυχῶν σωτηρίαν * ἥστινος χάριν 
ἄλλην συνθήσομαι θαυμαστὴν διήγησιν, τὸν τῆς ὑπ- 
αχοῆς χάρπον χυδαίνουσάν τε καὶ ἐξαίρουσαν. 


64 Ἦν τίς τῶν γερόντων ἔνδοξος ἀνὴρ, aas 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


manum fratrem suum, patrem Marianum, advenit 
eadem proprie atque invariabiliter die, quam san- 
cti Senis os illud oraculo, gratiaque divina affla- 
tum, edixerat. Postquam ergo fratrem sibi caris- 
simum intuitus esset pater Marianus, letusque 
admodum de infixo a serpente morsu interrogas- 
set, atque ex illo intellexisset omnia ac singula 
diligenter, una cum ipso stupente, Deo gloriam 
tribuit, celebrem Senis admirabilis gratiam col- 
laudans. 

61 Cum vero deinde insignem ac felicissimam 
metropolim, Damascum, jucundissimam sibi pa- 
iriam attigisset domnus Petronas, die quodam 
ornatissimz sancte Quadragesim:ze, ingenti ho- 
minum numero in sacra sancti Sergii, cogno- 
mento Maxillati ^, aede coacto, istic per illud tem- 
pus, ut moris erat, dormientium ; quo magis tem- 
pestive ad hymnos divinos laudesque noctu con- 
surgerent, presente ipsis sanctissimi templi sa- 
cerdote, tum magnz ipsius Damascenorum urbis 
Archipresbytero, domno Genethlio, virisque ali- 
quot eximiis una cum patre meo ac fratre, meque 
omnium vilissimo, ac tenerze tum setatis ; consi- 
dentibus, inquam, una illie nobis retulit praedictus 
domnus Petronas, quam gravia in Aulone esset a 
serpente perpessus; tum excellens illud prodi- 
gium, quo singula, quz sibi contigerant, deifer 
Senex perspicua previsione cognorat ; uti et ad- 
ventum suum in Lauram fratri suo jam ante ma- 
nifestatum a Sene. Ego vero cum arrectis hzec au- 
ribus excepissem, tametsi tantilla zetate, profun- 
dze oblivioni minime mandavi ; sed eadem iterum 
iterumque ex domno Petrona sciscitatus, eaque 
ipsa narratione non semel imbutus, Domino nostro 
Jesu Christo cum gratiarum actione gloriam dedi. 

62 Alius quidam fide dignus ac religiosus mo- 
nachus hee mihi narravit : Comitabar, inquit, 
cum alio aliquo ex patribus Senem hunc thauma- 
turgum in eremum Jordanis. Ad cujus ripas cum 
pervenissemus, alta admodum nocte incumbente, 
prima forte alteraque jam preeterlapsa vigilia, Se- 
ni non placuit ut Przcursoris c ac Baptistze Jo- 
annis monasterium ingrederemur. Subsistentibus 
autem illie nobis una cum ipso, corporaque juxta 
Jordanica fluenta sternentibus, cum idem preci- 
bus nostris adductus fecisset ipse, tum vero ego, 
avidus eum spectare nocturnc psalmodize suze ca- 
nonem persolventem, altum dormire me finxi, 
tranquillo maxime tum ccelo, lunaque pleno orbe 
collustrata. 

63 Vix abierat itaque breve temporis spatium, 
cum sensim erectus, sanctum Presbyterum in Jor- 
danicum flumen descendere conspicor, et ab altero 
fluvii, quam late porrigebatur, extremo ad alte- 
rum summas stringentem undas incedere ; sacras 
porro, cum adversam in ripam evasisset, expli- 
care manus, accensasque ab illis faces splendidis- 
simum late fulgorem diffundere; ipso interea 
usque ad signum nocturnarum precum castum 
cum Deo protrahente colloquium ; quo finito, re- 
versus denuo ad nos, dormisse et ipse se simulat; 
neque multo post excitat nos a somno ad consue- 
tas nocturno tempore persolvendas Deo laudes. 
Is autem, qui prodigium hoc grande suismet usur- 
pavit oculis, pluribus illud patribus aperuit, a 
quibus paradoxum hoc ipsum edocti, przsenti- 
bus, uti convenit, miraculis inseruimus, ad glo- 
riam patrantis mirabilia Dei nostri, atque ad mul- 
tarum salutem animarum : eujus gratia stupen- 
dam aliam hie historiam, ex qua pretium obedi- 
entiz illuscescat magis atque extollatur, attexam. 

64 Vir inter senes egregius (patrem Cosmam 


appel- 


eamque co- 
Tam ipso Vi. 
ἐᾷ hujus Au- 
clore decla. 
ravit Petro- 
nas, 


b 


Prope Jorda- 
nem perno- 
ctans S. 
Stephanus 


^iccis eum 
vestigiis 
transi; el 
fumma e 
manibus 
orantis emt- 
cant. 


A 
Qbediens m0- 
nachus, 00- 
milante an- 
gelo, 


B 


nec via nec 
sarcinz labo- 
rem sentit. 


Famulos in 
barbarorum 
potestate ve- 
lictos, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


appellabant) per tempus Quadragesim:e una erat 
cum deifero Stephano, et alius quidam ex patri- 
bus in eremi speluncis degens, cui discipulus erat 
in maxima Laura et dicto audiens et pius. Cani- 
stris ergo die quodam conficiendis, otii, quod om- 
nis nequiti: radix est, et formidabilis acedize 
dzemonis vitandi causa distentus, palmarum ra- 
mis egere cceperat et stipulis. Statim id morigero 
tironi suo significat: Ne graveris, inquiens, opti- 
me fili obedientiz, per aliquem afferre tecum, 
quidquid ad opus manibus exercendum necesse 
est. Ille nihil moratus, e vestigio viam capessit, 
et jussu presidis necessaria quzeque secum aufe- 
rens, gravem sibi ex stipulis rebusque ad eum 
usum aliis fascem imponit. Deus interim omnium 
auctor curatorque virtutum, volens eum in obedi- 
entize fundamento magis magisque firmare, utpo- 
te quod supernam vitam atque inenarrabilem glo- 
riam nobis accersit, Stephano inspiravit, ut loco 
aliquo editiori, supra speluncam suam consiste- 
ret, qui, ubi cireumspexisset, obsequentem hune 
promptumque patris Cosme discipulum animad- 
vertit, οὐ euntem una angelum, candidis indutum 
vestibus, ac decore splendoreque maximo przedi- 
tum, sustinentem eum et adjuvantem. 

65 Hune itaque, cum ad suum accessisset ma- 
gistrum, seque exonerasset, intuitus Stephanus, 
rogavit, si quem in via comitem habuisset ; an non 
etiam insigniter desudasset usque adeo preegrava- 
tus? At ille: Per preces vestras in ccelum assidue 
volantes, nihil molestice pertuli, inquiebat Seni ; 
quin hoc mihi credas velim, pater sancte, quod 
oneris nihil quidquam senserim, licet jam a me- 
dio itinere sarcina hae tam ponderosa onustus : 
nam antea sub initium vie gravabar aliquantu- 
lum; sed in pura, casta, altaque cogitationum 
tranquillitate versabar. Neque enim existimo, sub- 
motis nubibus, et ventorum inducta, quanta pot- 
est, quiete, tranquillus umquam tantum fuit :- 
ther, quantum ab omni perturbante ratiocinio ani- 
mus meus. Inde factum est, ut spiritus dulcedi- 
nem, quz ex obedientia scaturiebat, talem degu- 
staverim, qualem vis mellis numquam afferre po- 
tuit gutturi meo; adeo ut omnino sic animo sim 
comparatus, ut in ejusmodi subjectione, ac labo- 
rum tolerantia ad ultimum usque spiritum velim 
perseverare. Leetus igitur fraternis hisce progres- 
sibus, graduque sublimi virtutum (uti bonis alie- 
nis gaudere numquam non solitus erat) divinze 
plenus sapientie Senex, apparitionem angelicam 
presidi ejus, iisque, qui ei aderant, enarravit, 
progressionem fratris in virtute, profectumque 
venerans, Deo gloriam retulit et gratiarum actio- 
nem, qui bonos iis angelos comites destinaret, qui 
sincero ei corde deserviunt, quique obedienti:e fi- 
lios tanto honore dignaretur. 

66 Alium item, spectate in primis cum aliis 
pluribus, tum nobis fidei, ex Moabitide regione 
oriundum, cum Sene coelesti mente przedito, cum 
sancto, inquam, Stephano consuetudine, atque 
arcta conjunctum amicitia, audivi cum hzc de se 
diceret: Ego, eum in patria degerem, in varias 
conjectus angustias, ardua pericula, damnaque ab 
exactoribus tributorum illata, vix relicto cum iis, 
qui me contingebat, elabendi loco, urbem Sanctam 
adivi; spretisque divitiis meis omnibus, manci- 
plis, ceterisque possessionibus, atque ipsis eedi- 
bus, in meam meorumque unice salutem inten- 
dens animum, relictis omnibus, improborum ma- 
nus effugi. Cum vero servi mei, qui post me tar- 
dius sequebantur, ab inclementibus apprehensi 
publicanis, in eustodiamque compulsi essent, cru- 


T'omus ri Julii. 


529 


Κοσμᾶς χαλούμενος, xarà τὸν καιρὸν τῆς Τεσσαρα- 
χοστῆς ἅμα τῷ θεοφόρω Στεφάνῳ, xol τίς τῶν πατέ- 
pov ἐν τοῖς σπελαίοις τῆς ἐρήμου διατρίδων, ἔχων ἐν 
τῇ μεγίστῃ Λαύρᾳ τινά μαθητὴν ὑπήχοόντε xai εὐλαθῆ. 
Μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν ἐργαζόμενος τὰ κανίσχια, φεύ- 
γῶν τὴν ἀργίαν, τὴν πάσης χαχίας ῥίζαν οὖσαν, καὶ 
τὸν δεινὸν τῆς ἀχηδίας δαίμονα τοῖς ἐργοχείροις 
ἀμυνόμενος, ἐδεήθη βαΐωντε xal χορταρὶων * xal 
παραυτὰ δηλοῖ τῷ ὑπηκόῳ αὐτοῦ μαθητῇ * Διὰ τινός, 
λέγων, θέλησον, ὦ ἄριστον τῆς ὑπαχοῆς τέκνον, σύν 
σοί πᾶσαν τοῦ ἐργοχείρου χρείαν κομίσασθαι. Ὁ δὲ 
μηδὲν μελλήσας ἐυθέως εἴχετο τῆς ὁδοῦ, καὶ τῇ τοῦ 
ἐπιστάτου χελεύσει πᾶσαν τὴν χρείαν ἀποφερόμενος, 
ἑαυτῷ βαρὺ φορτίον ἐπιθέμενος ἀπότε χορταρίων καὶ 
τῶν ἄλλων. Θέλων τοίνυν ὁ Θεὸς, ὁ τῶν ἀρετῶν αἴ- 
τιος, καὶ ταῖς ἀρεταῖς θεραπευόμενος, ἔτι καὶ ἔτι 
ῥιζῶσαι αὐτὸν τῷ τῆς ὑπαχοῆς θεμελίῳ, ὡς προξένῳ 
τῆς ἄνω ζωῆς καὶ ἀῤῥήτου δόξης ὄντι, ἐπένευσε τόν 
ὅσιον Στέφανον ἐπιστῆναί τινί περιοπῇ ἄνωθεν τοῦ 
ἑαυτοῦ σπηλαίου, ὃς περιδλεψάμενος θεωρεῖ τὸν πει- 
θήνιόν τέ καί ὑπήχοον μαθητὴν τοῦ ἀδδᾶὰ Κοσμᾶ, 
καὶ ἄγγελον συνοδοιπόρον λευχειμονοῦντα χάλλοστε 
xol λαμπρόθητα μεγίστην ἔχοντα, ἐπιλαδόμενον αὐ- 
τοῦ καὶ ἐπιχουροῦντα. 


65 Τοῦτον οὖν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ ἐπιστάτην καταν- 
τήσαντα, wal ἑαυτὸν ἀποφορτώσαντα θεασάμενος ὁ 
ὅσιος Στέφανος, ἐπυνθάνετο, εἴ τίς αὐτῷ κατὰ τὴν 
ὁδὸν συνεπορεύετο, χαὶ εἴπερ πεφορτωμένος λίαν ἤχ- 
θετο. Ὁ δὲ, Av ὑμετέρων οὐρανοδρόμων ἐντεύξεων 
οὐδὲν πέποντα δεινὸν, ἔφη πρὸς τὸν Γέροντα * ἀλλὰ 
πίστευε, πάτερ ἅγιε, ὅτι τὸ παράπαν βάρος οὐκ 
ἠσθόμην, καίπερ βεδασταχὼς φορτίον ἐφόλκιον xac 
μέσον τῆς ὁδοῦ γενόμενος, εἰ xal πρὶν περὶ τὴν ἀρ- 
χὴν μιχρὸν βεδάρυμαι - ἀλλ᾽ ἐν καθαρᾷ val σώφρονι 
πολλῇ λογισμῶν γαλήνη διεχείμην * οὐ δὲ γὰρ τοσοῦ- 
τον οἶμαί ποτέ τῶν νεφῶν ὑποῤῥαγεντων, καὶ νηνεμίας 
παντελοῦς ἀμφεπούσης ἐγαληνίασεν ὁ ἀὴρ, ὅσον ἀπὸ 
παντὸς λογισμοῦ ταραχώδους ὁ νοῦς ὁ ἐμός. “Ὅθεν 
ἠσθανόμην τοιαύτης πνευματιχῆς γλυχύτητος ἐκ τῆς 
ὑπαχοῆς ἀποδλυζούσης, ὅιαν οὐδέποτε μέλιτος φύσις 
τῷ ἐμῷ ἐμπεπόιηχε φάρυγγι, ὥστε μέ ἐμφύεσθαι ἐν 
τοιαύτῃ ὑποταγῇ καὶ καμάτων ὑπομονῇ διαρκέσαι 
μέχρις ἐσχάτης ἀναπνοῆς. ᾿Επευφρανθεὶς οὖν ταῖς 
ἀγαθαῖς ἀδελφικαῖς προκοπαῖς καὶ ἀναδάσεσιν, ὁ ἀεὶ 
τοῖς καλοῖς ἐπιγαννύμενος, θεόφρων Τέρων, ἀνήγγειλε 
τὴν ἀγγελικὴν ὀπτασίαν τῷ ἐπιστάτῃ αὐτοῦ, καὶ 
τοῖς συμπαροῦσιν οὐτῷ, τὴν τοῦ ἀδελφοῦ ἐκθειάζων 
προχόπὴν xal ἀνάθασιν, δόξαντε χαὶ εὐχαριστίαν 
ἀνέπεμπον τῷ Θεῷ, τῳ τοῖς εἰλιχρινῶς αὐτῷ λα- 
τρεύουσιν ἐξαποστέλλοντι ἀγγέλους ἀγαθοὺς συνο- 
δεύοντας, καὶ τοὺς τῆς ὑπαχοῆς υἱοὺς δοξάζοντι. 


66 ἼΛλλος δέ τίς, ὑπὸ πολλῶν μάλιστα καὶ ὑφ᾽ 
ἡμῶν τῇ ἀξιοπιστείᾳ μεμαρτυρημένος, ἀπὸ Μοαξή- 
τιδὸος χώρας ὁρμώμενος ὑπάρχων, συνήθης καὶ φίλος 
γνήσιος τοῦ οὐρανόφρονος Τέροντος, φημὶ δὴ, τοῦ 
ἁγίου Στέφανου, διηγήσατό μοί λέγων" "Oct διαφόροις 
θλίψεσι καὶ κινδύνοις δυσφορήτοις χαὶ ζημίαις φορο- 
λογιῶν περιπεσὼν ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι, καὶ μόλις δυνη- 
θεὶς διαδρᾶναι σὺν τοῖς ἐμοῖς ἰδίοις τὴν ἁγίαν πόλιν 
κατήντησα, πάσηστε τῆς ἐμῆς περιουσίας χαταφρονή- 
σας, χαὶ τῶν ἀνδραπόδων καὶ τῶν λοιπῶν χτημάτων, 
xal μόνης τῆς ἐμῆστε, καὶ τῶν ἐμῶν σωτηρίας φρον- 
τίζων, πάντα καταλιπὼν, τὰς χεῖρας τῶν ἀνόμων 
ἐξέφυγον. Τῶν δὲ ἐμῶν ἀνδραπόδων κατόπιν ὑστερη- 
σάντων, χαὶ ὑπὸ τῶν δεινῶν φορολόγων συσχεθέντων, 
καὶ ἐν φυλακῇ καταχλεισθέντων, ἐδυσφόρουν xal ἠγω- 
νίων, ἀπορῶν τί δράσαιμι, καὶ φοβούμενος, μήπως 


75 


αὐτοὺς 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GRJECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 

EX M8. 
GIUECO. 


[U 


530 


αὐτοὺς ἄρδην ἀπεμπωλήσωσιν. Ταῖς οὖν τοιαύταις 
ψυχοθαρέσι φροντίσι χατατρύχομενος, πίστιν διά- 
πυρόντε xal ἀδυστάντον εἰς τὸν ἅγιον Τέροντα wsz- 
τημένος, ὥρμησα πρὸς αὐτὸν, ὡς πρὸς σωτήριον 
λιμένα καθορμήσας, αὐτῷ τέ προσφυγὼν, xz πᾶσαν 
τὴν συμδᾶσαν περιφορὰν διηγησάμενος ἐδυσώπουν τῆς 
αὐτοῦ θείας τυχεῖν ἀντιλήψεως. 


671 Ὅστις θεξοφόρος χαὶ ὄντως συμπαθέστατος Τέρων 
ταῖς ἐμαῖς πολλαῖς παρανλήσεσι δυσωπυβεὶς, καὶ τὴν 
ἐμὴν εἰς αὐτὸν πίστιν εγνωχὼς, χαὶ τὴν εἰλιχρινῆ τέ 
xai γνησίαν διάθεσιν αἰδεσθεὶς, μᾶλλον δὲ τῇ ἐμῇ 
συμπαθείᾳ ἐπιχαμπτόμενος, «zi τῇ φιλανθρωπίᾳ νι- 
χώμενος, ὑπέσχετο ταῖς αὐτοῦ θέιαις προσευχαῖς xat 
λιπαρήσεσι τὸν φιλάνθρωπον χαὶ ἐλεήμονα ἐξευμενί- 
σασθαι δεσπότην. Καὶ δὴ τὴν ἱερὰν χαὶ ἀναίμακτον 
θυσίαν ἐπιτελέσας, καὶ OU αὐτῆς τῶν ἀποῤῥήτων τὴν 
νῶσιν μυηθεὶς, ὡς εἰς τὰ ἄδυτα χωρήσας πρόσεισί 
μοί φαιδρὸς wal γεγαννυμένος, ὑπέρλαμπρον ἔχων τὸ 
πρόσωπον, θαρσεῖν τέ χαὶ χαίρειν παραχελευόμενος, 
ὡς παρὰ τοῦ ἐλεήμονος χαὶ φιλανθρώπου Θεοῦ τὴν 
αἴτησιν χομισάμενος, οὑτωσὶ λέγων * Πᾶσαν ἀθυ- 
μίαν τέ xol κατήφειαν ἀποδαλὼν τῷ Θεῷ τὴν πρέ- 
πουσαν ἀπόδος εὐχαριστίαν, προσφιλέστατον τέκνον " 
ἰδοὺ γὰρ διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς τοὺς ταπεινοὺς σὴν πίστιν 
ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεχάλυψε, καὶ γὰρ μετὰ δύο ἡμέρας τῇ 
τρίτῃ ἡμέρᾳ τῷ προὶ τοὺς σοὺς παῖδας πρός σέ ὁ 
Θεὸς ἀποχαταστήσει ταῖς τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Νι- 
χολάου δεήσεσιν " ἀλλὰ δράμε τοῖς σοῖς ἰδίοις τὴν 
τῶν δούλων ἔλευσιν ἐυαγγελισόμενος, καὶ χάριν χαὶ 
ἀνθομολόγεσιν τῷ Θεῷ ἀποδοῦναι σπούδασον. 

6S Πεισθεὶς οὖν τοῖς λόγοις τοῦ μεγάλου Τέρον- 
τος, γαὶ τὰς εὐχὰς ἐφοδιασθεὶς ἐξῆλθον, τήν τέ χάριν 
χαὶ εὐχλεῆ παῤῥησίαν θαυμάζων ἅμα καὶ ἐνθειάζων 
τοῦ Τέροντος, εὐαγγελισάμενος δὲ τῷ ἐμῷ πατέρι χαὶ 
τοῖς λοιποῖς ἰδίοις τὴν τοῦ θαυμασίου Τέροντος περὶ 
τῆς τῶν ὀικογενῶν ἀφίξεως πρόῤῥησιν, πίστει βε- 
Gala. φερόμενος, τῇ προορισθείσῃ ὥρᾳ ὑπὸ τοῦ Τέρον- 
τος ὁμοῦ εἰς συνάντησιν αὐτῶν ὡρμήσαμεν, χαὶ τῆς 
πόλεως θύραθεν γενόμενος τούτους ἀσινεῖς xal &àmn- 
μάντους ἐδεξάμεθα, παραδόξως τῆς τέ φυλακῆς καὶ 
τῶν δεσμῶν λυτρωθέντας * λίαν δὲ αὐτοῖς ἐπευφραν- 
θέντες τῷ Θεῷ χαριστηρίους ὕμνους ἀνεπέμψαμεν, 
καὶ πᾶσι τὸ ἐξαίσιον θαῦμα διηγούμενοι, τὴν δὲ τοῦ 
ἁγίου Τέροντος διορατιχὴν ἀρετὴν μεγαλύνοντες ἐθαυ- 
μάξομεν * οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ εὐγνωμόνως κινούμενοι, 
πρὸς τὸν Τέροντα Στέφανον ὑπεστράφημεν, τὴν προῤ- 
ῥηθεῖσαν αὐτοῦ πρόῤῥησιν ἐξαγγέλλοντες πᾶσι τοῖς 
τῆς εὐαγοῦς Λαύρας πατρᾶσι, χαυτῷ τέ τὴν πιστὴν 
ἀνθομολόγησιν κομιζόμενοι, καὶ τὸν Θεὸν δοξάζον- 
τες, τὸν τοὺς ποιοῦντας τὸ θέλημα αὐτοῦ παντοίοις 
μεγίστοις θαύμασι χοσμίζοντα. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τὸν 
ἀιῶνα. 


69 Ὅτι μὲν ὁ θεῖος οὗτος πρεσθύτης, μεθ᾽ ὧν 
ἐχκέχτητο πλεονεχτημάτων, λέγω δὲ φυσικῶν πρωτε- 
ρημάτων, xol ψυχικῶν ἀριστευμάτων, καὶ πνευμα- 
τιχῶν χαρισμάτων, ἠξίωτο καὶ τοῦ προορατιχοῦ χα- 
ρίσματος, ἐκ τῶν προλεχθέντων διηγημάτων ἔξεστι 
μαθεῖν. Ὅτι δὲ χαὶ τοῦ διορατικοῦ χαρίσματος 
ἠξιωμένος ὑπῆρχε, μαρτυρεῖ νῦν λεχθησομένη διή- 
nas ὑπὸ τοῦ προλεχθέντος ἀξιοπίστου ἀνδρός. Οὗ- 
τος γάρ pol διηγήσατο λέγων * Ὅτι πολλὴν πίστιν εἰς 
τὸν ὅσιον Τέροντα χεχτημένος συχνοτέρως πρὸς αὐτὸν 
ἐσχόλαζον, ὡς ἐκ τῶν θείων αὐτοῦ διηγημάτων πολ- 
λὴν χατάνυξίν τέ xai ψυχικὴν ὠφέλειαν χαρπούμενος. 
Ἰδὼν δέ μέ ὁ μέγας ὄντως, val τοῦ Θεοῦ ἀληθῶς 
γνήσιος δοῦλος, θερμὸν ὄντα περὶ τὴν πίστιν τὴν εἰς 
αὐτὸν, χαὶ πρόθυμον εἰς τὴν τῶν θείων αὐτοῦ λογίων 
ἀχρόασιν, ὄμματι προορατιχῷ τέ xai διορατιχῷ προ- 
γνοὺς τὰ xat' ἐμὲ, ἤρξατο παραινεῖν καὶ συμβου- 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


ciabat hoc me, et angebar oppido, quid agerem 
incertus, veritusque, ne prorsus eos venum ex- 
ponerent. Tam gravibus igitur curis oppressus, 
ardenti, ac certa, quam de sancto Sene concepe- 
ram, animatus fiducia, ad eum, tamquam ad sa- 
lutis portum appulsurus, contendi, eoque confu- 
giens, expositis ordine omnibus, qui acciderant 
mihi, casibus, enixe flagitavi, ne divino suo me 
frustrari pateretur auxilio. 

67 Qui quidem Senex Deum in corde cireum- 
ferens, sinceroque commiserationis affectu secun- 
dus nemini, precum mearum importunitati ce- 
dens, meceque in se fiducize conscius, rectamque 
ac sinceram in me zestimans voluntatem ; imo mei 
maxime commiseratione motus, ac sua victus hu- 
manitate, propitiaturum mihi se precando, ac 
supplicando benignum et misericordem Dominum 
recepit. Et sane, ubi, sacrosancto atque incruento 
sacrificio peracto, arcanorum per illud notitiam 
consecutus, ad sacrarium recedebat, ad me lzetus 
atque hilaris properat, vultu supra modum eollu- 
cente ; et securum esse me, et collzetari, ut a Deo 
misericorde ac benevolo id, quod postulaveram, 
consecutum, jubet his verbis : Omnem animo tri- 
stitiam, ac dejectionem excutiens, debitas, dile- 
ctissime fili, Deo gratias age. Ecce enim, propter 
fiduciam in nos abjectos tuam, arcana nobis Deus 
aperuit : etenim post dies duos, tertia die mane 
pueros tuos sancti patris nostri Nicolai e precibus 
annuens Deus ad te diriget. Sed abi cito, ac tuis 
servorum tuorum adventum nuncia, atque id ope- 
ram da, ut hanc Deo gratiam acceptam referas. 

68 Igitur magni Senis mandatis parens, ejus- 
que fausta apprecatione, tamquam viatico, instru- 
ctus abivi, et beneficium, insignemque viri apud 
Deum gratiam admirans simul, et veluti divini 
quiddam suspiciens; cumque et patri meo, et do- 
mesticis reliquis przedietum a Sene vernarum re- 
ditum felix nuntius retulissem, spe certa plenus, 
hora a Sene prestituta simul omnes obviam eis 
processimus, atque urbe egressi illzesos illos at- 
que incolumes suscepimus, stupendo prorsus mo- 
do et carcere et, vinculis expeditos ; felici autem 
eorum sorte non mediocriter delectati, hymnos 
Deo grati animi testes coneinuimus, palamque 
omnibus singulare hoc prodigium przedicantes, ac 
rerum futurarum in Sene extollentes prwescien- 
tiam, toti in admiratione eramus : quin etiam, 
beneficii memoria stimulante, reversi ad senem 
Stephanum sumus, predietum ejus vaticinium 
omnibus sancte? Lauree patribus divulgantes, sin- 
cerasque ipsi referentes gratias, ac Deum laudan- 
tes, qui tantis tamque variis insignes illos reddit 
miraculis, qui ad ejus voluntatem se finxerint. Sit 
illi gloria sempiterna. 

69 Divinum autem hune Senem, preter ex- 
cellentes, quas nactus erat, dotes (preerogativas, 
intelligo, naturales, animique eximias facultates) 
spiritualibus etiam donis, atque illo maxime, quo 
futura prospiceret, fuisse exornatum, ex allatis 
modo historiis colligere cuivis licet. Sed et illud 
ei datum fuisse, quo perspiceret discerneretque 
presentia, testabitur narratio ejusdem, quem 
ante dixi, viri fide omnino digni verbis jam profe- 
renda. Sie namque is mihi retulit: Cum multam 
in Sene, repositam haberem fiduciam, frequen- 
tissime ei vacabam, ut qui ex sacris ejus narra- 
tionibus, non parum compunctionis referrem, ani- 
mque emolumenti. Cum autem me, egregius 
enimvero ille, ac genuinus profecto Dei famulus 
animadvertisset, quam me fervide ei totum con- 
fiderem, quantumque essem avidus divinorum ejus 


sermo- 


S. Stephanus 
à solicito do. 
Tino exorg. 
tus pradizit, 
a[fore salvos; 


prout prasi- 
gnificata die 
et hora [a- 
ctum ; 


" 


eidem sua- 
det, ut mo- 
nachus fiat, 


lo vivere» 


secularis eL 
religiose 
perfectionis 
discrimen 
ostendit. 


logatus αὐ 
tdem, coy- 
lium sibi se. 
Urela patepo 
fatetur, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


sermonum, oculo et provido, et perspicaci, quid 
me futurum esset intelligens, adhortari ccepit, ac 
suadere mihi, ut rebus temporalibus, causis uti- 
que cur multi pereant, memet exuens, ad angeli- 
cam ac salutarem vitam solitariam convolarem, 
eamque mihi deligerem ante alias. 

τὸ Ego vero Seni hoc mihi consilium sugge- 
renti : Atqui existimo ego, inquiebam, Pater, ho- 
minibus non minus esse facile, ut Deo placeant 
hodieque in seculo, quam in solitudine; videtur- 
que mihi conducibilius esse, ut in partem calami- 
tatis, atque angustiarum, in quibus modo gemit 
populus Dei, veniamus, ut opitulemur egentibus, 
ut viduas orphanosque in tutelam, ut peregrinos 
in hospitium suscipiamus, eosque invisamus, qui 
morore, morbisque corporis contabescunt, ma- 
xime si medicas artes quis calleat; ut ad virtutes 
denique ceteras, quibus in seculo vita recte po- 
test institui, animum sedulo adjiciamus, quam ut 
sibi quisque securus vacet, ac prosit nemini. Ad- 
jeci hoc insuper ratiocinium : Quod, uti revelavit 
Dominus, et arcta et gravis via est, quz» ducit ad 
regnum ccelorum ; jam vero arctior est, ut omnes 
testantur, et gravior ea vivendi ratio, quae serva- 
tur in seculo : videmus etenim monachos placi- 
dissimam feliciter sortiri quietem, vitaque curis 
omnibus absoluta gaudere; seculares contra in 
vexatione frequenti, et miseriis, atque egestate, 
mutuasque inter necessitates ac dolores miseram 
vitam trahere. Porro ad confirmanda, quce dixi- 
mus, inquiebam, id argumento est manifestissimo, 
quod neminem quemquam hac setate reperire sit 
inter monachos, aut miraculis insignem, aut fu- 
turi providum, aut celebrem, divinisque cireum- 
fulgentem splendoribus, si tuam unius sanctitatem 
exceperis. 

71 Posteaquam igitur audisset hzc, imperitiae 
mec ignoscens, ait : O fili, Dei numine inspira- 
tus, tuzeque studens saluti auctor tibi fui, ut vi- 
tam istam abdicares; et, si ita volueris, demon- 
strabo discrimen, quod inter utrumque, matrimo- 
nium videlicet ac czelibatum intervenit, neque id 
ex Patrum dumtaxat oraculis, sed iis etiam re- 
bus utar, quas oculis subjectas habemus. Deinde 
conditionis utriusque diversitatem aggressus 
ostendere, luculenter evicit, Doctorum complu- 
rium divino spiritu sapientiaque pollentium pro- 
latis sententiis, sublimiorem illustrioremque esse 
vitam solitariam; et alas pene dixerim, nobis 
continuo addidit, ae despicere coegit omnia, uno 
solitarie, ejusque, quam servant angeli, cemulze 
vivendi rationis abreptos amore, et jam seculi 
justitiam spectri instar evanidi reputantes ; atque 
e vestigio perpulit, levissimo Christi oneri, sua- 
vissimoque jugo subjectis humeris, victos nos, et 
nec indecora clade prostratos, ut honesta, pul- 
cherrimaque angelici instituti humilitate gloria- 
remur. 

72 Letus hoc facto sanctus Stephanus me in- 
terrogat : Jam experientia dedicisti, inquit, 
quantum utraque discrepent? Cui ego: Didici 
enimvero manifeste, Pater, aiebam, etiam quan- 
to ccelestis vestra illa disciplina superior sit ha- 
benda. Restat tamen exiguum quiddam, quod 
interrogatam velim sanctitatem tuam. Da veniam 
tamen petulantie, et hoc sine, te exorem, ut 
desiderio meo, ae postulato facias satis, Pater 
maxime venerande; meceque te accommodans in- 
firmitati, notam facias mihi quam tibi Deus con- 
cessit gratiam, et si quidem dono perspicientiz f 
ornatus es, ut id ex ore tuo illo audiam, quod 
spiritu redundat et gratiam spirat, atque ita Deum 


531 


λέυειν μοί τοῖς χοσμικοῖς πράγμασιν, ὡς τοῖς πολ- 
λοῖς ἀπωλείας ἀιτίοις οὖσιν, ἀποταξάμενον, τὸν 
ἰσάγγελον χαὶ σωσίψυχον μονηρήθιον διέρχεσθαί τέ 
xai αἰρετήσασθαι. 


70 Ταῦτα δὲ βουλευσαμένῳ τῷ θεοφόρῳ Τέροντι 
ἔφην " Ὑπολαμθάνω, πάτερ, ὅτι δυνατόν ἐστι τοῖς 
ἀνθρώποις ἐν τῷ χόσμῳ τῷ Θεῷ εὐαριστῆσαι σήμε- 
pov, ἣ ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ὅτι αἰρετώτερόν μοί φαί- 
νεται συγχαχοπαθῆναι τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ ἐν πολλῇ 
θλίψει, xal στενοχωρίᾳ ὑπάρχοντι, ἐπιχουρῆσαί τέ 
τοῖς δεομένοις, xal χηρῶν x«l ὀρφάνων προΐστασθαι 
φιλοξενῆσαί τέ, xal τοὺς ἐν ὀδύναις καὶ σωματιχαῖς 
ἀσθενείαις ἐπισχέπτεσθαι, τὴν ἰατρικὴν τέχνην μά- 
λιστα μετιόντι, καὶ ἄυθις ταῖς λοιπαῖς ἀρεταῖς ταῖς 
δυναμέναις ἐν χόσμῳ κατορθωθῆναι ἐμφιλοχωρεῖν, ἣ 
ἑαυτῷ προσέχειν, ἐν ἡσυχίᾳ, καὶ μηδενὶ βοηθῆσαι. 
Ἔτι δὲ καὶ συλλογισμὸν ἔλεγον * Ὅτι, χαθὸ ὁ Κύ- 
ριος ἀπεφήνατο, στενήτε καὶ τεθλιμμένη καθέστηχεν ἡ 
ὁδὸς, ἡ ἀπαγοῦσα εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ? 
νῦν δὲ στενωτέρα xol θλιδερωτέρα ἡ £y κόσμῳ δια- 
γωγὴ, ὡς πάντες μαρτυροῦσι " πολλῆς γὰρ ἀνέσεως 
εὐμοιροῦντας καὶ ἀμεριμνίας ἀπολαύοντας τοὺς μο- 
ναχοὺς καθορῶμεν, τοὺς δὲ ἐν κόσμῳ διατρίδοντας ἐν 
πολλῇ χαχουχίᾳ, xal ταλαιπωρίᾳ, καὶ ἐνδείᾳ, καὶ ἐν 
ἀλλεπαλλήλοις ἀνάγχαις καὶ λύπαις διάγοντας. Πρὸς 
πίστωσιν δὲ τῶν ἡμετέρων λόγων τεκμήριον ἐναργέ- 
στατον, τὸ μὴ εἶναι ἐν τῇ γενεᾷ ταύτῃ τινὰ τῶν μο- 
ναχῶν ζημειοφόρον, ἣ προορατιχὸν, 7 περιθοητὸν, 
xal ταῖς θείαις μαρμαρυγαῖς περιλάμποντα, εἰ μὴ 
μόνην τὴν σὴν ἁγιωσύνην. 


7l Ταῦτα οὖν ἀκούσας, καὶ τῇ ἐμῇ ἀπειρίᾳ συγ- 
γνοὺς, εἶπεν * Ὦ τέχνον, θεόθεν κινούμενος, καὶ τῆς 
σῆς σωτηρίας ἐρώμενος, ἀποτάξασθαι τῷ βίῳ συνε- 
βουλευσάμην, καὶ, εἰ βούλει, ἀποδείκνυμί σοί ἀμφο- 
τέρων τὸ διάστημα, γάμουτε καὶ ἀγαμίας, oU μόνον 
ταῖς τῶν πατέρων χρήσεσι, ἀλλὰ χαὶ τοῖς φαινομέ- 
νοις πράγμασι χαταχρώμενος * καὶ ταῦτα εἰπὼν, τῶν 
δύο βίων τὸ διάφορον δεῖξαι ἐγχειρήσαμενος, ἔδειξε 
σαφῶς τὸν μονήρη βίον ὑψηλότερον χαὶ φαιδρότερον, 
πολλῶν θεοπνεύστων καὶ θεοσόφων διδασκάλων τὰς 
χρήσεις προφερόμενος, χαὶ σχεδὸν εἰπεῖν, παραυτίκα 
ἡμᾶς ἀνεπτέρωσε, xal πάντων χαταφρονεῖν ἐπόιησε 
μονοῦ τοῦ ἰσαγγέλου μονήρους βίου ἐρωμένους, καὶ 
τὴν ἐν κόσμῳ δικαιοσύνην, ὡς φάσμα ἀδρανὲς, λογι- 
ζομένους, χαὶ παραχρῆμα ἡμᾶς πέπεικε τὸ τοῦ Χρι- 
στοῦ ἐλαφρότατον φορτίον, χαὶ τὸν χρηστότατον ζύ- 
γον ἐπ᾿ ὥμων ἀραμένους, τῷ χόσμῳ καὶ ὡραιότητι 
τοῦ ἰσαγγέλου βίου τῆς ταπεινώσεως ἐγκαλλωπί- 
ζεσθαι πεισθέντων ἡμῶν, χαὶ ἡττηθέντων τὴν καλὴν 
ἧτταν. 


72, Ἑὐφρανθεὶς ὁ ὅσιος Στέφανος ἔφη * Ἔγνως τῇ 
πείρᾳ ἀμφοτέρων τὸ διαφέρον ; Kal αὐτῷ Ναὶ, πάτερ, 
ἔφην, σαφῶς ἔγνωκα, καὶ τῆς ὑμῶν οὐρανίου πολι- 
τείας τὸ ὑπερδάλλον. ᾿Αλλ᾽ ἔστι δέ μοί μικρὸν αἴτημα 
τὴν σὴν ἁγιωσύνην ἐξαιτήσασθαι, ἀλλὰ συγγνοὺς τῇ 
ἐμῇ προπετείᾳ, ἐμοὶ τὸ ἐπιθύμημα καὶ αἴτημα πληρῶ- 
σαι παρακλήθητι, τιμιώτατε πάτερ, wai συγκαταθδὰς 
τῇ ἐμῇ ἀσθενείᾳ, γνώρισαι τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ σοί ἐγ- 
κεχειρισμένην χάριν, καὶ εἴπερ ἠξίωσαι τοῦ διορατικοῦ 
χαρίσματος, ὅπως τοῦ πνευματοθλύστου καὶ καριτο- 
πνεύστου στόματος ἀχούσω, καὶ τὸν Θεὸν δοξάσας, ὑπό- 
πτερος τῇ ἐπιθυμίᾳ γένομαι, καὶ τῶν θείων χαρισμά- 
τῶν τὸ παμμέγεθες ζηλώσας, τὸν ὑμέτερον βίον πάσῃ 
προθυμίᾳ μεταχειρήσομαι. Ἐμοὶ δὲ ταῦτα εἰπόντι ἐξ 


ὀιχείας 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GRUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GRAECO. 


C 


* deest forte 
ἁμαρτήματος 
aut quid si- 
mile. 


522 
ὀιχείας ἀγαθότητος παρανληθεὶς ἔφη ' Μέτρα μὲν 
τελειότητος οὕπω ἔφθασα * ἀνδράσι δὲ πεπειραμένοις 
χαὶ παντόιοις χαρίσμασι χατηγλαϊσμένοις συνωμί- 
γγσα, καὶ ὄμμασιν αὐτυὺς ἐθεασάμην ^ πρὸς δὲ 
πληροφορίαν τῆς ὑμῶν ἀγάπης καὶ τοῦτό φημι, ὅτι 
τοῦ διορατιχοῦ χαρίσματος θεόθεν ἠξίωμαι, va πάν- 
τῶν τῶν ὀπτανομένων ἡμῖν, ἢ προδαλλόντων, Yi ἐν- 
τυγχανόντων τοὺς τέ λογισμοὺς, χαὶ τῆς ψυχῆς χρύ- 
φια πάθη ἐκ μόνης θεωρίας wai ὄψεως χαταλαμδάνο- 
μαι, καὶ πάντων τὰ duy χαὶ πνευματικὰ ὑστερή- 
ματα ἐπιγινώσχω, χαὶ ταῦτα, καθὼς προεῖπον, πρὸς 
σὴν πληροφορίαν ἀπεχάλυψα. ᾿Αλλ᾽ ἄγε δὴ, τῷ χόσ- 
pe καὶ τοῖς αὐτοῦ πράγμασιν ἀποταξάμενος, τῷ 
Κυρίῳ προσελθὲ, wai ἕξεις ἡμᾶς εἰς πάντα συνεργοὺς, 
xai ἐν πᾶσι ἀντιλήπτορας. Καὶ μετ᾽ οὐ πολὺ ἀποθρε- 
ξάμενος τῷ Θεῷ ἠυχαρίστουν, χαὶ τῷ ἁγίῳ Τέροντι, 
ὅτι τῇ αὐτοῦ παραινέσει συναρίθμιος μοναχοῖς γε- 
νέσθαι ἠξιώθην, τῇ χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν, Ἰησοῦ 
Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. 


18. “λλλος δέ τίς ἀδελφὸς, τῆς τούτου τοῦ ὁσίου 
Τέροντος διορατικῆστε xal προορατιχῆς ἀρετῆς, ὑπὸ 
πολλῶν ἐπαινουμένης, πειράζων, προσῆλθεν αὐτῷ λέ- 
jov * Ἐπειδή τινές οὖχ ὀλίγοι διαδεδαιοῦνται μαρ- 
τυροῦντες, θεόσδοτον ἐχτῆσθαί σέ χάριν διορατιχὴν, 
διὰ τοῦτο ἀφιχόμην, ὅσιε πάτερ, πληροφορίας τυχεῖν 
βουλόμενος. Οὐκοῦν παρανχλήθυτι, xal πληροφόρησόν 
μέ ἐκ τούτῳ τῷ μέρει, ἃς διεπραξάμην γνωρίσας 
ἁμαρτίας, ἔιπερ δύνασαι. Ὁ δὲ Τέρων ἀποχριθεὶς 
εἶπεν * Μηδαμῶς πείραζε, τέχνον, τῆς ἐμῆς πενι- 
χρότητος, τῆς πολλῶν γεμούσης ἁμαρτημάτων. Ἐπὶ 
πολὺ δὲ θεασάμενος τὸν ἀδελφὸν παραχαλοῦνται τού- 
του χάριν, ἔτι πρὸς αὐτὸν ἔφη * ᾿Επείπερ διὰ τοῦτο 
παραγέγονας, ὡς ἔφης, καὶ εἰ ῥάδιόν μοί, παραχέ- 
χληχας πληροφορῆσαί σέ περὶ ἐμοῦ τοῦ ἀναξίου δού- 
λου τοῦ Θεοῦ, ἐρῶ σοί οὐχ ix τῆς ἐμῆς δυνάμεως 
ἀλλ᾽ ἐκ τῆς θείας χάριτος, xai οὐ μή σέ χενὸν ἀπο- 
στρέψω, ἀμοιρήσαντα τῆς σῆς ἐφέσεως * ἀλλὰ μόνον 
εἰπὲ πόθεν ἄρξεσθαι χελεύεις. "EE ἁπαλῶν σῶν 
ὀνύχων, ἣ ἐκ τῶν μέσων, Y, ἐχ τῶν τελευταίων; Ὁ 
δὲ, ὅθεν θέλεις, ἔφη, μόνον εἰπέ. 


14 ᾿λνοίξας δὲ τὸ θεόπνευστον αὐτοῦ στόμα ὁ 
θεοφόρος Τέρων, χατέλεξε καθέπος πάντα αὐτοῦ τὰ 
ἁμαρτήματα, σημείοιστε καί τεχμηρίοις ἕν ἕκαστον 
αὐτῶν διορίζων, προσεχῶς ἁχροώμενος, ἐπὶ ὥραν 
ἱκανήν. Πλείστης οὖν πληροφορίας ὁ ἀδελφὸς οὖτος 
ἀπολαύσας, χλίναστε τὰ γονάτα, ἐδυσώπει τὸν Té- 
povra, βοῶν * Ela, ἀρχεῖ, ἀρχεῖ, ὦ πάτερ " πεπλη- 
ροφόρημαι, ὅτι βρύεις θείοις χαρίσμασι. Καὶ ταῦτα 
φθεγξάμενος ἀνεχώρησε, ὑμνῶν τὸν Θεὸν, καὶ ὁμολο- 
γῶν τὴν τοῦ Τέροντος διορατιχὴν χάριν, xal τὴν πολ- 
λὴν ἁγιόθητα. Τούτου δὲ πορευθέντος, ἐχπλαγεὶς ἐπὶ 
τῇ αὐτοῦ ἀναισθεσίᾳ τέ καὶ ἀνόια ὁ θεοφόρος Τέρων 
εἶπεν * "Apact ὠφέληται οὗτος, χαὶ ποίας ἔτυχε ψυ- 
χικῆς ὀνήσεως ; Τνοὺς δὲ ὁμολογήσας τὰς ἑαυτοῦ 
πλημμελείας, ἀναίσθητος ἔμεινε, χαὶ τὴν χαρδίαν 
ἀχαταπόνητος, εὐχὴν Yi σύναξιν μηδαμῶς ἀιτεσά- 
μένος. Φεῦ τῆς ἀσθενείας ταυτησὶ τῆς ἡμετέρας 
γενεᾶς " φεῦ τῆς ἡμῶν ἀπροαξίας * φεῦ τῆς ἡμῶν 
ἀπονοίας. Λίαν ἀσθενὴς xal ἐλεεινὸς χαθέστηχεν οὗ- 
τος * τὸν τοιοῦτον γὰρ δεῖ ταλανίζειν xai ὁλοφύρε- 
σθαι. ᾿Αλλ᾽ αὐτὸς ὁ Θεὸς, ὁ ὑπὲρ τῆς πάντων ζωῆς 
τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον χατὰ ἀνδρικὴν φύσιν ὑπο- 
στας xal τοῦ προτέρου " ἡμᾶς ελευθερώσας, xal 
χλέους ὑπερτέρου χαταξιώσας, σώσειεν αὐτὸν, χαὶ 


VITA S. STEPHANI SABAIT/E THAUMATURGI MONACHI. 


glorificans, desiderio tamquam alis instruar, di- 
vinorumque charismatum zemulatus altitudinem, 
tuum vivendi modum tota animi promptitudine 
arripiam. Hzc eloeuto mihi, non abnuens pro 
sua facilitate, quod quaerebatur, respondit : Me- 
tas equidem perfectionis nondum attigi ; sed 
cum viris exercitatis, omnique supernorum do- 
norum genere illustribus egi familiariter, eosque 
oculis hisce contemplatus sum. Ad confirmatio- 
nem vero caritatis vestre etiam hoc dico, intel- 
ligendi munere me divinitus esse donatum, om- 
niumque, quos vel video, vel a quibus interrogor, 
vel in quos quoquo modo incido, et cogitationes, 
et arcanos animi motus ex sola consideratione 
intuituque percipio, et quorumvis tum animi v;- 
tia, tum spiritus habeo perspecta; atque hzc 
quidem, ut przemonui, eo palam feci, quo secu- 
rus in me, meisque consiliis acquiesceres. Sed 
age sane, seculo ejusque negotiis expeditus, ad 
Dominum confugito, habebisque nos ad quzelibet 
adjutores, et defensores in omnibus. Nec multo 
post recurrens, Deo ae Seni sancto grates age- 
bam, quod eo hortante, dignus essem inventus, 
qui inter monachos numerarer, gratia Domini 
nostri Jesu Christi, cui gloria in secula. 

123 Accessit autem illum et alius quidam tea- 
ter, commendatam multorum sermonibus cum 
occulta. intelligendi, tum preenoscendi futura fa- 
cultatem hujus Senis exploraturus, atque his ver- 
bis adoritur : Quando non pauci aliquid suis te- 
stimoniis asseverant, datum tibi esse ut secreta 
quzeque cognoscas, movit hoe me, Pater sancte, 
ut hue venirem, certior hae de re fieri omnino 
desiderans. Da te igitur precibus meis, et hac 
me in parte convincito, indicans, si potes, mihi, 
quie admisi peccata. Cui Senex : Noli tentare, 
fili, tenuitatem meam multis redundantem pec- 
catis. Videns tamen fratrem jam diu instare 
obseerando, subjecit : Siquidem ea causa, ut 
mox dicebas, huc advenisti , ut , si possim, 
ommem penitus de me indigno Dei servo , du- 
bitationem eximam tibi; jam id expediam, non 
mea virtute, sed gratia divina, neque te fru- 
stratum dimittam desiderio tuo. Hoc unum ce- 
do, unde jubes initium ducere : an a teneris 
unguieulis? An ab setate media? An ab ex- 
trema? At ille : Die modo, inquit, undecumque 
libitum est. 

74 Tum vero divinus Senex os spiritu Dei in- 
struetum aperiens, enumerare ejus peccata coepit 
ordine omnia, signisque eorum ac notis unum- 
quodque propriis cireumscribens, et ad horam 
facile integram audiebatur attente. Copiosissi- 
mam igitur veritatis assertionem nactus hie fra- 
ter, flexis humi genibus deprecatus est Senem, 
clamitans : Eia, eia; satis enimvero est, satis 
est, pater. Jam certissimum id quidem est mihi, 
divinis te seatere charismatis. Atque hoc dicto, 
discessit, Deum nostrum laudans, et Senis oc- 
culta queque penetrantem gratiam, ingentem- 
que palam profitens sanctimoniam. Cum vero 
jam digressus hie esset, perculsus deifer Senex, 
quod sensum doloris in eo nullum, nullum adver- 
tisset animi motum, in hee verba prorupit : 
Quid profecit hie autem? Aut quale anime re- 
medium tulit? Conscius, et confessus delicta sua, 
perstitit immotus, et obdurato corde, precationis 
et sacrificii pro se deposcendi unice securus. Heu 
temporum nostrorum infirmitatem ! Heu negli- 
gentiam! Heu vecordiam nostram! Languidus 
enimvero hie est admodum, et miserabilis : ho- 
minem enim ejusmodi miserum deputare sese 


oportet, 


E 


quod exye- 
riri alius 
quoque vo- 
lens, 


F 


peccata qui- 
dem ea eo 
sua omni 
audit; sed 
mullum cu- 
viositatis 
fructu m re- 
fert. 


Cum duobus 
sanctis ana- 
choretis con- 


gressus, 


C 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


oportet, ac lamentari. Verum Deus ille, qui pro 
omnium vita mortem in cruce secundum huma- 
nam naturam sustinuit, quique priori nos e statu 
in libertatem assertos, altiori dignos reddidit 
gloria, illum servet, et, ut est humani generis 
amantissimus, veniam ei delictorum impertiat. 


533 


δοίη αὐτῷ, ὡς φιλάνθρωπος, τὴν τῶν πταισμάτων 
ἄφεσιν. 


ANNOTATA D. P. 


a Est Aulon, ut habet "Theophrastus lib. 9 Historie Plantarum cap. 1, inter Libanum et Antilibanum: 
campus pulcherrimus et amplissimus. Magis autem determinate Soxomenus lib. T, cap. 15 tractum esse 
dicit provincie Apameorum ; in eoque S. Marcellum, de quo ad. xiv Augusti agetur, dum celebre tem- 
plum evertendum curat, comprehensum a paganis ac vogo injectum, Tridui ergo fere itinere aberat a. loco, 
in quo ves gesta est, Stephanus. 

b Quam celebris S. Sergius maxime in. Syria fuerit, colligitur ex notis Baronii ad Ἵ Octobris. Porro 
ut alibi aliz ejus reliquie im honore fuerunt, ita et Damascum maxillam aut. illius partem translatam. 
fuisse ; unde nomen templo factum, puto probabiliter credi posse. Nam vocem. Latinam hanc a. Gracis quo- 
que usu receptam, docet ex Glossis Basil. Meursius in. Glossario : ubi etium invenies μαξιλάριον pro pul- 
vino ; μαξίλα etiam pro alapa. accipitur mazille impacta. Unde suspicari quis possit ab injuria sancto 
Martyri a gentilibus irrogata, et in eo templo coloribus reprasentata nomen natum; si hujus vei funda- 
mentum. aliquod in historia passionis ejus apud Metaphrasten appareret. 

c De hoc monasterio junctaque οἱ ecclesia fuse Quaresmius Elucidationis Terra sancta lib. 6, peregr. 6 ; 
aitque quarta unius milliaris parte a citerioris Jordanis ripa abesse, e regione ejus loci, ubi trans Jorda- 
nem Christus est baptizatus, illius nunc ruinas ingentes in. colliculo cerni ; viisse in. eo Zoximum illum, 


qui S. Mariam ZEgyptiacam baptizavit. Vide dicenda ad num. 85. 

d Εἰς τὰ ἄδυτα, quod licet sacratiorem secretioremque templi partem. ec vero antiquorum usu significet, 
qua Christianis Gracis τὸ ἅγιον βῆμα, sive ἱερατεῖον ; pro sacrario tamen. seu sacristia hic accipi clarum 
est ; quo scilicet, peracto sacrificio , ab altari rediens sacerdos recedit, sacris vestibus ecuendus. 

e Credo S. Nicolaum Myrensem intelligi, pro obtinenda captivis libertate solitum invocari, propter tres 
illos tribunos morti addictos, ab eoque somnis Imperatorem increpante periculo exemptos. 

f Τὸ διορατικὸν χάρισμα, cui hic sepe adjungitur velut distinctum τὸ προορατικὸν : quod nempe hoc signi- 
ficet. futurorum pranotionem ; isto indicetur cognitio absentium, aut eorum, qua intra animum. arcana ha- 


bentur consilia et cogitationes humana. 


CAPUT VII. 


Varia S. Stephani miracula. 


pse hie sanctus Stephanus, quasi de alio aliquo 
I sermo esset, ea retulit mihi, quee jam vobis 
ego dicturus sum ; et mihi quidem persuasum 
est narrationem non nisi ad ipsummet pertinuis- 
se, sed modestie studio nomen suum reticuit. 
Quidquid sit, sive illum, sive alium spectet, mi- 
ram prodigii speciem non pigebit afferre, in eo- 
rum utilitatem, quibus hse legere contigerit, 
eoque vel maxime, quod illam ex veridico, ac fi- 
dem eujusvis promerito Senis ipsius ore excepe- 
rim, cui attentus adstabam, cum diceret; Senem 
fuisse quempiam, qui Quadragesimam in littore 
maris Mortui exigeret; ad quem duo quidam adie- 
rint eremitz, solis vescentes oleribus, Deum an- 
tea comprecati, ne latere ulla ratione se patere- 
tur Senis virtutem. Itaque finitis, quce fundi con- 
sueverant, precibus, habitisque spiritualibus 
nonnullis colloquiis, orant senem illum ambo 
anachoretz?,, seeum ut ambulet ad littus usque 
maris Mortui. Cum eo ventum esset, uterque sic 
pariter senem alloquitur : In animo nobis est, o 
pater, mortuum hoc mare hinc usque in adversam 
partem trajicere. Sed per amorem tuum sine te 
adduci ut pergas una nobiscum. At ille : Igno- 
seite, inquit, o patres, infirmitati mec : hzc ete- 
nim tanta dignitas vobis, vestrique sanctitate si- 
milibus, proprie competit. 

76 Hc locutum secundis adorti precibus per- 


Tomus πὶ Julii. 


*Oucoc δὲ ὁ ὅσιος Στέφανος, ὡς περὶ ἄλλου διη- 
γούμενος, ἔφη μοί τάδε, ἅ νῦν ὑμῖν ἐξαγορεύσω " xd- 
γὼ πέπεισμαι, ὅτι περὶ αὐτοῦ ἦν ἡ διήγησις, ἀλλὰ τὴν 
μετριοφροσύνην ἀσπαζόμενος, ἑαυτὸν οὐχ ὠνόμασεν " 
ἀλλ᾽ ὅμως κἄνθ᾽ ἑαυτου, χᾷνθ᾽ ἑτέρου τυγχάνει, τὸ πα- 
ράδοξον τοῦ θαύματος ἐξειπεῖν οὐ παραιτήσομαι πρὸς 
ὠφέλειαν τῶν ἐντυγχανόντων, μάλιστα παρὰ τῆς ἀψευ- 
δοῦς καὶ ἀξιοπίστου τοῦ Τέροντος ἀχούσας φωνῆς, ἧς 
ἀχροατὴς ἐγενόμην, οὕτως λεγούσης " Ὅτι γέρων τίς 
ἦν κατὰ τὸν αἰγιαλὸν τῆς νεχρᾶς θαλάττης τὴν Τεσ- 
σαραχοστὴν ἐχτελῶν, ᾧ τινί δύο προσεληλύθασιν 
ἐρημῆται, τὰς βοτάνας βοσχόμενοι, τὸν Θεὸν ἱκετεύ- 
σατες μηδαμῶς ἀπ᾽ αὐτῶν τὴν τοῦ Τέροντος ἀποχρύ- 
ψαι ἀρετήν. Τὴν συνήθη οὖν εὐχὴν ποιησάμενοι, καὶ 
πνευματιχάς τινάς ὁμιλίας διεξελθόντες, τὸν γέροντα 
ἐχεῖνον συμπεριπατῆσαι ἠξίουν οἱ δύο ἐρημῆται, ἕως 
τοῦ ἀιγιαλοῦ τῆς νεχρᾶς θαλάσσης. "Ἔνθα παραγεγο- 
νότων αὐτῶν, ὁμοῦ λέγουσιν οἱ δύο ἐκεῖνοι τῷ γέ- 
ροντι * Βουλόμεθα τοίνυν, ὦ πάτερ, τήνδε τὴν νεχρὰν 
ἐχπεράσαι θάλατταν ἐντεῦθεν ἕως τοῦ ἑτέρου μέρους. 
᾿Αλλὰ παρακλήθητι διὰ τὴν ἀγάπην συνοδεῦσαι ἡμῖν. 
Ὁ δὲ - Σύγγνωτε τῇ ἐμῇ ἀσθενείᾳ, ὦ πατέρες, ἔφη * 
ὑμέτερον γὰρ ἐστι, καὶ τῶν καθ᾽ ὑμᾶς τελείων, τουτὶ 
τὸ ἀξίωμα. 


16 Τοῦτον οὖν οὕτως ἐιπόντα ἐκ δευτέρου παρα- 


76 


χαλοῦντες 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
6TUECO, 


534 


χαλοῦντες ἔπεισαν * πεισθέντα δὲ μιχρὸν προλαβεῖν 
ἐχέλευσαν. Σταυρὸν τοίνυν χαράξας, οἷον νομοθέτης 
Μωσῆς, ἐπὶ τῶν ὑδάτων ἐδάδισεν, τοὺς τάρσους μό- 
νον ἐκ τοιαύτῃ πολυδάθει θαλάττῃ βόλους χαλχέους 
ἔχων. Ὡσεὶ οὖν σαγιτοθόλον, ἢ ὀλίγον πλέον, ἐπί 
τῶν ὑδάτων βαδίζοντα θεασάμενοι ἐνεῖνοι, ἐφώνησαν 
αὐτῷ ὀνομαστὶ λέγοντες * Στραφοῦ, πάτερ, πρὸς 
ἡμᾶς, στραφοῦ. Αὐτῷ δὲ στραφέντι πάλιν ἐπὶ τῶν 
ὑδάτων πέζευοντί φησιν ἡ σελασφόρος τῶν ἀναχωρη- 
τῶν δυάς * Πεπληροφόρηχεν ἡμᾶς ἡ ἄφατος τοῦ Θεοῦ 
ἀγαθότης περί σοῦ, πάτερ ἅγιε, ἀλλ᾽ ἄγε, εὐχὴν ποι- 
υσώμεθα, καὶ παράθες ἡμᾶς τῷ Κύρίω. Τὴν εὐχὴν 
οὖν τοῦ Πάτερ ἡμῶν ἐχτελεχότων, χαὶ ἀλλήλους 
ἀσπατιχῶς περιφύντων, ἡ μὲν σημειοφόρος τῶν ἀνα- 
χωρητῶν ζυγὴ τῶν θαλαττίων ὑδάτων ἐπέδη, τὸν 
σταυρὸν τυπώσασα. Ὁ δὲ γέρων ἑωρακὼς ταῦτα, τὴν 
ἀπειροδύναμιν τοῦ Θεοῦ ἐδόξασε μεγαλειότητα, χαὶ 
ἐπὶ τὸ ἀνέχαμψε σπήλαιον, τὴν τῶν δύο ἀναχωρητῶν 
θαυμάζων ἁγιότητα. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ παθοχτόνος καὶ 
ἰαματοφόρος, ὡς περὶ ἄλλου, εἰς δόξαν τοῦ ὑπερενδό-- 
ἔου Θεοῦ διηγήσατο. 


TI. Ὅπερ δὲ πᾶσι γνωστὸν, vai ὑπό πολλῶν μαρ- 
τυρούμενον πεποίηχε θαῦμα, ἐρῶ. Τίς ποτέ τῶν πο- 
λιταρχῶν χαὶ ἐμφανῶν τῆς φιλοχρίστου πολέως Τά- 
ζης ἀρξάμενος λωθοῦσθαι, καὶ ὑπὸ τῆς ἱερᾶς νόσου 
διεφθάρθαι, προσέφυγε τούτῳ τῷ θεοφόρῳ Τέροντι, ἐν 
τῇ Μεγίστῃ Λαύρᾳ τότε διάγοντι ^ xai προσπεσὼν 
τοῖς ποσὶν αὐτοῦ, δεήσεις ἰχανὰς προσεβδάλλετο, λέ- 
yov " Ἐλέησόν μέ, δοῦλε τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν μέ, χαὶ 
εὖξαι τῷ Θεῷ σοῦ, τῷ τῶν ἀμηχάνων νόσων ἰατρῷ, 
ἰάσασθαί μέ & τῆς ἱερᾶς ταύτης νόσου ' πλείστοις 
γὰρ προσέφυγον ἰατροῖς, xal οὐδείς μέ τούτων ἰάσα- 
σθαι τῆς λωθδότητος ἐξίσχυσεν * ἀλλὰ πάντες τὴν 
ἐμὴν θεράπειαν ἀπέγνωσαν * ὅθεν καταλείψας αὐτοὺς, 
πρὸς τινάς ὀνομαστοὺς μοναχοὺς πεπόρευμαι, τῆς 
αὐτῶν δεόμενος βοηθείας * ἀλλ᾽ οὐδὲν μοί μᾶλλον 
ἐχείνων τῶν ἰατρῶν ἔφησαν - ἀλλὰ πάντες τὴν ἐμὴν 
ἀπηγόρευσαν ἴασιν, λόγοις μόνον τὴν σαρχιχὴν τῆχε- 
δόνα τήν τὲ ψυχικὴν ἀλγηδόνα παραμυθούμενοι. Διὸ 
τοιγαροῦν ἐγὼ ἀπαραμύθητος καὶ κατώδυνος μόνῳ τῷ 
Θεῷ, καὶ σοί προσέφυγον, πεπιστευχὼς, ὅτιπερ ὃ ἂν 
θελήσῃς Ex τοῦ Θεοῦ σοῦ, γενήσεταί σοί. Οὐχοῦν ἐλέ- 
ησόν μέ, xal τὴν ἐμὴν ὀδύνην, ἣν ἰατρικὴ τέχνη καὶ 
πᾶσα ἀνθρωπεία μηχανὴ ἀπεῖπε, τὸν Θεόν σοῦ θερα- 
πευθῆναι δυσώπησον * εἰ γὰρ xal ταύτην πατρόθεν 
χεχληρονόμηχα, καὶ πολλοὶ τῶν ἀγχιστέων ἐσχέχασι, 
xal οὕτως, ὡς ὁρας, ἽΛγιε, τοὺς ἄχρους τῶν ποδῶν 
δακτύλους ἠφάνισμαι, χαὶ τῶν τριχῶν τῶν ὀφρύων, 
χαὶ βλεφάρων, χαὶ τοῦ ἀνθερεῶνος ἐστέρημαι, xal 
πᾶσαν τὴν ὄψιν λελώξημαί τέ xad βέδρωμαι, ἀλλ᾽ ἀδυ- 
νατεῖ τῷ Θεῷ οὐδὲν. 


18 Ὁ δὲ Τέρων ἀποχριθείς * Kai ἀληθῶς οὐδὲν 
ἀδυνατεῖ τῷ Θεῷ, φησὶ πρὸς αὐτὸν, ἀλλὰ τὰ πάντα 
ὑποτάσσεται τῇ παντοχρατοριχῇ αὐτοῦ βουλήσει, xa 
τὴν θέλησιν τῶν φοδουμένων αὐτὸν καὶ πίστει δεομέν- 
νων αὐτοῦ πληροῖ. Διὸ θάρσει, ἄνθρωπε, θάρσει * 
ἰαθήσῃ γὰρ καὶ σωθήσῃ, xal τῆσδε τῆς φαινομένης 
τοῖς ἀνθρώποις ἀνιάτοῦ περιεχούσης σέ νόσου μετ᾽ oU 
πολλὰς ἡμέρας διὰ πολλοῦ τοῦ τάχου χαθαρισθήσγ. 
Καρτέρησον τοίνυν, χαὶ τοῖς ἡμετέροις παράμεινον 
μαθηταῖς ἐν τῷ χελλιῳ, καὶ πρὸς τὴν ἡμετέραν σχό- 
λασον πενιχρότητα χαθ’ ἡμέραν ἐν τῷ ἡσυχαστυρίῳ. 
Ταῦτα μὲν, ἐμπλησθεὶς προδλεπτιχοῦ χαρίσματος ὁ 
θεοφόρος Τέρων, ἔφη. 'O δὲ φιλόχριστος ἀνὴρ χατὰ 
τὴν ἐπιταγὴν αὐτοῦ πεποίηκε, xat! ἑχάστην ἡμέραν 
πυχνοτέρως σχολάζων αὐτῷ, τῷ τῶν ὅλων εὐεργέτῃ 
καὶ μόνῳ σωμάτωντε xal πνευμάτων ἰατρῷ. Ἰγσοῦ 
Χριστοῦ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ, ἐχτενεστέρας ὑπὲρ τῆς τε- 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


moverunt; cum jam in sententiam eum suam 
adduxissent, przire jubebant aliquantulum. Si- 
gno igitur crucis munitus, velut alter legislator 
Moyses, super aquas gradiebatur, solis plantis in 
tanta maris altitudine pro cratibus validissimis 
utens. Isti ego sic eum, ad usque teli jactum, aut 
paullo etiam longius, super undas progredientem 
intuiti, eum nomine compellantes, inclamant, in- 
geminantque : Redi, pater, redi ad nos. Rever- 
tenti super aquas autem denuo ac quasi solidas 
incedenti anachoretarum par illustre dixit : Opi- 
nionem de te nostram, sancte pater, ineffabilis 
Dei benignitas comprobavit; sed agedum, com- 
precationem ordiamur, et commenda nos Domi- 
no. Finita ergo oratione Dominica a, postquam 
se mutuo salutando complexi essent, par illud 
anachoretarum, miraculis nobile, cruce se si- 
gnans marinos super fluctus digressum est. Quod 
senex ubi vidisset, glorificavit omnipotentem Dei 
majestatem, et anachoretze utriusque sanctitatem 
admirans, ad speluncam reversus est. Atque haec, 
tamquam de alio ad Dei, omnium laudes tran- 
scendentis, gloriam narrabat zgritudinum de- 
pulsor ille, instauratorque sanitatum. 

7'1 Sed jam illud recensendum est mihi, quod 
vulgo notum, ac frequenti probatum teste prodi- 
gium perpetravit. Unus aliquis ex optimatibus ac 
perillustribus Gazensis, Christo dilecte, civita- 
tis, male habere coperat, et morbo sacro cru- 
ciari : quando ad Senem hunc deiferum confugit, 
tum in Maxima Laura versantem , ejusque advo- 
lutus pedibus, multa supplicatione fatigabat eum, 
dicens : Miserere mei, serve Dei, miserere mei, 
ac Deum tuum, morborum incurabilium medicum, 
interpella, ut sacro hoc me morbo levet. Nam ad 
medicos recurri plurimos, neque eorum quisquam 
hae peste liberare me potuit; sed remedium 
meum fugit universos ; quare, missis illis, ad ce- 
lebres quosdam monachos me contuli, opem eo- 
rum efllagitans , sed hi nihilo plus mihi dixerunt, 
quam isti medici, imo medellam omnes negave- 
runt mihi, corporis tabem, et afflictionem animi 
solis lenire verbis contenti. Hac itaque de causa 
ad Deum solum, atque ad te, destitutus omni 
solatio, ac moerore confectus accurri, confisus 
quidquid a Deo tuo poposceris, id omnino factum 
iri. Mei igitur te misereat, ac doloris mei, quem 
ars omnis medica, et industria humana deposuit, 
Deumque tuum obsecra, ut faciat medicinam : nam 
licet illum a majoribus quasi hereditarium acce- 
perim, multique ex propinquis meis eo labora- 
rint, et ita, uti vides, Vir sancte, summi pedum 
digiti arrosi mihi sint, et palpebris et superciliis, 
ac mento defluxerint pili, faciesque deformata 
exedatur; Deo tamen nihil est impossibile. 

18 Ad hec Senex : Sane, inquit, quod virtu- 
tem Dei exsuperet, nihil est ; sed in omnipotenti 
ejus voluntate cuncta sunt posita, et voluntatem 
timentium et cum fide invoeantium se, ipse ad- 
implet. Quam ob rem, confide, o homo, confide : 
convalesces enim et liberaberis, atque hac ipsa 
tabe, qua laboras, quzeque hominibus apparet im- 
medicabilis, non post multos dies purgaberis quam 
citissime. Patienter igitur sustine, et apud disci- 
pulos nostros in cella subsiste, atque ad tenuita- 
tem meam frequentans accede quotidie in hesy- 
chasterio. Atque hzc quidem ait deifer Senex 
prescientiee gratia plenus. Virautem ille Christi 
amans, fecit prout jussus erat, frequenter ei per 
dies singulos sese sistens, quando ille universo- 
rum muneratori, ac soli corporum animorumque 
medico Christo Jesu, vero Deo, prolixas ad per- 


fectam 


E 


Nobilis Ga- 
zensis sacro 

morbo labo- 

rans ad San- 
ctum confu- 
git, 


eumque [re- 
quentans 
curatur , 


et co 


rporis 


integram 
sanitatem 


adep 


ipsa 
vila 


us, 


quoque 


mutatio 


nein melius 
omnibus est 


adn 


lei 


mat. 


nd, 


bitu 


irationi. 


giosum, 


lias Sape q 


T€ visi- 


4 cohi- 
m, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


fectam valetudinis ejus restitutionem, salutemque 
obtinendam fundebat preces, totum ei corpus a 
vertice capillorum ad plantam usque pedum oleo 
simul cum aqua inungens ; donec paucis post die- 
bus, Sene deifero deprecante, respiciens eum de 
colo Deus manifesta ae salubria dedit indicia, 
revelata famulo suo fidelissimo ae medico abso- 
lutissima ejus curatione. 

79 Eo deinde ad se advocato, ubi Senex per 
omnem modum admirabilis pro salute ejus, su- 
pernaturali, vivifica, divina atque incruenta li- 
tasset hostia, et ad pedem altaris aqua et oleo 
conchas implesset, iisque illum totum propriis 
suis purisque manibus oblinisset, salvum atque 
integrum, suaque perpurgatum tabe, si tumores 
aliquos exceperis in femore ac tibiis protuberan- 
tes, dimisit, exiguum quid ei largitus olei conse- 
crati, quo uteretur in itinere, et sic admonens : 
Vade in pace ac letus. Quando vero in via ad 
certum illum locum perveneris, jumento descen- 
de, atque ibi femora ac tibias inunge: nam cum 
ilinc abiens locum illum alium attigeris, in 
ipso articulo quidquid tibi est tuberum erumpet, 
ac penitus disparebit ; et inexplicabile Dei in res 
omnes dominium videbis, exhibitamque circa te 
benignitatem, quam assequi verbis nemo possit : 
prorsus etenim convalesces et mundaberis, inte- 
grisque ac sanis pedibus ambulabis. Hoc itaque 
deiferi Senis mandatum secutus vir pius, femora 
sibi ac tibias perunxit, ut primum ad locum assi- 
gnatum devenit; postquam inde porro digres- 
sus, locum alterum, itidem ostensum ante, te- 
nuit, rupta sunt juxta vaticini Senis przdictio- 
nem omnia ejus apostemata ; tum femora tibize- 
que pristinum in statum restitutze, persanatisque 
ipse pedibus discurrebat. 

80 Ο repentinam stupendamque mutationem! 
Etenim perszpe accidit, ut a binis viris hinc inde 
observatus ae sustentatus terram segre calcans 
pedibus gressus moveret; sed magni Senis de- 
precatione id assecutus est, ut firma validaque 
premeret vestigia. Et quid multa? Totus mun- 
dus, sanus totus, totus apparuit formosus, nulla 
cicatrice, nulla vel minima, quae carnem exulcera- 
ret, relicta vomica, lzetus ad sua concessit. Quod 
ubi domestici, cognati, amici, civesque sui Gazen- 
ses conspexere, tam inusitati ac stupendi admi- 
ratio prodigii suspensos habuit universos. Et, 
ecce, quze Dei gratia est, vivit etiam hodie mona- 
chorum egregie studiosus, qualis ante non fuerat : 
nam eos oderat potius, monachos execratus om- 
nes, et insulsis proscindens calumniis. Nunc vero 
etiam pauperes juxta atque hospites in delitiis 
habet, omnesque non optimis solum, quibus ab- 
undat, moribus, sed dotibus insuper corporis, 
forma, valetudine, viribus, atque excellenti de- 
core stupefacit, Dei gratiam agnoscens, palam- 
que profitens misericordiam. Neque vero sancti 
Senis beneficium dissimulat, sed et illud com- 
mendat in primis assidue, et virtutem religiosis- 
sime veneratur : unde per annos singulos eum 
invisere numquam omisit, quo grati animi Deo 
ipsique exhibeat officia, debitamque illi a se ve-- 
nerationem protestetur, ac muneris simul aliquid 
Deo atque illi afferat. Quem modum tenuit, 
quamdiu superstes fuit sanctus ille senex Ste- 
phanus, quem Deus ingenti gloria, variisque de 
ccelo donis ornavit. 

81 Nam discipulum aliquando habuit mirifi- 
cus ae preclarus hic Senex Syrum quemdam 
(pater Sabas dicebatur) sacerdotio initiatum, cui 
mater erat vidua, tridui ab eo habitatione se- 


535 


λείας ἰάσεως αὐτοῦ καὶ σωτηρίας προσάγοντι δεήσεις, 
xai πᾶν τὸ σῶμα αὐτοῦ χρίοντι ἐλαίῳ σὺν ὕδατι 
ἀπ᾽ ἄχρων τριχῶν ἕως τοῦ πέλματος τῶν ποδῶν, ἕως 
ὅτου οὐρανόθεν ὁ Θεὸς μετ᾽ ὀλίγας ἡμέρας, διὰ τῆς 
τοῦ θεοφόρου Τέροντος πρεσθείας ἐπισκεψάμενος αὐ- 
τὸν, τὰ ἐπίδηλα ὑγιεινὰ τεχμήρια ἐνεδείξατο, γνωρί- 
σας τῷ γνησίῳ δούλῳ χαὶ θεραπευτῇ περὶ τῆς τελείας 
αὑτοῦ θεραπείας. 

179 Ὅντινα μετ᾽ ἔπειτα προσχαλεσάμενος ὁ θαυ- 
μασιώτατος Τέρων, τῷ Θεῷ προσενέγχας ὑπὲρ αὐτοῦ 
τὴν ὑπερφυῆ xal ζωωτόχον, θείαν, xal ἀναίμακτον 
θυσίαν, κάτωθεν τοῦ θυσιαστηρίου βήσσαξ μεστώσας 
ὕδατος xai ἐλαίου, οἷς ὅλον αὐτὸν ἀλείψας ταῖς ἑαυ- 
τοῦ ἀγναῖς παλάμαις, σῶον χαὶ ὑγιῆ χαὶ χεχαθαρ- 
μένον ἀπὸ τοῦ πάθους, πλήν τινών ὀιδημάτων ἐν τοῖς 
μηροῖς καὶ ταῖς χνήμαις λελημμένων, ἀπέλυσεν, ἐκ 
τοῦ ἀγιαστιχοῦ ἐλαίου βραχύ τί ἐφοδιάσας αὐτὸν, 
xai εἰπών * Ἰ]ορευθῆς ἐν εἰρήνῃ καὶ χαίρων, ὅταν 
κατὰ τὴν ὁδὸν τόνδε τὸν τόπον χαταντήσῃς, τῷ ὑπο- 
ζυγίῳ χαταδὰς ἄλειψον ἐν τούτῳ τοὺς μηροὺς καί τὰς 
χνήμας, ὅτὶ δὴ ἐκεῖθεν ἐλθόντος σοῦ ἐπὶ τόνδε τὸν 
τόπον, ἀπαῤῥαγήσονται ἐξαιφνῆς, ὅσα ἔχεις, ὀιδὴ- 
ματα, xal ἀφανῆ γενήσονται " καὶ ὄψει τὴν ἀνεχφρα- 
στον τοῦ Θεοῦ δεσποτείαν, χαὶ τὴν περί σέ γενομένην 
ἄφατον ἀγαθότητα * τελείως γὰρ θεραπευθήσγ, xol 
χαθαρισθήσῃ, χαὶ σώοις ποσὶ βαδίσεις. Ταύτην οὖν 
τὴν ἐντολὴν τοῦ θεοφόρου Τέροντος φυλάξας ὁ φιλό- 
χριστος ἀνὴρ, ἔχρισε τοὺς ἑαυτοῦ μηροὺς χαὶ τὰς 
χνήμας, καταλαδὼν τὸν ὁρισθέντα χῶρον, καὶ μετ᾽ 
ἔπειτα. ἐχεῖθεν ἀπάραντος αὐτοῦ xal τὸν ἐφθακότος 
προδηλωθέντα τόπον, κατὰ τὴν τοῦ θεσπεσΐου Τέρον- 
τος πρόῤῥησιν διηνοίχθησαν πάντα τὰ τραύματα, χαὶ 
ὑγιεῖς κατεστάθησαν οἱ μυροὶ xa αἱ κνῆμαι, καὶ πο- 
civ ἐῤῥωμένοις ἐθάδιζεν. 


80 *Q τῆς παραδόξου ἀθρόας μεταθολῆς ! πολλά- 
κις γὰρ, δύο ἀνδρῶν ἐχατέρωθεν ἐοξιδόντων καὶ στὴ- 
ριζόντων αὐτὸν, τοῖς ποσὶ μόγις τὴν γῆν πατῶν ἐπέ- 
ζευε * διὰ δὲ τῆς τοῦ μεγάλου Τέροντος ἱκετείας πο- 
σὶν ἀτρόμοις καὶ ἰσχυροῖς ὥδευε. Καὶ τί δεῖ μέ τὰ 
cw; Ὅλος χαθαρὸς, ὅλος ὑγιὴς, ὅλος 


^ 


πολλὰ λέν 


ὡραῖος ἀπεὸ 


είχθη, μηδενὸς ἴχνους, μηδὲ βραχυτάτης 
οὐλῆς ἑλχούσης ἀπολειφθείσης, εἰς τὰ ἴδια ἀποχατέ- 
στάθη γεγηθῶς. Τοῦτον ἰδόντες οἱ ὀιχεῖοι, χαὶ οἱ συγ- 
γενεῖς, καὶ οἱ φίλοι καὶ συμπολῖται Ταζαῖοι, πάντες 
ἠγάσθησαν ἐχθαμθηθέντες περὶ τῷ ξένῳ καὶ παραδόξῳ 
τοῦ θαύματος * χαὶ ἰδοὺ μέχρι τῆς δεῦρο ἡμέρας τῇ 
τοῦ Θεοῦ χάριτι ζῆ, λίαν ὑπάρχων φιλομόναχος, 
ὅπερ οὐκ ἦν τό πρῶτον, ἀλλὰ μᾶλλον μισομόναχος, 
διὰ παντὸς καταχρίνων τοὺς μοναχοὺς, wal χατηγο- 
ρίαις χαθυποδάλλων αὐτοὺς ἀλόγοις. "Ἔστι δὲ φιλό- 
πτωχος ἅμα xal φιλόξενος, ἅπαντας ἐχπλήττων οὐ 
μόνον τοῖς ἀθρόοις αὐτοῦ βελτίστοις τρόποις, ἀλλὰ 
xal πάσαις ταῖς σωματιχαῖς ἀρεταῖς, κάλλειτε zal 
ὑγείᾳ, ῥώμητε xai ὡραιότητι, ὁμολογῶν τὴν τοῦ 
Θεοῦ χάριν, χαὶ χηρύττων τὸ ἔλεος * τὴν τέ τοῦ ἁγίου 
Τέροντος οὐ χρύπτων εὐργεσίαν, ἀλλὰ δὴ χαὶ διὰ παν- 
τὸς εὐφημῶν αὐτὴν, καὶ τὴν ἀρετὴν ἐχθειάζων * ὅθεν 
χαθ᾽ ἕχαστον ἔτος οὐκ ἔληξεν ἔρχεσθαι πρὸς αὐτὸν, 
τῷ Θεῷ τέ καὶ αὐτῷ τὴν εὐχαριστίαν ἀπονέμων, wai 
τὴν ὀφείλουσαν αὐτῷ παρ᾽ ἑαυτοῦ τιμὴν ἐπιγινώσχων, 
xal εὑλωγίαν τινὰ τῷ Θεῷ τέ xal αὐτῷ καρποφορῶν 
πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ἐν capxl ζωῆς τοῦ ἁγίου γέ- 
ροντος Στεφάνου, ὃν ὁ Θεὸς ἐδόξασε, καὶ διαφόροις 
χατεχόσμησε χαρίσμασιν. 


81 Οὗτος γάρ ποτέ ὁ θαυμαστὸς χαὶ μέγας Τέρων 
εἴχέ τινά μαθητὴν Σύρον, ἀδθᾶν Σάδαν καλούμενον, 
πρεσθυτηρίου βαθμὸν ἐπέχοντα, χήραν χεχτημένον 
μητέρα, ἀπ᾽ αὐτοῦ τριῶν ἡμερῶν ὁδὸν ἀπέχουσαν, 


ἥτις 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 


DISCIPULO- 


EX MS. 
GIUECO. 


B 


536 
ἥτις αὐτῷ πολλάκις ἐδήλου, ποτὲ μὲν εὐεχτοῦσα, πο- 
τὲ δὲ σωματιχοῖς συνεχομένη νοσήμασιν, εἰς ἐπίσχε- 
ψιν αὐτῆς παραγενέσθαι. Βουλόμενος δὲ τὴν μετριχὴν 
ἐχτελέσαι μήνυσιν, ἐχωλύετο ὑπὸ τῆς ἀρίστης τοῦ 
θεοφόρου ἐπιστάτου βουλῆς. Μετὰ οὖν τινά χρόνον 
i: M NR SUN UA ν S UE ES 
τῆς μητρὸς αὐτοῦ ἀῤῥωστίᾳ περιχειμένης, καὐτῷ πρὸς 
ἑαυτὴν ἐλθεῖν συνήθως μηνυσάσης, πορευθεὶς πρὸς τὴν 
θεοφόρον ἐπιστάτην, εἶπεν * Πανάγιε πάτερ, δεδή- 
λωχέ με ἡ γυρία μοῦ ἡ μεγάλη ἀπιέναι πρὸς αὐτὴν, 
ἐπειδὴ νόσῳ συνέχεται, ἀλλ᾽ εἰ χελεύει ἡ ὑμετέρα 
ἐπιστατιχὴ ἁγιωσύνη, ἐπινευσάτω, ὅπως ἀπέλθω ἐπι- 
σχεψόμενος αὐτήν. Πρὸς τοῦτον δὲ ἀποχριθεὶς ὁ θαυ- 
μάσιος Τέρων ἔφη " Ναὶ, τέχνον, πορεύου, καὶ τὴν 
σὴν eÜgpayoy γεννήτριαν. 

82 Ὁ δὲ μαθητὴς ἐπὶ τῇ ταχίστῃ ἑπινεύσει τοῦ 
ἐπιστάτου θαυμάσας ἔφη " Διὰ τί, πάτερ, διαφόρως 
αὐτῆς μηνυσάσης παραγενέσθαι, καὶ ἡμῶν ἀιτησα- 
μένων τὴν σὴν παρὰ τοῦτο χέλευσιν, οὐκ εἴας ἡμᾶς, 
λέγων τὴν μὲν ὁδὸν ἀσύμφορον εἶναι, χαὶ τὴν ἐπί- 
σχεψιν οὐκ ἀναγχαίαν " τὴν δὲ μητέρα μηδὲν δεινὸν 
πεπονθέναι, ἀλλ᾽ εὖ ἔχειν, εἰ xol ἔνιοτε ἐν ἀῤῥω- 
στείαις διέχειτο, ἠρεμεῖν ὃὲ ἐν τῇ μεγίστῃ Λαύρα 
συνεθούλευες ἡμῖν, καὶ τοὺς τοιούτους χατευνάξειν 
λογισμούς " γῦν δὲ ἀπελθεῖν χαὶ εὐφράναι αὐτὴν 
προθύμως ἐκέλευσας; Ὁ OE Τέρων ἀποχριθεὶς ἔφη 
πρὸς αὐτόν * Διὰ τοῦτο προφρόνως ἐχέλευσά σέ, 
ἐπειδὴ βεθαρυμένη λίαν ἐστὶ τοῖς νοσήμασι. Οὐχοῦν 
πρόφθασον αὐτὴν τάχιστα " μέλλει γὰρ ἐν ἦ χαταλα- 
δεῖς ἡμέρᾳ γνωρίζειν σέ, χαὶ τινά διαθήχην ποιήσα- 
σθαι πρός σέ. 'AÀX ὅσα ἂν ἐπηρωτῆσαι Θούλει, εὐ- 
θέως ἐχτὸς πάσης ὑπερθέσεως λεπτομερῶς αὐτὴν ἐπη- 
ρώτησον * ἐπειδὴ τῇ ἐπαύριον ἡμέρᾳ οὐχ ἔτι σε γνω- 
ρίσει, οὔτε μὴν παντελῶς σοί λαλήσει. ἸΠορευθεὶς οὖν 
οὗτος ὁ ἀδβᾶς Σάβξας, ὁ τοῦ θεοφόρου Τέροντος μα- 
θητὴς, εὗρε τὴν μητέρα αὐτοῦ νοσοῦσαν δεινῶς * ἥτις 
ϑυθέως μὲν χατιδοῦσα, χαρμοσύνης ἐπληρώθη, ἐχε- 
φρόνως αὐτὸν γνωρίσασα, καὶ διατιθεμένη αὐτῷ τὰ 
χαταθύμια. Τῇ δὲ ἐπαύριον χατὰ τὴν τοῦ Τέροντος 
πρόγνωσιν, πάντας ἀγνωήσασα, μετέστη πρὸς τὸν Κύ- 
βίον, τὸν ζωῆς καὶ θανάτου δεσπόζοντα, ᾧ ἡ δόξα εἰς 

(NS 
τοὺς αἰῶνας. 

83 “Λλλος δέ τίς μοναχὸς, εὐλαδὴς χαὶ τῶν ἐν 
ἀξιοπιστίᾳ μεμαρτυρημένων, διηγούμενός μοί ἔφη 
οὕτως * Τὸν μονήρη βίον ὁ τάλας ἐγὼ ἐν τῇ εὐαγεῖ 
μονῇ τοῦ Ἱζαστελλίου μετηρχόμην, xal τίς συνυπῆρ- 
χεν ἀδελφὸς οὐ προσέχων τῇ αὐτοῦ σωτηρίᾳ, καί τῆς 
μοναχικῆς ἀμελῶν πολιτείας, καὶ τῆς τῶν πατέρων 
καταφρονήσας ἀγγελικῆς εὐταξίας, ὥστε ἐξώχιλεν εἰς 
αἰσχροτάτην ἀπόγνωσιν, χαὶ τὸ μοναχιχὸν παντά- 
πασιν ἀποδύσασθαι σχῆμα ἠθέλησεν " πορευθεὶς γὰρ 
εἰς τὴν ᾿Αγίαν πόλιν ἠδουλήθη πορευθῆναι ἐπὶ τὴν 
ἰδίαν πατρίδα, κἀκεῖσε τὸ κοσμιχὸν περιδάλλεσθαι 
ἔνδυμα. 'Ὡς οὖν ἐνόησε περὶ τῆς τούτου ἀπὸ τῆς μο- 
νῆς ἀναχωρήσεως ὁ συμπαθέστατος γέρων Στέφανος, 
διάγων τότε κατὰ τὸν χαιρὸν τῆς Τεσσαρακοστῆς ἐν 
τοῖς τοῦ Καστελλίου σπηλάιοις, καὶ μεταχαλεσάμε- 
νός μὲ ἔφη " Προθυμήθητι, ἀδελφὲ, καὶ ἄπιθι, xal 
ἄγαγέ μοι τὸν ἀναχωρήσαντα πνευματιχὸν ἀδελφόν 
σοῦ ἀπὸ τῆς 'Aylac πόλεως * οἶδα γὰρ ὅτι πεισθήσεταί 
col. ᾿Ἀπελθὼν οὖν κατὰ τὴν τοῦ Τέροντος προσταγὴν 
ἤνεγχα πρὸς αὐτὸν τὸν τῆς μονῆς ἀποδράντα ἀδελ- 
φόν. Τούτῳ δὲ παραγεγονότι φησὶν ὁ θεοφόρος Τέ- 
pov * Διὰ τί, ὦ τέχνον, τῆς σαυτοῦ χαταφρονεῖς σω- 
τηρίας, xal ταυτησὶ τῆς ἀγγελικῆς ἀποφεύγεις πολι- 
τείας, xal ἐπὶ τὸν πρότερον ἔμετον παλινοστῆσαι βέ- 
λεις, xal τοῖς χοσμιχοῖς ἐγυλινδεῖσθαι βορδόροις - 
Οὐχ οἶδας, ὅσοι γεγόνασιν ἀπὸ τοῦ μοναχικοῦ τάγ- 
ματος τῆς ἐχχλησίας φοστῆρες xai θαυματουργὸι, xai 
θαυμαστοὶ, xal μεγάλοι, xal ἀρχιποιμένες ; 

84 Τοιούτοις οὖν διδάγμασι καὶ γραφιχαῖς νουθε- 

σίαις τοῦτον θεασάμενος μὴ πειθόμενον, ἀλλ᾽ ἔτι τῇ 
πρὸς τὸν κόσμον ῥοπῇ νεύοντά τέ χαὶ ἐγκύπτοντα, 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


juncta; quz, ut modo utebatur bona, modo ad- 
versa valetudine conflictabatur, frequenter invi- 
tabat eum, ut se inviseret. Cum vero matris de- 
nuntiationi parere statueret, saluberrimo deiferi 
Senis consilio inhibitus est. Itaque aliquanto post 
a relapsa in morbum parente pro more accitus, 
sanctum przsulem adiit, et sic affatur : Pater 
sanctissime, significat mihi magna domina mea, 
cupere se, istuc ut veniam, quia in zegritudinem 
inciderit. Si ergo sanctitati vestre, quam uti su- 
periorem veneror, ita videatur, annuat mihi, ut 
jam abeam eam invisurus. Reposuit illi Senex 
mirabilis: Omnino, fili, proficiscere, ac matrem 
recrea, 

82, Miratus promptam adeo concessionem di- 
scipulus ait : Nam quid caus est, pater, quod illa 
jam toties ad se vocante, nobis facultatem ad hoc 
tuam postulantibus, eam denegasti, causatus viam 
difficilem, et visitationem minime esse necessa- 
riam, matri vero nihil accidisse gravius, sed bene 
habere; tametsi quandoque tum zegra decumbe- 
bat, securos autem continere nos in Maxima Lau- 
ra jubebas, atque ejusmodi cogitationibus indor- 
miscere : nune vero abire, eamque consolari tam 
benigne imperas? Respondit Senex : Id causze est, 
cur ita modo jubeam, quod nune oppido infirmi- 
tatibus opprimitur: quare age, adi eam quam ce- 
lerrime, nam qua die ad illam venies, agnoscet 
etiam te, et aliquid testamento legabit. Quidquid 
scire ex ea cupies, id illam sine mora statim in- 
terroga; postridie enim adventus tui neque noscet 
te, neque verbo amplius uno alloquetur. Profectus 
ergo pater hic Sabas, deiferi Senis discipulus, ma- 
trem invenit gravissime laborantem ; atilla statim 
ut eum conspexit, mirifice delectata est, mente 
etiam tum sui plane compos agnoscens filium, ei- 
que quod libitum erat testamento consignans. Se- 
quenti autem die, quemadmodum jam Senex prze- 
noverat, neminem agnoscens, migravit ad Do- 
minum, vitz ac mortis arbitrum, cui gloria in 
secula, 

83 Alius quidam monachus, religiosus ac te- 
state vir auctoritatis, hoc mihi retulit in hzc 
verba : Susceperam ego miser vitam monasticam 
àn sacro Castelli ὃ monasterio : istic una mecum 
erat frater aliquis de salute sua parum solicitus, 
nihil pensi habens monasticam disciplinam, ange- 
licique patrum instituti usque adeo contemptor, 
ut in desperationem turpissimam prolapsus, adji- 
cere jam penitus monachorum habitum statueret : 
profectus enim in Sanctam civitatem, abire porro 
meditabatur in patriam, ac vestes istic seculares 
induere. Ut ergo discessum ejus a. nobis intelle- 
xit senex Stephanus commiserationis affectu te- 
nerrimus, tum tempus Quadragesimee in Castellii 
speluncis exigens, vocato mihi ad se ait : Age, 
frater, animo nune esse jubeo prompto atque ex- 
perrecto. Abi, et fugitivum hunc fratrem in spi- 
ritu tuum ab urbe Sancta hue reducito ad me ; 
obsequetur tibi, scio. Abeo igitur, et profugum e 
monasterio fratrem, ut in mandatis acceperam, 
ipsi adduco. Cum jam coram adesset, sic homi- 
nem Senex alloquitur : Cur salutem tuam, o fili, 
tam parvi facis? Cur angelicam hane vivendi nor- 
mam subterfugis? Cur ad priorem vomitum redire 
festinas, et in seculi sordibus volutari? Ignoras 
forstian, ex ordine monastico quam praeclara Ec- 
clesi:e prodierint lumina quam mirifici et admira- 
biles viri, quam magni etiam principes pastorum ? 

84 Cumque animadverteret nihil hunc talibus 
instructionibus, depromptisque ex sacra Scriptura 
monitis commoveri; sed pondere adhuc ferri 


in 


pracognito 
extrema ne- 
CeSsilalis 
articulo, op. 
portune di- 
mitliL, 


Monachi de- 
sperantis [u- 
gam cogno- 
scens, milli 
qui eum re- 
ducals 


b 
F 


et obstina- 
tum mira-— 
culo ad [rV 1 


gem T£007 


B 


S. Baptisma- 
lis templum 
clausum. 51- 
qno crucis 
reseral, 


[A 


C 


prout sepe 
alias. 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


in seculum, et suggestionibus satanicis victum 
succumbere ; tabulam arripit non magnam, ses- 
quipalmo longam ac latam, et utroque nostrum 
spectante, collocat illam loco aliquo spelei sui 
saxoso, admodumque prerupto ac lubrico, ubi 
vix aut lanugo, aut festuca continere se possit, 
ibique rectam eam, et neutiquam inclinatam sta- 
tuens, his ad eam vocibus utitur : Benedictus 
Dominus; sta. Et continuo, quasi animata fuis- 
set, et ratione ac sensu przdita, sie tabula ani- 
mze simul et sensus expers ad voces saneti Senis 
mirabiliter constitit, qui salem afferens super- 
imposuit illi, et sic toto triduo erecta permansit. 
Perculsus novo hoc miraculo frater ac stupens, 
demissis humi genibus, veniam sibi a Sene opem- 
que, qua perseverare posset, ac preces flagitavit. 
Bene igitur precatus ei, ac benedictionem imper- 
titus, salutaribus undequaque armatum cohorta- 
tionibus, atque in monastica disciplina confirma- 
tum ae solidum dimisit. Et vero etiam nunc per 
Dei gratiam, et sancti Senis patrocinium vitam 
agit securissimam, et ad ommes virtutis institu- 
tique leges exactam, sibi insigniter invigilans, et 
salutis suze curam inter primas reponens. 

85 Sed aliud tibi modo prodigium singulare 
expediam : abibam enim cum Sene hoc mirabili 
ad Jordanem fluvium cum aliis quibusdam e mo- 
nachis; quo ubi ventum erat, lubebat in templum 
salutiferi Baptismatis c orandi causa concedere ; 
ubi Dominus noster Jesus Christus substantiam 
omnem humanam quocumque inquinamento re- 
purgans, aquis latentia draconum contrivit capita, 
ejusque rei gratia illuc Senem exoratum pellexi- 
mus. Itaque cum jam abessemus prope, Seni di- 
cimus : Si sanctitati tux ita videtur, eat unus 
ex nobis ad saneti Przecursoris monasterium su- 
perius istic situm, qui templi clavim afferat, ip- 
sumque adducat paramonarium d : nam nisi ille 
venerit, allata clave nihil proficiemus ; quia dif- 
ficulter et :egre sera recluditur; uti non semel 
experti sumus. Reposuit vero nobis prodigiosus 
Senex : Nihil opus est, filii carissimi, tanto istic 
nobis incommodo ; sed accedite huc modo, et Dei 
voluntas fiat. Hoc responso accepto, pergimus ; 
dum autem stamus pro foribus, ille, fusa prece, 
flexisque ter genibus, ac signata in modum crucis 
janua, summis digitis seram attingens, fores 
illico reseravit. 

86 Postquam introgressi precandi finem fecis- 
semus, reversi sumus, hymnos Deo eucharisticos 
modulantes, et Senis gratiam religiose suspicien- 
tes, per quam ejusdem hujus ecclesi: valvas, ut 
ab auctoribus fidelissimis accepimus, ssepissime 
aperuit : nam, transacta Quadragesima, semper 
illac ab eremo rediens noctu ad orandum transi- 
bat. Unde qui circa tempus illud saerze hujus zedis 
custodes agebant, cum eum frequentissime, nullo 
aperiente, ingressum noctu vidissent, sanctum 
Joannem Precursorem eum esse putaverunt, 
donec aliquis juxta januam intra venerabile tem- 
plum dormiens, sancto hoc Sene fores sub me- 
dium noctis aperiente, assurrexit, pavore corre- 
ptus ac sanctum Joannem apparere sibi ratus, 
benedici sibi ab eo precabatur, et complexus 
pedes ejus agnovit formam illius, divinum quid 
Spirantem, et vultum et vocem, etad hzc obstu- 
pescens, certusque jam ipsissimum esse sanctum 
Stephanum, Deo gloriam retulit, qui Senis bene- 
dictione dignari se voluisset. 


Tomus iu Julü. 


537 


τοῖς σατανικοῖς ἠττημένον ἐνθυμήμασιν, ἔλαθεν σανί- 
δα μιχρὰν, σπιθαμῆς καὶ ἡμίσεως μῆχοστε xal πλάτος 
ἐσχυκχῦιαν, καὶ ἀμφοῖν ἡμῶν θεωρούντων, τίθησιν αὐ- 
τὴν ἐπὶ πετρώδους τινὸς τόπου τοῦ ἰδίου σπηλαίου, 
πάνυ χατωφεροῦς χαὶ ὁλισθηροῦ πεφυχότες, ὅπη μο- 
γονουχὶ οὔτε χνοῦς οὔτ᾽ ἔτι χάρφος ἐπισταίη ἂν, 
κἀχεῖ στήσας αὐτὴν ὀρθὴν, χαὶ οὐδαμῶς χεχυφῦιαν, 
φησὶ πρὸς αὐτὴν οὕτως * Ἐὐλογητὸς Κύριος, στῆθι * 
καὶ παραυτὰ παραδόξως, οἷα ψυχῆς τελοῦσα λόγῳτε 
xal ἀισθήσει τετιμημένης, ἡ ἄψυχος ἅμα xal ἀναί- 
σθητος σανὶς ἔστη τῷ λόγῷ τοῦ ἁγίου Τέροντος, ὃς 
ἅλας χομίσας ἐπέθηκεν αὐτῇ, καὶ οὕτως ἠρτημένη 
τριῶν ἐπέμεινεν ἡμερῶν. ᾿Αγασθεὶς τοίνυν ἐπὶ τούτῳ 
τῷ ξένῳ θαύματι καὶ ἔχθαμδος γενάμενος ὁ ἀδελφὸς, 
κλίνας τὰ γόνατα, παρὰ τοῦ Τέροντος ἠτήσατο συγ- 
χώρυησιν, καὶ ἕνεκεν τῆς αὐτοῦ ὑπομονῆς ἐπικουρίαν 
xai ἔντευξιν. Ἐπευξάμενος οὖν αὐτῷ ἅμα καὶ εὐλο- 
γήσας, καὶ σωτυρίοις περιθωραχήσας παραινέσεσιν, 
ἑδραῖον αὐτὸν καὶ τῇ povooy ux; πολιτείᾳ πάγιον ἀπέ- 
λυσεν, καὶ νῦν χάριτι Θεοῦ καὶ εὐχαῖς τοῦ ὁσίου Τέ- 
ρόντος ζῆ xal ἐν πολλῇ καταστάσει, καὶ καλῇ πολι- 
τείᾳ διάγει, χαλῶς προσέχων ἑαυτῷ χαὶ τῇ σωτηρίᾳ 
ἑαυτοῦ ἐπιμελούμενος. 


85 "Λλλο δέ σοί μέγα διηγήσομαι θαῦμα " ἀπῆλ- 
θον γάρ ποτέ σὺν τούτῳ τῷ θαυμασίῳ Ῥέροντι ἐπὶ 
τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν σὺν ἑτέροις τισὶ τῶν μοναχῶν, 
χαχεῖσε παραγεγονότες ἐπεθυμήσαμεν ἐν τῷ ναῷ τοῦ 
σωτυηριώδους Βαπτίσματος προσεύξασθαι, ἔνθα ὁ Κύ- 
ριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς πᾶσαν τὴν βρότειον οὐ- 
σίαν ῥύπου παντὸς ἐγχαθάρας, τὰς τοῖς ὕδασιν ἐμ- 
φωλευούσας χατέθλασε Opaxovreloc χάρας, xal τού- 
του χάριν παραχεκληχότες τὸν Τέροντα πεπείχαμεν. 
Ὥς οὖν προσηγγίσαμεν, ἔφημεν αὐτῷ " Εἰ χελεύει ἡ 
σὴ ἁγιότης, πορευέσθω εἷς ἐξ ἡμῶν ἐπὶ τὴν ἄνω χει- 
μένην τοῦ Προδρόμου μονὴν, τὴν τοῦ ναοῦ ἐνέγκαι 
χλεῖδα, χἀυτὸν τὸν παραμονάριον " εἰ μὴ γὰρ ἐχεῖνος 
ἔλθη, τῆς κλειδὸς ἀχθείσης, οὐδὲν ἀνύσομεν " δυσχό-- 
λως γὰρ xai μόλις ἀνοίγεται ἡ μανδαλὶς, οὐχ ἅπαξ 
γὰρ ἐπειράθημεν αὐτῆς. Ὁ δὲ σημειοφόρος Τέρων 
πρὸς ἡμᾶς ἔφη " Οὐκ ἀνάγχη ἡμᾶς, ἀγαπητὰ τέκνα, 
σχυλθῆναι ἐχεῖ * ἀλλὰ δεῦτε μόνον, καὶ εἴη τὸ θέλημα 
τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα οὖν εἰπόντος αὐτοῦ, ἐπορεύθημεν, 
καὶ παρὰ τὴν θόραν στάντων ἡμῶν, εὐχὴν πεποιη- 
κὼς, καὶ τρὶς τὰ γόνατα χεχλιχὼς, καὶ τὴν πύλην 

ταυροτύπῳ σημείῳ ἐσφραγικὼς, καὶ τὴν μανδαλίδα 
ἄκροις δακτύλοις ἁψάμενος, παραχρῆμα τὴν θύραν 
ἀνέῳξεν. 

86 ἘἙισδάντες οὖν, καὶ εὐξάμενοι, ἀνεχάμψαμεν, 
χαριστηρίους τῷ Θεῷ ἀναπέμποντες ὕμνους, καὶ τὴν 
τοῦ Τέροντος ἐχθειάζοντες χάριν, δι ἧς πλειστάκις 
τὰς τοῦδε τοῦ ναοῦ πύλας ἀνέῳξεν, ὥς τινὲς πιστό- 
τατοι διηγήσαντο ἡμῖν " ἀεὶ δὲ, τῆς Τεσσαραχοστῆς 
πληρουμένης, δι᾿ αὐτοῦ τὴν ἐπάνοδον ἀπὸ τῆς ἐρήμου 
νυκτὸς ἐποιεῖτο ἕνεχεν εὐχῆς * ὅθεν οἱ κατ᾽ ἐχεῖνον τὸν 
καιρὸν τοῦ θεοσεδοῦς ναοῦ παραμονάριοι πεφυκότες, 
πλειστάκις αὐτὸν θεασάμενοι ἀυτομάτως εἰσελθόντα 
νυχτὸς, φήθησαν αὐτὸν εἶναι τὸν ἅγιον Ἰωάννην τὸν 
πρόδρομον, ἄχρις ἄν τίς ἔνδοθεν τοῦ ἀξιοσέπτου ναοῦ 
κατὰ τὴν θύραν ὑπνώσας τούτου τοῦ ἅγιου Τέροντος 
χατὰ μέσον νύχτα ἀνοίγοντός ποτέ τὰς πύλας, 
ἐξανέστη ἔχθαμθος γενόμενος, καὶ ὀιόμενος τὸν ἅγιον 
Ἰωάννην αὐτῷ φανῆναι, καὶ εὐλογηθῆναι παρ᾽ αὐτοῦ 
ἐδυσώπει, xal περιφὺς τὰ ἴχνη αὐτοῦ ἐγνώρισε τὴν 
θεοειδῆ αὐτοῦ μορφὴν καὶ εἰδέαν, καὶ τὴν φωνὴν, καὶ 
τεθαυμαχὼς. ἐπὶ τούτοις, καὶ πληροφορηθεὶς εἶναι 
αὐτὸν ὅσιον Στέφανον, ἐπὶ τοῦτο τῷ Θεῷ δόξαν ἀνέ- 
πεμψεν τῷ καταξιώσαντι αὐτῷ τῆς τοῦ Τέροντος τυ- 
χεῖν εὐλογίας. 


Ji ANNOTATA 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


AUCTORE 

LEONTIO 

DISCIPULO. 
EX MS. 
GRECO, 


538 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


ANNOTATA D. P. 


a Hinc discimus, quanam illa oratio sit, monachis in accessu recessuque usitata ; cujus toties hic et alibi 
mentio. 

b Fuit hoc monasterium ipsi Laurz S. Sabe provimum, et sub peculiaris Prapositi cura, ipsius Laura 
Hegumeno, ut videtur, subjectum, a S. Saba adificatum post Patriarchae Martyrii obitum, id est post an- 
num. 485. Cujus Vita apud. Cotelerium num. 2/7 hzc habet : Accessit.. Sabas in Castelli seu Castellii 
collem ; qui a Laura viginti circiter stadiis distat ad partem Septemtrionalem, quze est versus Orien- 
tem. Et num. 28 : At pater noster Sabas Castellii ccenobio constituto, omne studium in eo adhibuit. 
ut inibi viros zetate provectos ac in monastica vita excellentes insereret; cumque seculares quos- 
dam, qui mundo renuntiare vellent, admittebat, neque in Castellio, neque in Laura in cellulis eos 
habitare permittebat, sed parvo ccenobio ad Septemtrionalem Laure partem constructo ; colloca- 
tisque in eo viris gravibus et prudentibus, illic eos, qui renuntiabant, manere jussit... quod semper 
diceret, monachum celliotam seu in cella residentem, debere esse discernendi vi preditum..... 
aptum ad docendum, non indigentem doctrina. Et ita quidem se res habuit in prima, institutione ; 
munc vero parvi illius cenobii pridem forte collapsi usu. cessante, juniores im Castellio exercebantur, uti 
hinc apparet, donec annorum. aliquot. experimento probati, idonei ad. solitariam degendam in Laura vitam 
invenirentur, 

c De hoc Beda lib. 2 de Locis sanctis cap. 13 in extrema. fluminis parte quadrata ecclesia quatuor 
lapideis cameris ( columnis ait Hodwporicon S. Willibaldi ) superposita est coctili creta desuper tecta ; 
ubi vestimenta Domini, cum baptizaretur, servata esse dicuntur. Hodwporicon : Ubi Dominus bapti- 
zatus est. Sed. hac non esse ita stricte accipienda, certum est, cum Christus fuerit trans Jordanem bapti- 
zatus ; ad eumque locum ipse Beda dicat de monasterio ecclesiaque S. Joannis Baptistz, per pontem 
arcubus suffultum descendi orationis causa : stat enim in illo loco crux lignea, quze aliquoties aqua 
ascendente absconditur, ab eoque ulterior ripa jactu fundce est. Non displicet tamen conjectura. Qua- 
resmii, indicantis cum in ipsa aqua ecclesia aedificari non posset, citeriorem potius quam ulteriorem ripam 
electam esse, quod. in illam egressus post baptismum. Christus sit, ibique voz Patris facta, etc. ; quippe 
qui statim a baptismate ductus sit a Spiritu in desertum, quod erat cis, non autem trans Jordanem. 

d Zujus Officii meminit prater alios Theodorus Balsamon, scribens in. can. x Synodi 1v, atque inter 
€os, qui in Ecclesia promoveri dicuntur, quatenus promotio ab ordinatione characterem conferente distin- 
quitur, post economos et chartularios, paramonarios nominat ; quibus in Ecclesia Latina respondet man- 
sionariorum officium ; adituos magis Latine diceremus. Sic vero dicti in. utraque lingua ἀπὸ τῆς παρα- 
μονῆς, mansione im ecclesia ad ejus custodiam, et ministerium eorum, qui oraturi vel sacrificaturi 
adveniunt, ceteraque curanda, qua ad adituum pertinent. Ita Joannes Diaconus lib. 8 Vite S. Gre- 
gorii : Completis matutinalibus hymnis, mansionarius candelam extinxit ; ipseque Gregorius in libris 
Dialogorum, duorum insignium mansionariorum meminit, Constantii οἱ sancti Abundii, cujus postremi 
festum 13 Maii recolitur. Est ergo paramonarius seu mansionarius sacerdos ecclesize custos; quod etiam 
ex subsequenti numero patebit. 


CAPUT VIII. À 


Monachum fornicarium corrigit; sanctimoniali periclitanti succurrit. 


"AAAog δέ τίς ἀδελφὸς ἐξαίσιον διηγήσατό μοί 
θαῦμα ἐν αὐτῷ γεγονὸς ὑπὸ τούτου τοῦ θαυμασίου 
Τέροντος, λέγων οὕτως * ᾿Αδελφὲ πνευματιχὲ, βούλο-- 
μαί σοί τινά διήγησιν ἐξειπεῖν, τὴν ἐμὴν μὲν καται- 
σχύνουσαν κορυφὴν, τὴν δὲ τοῦ θαυμασιωτάτου Στε- 
φάνου ἀγγαΐξουσαν ἀρετήν * μιᾷ γὰρ τῶν ἡμερῶν ἐν 
τῇ κώμῃ τῇ ἐμῇ ἅμα συνχωμήτιδι διάγων τινὶ, ὑπὸ 
σατανιχῆς ἐδλήθην προσθολῆς ἐρωτιχῇ μανίᾳ χαλεπῇ, 
xal τοῖς ἀσελγέσι λογισμοῖς. Ὁ ἀδρανὴς ἐγὼ νῶτα 
δεδωκὼς, xal ὑπὸ τοῦ πορνιχοῦ δαίμονος ἠττηθεὶς 
ὡσεὶ φλογεροῖς τρωθεὶς πτερόεσσιν ὀϊστοῖς περιπέπ- 
τῶχα τῇ γυναικὶ, πᾶν ἀνθρώπινον ὄμμα λεληθὼς, καὶ 
τοῦ θείου χατατετολμηκὼς ἀχοιμήτου ὀφθαλμοῦ, xal 
τὸ διορατιχὸν τοῦ χαριτοπνεύστου Στεφάνου βλέμμα 
λαθεῖν ἠλπιχὼς, τὴν ἐμὴν ἀσχημοσύνην ὁ ἄφρων ἐγὼ 
χαλύψας βαθείᾳ νυχτὶ χαὶ χρυφίοις οἴχων μυχοῖς " 
ἀλλ᾽ ὄντως εἰ xal τοὺς πάντας ἔλαθον, ἀλλ᾽ αὐτὸς τῷ 
πνεύματι ἰδὼν, οὐκ ἠγνόησε * τὴν μεγάλην γὰρ ἘΠΕ 
αἰσχρὰν ἁμαρτίαν πεποιηχὼς, πρὸς τοῦτὸν τὸν ὅσιον 
Στέφανον πεπόρευμαι, ἐν τοῖς περὶ τὴν ἡμετέραν χώ- 
pav τότε διατρίδοντα μέρεσι " συχνοτέρως γὰρ ἐσχό- 


AS quidam frater non vulgare mihi prodi- 
gium, ab hoc mirabili Sene in se patratum, 
ad hune modum loquens communicavit: Frater 
in spiritu dilecte, est quod narrare tibi velim ; 
quodque et me rubore perfundat, et non parum 
faciat ad virtutem stupendi maxime Stephani il- 
lustrandam. Cum die quadam essem in pago 
simul una eum aliqua convicaria, jaculum me sa- 
tanicum perculit insano amore, et cogitationibus 
impudicis. Ibi ego enervis atque iners terga de- 
di, atque a demone fornicario prostratus, et 
flammeis pernicibusque trajectus telis, mulieri 
me vietum dedidi, mortalium omnium conspe- 
etum latens ; nec vigilem Dei reveritus oculum, et 
afflati divina gratia Stephani conscios arcanorum 
obtutus ludere me posse confisus, profunda no- 
cte reconditisque zedium recessibus turpitudinem 
demens abstrusi meam. Sed enim quamquam re 
vera ceteris essem incognitus, illum tamen, jam 
spiritu me meaque contuitum, celari non potui: 
post admissum enim grande atque infame piacu- 


lum, 


Monachi for- 
nicarii : 


occultum 
pecca tum 
cognoscens , 


paterne Te- 
darguit ; 


horlaturque 
üd peniten- 
liam : 

C 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


lum, adii sanctum hunc Stephanum, qui tum in 
partibus regioni nostre vicinis agebat ; (nam cre- 
bris ejus istic colloquiis vacabam) ut qui arcta 
ejus amicitia jam olim usus essem familiariter, 
institutionibus illius spiritualibus perfrequenter 
informatus, quarum ego improbus atque infeli- 
cissimus, fructus in me nullos protuli ; sed post- 
quam sceleratum facinus patrassem, accessi eum 
absque ullo rubore, impuritatem meam ratus esse 
satis obtectam. 

88 Sed spes mea me fefellit: arguit etenim 
me consciorum oculorum evidentissima accusa- 
tio.Heu qualem tum quantumque pudorem meum! 
Nam cum deiferum hune Stephanum, pro more, 
salutassem, petiissemque ut bene mihi precare- 
tur, sermonibus illico vitam simul lucemque af- 
fundentibus, collustrare me ccepit, ac dicere : Vze 
ilis qui omnem salutis curam abjiciunt ! Vs! 
qui mandata divina non servant! Ve qui eccle- 
siastica floccipendunt consilia! Vze qui reserva- 
iam peccantibus gehennam inextinctam ante 
oculos non habent ! Quoties enim te admonebam, 
fili, cavebamque ne te perversis adjungeres? No- 
veram etenim pravis colloquiis corrumpi mores 
bonos. Tu interim id effecisti, ut frustra fuerint 
exhortationes meze. Ttane agere te decuit hodie? 
Itane et animam, et corpus et habitum hune san- 
ctissimum contaminare ? Fierine potest ut in tui 
similes cadat fcedissima hcec libido? 

89 Dum ejuscemodi monitis prolixe ac placide 
me redargueret, adhortari ipsum existimabam, 
ut consueverat, ceterum de scelere meo nihil 
resciisse; quzeerebamque adeo ex illo : Qus est 
ista libido, pater, quam innuis ? Ille : Meretricia 
est, inquit. Tum ego inverecunde id inficiatus : 
Absit, aiebam, ut hoc fecerim ; scortatus non 
sum, pater. Sed ille sedato animo : Quid, ais, 
inquit, fili? Scortatus non es tu, et illa, hoc die, 
tali hora, tali loco, inter illa atque illa opera? 
Cumque singulos persequeretur apices impuden- 
ti; mez, timidior jam factus, prz» pudore vix 
eram apud me, cum nihil possem reponere; 
quin demisso capite terram obtuens, interclu- 
dente vocem tristitia, a turpi flamma repressus 
sum. 

90 Ubi advertit commiserans pater dolorem 
huncanimo meo penitus insedisse, talibus me ver- 
bis solatur: Ne te crucia, frater; nam et ego homo 
sum, appetitionibus iisdem obnoxius, ejusdem te- 
cum naturz. Cave id modo, ne desperes : neminem 
enim Deus repellit pcenitentem ; sed omnes beni- 
gne recipit. Exemplo sit cum Prodigi illius, qui 
patrimonium cum meretricibus decoxerat, tum 
Publicani parabola: non dedignatus etiam est de- 
lietorum venia, quam poscebat, Mulierem pec- 
cajricem ; Publicanum vero adeo non est aversa- 
tus, ut Evangelii preconem esse voluerit; uti et 
persecutorem fecit Apostolum, et plures alios ex 
veteri ac novo Testamento adducere possim tibi, 
qui in ejusmodi vitia prolapsi amissam vitam sa- 
lutemque per penitentiam divinitus recupera- 
runt, si protrahere libeat sermonem. Sed hzc ti- 
bi, fili, sint satis : neque enim animus mihi fuit 
ullo modo increpare te, ne te absterream, aut 
quidquam faciam quo a congressu meo fias alie- 
nus. Sed videbam te haudquaquam velle intelli- 
gere, cum spiritualibus emplastrorum minime a- 
stringentium acerborumve incantationibus, intri- 
catisque, ut ita dicam, fascinis uleeri tuo mederi 
conabar. Vehementi itaque commiseratione tactus 
non potui morbi causam non aperire ; ut reme- 
dium congruum afferamus. Nam neque qui-corpo- 


539 


λαζον αὐτῷ ἐκεῖσε * ἐπειδὴ συνήθης αὐτῷ ἤδη &x 
πάλαι τῶν χρόνων ὑπῆρχον φίλος γνήσιος, ταῖς mux- 
νοτέραις αὐτοῦ νουθετούμενος πνευματιχαῖς διδασχα- 
λίαις, ὧν ἐν ἐμαυτῷ τὸν κάρπον οὐκ ἐδλάστησα ὁ 
ἁμαρτωλὸς xal πανάθλιος * ἀλλὰ τὸ ἀθέμιτον πρα- 
ξας ἀμάρτημα, ἀνερυθριάστως πρὸς αὐτὸν παρα- 
γέγονα, νομίζων ὑποχλέψαι τὴν ἐμὴν βεληλότητα. 


88 ᾿Αλλὰ τῆς ἐλπίδος ἐξέπεσον " ἤλεγξε γάρ μέ 
τῶν νοερῶν αὐτοῦ ὀφθαλμῶν ὁ ἀψευδέστατος ἔλεγχος. 
Φεῦ τῆς ἐμῆς τότε πικρᾶς ἀισχύνης | ἠνίχα γὰρ 
τοῦτον τὸν θεοφόρον Στέφανον, ὡς ἔθος, ἠσπασάμην, 
xai λαθεῖν παρ᾽ αὐτοῦ εὐχὰς ἠτησάμην, εὐθέως τοῖς 
ζωοσόφοις καὶ φωτοδλύστοις αὐτοῦ λογίοις φωταγω- 
gd» μέ προσχατήρξατο λέγων * Οὐαὶ τοῖς ἀμελεστέ- 
pots οὖσι περὶ τὴν ἑαυτῶν σωτυρὶαν! Οὐαὶ τοῖς μὴ 
τηροῦσιν τὰς θείας ἐντολάς ! Οὐαὶ τοῖς μὴ προσέχουσι 
ταῖς ἐχχλησιαστικαῖς νουθεσίαις ! Οὐαὶ τοῖς μὴ ἐχου- 
σι πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν ἀποχειμένην τοῖς ἁμαρτάνουσιν 
ἄσθεστον γεένναν! Πολλάκις γάρ σέ νενουθέτηχα, 
τέχνον, χαὶ χεχώλυχα τοῦ προσχολλᾶσθαι κακοῖς; 
Εἶδον γὰρ, ὅτι φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι xa- 
καί. Σὺ δὲ τὰς ἐμὰς παραινέσεις ἀχάρπους πεποίη- 
χας. Οὕτως ἔχρην σέ διαπράξασθαι σήμερον, καὶ βε- 
δηλῶσαι τὴν ψυχὴν, xai τὸ σῶμα, χαὶ τοῦτο τὸ ἱερώ- 
τατον σχῆμα; Tov ὁμοίων σοῦ ὑπάρχει τοῦτο τῶν 
ἀισχροτάτων πάθος ; 

89 Τοιούτοις οὖν αὐτοῦ μαχρόθεν προσηνῶς πα- 
ραινετιχοῖς ἐλέγξαντός μέ ῥήμασιν, ἐνόμισα συνήθως 
αὐτὸν παραινοῦντα, τὴν ἡμετέραν δὲ ἀγνοήσαντα 
πλημμέλειαν, xal εἶπον πρὸς αὐτὸν " Ποῖον, πάτερ, 
πάθος ἠνίξω, Ὁ δὲ * Τὸ πορνικὸν, ἔφη * Κἀγὼ μὲν 
ἀναιδῶς ἀπαρνούμενος * Μὴ εἴην, μέ τίδε πεπραχέ- 
ναι, ἔφην * οὐ πεπόρνευχα, πάτερ. Αὐτὸς δὲ πράως 
εἶπε πρὸς μέ * Τί ἐρεῖς, τέκνον ; Οὐ πεπόρνευχκας σὺ, 
καὶ ἡ δεῖνα, σήμερον, ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ, ἐν τοιῴδε τόπῳ, 
μεταξύ τῶνδε xal τῶνδε πραγμάτων ; "Eipnxóroc 
οὖν ἀπαραλλάκτως ἅπαντα τὰ σημεῖα τῆς ἐμῆς 
ἀσχημοσύνης, ἔμφοθος γενόμενος, ἀιδοῖ χατεσχέθην 
δαμαστικῇ, μηδὲν ἀντερεῖν ἐξισχυκὼς, ἀλλὰ κατὰ 
τῆς γῆς τὴν κάραν χεχυφὼς, ἀνίας ἀφωνίαν ἐμποιού- 
σης, πυρσῷ κατεστησάμην. 


90 Ἑωραχὼς δέ μέ ὁ συμπαθὴς πατὴρ οὕτω λυπη- 
ρῶς ἐπὶ πολὺ διακείμενον, τοιούτοις παρηγορῶν μέ 
λόγοις, ἔφη * Μὴ λυποῦ, ἀδελφέ * κἀγὼ γὰρ ἀνθρω- 
πός εἰμι ὁμοιοπαθὴς, τῆς ἴσης ἔλων ᾿ φύσεως 
μόνον μὴ ἀπογνῶς * οὐδένα γὰρ ὁ Θεὸς ἀπωθεῖται 
μετανοῦντα * ἀλλὰ φιλανθρόπως ἀποδέχεται πάντας * 
καὶ πειθέτω σέ περὶ τούτου ἥτε τοῦ τὴν πατρικὴν 
περιουσίαν μετὰ πορνῶν διεσχεδαχότος ἀσώτου πα- 
ραθολὴ, καὶ ἡ τοῦ τελώνου * οὐ γὰρ ἀπώσατο πόρνην 
τῶν πταισμάτων ἀιτουμένην τὴν ἄφεσιν, οὔτε τελώνην 
ἐυαγγελιστὴν εἶναι παρῃτήσατο, καὶ διώχτην ἀπόστο- 
λον, καὶ πλείονας ἄν σοί ἔντε τῇ παλαιᾷ καὶ τῇ νέᾳ δια- 
θήχῃ τοιούτοις ἐμπεσόντας πάθεσι, καὶ θεόθεν ἰαθέντας 
διὰ τῆς μετανοίας δέξοιμι, ἔιγε βουλόιμην πλατύτερον 
ποιεῖσθαι λόγον. ᾿Αλλ᾽ ἰκανούσθω σοί ταῦτα, τέκνον. 
Οὐδὲ γὰρ ἐλέγξαί σέ παντελῶς ἠδουλόμην, ἵνα μή σέ 
πτύρω, xal τῆς ἐμῆς ὁμιλίας ἀποφυγεῖν παρασχευάσω. 
᾿Αλλ᾽ εἶδόν σέ μηδαμῶς συνιέντα ἐμοῦ τὸ σὸν ἕλχος 
ἀνευστυπτιχῶν τέ χαὶ ἀδριμυτάτων ἐμπλάστρων πνευ- 
ματικαῖς ἐπαοιδαῖς wal γριφώδεσι γοητείαις θεραπεῦ- 
σαι μηχανουμένου, ἐδιάσθην ἀπόχαλύψαι τοῦ πάθους 
τὸ αἴτιον ὑπὸ πολλῆς διαπύρου χινηθεὶς συμπαθείας, 
ἵνα τὴν εὐάρμωστον περιποιήσωμεν θεραπείαν * καὶ 
γὰρ οἱ τῶν σωματιχῶν νόσων ἰατρὸι οὐ πρώτερον 
ἀθεωρήτως παρέχουσι τὰς ἀντιδότους τοῖς κάμνουσι, 
πρὶν ἄν ἐξείπωσι τῆς νόσου τὸ ἄιτιον " ἐλεγχομένων 
γὰρ τῶν ἁμαρτανόντων, καταργεῖται τῆς ἁμαρτίας 


ἡ 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GRJECO. 


F 


* 4n τέλλων ἢ 


AUCTORE 
LEONTIO 


DISCIPULO. 


EX MS. 
GRJECO. 


540 


ἡ δύναμις, μὴ ἐλεγχομένων δὲ, ὥσπερ γάγγραινα 
νομὴν λαβοῦσα, ὅλον ἀφανιζει τὸ σῶμα, οὕτως xo 
ἡ ἁμαρτία λαθοῦσα σὺν τῇ σαρχὶ γαὶ τὴν ψυχὴν δια- 
φθείρει. Λοιπὸν μὴ ἀθύμει, τέχνον, μή τέ τοσοῦτον 
αἰσχύνου, ἀλλ᾽ αἴτησαι παρὰ τοῦ Θεοῦ τὴν συγχώ- 
pnaw * οὐχ ἔν σοί γὰρ μόνῳ τοῦτο πεποίηκε, ἀλλὰ 
va ἐν ἄλλοις διαφόροις. 


ΟἹ Ταῦτα οὖν λαλήσαντος τοῦ χαριτοπνεύστου 
Γέροντος , καὶ τὴν ἐμὴν ἐπιστηρίξαντος ἀσθένειαν, 
ἐπορεύθην, τὴν αὐτοῦ θαυμάζων διόρασίν τέ καὶ 
συμπάθειαν, καὶ παντάπασιν ἐμαυτὸν ἀπέχοψα τῆς 
ἀδελφῆς ἐχείνης, μεθ᾽ ἧς τὴν ἁμαρτίαν ἐποίησα, καὶ 
μετέπειτα αἰδοῖ φερόμενος, οὐκ ἐσύχναζον τῷ Té- 
ρόντι ὥσπερ εἴωθα. Αὐτὸς δὲ κατὰ συγχυρίαν ἀιφνή- 
διον ἀπαντήσας μοί " Διὰ τί οὐ σχολάζεις, τέχνον, τῇ 
ἐμῇ ταπεινώσει, ἔφη; Ἐμοὶ δὲ εἰρηχότι" Ὑπ᾿ οὐ- 
δενὸς χωλύομαι, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς ἀσχολίας, ἣν περίχει- 
pec " xai εὐχὴν παρ᾽ αὐτοῦ λαθεῖν καὶ συγχώρησιν 
αἰτησάμενος, ἔφη " Ἐγὼ μὲν συγχωρῶ xoi ἐπεύχομαί 
σοί. Ὅπερ δέ σέ τῆς ἡμετέρας ἐξιστᾶ μετριότητος, 
míguxe τόδε xal τόδε, ὡς οὐχὶ ὑπὸ τῶνδε xal τῶνδε 
λογισμῶν χωλύῃ πρὸς ἡμᾶς ἐληλυθέναι " μὴ ψεύδου, 
τὰ σαφῆ ἐπιστάμενος φράσαι. “Ἑγνωχὼς οὖν τὰ 
ἡμέτερα μελεδήματά τέ καὶ ἐνθυμήματα, ἔφην " Ναὶ, 
ναὶ ἀληθῶς, πάτερ ἅγιε, ἔφης * τούτου γὰρ χάριν τῆς 
συνήτους ὠφελείας ἀπέχομαι, ἀλλὰ ἀεὶ ἔυχου ὑπὲρ 
τῆς ἐμῆς ἀσθενείας, καὶ θολερᾶς διανοίας, καὶ ὅπως 
£x ποδῶν ἐχκδληθῶσιν ἀπ᾽ ἐμοῦ πάντες οἱ τῆς σωτὴ- 
ρίας ἀντιπάλοι λογισμοὶ. Τὴν εὐχὴν οὖν αὐτοῦ καὶ 
τὴν εὐλογίαν λαβὼν, εἰχόμην τῆς ὁδοῦ. Kal ὁσάκις 
ἠλέγχθην, ἀγαπητὲ, περὶ τῶν ἐνοιχούντων μοί ἔναν- 
τίων λογισμῶν ὑπὸ τούτου τοῦ σημειοφόρου Τέρον- 
τος, ἐξειπεῖν ἀμηχανῷ * οὐ πρότερον γὰρ ἐλέγχειν 
μέ πέπαυται, ἕως ἄν μέ πρὸς ἑαυτὸν χαθέλχυσε, καὶ 
τοῦ ὀλεθρίου θηρὸς ἐξέσπασε, χαὶ τῷ Θεῷ προσή- 
γωχεν. 


92. Λλλος δὲ τίς θεοφιλέστατος ὑπάρχων πρεσ- 
βύτερος ἐκ τῆς ἱερᾶς μοναχικῆς ἀγέλης διηγήσατό 
μοί, λέγων οὕτως * Μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἐγώ τέ καὶ ἄλ- 
λός τίς γέρων ἡγιασμένος μοναχὸς Σύρος ἀπεληλύ- 
θαμεν πρὸς τὸν θεοφόρον Στέφανον, διάγοντα τότε ἐν 
τοῖς τοῦ Δουχᾶ σπηλαίοις * αὐτόντε χατασπασόμε- 
νοι, xal ἑαυτοῖς χαρπωσόμενοι τὴν ὠφέλειαν * 'Ej- 
γισάντων οὖν ἡμῶν, τοῦ ἰδίου σπηλαίου ἀσυνήθως 
ἐξέδραμεν εἰς τὴν ἡμετέραν ἀπάντησιν, xal τὴν τοῦ 
συνοδεύοντός μοί χεφαλὴν χαταφιλήσας,, ἑλληνιστὶ 
προσεφθέγξατο οὕτως * Τελειῶσαι [βούλεται ὁ] Κύ- 
ριος τὸν ἱερὸν σοῦ δρόμον, xal τὸν ἀρετόπλεχτόν σοῦ 
στέφανον, ᾧ φαιδρῶς ἐστεφάνωσαι, καὶ ἐπομδρῆσαί 
σοί τὴν χάριν αὐτοῦ xal ἄφθονον. Kal ταῦτα εἰπὼν, 
εἰσελθόντων ἡμῶν τὸ σπήλαιον, xal εὐχὴν ποιησα- 
μένων, χαὶ περί τινῶν διαλεχθέντων πνευματικῶν 
λογίων, λαδόμενός μοῦ τῆς χειρὸς ἔφη μυστιχῶς * 
Σπεῦσον, ἀγαπητὸν τέχνον, τὸν γέροντα τοῦτον δια- 
ναπαῦσαι, χαὶ ἀγώνισαι παντὲ σθένει εἰς πᾶσαν θε- 
ραπείαν αὐτοῦ xal ἄνεσιν, ἵνα σχῇς μετ᾽ αὐτοῦ χλῆ- 
ρον χαὶ μερίδα τῶν οὐρανοδρόμων αὐτοῦ ἐντεύξεων * 
πίστευε δὲ, τέχνον, τ᾿ ἀληθὲς ἐροῦντι, ὅτι, ἐμοὶ ὑμῶν 
προσιόντωὑ, παραχύψας θεωρῶ αὐτὸν, τὴν κεφαλὴν 
ἐστεμένον λίαν ἐχλάμπρῳ ἀστεροπλέχτῳ διαδήματι, 
ὅθεν εἰς τὴν ὑμετέραν ἀπάντησιν ἐξέδραμον, καὶ τὴν 
ἱερὰν αὐτοῦ χορυφὴν ἠσπασάμην. Τεθαυμαχὼς οὖν 
ἐπὶ τούτοις, δοξολογίαν wol ἐν τῷδε τῷ Θεῷ ἀνε- 


VITA S. STEPHANI SABAIT/E THAUMATURGI MONACHI. 


ris curant zegritudines, prius inconsiderate prze- 
bent antidota laborantibus, quam morbi causam 
isti explicuerint : correptis etenim delinquentibus 
obtunditur vis peccati; non correptis autem, ut 
gangrena, cui pabulum subministres, totum 
corpus depascitur, ita latens peccatum. animam 
zeque ae corpus sua peste contaminat. Ceterum 
noli animum despondere, fili, aut tantopere 
erubescere ; sed a Deo veniam efflagita: non 
enim in te uno id prestitit ; verum in aliis etiam 
compluribus. 

91 He ubi dixisset instinctus Dei gratia Se- 
nex, viresque suffecisset imbecillitati meze, ab 
eo discessi non sine admiratione et arcans sci- 
entiz, et commiserationis ejus ; tum ab ea Soro- 
re, quacum peccaveram, penitus me avelli; ne- 
que exinde, pudore vietus, tam frequenter, αὐ 
ante solitus eram, invisere Senem audebam. Sed 
ille ex improviso forte obviam factus mihi : Cur, 
inquit, destitisti, fili, ab illo studio, quo humili- 
tatis meze instructionibus vacabas ante tam sedu- 
lo? Cumque reposuissem : Nulla re alia impedior, 
preterquam occupationibus, que me undique 
circumstant; rogatus ut bene mihi precari vellet 
atque ignoscere, respondit : Ignosco ego quidem 
et bona tibi quzeque apprecor; verum quod no- 
stree te mediocritati subduxeris in causa vere 
fuit illud et illud; quod eo dictum puta, ne cogi- 
tationibus ejuscemodi prohiberi te nostro accessu 
permittas. Mentiri noli; perspicuam veritatem 
cum scias, eloquere. Miseriarum igitur mearum 
cogitationumque probe conscius, dixi : Ita est, 
ita omnino est ; rem ipsam elocutus es, sancte 
pater; ipsissima illa est ratio, cur emolumenta 
pristina aueupari desierim. Sed infirmas vires 
meas, turbidamque mentem Deo commenda, ut 
inde expellantur, desinantque offendiculo esse 
apprehensiones omnes saluti adversantes. Pre- 
catione ejus deinde, ae benedictione armatus 
coepto itinere perrexi. Quoties vero de noxiis 
intimisque animi sensis arguerit me Senex ille 
mirifieus, dicendo equidem, dilecte, non sum ; 
neque enim ante destitit, quam ad se pertra- 
xisset, draconique exitiali ereptum, adduxisset 
ad Deum. 

92 Fuit alius quidam de sancto monachorum 
grege presbyter religiosissimus, qui hzc mihi 
totidem pene verbis narravit: Profecti die qua- 
dam eramus ego et alius aliquis monachus Syrus, 
vir et senio et sanctimonia venerabilis, ad dei- 
ferum Stephanum, in Duez speluncis tum tem- 
poris latitantem, salutaturi simul ipsum, simul 
aliquid nobis emolumenti spiritualis quiesituri. 
Jamque haud longe aberamus, cum ille de spe- 
loo suo prwter solitum in oceursum nobis pro- 
currit, et comitis mei vultum dissuaviatus, ita 
grcce affatus est : Visum est Deo cursum tuum 
sanctum, plexamque virtutibus coronam, qua 
gloriose redimitus es, consummare, et gratiam 
in te suam, eamque copiosissimam, depluere. 
His dietis, in speluncam concedimus; finita pre- 
catione, pioque de rebus quibusdam spirituali- 
bus diseursu, manu me prensat, hec clanculum 
insusurrans : Da operam, fili dilecte, ut huic se- 
ni bene facias, et quanta potes contentione cui- 
cumque ejus obsequio commodisque deservi, ut 
et consors ipsi fias hereditatis, et ccelos pene- 
irantis ejus patrocinii particeps. Mihi vero cre- 
de, fili, rem ipsam asserenti; cum jam ad me 
venistis, ut primum oculos obiter intendi, verti- 
cem ipsi vidi fulgidissimo, consertoque e stellis 
diademate insignitum ; et id causc fuit, cur ob- 


viam 


€t sape αἰὶ 
occultas eis. 
dem copiía. 
tiones delp.. 
git. 


Alterius vi- 
cinam mor- 
tem, et caput 
stellis coro- 
natum videt. 


F 


Alterum 
numquam 
visum, 110- 
minatim ap- 
pellat. 


Mater ere- 
micola cum 
filiabus, a. S. 
Stephani 
colloquio. 
rediens, 


4rabem, vim 
Sibi affe y yo 
conatum, 
!gneo Spiritu 
GbCieal ot 
arefaciy - 
Orante Ultey- 
im pro eg. s, 
lephano " 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


viam vobis aecurrerem, et faciem ejus sacram 
exoscularer. Quibus ego rebus non parum atto- 
nitus, in Dei, coronis multifariis, sidereis, mi- 
rumque afflantibus decorem famulos suos exor- 
nantis, laudes erupi. 

93 Alium vero quemdam pium monachum sic 
narrantem audivi: Est mihi patruelis, nomine 
Patricius, vir religiosissimus. Hic dierum aliqua 
salutaris Paschz ex Moabitide regione nostra 
veniens, in magna Laura nostra deprecari Deum 
vehementer optabat : neque enim istuc pedem 
umquam tulerat. Cumque ad eam sancta feria 
quinta Majoris hebdomad:e in frequenti hominum 
concursu pervenisset, persolutis precibus, ad 
deiferum Stephanum se contulit; quem ut prze- 
clarus hie Stephanus, infinita populi multitudine 
circumsedente, instructionemque ejus lumine 
coelesti plenam excipiente, advenisse conspexit, 
mente divinitus collustrata, nominatim eum re- 
cipiens, ait: Bene veneris, dilecte, bene vene- 
ris. Àn non domnus Patricius es tu? Optime ve- 
nerit domnus Patricius, et insigniter Christianus. 
Cum idem tertio repeteret, ac nomine compella- 
ret, quem animi quidem, sed corporis tamen ocu- 
lis numquam viderat, et cujus ne nomen quidem 
audierat uspiam, perculsi datam ei de ccelo gra- 
tiam meritis celebrabamus przeconiis, Deoque 
etiam in his gloriam transmisimus. 

94 Alius preterea quidam, cui nomen Theo- 
degetus, sancte Christi Dei nostri Resurrectio- 
nis presbyter, e sanctissima monachorum fami- 
lià, hoe mihi mirandum quam quod maxime 
prodigium in hune modum recensuit : Lubebat 
aliquando mihi et alii cuidam deiferum Stepha- 
num honoris causa invisere, qui agebat, ea tem- 
pestate in sublimibus montium Cutile adjacen- 
tium jugis, quo dum lento gradu procedimus, in 
conspectum prodeunt puellze duce habitu indutze 
monastico, vitamque solitariam profitentes ; ge- 
nuum tenus eoopertz ciliciis, capillis ad pedes 
usque promissis, horridze, visuque terribiles, et 
simili specie insignem prodigiis matrem haben-- 
tes, quee pastoris instar filias sequebatur. Vix 
adeo has cireumcursare montes adverterant Ara- 
bes caprarii, cum eo convolant, non secus ae 
rabidi furiosique canes, cum feras insectantur, 
minacibus verbis rationabiles Christi agnas per- 
terrefacientes, ut metu ac trepidatione debilita- 
t: cursum sistere, atque in manus eorum impu- 
rissimas incidere cogantur. Sed vicit enimvero 
providentiz vis quzedam ineffabilis, dum terribi- 
les ab ipsis stupendasque pomas repetiit : nam 
puellis quidem tantam indidisse se agilitatem os- 
tendit, ut et velocissimos cervos, capreasque le- 
vissimas eursu saltuque przeverterent ; et matrem 
Senio venerandam, singulari providentiz ratio- 
ne, permisit elabi, ac formidandam in sceleratos 
ganeones vindictam exercuit. 

95 O miraculum ingens ! O stuporem inusita- 
tum! Etiam nunc horreo totus et contremisco, 
dilecte mi, quoties spectaculi tunc oblati myste- 
rium recordor. Postquam etenim divinze provi- 
dentice numquam satis laudande beneficio anus 
illa saneta evasisset ; impiorum Arabum unus, 
cam assecutus, per sacros crines arripuit, fu- 
riose ardens castissimo ejus corpori vitium of- 
ferre. Itaque dum eam rursum prorsum raptat, 
rabiosi instar canis, illa flammeum aérem, quo 
Sacrum ei os divinitus turgescebat, in faciem 
€jus bellunam evomuit, oculosque exussit, et 
luxatum toto corpore, immotumque, ac stupentem 
reddidit; tum anilium membrorum excussa de- 


Tomus ni Julii. 


541 


πεμψα, τῷ παντοίοις στεφανοῦντι τοὺς δούλους αὐ- 
τοῦ ἀστερομόρφοις, χαριτοδλύστοις στεφανώμασιν. 


93 λλλος δὲ τίς εὐλαδὴς μοναχὸς διηγήσατό μοι, 
λέγων οὕτως * Ἔστι μοί τίς ἀνεψιὸς, ὀνόματι Πα- 
τρίκιος, θεοσεδέστατος. Οὗτος μιᾷ τῶν ἡμερῶν τοῦ 
σωτυριώδους πάσχα ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀφικόμενος 
Μοαδήτιδος χώρας, ἐπεθύμησε ἐν τῇ μεγάλῃ Λαύρᾳ 
ἡμῶν προσεύξασθαι * οὐχ ἦν γάρ ποτέ αὐτῇ τοὺς 
ἑαυτοῦ ἐπιθέμενος πόδας, χαταλαξὼν γὰρ ταύτην σὺν 
τοῖς ὄχλοις ἐν τῇ ἁγίᾳ πεμπτῇ, καὶ προσευξάμενος, 
ἐπορεύθη πρὸς τὸν θεοφόρον Στέφανον * τοῦτον δὲ 
ἐισεληλυθότα, ἀπείρων λαῶν καθημένων, χαὶ τῆς φω- 
τιστιχῆς διδασχαλίας ἀχροωμένων. ἑωρακὼς ὁ φω- 
στὴρ οὗτος Στέφανος, ὀνομαστὶ φωτοφρόνως ἀποδε-- 
ξάμενος πρὸς αὐτὸν ἔφη * Εὖ ἥχεις, ἀγαπητὲ, εὖ 
ἥκεις. Οὐχὶ σὺ εἶ ὁ κύρις Πατρίχιος; Εὖ ἵχται ὁ κύς 
pis Πατρίχιος, καὶ χαλὸς Χριστιανός. Τρὶς οὖν ἐιπόν-- 

» - v Hi , , "^ - ἢ 
τος αὐτοῦ οὕτως, καὶ ὀνομάσαντος, ὃν νοεροῖς μὲν, 
οὐ σωματιχοῖς ὀφθαλμοῖς ἑώραχε πώποτε, οὔτε μὴν 
αὐτὴν τὴν προσηγορίαν μεμάθηχε, χαταπλαγέντες 
τὴν θεόσδοτον αὐτοῦ χάριν ἐπῃνήσαμεν, δόξαν τῷ 
Θεῷ χαὶ ἐν τούτοις ἀναπέμψαντες. 


94 Λλλος δέ τίς, ὀνόματι Θεοδύήγητος, πρεσθύ- 
τερος τῆς ἁγίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ᾿Αναστά- 
σεως, tx τῆς ἱεροτάτης μοναχικῆς ἀγέλης ὑπάρχων, 
παραδοξότατον διήγησατό μοί θαῦμα λέγων * Μιᾷ 
τῶν ἡμερῶν ἐγώ τέ χαὶ τίς ἕτερος προτεθυμήμετα τὸν 
θεοφόρον χατασπάσασθαι Στέφανον, διατρίθοντα τότε 
ἐν ταῖς ὑψηλαῖς τῶν χατὰ ἸΚουτηλᾶν ὁρέων χορυφαῖς * 
πρὸς ἃς βάδην ἡμῶν περιπατούντων, ὥφθησαν δύο 
νεανίδες τὸ μοναχιχὸν ἐνδεδυμέναι σχῆμα, χαὶ τὸν 
ἐρημικὸν διώχουσαι βίον, ἕως τῶν γονάτων φοροῦσαι 
σάχχους, xal μέχρι ποδῶν τὰς τρίχας χομῶσαι, 
φρικώδεις xal χαταπλυηχτιχαὶ, τῷ εἴδει ὁμοίαν ἔχου- 
G2, ποιμένος δίκην ἀκόλουθον, σημειοφόρον μητέρα. 
Ταύτας οὖν ᾿Αραθδῆταί τινὲς ἀιγονόμοι τοῖς ὄρεσι 
περιθέουσας ἰδόντες, κατέδραμον οἷα κύνες λυττώδεις 
χαὶ ἄγριοι θῆρας διώχοντες, ἀπειλητιχοῖς λόγοις 
ἐχφοθοῦντες τὰς τοῦ Χριστοῦ λογιχὰς ἀμνάδας, ἵνα 
τῷ φόθδῳτε καὶ τρόμῳ χρατυθεῖσαι, τοῦ δρόμου ἀπό-- 
σχωνται, καὶ ταῖς ἀνόμοις αὐτῶν ἐμπέσωσι παλά- 
pots, ἀλλ᾽ ὄντως ἡ τοῦ Θεοῦ ἄῤῥητος προνοητικὴ 
δύναμις ὑπερνενίχησε, φρικτὴν xai παράδοζον ἐν αὐ- 
τοῖς ἐργασάμενος τιμωρίαν " τὰς μὲν γὰρ χόρας 
ἀνέδειξεν ὑπὲρ ταχείας ἐλάφους, καὶ πηδητιχὰς δορ- 
χάδας προτρέχουσάς τέ χαὶ προθρώσχουσας * τὴν δὲ 
γεραιὰν χαὶ ἀιδέσιμον μητέρα χατά τινά προνοίας 
ἐξαίσιον τρόπον ἐξολισθῆσαι παραχωρήσασα, φοδερὰν 
ἐχδίχησιν ἐν τοῖς ἀθέοις πεποίηκεν. 


95 ^Q τοῦ μεγάλου θαύματος ! ὦ τῆς ξένης ἐχ- 
πλήξεως! φρίττω xal τρέμω, μεμνημένος, ἀγαπητὲ, 
τοῦ τότε ὀφθέντος θεάματος τὸ μυστήριον " τὴν γὰρ 
ἁγίαν γραῦν ἐχείνην ἐξολισθῆσαι παραχωρήσασα ἡ 
ἄφατος πρόνοια τοῦ Θεοῦ, εἷς τῶν ἀνόμων ᾿Αραδητῶν 
κατεφθαχὼς, τῆς ἱερᾶς χόμης ἐλάδετο, τὸ ἀγνὸν αὐ- 
τῆς χαταχρᾶναι σῶμα μανιχῶς βουλόμενος. Ὥς οὖν, 
κυνὸς δίχην λυττῶντος, εἶλχε καὶ ἀνθείλκετο, τὸ ὅσιον 
αὐτῆς στόμα φλογώδους ἀέρος πληρώσασα, τῷ θη- 
ριώδει αὐτοῦ προσώπῳ ἐπεφύσησε, καὶ τὰς ὄψεις 
ἐτύφλωσε, χαὶ πηρὸν ὅλον χαὶ ἀκίνητον καὶ ἀποπλη- 
χτιχὸν χατέστησε, χαὶ τὴν σωματικὴν ἀποτιναξομένη 
ἀσθένειαν, γενναίῳ δρόμῳ ταῖς φίλαις θυγατράσι 
ἔιπετο, τὰς μιαρὰς τοῦ ἀσεθδοῦς φυγοῦσα χεῖρας. Καὶ 


78 


" 
τοτε 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS, 
GRJECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 


DIS CIPULO. 


EX MS. 
GIUECO. 


542 


τότε οὐχ ἂν ἴδοις τὸν συμπαθῆ Στέφανον νυστάζοντα, 
xal τῆς πρὸς τὴν φίλην τοῦ Χριστοῦ ἀμνάδα τοῦ 
νοητοῦ Ἁμαλὴκ μάχης ἀμελοῦντα, ἀλλὰ γενναίως 
πάνυ ἀντιπαρατασσόμενόν τέ XX ἀντιστρατευόμενον, 
xai τῇ πρὸς τὸν ἄναντα Χριστόν τῶν χειρῶν ἐχτάσει 
τοὺς ἐχθροὺς ἀποτρέποντα, πρὸς ὃν ἐχθαμξούμενος 
ἐπὶ τῷ παραδόξῳ θαύματι κατελάδομεν, κάντὸν 
ἀσπασάμενοι, προχατηρξάμετα ἐπερωτῶντες περὶ τοῦ 
ξένου θεάματος, xal λέγοντες * Ἴσως εἶδες, ἅγιε 
πάτερ, ὅπερ ἑωράκαμεν ἐξαίσιον θαῦμα; Ὁ δὲ * Ναὶ, 
ἀγαπητοὶ, ἐθεασάμην, ἔφη, χαὶ λίαν ἠυφράνθην ἐπὶ 
τῇ νίχῃ xal θαυματουργίᾳ τῆς ἄγνης τοῦ Χριστοῦ 
ἀμνάδος, ὃν, αὐτῆς πολεμουμένης, ἠτουμὴν τοῖς θυσ- 
μενέσι μὴ παραδοῦναι χερσὶ, ἀλλ᾽ ἀναδεῖξαι γεν- 
γαίαν αὐτὴν τροπαιοῦχον χατὰ τοῦ χαλεποῦ πολε- 
μήτορος * οὐ γὰρ καταισχύνει τούς πρόσφυγας αὐ- 
τοῦ, ἀλλὰ ῥύεται αὐτοὺς πάσης σατανικῆς προσ- 
βολῆς. Εὐχαριστοῦμεν οὖν αὐτῷ διὰ παντὸς τῷ 
τοὺς δούλους αὐτοῦ παντοίοις μεγαλύναντι θαυμο:- 
σίοις. 


96 Ἡμεῖς δὲ ταῦτα ἀκούσαντες, ἐπιπλεῖον τεθαυ- 
μάχαμεν, xal αὐτὸν ἠρωτήσαμεν, ἔιπερ ἔιη ἐπιστά- 
μενος αὐτάς; Αὐτὸς Ot ἔφη πρὸς ἡμᾶς " Ἕπείπερ ὁ 
Θεὸς ὑμᾶς τὰς ἁγίας ταύτας ἰδεῖν κατηξίωσε, καὶ 
μάρτυρας πεποίηκε τοῦ δι αὐτῶν ἀποτελεσθέντος 
φρικωδεστάτου θαύματος, μὴ θέλων τοιαύτην ἀρετὴν 
χατακαλύψαι, ἀλλὰ δι’ ὑμῶν στηλιτεῦσαι, x«l πασί 
γνωστὸν ποιήσασθαι, διὰ τούτου ὑμῖν ἐπερωτήσασι 
τὸ γένος αὐτῶν ἐξαγορεύσω, ἵνα. μᾶλλον xal μᾶλλον 
χαθάματητε τῆς σφῶν αὐτῶν ἀρετῆς τὸ μέγεθος. 
Αὗται τῷ γένει μέν εἰσι ῬΡωμαῖαι, εὐγενῶν xal πλου- 
σίων x«l ἀρχόντων ὁρμούμεναι * τοῦ δὲ πατρὸς τε- 
λευτήσαντος, ἐνδόξου χαὶ μεγιστάνου ἀνδρὸς ὑπάρ- 
χοντος, τὰς δύο ταύτας θυγατέρας καταλείψαντος ἐπὶ 
πολλοῖς χαὶ ἀναριθμήτοις χτήμασι, καταφρονήσασα 
πάντων ἡ μυτὴρ, θεόφρων οὖσα γυνὴ, τοῖς βιοτικοῖς 
ἀπόταξαμένη μετὰ τούτων τῶν ἑαυτῆς θυγατέρων 
γυμνὴ χαὶ ἀχτήμων τὸν μονήρη μετῆλθε βίον, xai, 
πόθεν οὐχ οἶδα, περὶ τῆς ἡμῶν ἐλαχιστίας ἀχού- 
caca, παραγέγονεν ἐνταῦθα καὶ συνέτυχέ μοί, xal 
ταῦτά μοί διηγήσατο " χαὶ ἰδοὺ τριάχοντα ἔτη χρό- 
νον ἔχει ἐν τῇ ἐρήμῳ ταύτῃ ἀγγελικῶς τῷ Θεῷ λα- 
τρεύουσα σὺν ταῖς ἑαυτῆς ἄγνως παρθενευούσαις 
θυγατρᾶσι. 


97 Τούτων δὲ σὺν προσοχῇ ἡμῶν ἀχροωμένων 
παρὰ τοῦ Üropópou Τέροντος, ἀθρόως ἀφίκοντο οἱ 
᾿Αραθῆται, ὑποζυγίῳ ἐπιδιδάσαντες τὸν πηρωθέντατε 
xa ξηρανθέντα τρισάθλιον ἐκεῖνον, xal πολλὰ παρε- 
χάλουν τὸν Τέροντα περὶ τῆς θεραπείας αὐτοῦ χαὶ 
ῥώσεως, λέγοντες * Πρόφθασον ἡμᾶς, ἅγιε Στέφανε, 
τοῖς ἴχνεσί σου προσπίπτοντας ' πεπόνθαμεν γὰρ 
σήμερον δυσφόρητον ὑπὸ τινῶν παραδραμούσων μο- 
ναστριῶν * μία γὰρ αὐτῶν τοῦτον, ὡς ὁρᾷς, ὡς λίθον 
ἀναίσθητον, ἄνον καὶ ἄναυδον κατέστησεν, ἀτάχτως 
αὐτὴν ἐπηρεάσαι θελήσαντα. λέησον οὖν αὐτὸν, καὶ 
πάντας ἡμᾶς, εὐλογημένε, τοὺς σοὺς γείτονας * οἵ- 
δαμεν γὰρ, ὅτι οὐ παρακούει σου ὁ Θεὸς σου εἰς ὅ, 
τι ἂν ἀιτήσεις αὐτὸν. Ὁ δὲ ἀποχριθεὶς ἔφη πρὸς αὐ- 
τούς " Τοῦτον οὐχ ἰᾶται ὁ Θεὸς εἰς τὸν ἀιῶνα, ἐπειδὴ 
τῆς γνησίας αὐτοῦ δούλης κατεθρασύνθη, zai μιᾶναι 
ἤλπικεν. Ὅθεν ἔπληξεν αὐτὸν πληγὴν ἀνίατον, χαὶ οὐ 
δύναμαι τὸν Θεὸν περὶ τούτου δυσωπῆσαι * οὐχ ἕξει 
γάρ ποτέ θεραπείαν. Λοιπὸν πορευθέντες παιδεύθητε, 
ἀφ᾽ ὧν ἐπάθετε, μηκέτι ἅπτεσθαι τῶν χριστῶν Κυ- 
βίου, μήτε ἐν τοῖς ἀγίοις αὐτοῦ πονερεύεσθαι * σχε- 
παστὴς γὰρ αὐτῶν ὑπάρχει, xal συνοδίτης, xai ὑπέρ- 
Leyes. Ταῦτα οὖν αὐτοῦ" εἰρηκότος, αὐτοὶ μὲν τε- 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


bilitate, generoso cursu impuris nefarii hominis 
eluctata manibus, carissimas filias consecuta 
est. Neque vero Stephanum ad aliena mala tam 
tenerum, hoc rerum articulo dormitantem vide- 
res pugnzque a mystico Amalec adversus dile- 
ctam Christi oviculam concitat? securum ; sed 
fortissime obnitentem , bellumque ex adverso 
strenue gerentem, atque expansis ad Christum 
regem manibus in fugam avertentem hostes. Ad 
quem mirabili hoc facto conterriti accessimus, 
premissisque urbanitatis officiis, quzerere exorsi 
sumus de insolito hoc spectaculo, ac dicere : Num 
resciisti forsitan, sancte pater, singulare omni- 
no, quod modo vidimus, miraculum ? Cum ille : 
Sane, inquit, dilecti; spectavi equidem , atque 
gavisus oppido sum victoria, miroque facinore 
innocuz Christi agnze, quem ea. decertante, sum 
deprecatus, ne manibus traderetur infensis, sed 
bellatoris infesti victricem. eam generosam ex- 
hiberet : neque enim confundit ille ad se confu- 
gientes ; sed a satanico quovis incursu prestat 
immunes. Itaque grates ei persolvimus, qui fa- 
mulos suos rebus prorsus admirandis illustrare 
non cessat. 

96 Auditis hisce, vehementer obstupuimus, 
et rogitavimus, si eas nosset? Tum ille : Quan- 
doquidem dignos vos Deus habuit, qui eas con- 
spiceretis, ac testes adhibuit patrati modo per 
ilas prodigii tam terribilis, nolens in tenebris 
virtutem ejusmodi delitescere, sed velut colum- 
nis incisam posteris commendari per vos, ac no- 
tam omnibus fieri; propterea genus earum sci- 
scitantibus vobis edisseram, quo magis magisque 
virtutem pernoscatis. Genere quidem Romans 
sunt: nobiles, divites, ac magistratum gerentes 
habuere majores; patre autem, viro, dum vive- 
ret, przclaro ac primate, qui utramque hane 
filiam opulentis, immensisque locupletatam divi- 
tiis post se reliquit, vita functo, mater, ut que 
solum ante oculos Deum habebat, opibus con- 
temptis, nuncioque rebus hujus vitze remisso, 
nuda atque omni possessione exuta, ad solita- 
riam hanc vitam cum gemina hac filia sua. adje- 
cit animum. Cumque de minimis nobis ( unde, 
nescio) inaudiisset, hue venit, me ut inviseret, 
ac jam dicta exposuit; atque ecce, in hae eremo, 
cum filia utraque illibatam servante virginitatem, 
angelieum in morem Deo ancillata, annum jam 
explevit trigesimum. 

97 Dum attentas narranti hzc deifero Seni 
prebemus aures, adsunt repente Arabes, infeli- 
cissimum illum oculis ac. membris omnibus ca- 
ptum, jumento impositum adducentes ; multisque 
precibus obsecrant Senem, ut pristinam huie va- 
letudinem ac vires impetret, dicentes : Succurre 
nobis, sanete Stephane, ad genua tua prostratis : 
intolerabile namque est malum, quod a preter- 
currentibus quibusdam monialibus illatum est 
nobis : nam hune hominem earum una, dum illam 
subagitare tentat protervius, ita, ut vides, sen- 
sus, motus, vocis, instar lapidis expertem reddi- 
dit. Eia igitur, Vir benedicte, illius te misereat 
atque omnium nostrum, vicinorum tuorum : sci- 
mus enim , quascumque Deo preces obtuleris, ir- 
ritas illas esse non patietur. Quibus ille subjecit : 
Istud quidem Deus non concedet in seternum, 
postquam in ancillam vere suam infrunita licentia 
debaechatus, violare illam etiam speravit. Unde 
percussit eum plaga insanabili, quam ego apud 
Deum deprecari non possum; neque enim um- 
quam convalescet. Certum hine abeuntes discite 
ex iis, quie modo passi estis, Christos Domini 


numquam 


E 


à quo inlelli- 
qunt, qui 
rem vide- 
rant, qua- 
nam ipsa sit. 


E 


Superveni- 
niunt cum 
caco apoplt- 
clicoquesoctó 
Avabes, pro 
quo Sanctus 
orare renuit. 


Cervam a ve- 
natoribus 
liberat. 


Zgyptius ab 
incurabili 
morbo 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


numquam tangere, neque malignari in sanctos 
ejus: protector enim eorum est, et comes, et 
propugnator. Cum hzc dixisset, afflicti illi ac 
pudore suffusi receperunt sese ; nos vero ad inu- 
sitatum hoc miraculum leti simul ac stupentes 
reversi sumus, sanctissimis Senis admonitionibus 
et piis votis ad iter comparati ; neque diu post 
aecepimus, tres tantummodo dies sceleratum 
illum supervixisse, atque inferorum adiisse por- 
ias, numquam intermittentes sempiternasque 
poenas daturum, ad multorum exemplum, quo à 
justo Dei judicio metuere hie sibi doceantur, cui 
gloria in secula. 

98 Pius item alius monachus retulit mihi, 
quemadmodum Sene eremum aliquando obeunte, 
jaculatores quidam viri Arabes per solitudinem, 
in qua tum versabatur, cervam insectarentur, 
qui fatiscens atque a prementibus venatoribus 
delassata ad sinum saneti Senis confugit, vestigia 
ejus, non secus ae si ratione esset predita, exo- 
sculans, et obsecrans, ut sic loquar, uti se vena- 
torum insidiis liberaret. Ad quos commiseran- 
tissimus Senex, nomine quemque compellans ac 
deprecans, ait: Donate hane mihi, venatores, 
cum ad me refugerit, opemque apud vos meam 
imploraverit. Illi autem adstantem Seni cervam, 
caputque in sinum ejus abdentem conspicati, ob- 
stupuerunt valde, eaque Seni ultro concessa, di- 
gressi sunt, Christianorum fidem extollentes. Ego 
vero, ubi hac ex homine fide digno, et sancti 
Senis olim inter discipulos, intellexi, Deo laudes 
persolvi. 


543 


θλιμμένοι xal χατῃσχυμμένοι ἀνεχώρ΄σαν " ἡμεῖς 
δὲ, γεγηθότες ἅμα καὶ τεθηπότες ἐπὶ τῷ ξένῳ θαύ- 
ματι, ἀνεχάμψαμεν, τὰς ἁγίας τοῦ Τέροντος ἐφοδια- 
σθέντες ὁμιλήσεις τέ χαὶ εὐχάς * xal μετ᾽ ob πολὺ 
ἀχηχόαμεν, ὅτι τριῶν μόνον ἐπέζησεν ἡμερῶν ὁ πα- 
ράνομος ἐχεῖνος, χαὶ τάς πύλας τοῦ ἄδου ἐπέρασεν 
εἰς ἄληκτον χαὶ ἀιώνιον χώλασιν τιμωρεῖσθαι, εἰς 
σωφρονισμὸν πολλῶν ἐνταῦθα ὑπὸ τῆς τοῦ Κυρίου 
δικαίας κρίσεως, ᾧ δόξα εἰς τοὺς ἀιῶνας. 


D 


98 Ἄλλος δέ τίς εὐλαδὴς μοναχὸς διηγήσατό μοί 
λέγων ᾿ ὅτι ποτὲ, τοῦ ὁσίου Τέροντος τὴν ἔρημον 
περιπολοῦντος, “Λραδες ἐφιδόλοι ἄνδρες χατ᾽ ἐκείνην 
τὴν ἔρημον, ὄπου τότε διέτριδεν, ἐδίωκον ἔλαφον * 
ἥτις ἀτονήσασα. χαὶ ἀποχαμοῦσα ἀπὸ τῶν θηρευτῶν 
διωκομένη, τοῖς χόλποις τοῦ ἁγίου Τέροντος προσέ- 
φυγεν, οἷά τίς λογικὴ τὰ ἴχνη αὐτοῦ χαταφιλοῦσά τέ 
xal ἐκλιπαροῦσα τῶν τῶν θηρευτῶν ἐλευθερῶσαι δεσ- 
μῶν. Πρὸς οὺς ὁ συμπαθέστατος Τέρων ὀνομαστὶ 
ἔφη παρακαλῶν " Χαρίσασθέ μοί ταύτην, ὦ θηρευταὶ, 
ἐπειδή μοί προσέφυγε, xal τῆς ἐμῆς ἐδεήθη πρὸς 
ὑμᾶς συνεργίας. Οἱ δὲ τὴν ἔλαφον θεασάμενοι τῷ 
Τέροντι παρισταμένην, καὶ τὴν ἑαυτῆς χεφαλὴν τοῖς 
χόλποις αὐτοῦ ἐντεθηχυῖαν, πάνυ χατεπλάγησαν, 
χαὶ αὐτὴν τῷ Τέροντι χαρισάμενοι ὑπέστρεψαν, τὴν 
τῶν Χριστιανῶν πίστιν ἐπαινέσαντες. "Eyo δὲ πα- 
ρά τινός μαθητεύσαντος τῷ ἁγίῳ Τέροντι, ἀξιοπί- 
στου πεφυχότος, ταῦτα ἀχούσας, ὕμον τῷ Θεῷ ἀνέ- 


πεμψα. 


ANNOTATA. 


a De hac solitudine vide dicta ad Vitam S. Theodosii Cenobiarche 11 Januarii ; et S. Euthymii 12. 
ejusdem. Satis est observare, eam vicinam esse Mari mortuo, sicut et alia loca, ad qua se recipiebat Ste- 


phanus statis per annum Quadragesimis. 


CAPUT IX. 


Variis corporum. aut animarum. necessitatibus opitulatur ; abditas pecunias sibi 
divinitus revelatas ostendit ; absentis peccatum intelligit ea coelesti visione, ejus- 
que penam deprecatur, et auctorem hortatur ad. poenitentiam. 


us et alium quemdam religiosze vitce mo- 
nachum, eumdemque Christi Dei nostri 
Resurrectionis presbyterum, ac matronicariuma, 
genere Alexandrinum, cum historiam hanc mihi 
sane mirabilem evolveret, uti jam dicam : Vir 
JEgyptius divino cultui devotus, posteaquam be- 
neficium quoddam a Stephano thaumaturgo esset 
consecutus, rem sic narravit mihi : Incideram 
domi in morbum gravem ac diuturnum, qui mihi 
usque adeo corpus attriverat, αἱ; valetudine, et 
requie penitus desperata, nihil cogitarem jam 
propius esse, quam ut ex hac vita discederem. 
Cum igitur me inferni valvis pene assistentem 
adverterem , iter suscepi in sanctam Jerusalem, 
in ea mori desiderans. Comitem mihi se junxerat 


Λλλλος δέ τίς εὐλαδὴς μοναχὸς, ὀνόματι Μάρχος, 
πρεσθύτερος καὶ αὐτὸς ὑπάρχων τῆς Χριστοῦ τοῦ 
Θεοῦ ἡμῶν ἀναστάσεως, χαὶ ματρωνιχάριος, τὸ γέ- 
νος δὲ ᾿Αλεξανδρεὺς, διηγήσατό μοί παράδοξον διή- 
γημα, λέγων οὕτως * ᾿Ανὴρ θεοσεδὴς Αἰγύπτιος παρὰ 
τοῦ θαυματουργοῦ Στεφάνου ποτὲ τυχὼν εὐεργεσίας, 
φησίν * Ἤμην χαλεπῷ περιπεσὼν ὄιχοι χρονίῳ νοσή- 
μάτι, ὑφ᾽ οὐ τὴν σάρχοι ταχεὶς, φήθην τοῦτον τὸν 
βίον ἐπεξελθεῖν, παντελῶς τὴν ὑγείαν καὶ ἀνάπαυσιν 
ἀπηλπιχώς. Ἰδὼν οὖν ἐμαυτὸν σχεδὸν ταῖς τοῦ dou 
πύλαις ἐπιστάντα, τὴν πορείαν ἐποιησάμην ἐπὶ τὴν 
ἁγίαν Ἱερουσαλὴμ, ἐπιθυμήσας ἐν αὐτῇ θανεῖν. συν-- 
ηχολούθησέ μοί Μαγαρίτης τίς, vios Μαγαρίτου τῶν 
αὐτοχθόνων, εἰς τὴν ἄθεον αὐτοῦ θρησκείαν μανίαν 
ἔχων πολλὴν καὶ δεισιδαίμονα ζῆλον, θερμότερος 


πυρὸς 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GTUECO. 


AUCTORE 

LEONTIO 

DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO, 


544 
πυρὸς τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις τῶν ᾿Αράδων σηχὸν mpoc- 
χυνῆσαι βουλόμενος. Ἡνίχα τοίνυν ἅμα τούτῳ τὴν 
xai ἁγίαν xai σεδάσμιον χατήντησα πόλιν, ὑπὸ τῆς 
συνεχούσης μέ νόσου δεινῶς σμυχόμενος, τοῦ σωμα- 
τικοῦ διαλυθέντος τόνου, συνεθουλεύετό μοί ἀδελφός 
τίς ἐμὸς πρὸς τὸν ἰαματοφόρον πορευθῆναι Στέφανον, 
xal τῶν ἰαματιχῶν αὐτοῦ δεηθῆναι οὐρανοφοίτων ἐν- 
τεύξεων. 


100 Ἑίξας οὖν τῇ τοῦ ἀδελφοῦ φιλοστοργιχῇ συμ- 
βουλίᾳ συνεπορέυσθην αὐτῷ ἐπὶ τὴν Λαῦραν τοῦ ἁγίου 
Σάδα,, ἐπὶ ὑποζυγίου βεδασταγμένος. Συνωδοιπό- 
ρῆσε δὲ ἡμῖν χἀκχεῖσε ὁ Μαγαρίτης μετεωρισμοῦ χαὶ 
θέας τῆς ἐρήμου ἕνεχεν. Τοῦτο δὲ τῆς θείας ἦν mpo- 
νοίας, μηχανωμένης αὐτοῦ τὴν σωτηρίαν. Ἰβλθόντων 
οὖν ἡμῶν εἰς τὸ ἡσυχαστήριον τοῦ Τέροντος, λαξὼν 
μήνυσιν ὁ ἀδελφὸς, εἰσήγαγέ μέ πρὸς αὐτὸν, θύραθεν 
ἐάσας τὸν Μαγαρίτην. Ἐμοῦ οὖν ἀσπασαμένου τὸν 
Τέροντα, x«l τὴν εὐχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς συνεχούσης 
μέ νόσου παρανλυτιχῶς ἀιτησαμένου, παραυτά πε- 
πόιηχεν ἔντευξιν, τὴν ἀναίμακτον προσενέγχας, θυ- 
σίαν. Ὦ τοῦ παραδόξου θαύματος! Μέμνημαι, πά- 
τερ, τῆς τότε γενομένης ἀθρόας μεταθολῆς χαὶ ξένης 
ἰάσεως, xal χαθίσταμαι ἐνεὸς, χαὶ ἄλλος ἐξ ἄλλου 
γίγνομαι. Μάρτυς Ἰζύριος, ὁ τότε μέ διὰ τῶν τοῦ Τέ- 
βρόντος πρεσδειῶν ἐν ἰάσει ἐπισκεψάμενος, ὅτι παρα- 
χρῆμα, ὡς ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ ἰάθην, καὶ ὑγιὴς γέγο- 
να, τὴν εὐεξίαν τεχμηριώσαντος ἐν ἐμοὶ τοῦ αἵματος, 
δίκην ῥεύματος, ἐκ τῆς καρδίας ἀναδλύσαντος, xal 
τὰς ἀρτηρίας χαὶ φλέδας ἐμπλήσαντος, καὶ τὸ πρόσ- 
πον, χαὶ τὴν σάρχα ὑγιεινῷ καταχρώσαντος ἐρύθρῳ ? 
ἰσχύος δὲ καὶ δυνάμεως ἠσθάνθην ἐν ἐμαυτῷ, διαν 
ἔσχον οὐδέποτε. 


101 Τοῦτο δὲ τὸ ἐξαίσιον θαῦμα οὐ μόνον ἐμὲ 
χατέπληξεν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπιστίαν τοῦ Μαγαρίτου 
εἰς πίστιν μετέθαλεν * ἰδὼν γάρ μέ ἀθρόως τοιαύτης 
μεστωθέντα εὐρωστίας, κατεπλάγη λίαν, xal προσελ- 
θὼν τῷ Τέροντι εἶπεν "᾿Απὸ τοῦ νῦν Χριστιανός εἰμι, 
καὶ πιστεύω εἰς τὸν Χριστὸν, τὸν υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ 
ζῶντος, τὸν ἄιροντα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου * καὶ 
ἀποτάσσομαι τῷ σατανᾷ, x«l πᾶσι τοῖς ἀγγέλοις 
αὐτοῦ, καὶ πάσῃ τῇ πόμπῃ αὐτοῦ " χαὶ τῇ ματαίᾳ 
τῶν ᾿λράδων θρησκείᾳ. Eic Θεὸς ὁ τῶν Χριστιανῶν, 
ὁ θαυμάσια ποιῶν" ᾿Λλλὰ ἐλέησόν μέ, ἅγιε Στέφανε, 
xai εὖξαι δοθηναί μοί δύναμιν χαὶ νίχην χατὰ τῶν 
τυράννων * οἶδα γὰρ, οἶδα, ὅτι ἀπὸ τῆς σήμερον ἀν- 
τιπαρατάσσεταί μοί ὁ ἐχθρὸς διὰ τὴν ἐμὴν σωτυρίαν 
τὴν μιαρὰν αὐτοῦ διαδράντι στρατείαν καὶ συνταξα- 
μένῳ τῷ Χριστῷ, χαὶ ἐφοδίασόν μέ τὰς εὐχάς σου, 
ὡς ὅπλον ἀήττητον, καὶ δός μοι παρά σου εὐλογίαν 
τινά. Ὁ δὲ ἅγιος Τέρων εὐξάμενος ὑπὲρ αὐτοῦ, xal 
εὐλογήσας αὐτὸν, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ θεοδιδάχτοις φω- 
τίσας ῥήμασι, δέδωχεν αὐτῷ ληκύθιον μεστὸν ἁγια- 
στιχοῦ ἐλαίου, εἰπών " Eic διαν ἀνεισέλθῃς πόλιν, ἡ 
κώμην, ἣ χώραν, ἐπιθὲς ἐκ τοῦ ἐλαίου τούτου τῷ με- 
τώπῳ σοῦ, τῷ σημείῳ τοῦ σταυροῦ, καὶ οὐ προσε- 
λεύσεται πρός σὲ xaxk, καὶ μάστιξ οὐκ ἐλγιεῖ τῷ 
σχηνώματί σοῦ, ἀλλ᾽ ἐπὶ ἀσπίδα, wal βασίλισχον 
ἐπιξήσῃ,, xal καταπατήσεις λέοντα xoi δράχοντα, 
xay μυρίοις παραστῆς τυράννοις, x2v ἀναστησωνται 
τοσοῦτοι μάρτυρες ἄδιχοι κατά σου. 


102 ᾿Αναχωρησάντων ἡμῶν, ὁ μὲν τὴν τοῦ Τέ- 
ροντος φυλάξας ἐντολὴν, εἰς ὅσους εἰσίη τόπους ἑαυτὸν 
ἐσφραγίζετο, καὶ πρὸς τυράννους ἄρμενος, μαρτύρων 
δήμου μαρτυρούντων χαὶ ἐλεγχόντων αὐτὸν Μαγαρί- 
τὴν εἶναι, υἱὸν Μαγαρίτου, ἐκ βρέφους ἐν τῇ βαρθα- 
ρικῇ ἀνατραφέντα, θρησχείᾳ, παραδόξως τῶν ἀνόμων 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


Magarites b quidam, alterius ex indigenis Maga- 
rite filius, impize superstitioni sue ad insaniam 
usque addictus, et Hierosolymitani Arabum tem- 
pli venerandi desiderio, quam sit ignis, ardentior. 
Postquam igitur urbem cum eo Sanctam ac vene- 
rabilem, resoluta morbo, quo laborabam, corpo- 
ris firmitate, prope deficiens attigissem, auctor 
mihi fuit frater aliquis meus, sanitatis collatorem 
Stephanum ut adirem, ac salutiferum ejus et cce- 
leste exposcerem patrocinium. 

100 Itaque amico fratris consilio parens, con- 
scenso jumento, ad S. Sab» Lauram una cum 
ipso contendi ; comitabatur autem etiam illuc nos 
Magarites, solitudinis inspiciendzee contemplan- 
dzeque desiderio. Sed nempe divinse providentize 
istud erat, salutem ejus molientis, consilium. Cum 
ergo ad Senis ventum esset hesychasterium, ac- 
cepto indicio, introduxit me ad illum frater, 
relicto ad ostium Magarite. Ubi Senem ego salu- 
taveram,; ae supplex depellendo, quo cruciabar, 
malo preces ejus poposceram, eas continuo fun- 
dere aggressus est, incruentum immolans sacri- 
ficium. O miraculum obstupescendum ! Memini, 
pater, factze tum in me subitanece mutationis, ae 
sanationis insolitze ; sed mutus hie et infans hze- 
reo, atque adeo vix mei satis sum compos. Testis 
est Dominus, qui me, pristinam per Senem exo- 
ratus valetudinem restituendo, respexit, in ipso 
tempore, quasi in oculi nietu curatum fuisse 
me, atque omnino persanatum, optimam corporis 
constitutionem prodente sanguine, qui instar 
fluenti scaturivit ex corde, et arterias.àc venas 
implevit, vultumque et reliquam carnem salubri 
purpuravit rubore ; robur vero ac vigorem in me 
persensi, quantum ante illun diem expertus 
eram numquam. 

101 Eximium vero hoe miraculum non me 
perculit modo; sed infidelitatem insuper Maga- 
rit» convertit ad fidem. Cum etenim repente 
tam validum me ac valentem videret, mirum, 
quantum obstupuit; et ad Senem accurrens, sic 
eum affatus est : Dehine porro Christianus sum, 
et credo in Christum Filium Dei viventis, qui 
tollit peccatum mundi; et satanc et angelis ejus 
omnibus, et omni pompze ejus, et vanze Arabum 
superstitioni abrenuncio. Solus est Christiano- 
rum Deus, qui facit mirabilia. Te modo, sancte 
Stephane, misereat mei, atque id precando effice, 
ut virtus mihi detur, ac de tyrannis victoria. Scio 
etenim, scio, hostem ex hoc die, quo salutis cau- 
sa ab impuris ejus castris ad Christum profugio, 
bella indictürum esse mihi. Tu me precibus tuis, 
tamquam armis instrue impenetrabilibus, et be- 
nedictionis a te aliquid impetrare me sinito. At 
Senex sanctus, supplicatione pro eo instituta, 
additisque verbis bona precantibus, atque haustis 
a Deo documentis, ampullam ei parvam dedit 
oleo consecrato plenam, hcec adjiciens : In quam- 
cumque civitatem, vieum, aut regionem introie- 
ris, hoe oleo in modum crucis frontem inungito, 
et non accedet ad te malum, et flagellum non 
appropinquabit tabernaculo tuo ; sed super aspi- 
dem et basilieum ambulabis, et conculeabis leonem 
et draconem ; tametsi tyrannis millenis adstite- 
ris, testesque totidem iniqui insurrexerint adver- 
sum te. 

102 Postquam inde discessimus, memor ille 
atque servans impositi a Sene mandati, quocum- 
que locorum devenerat, isto se sigillo muniebat, 
atque adversus tyrannos armatus, dum publicis 
plebis testimoniis ac delationibus apud eos Ma- 
garites asseveratur esse, Magaritze filius, in reli- 


gione 


S. Stephiang 
Sacrificante, 
sanatur : 


quo miraculo 
AMagarites 
convertitur; 
el oleo bene- 
dicto instru- 
ctus, 


inler Suré- 
cenos invtü- 
latus scrUtt 

tur. 


Siti laboran- 
tibus in de- 
serlo patri- 
bus, 


aqua fontem. 
scaturire 
facit. 


Georgius a 
patre defun- 
€tlo abiti 
auri partem, 


C 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


gione barbarico a puero educatus, impiorum illo- 
rum manibus mirabili ratione est erutus, nec 
damni passus quidpiam, nec tormenti, usque 
dum hine ad Dominum peregrinatus est, fidei 
professione orthodoxe servata, Deum hymnis, 
acceptee gratize testibus, concinendis glorificans, 
Senisque demisse venerans sanctitatem. Ego ve- 
ro ex eo tempore ad solitariam vitam propensus, 
cum uxore ac liberis, ut non ignoras, Deo ac san- 
cto Stephano gratias agens, seculo valedixi. 

103 Alius ex iis qui sub hujus tam preclari 
rerum divinarum intelligentia Senis disciplina 
vixerunt, miraculum explanans mihi nihilo illis, 
que Moyses legislator edidit, inferius, sic ait: 
Cum tempore messis calor aliquando terribilis 
incumberet, cum patribus aliquot, ac mirifico 
Magistro in eremum ibamus, amphoris aqua ple- 
mis onusti; quibus evacuatis, res ad extremam 
sitim redierat, qua misere laborantes, ac pene 
defecti, cum locus aquosus abesset quam longis- 
sime, incitare, quantum vires ferre poterant, 
eursum voluimus, si forte vel sero illuc pertin- 
gentibus satiari obtingeret frigida, sitimque mi- 
sere nos urentem restinguere ; sed aquas illo die 
nacti non sumus, licet volucribus tantum non 
perniciores fuissemus. Quare cum videret nos 
pius Magister tali contentione fractos ac fatiscen- 
tes, fugientibus vocibus, opemque implorantibus 
sitis ardorem sine intermissione queri, commo- 
veri sibi viscera sensit, misertusque nostri dixit : 
Nolite, filii spiritu dilectissimi, animos abjicere ; 
quia, qui Israelitico quondam populo, cum siti 
deficeret, aquas de petra per Mosaicam virgam 
elicuit, idem ille scaturire eas faciet modo, ac si- 
tientibus potum dabit vobis, atque ex fontibus 
benignitatis suze refrigerium depromet. 

104 Atque hse elocutus substitit, et secum 
tacite oravit, humumque baculi sui summitate 
percutiens, scalpere nos eam jubebat. Accurren- 
tibus itaque nobis, uncoque terram ungue sul- 
cantibus, limpidus ac potabilis prosilit latex, 
quo hausto, et depulsa siti, postridie, excitatum 
modo ae fluentem istic relinquentes fontem, re- 
diimus. Paucis vero post diebus de eremo quidam 
advenit, qui, eum essemus in Laura, usus nobis 
fuerat familiariter, ac denuntians ait : Per locum 
jam pertransivi, quem arentem perambulavi sze- 
pissime : mune autem fontem in eo recentem ju- 
cundo fluxu decurrere comperi, vix adeo ut mei 
potens füerim, ob stupendum hunc rivum ; neque 
conjicere aliud poteram, nisi ab aliquo Sancto- 
rum sitim deprecante elieitum promanasse : ita- 
que Deum laudavi. Illum et nos, hoc miraculo 
dulcissime refecti, atque illius inspectores ac te- 
stes, gratia et collaudatione celebravimus, qui 
Sanctos suos operum tam mirabilium effectores 
constitueret. 

105 Vir Hierosolymitanus inter illustres ac 
venerabiles senes eximius, cum sanctz Christi 
Dei nostri Resurrectionis archidiaconum, nec 
non Vivifieze Calvarize deuterarium c ageret, ali- 
qua mihi facta retulit, quze suis ipse oculis usur- 
paverat : fuerat enim seni consuetudine familiari 
conjunctus. Sie adeo exorsus est : Fuit quidam 
de clero nostro archipresbyter, nomen illi Geor- 
gius, cui pater opulentus, auroque multo locuples 
erat. Is autem in partes Damasci peregre profe- 
ctus, nullo condito testamento, ad Dominum 
excessit e vivis. Omne vero auri pondus sub ter- 
ram defoderat per varia, reconditaque latibula. 
soli Deo arcanorum omnium inspectori nota. Hu- 
Jus mortem ut rescivit filius, ingenti moerore, 


Tomus u Julii. 


545 


αὐτῶν χειρῶν ἐῤῥύετο, καὶ ἀδλαδῶς wai ἀθασανίστως 
ἀπελύετο, ἕως πρὸς Κύριον τῶν τῇδε ἐξεδήμησεν, τὴν 
ὁμολογίαν τηρήσας τῆς πίστεως ὀρθοδόξως, δοξάζων 
τὸν Θεὸν, xol εὐχαριστηρίους ὕμνους ἀναπέμπων 
αὐτῷ, xol τὴν τοῦ Τέροντος ἐχθειάζων ἀρετήν. Ἐγὼ 
δὲ ἐξ ἐνείνου τὸν μονήρη ποθήσας βίον, σὺν τῇ γα- 
μετῇ xad τοῖς τέχνοις ἀπεταξάμην τῷ χόσμῳ, ὡς οὐ- 
δέ σε διέλαθεν, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ 
Τέροντι. 


108 "Ἄλλος δέ τίς τῶν μαθητευσάντων τῷ θεο- 
σόφῳ Τέροντι, διηγούμενός μοί τί, τῶν θαυμάτων 
τοῦ νομοθέτου Νωύσεως οὐχ ἧττόν, φησι " Φοδεροῦ 
ποτε χαύματος θερινοῦ χαιροῦ διϊππεύοντος, μετά 
τινων τῶν πατέρων σὺν τῷ θαυμασίῳ ἐπιστάτῃ ἐπὶ 
τὴν ἔρημον ἐπορεύθημεν ἀναφορέας πλήρεις ὑδάτων 
βαστάζοντες, ὧν δαπανυθέντων, εἰς ἔσχατον ἐληλύ- 
xapty δίψος, ὑφ᾽ οὗ πάνυ χαταπονυηθέντες, καὶ σχε- 
δὸν λιποθυμήσαντες, τοῦ ὑδατώδους τόπου σφόδρα 
ποῤῥωτάτω ὑπάρχοντος, ἠβδουλήθημεν ὀξυτάτῳ χρή- 
σασθαι δρόμῳ, ἴσως ἂν ὀψὲ φθάσαντες ἐμφορηθῶμεν. 
τοῦ νάματος, xal τὴν ἀλγηνῶς συνέχουσαν ἡμᾶς δί-- 
lav ἰασάμενοι " ἀλλ᾽ οὐ δ᾽ ἂν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ κατε 
γντήχαμεν τὰ ὕδατα, el wal μόνον οὐχὶ γεγόναμεν 
ὀρνέων ταχύτεροι. Διὸ θεασάμενος ἡμᾶς ὁ φιλόσ- 
τοργος ἐπιστάτης, χαὶ ὑπὸ τοιούτου δεδαμασμένους, 
καὶ τετηχότος ἀγῶνος, τὴν μὲν φλόγα τῆς δίψης 
ἀπαύστως ἰχνοτάταις αἰτουμένους αὐδαῖς xal προσε-- 
πικλήσεσιν ἐυσπλαγνίσθη, καὶ ᾧχτειρε, καὶ εἶπε * Μὴ 
ἀθυμήσετε, πνευματικὰ τέχνα, ὅτι ὁ πάλαι τῷ lopom- 
λίτι λαῷ διψῷντι διὰ τῆς Μωσαϊχῆς ῥάδδου πηγά- 
σας ἐκ τῆς πέτρας ὕδωρ, αὐτὸς xol νῦν ὑμῖν πηγά- 
σει, καὶ δίψωντας ποτήσει ὑμᾶς, xal θεραπεύσει ἐκ 
τῶν πηγῶν τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας. 


104 Καὶ ταῦτα λαλήσας ἔστη, καὶ καθ᾽ ἑαυτὸν 
ἤυξατο, καὶ τῷ ἄκρῳ τῆς ῥαδδου αὐτοῦ τὴν γὴν πα- 
τάξας, ἐχέλευσεν ἡμῖν ξύσαι. Ἡμῶν οὖν παραδρα- 
μόντων, χαὶ μιχρὸν ταῖς τῶν ὀνύχων ἀκώχαις ξυσάν- 
τῶν, ἔθλυσε νάμα τηλαυγὲς καὶ ποτημὸν, ἐξ οὗ πε- 
πωχότες, καὶ τὴν δίψαν ἀφέντες, τῇ ἐφεξῆς ἡμέρᾳ 
ἀνεχομίσαμεν, ἐχεῖθεν νέαν πηγὴν νάιουσαν ἐάσαντες, 

et' oU πολλὰς δὲ ἡμέρας τις τῆς ἐρήμου συνήθης 
ἡμῶν, ἐν τῇ Λαύρᾳ ὄντων, ἀφίκετο, ἀγγέλλων xa 
λέγων * Διὰ τόπον παρῆλθον, ὃν πλειστάχις κατά- 
ξηρον ὄντα πεπάτηχα, νυνὶ δὲ ξένην ἐν αὐτῷ πηγὴν 
ἔυρηχα, τερπνὸν ῥέουσαν ὕδωρ, καὶ ἐξέστην ἐπὶ τῷ 
παραδόξῳ ῥεύματι * ἄλλο δὲ οὐδὲν ὑποτοπάσαι ὃὲ- 
δύναμαι, ἣ ὅτι, τινὸς τῶν ἁγίων διψήσαντος καὶ cü- 
ξαμένου, ἐξέθλυσε, καὶ ἐδόξασα τὸν Θεόν * ὦ καὶ 
ἡμεῖς οἱ τοῦ θαύματος τρυφηταὶ, xal ἐπόπται, καὶ 
ἵστορες χάριν x«l δοξολογίαν ἀνεπέμψαμεν, τῷ τοὺς 
ἅγίους αὐτοῦ θαυματουργοὺς ἀποτελοῦντι. 


105 "Λνηρ Ἱεροσολυμίτης, ἐλλογικὸς τῶν ἐμφα- 
νῶν καὶ ἐντίμων γερόντων, ἀρχιδιάκονος ὑπάρχων τῆς 
ἁγίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἀναστάσεως, καὶ δευ- 
τεράριος τοῦ σωοποιοῦ Kpaviov, διηγήσατό μοί τινα 
διηγήματα, ἅπερ αὐτὸς ἰδίοις ἱστόρησεν ὀφθαλμοῖς * 
φίλος γὰρ συνήθης ὑπῆρχε τοῦ θαυμασίου Τέροντος. 
Καὶ φησι * Ὅτι τις τῶν ἡμετέρων συγχληρικῶν ἀρ- 
χιπρεσθύτερος, Τεώργιος ὄμομα αὐτῷ, ἔσχε πατέρα 
πολυχτήμονα, χρύσον πλουτοῦντα πολὺν. Οὗτος δέ 
ποτε ἐπὶ τὰ μέρη Δαμασχοῦ ἀποδημήσας, τοῦ βίου 
πρὸς Κύριον ἐξεδήμησε, μηδὲν διαθέμενος * ἦν δὲ πᾶν 
τὸ χρυσίον αὐτοῦ ὑπὸ τὴν γῆν χεχωσμένον ἐν διαφό-- 
pots ἀποχρύφοις κευθμῶσιν, οὺς οὐκ ἐγίνωσκεν ἄλλος, 
εἰ μὴ μόνος ὁ χρυφίων γνώστης Θεός, Τούτου δὲ 
τὴν τελευτὴν ἀκούσας ὁ υἱὸς ἀγωνίᾳ καὶ λύπῃ συνεί- 


79 χετο 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GTUECO. 


AUGTORE 
LEONTIO 


DISCIPULO. 


EX MS. 
GIUECO. 


546 
yero, xal οὐ μόνον τὴν πατριχὴν ἀπεχλαυσατο καὶ 
ἐπένθυνε στέρησιν, καὶ τὴν ἑαυτοῦ ὀδυνηρὰν ὀρφα- 
νίαν, ἀλλὰ xai τὴν τῶν χρημάτων ἀπώλειαν * εἰς 
οἵαν λογιζόμενος ἔμελλε λήξιν πενίαντε καὶ ταλαιπώ- 
ῥιαν. Πολλῶν μὲν οὖν παρηγορούντων αὐτῷ, οὐ παρη- 
γορεῖτο * μεῖζον γὰρ τῆς παρηγορίας ἀμφοτέροθεν εἴ- 
χετο χατώδυνον σύνθαμα. 


100 Ὕστερον δὲ ἀρίστῃ φιλικῇ παραινέσει xad 
εὐνοίᾳ πεισθέντι συνεπορεύθην αὐτῷ πρὸς τὸν χαριτό- 
πνευστον Τέροντα, ὃς φιλοφρόνως ἡμᾶς ὑποδεξάμε- 
νος, ἐπυνθάνετο, τί ἂν εἴη τοῦ σκυλμοῦ τὸ ἄιτιον. Ὁ 
δὲ θεοφιλὴς Τεώργιος ἐλεεινῶς ὀδυρόμενος, τὴν δίπλην 
αὐτοῦ πιχροτάτην συμφορὰν χατέλεξεν, ἀξιῶν αὐτόν 
διδάξαι διὰ τῆς οἰχείας θεοσδότου χάριτος, ποῦ τὸ 
πατρῶον χρυσίον κεχρυμμένον χατάχειται. Ὁ δὲ Τέ- 
ρῶν, ἀγαπητὲ, μὴ χλαῖε, φησὶ, τοῦ πατρός σου τὸν 
θάνατον * χοινὸν γὰρ τοῦ θανάτου τὸ ποτήριον, γαὶ ἡ 
ὁδὸς ἀπαράιτητος * περὶ δὲ τῶν χρημάτων, εἰ βεδα- 
lac ἕξεις ἐλπίδας εἰς τὸν Θεὸν, τὸν τῆς ζωῆς yopn- 
γὸν, χαὶ προφέα, oUx ἐλαττωθήσῃ παντὸς ἀγαθοῦ. 
Ὁμῶς δὲ πόσα προθυμῇ διδόναι τῷ Θεῷ, εἰ εὕροις 
τοὺς πατριχοὺς θησαυρούς ; "Oca χελεύεις, ἔφη, χαὶ 
προθυμοῦμαι δοῦναι τὸ ἡμισύ. Ὁ δὲ Τέρων * Μὴ τὸ 
ἡμισὺ, ἀλλὰ μόνον πέντε χρυσίνους ὅρισον τοῖς πτω- 
χοῖς. Τούτους τοίνυν αὐτοῦ τοῖς πένησι ὁρίσαντος, 
εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἰζαλόγηρος, ποιήσας σύναξιν χἀκεῖθε 
μυηθεὶς γνωστιχῆς ἐλλάμψεως Βαθμίδας ἔχετε ἐν 
τῇ ὑμετέρᾳ αὐλῇ κατὰ τοιόνδε τὸ μέρος ἀνάγου- 
σας * ψηλαφήσας οὖν περὶ τὰς ἄχρας αὐτῶν, ἐκεῖ 
ἐν τῷδε τῷ τόπῳ εὐρήσεις τινὰ ἱκανά. AaGoy δὲ 
εὐχαρίστει τῷ Θεῷ, καὶ ἀπόδος, ἃ διέστειλαν τὰ 
χείλη σου. 


107 Ἡμῶν οὖν μετὰ χαρᾶς ἐπανελθόντων, ὁ Τέ- 
ώργιος ὄικαδε πορευθεὶς χαὶ ἀναζητήσας, εὕρεν οὕ- 
τως, ὥσπερ ὁ Τέρων εἶπεν. Μετ᾿ ὁλίγον δὲ καιρὸν 
ταῦτα δαπανήσας πλεῖστα λίαν ὑπάρχοντα, μηδα- 
μῶς τελέσας τὴν ὑπόσχεσιν, πάλιν ἀφίκετο πρὸς τὸν 
Τέροντα, ἐμοῦ συνοδοιποροῦντος αὐτῷ. ἙΕὐμενῶς οὖν 
ἡμᾶς ὁ Τέρων προσηχάμενος, ἐπύθετο τὴν χρείαν, ἥ- 
τὶς ἡμᾶς τότε εἰς τὴν Λαῦραν ἐλθεῖν χατήπειξεν. Ὁ 
δὲ Τεώργιος * “Λγιε πάτερ, ἃ τὸ θεῖον διὰ τῆς σῆς 
ἁγιότητος ἡμῖν ἀπεκάλυψεν, αἱ πυλνῶς ἐπισυμξαίνου-- 
σαι βιωτικαὶ δαπάναι ἀφανῆ κατεσχεύασαν " ἀλλὰ 
δυσωπῶ τὴν σὴν εὐμένειάν τε καί ἐπείκειαν γνωρίσαι 
ἡμῖν, ποῦ χεῖνται τὰ λοιπά. Ὁ δὲ μειδιάσας ἠρώτα * 
᾿Απέδωκας τῷ Θεῷ τὰς εὐχάς cov; Ὁ δὲ - Οὐχὶ, 
πάτερ, ἀλλὰ ἀποδώσω. Καὶ ὁ Πρεσθύτης, ὑπὸ τῆς 
ἐνοιχούσης αὐτῷ πολλῆς εὐσπλαγχνίας κινηθεὶς, xai 
τὴν θεϊχὴν ἐχτελέσας λειτουργίαν, xal θείᾳ φωταγω- 
γηθεὶς χάριτι, πρὸς αὑτὸν εἶπεν * Eie τὸ ὑμέτερον 
εἰσελθὼν ἐργαστήριον, ἄρον τὴν θυμιάματος θῦιαν " 
ἑυρήσεις δὲ ἐπεῖ θησαυρὸν πολὺν χαταχείμενον. Εἰλη- 
φὼς τόιϊνυν εὐχαριστίαν ἀνάπεμψον τῷ Θεῷ, καὶ 
πλήρωσον, ἅπερ ἐπηγγείλω. Ὁ δὲ κατὰ τὴν θεο- 
δώρητον τοῦ Τέροντος διόρασιν εὑρηχὼς νομίσματα 
πάμπολλα, μετὰ βραχύν τινα χρόνον δεδαπάνηκεν 
αὐτὰ, μηδὲν διανείμας πτωχοῖς, ὡς ὑπέσχετο. 


108 Ἐν ἀπορίᾳ δὲ καὶ τῶν ἀναγχαίων γεγονὼς, 
προσέφυγεν ἔτι τῷ μαχαρίῳ Τέροντι, παρακαλῶν 
αὑτὸν φανερῶσαι, ἔιτι τῶν πατρώων χειμηλίων xpu- 
πτὸν ὑπολέλειπται. Ὁ δὲ Τέρων ἔφη πρὸς αὐτόν * 
Δέδωχας τοῖς πτωχοῖς, ἅπερ ὑπέσχου; Ὁ Oi εἶπεν - 
Συγχώρησον, πάτερ, ἐπειδὴ οὐκ ἐπόιησα. Ὁ δὲ 
Τέρων, θαυμαστῶς ἔχων, ἀπεχρίνατο * λγαμαί 
σε τῆς ἀναισθησίας, Τεώργις. Πῶς οὐ δέδεικας 
τοῦτε ᾿Ανανὶου xal τῆς Σαπφείρας τὸ ὑπόδειγμα, 
τῶν χαχῷ τιμωρηθέντων θανάτῳ, ὡς ψευσαμένων τῷ 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


tristitiaque conflictari ccepit: neque patrem dum- 
laxat amissum, luctuosamque suam orbitatem 
flebat ac lamentabatur; sed deperditas etiam di- 
vitias, considerans qualis sibi hereditaria portio 
destinata esset, egestas nimirum et miseria. 
Quidquid multi consolabantur, nihil audiebat: 
majus enim consolatione urgebat utrimque homi- 
nem infortunium. 

106 Postea tamen, cum jam optimis amicorum 
consiliis et benevolentize auscultare ccepisset, iter 
capessivimus una ad instinctum Dei gratia Se- 
nem, qui nos benigne susceptos rogavit, quid eum 
male haberet. At pius Georgius miserabiliter eju- 
lans duplicem suam acerbissimam sane calami- 
latem exposuit, orans ut se per gratiam, quam a 
Deo propriam acceperat, edocere ne gravaretur, 
ubi paternum aurum jaceret abstrusum. Cum 
Senex : Patris mortem, inquit, dilecte, ne fleve- 
ris, calix enim mortis communis est, et via in- 
deprecabilis ; ad pecunias quod attinet, si firmam 
in Deo vitze auctore, altoreque fiduciam colloca- 
veris, non deficies omni bono. Verumtamen quid 
Deo dare statuis, siquidem thesauros paternos 
detexeris? Pater, inquit ille, quidquid jusseris ; 
etiam dimidium libenter impertiar. Tum Senex : 
Non dimidium, sed quinque tantum aureos pau- 
peribus destina. Quos cum ille egentibus addi- 
xisset, subjecit bonus Senex, peracto sacrificio, 
haustaque inde illustratione spirituali edoctus : 
Sunt in atrio vestro gradus, versus talem partem 
ascensum prebentes: si igitur circa supremas 
eorum partes investigaveris, tali loco non nulla 
reperies, quz» usui esse possint. Verum ubi acce- 
peris, Deo gratias agito, et reddito quse distin- 
xerunt labia tua. 

107 Regressis nobis inde cum gaudio, Geor- 
gius recta domum se contulit, et scrutatus com- 
perit omnia, uti dixerat Senex. Sed absumptis 
brevi divitiis quam maximis, nec promissis ulla 
ex parte persolutis, rursus, me comite, Senem 
adiit. Is, cum benevole nos admisisset, querit, 
qua causa tam cito nos tum revocasset in Lau- 
ram. Cui Georgius : Pater sancte, quae nobis per 
sanctitatem tuam divinum numen retexit, in 
usus vitze necessarios frequenter occurrentes pe- 
nitus abierunt. Sed et benignitatem tuam et 
mansuetudinem obtestor, ut indicet nobis, ubi 
reliqua delitescant. At ille subridens, rogat: 
Ecquid reddidisti Deo, quod voveras? Cum hie : 
Nondum etiam, inquit, pater; sed reddam ta- 
men. Tum Senex motus ea, qua propria ipsi 
erat, viscerum teneritudine, post peractam rem 
divinam coelesti gratia collustratus ad eum ait : 
Ubi officinam vestram ingressus eris, tolle mor- 
tarium thymiamatis ; ibi repositum deprehendens 
thesaurum insignem. Hunc ut nactus fueris, me- 
mineris Deo acceptum referre, et liberare quam 
dedisti fidem. Ille vero cum, juxta concessam 
Seni divinitus rerum occultarum notitiam, vim 
nummorum ingentem e tenebris eruisset, exiguo 
post tempore profuderat universam, mendicis, 
contra quam spoponderat, elargitus nihil. 

108 Cumque rerum etiam necessarium penu- 
rialaboraret, recurrit denuo ad B. Senem ob- 
Secrans, si quid paternorum bonorum uspiam 
adhue conditum superesset, id sibi assignare ut 
vellet. Verum Senex : Dedisti, inquit, quod ege- 
nis adpromiseras ? Tum ille : Ignosce, mi pater ; 
quia non dedi. Ad quod senex admirabundus 
reposuit: Demiror enimvero duritiem, Georgi, 
iuam. Fierine potuit, ut ad Ananise Saphirz- 
que exemplum non expavesceres, qui quod Spiri- 


tui 


α Stephano 
indicatam, 


invenit ; post- 
ea aliam γ0- 
αὶ sibi indi- 
cari; 


iterumque 
aliam ; Se. 
quia promts- 
sam eleemo- 
sunam non 
dederat, teT- 
lia vice va- 
cuus remit- 
titur. 


Archidiaco- 
nus apocri- 
siarium seve- 
rius casli- 
gando aposta- 
sig causam 
prabet ; 

d 


üccersilus α 
S. Stephano 


Deccati qy- 
fUilup ; 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


tui sancto mentiti fuerant, infelici morte multati 
sunt? Et illi quidem, cum partem pecunize maxi- 
mam attulissent, minimum quid subducentes ; 
quando tu interim subtraxisti omnia? Facesse 
hine jam deinceps, facesse: non enim te vult 
Deus divitiarum affluentia superbire. Sunt et alia 
stupenda non pauca, quz vidi ab admirabili hoc 
Sene patrari, quaeque hic recenserem, nisi nar- 
rationis prolixitatem vererer: odiosa namque 
auribus est sermonis satietas. Cogere me tamen 
pergitis, ut, omissa verbositate, de multis aliqua 
proferam. 

109 Cum tyrannice aliquando impacta nobis 
esset descriptionis comminatio ; qui tum imperi- 
tabat, ad exigenda tributa me compulit: erat 
autem administer et urbanze communitatis apo- 
crisiarius d fratrum aliquis. Pavore ac tremore 
corripior, dum narro simul et recogito prolapsio- 
nem, quam per ipsum imprudens admisi. Sed 
propitia sit mihi suprema Dei justitia, atque ig- 
noranti? mez misericorditer ignoscat. Apocri- 
siarum hunc, cum impositi sibi muneris partes 
obiret oscitantius, et in errores multos impin- 
geret, salutis ejus gratia (nam carus erat mihi) 
placuit perterrefacere ; atque extendi hominem 
ad flagella jubeo, eum clam innuissem, plagam 
utunam tantum infligerent, ac minaci in eum 
voce detono, renuntians pcenas exactum iri mo- 
do administrat, perperam descriptionis sus. 
Verum ille arrepta statim fuga, sexta decima 
mensis Februarii a Christiana confessione defe- 
cit. Ex quo funestus hic mihi casus acciderat, in 
perpetua versabar animi ezegritudine, ne quid inde 
forsitan peccati contraxissem. 

110 Nee diu factum est postea, cum ad me, 
qui homo sum nihili, misit occultorum arbiter 
Senex, qui verbis ejus diceret : Dignetur pietas 
tua ad nos usque huc venire; sunt enim, quz 
communicata cum ea velimus, omnino necessa- 
ria, qu:e per litteras expediri non possint: nam 
decima sexta mensis Februarii peccatum grande 
peccasti Domino, quem et tibi et nobis peccato- 
ribus in tremendo judicii die clementem exopto. 
Acceptis igitur sacris Senis litteris, jam dictis 
attonitus ita continuo rescripsi: Percelluerunt 
me, pater admirabilis, quze ad me scripta dedi- 
sti ; neque enim sciveram recentis hujus criminis 
auctorem esse me. Quamquam peccatis demersus 
semper fui, atque iniquitatibus turpissime man- 
cipatus ; tamen adire te modo non aliam ob cau- 
sam distuli, quam quod implicatis necessariorum 
pro tempore negotiorum laciniis constrictus de- 
tinear, Quin alta potius demissio tua, exemplo 
Domini sui, qui ad salvandos ultro peccatores 
descendit, huc accedere ne dedignetur ad nos, 
vitze hujus sordibus involutos, et secularium op- 
pressos mole curarum, et obfuscatos habentes 
mentis oculos ; atque hinc forte est, quod se non 
agnoscant hujus delicti reos, quos tu proinde 
quamprimum preveni, et meam leva miseriam. 
Vale. 

111 Responso ejusmodi alteris litteris respon- 
dit ipse, ac dixit: Qam digna commiseratione 
senectutis meze sit imbecillitas, Deo dilectissime, 
non te latet; nihilo tamen secius, utut senio 
gravis, operam dabo, ut Deo vires sufficiente, 
primo quoque tempore adyeniam. Cum ergo post 
dies paucos adesset, privatim ac remotis arbi- 
tris, ait mihi : Cum Scripturz divinze, adhorta- 
tionesque doctorum, te, tamquam vero Ecclesise 
filio, audiente, per dies singulos recitentur ; cum- 
que id conciliorum canonibus cautum sit, ne quis 


| 541 


Πνεύματι τῷ ἁγίῳ; Καὶ τοιγε ἐκείνων τὰ πλεῖστα 
μὲν προσενηνόχότων, μέρος δὲ τι ἐλάχιστον ἀποχρυ- 
ψαμένων * σὺ δὲ τὸ πᾶν ἀπεχράτησας. Ὕπαγε τοῦ 
λοιποῦ, ὕπαγε " οὐχ ἠθέλησε γάρ σε τὸ Θεῖον πλούτου 
περιουσίᾳ χομᾷν. "Ἀλλὰ δὲ πολλὰ θαύματος ἄξια 
παρὰ τοῦ θαυμασίου Τέροντος τεθέαμαι, ἅπερ διη- 
γησάμην ἂν, εἰ μὴ τὸ μῆκος ἐδεδείην τῆς λέξεως * 
χόρος γὰρ λόγου πολέμιος ἀκοαῖς " ὅμως δὲ τῶν 
πλειόνων ἔτι με βιάζετε τὴν πολυλογίαν φυγόντα πά- 


λιν λαλεῖν. 


109 ᾿Απειλῆς ποτε διαγράφου τυραννικῶς ἡμῖν 
ἐπιχειμένης, ὁ τηνικαῦτα κρατῶν ἠνάγχασέ με τοὺς 
φόρους ἀπαιτῆσαι " ἦν δέ τις τῶν ἁδελφῶν ὑπηρέτης 
xai ἀποχρισιάριος τῆς πολιτικῆς κοινότητος. Φόξδῳ 
xai τρόμῳ συνέχομαι διεξιὼν ἅμα xal ἐννοῶν τὸ 
ἀγνώστως διὰ τούτου προσγέγονός μοι παράπτωμα * 
ἀλλ᾽ ἵλεως εἴη μοι ἡ θεαρχικωτάτη δίκη, τῇ ἀγνοίᾳ 
μου χαρισομένη τὴν ἄφεσιν. Τοῦτον τὸν ἀποχρισιά- 
βίον τῆς ἐν χερσὶν ὑπηρεσίας περιφρονήσαντα,, χαὶ εἰς 
πολλὰς ἐξσχέλλοντα ἀταξίας, ἡἠδουλήθην ἐχφοδῆσαι 
ἕνεχεν τῆς ἑαυτοῦ σωτγηρίας, φίλος γὰρ ἦν μοι, xod 
ἐκέλευσα ἁπλωθῆνας αὐτὸν, χαὶ λάθρα νενευχὼς μίαν 
πληγὴν δαρῆναι, ἐχρησάμην πρὸς αὐτὸν ἀπειλητικῇ 
φωνῇ, ἐπαγγελλόμενος τὸν οἰχεῖον αὐτοῦ ἐξαποτε- 
τικέναι διάγραφον. Ὁ δὲ παραυτὰ δραμὼν, τῆς ἐν 
Χριστῷ ὁμολογίας ἀποστάτης ἐγένετο τῇ ἔξ χαὶ δε- 
κάτῃ τοῦ Φεδρουαρίου μηνός * τῆς ἐπελθούσης μοι 
τότε λυπηρᾶς ἀθυμίας, καὶ λυπηρῶς μένω, μὴ ἐσχη- 
χέναι ἐντεῦθεν ἁμάρτημα. 


110 Μετ᾿ οὐ πολὺν οὖν καιρὸν ὁ διορατικὸς Té- 
ρὼν ἐπιστέλλει πρός τὴν ἐμὴν οὐθενότητα, λέγων * 
Παρακεχλήσθω ἡ ὑμῶν θεοσέδεια ἕως ἡμῶν γενέσθαι * 
ἔχομεν γὰρ ἀναγκαῖά τινά ἀνατεθηκέναι αὐτῇ, ἅπερ 
διὰ συλλαδῶν δεδηλωχέναι ἀμήχανον * τῇ ἕξ xal 
δεχάτῃ γὰρ τοῦ Φεόδρουαριου μηνὸς ἁμαρτὶαν μεγά- 
An» ἡμάρτηκας τῷ Κυρίῳ, ὃς ἵλεως γένηται καὶ σοὶ 
καὶ ἡμῖν τοῖς ἁμαρτωλοῖς ἐν τῇ φοδερᾷ ἡμέρᾳ τῆς 
χρίσεως. Δεδεγμένος οὖν τὰ ἱερὰ τοῦ Τέροντος γράμ- 
ματα, ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις καταπλαγεὶς, εὐθέως ἀν- 
τέγραψα - Κατέπληξάς με, θαυμαστὲ πάτερ, ἐφ᾽ οἷς 
ἐχάραξας * ἐμαυτὸν γὰρ οὐκ οἶδα τὴν καινοτέραν 
ταύτην δεδραχότα πλημμέλειαν. El καὶ ταῖς ἀμπλα- 
χίαις ἐξ ἀεὶ βεθυθισμένος καθέστηκα, xal ταῖς ἀνο- 
μίαις δεδουλωμένος, ἀλλ᾽ οὐκ ἂν νῦν μὴ ἐρχόμε- 
γος πρός σε μεμένηχα, εἰ μὴ ταῖς πολυπλόχοις συ-- 
ραῖς τῶν καιρίων καὶ χρειώδων πραγμάτων πεπήδη- 
μαι" ἀλλὰ μᾶλλον ἡ σὴ ὑψηλὴ συγκατάθασις, τὸν 
ἑαυτῆς μιμουμένη δεσπότην, τὸν ἁμαρτωλοὺς ἐλη- 
λυθότα ἀνασώσασθαι, δυσωπηθήτω σχυλῆναι πρὸς 
ἡμᾶς, τοὺς τῷ βορδόρῳ τοῦ βίου ἰλυσπωμένους, καὶ 
τῇ ὕλῃ τῶν κοσμικῶν φροντίδων βεθαρυμένους, καὶ 
τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας ἡμαυρωμένους, κἀκεῖ-- 
θεν ἑαυτοὺς τυχὸν ἀγνοῆσαι τοὺς τουτονὶ πεποιηκότας 
τὸ πλημμέλημα, οὺς οὖν ταχὺ κατέλαξε, καὶ σῶσον 
τὴν ἐμὴν ἐλεεινίαν. Ἔρῥωσο. 


111 Ὁ δὲ τοιούτοις ἀντιγράφοις ἠμείξετο, καί 
φησι * Τὴν συνέχουσάν με τοῦ γήρως ἐποίχτιστον 
ἀδυναμίαν οὐκ ἀγνοεῖς, θεοφιλέστατε. Ὅμως δὲ εἰ 
xal τῷ γήροι συνέχομαι, ἀλλάγε τάχιον οὐκ ὀχνήσω 
ἐλθεῖν τῇ τοῦ Θεοῦ βοηθείᾳ νευρούμενος. Mec" ὀλίγας 
οὖν ἡμέροις παραγνόμενος, ἰδίᾳ xal χωρὶς εἶπε πρός 
μὲ" Τῶν θείων γραφῶν καὶ διδασκαλικῶν παραινέ- 
σεων ἐπί σου xal ἑκάστην ἡμέραν ἀναγινωσκομένων, 
ὡς τῆς ἐχκλησίας γνησίου τέκνου τυγχάνοντος, xal 
τῶν συνοδικῶν χανόνων χωλυόντων πάντα κληρικὸν 
τοὺς ἐξουσιαστικοὺς μετέρχεσθαι νομούς ( οὐ γὰρ δεῖ 


Y 
τα 


AUCTORE 
LEONTIO 

DISCIPULO. 
EX MS. 
GTUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISGIPULO. 
EX.MS. 
GRECO. 


548 
τὰ θεῖα τοῖς ἀνθρωπίνοις χαταμίγνυσθαι, καὶ τὰ οὐ- 
ράνια τοῖς γηΐνοις συμφύρεσθαι, xal τὰ πνευματικὰ 
τοῖς σαρκιχοῖς, χαὶ τὰ ἱερατιχὰ τοῖς χοσμιχοῖς συγ- 
χέεσθαι) ὥφειλες ποιῆσαι, ὅπερ memoinxac; ἅμαρ- 
τίαν γὰρ μεγάλην ἐνώπιον Κυρίου ἥμαρτες, ἐχείνῳ 
τῷ ποτε ἀδελφῷ δοὺς ἀφορμὴν τῆς Χριστιανότητος 
ἀφίστασθαι, καὶ τὴν ἰδίαν ψυχὴν ἀπολέσαι, ὑπὲρ ἧς 
ὁ Χριστὸς ἀπέθανε. 


112 Λέγω δή σοί τι παράδοξον, ἵνα γνοὺς τοῦ 
τραύματός σου τὸ μέγεθος τὴν ἁρμόζουσαν ἐπιζητή- 
σεις θεραπείαν 5 ὥσπερ γὰρ τῶν σωματικῶν παθη- 
μάτων πολλαὶ διαφοραὶ διαφόροις θεραπείαις χαὶ 
φαρμαχοποσίαις περιποιούμεναι " οὕτω καὶ τῶν ψυ- 
χικῶν νοσημάτων ὑπάρχουσιν ἄλλοις ἄλλως νοη- 
τοῖς φαρμάχοις θεραπευόμεναι. Πρὸ ὀλίγου διαφα- 
νούσης τῆς ἁγίας χυριανῆς ἐγενόμην ὡς ἐν ἐχστά- 
σει, καὶ θεωρῶ ἐμαυτὸν ἐν τῇ ἀγίᾳ ᾿Αναστάσει, "Exet 
οὖν εἰσελθὼν, xai τὸ ζωοδῶρον τοῦ Θεοῦ Λόγου 
προσχυνήσας σγμεῖον, ἐπορεύθην κατὰ τὸν τύπον εἰς 
τὸ ἅγιον Kpavlov, xal βλέπω τὸν θεοφόρον μητρο- 
πολίτην τῆς πανευδαίμονος δἰ Εμίσης λευχειμόνως 
ἑστῶτα, καὶ δύο ἀγγέλους ἀσπροφοροῦντας ἑκατέρω- 
θεν * σὲ δὲ παντελῶς μὴ ἰδὼν, πρὸς αὐτοὺς εἶπον " 
Ποῦ ἐστιν ὁ ἐμὸς φίλος δευτέραριος ; Οἱ δὲ ἱταμῶς 
χαὶ ὀργίλως ἀπεχρίθησαν * ᾿Εκεῖνον ἀπολεῖ Kuptoc 
xal πάντα τὸν οἶκον αὐτοῦ, ἐπειδὴ τῇ ἔξ καὶ δεχάτγ 
τοῦ Φεδρουαρίου μηνὸς διὰ τῶν χειρῶν αὐτοῦ ψυχὴ 
Χριστιανὴ ἀπώλετο, τὴν πίστιν ἡμῶν ἀθετήσασα. 


113 Ἐγὼ δὲ * Μὴ, χύριοι, ἔφην, μὴ ἔστω τοῦτο * 
ἀλλὰ πρεσδεύσάτε τὸν ἐπὶ ταύτῃ τῇ ζωοποιῷ πέτρᾳ 
τῷ σταυρῷ προσηλωθέντα, xai λύτρον ἑαυτὸν δόντα 
τῷ θανάτῳ ὑπὲρ τῆς ἡμῶν ἀπολυτρώσεως, χαὶ πᾶσαν 
τὴν γῆν τῷ τῆς θεαρχικῆς αὑτοῦ πλευρᾶς ἐχρεύσαντι 
θείῳ ἄιματι ἐκπλύναντα, ἵλαον αὐτὸν γενέσθαι, καὶ 
τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι. Καὶ ἄρας τοὺς ὀφθαλμούς 
μου πρὸς Κύριον, ἔντευξιν καὶ ἱλασμόν ὑπέρ σοὺ πε- 
ποίηχα, εἰπών * Φιλάνθρωπε καὶ πολυέλες Κύριε, ὁ 
μὴ θέλων τὴν ἀπώλειαν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ τὴν 
ἐπιστροφὴν xoà τὴν ζωήν * ὁ τῶν Νενευϊτῶν δεξάμενος 
τὴν μετάνοιαν, xal τοῦ Ἐζεκίου τὸν κλαυθμὸν, καὶ 
τοῦ Μανασσῆ τὸν στεναγμὸν, xal Δαδὶδ τὴν ἔξομο- 
λογίαν, χαὶ Ylérpou τὰ δάκρυα, xci τὸν ἐπὶ σταυροῦ 
λῃστὴν διὰ πιστοῦ ῥήματος σώσας, χαὶ αὐτῷ τὴν 
εἴσοδον τοῦ παραδείσου δωρησάμενος, πρόσδεξαί μου 
ταύτην τὴν ἄιτησιν ὑπὲρ τοῦ δευτεραρίου, καὶ χάρι- 
σαί μοι αὐτὸν, εἰ καὶ ἀνάξιός εἰμι χάριτος " ἀλλ᾽ οὖν 
διὰ τὸ ἀδιήγητον τῶν σἰχτιρμῶν σου βάθος, xal τὸ 
τῆς σῆς εὐσπλαγχνίας ἄφατον πέλαγος, wo τῇ τῶν 
παρόντων ἁγίων ἀγγέλων καὶ τούτου τοῦ σου πανευ- 
αγοῦς ἀρχιερέως πρεσθείᾳ, σῶσον αὐτὸν, χαὶ σαγή- 
γευσον πρὸς ἑαυτὸν, xal ἄξιον ταύτης τῆς ἱερᾶς 
ἀπέργασαι στάσεως, ὅτι πάντα δύνασαι, xad παρορᾶς 
ἁμαρτήματα ἀνθρώπων εἰς μετάνοιαν - χαὶ πρέπει 
σοι ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν ἀιώνων. 


114 Καὶ ταύτην τὴν ἄιτησιν ἐμοῦ περί σου πε- 
ποιηχότος, xal * Ἰδοὺ, ἐχαρίσατό σοι αὐτὸν, οἱ ἄγιοι 
ἔφησαν ἄγγελοι " ἀλλ᾽, ὦ ἀγαπητὲ δευτέραριε, μετα- 
νόησον, χαὶ τὴν χαρδίαν σου τοῖς δάφχρυσι ἀπόπλυ- 
νον * οὐ γὰρ διὰ τὴν ἀξίαν μον ὁ Θεὸς ἐφανέρωσέ 
μοι ταῦτα * ἀλλὰ διὰ τὴν σὴν σωτηρίαν. Οὐχοῦν 
χλαῦσον, χαὶ ἐξευμένισαι τὸ Θεῖον, χαὶ καρποφόρη- 
σον χαρποὺς ἀξίους τῆς σῆς λειτουργίας, καὶ ἄγνισον 
σου τὴν καρδίαν " ἐὰν γὰρ μὴ οὕτω ποιήσῃς, ἔτι παρ- 
οργίσεις τὸν Θεόν. ᾿Εγὼ δὲ λίαν ἐπὶ τῇ τοῦ Τέροντος 
παραινέσει χατανυγεὶς xal κλαύσας πιχρῶς, εἶπον * 
εὔχου, ὦ πάτερ, εὔχου, xal ἐχτενέστερον ὑπὲρ τῆς 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


clericus seculares adeat prefecturas (mom ete- 
nim convenit cum humanis divina confundere, 
nec cum cclestibus terrena, neque ea, quz car- 
nis sunt, cum lis quze sunt spiritus, nec cum se- 
cularibus sacerdotalia permiscere) an squum 
tandem fuit id facere te, quod fecisti? Piaculum 
grande admisisti in conspectu Dei, eum illi ali- 
quando fratri occasionem preebuisti, et dese- 
rende religionis Christianz et anime su:; pro 
qua Christus mortuus est, in interitum przecipi- 
tande. 

112 Mirum sane quod tibi dicam, αὐ vulneris 
tui immanitatem agnoscens de remedio conve- 
nienti reperiundo cogites : quemadmodum enim 
morborum corporis multz ac varie species, me- 
dicamentis variis ac potionibus curantur; ita et 
malarum anim: affectionum aliis aliter per 
pharmaca spiritualia occurrendum est. Recenter, 
illucescente sancta Dominica, quasi in ecstasim 
abreptus sum, ac me vidi ad sanctee Resurrec- 
tionis e. Istuc igitur ingressus, et vivificum ve- 
neratus Verbi Dei signum, juxta formam prz- 
scriptam procedo ad sanctam Calvariam f; ad 
deiferum Theodorum conspicio felicissima Eme- 
sens civitatis metropoliten, in albo apparatu 
stantem, binosque hinc inde angelos candidis g 


.indutos vestimentis ; te vero nuspiam videns, 


rogitaviillos : Ubinam est amicus meus deutera- 
rius? Illi vero austere atque indignabunde re- 
spondent: Disperdet illum Dominus ac domum 
ejus omnem; quia die decima sexta mensis Fe- 
bruarii per manus ipsius fidem nostram asperna- 
ta periit anima Christiana. Ἢ 

113 Ego vero: Absit, inquam, Domini, absit, 
hoc ut umquam contingat: sed illum interpella- 
te, qui in ipsa hac petra vivifica clavis affixus 
est cruci, lytrumque semetipse, quo nos redime- 
ret, obtulit neci ac divino cruore de sacrosancto 
latere profuso terram omnem abluit, ut placari 
se sinat, salvetque animam ejus.. Tum, sublatis 
ad Dominum oculis meis, deprecari ac propitium 
tibi Deum reddere institui, ac dicere: Benignis- 
sime et misericordissime Domine, qui hominum 
non vis mortem, sed ut convertantur et vivant; 
qui et Ninivitarum poenitentiam respexisti, et 
Ezechis fletum, et gemitum Manassis, et Davi- 
dis confessionem, et Petri laerymas ; quique La- 
tronem in cruce, fideli promisso ab interitu vin- 
dicatum ingredi paradisum singulari gratia vo- 
luisti; audi preces, quas deuterarii causa fundi- 
mus, da illum mihi, quamquam dato sim indi- 
gnus; at certe propter inenarrabilem miseratio- 
num tuarum abyssum, atque ineffabile pelagus 
clementi: tuz, victus et sanctorum angelorum 
hic assistentium, et Antistitis hujus tui sanctis- 
simi intercessione salvum fac eum, et retibus 
tuis include, ae sacra hac statione dignum effice : 
quia omnia potes ; et dissimulas peccata hominum 
propter penitentiam; debeturque tibi gloria in 
secula seculorum. 

114 Sie precatus eram, cum sancti Angeli : 
Eece, inquiunt, condonavit illum tibi Deus. Ve- 
rumtamen poenitentiam, o deuterarie dilecte, 
agito, et cor tuum eluito lacrymis : neque enim 
propter merita mea revelavit hoc Deus mihi, sed 
propter salutem tuam. Flere itaque, atque iratum 
numen placare te jubeo, dignosque sacri mini- 
sterii tui fructus colligere, ac repurgare animum 
iuum: nam, si secus feceris, Deum iterum ad 
iracundiam provoeabis. Ego vero Senis exhorta- 
tione compunctus admodum, atque amare lacry- 
matus dicebam : Ora, o pater, ora, et ora sine 


inter- 


Ob quod visus | 
sit quasi a 
ministerio 
repulsus; 


sed S. Ste- 
phano pro eo 
inlercedente, 


eidem ad, 
cenitenliam 
donatus el. 


Leontius pa 
ascenus, 
Uil auctor, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


intermissione pro miseria mea, ut et delictorum 
meorum et ignorantiarum veniam a Domino im- 
petrem. Atque hzc ego, sicuti perspicue ex iis, 
qu: narravit Archidiaconus ac deuterarius cog- 
novi, ita scriptis accurate mandavi. 


549 


ἐμῆς ἀθλιότητος εὔχου, ἵνα τύχω παρὰ Κυρίου τῆς 
τῶν ἡμῶν ἁμαρτημάτωντε xal ἀγνοημάτων ἀφέ- 
σεως ᾿ οὕτω δὲ χαὶ τὰ τοιαῦτα σαφῶς ἰδὼν, καθ᾽ ὧν 
ὁ ἀρχιδιάκονος xal δευτεράριος ἐξηγήσατο, κἀγὼ 
ἀκριθῶς συνεγραψάμην. 


ANNOTATA D. P. 


a Eaistimo eum fuisse, sub cujus cura erant matrona vidue, ad ecclesiz ministerium adlectz; quales 
ea erant, quarum collegio preficiendam Paulus 1 ad. Timotheum 5, cap. 5, x 9 vult esse non minus se- 
xaginta annorum, quz fuerit unius viri uxor, in operibus bonis testimonium habens, etc. Nempe ab 
ipsis Judaica religionis primordiis mulieres scimus fuisse constitutas, qua observarent ad. ostium taberna- 
culi, y Regum cap. 2, x 22. 

b Μαγαρίζειν, inquit im Glossario Meursius, est Agarenorum religionem profiteri. Vide Acta 
MM. Amoriensium ad 6 Martii, num. 28. Dubitari tamen merito potest num Magaritce appellatio non 
sit strictius accipienda, ut significet aliquem peculiaris ministerii in eorum templis et sacris gradum. Vide 
etiam Cangium. ^ 

c Georgius Codinus Curopalates cap. 1 de Officiis Magma ecclesi ὁ δευτερεύων τῶν ἱερέων ἐισοδεύει 
τοὺς ἱερεῖς, ἐὰν οὐκ ἔνι πρωτοπαπᾶς, χαὶ ἄρχει τῶν ἱερῶν ἀπὸ τοῦ πρωτοπαπᾶ : Secundarius sacerdotum 
inducit ( ad altare scilicet) sacerdotes, si absit archipresbyter, iisque post. ipsum prwest. Inm quem 
locum videsis Jacobi Gretzeri Observationem libro 1 capite 10. : neque enim dubito, quin idem. sit δευτε- 
ράριος et δευτερεύων. 

d Id est legatus, sic dictus ἀπὸ τῆς ἀποχρίσεως, responso : quod numeris ejus sit ultro citroque re- 
sponsa ferre. Et hoc nomen primo quidem Ecclesiz negotia tractantibus, deinde promiscue quibusvis lega- 
tis dari ceptum notat in Glossario Meursius. 

e Resurrectionis nomine non eum intelligi locum, in. quo Christus resurrexit a mortuis, cui circum- 
adificatum augustissimum templum S. Sepuleri nomine; sed contiguam eidem, ad. Orientem. ecclesiam 
minorem, ad quam ex majori per plures descenditur gradus, eum scilicet locum, in quo ab Helena inventa 
cruz fuit, fuse docet Quaresmius lib. 5, peregr. 1 cap. 19 : causamque reddit, quod in illa inventione cru 
sancta quodammodo resurrexerit, et. quasi vitam ad miraculorum. ingentium patrationem. receperit, qua 
tantisper, dum delitescit, caruerat. Ceterum quid de hujus temporis usu sit, mihi videtur dubitari non 
posse, quin. Resurrectionem Dominicam, vel solum pracipuum sancti Sepulcri templum nominaverint ve- 
teres; vel totum illud trium ecclesiarum ac plurium sacellorum complexum : cujus ichnographiam accura- 
tissimam proponit Quaresmius lib. 5 peregr. 1m, cap. 1; et primum quidem est verisimilius, cum, ipsomet 
fatente, Eusebius Resurrectionis, Passionis et sancte Crucis templa distinguat. 

f Est illa Resurrectionis seu sancti Sepulcri maximo templo ad. Meridiem contigua multorum graduum 
ascensu adeunda ; ut videre est apud eumdem. 

g JNon est hoc nomen ejus proprium, sed honoris tantum ac sanctitatis titulus : ut patet ez. Graco con- 
textu τὸν θεοφόρον μητροπολίτην : neque enim solent Graci aut. nominibus propriis articulum praeponere, 
nisi prefixo, ut fere solent, congruo dignitatis vocabulo; quale fuisset τὸν ἁγιώτατον χύριν θεοφόρον ; aut 
appellativis, quale est μητροπολίτης, absque articulo uti. 

h Voz barbara est ἀσπρὸς, candidus ; ἀσπροφορεῖν est candidas vestes gestare. Plura de his 
Cangius in suo Glossario. Melius id dicitur λευχειμονεῖν, quod. habes infra. mum. 162; atque hic proxime 
pracedit. λευχειμόνως. 


CAPUT X. 


Leontius, vite auctor, fit discipulus S. Stephani, ab eoque liberatur animi 
morbis et corporis. 


E hzc quidem omnia, sicut a viris fide dignis 
collegeram, paupereulus ego abjectusque 
Leontius conseripsi: quz autem coram ipse et 
vidi, et hisce auribus audivi, jam explanare ag- 
gredior : nam supremum, quod sacram ejus ex 
hoc mundo migrationem antecessit, quadrien- 
nium, 1n saneti hujus Senis disciplina posui : id 
vero qua ratione sit factum, breviter edisseram. 


Tomus n Julii. 


Ταῦτα μὲν δὴ ἅπαντα παρὰ πολλῶν συλλεξάμενος 
ἀξιοπίστων ἀνδρῶν, συνεφραψάμην ὁ πενιχρὸς ἐγὼ 
xal χαμαίζηλος Λεόντιος" ἅδε ἱστορικῶς τεθέαμαι, 
xal ὧν αὐτήχοος ἐγενόμην, συγγραψόμενος ἥκω. 
Ἐσχάτως γὰρ τούτῳ τῷ Τέροντι πρὸ τῆς ἐνθένδε 
ἱερᾶς αὐτοῦ μεταστάσεως τετραέτη χρόνον ἐμαθή- 
τευσα " πῶς δὲ καὶ ποίῳ πρόπῳ, συντετμημένως 
ἐρῶ. 


80 110 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


NE» 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


550 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


116 Ti» πατρώαν χαταλιπὼν πόλιν, τὴν πανευ- 
δαίμονα Δαμασκὸν, τὴν ἁγίαν Ἱέρουσαλὴμ. κατήν- 
τησα χατὰ τὸν καιρὸν τοῦ σωτηριούδους πάσχα. Λυ- 
θείσης οὖν τῆς πανηγύρεως, τὴν μεγίστην Λαῦραν τοῦ 
ὁσίου πατρὸι ἡμῶν Σάθα χατέλαξον, κἀκεῖσε τὴν κε- 
φαλὴν ἀποχειράμενος, παραδέδωμαί τινι τῶν πατέ- 
pov τῆς αὐτῆς Λαύρας ὑπὸ τοῦ ἡγουμένου διαχόνῳ 
ὑπάρχοντι, ὅπως ἐχδιδάξῃ με μοναχικὴν πολιτείαν. 
Παραμείναντος οὖν μου ἐπὶ μίαν ἑδδομάδα, ἣ καὶ 
σμικρῷ πλεῖον, ἰδιώτου, καὶ λίαν τῶν θείων γραφῶν 
ἀπείρου τυγχάνοντος, αὐτίχα προχατήρξατο τιτρώ- 
cvs με τοῖς καχίστοις αὐτοῦ βέλεσιν ὁ τῆς βλασ- 
φημίας ὀλέθριος δαίμων " ὑφ᾽ οὗ νοερῶς χαὶ ἀοράτως 
τιτρωσχόμενος ὠδυνόμην, ὀδυρόμενος, ὡς τοὺς ἀσελ- 
γεῖς λογισμοὺς xai ἀισχρὰς ἐπιθυμήσεις Ex τῆς ἑαυ- 
τοῦ ψυχῆς ἀναφύεσθαι μόνης ὀιόμενος. Ὁπηνίχα δέ 
με ἀγωνιῶντα καὶ λυπούμενον ἴδεν ὁ δεινὸς πολεμή- 
τωρ, πολὺ μειζόνως ἔσπευδε τὰ τῆς θλίψεως χαὶ 
ἀγωνίας κατ᾽ ἐμοῦ διεγέιρειν ἀλλεπάλληλα κύματα, 
μάλιστα γνοὺς τῆς πρὸς αὐτὸν πάληστε xal μάχης 
οὔπω μεμυημένον ὑπαρχοντα ^ οὗ γὰρ ἔφερέ με, 
τῆς αὐτοῦ στρατείας χαὶ ὑπηρεσίας ἀποδράνται, χαί 
χατ᾽ αὐτοῦ στρατεύεσθαι ἐπιχειρισάμενον " ἀλλὰ 
παντελῶς οὐκ ἀφών με μιᾶς ὥρας ἔχειν ἡσυχίαν χαὶ 
ἄνεσιν, ὥστε με ἐπέλασε, καὶ ἐπὶ τὴν τῆς ἐμαυτοῦ 
σωτερίας ἀπόγνωσιν φυσικοὺς ὑποδάλλων λογισμοὺς, 
ἐμαυτὸν ἀποχτεῖναι παροτρύνων. 


4“ 


117 “Ὅθεν ἐπένθουν, χαὶ πολλὴν κατέχεον δα- 
χρύων ῥοὴν, τὴν ἐμὴν ταλανίζων ἀπόνοιαν * ἧς ἐχ- 
τραπῆναι βουλόμενος, νηστείᾳ xa Ol], ἀγρυπνίᾳ τε 
καὶ χαμευνίᾳ λίαν ἐμαυτὸν ἐδάμαζον, εὐχόμενος ῥυ- 
σθῆναι τουτῶν τῶν χαλεπῶν ἐνθυμήσεων * ἄμεινον 
ἀήθην ἐγκρατείᾳ τήξει σωματικῇ χρᾶσται, Y, βλασ- 
φημεῖσθαι ὑπ᾽ ἐμοῦ τὸ τοῦ Θεοῦ πανάγιον ὄνομα. 
᾿Αλλ᾽ οὐδὲν ἐντεῦθεν τάλας ἐγὼ ἐξήνεγχα χέρδος, ἐχ- 
τήξας μου τὴν σάρχα πᾶσαν, τοῖς ἀνέμοις συμφε- 
ρόμενος, ὡσεὶ καλάμη κατάξηρος " ἀλλὰ μᾶλλον καὶ 
μᾶλλον ἐπολεμούμην ὑπὸ τοῦ παγχάχου δαίμονος, 
xai πλειοτέραις ἐνέπιπτον ἀνίαις καὶ θλίψεσι, μόναις 
ταῖς τῶν δαχρύων ῥοαῖς παρηγορῶν μου τὰ πολύ- 
χλονα τῆς ψυχῆς πάθη "καὶ βαθέα τραύματα. Οὔτε 
γὰρ τοσοῦτον ἐχεῖνος ὁ τοῖς λῃσταῖς περιπεσὼν τε- 
τραυμάτισται, ὅσον ἐτραυματιζόμην ταῖς δαιμονι- 
χαῖς προσθολαῖς, x«l ταῖς τῶν ἁμαρτημάτων τε xal 
τῶν βλασφημιῶν πυχναῖς ἀκίσιν, ὑφ᾽: Gv πολλάκις 
νυττόμενος war τὸν συνήθη τῆς ψαλμωδίας χαιρὸν, 
μεμονομένος στιδαρῶς xa ἀφειδῶς ἐπάτασσον τῇ γῇ 
τὴν χάραν, εἴπως ἀλγήσας, διὰ τοῦ ἄλγους βραχείας 
μετάσχω γαλήνης λογισμῶν, καὶ ἀτάραχόν pou τὴν 
εὐχὴν ἐχτελέσω. 


118 ᾿Αλλ᾽ ἐξεπιπτον τῆς ἐλπίδος, xol ἀνηνύτως 
ἐχοπίων * καὶ πεισάτω πάντας ὑμᾶς ἡ ἀλήθεια, ὅτι 
πλειστάκις, ἐν χρημνώδεσιν ἐμδεδηχὼς χώραις, ἐσ- 
χεπτόμην ἐμαυτὸν ὕψωθεν χαμαὶ κατὰ χορυφὴν ἀποῤ- 
ῥίψαι * προῃρούμην γὰρ φόνῳ τοῦ βίου κακῶς ὑπε- 
ξελθεῖν, ἢ ζῆν τῆς θεοσεξείας χαὶ ἀρίστης πολιτείας 
ἐχτός. Τὸ αὐτὸ δὲ χαὶ λάκκῳ παρεστηχὼς ἐφρόνουν 
ποιεῖν, ἀλλὰ χαὶ μάχαιραν κατέχων, ἐμαυτὸν κατὰ 
γαστέρα ἐχχενθῆσαι προεθυμήθην " διενοούμην γὰρ τὰ 
βέθηλα καὶ ἄπιστα τῶν ἀθέων πάθη, καὶ τὸν τῶν &- 
μοβξόρων λῃστῶν, xal φιλοπόρνων, καὶ πάντων κα- 
κίας ἐχομένων ὅμιλον ὑπὲρ ἐμὲ διάγειν, καὶ βιοῦν 
χαλῶς, ὥστε xal τοὺς τοιούτους ἐμακάριζον ἀφρόνως 
ἐρῶν, ὅτι εἰ καὶ τοιοῦτοι τυγχάνουσιν, ἀλλά μου πρὸς 
Θεὸν διαφέρουσιν, ὑπὲρ τὸν "Ἄζωτον ἐκεῖνον ἀζώτως 
λογιζομένου καὶ βιοῦντος, καὶ ταῖς ἀκαθάρτοις ἐνθυ- 
μήσεσι τὴν θείαν“ ἐν ἐμοι ἀχρειοῦντος εἰχόνα * arco) 
γὰρ τῷ βλασφήμῳ σατανᾷ ἐξισώθην, ὅθεν καὶ τὴν 


116 Relicta civitate patria, felicissima Dama- 
sco, sub salutaris Pasche tempus Jerusalem san- 
ctam adii. Exacta porro festi celebritate, in Ma- 
ximam saneti Patris nostri Sabe Lauram pro- 
fectus sum, tonsoque istic capite, cuidam ex 
patribus ejusdem Laur:e, qui sub Abbate diaconi 
ministerium exercebat, traditus sum, disciplina 
monastica imbuendus. Cum vero ad hebdomadam 
unam, aut paulo etiam amplius istic permansis- 
sem rudis atque in divinis litteris hospes admo- 
dum ae peregrinus, perniciosissimis telis suis 
appetere me ccepit infestus blasphemis spiritus 
ac vulnerare. Cujus interiore nec oculis patente 
animi vulnere saucius discruciabar, ac flebam, 
cogitationes impudieas, atque obsceena desideria 
non nisi ex propria mente provenire arbitratus. 
Ubi autem angi me atque animis cadere sensit 
infensus hostis, multo obstinatius id operam de- 
dit, ut mceroris et interiorum certaminum alter- 
nos in pectore meo fluctus concitaret, maxime 
id adeo quod me in hoc luctandi cum ipso pu- 
gnandique genere nequaquam exercitatum esse 
non ignoraret : hoc scilicet ferre non poterat, 
quod ab ejus castris obsequioque desciscens, mi- 
litare adversus ipsum pararem ; sed ne ad horam 
quidem unam interquiescere me passus aut re- 
spirare, rationesque suggerens ad salutis de- 
sperationem natas inducere, jam parum abe- 
rat, quin me, ut necem mihi consciscerem, im- 
pulisset. 

117 Dolebam igitur, multamque profundebam 
vim lacrymarum, insaniam deflens meam, quam 
ut excuterem, fame, siti, vigiliis, humique  cu- 
bando, mernet ipse vexabam, obsecrans Deum, αὖ 
molestis hisce cogitationibus me liberari contin- 
geret : satius enim esse ducebam, pessumdato 
corpore, servare continentiam, quam ullam a 
me sanctissimo Dei nomini contumeliam afferri. 
Nec tamen, cum ita carnem omnino conficerem, 
quidquam inde habui miser emolumenti, ventis, 
ut arundo arida, circumactus ; sed magis ac ma- 
gis ἃ pessimo demone infestabar, et frequentio- 
ribus demergebar animi curis et cruciatibus; 
unum tot inter gravissimas mentis perturbatio- 
nes atque alta vulnera solatium erant rivi laery- 
marum. Neque enim illi, qui in latrones incide- 
rat, tot impositze sunt plage, quot mihi et'in- 
sultus diabolici, et; peccatorum blasphemiarum- 
que densi mucrones imposuere: iis namque per 
consuetum psalmodie tempus fossus identidem, 
cum essem solus, graviter dureque in terram ca- 
put illisi, si quo modo per incussos dolores vel 
brevem assequi possem cogitationum pacem, pre- 
cesque imperturbatas decurrere. 

118 Sed fallebat me spes mea, et frustra me 
vexaveram. Quin sancte assero vobis omnibus, 
conscensis saepissime locis abruptis cogitasse me, 
precipitem inde memetipsum dare : optabilius 
enim esse ducebam, violenta morte ex hae vita 
male discedere, quam eam ducere pietatis atque 
optime discipline expertem. Idem istud, cum 
puteo adstarem, facere meditabar; imo et are- 
ptum gladium per ventrem adigere mihi volui: 
nam impura perfidaque atheorum latronumque 
sanguinariorum, ganeonum, atque omni scelere 
notatorum hominum turbz flagitia, meis esse 
inferiora censebam, atque adeo honeste eos (si 
me attenderem) vivere; usque adeo, ut illos 
stulte przedicarem beatos, quia etiamsi tales es- 
sent, coram Deo tamen ἃ me discreparent, qui 
Prodigum illum turpiter cogitando vivendoque 
precellerem, atque obscenis phantasmatis ima- 


ginem 


D 
fit mona- 
chus et velie. 
menler ten. 
latur, 


eL ad mast 
tiam incon- 
solabilem, 


ac denique 
desperatio- 
nem compel 
litur : 


tandem ἰα- 
men statuit 
omnia S. Ste- 
phano mani- 
[estare 


{ 


sed nimio 
pudore pra- 
peditus, 


αὐ eodem, 

Cordis sui se- 

rel cogno- 

»cente ani- 
matur ver- 
is, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


ginem in me divinam obducerem : blasphemo et- 
enim satanze memetipsum zequiparabam, ac pro- 
inde eternum ipsi asseclisque ejus incumbens 
expectabam supplicium ; quod quidem a nobis 
Deus avertat! Atque in hoc statu per biennium, 
prater tres aut quatuor menses, permansi, do- 
nec animum destituerent vires, aciemque oculo- 
rum adurens uberum lacrymarum calor magnam 
partem obtunderet. 

119 Tunc igitur adversantium cogitationum 
fornace, qua consumebar, liberari vehementer 
exoptans, alium mihi magistrum adscivi, relicto 
illo tantisper, quamquam quotidie ab eo monitus 
atque in spiritu instructus essem. Cum vero die 
quadam in salutares Patrum libros incidissem, 
locum offendi patris Zenonis a, ubi de fratrum 
aliquo narratur, quod, ejusmodi et ipse passus 
aliquid, ad sanctum quemdam senem se contu- 
lisset, cui postquam zegritudinem exposuisset 
suam, absolutam per ipsum a Deo, animorum 
simul et corporum medico, sanationem obtinue- 
rit; quam et ego consequi desiderans ad sanctum 
Stephanum, in quem ex auditu, non ex oculorum 
experientia propria, spem habere repositam cce- 
peram, accepta a magistro meo epistola, iter ar- 
ripui. Cum itaque ad sanctum Stephanum adve- 
nissem, orsusque essem explicare res meas, pu- 
dor illico me, satana suggerente, invadit, os 
meum obturans silentio, septumque ipsi arctissi- 
mum objiciens. Id nempe agebat versutus hostis, 
ut ab illustrante omnes Stephano ego lucis ex- 
pers ac salutis abirem. 

120 Sed gratia enimvero divina id adeo non 
permisit, ut per solertissimi Senis diligentiam 
anteverterit potius : statim enim perhumaniter 
me recipiens ; Hic sede, inquit, fili ; deinde fra- 
tribus, qui assidebant, digito in me intento, ait : 
Optimo loco. sitze sunt res hujus fratris; sed 
nescit ipse. Digressis vero illis, me privatim in- 
terrogat : Nam quz ratio, inquiens, fili, huc te 
appulit? Cui ego: O pater, quid opus est me 
hoc dicere tibi, qui mea omnia perspecta ha- 
beas? Cum ille : Etiamsi, inquit, noverim ea, ut 
dicis ; tuum est tamen, fili, turpissima ddemonum 
mysteria, et mala semina, ac perniciosa zizania 
patefacere; ut cordium animorumque humano- 
rum inspector Deus, cuique ante nota sunt om- 
nis, quam fiant, humilitate tua honestissimaque 
impudentia, perspectis, benigne te restituat sani- 
tati. Verum ego pudoris vinculis constrictus per- 
suaderi non poteram. Tandem, vi maxima com- 
pulsus a Sene, narrationis exordium feci. satis 
involutum ac timidum. 

121 Sed cum preepeditam etiam tum verecundo 
metu linguam adverteret, diserte ipsemet candi- 
deque mea proferens omnia mirifice recensuit, 
quasi intima animi ae pectoris mei penetralia 
subiisset, quze erant istic recondita minutissime 
perserutatus. Tum, ut animos mihi faceret, tali- 
bus preceptis sapienter imbuens, ait : Pudere 
te, fili, non debet diabolicas prodere suggestio- 
nes : melius namque fuisset, si eas per te ipse 
manifestasses ; quia, etiam per declarationem, 
promptam consecuturus omnino eras sanitatem : 
nam et si eas a principio voluissem edicere, non 
utique per Dei auxilium et gratiam id facere non 
poteram; sed id attendens, quod tibi magis ex- 
pedit, ultro mentis arcana confiteri te jussi : sed 
cum erubescere tam importune, et obmutescere 
te viderem, coactus sum eas obiter ipse percur- 
rere, ut solutis linguze. retinaculis, viam tibi ad 
confitendum. facilem aperirem. Age ergo, con- 


551 


ἀποκειμένην αὐτῷ, καὶ τοῖς ὑπηρέταις αὐτοῦ, ἀπεξε- 
δεχόμην ἀιώνιον χόλασιν " ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς 
ῥυσθῆναι! Καὶ οὕτως διέμεινα διετῆ γρόνον, παρὰ 
τρεῖς ἡ τέσσαρας μῆνας, ἕως τῆς ἐμῆς καρδίας ὁ 
τόνος ἐξέλιπε, χαὶ μέρος τῆς ὄψεως ὑπὸ τῆς τῶν πολ- 
λῶν δαχρύων θερμότητος ἐξεκάη. 


119 Τότε τοιγαροῦν τῆς συνεχούσης με τῶν ἐναν- 
τίων λογισμῶν ἀπαλλαγῆναι καμίνου σφοδρῶς ἐπιθυ- 
μῶν, ἄλλον ἐκομισάμην ἐπιστάτην, τὸν χατὰ χαιρὸν 
ἐγχαταλέιψας, καίπερ ἐχάστοτε νουθετούμενος ὑπ᾽ αὖ- 
τοῦ xal πνευματικῶς διδασχόμενος. Μιᾷ δὲ τῶν 
ἡμερῶν τοῖς ψυχωφελέσι πατεριχοῖς ἐντυγχάνων βι- 
δλίοις, εὗρον περιοχὴν τοῦ ἀδδᾷ Ζήνωνος, περί τινος 
ἐξαγγελοῦσαν ἀδελφοῦ, ὅτι, τί τῶν τοιούτων χαὶ au- 
τὸς πεπονθὼς, ἐπορεύθη πρός τινα ἄγιον γέροντα, καὶ 
τὸ ἴδιον ἐξαγορεύσας πάθος, ὑπὸ τοῦ Θεόῦ, τῶν ψυ- 
χῶν καὶ σωμάτων ἰατροῦ, παραυτὰ αὐτοῦ τελείας 
ἐπέτυχε θεραπείας, ἧς xdyd τυχεῖν ἐφιέμενος, πρὸς 
τὸν ἅγιον Στέφανον ἐπορεύθην, ἐξ ἀκοῆς, οὐχ ἐξ αὖ- 
τοπτιχῆς πείρας, εἰς αὐτὸν πίστιν κεκτημένος, λαξὼν 
παρὰ τοῦ ἐμοῦ ἐπιστάτου μήνυσιν. Ἐλθὼν οὖν πρὸς 
αὐτὸν τὸν ἅγιον Στέφανον, καὶ τῆς τῶν xav ἐμὲ διη- 
γήσεως ἀρχὴν ποιησάμενος, ἐυθέως ὑπὸ σατανικῆς 
ὑποθολῆς ἀιδοῖ χατεσχέθην, σιωπῇ τὸ ἐμὸν ἐμφρατ- 
τούσῃ στόμα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ δραστυκώτατον 
ἐμξαλούσῃ. Τοῦτο γὰρ ὁ δολομήχανος ἐχθρὸς ἐμη- 
χανήσατο, ἵνα παρὰ τοῦ φωστῆρος Στεφάνου χενὸς 
φωταγωγίας xa L σωτηρίὰς ὑποστρέψω. 


120 ᾿Αλλ᾽ ὄντως οὐ παρεχώρησεν ἡ θεία χάρις, 
ἀλλὰ διὰ τῆς τοῦ σοφοῦ Τέροντος χηδεμονίας προ- 
ἔφθασεν * αὐτίκα γάρ με φιλοφρόνως ὑποδεξάμενος 
πρὸς ἐμὲ μέν φησίν - ὯΩδε κάθου, τέκνον " πρὸς δὲ 
τοὺς τότε παραχαθημένους αὐτῷ μαθητὰς δαχτυλο- 
δειχτῶν, ἔλεγεν " Ἱζαλῶς χεῖται οὗτος ὁ ἀδελφὸς ' 
ἀλλ᾽ ἀγνοεῖ. ᾿Αγαχωρησάντων ὃὲ τούτων, ἰδιαζόντως 
ἐπυνθάνετο * Διὰ ποίαν αἰτίαν ἐλήλυθας ὧδε, λέ- 
γων; Πρὸς ὃν ἐγὼ ἔφην * "OQ πάτερ, διὰ τί. σοι, 
πάντα τὰ κατ᾽ ἐμὲ σαφῆς εἰδότι, ἐξαγορεύσω;; Ὁ δὲ * 
Κἂν, ὡς ἔφης, γινώσχω, φησίν " 
θέστηκε, τέκνον, τοῦ δημοσιεῦσαι τὰ ἄισχιστα τῶν 
δαιμόνων μυστύρια, καὶ πονηρὰ σπέρματα, καὶ φθαρ- 
τητὰ ζιζάνια, ἵνα τὴν σὴν κατιδὼν μετριοφροσύνην 
καὶ βελτιωτάτην ἀναιδείαν ὁ χαρδιογνόστης καὶ τὸν 
νοῦν ἀνθρώπων ἐπιστάμενος, χαὶ πάντα γινώσχων 
πρὸ γενέσεως αὐτῶν Θεὸς, δωρήσηταί σοι τὴν ἴα- 
σιν " «ἀλλ᾽ ἐγὼ οὐκ ἐπειθόμην, τοῖς τῆς αἰδοῦς χε- 
χρατημένος δεσμοῖς *. Ὕστερον δὲ βιασθεὶς ἄκρως 
ἀπὸ τοῦ Τέροντος, μετρίας ἀινιγματικῆς ἐπελαδόμην 
ἀρχῆς. 

121 Ἰδὼν δέ με ἔτι τὴν γλώτταν τῷ τῆς ἀισχύνης 
φόξῳ δεδεμένον, τρανωτέρωστε χαὶ λευχοτέρως τὰ 
xav ἐμὲ σαφηνίζων, παραδόξως διηγήσατο, ὡς εἰς 
τὰ βαθέα τῆς ἐμῆς ψυχῆς τε καὶ καρδίας ταμιεῖα 
εἰσδὺς, καὶ τὰ ἐκεῖ λεπτωμερῶς ἐξερευνήσας. Καὶ 
τοιαύταις με ὑποστηρίζων διδασκαλίαις ἔλεγεν, σο- 
φῶς νουθετῶν * Τέκνον, οὐ δεῖ σε ἀιδεῖσθαι τοὺς δαι- 
μονιώδεις ἐκφάναι λογισμούς " τούτους γὰρ εἰ ἀπὸ 
σεαυτοῦ ἐξέφανας, ἄμεινον ἦν " πάντως γὰρ χαὶ διὰ 
τῆς ἐξαγορεύσεως ταχείας ἐμελλες ἐπιτεύξασθαι θερα- 
πείας * εἴπερ γὰρ καὶ ἐξ ἀρχῆς εἰπεῖν αὐτοὺς ἠδουλή- 
θην, οὐκ ἂν διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ συνεργίας καὶ χάριτος 
ἐξηπόρησα * ἀλλὰ, τὸ συμφέρον σοι σχοπῶν, ἐπεθο- 
μὴν αὐτομάτως ἐξομολογήσασθαι τὰ ἐγκάρδια " θεα- 
σάμενος δὲ σε ἀκαίρως ἐρυθριῶντα, xal σιωπῇ κα- 
τασχεθέντα, βραχέως ἐξαγγεῖλαι ἐδιάσθην, ἵνα τὰ 
τῆς γλώσσης δεσμὰ λύσας, εὐπόρευτον ἀπεργάσομαί 
σοι τὴν ἐλομολόγησιν - Θάρσει τοίνυν, ὦ τέχνον, οὐ 
γὰρ σὺ μόνος τοῦτο πέπονθας * τοιαῦτα δὴ πάσχειν 


ἀλλ᾽ ὑμέτερον za- 


εἰώθασιν 


AUCTORE 
LE 

DISCIPULO. 
EX MS. 
GRAECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


552 
εἰώθασιν οἱ τῆς σατανικῆς αὐλῆς ἀποιχιζόμενοι * οὐ 
δὲ γὰρ τῆς τούτων πείρας ἄπειρος γέγονα. Λοιπὸν 
τοὺς ἐμφωλεύοντάς σοι ἐξάγγειλαι λογισμούς, καὶ μὴ 
ἀιδοῦ τὴν ἐμὴν ἀχρειότητα " ἀιδοῦ δὲ μᾶλλον, αὐτοὺς 
ἀποχρύπτων, ἐχεῖνον τὸν παντεπόπτην ὀφθαλμὸν, ᾧ 
πάντες γυμνοὶ xol τετραχηλισμένοι παραστήσθαι 
μέλλομεν. 


192 Ταῦτα προσεχῶς ἀκούσας τοὺς ἐμοὺς βλασ- 
φήμους ἐξαγορεύειν λογισμοὺς ἀπηρξάμην, πᾶσαν 
ἀποσεισάμενος τὴν βλαξερὰν αλάλειαν * Ἔξαγορεύ- 
οντα δέ με τὰ συνεχόμενά με ἔλχη ὁ συμπαθὴς Τέ- 
po» γραφιχοῖς τε χαὶ διδασχαλιχοῖς θεραπεύειν ἐμη- 
χανᾶτο ποιχίλοις φαρμάνχοις - ἀλλὰ τὴν τῶν πνευμα- 
τικῶν λόγων πειθανότητα ὑπερέδη μου τὸ πάθος, ὡς 
μέγατε καὶ μείζονος θεραπείας δεόμενον. Ὅπερ ,νοὺς 
ὁ συμπαθὴς Τέρων, τὴν τῶν σοφῶν αὐτοῦ λόγων χα- 
τευνάσας ὁρμὴν, ἔφη πρός με * Πορεύθητι, τέκνον, 
ὅτι τῇ νυκτὶ ταύτῃ ὑπέρ σου πάννυχον ἀγρυπνίαν 
ἐχτελέσω, καὶ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ γενεσθω. Αὐθω- 
ρεῖ οὖν περὶ τὴν τοῦ ἡλίου δύσιν ἀναχωρήσας χαὶ 
χοιμηθεὶς, περὶ τὸ ἄνγος ἀνείην, τὴν βελτίω ἀμοιω- 
θεὶς ἀλλοίωσιν, ἀνεκλαλήτου χαρμονῆς ἀνάμεστος, 
χαὶ χαθαρὸς τὴν διάνοιαν ἀπὸ πάσης μιαρᾶς ἐνθυ- 
μήσεως * ὅσης δὲ ἠσθανόμην λαμπρότητος, ἐξει- 
πεῖν ἀμήχανον * μαρτυρεῖ ἡ ὄντως ἀλήθεια " βε- 
Gaz ἐῤῥιζώθην πίστει εἰς τὸν Θεὸν xal ἀγάπῃ 
πολλῇ. 


123 Πρὸ τούτου δὲ οὐ προσιέμην τοῖς ἀχράντοις 
μυστυρίοις, οὔτε τὰς θείας καθορᾷν εἰκόνας προεθυ-- 
μούμην, ἀλλ᾽ 3, βεθδιασμένος. Ἔν ἐκείνῃ δὲ τῇ ἡμέρᾳ 
ἐφιέμην ἐχάστοτε τῆς ζωοτόχου χαὶ ὑπερφεροῦς θείας 
μεταλαμβάνειν δωρεᾶς, xal τὰς ἁγίας ἐν εἰλιχρινείᾳ 
περιπτύσσεσθαι εἰχόνας. Σωματιχὴν δὲ ἀνελαδόμην 
δύναμιν ὑγιῆ xa ῥωμαλέαν * “Ὅθεν ἐμαυτὸν τοιοῦτον 
χαὶ ἐν τοιάυταις ἰδὼν ἀνελπίστοις χαὶ παραδόξοις 
ἀθρόοις μεταχολαῖς, ψηλαφᾷν ἐκείνους τοὺς βλασ- 
φήμους λογισμοὺς ἐπειρόμην, x«l πάντας £x. ποδῶν 
τῆς ἐμῆς ἀποθληθέντας ψυχῆς εὕρηκα, καὶ μάρτυς ὁ 
Θεὸς, ὅτι παντὶ σθένει ἠγωνιζόμην, τινὰ τῶν προτέ- 
pov κατὰ νοῦν λογίσασθαι ἐνθυμήσεων, καὶ οὐδαμῶς 
ἠδυνάμην ἑυρεῖν παντάπασιν " ὡς ἔιτις μονονουχὶ 
ἀπάθης, καὶ ἄσαρχος, θείῳτε χαταυγάσματι περι- 
λαμφθεὶς, καὶ ἀποπλασθεὶς νεύματι. Kod παραυτὰ, 
χατ᾽ οὐδὲν παραθαλλόμενος, ἀφιχόμην πρὸς τὸν Té- 
ροντα, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ, καὶ τὴν εὐεργεσίαν αὐτοῦ 
ὁμολογῶν. Θεασάμενος οὖν με οὗτος ὁ πραὺς, μειλι- 
χίως μειδιῶν, καὶ σοφῶς διαχεόμενος, ἔφη πρὸς με * 
Τί ἔνι, τέκνον ; ᾿Ανέσφηλας ; Ὕγιὴς γέγονας; Οὐκοῦν 
ἀνάπεμψον τῷ Θεῷ χαριστήριον ὕμνον, καὶ λάτρευ- 
σον αὐτῷ πιστῶς καὶ σωφρόνως. Καὶ πλείοσιν ὑπο- 
στυηρίξας διδασκαλιχαῖς παραινέσεσι xal σωτυρίοις 
ἐντάλμασι, ἀπέλυσέ με γηθόμενον. 

194 Μετ᾿ οὐ πολλὰς ἡμέρας πάλιν ὀϊστεύειν με 
τῆς βλασφημίας ὀλεθρίοις βέλεσιν ὁ χαλεπὸς πολε- 
μήτωρ ἀπήρξατο, οὐχ εἰς τὸν δεσπότην Θεὸν, ἀλλ᾽ εἰς 
τὴν δέσποιναν τὴν Θεομήτορα Παρθένον " Αὐτίκα δὲ 
δρομέως ἐπὶ τὴν ἰαματικὴν ἐξέδραμον πηγὴν, χαὶ τὸ 
νέον πάθος ἐξηγόρευσα. Ὁ δὲ θεόσοφός Τέρων διδα- 
σχαλιχοὺς τρόπους παρέδωχέ μοι, λέγων * Οὐχ ἔστιν 
ἄλλως τοὺς τοιούτους ἀποδιώχειν λογισμοὺς, ἀλλ᾽ ἡ 
τῇ αὐτῶν χαταφρονήσει, x«l ταῖς ἐχτενέσι προσευ- 
χαῖς, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὁρῶ σε πρὸς τοιοῦτον ἀδυνατοῦντα 
πόλεμον ἐγερθεὶς ἐπίθες τὴν χεῖρά σου τῷ ἐμῷ τρα- 
χήλῳ. ᾿Αναστάντος οὖν μου, τοῦ ἀσθενοῦς χαὶ πένη- 
τος, xal τὴν παλάμην μου τῷ ἡγιασμένῳ αὐτοῦ αὐ- 
χένι ἐπιθέντος, ἔφη πρὸς με * Ὁ Θεὸς ἐξ ἐμοῦ ἀπαι- 
τήσει ἐν ἐχείνῃ τῇ φοδερᾷ ἡμέρᾳ τῆς χρίσεως τὴν 
ἁμαρτίαν ταύτην, ἣν ἐντεῦθεν προσχτήσασθαι νομι- 
ζεις, ἐπεὶ ἄχοντός σου xal ἀγωνιῶντος οἱ τοιοῦτοι 


VITA S. STEPHANI SABAIT/E THAUMATURGI MONACHI. 


fide, o fili. Neque enim hoc tibi accidit soli : talia 
profecto perpeti consueverunt, quicumque ex 
aula satanica demigrant : neque vero ego rerum 
hujusmodi tentationem expertus non sum. Cete- 
rum quidquid in te latitat cogitationum, edis- 
sere, nec vilitatem verere meam ; sed ante viden- 
iem omnia illum oculum potius erubesce, dum 
eas abscondis, cui nudi aliquando omnes et aperti 
sistemur. 

122 Hisce mature perceptis, expromere ccepi 
quidquid menti observatum fuerat blasphemis, 
omnem amoliens noxiam taciturnitatem. Dum 
retego ego uleera, quibus urebar, commiserans 
ille appositis ac tanto medico dignis omne genus 
remediis medelam nitebatur afferre ; sed sermo- 
num spiritualium in persuadendo vim eludebat 
morbus meus, qui ut gravis erat, ita graviorem 
exigebat curationem. Intellexit id condolens Se- 
nex, et omisso rationum suarum exquisitarum 
impulsu, ait mihi : Abi jam, fili, quia noctem 
hane tui causa pervigilem ducam ; et quod Deus 
voluerit, flet. Eadem igitur hora cubitum inde 
concessi, rursumque Δα [αὶ sub auroram, tristi- 
tia b per feliciorem immutationem exulare jussa, 
ineffabili gaudio delibutus, ac mente ab impura 
quavis cogitatione repurgata : quantum vero af- 
fusum luminis senserim, eloquendo non sum : 
veritas profecto ipsa testis est, altas me curn in 
firma in Deum fide, tum in caritate multa radi- 
ces egisse. 

193 Antea nec ad intaminata accedebam my- 
steria, nec divinas; nisi urgente necessitate, 
aspicere lubebat imagines : die autem illa desi- 
derabam identidem et vivifici ac precellentis 
mysterii participare donis, et sacras affectu sin- 
cero icones amplexari. Sed et corpori su: vires 
rediere integrz ac solid:e. Unde cum talem me, 
tamque mirifice ac preter spem derepente im- 
mutatum adverterem, retractare animo cogita- 
tiones illas blasphemas tentabam, omnesque de 
medio sublatas inde comperi; et testis mihi 
Deus, quod omnem operam adhibuerim, ut ideas 
priores revocarem in mentem, nec assequi tamen 
quidpiam potuerim; non secus ac si quis et pra- 
va inclinatione et carne exutus, ac divina cir- 
cumfusus sit luce, et voluntate alio flexus. Tum 
recta via continuo properavi ad Senem, Deo 
grates acturus, ejusque in me agniturus benefi- 
centiam. Ubi me vidit homo suavis, blande arri- 
dens, ae modeste exhilaratus : Quid est, ait, 
fili? An morbo levatus, an sanus factus es? Quin 
age itaque modo, eucharisticum Deo canticum 
pende, et eum cole porro fideliter ac sobrie. Ita 
pluribus et sapientibus monitis, et preceptis sa- 
lutaribus institutum, ac recreatum dimisit. 

124 Nec multos post dies impetere de novo 
exitialibus me blasphemiz telis infestus hostis 
occepit, non jam in Dominum Deum, sed in Do- 
minam Dei Genitricem Virginem. Atego e vesti- 
gio curriculo ad salutiferum fontem accurri, ac 
recentem illic exposui zegrimoniam. Ibi divino- 
rum peritus Senex eruditas adducere mihi sen- 
lentias, ac dicere : Non aliter fieri potest, ut 
abigantur ejuscemodi cogitationes, quam et ea- 
rum contemptu, et assiduis precationibus ; sed, 
quoniam tali adversario inferiorem esse te video. 
surge, et cervici mec manum impone. Assur- 
genti mihi, debili atque inopi, ac dextram in sa- 
crum ejus collum sublatam tenenti sic ait : Deus 
in terribili illo judicii die culpam, quam hine ac- 
cersiisse te putas, a me exigat : quando invito 
te ac reluctante suggestiones hz diabolicze cogi- 


tationibus 


D 


et oratione 
curatur, 


in anima el 
corpore. 


Iterum 0b 

aliam lenta- 
tionem ad ὁ. 
Slephanum 
recurrens, 

eam docetur 
contemnere, 


et quid dia- 
bolus per 1a- 
les lentatio- 
nes intendat; 


ac liberatur, 
eL in discipu- 
lum admis- 
3u$, 


Sanatupy αὶ 
febri, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


tationibus tuis interseruntur. Ceterum illarum 
in posterum rationem nullam umquam habeto, 
aut solicitudinem. Quod cum tertio repetiisset, 
considere me jussit, atque ait : Quandoquidem, 
fili, repugnat animus tuus cogitationibus istius- 
modi, iisque affligitur, nulla heret in te culpa. 

125 Cui respondens dixi : Pater, an non scit 
dzmon nullum ex talibus cogitatis peccatum a 
me contrahi, quia iis angor et contristor? Tum 
deifer Senex : Sane, inquit, manifeste hoc dze- 
mon intelligit. Reposui : Et quid lucri sperat, 
ista cum facit; aut quorsum in talibus bellum 
adversus nos tam obstinate perurget? Respondit 
Senex : Si edixero tibi, cur talem demon in te 
pugnam suscitet, quidve ex hoc facto expectet 
emolumenti, quod et te persentiscere nullus am- 
bigo, veritatem fatebere? Ego vero : Ommino, 
inquam, Pater, fatebor. Spiritualem enim contra 
illum impudentiam indui, ne circa illa quidquam 
in posterum vel tantillum celem. Cum ille : Hzc 
molitur, ait, pessimus daemon, ut hominem ad 
spem salutis su: abjiciendam inducat. Cedo; 
ecquid szepe arrepto gladio ferire te ipse voluisti? 
An non sepe stans in abrupto vertice, aut super 
puteo altissimo, dixisti : Memet ipsum dabo prze- 
cipitem, et infelici morte defungar, nec vivam 
ultra, tales adversus Deum animo volvens blas- 
phemias? Numquid non sspe exclamasti? Uti- 
nam essem in seculo, ac secularibus involverer 
negotiis, e£ cum vexata pia plebe vexarer, nec 
solitudinem cogitassem umquam, nec ad religiose 
Christo vivendum me devovissem, ut votum ita 
fallerem, invenirerque blasphemus ! Redibo igi- 
tur ad seculum, et monasticam hane vestem de- 
ponam, adjungarque multitudini ; neque sic vi- 
vere porro pergam, quando nihil per hoc utili- 
tatis mihi, sed damnum potius atque interitum 
accersivi. Atque hzc quidem ex iis sunt, que 
simplicius abs te segniusque sunt gesta. Siqui- 
dem non mediocrem virtutem aliquam in se is 
haberet, qui hujusmodi cogitationibus affectibus- 
que, tamquam aranearum telis, minime cedens, 
aures deemonibus non przeberet; tametsi ex ho- 
stili tali incursatione tristari eum, graviterque 
opprimi, atque orationis tempore perturbari con- 
tingeret. 

126 Subjeci ego : Ita plane res habet, Pater 
sancte ; uti dixisti, ita mihi accidit. Sed pro mea 
tenuitate deprecare, ut, quemadmodum prioribus 
liberatus sum, sic et ab his liber evadam. Subri- 
sit ille, et : Tui causa, inquit, etiam alteras vi- 
gilias instituam ; quia Deo confido, fore ut ex 
hisce etiam te przestet incolumem. Uti et factum 
est : nam in conspectu Domini glorie hoc vere 
assero, efficaci apud Deum Senis interpellatione 
per adjuvantem Christi gratiam id consecutum 
esse me, ut ex illo tempore ad hanc usque horam 
cogitationes ejusmodi molestiam mihi numquam 
ullam facessiverint. Hae igitur exsolutus pertur- 
batione, tranquillumque ope Senis animum a Deo 
nactus, expetere ccepi ejus consuetudinem ; mul- 
tis id eum per meipsum, tum per venerabiles ali- 
quot Laurze Senes ambiens ; tandem post quinque 
mensium intervallum, opitulante Deo, impetravi, 
ut inter discipulos me admitteret, quos tum tem- 
poris habebat in Laura, uti et cellam seorsum 
ab hesychasterio ad peregrinorum undequaque 
affluentium hospitium. 

127 Adveni autem ad eum, tertiana febri jam 
a diebus quinquaginta attritus; ob quam primo 
statim ingressu molestum ei esse, hominis parum 
verecundi esse judieabam. Postridie vero, quo 


Tomus ut Julii. 


553 


δαιμονιώδεις λογισμοὶ ταῖς σαῖς ἐπισπείρονται δια- 
νοίαις. Λοιπὸν μυχέτι περὶ τούτων λόγον ποιοῦ ἣ 
φροντίδα * xal οὕτω τρὶς εἰπὼν, ἐχέλευσέ με καθε- 
σθῆσαι, χαί φησιν ᾿ ᾿Επειδήπερ, τέκνον, ἡ ψυχή σου 
ἐπὶ τοῖς τοιούτοις λογισμοῖς ἀγωνιᾷ καὶ ἄχθεται, οὖκ 
ἔχεις ἀμαρτίαν. 

125 ᾿Αποχριθεὶς δὲ πρὸς αὐτὸν ἔφην * Πάτερ, οὐκ 
οἶδεν ὁ δαίμων, ὅτι οὐ προσάπτεταί μοι ἀμαρτία ἐκ 
τῶν τοιούτων ἐπιθυμήσεων, ἐπειδὴ ἀσχάλλω καὶ λυ- 
ποῦμαι; Ὁ δὲ θεοφόρος Τέρων * Ναί, φησιν, σαφῶς 
οἶδεν ὁ δαίμων. Πρὸς ὃν εἶπον * Kad τί χερδῆσαι 
προσδωχᾷ ταῦτα ποιῶν, χαὶ τίνος ἕνεχεν διαμένει 
χαθ᾽ ἡμῶν ἐν τοῖς τοιούτοις ποιούμενος πόλεμον: Ὁ 
δὲ Τέρων ἀποχριθεὶς ἔφη * "E&v σοι ἐχφράσω τινὸς 
χάριν κατά σου τὴν τοιαύτην διεγείρει μάχην ὁ δαί- 
μῶν, καὶ τί κερδῆσαι προσδοκᾷ ταῦτα ποιῶν, ὃ καί 
σὲ παθεῖν οὐκ ἀμφιδάλλω, ὁμολογεῖς τὴν ἀλήθειαν ; 
Κἀγὼ δὲ * Ναὶ, πάτερ, ἔφην, ὁμολογῶ. ἜἜλαξον γὰρ 
κατ᾽ αὑτὸν πνευματικὴν ἀναίδειαν τοῦ μηκέτι βραχύ 
τι παρ᾽ αὑτῶν ἀποχρύψαι. Ὁ δὲ ἔφη * Ταῦτα δια- 
πράττεται ὁ χάχιστος δαίμων, σπεύδων τὸν ἄνθρω- 
πὸν ἀγαγεῖν εἰς ἀπόγνωσιν τῆς ἑαυτοῦ σωτυρίας. 
Εἰπέ μοι, οὐ πολλάκις, βαστάζων μάχαιραν, ἑαυτὸν 
τρῶσαι ἠθέλησας; Οὐ πολλάκις, ἀχρωρείᾳ χρυμνώδει 
ἐφεστηχὼς, ἢ λάκκῳ βαθυτάτῳ, ἔλεγες - Ἐμαυτὸν 
ἀποῤῥίψω, χαὶ καχῷ τελευτήσω θανάτῳ, xal μηκέτι 
ζήσω, τοιαύτας εἰς τὸν Θεὸν λογιζόμενος βλασφη- 
μίας; Οὐ πολλάκις * εἴθε ὥφειλον ἐν τῷ κόσμῳ εἷ- 
yat, xa τοῖς χοσμιχοῖς ἐγχυλινδεῖσθαι πράγμασι, xal 
τῷ θεοσεθεῖ λαῷ καχουμένῳ συγκαχουχεῖσθαι xal μὴ 
μονάσαι xal τῷ Χριστῷ ζῆν εὐσεδῶς συντάξασθαι, 
καὶ τῆς συνταγῆς ψεύστης γενέσθαι, ἣ βλάσφημος φα-- 
νῆναι, ἔλεγες; ὙὝποστρέψω οὖν εἰς τὸν κόσμον, καὶ 
τουτὶ τὸ μοναχικὸν ἀποδύσομαι σχῆμα, xol ἔσομαι 
ὡς εἷς τῶν ἁπάντων, xal μὴ βιῶν οὕτως διαμείνω * 
οὐ γάρ μοι γέγονεν ὄφελος, ἀλλὰ μᾶλλον ζημία χαὶ 
ὄλεθρος * ἀλλὰ τάδε τῶν χατά σε ἁπλουστέρωντε 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


Y. z y. ἌΣ ΣΝ, x - 3 " 
καὶ ἀδρανεστέρων, εἴπερ γὰρ ἄν τις " εὐτελῆ τινα δύ-- puto deside- 
νᾶμιν χεχτημένος εἴη, οὐ δώσων ὦτα τοῖς δαίμο-- rari οὐχ. 


σιν, ἡττηθεὶς ὑπὸ τοιούτων ἀραχναίων λογισμῶν 
καὶ ἐνθυμήσεων, el καὶ ἀνιᾶται xal βαρεῖται δεινῶς 
ὑπὸ τῆς τηλικαύτης ἐναντίας προσθολῆς, καὶ ταράτ- 
τεται χατὰ τὸν τῆς προσευχῆς καιρόν... 


126 Ἐγὼ δὲ ἀποχριθεὶς ἔφην * Ναὶ, πάτερ ἅγιε, 
ἘΣ ἢ Y Y viis se : HE: 
ὡς εἴρηκας, οὕτως ἔπαθον. 'ÀA)' ὑπερεύχου τῆς ἐμῆς 
μετριότητος, ὅπως καὶ τούτων λυτρωθῷ, ὅπως χαὶ 
z ; ; PCR : » 
τῶν προτέρων λελύτρωμαι. Ὁ δὲ ὑπομειδιάσας, ἔφη * 
Καὶ ἑτέραν ὑπέρ σου ποιήσω ἀγρυπνίαν, καὶ ἐπεὶ 
πέποιθα τῷ Θεῷ, ὅτι καὶ τούτων ῥυσεταί σε. Ὥς 
καὶ ἐγένετο * ἐνώπιον γὰρ Kupíou τῆς δόξης ἐρῶ 
MEA P AUI TE Ny - 
τὴν ἀλήθειαν, ὅτι διὰ τῆς τοῦ Tépovroc θεοπειθοῦς 
πρεσθείας τῇ τοῦ Χριστοῦ συνεργίᾳ καὶ χάριτι οὐχ 
ἔτι μέχρι τῆς ἐνεστώσης ὥρας ἔκτοτε ὑπὸ τῶν τοιού- 
τῶν λογισμῶν ἐνωχλήθην. Τῆς οὖν τοιαύτης ἐλευ- 
θερωθεὶς ὀχλήσεως, χαὶ ἀνέσεως τυχὼν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ 
διὰ τοῦ Τέροντος, πρὸς αὐτὸν φοιτᾷν ἐπεθύμησα, 
xal πολλὰ δι ἐμαυτοῦ τε xal τινων τῶν τῆς Λαύ- 
ρᾶς ἀιδεσίμων Τερόντων παρακαλέσας αὐτὸν μετὰ 
πέντε μηνῶν διάστημα σὺν Θεῷ δέξασθαί με μα- 
θητὴν, παρεσχεύασα, ἔχοντα τότε μαθητὰς ἐν τῇ 
Λαύρᾳ, xal κελλίον ἄποθεν τοῦ ἡσυχαστυηρίου αὐ- 
τοῦ πρὸς ὑποδοχὴν τῶν πάντοθεν ἐρχομένων ξένων. 


127 Εἰσῆλθον δὲ πρὸς αὐτὸν τριταίῳ δαμαζόμενος 
πυρετῷ ἀπὸ ἡμερῶν πεντήκοντα * περὶ οὖν τῇ πρώτη 
εἰσθολῇ ἐνοχλησαι αὐτῷ, αἴδους ἄξιον ἡγησάμην. Τῇ 
δὲ ἐπαύριον, ἥτις ἡ πυρεχτικὴ περίοδος, τόν παροξυ- 


81 σμὸν 


AUGTORE 
LEONTIO 


DISCIPULO. 


EX MS. 
GIUECO. 


554 
σμὸν πτοηθεὶς τοῦ πυρετοῦ xal τὴν φλογερὰν αὐτοῦ 
βάσανον, ἄκων ἀπεχδυσάμην τὴν ἀιδὼ, χαὶ ἀνερυ- 
θριάστως προσῆλθον τῷ Τέροντι, ἀξιῶν αὐτὸν ἔντευ- 
Ew ὑπὲρ ἐμοῦ ποιήσασθαι, ἐν πίστει λέγων * Πάτερ 
ἅγιε, ἐλέησόν με " δεινῶς γὰρ ὑπὸ τοῦ πυρετοῦ κολά- 
ζομαι, χαὶ ἄιτησαι τὸν Θεὸν δωρήσασθαί μοι τὴν 
ἴασιν ' πιστεύω γὰρ, ὅτι, εἰ μόνον θελήσεις ὑπερεύ- 
ξασθαί μου, ἰαθήσομαι " θέλημα γὰρ τῶν φοβουμένων 
αὐτὸν ποιήσει Κύρος. ΠΙαρακλυθεὶς οὖν ἔφη t Ἐγὼ 
μὲν, ὦ τέκνον, ὑπέρ σου ἀγρυπνίαν χαὶ δέησιν ἐχτε- 
λέσαι οὐ παραιτήσομαι " ὁ δὲ παντοδύναμος Θεὸς 
ἰάσεταί σε. “ὥσπερ xol ἐγένετο, αὐτοῦ τὴν ὑπόσχεσιν 
ἐχπληρώσαντος * τῇ γὰρ ἐφεξῆς ἡμέρᾳ ἐῤῥωμένος 
ἀνέστην, πολλὴν χεχτημένος ῥώμην, καί ἀπὸ τῆς πυ- 
ρεχτιχῆς φλογὸς σεσωσμένος * καὶ οὕτως διὰ τῶν τοῦ 
Τέροντος ἐντεύξεων τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι ἐπὶ χρόνον 
πολὺν δυνατὸς τῷ σώματι xol ὑγιὴς ἄνευ πυρεχτιχῆς 
χαὶ παντοίας νοσώδους ὀχλήσεως διήρχεσα, εὐχαρι- 
στῶν τῷ Θεῷ καὶ τῷ Τέροντι. 


128 Τούτῳ μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἐπὶ τὰ σπήλαια τοῦ 
Καλαμῶνος πορευθέντι xarà τό σύνηθες ἐχτελέσαι 
Τεσσαραχοστὴν παρηψάμην ἕνεχεν ὑπηρεσίας * ὕδωρ 
γὰρ ἐχόμιζον αὐτῷ, καὶ χυάμους ὀλίγους ἐξέζεον, καὶ 
τὴν ἔφοδον τῶν προσηλύτων ἐμήνυον. Ὕστερον οὖν 
μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἐχείνων περὶ τὴν τοῦ ἡλίου δύσιν ἐξίη 
εἰς τὴν ἔρημον, χαταλιπών με μόνον ἐν τῷ σπηλαίῳ, 
ἔχοντα ὀλίγους χυάμους καὶ ὀλίγους φόινιχας xai 
ὕδωρ, τοὺς ἑσπερινοὺς ψάλμους ἐχνελέσαντα. Μονω- 
θεὶς οὖν τῆς τοῦ διδασκάλου κηδεμονικῆς προστα- 
σίας, ὡς ἀπροσαξίας γέμων χαὶ πολλῆς ἀμελείας 
περὶ τὴν ἐμαυτοῦ σωτγρίαν, ὑπὸ γαστριμαργιχῆς 
ἐκρατήθην μανίας χαὶ σατανιχῆς ὑποθολῆς καὶ ἐνερ- 
γείας, καὶ ἀναστὰς τὴν δυσχάθεχτον xal ἀναιδῆ γα- 
στέρα τῆς αὐτοσχεδίου τροφῆς ἐνέπλησα * xal ταύτην 
ἐμπλήσας, περὶ ἐγκρατείας ἠρξάμην φιλοσοφεῖν, 
ὑπὸ τοῦ συνειδότος καταχρινόμενόστε xol ἐλεγχόμε- 
νος * ὡς χλεψιμαίῳ τρόπῳ παρὰ γνώμην τοῦ ἐπι- 
στάτου βεξρωχὼς, χαὶ τῆς μοναχυκῆς ἰερᾶς εὐταξίας 
ἐχπεπτωχώς ' οὔτε ποτε γὰρ ἤδειν τοιούτῳ γαστρι- 
μαργίας πτώματι περιπεσὼν, ὅπερ τοὺς αὐτῷ πε- 
ριπίπτοντας τῆς ἐπουρανίου δόξης xal βασιλείας 
ἀποστερεῖ, ὡς καὶ τὸν διαδάντα τὸν θαλάττιον σά- 
λον Ἰσραηλίτην λαὸν τῆς εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας 
εἰσόδου ἀπεστέρησεν. Ὅθεν μετανοήσας, κατὰ νοῦν 
ἐσχεψάμην προσπεσεῖν τῷ Τέροντι, χαὶ παρ᾽ αὐτοῦ 
ἀιτῆσαι συγχώρησιν. Ὃ xal πεπόιηκα * καταλαθδόν- 
Toc γὰρ αὐτοῦ &x τῆς ἐρήμου, δραμὼν, καὶ τὸ πρόσ- 
ὡπόν pou τοῖς ἴχνεσι αὐτοῦ ἐπιθεὶς, ἅπαξ μόνον 
πρὸς αὑτόν Ἤμαρτον, συγχώρησόν μοι, πάτερ, 
ἔφην . Ὁ δὲ χαλὸς παιδευτὴς, τῷ πνεύματι διαγνοὺς 
τὴν ἐμὴν ἁμαρτίαν, ἔφη πρός με * Τί ἔνι, τέκνον ; 
Κλέπτης € ἐγένου; Οὕτως ἔχρην σε χεχλοφέναι χαὶ φα- 
γεῖν ἀμηνυτί; Eie τοῦτο ἐξελήλυθας μετ᾽ ἐμου; ᾽λγ- 
νοεῖς, ὅτι χλέπτης ἐστὶν ὁ τρώγων λάθρα τοῦ ἑαυ- 
τοῦ ἐπιστάτου; Οὐχ οἶδας, ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ με- 
γάλη ἁμαρτία χαθέστηχε τοῦτο; ᾿Αλλ᾽ αὐτὸς συγ- 
χωρήσει σοι, ὄ μόνος ἔχων τὴν ἐξουσίαν ἀφιέναι 
ἀμαρτίας " χαὶ τοῦ λοιποῦ, θέκνον, ὅτ᾽ ἂν θέλεις, εἰπέ 
μοι μόνον, καὶ ἐμπαραθέτως ἔσθιε χαίρων. Καὶ ἀνα- 
στήσας με, χαὶ σοφῶς παραινέσας, χαὶ εὐλογήσας 
ἀπέλυσεν. 

129 Μετὰ ταῦτα οὖν ἄλλοτε πυρεχτιχῇ περιπεπ- 
τωχὼς νόσῳ, προσφυγὼν τῷ Τέροντι, ἠξίωσα αὐτόν 
ὑπὲρ ἐμοῦ à γρυπνίαν ἣ edvalu ἐχνελέσαι. Αὐτὸς OL * 
Καλόν σοι παιδευθῆναι μιχρὸν, εἶπεν, xal ταῖς τῆς 
ὑπομονῆς χώναις δοχιμασθῆναι " ἀλλ᾽ ὑπόμεινον, 
ὅμως δὲ ὑ ὑπέρ σου ποιῆσαι ἔντευξιν οὐ παρήσω. Koi 
ταῦτα μὲν ἔφη ^ οὐχ οἶδα δὲ ταῖς ἀλυβείαις, εἰ πε- 
ποίηχεν, εἰ οὐ * ἐπειδή με χρονίως ἐδάμασε ἡ πυρεχ- 
τιχὴ νόσος, ἕως ὅτου διέλυσέ μου τῆς capras τὸν 
τόνον, χαὶ ὅλον με εἰς ἀδυναμίας βόθρον κατήγαγε, 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


recurrere febris debebat, ejus accessu cruciatu- 
que flagrante consternatus, pudoris immemor 
vel invitus ad Senem sine rubore accessi, obse- 
crans eum, ut precibus Deo me commendaret, 
cum fiducia dicens : Pater sancte, miserere mei : 
gravis enim me febris exercet ; Deum ora, vale- 
tudinem ut pro sua bonitate restauret mihi : nam 
confido, si pro me agere id modo volueris, sana- 
ium iri me : Dominus enim voluntatem timen- 
tium se faciet. Hac igitur victus prece, respon- 
dit : Non gravabor equidem, o fili, vigilias atque 
orationes repetere : Deus autem omnipotens me- 
debitur tibi. Quod et contigit, simul atque fidem 
suam ille liberaverat. Nam. sequenti die cubitu 
valens surrexi, firmis omnino viribus, atque ab 
ardore febrili factus immunis : ita per Dei gra- 
tiam, Sene deprecante, diu corpore valido ac 
sano sine ullo aut febricule, aut segritutinis cu- 
juscumque incommodo perstiti, gratias Deo ac 
Seni referens. 

128 Die quadam, cum pro more suo ad Cala- 
monis sese speluncas reciperet, ibidem Quadra- 
gesimam exacturus, obsequii causa adjunctus ei 
sum : nam aquam afferebam, et fabas ei pauculas 
coquebam, accessumque significabam advenarum. 
Postea igitur per dies illos sub occasum solis ex- 
currit in eremum, me solum in speleo relin- 
quens, cum paucis fabis ac dactylis et aqua, ve- 
spertinos psalmos recitantem. Itaque sedula ma- 
gistri cura destitutus, ut eram inertiz plenus et 
incuriz: in rebus salutem propriam spectantibus, 
libidine quadam gule et impugnatione impetuque 
satanico abreptus sum ; ac surgens avidam im- 
portunamque ingluviem paratis escis explevi, et 
pleno jam ventre de temperantia coepi disserere, 
inecusante me ac redarguente conscientia, ut qui 
furtim, inconsulto superiore, cepissem cibos, et 
sacra monachorum instituta violassem : neque 
enim, eum tale abdominis vitium incurrerem, 
umquam sciveram, lapsos in illud ccelesti gloria 
regnoque privari; quemadmodum et populo Isra- 
elitico post superatos maris fluctus ingressum in 
terram promissionis interclusit. Quapropter pce- 
nitentia motus, apud animum statui Seni ad ge- 
nua provolvi, ac veniam precari; quod et feci : 
nam cum ex eremo adveniret, procurrens ego, 
abjecto ad ejus vestigia vultu non nisi semel 
ipsi: Peccavi, dicebam, ignosce mihi, Pater. 
Sed jam preceptor egregius, peccatum meum 
Spiritu perspectum habens, his me verbis exci- 
pit : Quid hoe, fili? In furem abiisti? Siccine fu- 
rari te decuit, et comessari clanculum? An ad 
hoe mecum egressus es? An ignoras furem eum 
esse, quicumque clam superiore cibis vescitur? 
Nescisti, quantum id scelus reputetur apud 
Deum? Sed veniam ille tibi dabit, eujus unius 
est peccata dimittere. At in posterum, quidquid 
volueris, fili, dicito id mihi tantum, dataque fa- 
cultate, comedito securus. Tum me allevans, sa- 
pienter admonet, ac bene mihi precatus dimittit. 


129 Alio post hzc tempore cum febrem habe- 
rem, ad Senem confugiens, obsecravi eum, ut pro 
me vigilare ac sacrificare dignaretur. Ille vero : 
Bonum, inquit, tibi est, si exercearis aliquantu- 
lum, atque in patientie fornace proberis; tu fac 
patienter feras, non omittam tamen ego Deo te 
commendare. Et ita quidem dixerat; sed non scivi 
certo, an id przestitisset necne : quandoquidem 
pertinax ac diuturna adhzerebat febris, donec vi- 
ribus corpusculum exhausit, ac me totum in de- 


bilitatis 


Idem ob in- 
tempestivam - 
comestionem 
corripiturs 


E 


F 


et alias in. 
febrim rect- 
dens sand- 
tur. 


A 

B 
Cognoscil 
eremita si- 
lienti aquam 
divinitus 
concessam ; 

€ 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


bilitatis voraginem demersit. Tum vero Senis 
patrocinio ineffabilis me przevenit Dei benigni- 
tas, medicamque et adjutricem porrigens ma- 
num, ad perfectam valetudinem reduxit, com- 
plevitque admiratione ac stupore incredibili. Sta- 
timque consurgens robore atque animis plenus, 
foris aerem tantisper captabam; exinde librum 
arripiens, me ad legendum composui, quod fa- 
cere antea nequaquam potueram. Quidam autem 
fratres ipsa illa hora, qua legendo occupabar, ab 
hesychasterio advenere congratulantes mihi, ac 
prospera nunciantes ; Jam, inquientes, Magister 
tui gratia sacrificium obtulit. Tum intellexi con- 
tinuo per illud consecutum esse me integram wa- 
letudinem ; ac Deo gratias egi, suspexique potens 
apud eum Senis patrocinium. 


555 


xal τότε διὰ τῆς τοῦ Τέροντος mpsa6c zs ἡ ἄφατος 
τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία προέφθασε, καὶ χεῖρα θερα- 
πείαστε xal βονθείας ἐχτείνασα, εἰς ἄκραν εὐεξίαν 
ἤγαγεν, καί με ξενισμοῦ xol ἐχπλήξεως παραδόξου 
ἐμπλήρωσε, καὶ ἀναστὰς εὐθέως ῥώσεως χαὶ προθυ- 
μίας γέμων, ἔξω μιχρὸν μετεωρίσθην * xal μετ᾽ ἔπει- 
τα βιθδλίον λαθὼν, ἐχαθεσθὴν ἁναγνῶναι, ὅπερ ἦν 
μοι τὸ πρὶν ἀδύνατον. ᾿Αδελφὸι δέ τινες αὐτῇ 
τῇ ὥρᾳ, ἐμοῦ ἀναγινώσκοντος, tx τοῦ ἡσυχαστη- 
ρίου παραγεγόνασι, συγχαίροντές μοι χαὶ εὐαγγε- 
λιζόμενοι λέγοντες * Νῦν ὁ ἐπιστάτης ὑπέρ σου 
πεπόιηχε σύναξιν. Kal παραυτὰ ἔγνωχα, ὅτι δὲ αὐ- 
τῆς, τελείας ἔτυχον ἰάσεως, χαὶ τῷ Θεῷ ἠυχα- 
ρίστησα, xal ἐξεθείασα τὴν παῤῥησίαν τοῦ Τέ- 
AST 
ροντος παῤῥησίαν. 


ANNOTATA D. P. 


a Hic ille videtur, de quo Ruffinus in. Vitis Patrum num. 11 apud. Rosweydum, et Auctor incertus 
cap. 12, num. 4. Postremus hac habet : Venit aliquando ad abbatem Zenonem in Syria aliquis frater 
ZEgyptius; et ccepit cogitationes proprias accusare preesente sene. Ille autem audiens hoc, admira- 


tus dixit : ZEgyptii quas habent virtutes, celant, 


et vitia, quze non habent, manifestant ; Syri au- 


tem et Grzeci virtutes, quas non habent, predicant, et vitia, quze habent, abscondunt. Eadem habet 
Ruffinus, fere verbatim hisce consonans loco moz citato. 
b ᾿Αμοιωθείς. Videtur hoc verbum rarum, et debere formari a μοῖος, tristis et ab alpha. privativo. 


CAPUT XI. 


Absentia, occulta, futura eaponit; et eum secreto anachoreta colloquitur , 
cujus deinde formam et vitam breviter explicat. 


ost hzc, cum a cella sub occasum solis ad 
P Senis hesychasterium contenderem, die sab- 
bati labentis Julii mensis, :estivo tempore, per 
viam strepere audio tonitrua, ac micare fulmina 
video, oppansa super maris Mortui eremo exigua 
nubecula. Dum he et audita et spectata mecum 
admiror, ad Senis hesychasterium devenio ; la- 
pide ostium pulsanti aperit mihi Senex, coru- 
scanti facie atque exultanti similis, et ait mihi : 
Nostin', fili, tonitruum istud quid sibi voluerit ? 
Non equidem, inquam, Pater. Respondit ille : 
Scito, fili, anachoretam quemdam et. solitudinis 
mari Mortuo adjacentis incolam cireumcursasse, 
ut sitij qua premebatur, restinguende aquam 


' uspiam inveniret, sed ea minime reperta, in tri- 


stitiam ac fletum prorupit, factaque Deo suppli- 
catione, imperavit ille pro sua bonitate ineffabili, 
et venit nubes, et famulum suum glorificans into- 
nuit, inductaque pluvia servi sui sitim sedavit. 
Cum vero multum hisce me commotum adverte- 
ret ac stupentem, verba eadem secundo ac tertio 
ingeminabat, ut miraculi mihi veritatem asse- 
veraret. Post dies autem quinque mare Mortuum 
colligendorum calamorum causa una eum condi- 
scipulis adii, imbris indicia jussus observare, ut 
rei veritas nobis nullo negotio patefieret. Post- 


Μετὰ οὖν ταῦτα, τοῦ ἡλίου δύνοντος, ὑπὸ τοῦ 
χελλίου ἐπὶ τὸ ἡσυχαστύριον τοῦ Τέροντος πορευόμε- 
νος, ἐν ἡμέρᾳ σαθδάτου τοῦ Ἰουλίου μηνὸς διϊππεύ- 
οντος ἐν θεριναῖς ὥραις xav τὴν ὁδὸν ἀχούω βρον- 
τῶν χαταῤῥηγνυμένων, xal ἀστραπὰς ἐξαστραπτού- 
σας ὁρῶ, μιχρᾶς νεφέλης χατὰ τὴν ἔρημον τῆς νεχρᾶς 
ταλάσσης διαπετασθείσης. Καὶ τεθηπὼς λίαν ἐπὶ 
τοῦ παραδόξου τοῦτε ἀχούσματος τοῦτε θεάματος, 
τὸ ἡσυχαστύριον τοῦ Τέροντος χατέλαθον, καὶ πα- 
τάξαντός pov λίθῳ τὴν θύραν, ἀνέῳξέ μοι ὁ ἅγιος 
Τέρων, ἔχλαμπρον ἔχων τὸ πρόσωπον καὶ ἀγαλλιώ- 
μενον, xal φησι πρός με " Ἔγνως, ὦ τέκνον, διὰ τί 
γέγονεν ἡ βροντὴ αὑτή; Ἐμοῦ δὲ εἰπόντος - Οὐχὶ, 
πάτερ. ᾿Αποχριθεὶς ἔτι πρός μέ φησι" Πλυηροφορή- 
θητι, τέκνον, ὅτι ἀναχωρητής τις καὶ ἐρημοπολίτης, 
πλησίον τῆς νεκρᾶς θαλάσσης περιπολεύων, διψήσας 
ἐζήτησεν ὕδωρ, καὶ μὴ εὑρηκὼς ἠνιάθη, καὶ ἔκλαυσε, 
xal δέησιν πεποιηκότος αὐτοῦ πρὸς τὸν Θεὸν, xac 
τὴν ἀνέχφραστον αὐτοῦ ἀγαθότητα ἐχέλευσεν, καὶ 
ἦλθεν ἡ νεφέλη, καὶ τὸν ἑαυτοῦ θεράποντα κυδαίνων 
ἐδρόντησε, καὶ τὸν ὑετὸν ἐξαποστείλας, τὴν δίψαν 
τοῦ δούλου αὐτοῦ ἰάσατο. Πολὺ δὲ θεορῶν με ἐπὶ 
τούτοις ἐχπλαγέντα, ἐδευτέρωσε τὸν λόγον καὶ ἐτρί- 
τωσε, διαδεδαιούμενός μοι τὸ θαῦμα. Καὶ μεθ᾽ ἡμέ- 
pes πέντε μετὰ τῶν συμμαθητῶν ἐπὶ τὴν νεχρᾶν ἐπο- 
ρεύθην θάλατταν ἕνεχα συλλογῆς καλάμων, προσ- 


ταχθεὶς 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
ΟἸ 5100, 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


556 
» , , - M " Δ} , » 

ταχθεὶς ὑπ᾽ αὑτοῦ τὰ ὅμέριχὰ σημειώσασθαι ἴχνη, 
ὅπως ἀδυστάχτου τύχοιμεν πληροφορίας. Ἔλθόν- 
τες οὖν εἰς τὸν σημανθέντα τόπον ὑπὸ τοῦ Τέ- 
ροντος, χαὶ εὑρόντες οὕτω, ὥσπερ εἶπεν ἡμῖν, ὑπε- 
στρέψαμεν, χάριν τῷ Θεῷ ἑξομολογοῦντες, καὶ τοῦ 
θαυμασίου Τέροντος τὴν διόρασιν ἐχθείαζοντες. 

131 Καὶ ἄλλοτε διορατιχῷ λαμπόμενος ὄμματι 
ἐξαίσιον ἡμῖν εἶπεν πρᾶγμα, διατρίθων τότε ἐν τοῖς 
τοῦ Καστελλίου σπηλαίοις χατὰ τὸν καιρὸν τῆς τοῦ 
ἁγίου πατρὸς ἡμῶν Σάθα μνήμης, παρόντος τοῦ ἐλ- 
λογιμωτάτου χαὶ ἐναρέτου ἀδδὰ Εὐσταθίου, τοῦ γυνὶ 
ἐπισχόπου ὑπάρχοντος τῆς φιλοχρίστου πόλεως Δύδ- 
δης, εἰς ἐπίσχεψιν ἐληλυθότος. Ἡμῶν οὖν περὶ τὴν 
ἐσπέραν ὀλίγην ἐσθιόντων ὀπώραν, ἐξαίφνης ἡ τοῦ 
Τέροντος ὄψις ἐφάνη, δίχην ἡλίου καταλάμποντος 
ἐρευθραίνουσα. Ἡμῶν ἀτενιζόντων αὐτῷ, ἔφη πρὸς 
ἡμᾶς * Ὑμῖν ἐρῶ, ὅτι χεῖται ἐνταῦθα παρὰ τῇ θύρᾳ 
τοῦ σπηλαίου κάλπη χεχρυμμένη χαμαί " καὶ εἰ βού- 
λεσθε πληροφορηθῆναι, σχάψατε, χαὶ εὑρήσετε αὐτήν. 
Παραυτὰ δὲ ὁ ἀδδᾶς Ἑὐστάθιος ἀναστὰς, ἄνευ σμι- 
νύης ταῖς χερσὶν ὀρύττειν ἀπήρξατο. ᾿Ατονήσαντος δὲ 
αὐτῷ ταχέως, λέγει πρὸς ἡμᾶς ὁ θεσπέσιος Τέρον : 
Οὔτε πίστιν, οὔτε ὑπομονὴν ἔχετε, ταπεινόι. Ἐὐθέως 
οὖν συνορύττειν αὐτῷ ἐπελαθόμην. Σκάψαντες οὖν 
ὁμοῦ xai βαθύναντες τὸν τόπον, xal μηδὲν εὑρη- 
χότες, δυσπιστίᾳ συνεσχέθημεν, καὶ πάυσαθαι τοῦ 
σκάπτειν ἠδουλήθημεν. “Ὅθεν ταρασσομένους ἡμᾶς 
θεασάμενος ὁ Πρεσθύτης, διαχυθεὶς μιχρὸν καὶ ὑπο- 
μειδιάσας ἔφη * Στίξατε ὁλίγον ἔτι, ὀλιγόπιστοι. 
Μιχρὸν οὖν χατὰ τὴν προσταγὴν τοῦ Τέροντος σχά- 
ψαντες, ἕυρομεν χάλπην παλαιὰν, ἐσχηκυῖαν μηδέν. 
Ἑυρεθείσης δὲ αὐτῆς ὑπεισῆλθεν ἡμῖν δυσπιστίας λο- 
γισμὸς, ὑποπτεύοντες τὸν Τέροντα χαταχρύψαντα 
αὐτὴν, wal ἕτερόν τινα, καὶ γνωρίσαντα αὐτῷ " ἄχρις 
αν" ἠρώτησα αὐτὸν, καὶ πληροφορίας τυχεῖν ἠξίωσέ 
με, λέγων * Μάρτυς ἡ ὄντως ἀλήθεια, ὅτι οὔτε ἔκρυ- 
Qa αὐτὴν, οὔτε ποτέ τις ἀνήγγειλέ μοι περὶ αὐτῆς, 
οὔτε μὴ τὸ παράπαν ἐνόησα, ὅτι χεῖται ἐχεῖ ἕως 
αὐτῆς τῆς ὥρας, ἐν 5 ἔφην ὑμῖν, Τότε δὲ τότε κατε- 
νόησα σαφῶς, ὅτι διορατιχῷ διωραϊσμένος al κατ- 
αυγασμένος ὄμματι, τοῦτο ἐγνώρισε * xal ἐδόξασα 
τὸν Θεὸν, τὸν δοξάζοντα τοὺς δούλους αὐτοῦ. 


132 Οὗτος ὁ θεοφόρος Τέρων ἐληλύθει τότε πρὸς 
ἡμᾶς τοὺς ἔαυτοῦ φοιτητὰς ἐπισκεψόμενος ἐν τῷ 
χελλίῳ, Βουληθέντος δὲ αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ἴδιον ἐπαναδύ-- 
σαι ἡσυχαστύριον, συνεπορεύθην αὐτῷ. Καταντήσαν- 
τες οὖν τὸ ἡσυχαστύριον, τὴν συνήθη πεποιήχαμεν 
εὐχὴν, xe μετέπειτα χαθεσθέντων ἡμῶν ἐν τῷ ἐνδο- 
τέρῳ τοῦ Τέροντος χελλίῳ ἤτοι σπηλαίῳ ἐπὶ βραχυ- 
τάτην ὥραν, αἰφνήδιον ἤρξατο ἀναπέμπειν τῷ Θεῷ 
δοξολογίαν xal ὕμνον, λέγων * Πρός με, ἰδοὺ, δὴ 
ἀγγελικὴ παρουσία ἐν ταύτῃ τῇ ὥρᾳ ἐπεδήμησε. 
Πρὸς ὃν καταπλαγεὶς * Πόθεν δῆλον, ὦ πάτερ, ἔφην; 
'O δὲ πρός με΄  ὀλιγόπιστε, οὔτε τὸν ἄγγελον 
ὁρᾶς, «v τῆς εὐωδίας οὐκ ὀσφραίνῃ ; "Eyà δὲ - Οὐ- 
δαμῶς, ὦ πάτερ, ἔφην. Ὁ δέ με διαλογιζόμενον, χαὶ 

υσπιστοῦντα εἰς τὴν ἀγγελικὴν ὀπτασίαν ἰδὼν, τὴν 
ὀφθεῖσαν αὐτῷ, σχετλιαστικῶς ἐταλάνισε λέγων - 
"ASA σοι, ταπεινὲ! ἀδάλαι, xal τρὶς ἀδάλαι! 
Ἕως τίνος οὕτως διαμένεις παχύς καὶ ἀδρὸς χαὶ ἄπι- 
στος, ἕως οὕτως ; Ταῦτα ἀπεφθέγξατο πρός με" 
ἐξαίφνης ὠσφράνθην εὐωδιας, ὅδιας ὠσφράνθην οὐδέ- 
ποτε μόσχου, χαὶ νάρδου, καὶ μύρου παντὸς εὐοῦμο-- 
τέρας, χαὶ προσηνεστέρας χαὶ ἀσμενεστέρας. Ταύτης 
οὖν ἐχθλυσάσης, ix δευτέρου πάλιν ὁ Καλόγηρος 
λέγει" Καὶ νῦν ἄρα τῆς ἁγίας ἀγγελικῆς οὐχ ὠσφράν- 
θης ἐυωδιας, οὔδε πληροφορίας ἔτυχες ; Ἐγὼ δὲ 
πρὸς αὐτὸν ἔφην * Ναὶ, πάτερ, ὠσφράνθην, καὶ ἐπί- 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


quam itaque ad assignatum a Sene locum venis- 
semus, remque ita habere comperissemus, uti 
dixerat nobis, reversi sumus, et Dei confitentes 
gratiam, et admirabilem Senis perspicientiam ve- 
nerantes. 


131 Alias quoque pervidenti illustratus oculo 
rem nobis dixit singularem, cum in Castellii spe- 


leis tunc versaretur per dies, quibus sancti Pa- f. 


iris nostri Sabe memoria celebratur, prcesente 
eximio plane, ae suis claro virtutibus Abbate 
tum, nune autem Lydd: a, urbis Christo dile- 
ctze, episcopo Eustathio, qui ad visitandum eum 
venerat. Cum igitur sub vesperam exiguum quid- 
dam pomorum ccenassemus, illico Senis vultus, 
splendentis instar solis accensus, refulsit; dum- 
que oeulos in eum intendimus : Dico, inquit, vo- 
bis, abditam hie in terra juxta ostium speluneze 
jacere pelvim ; et siquidem rem vultis pernosce- 
re, fodite, et eam invenietis. Surgit extemplo Ab- 
bas Eustathius, et sine ligone terram egerere 
manibus occipit, quo ardorem illum cito remit- 
tente, ita nos mirificus Senex increpuit : Neque 
fidem, neque patientiam habetis, miseri. Incepi 
ergo et ego statim una fodere cum illo. Jam ter- 
ram simul ambo erueramus, alteque penetrave- 
ramus in locum, cum, re nulla detecta, incredu- 
litas nobis suborta est, et supersedere placuit 
fossione. Quare Senex turbari nos conspicatus, 
atque explicata non nihil fronte, subridens ait : 
Sustinete adhuc aliquantulum, modics fidei. 
Eruta igitur, ad imperium Senis, paulo altius 
humo, in pelvim incidimus antiquam, nihilque 
continentem. Sed eam ut invenimus, dubitatio 
subiit, ac suspicio, an non vel ipse abstrusisset 
eam ibi, vel alius quispiam, qui id ipsi significas- 
set : donec illum interrogavi, nosque securos 
reddere dignatus est, dicens : Testis profecto ipsa 
veritas, neque abscondisse me illam, neque de ea 
indicium mihi quemquam fecisse, neque recondi- 
tam istic eam latere vel cogitasse me ante horam 
hane, qua indicavi vobis. Tum enimvero mani- 
feste deprehendi, perspicaei ductum collustra- 
tumque mentis intuitu assecutum hoc eum fuisse ; 
80 Deum laudavi glorificantem famulos suos. 
132 Venerat aliquando hie Senex discipulos 
nos suos invisurus in cella, cumque redire ad 
hesychasterium suum vellet, comitem ei me ad- 
junxi. Ubi hesychasterium attigimus ; solitas fu- 
dimus preces, ac deinde confidentibus nobis tan- 
tisper in cella, sive spelunca Senis interiori, cce- 
pit ex improviso laudes Deo hymnumque canta- 
re, ac dicere: Ad me, ecce, profecto angelica vi- 
sitatio hae ipsa hora descendit. Ad quem ego 
pereulsus: Unde id scis, inquam, Pater? Cui 
ille : O modiez fidei! neque angelum vides, neque 


"fortassis etiam suaveolentiam odoraris? Ego ve- 


ro: Nequaquam, mi Pater, inquam. Tum hz- 
rentem me neque facte sibi angelicze apparitioni 
credentem satis intelligens, in miserabilem solvi- 
tur fletum. dicens: Heu, te infelicem! heu, et 
lertio heu! Quousque tam crassus ac durus esse 
perges et incredulus; quousque sie eris? Dixe- 
rat; et continuo suavissimum percepi odorem, 
qualem neque muscus, neque nardus, neque odo- 
riferum quodeumque et gratum suaveolensque 
unguentum exspirare mihi visum est umquam. 
Quo exhalato, ita denuo ad me ait optimus Se- 
nex : Nondum etiam nunc sanctam angelicamque 
fragrantiam persensisti; nondum adduci potes, 
ut credas? Cui ego: Omnino, Pater, et sentio et 


credo. 


et hydriam 
ante fores 
spelunca ilo. 
OssQIm [n- 
lere. 


Discipulo 
angelicam 
prasentiam 
ex odoris 
[ragrantia 
COgnoscen- 
dam prabet. 


Amita Leon- 
tii Hieroso- 
Iymis aegra 
ipsum accer- 
sit, 


ad quam se 
confert : 


DIE DECIMÀ TERTIA JULII. 


credo. Tum ita subjicit: Esto imposterum credu- 
lus, et noli esse incredulus. Ut igitur malignis- 
simus tunc eram ac pessimus, in odorem istum 
tam peregrinum volens inquirere-curiosius, atque 
evidenter explorare, causam inveni ut hesychaste- 
rio exirem, dispiceremque, num ex Laura forte 
fragrantize istius jucundissimus afflatus ἃ musca- 
to thymiamate evaporatus aspirasset; quamquam 
plane dissimilis esset, tamen id feci, quo id quid- 
quid esset, penitius ac certius introspicerem. Sed 
nullius re vera ad nares meas odoris aura delata 
est: neque enim omnino suffitus hora ὃ tunc erat. 
Unde hzc oppido admirans Deo gloriam dedi. 

133 Est mihi nutrix, patris soror, pia et 
amans Deum. Hc aliquando, sicut facere szepe 
assueverat, in sanctam Jerusalem orationis causa 
venerat cum ancilla quadam, quam religiosa ma- 
trona jugo servitutis exemptam libertate donave- 
rat. Amb: itaque Hierosolymis sanctam Domini- 
c: Passionis celebritatem transigunt ; inde vero 
in sanctum Sinai montem c pro sua consuetudine, 
sunt profect? : cumque sacra ac veneranda istic 
loca salutassent, in sanctam Urbem remearunt: 
in itinere autem amita mea in morbum incidit. 
Ubi urbem sanctam tenuerunt, et aliquot ibi dies 
commorate sunt, salutem a Deo et valetudinem 
expectantes, nihil profecere, protracta in longum 
egritudine, ac vertente semper in deterius ; quod 
divina videlicet in rem nostram providentia fa- 
ctum est. Àmita ergo mea gravari in dies sese ac 
deficere, morbum vero invalescere sentiens, ac 
prope jam abesse, ut putabat, a mortis limine ; 
accersi me cum aliquo de patribus jubet. 

134 Ego statim ut rescii, accepta ἃ Magistro 
facultate, ad illam me confero. Ut me vidit : 
Crede mihi, ait, fili, nec levi de causa, neque te- 
mere hunc ad me veniendi laborem suscipere te 
volui; sed Dei, operisque przeclari ac salutiferi 
causa: ceterum ne te macera, si relicta tantisper 
Laura tua, aliquid incommodi senseris ; sed uti- 
lem negotii finem ante oculos habe. Audio enim 
dominantem hic magistratum tyrannice, perver- 
se, injusteque administrare rem suam, fortunis 
homines evertere, ac maxime imbecilles, accolas, 
hospites, tum apud quos occasionem opportune 
quamdam invenerit, spoliare facultatibus suis. 
Nam ante dies aliquot, ut relatum est mihi, per- 
egrinus quidam in atrio alicujus hic Christiani 
mortuus est, institutis opum suarum heredibus 
multis; eorum autem nemine coram hic per id 
tempus comparente, occasione arrepta, tyrannus 
quidquid reliquerat divitiarum, involavit ipse; 
neque vero hoc flagitio contentus fuit, neque hic 
stetit insatiabilis ejus avaritia; sed palam, abs- 
que ullo metu aut modo, Christianorum, apud 
quos defunctus hospes perhumaniter habitus ege- 
rat, bona diripuit: atque ipsos insuper ferrea 
compede adstrictos conjecit in custodiam. Et ego 
igitur, cognatis hie meis destituta, heredem ali- 
quem, siquidem Deo: visum fuerit ad sese ex hac 
infirmitate evocare miseram atque afflictam hanc 
animam, nuneupabo. Nihil enim ita me cruciat, 
uti misera hec puella: quippe quam vereor ne 
ob exhibitum mihi in comitatu obsequium contra 
jus fasque comprehendant; deinde etiam Chri- 
stiani, qui me exceperunt hospitio. Quamobrem 
dato te precibus meis, fili; et Arabes mihi viros 
delectos atque auctoritate preditos adducito, ut 
eos testes adhibeam, nihil hie omnino me possi- 
dere virginemque hanc liberam esse ac nulli do- 
mino subjectam; tum apud nos mane, donec 


Tomus m Julii. 


55T 


στευσα. Ὁ ὃὲ πρός μέ φησι * Τίνου λοιπὸν πιστὸς 
xal μὴ ἄπιστος. Ὥς οὖν τότε δεινότατος ὑπάρχων 
χαὶ πονηρότατος, βουλυθεὶς περὶ ταύτης τῆς ξένης 
ξυωδίας πολυπραγμονῆσαι, καὶ σαφῶς ἀκριβεύσασθαι, 
προσεποιησάμην ἐχτὸς τοῦ ἡσυχαστηρίου πορεύεσθαι, ; 
xal ἰδεῖν, μὴ xal τάχα ἀπὸ τῆς Λαύρας ἐλήλυθε τῆς 
ἐυωδίας ἐκείνης ἡ ἡδυτάτη πνοὴ ἀπὸ μοσχάτου θυμιά- 
μᾶτος χκαπνιθεῖσα * εἰ καὶ ἀνόμοιος Y», ἀλλ᾽ ὅμως 
ἔνεχα πληροφορίας μείζονος, τάδε περιείργασμαι " 
ἀλλ᾽ οὐδενὸς ὄντως, εἰς τὰς ἐμὰς ῥίνας ἦλθεν ὀσμή " 
οὗτε γὰρ παντάπασιν ὥρα θυμιάσεως Ty * ὅθεν ἐπὶ 
τούτοις λίαν τεθαυμαχὼς δόξαν ἀνέπεμψα τῷ Θεῷ. 


133 Τιτθίδα πατράδελφον εὐλαβῆ wal φιλόθεον 
ἔχω * ἄυτη δέ ποτε, ὥσπερ καὶ δρᾷν πολλάκις ἔιωθε, 
τὴν ἁγίαν Ἱερουσαλὴμ. εὐχῆς ἕνεχεν κατέλαδε σύν 
τινι θεραπαίνῃ, ἣν καὶ τοῦ δουλικοῦ ζύγου θεόφρων 
οὖσα τυχεῖν ἐλευθερίας ἠξὶωσεν. ᾿Αμφότεραι οὖν ἐν 
Ἱεροσολύμοις τὴν ἁγίαν τοῦ σωτυριώδους πάθους 
πανήγυριν ἐχτελέσασαι, χἀκεῖθεν ἐπὶ τὸ Σιναῖον mo- 
ρευθεῖσαι, ἅγιον ὄρος, ὡς ἠθισμέναι ἦσαν, χαὶ τὰ 
ἐχεῖ θεῖάτε καὶ σεδάσμια ἀσπασάμεναι, ὑπέστρεψαν 
εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν. ἹΚατὰ δὲ τὴν ὁδὸν ἡ ἐμὴ θεία 
νόσῳ περιπέπτωχε. Ἱζαταλαθοῦσαι δὲ τὴν ἁγίαν πό- 
λιν, καὶ τινας ἡμέρας ἐχεῖ διαρχέσασαι, τὴν παρὰ 
τοῦ Θεοῦ σωτυηρίαντε καὶ ἴασιν ἀπεχδεχόμεναι, οὐδὲν 
μᾶλλον ἤνυσαν, τῆς νόσου μηκυνομένης, wal ἐπὶ τὸ 
χεῖρον ἁεὶ τρεπομένης, τῆς δεϊκῆς δηλαδὴ προνοίας 
τοῦτο συμφερόντως βραθευούσης. Ἑαυτὴν τοίνυν ἰδοῦ-- 
σα ἡ ἐμὴ θεία ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ βαρυνομένηντε καὶ 
τρυχομένην, xal τὴν νόσον ἀκμάζουσαν, x«i ταῖς 
τοῦ θανάτου θύραις ἐγγίζουσαν, ὡς ᾧετο, μεταπέμ- 
πεταί με μετά τινος τῶν πατέρων. 

134 'Eyó δὲ μαθὼν, παραυτὰ παρὰ τοῦ Ἐπιστά- 
του λαξὼν παράϑεσιν, κατέλαθον πρὸς αὐτήν. Ἢ δέ 
με κατιδοῦσα ἔφη * Πίστευέ μοι, τέκνον, οὐχ ἁπλῶς, 
οὐδ᾽ ὡς ἔτυχε, σκυλῆναί σε ἐνταῦθα προτεθύμημαι " 
ἀλλὰ διὰ Θεὸν, καὶ καλὸν χαὶ σωτύριον ἔργον * μὴ 
ἀνιῷ λοιπὸν, τὴν σὴν πρὸς μιχρὸν ἐάσας Λαῦραν, 
xal σχυλμὸν ὑπομείνας " ἀλλὰ σκοποῦ πρὸς τὸ σύμ- 
φορον τοῦ πράγματος πέρας. ᾿Αχούω γὰρ, ὅτι ἡ τῶν 
ὧδε ἐπικρατοῦσα ἐξουσία τυραννεῖ xal δυσπραγεῖ xai 
ἀδίκως διοικεῖ χαὶ τὰ τῶν ἀνθρώπων ἐχπορθεῖ xal 
ἐξαρπάζει, μάλιστα τῶν ἀσθενῶν καὶ παροίχων καὶ 
ξένων ὑπαρχόντων, καὶ παρ᾽ οἷς ἀφορμὴν τινα ἕυροι " 
πρὸ ἡμερῶν γὰρ ξένος τις προσήλυτος, ὥσπερ ἤκχου- 
σταί μοι, ἐν αὐλῇ τινος τῶν ἐνταῦθα Χριστιανῶν 
ἐτελεύτησε, πολλοὺς ἐγκαταλείψας κληρονόνους τῆς 
αὐτοῦ περιουσίας, καὶ τούτων τηνιχαῦθά τινος μὴ 
παρευρεθέντος, ἀφορμὴν ἐυρὼν à τυραννῶν, ὅσα ἐγχα- 
τέλειπε, ἐξέσπασε χρήματα, xal oU ταύτῃ μόνον τῇ 
καχίᾳ ἠρχέσθη, οὐδὲ ἕως ᾧδε ἔστησε τὴν ἑαυτοῦ ἀκό- 
ριστον πλεονεξίαν, ἀλλ᾽ ὀφθαλμοφανῶς ἄνευ δέους 
xal συστολῆς xai τὰ τῶν φιλοχρίστων ἐξήρπασε 
χρήματα, παρ᾽ οἷς διῆγεν ὁ τελευτήσας ξένος, φιλο- 
φρόνως ξενισθείς * πρὸς δὲ τούτοις ἔθετο αὐτοὺς xal 
ἐν φυλαχῇ, σιδηρᾶς τοῖς ποσὶν αὐτῷν ἐπιδαλὼν πέ- 
δας. Κἀγὼ τοίνυν ἐνταῦθα τῶν ἐμῶν συγγενῶν μεμο- 
νωμένη, τινὰ ἐγκαταλείψω κληρονόμον, ἔιπερ ὁ Θεὸς 
ἐπινεύσειε τῇ νόσῳ τάυτῃ παραλαθεῖν τὴν τάλαιναν 
καὶ ἀθλίαν ψυχήν μου. Οὐδενὸς γὰρ ἕνεχεν ὁμῶς λυ- 
ποῦμαι, ἀλλ᾽ ὑπὲρ ταύτης τῆς ταπεινῆς χόρης " φο- 
Θοῦμαι γὰρ, μήπως ἀδίκως ληφθῇ χάριν τῆς ἐμῆς 
ὑπηρεσίας συνακολουθήσασά μοι, καὶ περὶ τούτων 
πάλιν τῶν φιλοχρίστων παρ᾽ οἷς ἐξενίσθην. Διὸ Ovc- 
ὠπήτητι, τέχνον, χαὶ ἄγαγέ μοι " ApaGac λογάδας 
ἄνδρας xai ἀξιοπίστους, ἵνα μαρτυρῶμαι αὐτοὺς, 
ὄτι οὐδὲν ἐνταῦθα τὸ παράπαν χέχθημαι, καὶ ὅτι 
ἡ xópm αὕτη ἐλευθερα καὶ ἀδεσποτος ὑπάρχει, καὶ 
παράμεινον ἡμῖν, ἄχρις ἂν ἴδης τὸ ἐκόησομενον 
τοῦ νοσήματος τούτου, τοῦ δεινῶς xai σφοδρῶς 


82 


χατέ- 


AUCTORE 
LEONTIO 

DISCIPULO. 
EX MSS. 
GRJECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MSS. 
GIJECO. 


558 
χατέχοντος, καὶ γνωρισθῇς, ὅτι υἱὸς εἶ τοῦ ἐμοῦ 


ἀδελφοῦ. 


135 ᾿Αχούσας ἂν ταῦτα παρὰ τῆς ἐμῆς θείας, 
συμφέρον εἶναι ἐσχόπησα παραμεῖναι αὐτῇ * xal 
διαποιήσας ἡμέρας ἰχανὰς ἠδημόνησα, καὶ τῆς πό- 
λεως ἐξελθεῖν ἐπεθύμησα, xal ἐπὶ τὴν Λαῦραν ὑπο- 
στρέψαι * ἀλλ᾽ ἐμαυτὸν καταχρίνας κατέσχον, καὶ 
παρέμειναι ἔτι, καὶ χρονίσοις ἡχηδίασα αὖθις καὶ 
ἐραθύμησα, χαὶ ἀναχωρῆσαι ἠθέλησα * ἀλλ᾽ ὑπὸ 
τοῦ ἐμοῦ συνειδότος ἐχωλύθην πάλιν, καὶ τοῦτο δὶς 
xoi τρὶς πέπονθα ἐπὶ τῶν λογισμῶν ἀγχόμενος xoi 
πολεμούμενος. Τελευταῖον δὲ ἀδημονήσας συνεῖδον 
πρὸς τὸν ἐμὸν Ἐπιστάτην ἀπελθεῖν, xal ἐπερωτῆσαι 
αὐτὸν, εἰς τί μέλλει λήξειν τὸ πρᾶγμα, εἴτε εἰς 
ὑγείαν, ἔιτε εἰς θάνατον. ᾿Αλλ᾽ εἴθε ὄφελόνγε τοῦτο 
ἐξ ἀρχῆς ποιήσασθαι, καὶ μὴ οὕτως ἐν μέσῳ χοσμι- 
χῶν ἐν ἀμελείᾳ καὶ ἀπροσεξίᾳ βιῶσαι ἐπὶ τοσοῦτον 
χαιρόν. 

136 Ἦν τότε ὁ νυνὶ τοῦ θεαδέλφου θώχου émi- 
λημμένος τοὺς ὄιαχας, χύρις Θωμᾶς ἐν τῇ πόλει τῶν 
νοσούντων ἐπιμελούμενος, ὡς χρησιμώτατος ὧν ἰα- 
τρὸς, λόγῳτε χαὶ πείρᾳ χεχοσμημένος, καὶ χατὰ 
Θεὸν βιοτεύων τὴν τῶν ἁγίων ΚΚοσμᾶτε xal Δαμια- 
νοῦ πολιτείαν ἐχμιμούμενος, διάχονος ὑπάρχων. Τού- 
τῷ οὖν τῷ μαχαριωτάτῳ καὶ θαυμασιωτάτῳ ἀνδρὶ 
θαῤῥήσας, οὺς εἶχον λογισμοὺς, ἀνεθέμην, καὶ τὴν 
ἐμὴν θείαν ἐν ἐσχάτοις ἐάσας χινδύνοις, ἐπὶ τὴν Λαῦ- 
pay γυχτὸς επανέλθον. Ἐχεῖσε οὖν περὶ τὴν δευτέραν 
ὥραν τῆς ἡμέρας ἐφθακὼς, ὠρθοδρόμησα πρὸς τὸν 
ἐμὸν Ἐπιστάτην, λίαν ἐσπευσμένος διὰ τὴν ἐμὴν 
θείαν. Τὸ ἡσυχαστήριον δὴ καταντήσαντός μου, καὶ 
κατὰ τὸ σύνγθες τρὶς μηνύσαντός μου διὰ μικροῦ λί- 
θου, ἀνέῳξε μοι ὁ Τέρων, καὶ πρίν τι τὸ σύνολον 
φθέγξομαι, ἔφη πρός με, τὴν θύραν τῇ χειρὶ κατέ- 
χων " Εὖ ἥχεις, ὦ ἐμὸν τέκνον, εὖ ἥχεις ^ μὴ ἀθύ- 
pt * οὐχ ἀποθνήσχει γὰρ ἡ θεία σου ἐν τῇ ἀῤῥωστίᾳ 
τάντῃ. "Ey δὲ πρὸς αὐτὸν εἶπον * Τοῦτο καταμα- 
θεῖν παρά σου ἦλθον, ὦ πάτερ. Ὁ δὲ ἀποχριθεὶς ἔφη * 
Ναὶ οἶδα, οἶδα, ὅτι τούτου χάριν ἐλήλυθας. Οὐκοῦν 
πεπληροφορημένος ἔσο, τέκνον, ὅτι ἐν τῇ νόσῳ τάντῇ 
οὐ τελευτήσει. Μὴ οὖν ἀθυμήσῃς, μήδε λυπηθῆς, 
μήδε σαυτὸν ταῖς φροντίσι χαταπονήσῃς, x«l μα- 
ταίαις ἀθυμίαις. Καὶ ταῦτα τρὶς εἰπὼν, πρὶν ἤ με 
τὸ παράπαν λαλῆσαι πρὸς αὐτὸν, ἤρξατο λέγειν τὸ 
Πάτερ ἡμῶν, καὶ πληρώσας τὴν εὐχὴν, εὐμενῶς καὶ 
φιλοφρόνως ἀπεδέξατο. 

137 Ἡμῶν οὖν καθεσθέντων, ἠρώτησα αὐτὸν πά- 
λιν, πολυπραγμονῶν xol ἀχριβδευόμενος σαφῶς εἰδέ- 
yat , εἰς τί ἂν λήξει τῆς ἐμῆς θείας τὸ νόσημα * ἐπει- 
δὴ ἡ χαρδία μου λίαν ἣν καιομένη ἦν ἐμοὶ * οὐ γὰρ 
duy, ὅτι καταλαμθάνω τὴν Λαῦραν, ἄχρις ἂν τε- 
λευτήσῃ * ὅθεν τρὶς ἀχούσας παρὰ τοῦ Τέροντος, ὅτι 
οὐχ ἀποθνήσχει, οὐκ ἐπαυσάμην, ἀλλ᾽ ἠρώτησα αὐτὸν 
ἔτι, λέγων ἄκρας xai βεδαίας τυχεῖν πληροφορίας . 
᾿Αξίωσόν με, πάτερ, ὅτι οὐκ ἀποθνήσχει ἡ θεία μου 
ἐν τῇ νόσῳ ταύτῃ " ἐγὼ γὰρ αὐτὴν οὐ μόνον ἀπειπά- 
μὴν xal ἀπήλπισα, ἀλλὰ xoi ἄλλοι πολλοί. Ὁ δὲ 
ἔφη πρός με * "Ecl ἐρωτᾷς περὶ τούτου, ὀλιγόπιστε; 
Οὐκ ἐπιστοφόρησά σε ; Οὐ πολλάκις εἶπόν σοι, διδα-- 
σχαλιχοὺς ὑποθέμενος τρόπους, μάλιστα περὶ τῆς 
ἀπιστίας, ἥτις ἐκ δύο τινῶν συμᾷαίνει, ἔκτε τῆς τῶν 
πραγμάτων ἀπειρίας, χαὶ ἐκ τῆς ἀπροσεξίας, τοῦ 
χαχοῦ πολεμήτορος διαπαντὸς ὑποβάλλοντος ἐνθυμή- 
σεις, χαὶ ἐν τῷ καθαρῷ σίτῳ ζιζάνια ῥυπαρὰ ἐπι- 
σπείροντος ; Διὸ τοιγαροῦν πρὸς θεραπείαν τῆς σῆς 
ὀλιγοπιστίας πορεύθητι πρὸς τὸν ἀρτοχόπον, xai ἄιτη- 
σαι παρ᾽ αὑτοῦ μίαν προσφορὰν ποιήσασθαί σοι * οὐ 
γὰρ ἔχει σήμερον ἐν ἐτοίμῳ ᾿ ἐπειδὴ τετάρτη τῆς ἐδ- 
δομάδος ἐστιν ἡ παροῦσα ἡμέρα. 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


morbi hujus qui me graviter vehementerque 
exercet, eventum videris ; atque ita genuinum te 
fratris mei filium exhibueris. 

135 Postquam ista ex amita intellexeram , 
consultius esse duxi ab ea non discedere ; at exa- 
clis istic diebus non paucis poenitere me facti 
coopit, jamque e civitate cogitabam abire et re- 
verti in Lauram ; sed damnato mox consilio, co- 
hibui memet, et permansi. Ac post tempus satis 
longum, otium iterum subrepsit ac tzedium, pla- 
cebatque proficisci; sed mea me denuo conscien- 
tia inhibuit. Idemque mihi, cogitationibus presso 
impugnatoque, iterum ac tertio accidit. Tandem 
inquietus animi adire Magistrum statui, atque, 
ex eo quzerere, quo res demum esset evasura, ad 
sanitatem, an ad mortem. Sed utinam istud fe- 
cissem ab initio, neque vitam in medio secularium 
otiosam tam diu segnemque duxissem ἢ 


136 Erat tum diaconus, qui modo "Theadel- 
phici throni gubernacula suscepit, domnus Tho- 
mas d, in quem zegrotantium in urbe eura incum- 
bebat: quippe qui medicus esset dexterrimus, 
eruditione pariter et experientia clarus, vitam- 
que sanctorum Cosmze ac Damiani disciplinze ze- 
mulam instituens. Huic igitur beatissimo prze- 
stantissimoque viro confisus, quze habebam con- 
silia exposui, amitaque mea in extremis relicta 
periculis, noctu Lauram repetii. Cum istuc hora 
circiter diei secunda advenissem, recto cursu ad 
Magistrum meum contendi, amitze causa admo- 
dum festinus. Hesychasterium ut attigi, ac si- 
gnum, ut moris erat, exiguo lapillo ter dedi, 
aperit mihi Senex, et manu januam tenens, ante- 
quam omnino quidquam locutus ego essem, ait 
mihi: Optime veneris, o fili mi, optime veneris ; 
noli te cruciare: non enim ex hac infirmilate 
morietur amita tua. Ego vero: Hoc ipsum, dice- 
bam, ut ex te intelligam modo adveni, o pater. 
Subjecit ille: Scio enimvero, scio ea causa te ad- 
venisse. Itaque pro certo noveris, fili, hoc morbo 
nequaquam illam extinctum iri. Vide ergo, ani- 
mos ne despondeas, neque te aut luctu, aut soli- 
citudine, aut stulta anxietate divexes. Quod cum 
tertio dixisset, priusquam fecissem ego verbum 
unum, orsus est recitare Pater Noster, et preca- 
tione completa, benigne atque amice me admisit. 

137 Postquam consedissemus, rogavi eum de- 
nuo, omni aviditate diligentiaque id scire mani- 
festo expetens, quo amitze mec desitura demum 
esset zegritudo ; quandoquidem urebantur oppido 
mihi przcordia : vix enim ad Lauram pertingere 
me posse existimabam, quin illa expirasset. Un- 
de, cum jam ter audissem e Sene non esse mori- 
turam, non acquievi tamen ; sed, ut certitudinem 
summam solidamque nanciscerer, iterum scisci- 
tatus sum, dicens: Ne graveris, mi pater, id 
mihi aperte pronuntiare, morbum hune amitc 
mez non esse fatalem : nam non ego dumtaxat 
illam depositam dixi, et sensi ; sed alii complures. 
Tum vero ille : Etiam hoc rogitas, modicze fidei? 
Non id asserui tibi satis, ut fidem habeas ? Non 
ssepe, adductis Doctorum exemplis, tecum egi 
vel maxime de incredulitate; quz» ex his duobus 
existat, ex rerum videlicet inscitia, atque ex se- 
gnitie, cogitationes suggerente perpetuo hoste 
nequissimo, et puro semini impura interserente 
zizania? Quapropter remedium tardz tuc fidei 
afferatur, abi ad pistorem, eumque roga, ut ho- 
stiam tibi unam conficiat ; quia nullam habet pa- 
ratam ; cum dies hzc sit quarta hebdomade e. 


138 


hi diutur. 
nioris cvm 

eam Ei] 
pertasus, 


consulto Tho- 
ma Patriar- 
cha, recurrit 
in Lauram; 


E 


F 
ibique ez S. 
Stephano u- 
Lelligit non 
morituram 
hoc morbo 
amitam; 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 559 


A 138 Cumque abiissem, atque hostiam accepis- 138 ᾿Απελθόντος οὖν μου, καὶ ἀπειληφότος τὴν — AUCTORE 
γαδίαποηιιθ, sem eadem hora coctam, obtulit eam sanctus προσφορὰν αὐθωρὸν, ὁ θεοφόρος Τέρων προσήνεγνεν "EL. 
per cium Senex, absolutoque Miss sacrificio, accedit ad αὐτὴν, καί πᾶσαν τελέσας τὴν μυσταγογιχὴν λειτουρ- — EX MS. 
confirmatur me vultu ad leetitiam composito, omnique pleno γίαν προσῆλθε γεγανυμένην ἔχων θέαν χαὶ χάριτος GIUECO. 
in fide. venustate, atque ita rutilanti, ut ad ignis lucu- 


lenti splendorem accederet; et sic infit: Num- 
quid non dixi tibi, modiez fidei, amitam tuam 
ex hac infirmitate interituram non esse? Excute 
igitur aliquando ex animo obstinatam omnem in 
credendo duritiem, et opinionem, affectumque 
perversum, neque me de hac re posthac umquam 
interrogaveris. Itaque sermonibus ejus divina 
inspiratis gratia persuasus, pedes ei manusque 
exosculatus sum, Deo ac deifero Seni impense de 
hac re gratias agens. Et cum reliquum diem il- 
]um serena atque imperturbata illie mente man- 
sissem, postridie revelatam divinitus per os illud 
Senis sapientia coelesti scaturiens ( prophetiam) 
ipsimet amitze meze dilectissimze nunciaturus abs- 
cessi. Neque id me turbavit, quod eam offende- 
rem in ultimo versantem discrimine ; sed illam 
consolatus, post unum alterumve forte diem, 
concepta de Senis oraculis optima spe mentem 
pascens ac serenans, in Lauram reverti. Amita 
vero mea post dies non multos valetudini resti- 
tuta, discessit in civitatem suam, et ad hune 
usque diem per Dei gratiam perpetua sanitate ac 
viribus pollens hymnum Deo gratiarum actionis 
exsolvit. 

139 Secutus aliquando sum hunc Senem cum 
aliis quibusdam patribus cum ex maxima Laura 
nostra, tum ex illa, que Suez f dicitur, circa 
tempus Quadragesimze sancti Patris nostri Sa- 
bz, ad Ducze speluncas. Habebam autem antrum 
angustum, spelzo Senis vicinum, in quo degens, 
Senem per dies singulos de spelunca sua egre- 
dientem, et in montis verticem intendentem ocu- 
los, ex imo corde moestos promentem gemitus, 
ac Deum omni modo glorificantem videbam. Ver- 
bum ei de hac re nullum feci. Peracta ergo 
Quadragesima , rogatus Senex, cum in montis 
cacumen vellet ascendere, patres assumpsit se- 
cum, me cum uno ex patribus infra in speluncis 
relicto. Dum ergo circeumeunt simul, incidunt in 
speluncam arenti fceno instructam, locumque ad 
sedendum idoneum, et hominis cujusdam vesti- 
gia, quem requirentes Patres circumcurrebant 
non sine Sene; cumque multum ac sedulo inve- 
stipassent, invenire neminem potuerunt. Tum 
Magister finxit, quasi necessitatis alicujus causa, 
secedere sese, et : Przcedite aliquantulum, in- 
quit, o patres ; jam, ecce, apud vos ero. 

140 Illi vero progressi, ad horam facile eum 
operti sunt, ac tardantem putarunt cum illo 
anachoreta miscere colloquia. Quamobrem re- 
gressi sunt, ut illum. inquirerent, compellantes 
eum nomine, falsa spe ducti, fore ut anachore- 
tam una invenirent, Verum, auditis eorum voci- 
bus et clamoribus, obviam eis accurrit Magister, 
veritus, ne arcanum ejus negotium forte asse- 
querentur. Quem illi ut viderunt, orare coepe- 
runt, dicentes : Quam ob causam moratus nos 
iamdiu es, Pater? Num forte cum anachoreta 
eras? Die sane id nobis. Ad quos ille : Ignoscite 
mihi, patres ; neque mihi de hac re in posterum 
quaestionem movete. Illi vero sedulo silentium 
tenuerunt, suspicati cautum ab anachoreta fuis- 
se, ne sibi de illo quidquam indicaret. 

141 Ubi ergo de monte descenderant, rogant 
humilitatem meam, ut Senem ego istud interro- 
gem. Morem gessi, et multa supplicatione, at- 


πεπληρωμένην xal ἔκλαμπρον, λάμποντι πυρὶ παρα- 
πλήσιον, xa εἶπε πρός με - Οὐχ εἶπόν σοι, ὀλιγόπι- 
στε, ὅτι οὐκ ἀποθνήσχει ἡ θεία σου ἐν τῇ ἀῤῥωστίᾳ 
ταύτῃ; ᾿Αποσόθδησον ἀπὸ σου πᾶσαν δυσπιστίαν, xal 
καχόθουλον γνωμήντε καὶ διάθεσιν, καὶ μηχέτι προσ- 
θεὶς ἐπερωτῆσαί με περὶ τούτου τοῦ πράγματος. |ε- 
πιστευχὼς τοίνυν τοῖς χαριτοπνεύστοις αὐτοῦ λόγοις, 
τοὺς πόδας αὐτοῦ κατεφίλησα, καὶ τὰς παλάμας, 
μεγάλως εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ ὑπὲρ τούτου, χαὶ αὐτῷ 
θεοφόρῳ Τέροντι. Διαποιήσας δὲ ἀκαταπύχτως χαὶ 
ἀταράχως τὸ ὑπόλοιπον τῆς ἡμέρας ἐχείχης, τῇ ἑξῆς 
ἐπορεύθην τὴν θεόθεν διὰ τοῦ σοφοδλύστου στόματος 
γνωρισθεῖσαν * τοῦ Τέροντος τῇ προφιλεστάτῃ μου 
θείᾳ εὐαγγελισόμενος αὐτῇ, καὶ χαταλαξὼν αὐτὴν ἐν 
τοῖς τελευταίοις κινδύνοις οὐχ ἐδυσφόρησα, ἀλλ᾽ «u- 
τὴν παρηγορήσας, μεθ᾽ ἡμέραν, 3 τάχα καὶ δύο, εἰς 
τὴν Λαῦραν ὑπέστρεψα τῇ καλῇ ἐλπίδι τῶν θεορήμων " 
λόγων τοῦ Τέροντος τρέφων τε xal καταῤῥυθμίζων 
τὴν διάνοιαν. Ἣ δὲ θεία μου μετ᾽ οὐ πολλὰς ἡμέρας 
ἀναχτισαμένη, ἐπὶ τὴν ἰδίαν ἦλθε πόλιν, καὶ χάριτι 
Χριστοῦ ἄχρι τῆς σήμερον ἐν εὐρωστίᾳ. xai ὕώμῃ 
διηνεκεῖ, τῷ Θεῷ χαριστήριον ἀναπέμπουσα ὕμνον. 


139 Ἡκχολούθησά ποτε τούτῳ τῷ Lépovrt ἐπὶ τὰ 
σπήλαϊα τοῦ Δουκᾶ σὺν ἑτέροις τισὶ τῶν πατέρων 
τῆς τε μεγίστης ἡμῶν Λαύρας καὶ τῆς τοῦ Σουχᾶ 
χατὰ τὸν καιρὸν τῆς Τεσσαραχοστῆς τοῦ ὁσίου πα- 
τρὸς ἡμῶν Σάδα. Ἔσχον δὲ πλησίον τοῦ σπηλαίου 
τοῦ Τέροντος μιχρὸν σπήλαιον, ἐν ᾧ διάγων, ἑώρων 
καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν τὸν Τέροντα τοῦ ἰδίου σπηλαίου 
ἐχθαίνοντα, xal ἐπὶ τὴν ἀκρορίαν τοῦ ὄρους βλέποντα, 
xal βυσσόθεν τῆς καρδίας χατὰνυχτικὼς στενάζοντα, 
χαὶ ἁπάντως τὸν Θεὸν δοξολογοῦντα. Οὐδὲν ἕνεκα 
τούτου πρὸς αὐτὸν ἐποιησάμην ῥῆμα. Τῆς Τεσσαρα- 
χοστῆς οὖν πληρωθείσης, δυσωπυθεὶς ὁ Τέρων, ἡνίχα 
ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους ἀνελθεῖν ἠδουλήθυ, παρέ- 
λαθεν τοὺς πατέρας, ἐάσας με σὺν ἄλλῳ τινὶ τῶν 
πατέρων ἐν τοῖς σπηλαίοις κάτω. Ὥς οὖν ἐγύρευον 
ὀμοῦ, εὗρον σπήλαιον, ἔχον ξηρὸν χόρτον xai τόπον 
εὐκάθεδρον καὶ ἴχνη τινὸς ἀνθρώπου, ὃν ἀνιχνεύοντες 
οἱ πατέρες περιεφοίτων οὐκ ἄνευ τοῦ Τέροντος, καί 
πολλὰ ἐζητηκότες, οὐδένα εὑρεῖν ἐξίσχυσαν. Ὁ δὲ 
Ἐπιστάτης προσεποιήσατο ἑαυτὸν ἐπί τινα χρείαν 
ἰδιαζόντως πορεύεσθαι, εἰπὼν αὐτοῖς * Προλάθδετε 
μικρὸν, ὦ πατέρες * ἰδοὺ γὰρ φθάνω ὑμᾶς. 


140 Οἱ δὲ προπορευθέντες, ἐφ᾽ ἱχανὴν ὥραν ἐξε- 
δέξαντο αὐτὸν, καὶ βραδύναντα φήθησαν τῷ ἀναχω- 
ρητῇ προσωμιληχέναι * διὸ ἀναζητοῦντες αὐτὸν ὑπέ- 
στρεψαν, ὀνομαστὶ χαλοῦντες, τοῦ ἀναχωρητοῦ τυ- 
χεῖν παραδοχοῦντες. Τῶν δὲ φωνῶν αὐτῶν καὶ τῶν 
χραυγῶν ἀκούσας ὁ Ἐπιστάτης, ἀνέδραμεν εἰς ἀπαν- 
τῆσιν αὐτῶν, φοθηθεὶς, μήπως μάθωσι τὸ αὐτοῦ μυ- 
στήριον. Οἱ δὲ ἰδόντες αὐτὸν, παρεχάλουν λέγοντες * 
Διὰ ποίαν αἰτίαν ἐδράδυνας, Πάτερ; Τάχα τῷ ἀνα- 
χωρητῇ συνέτυχες ; Εἰπὲ ἡμῖν. Ὁ δὲ πρὸς αὐτοὺς 
ἔφη * Σύγγνωτέ μοι, πατέρες, χαὶ λοιπὸν μὴ ποιήσητε 
πρός με περὶ τούτου πεῦσιν. Οἱ δὲ φιλοσοφήσαντες 
τὸ σιγηλὸν ἤσκησαν, εἰχάσαντες, ὅτι προσετάχθη 
ὑπὸ τοῦ ἀναχωρητοῦ μὴ φανερῶσαι αὐτοῖς τὰ περὶ 
αὐτοῦ. 


141 Καταδάντες δ᾽ οὖν ἐκ τοῦ ὄρους, ἠξίωσαν τὴν 
ἡμετέραν ταπείνωσιν περὶ τούτου ἐρωτῆσαι τὸν Τέ- 
ροντα. Ἐγὼ δὲ πεισθεὶς ἠρώτησα αὐτὸν, πολλὰ γο- 


νυπετήσαστε 


AUCTORE 
LEONTIO 


DISCIPULO. 


EX MS. 
GIUECO. 


560 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


γυπετήσαστε xal ἀντιδολήσας. Ὁ δὲ ἔφη πρός με’ 
Τέκνον, ἐπειδή σε πόθον ἔχοντα διάπυρόντε wal θερ-- 
μὸν ὁρῶ, καὶ συχνῶς ἐνοχλοῦντά μου περὶ τούτου 
μαθεῖν, ἄχουσον " πολὺν διετέλεσα καιρὸν ὑπὸ λογι- 
σμῶν ἀκοιμήτων ἐνδιαθέτως σφυζόμενος, κελευόντων 
pe καὶ λεγόντων, ὅτι ἀναχορητής τις ἐν ταῖς τοῦ 
ὄρους κορυφαῖς σπήλαιον ὀιχεῖ, γνήσιος τοῦ Θεοῦ 
λάτρης xal ἅγιος " ἀλλ᾽ ἀνάδυηθι εἰς τὸ ὄρος, χαὶ 
ζήθησον, ὅτι εὐφρανθήσεσθαι μέλλεις συνομιλήσας 
αὐτῷ. Ἐντεῦθεν γὰρ ἐν τῇ Τεσσαραχοστῇ, ὅτε ἐν τοῖς 
τοῦ ὄρους ἀχροτηρίοις ἱστάμην, πολλὰ ἀνεστέναζον 
κάτωθεν ix τῆς χαδρίας εὐχόμενος τυχεῖν τῆς τοῦ 
ἀναχωρητοῦ πνευματιχῆς ὁμιλίας. 


142 Καὶ τῆς Τεσσαραχοστῆς πληρωθείσης, ἠδου- 
λήθην σὺν δυσὶν xal τρισὶν τῶν πατέρων μόνον ἀνελ- 
θεῖν ἐπὶ τὸ ὄρος ἄνω, xal τὴν ἔφεσίν μου ἐν τῷ ἀνα- 
γωρητῇ ἀποπληρῶσαι. ᾿Αλλ᾽ ἰδὼν τοὺς πατέρας 
ἅπαντας ἠδέως ἔχοντας συμπορευθῆναι ἡμῖν, συμπα- 
ρέλαθον αὐτοὺς, καὶ ἀναθάντες ἐψηλαφήσαμεν τὸ 
ὄρος, xal εὑρηκότες σπήλαιον xal ἴχνη τινὸς ἀνδρὸς, 
ἐξεδράμομεν ἀκολουθοῦντες τοῖς ἴχνεσι, καὶ πολλὰ 
ἀνιχνεύσαντες ἅμα, οὐδενὸς ἐπετύχομεν. Τότε δὴ 
προσεποιησάμην ἐμαυτὸν ἀπιέναι χρείας ἕνεχεν &yay- 
xalac, καὶ παραυτὰ σμικρὸν ἰδιαζόντως αναζητήσας 
τὸν ἀναχωρητὴν, εὗρον αὑτὸν xal ἔγνων εὐθέως, ὅτι 
μὴ βουλόμενος ὁ ἽΛγιος ὀφθῆναῖ πολλοῖς, x«l ὑπ᾽ αὐ- 
τῶν ὀχληθῆναι, οὐχ εὐφράνῃ με τὸ πρότερον σὺν τοῖς 
πατράσιν ὑπάρχοντα, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν ἀσπασά- 
μενος αὐτὸν, xal συνομιλήσας αὐτῷ, λίαν ἐπετέρ- 
φθὴν xal ἠγαλλιάθην ἐπὶ ταῖς οὐρανοφρόσιν αὑτοῦ 
πνευματιχαῖς διαλέξεσι. Πάλιν δὲ ἐγὼ ὁ μέτριος τὸν 
ἐπιστάτην ἠρώτησα, λέγων " Καὶ ποδαπὸς τυγχάνει, 
ὦ πάτερ, ὁ ἀναχωρητὴς οὗτος τῷ τε ἔιδει χαὶ μεγέ- 
θει καὶ ἡλικίᾳ; Ὁ δὲ ἔφη * Μεσοπολιὸς ὑπάρχει, οὐ 
πολὺ ἀσθενὴς, ti xal ὑπὸ τῆς πολλῆς ἀσχήσεως ἡ 
σὰρξ, ἐξέλειπεν " ὀστέα γὰρ ἔχει χονδρὰ xol μεγάλα " 
ἔστι δὲ χαὶ λίαν εὐμεγέθης, καὶ εὐειδὴς, γύμνος, 
μόνην τὴν τοῦ σώματος αἰδὼ περιεζωσμένος δερμα- 
τινῷ λεντίῳ * λαχνιεὶς δὲ, τριχόδης ἀνὴρ, καὶ δασύς " 
ἔχει δὲ καὶ τριάκοντα χρόνους ἀναχωρήσας. Kaca- 
πλαγεὶς οὖν ἐπὶ τούτοις, καὶ πολὺ θαυμάσας, χαρι- 
στήριον ὕμνον Θεῷ ἀνέπεμψα. 


que obtestatione id ab eo exsculpere conatus 


D 


sum. Respondit mihi in hune modum : Quoniam fatetur tg. 


aviditate, fili, te ferri video et importuna et fer- 
vida, ac molestum assidue mihi esse, ut istud 


nocturnis agitor cogitationibus magno affectu 
impellentibus me atque ita monentibus : Ana- 
choreta quidam in summo monte speluncam in- 
colit, verus Dei cultor ac sanctus ; ascende adeo 
in montem, atque eum require : gaudebis enim, 
ubi cum illo egeris. Atque inde est, quod in 
Quadragesima, cum in montis fastigio consiste- 
rem, multum ingemuerim, ex intimo corde de- 
Siderans atque orans, ut obtingere mihi posset 
spirituale eum Anachoreta colloquium. 

142 Exacta vero Quadragesima, libuit cum 
duobus tantummodo aut tribus patribus, in mon- 
lis iterum altiora conscendere, meumque cum 
anachoreta explere desiderium. Sed cum Patres 
omnes comitari velle adverterem, mecum eos as- 
sümpsi ; dumque ascendimus, ac lustramus mon- 
tem, speluncam offendimus et viri cujusdam 
vestigia; procurrimss continuo vestigia perse- 
quentes, et ubi multum simul ab omnibus inda- 


gatum esset, repertus est nemo. Ibiego, quasi* 


ob necessarium aliquid abire tantillum me simu- 
lavi; statimque ad quzrendum solus anachore- 
tam aliquantisper intentus, inveni hominem, 
atque intellexi statim, Sanctum apparere nolen- 
tem multis, aut ab illis turbari, subduxisse mihi 
prius, cum una adessent patres jucundissimum 
conspectum suum. Tum post orationem salutato 
eo, institutoque colloquio, mirifice adeo delecta- 
tus sum, ut vix me continerem, coelestibus ejus 
de re spirituali sermonibus. At ego, homo exilis, 
interrogavi denuo superiorem meum, ac dixi : 
Et qualis est, o Pater, ille anachoreta? Qua for- 
ma, qua statura, qua z;etate? Ad senectutem, in- 
quit ille, accedit, non admodum imbecillis ; ta- 
metsi crebra maceratione attenuatum est corpus : 
ossa enim dura illi ae vasta; statura vero pro- 
cera admodum, et forma prwstans; ad sola 
corporis verenda pellicea zona g incinctus est, 
cetera nudus ; at homo villosus, crinitus et hir- 
sutus : anachoretam autem egit annos omnino 
triginta. Ad hzc attonitus ego, ac longa defixus 
admiratione, decantato hymno, Deo gratias egi. 


ANNOTATA D. P. 


ἃ De hac urbe, qua et Diospolis, vicina Joppz, parique propemodum. intervallo distat ab Ascalone et 
Casarea, actum ad 22. Januarii in Actis S. Anastasii martyris. De Concilio vero ibidem contra Pela- 
gium celebrato, vide dicta xxvi Februarii ad. Acta S. Porphyrii Episcopi Gaxensis. 

b Hora scilicet Vesperarum, quas utraque Ecclesia a suffitu thuris auspicatur, inquit Goar in Eu- 
chologio ad ordinem ministerii α Theophilo Patriarcha compositum ; in cujus principio tota ratio eztra 
atque intra templum incensandi tam. sacerdoti quam diacono servanda declaratur. Hac de causa etiam in 


monasteria feminarum, monacho ad id destinato 
Vita S. Eudociz, num. 32. 


quolidie patuisse ingressum, habuimus ad 1 Martii in 


c Trium ut minimum itinere. dierum. distat Hierosolymis Sinai etiam. expedito viatori : conficienda 
enim, sunt nonaginta circiter passuum. millia, via ut per desertum difficili. 

d Zn Actis Martyrum Sabaitarum medicum lioc nomine insignem, eumdemque Veteris postea Laura 
Hegumenum legimus num. 24 ; qui ex eo. munere potuit ad. patriarchatum. fuisse assumptus; siqui- 
dem annis aliquot posterius edita sunt hac Acta, quam dictorum Martyrum Sabaitarum ; ut patet ez num. 
177, atque ex successione duorum Patriarcharum post Heliam, tempore pradictz passionis adhuc super- 
stitem. Vide eorum Historiam Chronologicam. Observa tamen dicta in. Commentario previo hujus Vita, 


S III, num. 24 et 25. 


e Illius, quam Graci a subsequenti Quinquagesima Dominicam τῆς τυροφάγου mominant, sic dicta, 


quod 


men Leontig, 


5€ de eo re. 

quirendo di. 
Ἦν ΠΗ initus mo. 
intelligas, ausculta ; Diu jam factum est, cum situ, ^o 


tandem cup, 
€0 congres- 
Sum ; et qua- 
lem eum in- 
venerit, ez- 
ponit. 


E 


Leontio ez 
corporis in- 
firmitate in 
desidiam 
prolapso, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 561 


quod exhinc finito carnium usu, caseo tamen lacticiniisque vescantur, ita sese ad Quadragesimam paula- 
tim disponentes : quo etiam [facit pracedentis ferie quartz et sextz jejunium. His autem sicut et tota. 
Quadragesima, (sabbatis Dominicisque, quibus nom jejunabatur, dumtaxat exceptis) ex usu ecclesia 
Orientalis variorum. Conciliorum canonibus confirmato, solam Prasanctificatorum. Missam fieri, in sua de 
eadem Missa Dissertatione ostendit Allatius : sacrificii autem perfecti celebratione ideo abstinuisse, quod 
ea res letitize atque festivitatis sit. Presanctificata. tamen. ad. horam nonam circa vesperam sumi solita, 
quomodo milites reversuri ad prelium, tantum. de. praparatis. cibariis sumunt, quantum sustinendz vitz 
satis est, festivis epulis abstinentes. Quia. itaque eo die nulla hostia consecrari consueverat; ideo oblatio- 
mem, quz tempore consecrationis debebat esse recens, ut panes Propositionis in veteri Testamento, nullam. 
habebat pistor eo die paratam. Simeonem quoque Thessalonicensem inducit A llatius docentem ez Hiero- 
solymitano Typico (quod proprium est monachorum, et aliud a magna ecclesie Τηρῖοο, quodque universa 
ecclesie sequebantur; continuis vero gentium irruptionibus ordinem ejus pervertentibus, munc in. Thessa- 
lonicensium ecclesia tantummodo est reliquum) eumdem Prasanctificatorum dictis Quadragesimze feriis 
dumtaxat sumendorum usum. De quibus tamen feriis hic locus nequit intelligi : iis enim omnibus eque ac 
feria 4, a preparanda oblatione artocopus vacabat : wt ergo causa oblationis non paratz vere sit feria 4, 
hanc oportet non aliam Quadragesima hebdomadam intelligi, multo minus aliquam per reliquum annum ; 
nam, nec satis ostenditur monachos per omnes ferias quartas servasse jejunium. : et quamvis id ita. esset , 
mon tamen consequens est, propterea abstinuisse a perfecto sacrificio : cum Simeon Thessalonicensis, ubi 
supra, Fesponsione LvII hanc sibi questionem proponat : Cur Prasanctificata non fiant in aliis jejuniis ; et 
Responsione x1 idem de aliis anni diebus quarens, expresse dicat : Diebus, quibus ex przescripto Prze- 
sanctificatorum Missa non imperatur, ab ea celebranda abstinendum esse ; qui enim preter id, quod 
traditum est, agit, poencze obnoxium fieri. 

f In Actis Martyrum Sabaitarum Laura vetus, in Vita S. Euthymii Laura Suez veteris nomina- 
tur, ubi de eadem actum plenius. 

g Λέντιον, seu λίντεον Graco-barbare ; Latine linteum, hic. ponitur metaphorice pro cingulo aut peri- 
xomate, ex alia materia textis. 


CAPUT XII. 


Absenti apparet; Discipulorum tentationes occultas et errata recenset et corripit. 


S aliam vobis modo narrationem ordior non 
ilepidam, imo ejusmodi, ut coelestem Senis 
hujus ac spiritualem animum et affectum, ar- 
duamque virtutem, atque infusam a Deo large 
gratiam demonstret, et quasi oculis spectandam 
exhibeat : nam discipulis suis semper aderat, fer- 
venti eos spiritu curaque complexus, salutem eo- 
rum unice cordi habens, et in precibus eorum 
causa susceptis assiduus ; quin etiam cum abesset 
corpore, vitam tamen illorum perspectam habe- 
bat: neque id simplici testimonio, sed certissi- 
ma per memetipsum edoctus experientia, profero. 
Nam cum sub Sancti hujus disciplina cum aliis 
non nullis una viverem, ingens languor corporis 
mihi vires exhausit, tum in cella procul ab hesy- 
casterio Senis habitanti ; ita ut nocturni canonis 
cum condiscipulis meis per dies plurimos non per- 
solverem nisi partem vel dimidiam, vel, ut sum- 
mum, duas forte tertias: nam ex debilitate multa 
obrepebat inertia ae socordia, qua victus me 
frequenter abjiciebam in terram, non ut somnum, 
sed ut respirationis aliquid et quietis captarem. 
Sed somno sensim captus ae penitus abreptus 
obdormiebam, donec me fratres sub auroram, 
instante jam tempore prim: horze matutine, ex- 
pergefacerent. Non numquam vero orationis me- 
moria mentem interius instigante, imbecillita- 
temque, qua tenebar, et irregularitatem stimu- 
lante, per me ipse expergiscebar : quibus qui- 
dem malis angebar multum ac dolebam, maxime 
cum segnities torporque ingrueret et nocturnam 


Tomus 1m Julii. 


ΤΑλλὴν δὲ διηγήσομαι ὑμῖν διήγησιν οὖχ ἄχοσμον, 
ἀλλὰ xal πάνυ τὴν οὐρονόφρονα xo πνευματικὴν 
γνώμην τε καί διάθεσιν τοῦ Τέροντος τούτου, χαὶ τὴν 
μεγάλην ἀρετὴν, xal θεόσδοτον χάριν ἀποδειχνῦσαν, 
καὶ παρεστῶσαν " ἀεὶ γὰρ συμπαρῆν τοῖς ἑαυτοῦ φοι- 
τηταῖς, τῷ πνεύματι ζέουσαν περὶ αὐτῶν ποιούμενος 
φροντίδα, τῆς σφῶν αὐτῶν προνοόυμενος σωτηρίας, 
χαὶ ἐχτενεῖς ἐντεύξεις ὑπὲρ αὐτῶν ποιούμενος, καὶ 
σωματικῶς ἀπὼν, τὸν βίον αὐτῶν ἐπίστατο * xai 
τοῦτο οὗχ ἁπλῶς μαρτυρῶ, ἀλλ᾽ ἐξ ἐμαυτοῦ ἀσφαλε- 
στάτῃ πείρᾳ μαθών. Ἐμοῦ γάρ ποτέ μαθητεύοντος 
τῷ μαχαρίῳ τούτῳ ἅμα τισὶν ἑτέροις, ἐπῆλθέ μοι 
σωματικὴ ἀσθένεια πολλὴ, πόῤῥοθεν τοῦ ἡσυχαστη- 
ρίου τοῦ Τέροντος ἐν τῷ χελλίῳ διάγοντι, ὥστε με 
μὴ ἐχτελέσαι ἐπὶ πλείστας ἡμέρας τὸν νυχτερινὸν χα- 
νόνα μετὰ τῶν ἐμῶν συμμαθητῶν, ἀλλ᾽ ἡμερικῶς τὸ 
ἥμισυ αὐτοῦ, ἣ καὶ τάχα τὸ δίμοιρον. Πολλὴν γὰρ 
ἐκ τῆς ἀδυναμίας προσεχτησάμην ἀμέλειαν, καὶ ῥα- 
θυμίαν, ὑφ᾽ ἧς πολλάκις ἡττώμενος ἀπέῤῥιπτον ἐμαυ- 
τὸν χαμαὶ, οὐχ ὑπνῶσαι βουλόμενος, ἀλλὰ τυχεῖν 
βραχείας ἀναψυχῆς καί ἀνέσεως. Λεληθότως δέ ὑπό 
τοῦ ὕπνου χλεπτόμενόστε, καὶ ἁρπαζόμενος ἐχοιμώ- 
μην, ἄχρις ἄν οἱ ἀδελφοὶ ἐξύπνιζόν με τὸ αὖγος, τοῦ 
χαιροῦ τῆς πρωϊνῆς πρώτης ὥρας ἐπιστάντος. "Evlore 
δέ χἀγὼ αὐτὸς ἐξεγειρόμην, τοῦ ἐνδομυχοῦντος εὐχτι- 
xoü λογισμοῦ παροτρύνοντος, καὶ τὴν συνέχουσάν με 
ἀδυναμίαν, xal ἀνομαλίαν ἐχτεινάσσοντος * ἐφ᾽ αἷς 
ἠγωνίων πολὺ, xai ἠνιώμην, μάλιστα κρατούμενος 
ὑπὸ τῆς ἀμελείαστε καὶ χαυνώσεως, καὶ ἀπλήρωτόντε 
καὶ ἀτέλεστον τὴν νυχτερινὴν ψαλμωδίαν ἀπεργάζο- 
μενος, ὡς εἷς τῶν εὐπλουστέρωντε xal ῥαθυμωτέρων 


83 


ἀρχαρίων, 


AUCTORE 
LEONTiO 

DISCIPULO- 
EX MSS$. 
GRJECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO; 
EX MS. 
GRUECO. 


* Videtur hic 
desiderari 
ἐγὼ δὲ. 


562 
J , 7 NN Cem , , , UIS] Ζ ἡπώλειάν 
ἀρχαρίων, εὖ εἰδὼς, ὅτι εἰς ἐσχάτην ψυχῆς ἀπὼλε 

K : τὸ - ve S 
τε καὶ ὄλεθρον ἀπελαύνει τῆς ψυχῆς ἡ ἀμέλεια, καὶ 


τοῦ σώματος ἡ ἄνεσις. 


144 Μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν ἐχείνων, τῆς θερινῆς 
ὥρας διϊππευούσης, ἐν ἀιθρίῳ τόπῳ χαθεύδων, ἐπὶ 
τὴν ἐμὴν πενιχρὰν χοίτην μετὰ τῶν ἀδελφῶν τὸ διί- 
poipoy τοῦ χανόνος πεποιηχὼς, χαὶ ὑπὸ τῶν λογισμῶν 
ἐξεγειρόμενος ἀναπληρῶσαι τὸ ὑπόλοιπον, χαὶ πάλιν 
ὑπὸ τῆς χαυνώσεως νικώμενος, ὑπὸ βαθέως ἡρπάγην 
ὕπνου, ὥσπερ εἴωθα. Ὡς οὖν ὕπνωσα ἐπὶ μίαν ὥραν, 
3) xo μιχρῷ πλεῖον, θεωρῶ τινα φρικώδη λίαν, χαὶ 
φοδερὸν, xal χαταπληχτιχὸν, εἰσελθόντα διὰ τῆς τοῦ 
χελλίου σμιχροτάτης θύρας, ἀντιχρύ μου οὔσης, χαὶ 
ἐπ᾽ ἐμὲ ἐρχόμενον. Ὡς δὲ εἶδον αὐτόν, ἄγαν ἔξυπνος 
ἐγενόμην, τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀποχαλύψας, καὶ παραυτὰ 
τὸν φίλον ἐπιστάτην ἔγνων, τὸν ὡς ἀληθῶς ἅγιόντε 
xal φιλάνθρωπον " παρέστη γὰρ τοῖς ποσί μου, τό 
σταυρόμορφον αὐτοῦ ἱερὸν βαστάζων σκῆπτρον, χαὶ 
τὸ μιχρὸν ἐπιῤῥιπτάριον ἐπὶ τῶν ὥμων ἔχων, χαμοὶ 
προσεχῶς ἀτενίζων, χαὶ μονονουχὶ τῷ σχήματι ἐξ- 
υπνίζων με, χαὶ κελεύων μὴ πάννυχον ἀπανθίζειν 
ὕπνον, xoi ὀργίλως μοι φαινόμενος διὰ τὴν ἐπιχρατύή- 
σασάν μου ἀπροσεξίαν τε καὶ ἀμέλειαν. Οὐ μὲν τοίγε 
τὸ παράπαν ἐλάλησέ μοι, ἀλλ᾽ ἵστατο σιωπῶν, χαὶ 
χατηφὲς ἐνδειχνύμενος ἦθος, ὠσαύτως οὐδὲ ἐγὼ πρὸς 
αὐτὸν ἀπεφθεγξάμην, ὡς ὀιόμενος αὑτὸν ἀπὸ τοῦ 
χελλίου ἐληλυθότα τὴν ἐμὴν ἐξυπνίσαι χαὶ διανα- 
στῆσαι νωθρότητα,, οὔτε δὴ κατὰ τὸ σύνηθες ἔκλινα 
αὐτῷ γόνυ, μεγάλῃ χεχρατημένος ἐρυθριάσει τε, χαὶ 
αἰδοῖ. 


145 ᾿Αλλ’ οὖν ὅμως ἐγερθεὶς παραχρῆμα μιαρὸν 
ἄποθεν τῆς χλίνης μου ἔστην χατὰ ἀνατολὰς, καὶ τῆς 
δοξολογίας ἀπυρξάμην τοῦ χανόνος χατὰ τὴν σχημο:- 
τισθεῖσάν μοι τοῦ Τέροντος ἔφεσίντε χαὶ χέλευσιν, 
xal τῆς ἐμῆς περὶ τούτου φροντίδος ἀπαλλαγὴν σπου- 
δάζων ποιήσασθαι, μάλίστα τοῦ ὄρθρου φανέντος, 
καὶ τὴν τοῦ ἡλίου μηνύοντος ἀνατολήν. ᾿Εδεδείην 
γὰρ, μήπως οἱ ἀδελφοὶ ἐξαναστάντες προτρέψωνταί 
με τὴν πρώτην εὐχὴν τῆς ἡμέρας συνεχτελέσαι αὐτοῖς. 
Θεασάμενός με τοίνυν ὁ ἅγιος Τέρων λίαν προθυμού- 
μένον, πᾶσαν τὴν τῆς νυχτερινῆς ψαλμωδίας ἁκολου- 
θίαν ἀποπληρῶσαι ἅμα ταῖς συνήθεσι γονυχλισίαις, 
πλυσιάσας ἔστη ἐχ δεξιῶν μου, τῇ ἱερωτάτῃ αὐτοῦ 
ὑπερειδόμενος βαχτυρίᾳ, τὴν κατήφειαν ἐχείνην με- 
ταθδαλών εἰς εὐφροσύνην, xol χαρμωνὴν, xoi διάχυ- 
σιν, xal ἐθάρσυσέ με, καὶ ἐσπευσμένον χατήπειγε, 
τὴν προθυμίαν μου προθυμοτέραν ἀποτελῶν τοῖς σχή- 
pact. Μετὰ τοιαύτης οὖν ζεούσης σπουδῆς καί ἀγῶ- 
νος πολλοῦ νηφόντως τε xal τλημόνως ψάλλωντε xol 
εὐχόμενος, xal κατανεύωντε xal ἀνανεύων, ἔχον τὰς 
ὄψεις πρὸς τὸν ἐπιστάτην, ex δεξιῶν μοι τοῖς ἱματίοις 
προσθήγοντα, τέλειόν μου τὸν χανόνα πεποιηχαι, πρὶν 
ἀνατεῖλαι τὸν ἥλιον, ἅμα. τῷ Τρισαγίῳ ὕμνῳ καὶ τῇ 

adici, 
αὐτοῦ εὐχῇ. 

146 Κατὰ τὸ ἔθος δὲ τῆς τελευταίας εὐχῆς τοῦ 
χανόνος ἐπιλαμβρανόμενόν με θεασάμενος ὁ Ἐπιστά- 
τῆς, πάνυ γεγηθὼς ἐπανῆλθε διὰ τῆς τοῦ χελλίου θύ- 
ρᾶς, τὴν ἐπάνοδον ποιούμενος, * πρὸς αὐτὸν νουνεχῶς 
ἀτενίζων, ἧς ἐπελαξόμην εὐχῆς, ἠδουλήθην παρεάσαι, 
συντυχεῖν αὐτῷ ἔφιεμενος * ἀλλ᾽ ὡς χατὰ τῆς θύρας 
ἔνδοθεν χαταλαθεῖν αὐτὸν ἐλπίσας, ἀνεσχετίσθην, 
ἄχρις ἂν τὴν μετὰ χεῖρας εὐχὴν ἐχτελέσω * ἧς ἐχτε- 
λέσθείσης, ἔδραμον κατόπισθεν αὐτοῦ, μεταμέλῳ πυρ- 
ποληθεὶς ἀπείρῳ, ἀιδούμενος ἅμα τὸν Θεὸν xal τὸν 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


psalmodiam nec totam, nec qua par erat ratione, 
persolvissem, quasi unus de commodioribus re- 
missioribusque novitiis; cum probe nossem, iner- 
tia atque indulgentia corporis extremam anime 
perniciem ae ruinam accersi. 


144 Contigit igitur diebus illis, zestivo tem noctu ip gp. 
Tiu. assistit, 


pore, indormiscere me illustri loco, in pauperculo 
lectulo meo, postquam partes canonis ex tribus 
duas una cum fratribus decantassem ; tum exci- 
tari cogitationibus meis, ut quod reliquum erat, 
explerem ; ae rursum desidia fractum, alto, ut 
solebam, sopore demergi. Vix horam unam aut 
paulo amplius dormieram, cum hominem video 
horrendum omnino ac terribilem, planeque per- 
cellentem, per angustissimum cellze ostium, quod 
mihi ex adverso erat, ingredi, et ad me accedere. 
Hune ut conspexeram, apertis oculis, penitus ex- 
pereiseor ae dilectum continuo et vere sanctum 
benignumque Magistrum agnosco : stabat enim 
ad pedes meos, baculum suum sacrum, qui in 
modum crucis a formatus erat, gestans, stricto- 
que humeris injecto epirriptario, et gravi me 
contemplans supercilio, atque ipsa prope specie 
mihi somnum excutiens, eumque carpere nocte 
iota vetans, et ob insitam ae dominantem jam 
mihi vecordiam inertiamque iracundo similis. 
Neque tamen quidquam mihi dixit, sed tacitus, 
86 vultum exhibens subtristem adstabat ; uti nec 
ego ei contra verbum ullum protuli : quippe quem 
ideo venisse putabam e cella sua, ut me a veterno 
suscitaret adigeretque ad surgendum : et ne genu 
quidem, ut ferebat consuetudo, illi inclinavi ; 
tanto suffusus eram rubore ac verecundia. 

145: Confestim tamen de somno consurgens, 
aliquantulum a cubili versus orientem constiti, ac 
divin: laudis canonem, juxta exhibitam mihi vo- 
luntatem atque imperium Senis exorsus sum, 
ium etiam quod istius officii cura liberari festi- 
nabam, maxime cum jam appareret aurora, ac 
solis ortum preenuntiaret: nam verebar, ne cum 
surrexissent fratres, me ad primas diei preces 
secum exsolvendas vocarent. Ubi me advertit 
sanctus Senex tam alacriter integro nocturne 
psalmodive, una cum genvflexionibus usitatis, 
offiio perfunetum, accedens propius, stetit ἃ 
dextris mihi, baculo suo sanctissimo innixus, 
priori tristitia in lzetitiam, et gaudium, hilarita- 
temque commutata et animos mihi addidit, im- 
pulitque conantem, varia sua specie sedulitatem 
meam exacuens. Itaque ferventi hoc studio, at- 
que ingenti contentione gnaviter juxta ac patien- 
ter et canens et orans, oculosque, sive huc sive 
illue caput inflecterem, in magistrum, adeo mihi 
propinquum a dextris, ut mihi vestes attereret, 
intentos semper habens, totum una cum hymno 
Trisagio b ejusque oratione c absolvi canonem 
meum, priusquam sol exortus esset. 

146 Magister autem ut postremam canonis pre- 
cationem inchoare me vidit, lzetus admodum per 
cellee ostiolum recipere se parabat, qua venerat 
redire se simulans ; ad quem ego solicite attentus, 
cceptam orationem, conveniendi ipsius desiderio, 
iransmittere cogitatam; sed cum deprehendere 
ipsum intra portam sperarem, continui me, dum 
orationem, quam habebam pre manibus, totam 
decurrissem : qua completa, post eum cucurri 


inconsulta incensus poenitentia, coram Deo ac 


Magistro 


animalque 
ad interru- 
ptum somno 
canonem. 
prosequen- 
dum ; 


et sub ejus 
finem dispa- 
ret; 


accedentique 
se postridie 
declarat, 5e 


discipulo- 


qum nosse 


arcana , 


maaime vero 


B 


Sacrificii 


lempore de 
occultis edo- 


Ceri ; 


C 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


Magistro erubescens, quod ex profundo, in quem 
incideram, sommo me excitatum venisset; ne- 
que adeo ullam ei reverentiam, ad pedes ejus, 
ut mos erat, abjectus, exhibuissem, quo qui- 
dem me prodidi, quam ingratus essem, quam- 
que animo bardus. Unde poenitudinis ardorem 
restinguere cupiens, cellam. quaquaversum per- 
lustrabam, et nemine reperto, procurrebam ad 
fores. O rem infortunatam! Inveni eas obse- 
ratas probe. Incertus vero anxiusque quid age- 
rem, expergefeci fratres, singulos interrogans: 
si Magistrum vidissent. Sed aliud ex illis audivi 
nihil, nisi : Neque a diebus multis hie Magister 
apparuit, neque an omnino huc advenerit, sci- 
mus, in hesychasterio suo se continet, ut ipse 
etiam nosti. Turbavisti nos, frater, et percelluisti 
subito, cum ita Magistrum nostrum requiris. 

147 Verum ego multo hisce magis obstupe- 
factus, eorum nemini visionis mysterium aperui ; 
sed persoluta cum ipsis prima diei precatione, 
confestim ac celeriter ad Senem in hesychaste- 
rium, sepositis omnibus, properavi. Datoque signo 
consueto, januam aperuit, recitataque oratione, 
Pater Noster, residens assidere me ejubet, ac sub- 
ridens ait : Cur huc venisti modo, fili? Cui ego, 
cum aliquantulum obmutuissem : Quando in cel- 
lam venisti tu, Pater; et quandonam reversus 
es? Respondet ille gaudio plenus : Crede mihi, 
fili in spiritu dilectisssime, ab hesychasterio cor- 
pore non recessi, tametsi spiritu adfuerim tibi, 
ut vidisti. Noli salutem deinceps tuam negligere, 
noli negligere, fili, existimans latere humilitatem 
meam quidquid ad te pertinet : quamquam ete- 
nim soli re ipsa veritati nota sunt etiam incog- 
nita; hec tamen etiam nobis per gratiam, non 
propter merita nostra, sed propter vestram sa- 
lutem, patefacit. Unde nihil me quidquam fugit 
eorum, quz vos agitis. Quin imo si vellem arca- 
na vestra edicere omnia, Dei adjutorio possem. 
Sed cum arguere vos et confundere nolim, vestra 
non propalo : quoniam et ego homo sum iisdem 
juxta ae vos obnoxius passionibus, eamdem pa- 
tiens infirmitatem. 

148 Aliud dicam tibi, quoniam discipulus es 
mihi, et discipulis quedam cum moderatione fi- 
dere magistrum convenit. Accidit mihi frequen- 
ter, ut tempore, quo mysticam oblationem facio, 
complurium, qui in Laura versantur, Patrum 
res omnes enarrare possem ac dicere et proferre 
sigillatim, si esset animus. Abi nunc igitur; et 
rei hujus lzetum nuntium ad condiscipulos defer, 
nihil celans, sed palam faciens, qua ratione me 
videris ; quandoquidem et ipsi dura fide laborant, 
item ut tu : pro certo habeto tamen, necesse ha- 
buisse me id tibi aperire. Nam et pro te, et pro 
illis ratio a me exigetur in tremendo judicii die, 
cum Dominus gloriz judicaturus venerit vivos et 
mortuos, ae redditurus unieuique vicem, prout 
gessit in vita; qui etiam omnium in veritate se 
postulantium perficit voluntatem, distribuens 
singulis et optima quzque et maxime conducibi- 
lia: nam szpe, cum vel rogatus essem ab aliquo, 
vel ipse Dominum familiari prece arcanorum re- 
velationem per incruentum Misse sacrificium 
flagitassem, rei quzesite ignarus non abii, ubi 
castis eum invocassem hisce suspiriis : Domine, 
cordium arbiter, qui mentem hominum intueris, 


563 


Ἐπιστάτην, ὅτι με βαθεῖ χαταχυλισθέντα ὕπνῳ διε- 
γείρων ἐληλύθει, καὶ οὐδ᾽ ὅλως ἠσπασάμην αὐτὸν, 
προσπεσὼν χατὰ τὸ ἔθος τοῖς ἴχνεσιν αὐτοῦ * ἀγνώ- 
p.) φανεὶς, χαὶ παχύτητα διανοίας περιχείμενος. 
d 3 ; ; 
Ὅθεν τῆς μεταμελείας τὴν φλόγα σθέσαι βουλόμενος, 
: sn ᾿ 
ἅπαν ἐμπόνως ἐψηλάφηχα τὸ χελλίον, καὶ εὑρηχὼς 
ea qe. e NN 
μηδένα, ἐπὶ τὰς πύλας ἔδραμον. "OQ. τῆς ἀτυχίας] 
* ᾽ » 
Eipoy γὰρ αὐτὰς ἀραρότως ἀποχεχλεισμένας. Ἕν 
ἀπορίᾳ δὲ κατασταθεὶς, ἐξύπνισα τοὺς ἀδελφοὺς, ἔνα 
ἕχαστον πυνθανόμενος, εἴπερ εἴη θεασάμενος τὸν Ἔπι- 
; ὃ ς 5 τ MA demo do 9 
στάτην, χαὶ μηδὲν πλέον ἀκούσας παρ᾽ αὐτῶν ἀλλ᾽ ἢ 
τὸ" Οἴτε ἀπὸ ἡμερῶν ἱκανῶν ὥφθη ἐνταῦτα ὁ Ἔπιστά- 
της, οὔτε ὅλως εἰ παραγέγονεν οἴδαμεν “ ἐν τῷ ἡσυ- 
χαστηρίῳ αὐτοῦ πέφυχεν, ὡς οἶσθα, xai σύ. Ἐξένισας 
ἡμᾶς, ἀδελφὲ, χαὶ κατέπληξας ἀθρόως, οὕτως ἀναζη- 
τήσας τὸν ἡμέτερον Ἐπιστάτην. 


147 ἸΠολὺ πλέον δὲ ἐγὼ ἐπὶ τούτοις τετηπὼς, οὐ- 
δενὶ παρ᾽ αὐτῶν ἀπεχάλυψα τὸ μυστήρίον τῆς ὀπτα- 
σίας, ἀλλὰ σὺν αὐτοῖς τὴν πρώτην εὐχὴν τῆς ἡμέρας 
τετελεχὼς, εὐθέως xal παραυτὰ πρὸ πάντον πρὸς τὸν 
᾿Ἐπιστάτην ῳχόμωην εἰς τὸ ἡσυχαστήριον. Νηνύσαντος 
δὲ μου κατὰ τὸ σύνηθες, ἀνέῳξε τὴν θύραν, καὶ τὴν 

S ETE APA ἢ : NN 
εὐχὴν τοῦ ll&cep ἡμῶν ἀποπλυηρώσας, καθίσας, ἐχέ- 
λευσέ με χαθισθῆναι, μειδιῶν χαὶ λέγων πρός με * 
Διὰ τί, τέκνον, ἐνταῦτα͵ ἐλήλυθας ἄρτι; Πρὸς ὃν, 
μικρὸν παρασιωπήσας, ἔφην * Πότε σὺ παραγέγονας 
En edd bo. E mirc unir ps UE MOLISE 
ἐν τῷ χελλίῳ, πάτερ, καὶ πότε ὑπέστρεψας ; E 
πάλιν διαχεόμενος ἔφη * Πίστευέ μοι, πνευματικώ- 
τατον τέχνον, ὅτι τοῦ ἡσυχαστηρίου σωματιχῶς οὐκ 
ἀπέστην, εἰ χαὶ πνευματικῶς συμπαρήμην σοι, ὥσπερ 
ἑώρακας. Μὴ ἁμέλει λοιπὸν τῆς σαυτοῦ σωτηρίας, 
μὴ ἀμέλει, τέκνον, ὀιόμενος τὴν ἐμὴν ταπείνωσιν &y- 

AS » om τ μενα Rer (Me ar 
νοεῖν τὰ χατά σε * el γὰρ καὶ τὰ χρύφια μόνῃ τῇ ὄν-- 
τως ἀληθείᾳ γνωστὰ τυγχάνει - ἀλλ᾽ οὖν χαὶ ἡμῖν 

j Men ἜΣ SANTOS ux A RET ST 
δίδωσι xac χάριν εἰδέναι, οὐ διὰ τὴν ἡμῶν ἀξιό-- 
τητα, ἀλλὰ διὰ τὴν ὑμῶν σωτηρίαν. “Ὅθεν οὐδὲν 

: LACAN SHE. ORUEEI NE Ro et 
διαλήθει με παντελῶς τῆς ὑμῶν διαγωγῆς " ἀλλὰ xod 
εἴπερ ἤθελον καταλέξαι πᾶντα τὰ ὑμῶν μυστήρια, 
δυναίμην ἂν διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ συνεργίας. ᾿Αλλ’ ὡς μὴ 
βουλόμενος ἐλέγξαι ὑμᾶς, καὶ εἰς αἰσχύνην ἀγαγεῖν, 

, Aw C EUN, EC URE ; 
οὐ δημοσιεύω τὰ καθ᾽ ὑμᾶς, διότι καὶ αὐτὸς ἄνθρωπός 
εἰμι ὁμοιοπαθὴς ὑμῖν, καὶ τῆς αὑτῆς τελὼν ἀσθενείας. 

148 Αλλο δέ σοι ἐρῶ, ἐπειδὴ μαθητὴς καθέστη- 
κας, καὶ δεῖ τινα δὶ οἰκονομίαν θάῤῥειν μαθηταῖς. 
» , , [4 , Σ ἃ ' U τ 
Ἐπέρχεταί μοι ὥρα πολλάκις, ἐν ἣ καὶ τὴν μυστιχὴν 
τελῶν θυσίαν, πλείονων τῶν ἐν τῇ Λαύρᾳ πατέρων 
διαγόντων μυθησαὶμην ἂν, καὶ εἴποιμι καὶ λεπτομέ- 

ux Orga u u 
ρὼς χαταλέξαιμι τὰ αὐτῶν, εἴπερ βουληθείην. Οὐκοῦν 
ἄπιθι, xal τοῖς σοῖς συμφοιτηταῖς εὐάγγειλον, μηδὲν 
ἀποχρύπτων, ἀλλὰ φανεροποιῶν, πῶς με χάτιδες ^ 
ἐπειδήπερ εἰσὶ xal αὐτοὶ δυσπιστίαν νοσοῦντες, κατὰ 

DES peer NT s AU 
σέ. Τὸ δὲ γνῶσον σαφῶς, ὅτι ταῦτά σοι λαλεῖν &v&y- 
χὴν ἔχω “ ἐπειδὴ λόγον ὑπέρ σούτε xal ὑπὲρ αὐτῶν 
ἀπαιτοῦμαι ἐν τῇ φρικώδει ἡμέρᾳ τῆς χρίσεως, ὅταν 
ὁ Κύριος τῆς δόξης ἔλθῃ χρίναι ζῶντας xal νεχροὺς, 

3:73 à - BU - , * 5 et 

χαὶ aT O000UVXL ἐχαστῶν τῶν βεξιωμένων τας ἀμοιςφᾶς, 
ὃς καὶ πάντων τῶν αἰτουμένων αὐτὸν ἐν ἀληθείᾳ 
ποιεῖ τὸ θέλημα, οἰχονομῶν ἐκάστῳ τὰ κάλλιστά τε, 
xai συμφερώτατα " πολλάχις γὰρ αἰτηθεὶς ὑπό τινος, 
aT ; ; ὑπο 1 ; 
ἢ αὑτὸς πρὸς Κύριον οἰχεῖαν βουληθεὶς ποιήσασθαι 
δέησιν ἕνεκεν ἀποκαλύψεως μυστικῶν πραγμάτων διὰ 
τῆς ἀναιμάκτου μυσταγωγιχῆς ἱερουργίας, οὐκ ἀπε- 

M τς ΄ - A 
στράφην ἄγνωστος τῆς ζητήσεως, καθαραῖς αὐτὸν 
Κύριε καρδιογνῶ- 


; AP SEA PAIS d 
στα, ὁ ἐπιστάμενος τὸν νοῦν τῶν ἀνθρώπων, ὁ πᾶνται 


δυσωπήσας ἐντεύξεσι, καὶ εἰπών * 


γινώσχων πρὶν γενέσεος αὐτῶν, εἰ ἄρεστόν σοί ἔστι 


χαὶ 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 


DISCIPULO. 


EX MSS. 
GIUECO. 


564 
xal καλὸν ἐνώπιόν σου, φανεροποίησόν μοι, ὅπερ ai- 
τοῦμαι παρά σου, ὅτι τὰ ἅπαντα δύνασαι χαὶ ἀδυνα- 
τεῖ σοι οὐδὲν. Πίστευέ μοι, τέκνον πιστότατον, ὅτι 
παραυτὰ πᾶν ὅπερ ἂν σύμφερον εἴη χαὶ σωτήριον, 
ἐχομισάμην παρ᾽ αὐτοῦ, ὡς οὐδέ σε διέλαθεν, ὅτε 
πρὸ ὀλίγων μηνῶν περὶ τῆς σῆς θείας ἠτήσω, οὐδὲ 
πολλοὺς ἑτέρους. 


149 Μεγάλως δὲ τεθαυμαχὼς ἐπὶ τούτοις καὶ xa- 
τανυγεὶς ἠρξάμην ἐξυφαίνειν ἐγκωμίων πλοχάς καὶ 
ἐπαινετιχοὺς στεφάνους τῇ ἱερᾷ τοῦ Τέροντος περι- 
τίθεσθαι κορυφῇ, δοξολογίας xal χαριστηρίους ὕμνους 
ἀναπέμπων τῷ Θεῷ. Ὁ δὲ πραείρᾳ τῇ φωνῇ καὶ με- 
τρίῳ φρονήματι ἔφη " Τί με θέλεις οὐ δικαίως ἐπαι-- 
νέσαι, τέκνον * οὐκ ἐμὸς ὁ ἔπαινος, ἀλλὰ τοῦ πάντα 
ἐν πᾶσιν ἐνεργοῦντος Θεοῦ, τοῦ πατρὸς τῶν φώτων, 
καὶ δωθῆρος τῶν ἀγαθῶν" ὅπερ γὰρ ἔφην πλειστάκις, 
τὸ αὐτὸ λέγω καὶ νῦν, καὶ λέγων οὐ παύομαι * ὅτι 
μόνῳ τῷ Θεῷ πρέπει ὁ ὕμνος, καὶ ὁ ἔπαινος, χαὶ τὰ 
θαύματα, καὶ πᾶσα δόξα. xol τιμὴ, τῷ ποιοῦντι με- 
γάλα, καὶ θαυμάσια, οὗ τῆς μεγαλειότητος οὐ μόνον 
αἱ. λόγου μετέχουσαι φύσεις ὑπάρχουσι διαπρύσιοι 
χήρυχες χαὶ ἐπαινέται, ἀλλὰ καὶ αἱ ἄλογοι, καὶ &yat- 
σθητοι, &vre παρ᾽ αὑτοῦ λαβοῦσαι τὸ εἶναί τε xal γε- 
νέσθαι. “ὥσπερ γὰρ οὐ τῆς χυθάρας, ἀλλὰ τοῦ χυθα- 
ριστοῦ τυγχάνει τὸ ἐγχώμιον, ὡς ἐξ ἀναισθήτουτε xat 
νεχρᾶς οὐσίας εὐφυεστάτοις δακτύλοις τεχναζόμε- 
γουτε, καὶ ἀποτελοῦντος εὔλυρον μουσιχὴν συμφωνίαν 
τε καὶ ἁρμονίαν, καὶ διὰ τῆς ἡδυτάτης φωνῆς τέρπον- 
τος τοὺς ἀκούοντας, οὔτε μὴν κιννύρα, χορδαίτε, χαὶ 
χόλλοπες xal ζυγὸς καὶ πλήκτρον τοὺς μισθοὺς χομί- 
ζονται, ἀλλ᾽ ὁ ἐπιστημόνως χεχρημένος αὐτοῖς, xai 
δι᾿ αὑτῶν τέρπνον ἐργασάμενος μελῳδίαν" ἐπειδὴ καὶ 
ἄνευ μουσιχῶν ὀργάνων ὁ ἀοιδὸς εὔμουσον ἰσχύει ἀπο- 
τελεῖν λύραν, xai εὔφωνον τραγῳδίαν * οὕτως μόνου 
τοῦ Θεοῦ χαθέστηχεν ὁ αἴνόστε χαὶ ἔπαινος, xal οὐχ 
ἐμοῦ, τοῦ ξήρου xal νεκροῦ xol ἀχάρπου ξύλου, τοῦ 
πικρίας γέμοντος. 

150 "Ecco τις βασιλεὺς πάντα τὸν στρατιωτιχὸν 
αὐτοῦ συναθροίσας ὅμιλον, καὶ τὸν λεπτὸν δῆμον 
βουλόμενος ῥογεῦσαι χρήματα, καὶ πάντας τοὺς ὑπὸ 
χεῖρα φιλοτιμήσασθαι * ἐπὶ τοῦ βασιλιχοῦ προχαθε- 
σθεὶς θρόνου, κελεύσει τὰς σακελλάς πετασθῆναι, καὶ 
τινας τῆς παρεστώσης ἀπείρου τε xo ἀμυθήτου πλη- 
θύος, πρὸς αὐτὸν μόνον τὸ ὄμμα φερούσης, προσχα- 
λεσάμενος, διανομέας καταστήσει. Τίνι ἂν, εἰπέ μοι, 
προσαφθήσεται εὐχαριστία τε, καὶ ὁ ἔπαινος ; Τοῖς 
χατὰ χάριν τὴν νομιχὴν ἐμπιστευθεῖσιν, y, τῷ πάντων 
κυρίῳ καὶ βασιλεῖ, τῷ τὰ πάντα χαρισαμένῳ, χᾷυ- 
τοὺς ὀιχονομικῶς ἐμπιστεύσαντος ; Τί τούτων πάντως 
φήσεις ὑπάρχειν τὴν ἔπαινον; Ei γὰρ xol κατὰ χάριν 
εὐφημοῦνται, ἀλλὰ τοῦ βασιλέως ὑπάρχει ἡ εὐφημία, 
τοῦ φύσει γὰρ ἐνδόξου πέφυχε τῶν κατὰ χάριν δοξα- 
ζομένων τὸ κλέος * ἡ γὰρ θεόθεν ποριζομένη μοι xy&- 
ρις, αὕτη οὐχ ἐμοὶ δέδωται, τῷ ἁμαρτωλῷ καὶ γυ- 
μνῷ παντοίας ἀρετῆς χαὶ βίου σεμνότητος, ἀλλὰ τῇ 
θεοσεθεῖ, καὶ πιστῇ συνειδήσει τῶν εἰς ἐμέ τε πιστευ- 
ὄντων, xal εἰς τουτὶ τὸ ἅγιον Gy Tiu, ὅπερ ταῖς ἐμαῖς 
ἡχρείωσα. κακίαις. "Ἔστι γάρ, ἔστιν, ὅτε xod ἐν ἀνα- 
ξίοις ἐνεργεῖ, καὶ πνεῖ ἡ θεία χάρις, οὐ OU αὐτοὺς, 
ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν προσιεμένων ὠφέλειαν " ὥστε ὁ 
ἐμέ τὸν ἀνάξιον ἐν τοῖς τοιούτοις ἐγχωμιάζων, ἐχπί- 
πτει τοῦ δέοντος. Ὁ δοξάζων τοίνυν, τὸν Θεὸν δοξα-- 

ζέτω - καὶ ὁ ἐπαινῶν, αὐτὸν ἐπαινείτω, χαὶ ὁ sbya- 
ριστῶν, αὐτῷ εὐυχαριστείτω, ᾧ πρέπει δόξα, μεγα- 
λοπρέπεια, καὶ εὐχαριστία εἰς τοὺς αἰῶνας. ᾿Αμήν. 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


qui omnia nosti, priusquam facta sint, si gratum 
est tibi ac bonum in conspectu tuo, fac me intel- 
ligere, quod ad te peto; quia omnia potes, et ni- 
hil tibi est impossibile. Mihi erede, fidelissime 
fili, quidquid demum expedit ae salutare est, ab 
illo sum assecutus, uti nec te latuit, cum ante 
menses paucos de amita tua quzesivisti, nec alios 
plures. 

149 Horum ego ingenti admiratione perculsus 
ac stimulatus, przeconiorum telam ordiri coepi, 
et laudum coronas sacro Senis imponere vertici, 
gloriam per hymnos Deo et grates referens. Ve- 
rum ille mansuetis verbis, prudentiaque mo- 
desta: Quid me, inquit, immerito laudare vis, 
fili ; non mea laus est, sed Dei, qui operatur om- 
nia in omnibus, patris luminum, et largitoris bo- 
norum. Quod enim dixi toties, itidem etiam nune 
dico, nec dicere desinam, quod soli Deo et hym- 
nus, et laus, et admiratio, et gloria omnis et ho- 
nor competit, qui magna facit et mirabilia, cujus 
magnitudinis non participes tantummodo rationis 
nature faeundi sunt precones; sed intellectus 
etiam ae sensus expertes, quzque ab illo tum 
quod sunt, tum quod fuerunf, acceperunt. Quem- 
admodum etenim non cythare laus attribuitur, 
sed cytharcdo, ut qui ex re et sensu carente et 
mortua solertissimis tentata digitis concentum 
musieum ac modulatam elicit concordiam, sono- 
que dulcissimo delectat audientes; neque vero 
instrumentum musicum, chords, claviceuli, ju- 
gum aut plectrum mercedem ferunt; sed qui 
scite his usus est, lisque jucundum excitavit me- 
los ; (quandoquidem et absque musicis instrumen- 
tis cantor et lyriea concinne potest et tragica 
modulari carmina :) ita solius Dei propriz sunt 
laudes et przconia ; nec ad me pertinent, qui li- 
gnum utique sum aridum et mortuum, ac sterile, 
plenumque amaritudine. 

150 Esto rex aliquis, qui convocato universo 
exercitu ac promiscua plebe, elargiri velit mu- 
nera, subditosque suos honoribus afficere : ubi 
solio regali consederit, aperiri marsupia jubeat, 
tum ex infinita atque innumerabili adstante mul- 
titudine oculis in se unum defixa, quosdam ad 
se evocatos distributores constituat. Cedo, in 
quem actio gratiarum, et laudes congruent? In 
illosne, quibus per gratiam commissa est distri- 
butio; an omnium domino ac regi, qui donaverit 
universa, eisque prudenti ratione partitionem 
concrediderit? An hisce tandem deberi omnino 
honorem dices? Tametsi enim etiam ipsi pro ra- 
tione concessi sibi favoris laudantur, laus tamen 
propria est regis : siquidem omnis eorum gloria, 
qui per factam sibi gratiam extolluntur, ad eum 
proprie redit, qui illa per naturam est dignus. 
Adde, quod qu: mihi divinitus confertur gratia, 
non illa mihi peccatori, omnique virtute ac vitz 
honestate denudato concessa est; sed religiose 
fidelique eorum conscientiz, qui fiduciam in me, 
atque in sanctum hunc habitum, quem peccatis 
meis inutilem feci, reponunt. Contingit etenim, 
contingit enim vero agere divinam gratiam ac 
spirare etiam in indignis, non illorum causa, 
sed propter recurrentium ad eos utilitatem : ut 
adeo, qui me indignum ob talia exornat elogiis, 
in zquitatem impingat. Itaque qui glorificat, 


Deum 


Cujus tamen 
Tei nulla sipi 
laus; 


E 


sed tamquam 
regi per mi- 
mistrus suis 
benefico, Deo 
debeatur. 


Leontium. 0b 
litigium 0C- 

cultum cun 

fratre 


publice red- 
arguit, 


Gravem alte- 
Tuis tentatio- 
nem cogno- 

SClL in visio- 
he nocturna, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


Deum glorificet; qui laudat, ipsum laudet; qui 
gratias agit, agat illi, cui convenit honor, et 
gloria, et gratiarum actio in secula. Amen. Pro- 
fundam igitur etiam hie ejus humilitatem ac pie- 
tatem suspiciens, dignasque stylo voces apud me 
servans discessi, Deum glorificans, veneransque 
inspiratam divinitus doctrinam ejus et gratiam, 
quam nihil eorum divinum numen celabat, quae 
ad occultam nostram discipulorum conversatio- 
nem attinerent : quod eum ex allata tum ex affe- 
renda modo narratione perspicuum est. 

151 Rixabamur aliquando ego et alius disci- 
pulüs, verbisque nos invicem contumeliosis pro- 
scindebamus, utpote infirmi ambo ; sed breve 
iamen tempus contentio tenuit : nam flamma 
erat, quie ut exarserat, extincta est, et fervor 
subitaneus, qui rore spirituali fratern:ze dilectio- 
nis per polentis apud Deum Magistri preces, in- 
terpellationesque conquievit; ad quem reconci- 
liati, ac facta utrimque pace, una cum reliquis 
condiscipulis adivimus, salutares ejus adhorta- 
tiones sub sabbati vesperam excepturi, cupientes 
etiam Dominice sancte pervigilium celebrare 
cum patribus. Ubi jam ventum ad eum erat, at- 
que ad audienda ejus precepta consederamus, 
docere incipit, et nos de charitate commonefa- 
cere. Ut autem sapientibus suis sermonibus osci- 
tanter nos animadvertit attendere, stomacha- 
tus ait : Quousque, o miseri, omniumque infeli- 
cissimi, utraque inscitia laborabitis d, vitze vestrae 
simul et salutis immemores, existimantes me la- 
tere quod agitis? Si vultis, etiam ego triumphabo 
de arcanis vestris omnibus, quorum multa, ne 
vos confundam, studio prztermittens, partem 
aliquam utilitatis vestree gratia profero. 

152 Ita locutus, intento in me digito, condi- 
scipulos reliquos sie affatur : Miserabilis ille 
atque infortunatissimus cum illo misero infelici- 
que, qui ei vicinus assidet, altercatus est hodie, 
et insanis mutuo se dicteriis convitiisque impeti- 
vere: nam ille per hoc atque hoec oppugna- 
batur; hie autem per hoc et hoe superabatur; 
alius vero talem ac talem habebat cogitationem ; 
et unamquamque singillatim declarans coram 
omnibus arguebat. Quin ita agebat, acsi multa 
insuper adducturus jam esset in medium; sed 
victus commiseratione videbatur, cum ita subje- 
cit: Salvatorem orabo pro vobis, filiis meis 
dilectis, qui pro mundi vita et salute crucem pa- 
riter et necem pertulit, ut animas nostras ab 
omnibus satanicis insidiis impetuque servaret. 
Atque his dictis, manus ad colum sustulit , et 
bene precatus nobis, venerandz crucis signo 
armatos ad templum dimisit. Nos digressi cum 
multa compunctione vigilias cum patribus ab- 
solvimus, glorificantes Deum, et Senis virtutem 
reverentes. 

153 Cum alias ego et alii ex discipulis duo in 
hesychasterium iremus ad Magistrum, ad ejus 
precepta ccelesti plena lumine audienda, pro 
more consedimus ; et ut ab ejus ore pendebamus, 
Sie unum eorum, qui nobiscum erant, affatus 
est : Quid caus: est, fili, cur satanicis infestatus 
cogitationibus, nihil huc usque mihi significave- 
ris? Ille autem moratus aliquamdiu : Da veniam, 
inquit, o Pater, et pro me deprecare. Cui Senex : 


Tomus r1 Julii, 


565 


Θαυμάσας οὖν χαὶ ἐν τούτοις τὴν πολλὴν ταπείνωσιν 
αὐτοῦ καὶ εὐλάξειαν, χαὶ τοὺς ἀξιογράφους λόγους 
ἐν ἐμαυτῷ φυλάξας ἀνεχώρησα, δοξάζων τὸν Θεὸν, 
καὶ τὴν θεόπνευστον αὐτοῦ ἐχθειάζων διδασχαλίαν, 
xal χάριν, ἧς οὐδὲν ἀπέχρυχτε τὸ θεῖον τῆς ἡμῶν 
τῶν μαγητῶν λατραὶας διαγογῆς. Φανερὸν δὲ τοῦ- 
το ἔχτε τῆς εἰρημένης xal τῆς νυνὶ λεχθησομένης 
διηγήσεως. 


151 ᾿Εφιλονειχήσαμέν ποτε ἐγὼ, xal ἄλλος μαθη- 
τὴς, καὶ ὀνειδιστικοῖς λόγοις ἀλλήλους καθυξρίσαμεν, 
ὥστινες ἀσθενεῖς τυγχάνοντες * ἀλλ᾽ ὅμως πρὸς βρα- 
χεῖαν ὥραν ἡ φιλονεικία διέμεινε * φλὸξ γὰρ ἦν, καὶ 
ἐσθέσθη, καὶ βράσμα βραχὺ, καὶ κατέπαυσεν ὑπὸ τῆς 
πνευματικῆς δρόσου τῆς φιλαδελφικῆς εὐμενείας διὰ 
τῶν θεοπειθῶντος ᾿Επιστάτου εὐχῶν καὶ ἐντεύξεων, 
πρὸς ὃν χαταλλαγέντες, xal μετ᾽ ἀλλήλων εἰρηνεὺ- 
σαντες, ἅμα τοῖς λοιποῖς συμφοιτηταῖς ἐπορεύθημεν 
τῶν ψυχωφελῶν αὐτοῦ ἀχοῦσαι παραινέσεων ὀψὲ σαθ- 
Θάτου, x«l βουλόμενοι μετὰ τῶν πατέρων τὴν παν- 
νυχίδα τῆς ἁγίας κυριαχῆς ἐχτελέσαι * χαὶ ἐλθοντων 
ἡμῶν πρὸς αὐτὸν, χαὶ εἰς ἀκρόασιν τῶν ἱερῶν αὐτοῦ 
διδαγμάτων καθεσθέντων, ἤρξατο διδάσχειν καὶ νου- 
θετεῖν ἡμᾶς περὶ ἀγάπης. Ἰδὼν δὲ ἡμᾶς ἀμελῶς τοῖς 
σοφοῖς αὐτοῦ προσέχοντας λόγοις, ἠγανάχτησε xal 
εἶπεν " Μέχρι τίνος, ὦ ταπεινοὶ, xal πάντων ἔλεει-- 
νότατοι, ἐπ᾽ ἀμφοτέραις σχολανεῖτε ταῖς ἀγνοίαις, 
χαταφρονοῦντες τῆς ὑμετέρας ζωῆς χαὶ σωτηρίας, 
δοχοῦντες ὅτι διαλανθάνει us ὄ ὑμέτερος βίος; Ei 
βούλεσθε, κἀγὼ τριαμθεύσω τὰ μυστήρια ὑμῶν πάν- 
τα, ὧν τὸ πλῆθος παραιτησάμενος εἰπεῖν, ἵνα μὴ κα- 
ταισχύνω ὑμᾶς, μέρος τι λέγω διὰ τὴν ὑμετέραν 
ὠφέλειαν. 

152 Καὶ οὕτως εἰπὼν, δαχτυλοδειχτῶν με, τοῖς 
λοιποῖς συμφοιτηταῖς φησιν * Ὁ ἐλεεινὸς οὗτος, καὶ 
πανάθλιος ἐφιλονείκησε σήμερον μετ᾽ ἐχείνου τοῦ ὄν- 
τος αὐτῷ παραπλησὶου ἐλεεινοῦ xal παναθλίου, καὶ 
καχῶς ἀλλήλους ἐσφενδόνησαν μωραῖς ὕέρεσιν καὶ 
ὀνείδεσιν * ἐκεῖνος γὰρ ὑπὸ τοῦδε πολεμεῖται, xai 
οὗτος ἐπὶ τοῦδε καὶ τοῦδε ἡττᾶται, καὶ ὁ ἄλλος τοῖ-- 
όνδε, καὶ τοῖον λογισμὸν ἔχει " καὶ ἁπλῶς ἕνα ἕχα- 
στον δεικνύων εἴλεγχε κατὰ πρόσωπον πάντων. ᾿Αλλὰ 
δὲ καὶ πολλὰ λέγειν ἠπείλει τῷ σχήματι, ἀλλὰ ὑπὸ 
τῆς συμπαθείας χεχρατημένος ἐφαίνετο, λέγων * Ὑπὲρ 
ὑμῶν, τῶν ἀγαπητῶν τέκνων, δέομαι τοῦ Σωτῆρος, τοῦ 
ὕπὲρ τῆς τοῦ χόσμου ζωῆς χαὶ σωτηρίας σταυρόντε 
καὶ θάνατον ὑπομείναντος, ἵνα τὰς ἡμῶν ψυχὰς σώσῃ 
ἀπὸ πάσης σατανικχῆς ἐπιδουλῆς, καὶ ἐνεργείας. Kad 
οὕτως εἰπὼν; τὰς χεῖρας εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνέσχεν, καὶ 
εὐλογήσας ἡμᾶς, καὶ τὴν σφραγίδα τοῦ τιμίου σταυ- 
ροῦ ἐφοδιάσας, εἰς τὴν ἐχκλησίαν ἀπέλυσεν. Ἡμεῖς 
δὲ πορευθέντες, μετὰ πολλῆς κατανύξεως τὴν ἀγρυ- 
πνίαν μετὰ τῶν πατέρων ἐξετελέσαμεν, τὸν Θεὸν δοξο- 
λογοῦντες, καὶ τὴν τοῦ Τέροντος ἀρετὴν ἐκθειάζοντες. 


153 λλλοτε ἐγὼ καὶ ἄλλοι δύο τῶν μαθητῶν 
ἀπελθόντες πρὸς τὸν ἐπιστάτην εἰς τὸ ἡσυχαστήριον, 
ἐχκαθέσθημεν συνήθως ἀκροώμενοι τῶν φωτιστιχῶν 
αὐτοῦ διδασχαλιῶν, καὶ ὡς ἀτενίζοντες ἦμεν πρὸς 
αὐτὸν, φησὶ πρός τινα τῶν σὺν ἡμῖν - Διὰ τί δεινῶς 
ὑπὸ σατανιχῶν ἐνοχλούμενος λογισμῶν, τέχνον, οὐχ 
ἐγνώρισάς με ἕως τοῦ νῦν ; Ὁ δὲ μετὰ ὥραν " Συγ- 
χώρησον, ὦ πάτερ, ἔφη, καὶ εὐξαι ὑπὲρ ἐμοῦ. Ὁ δὲ 
Τέρων εἶπεν * Δημοσίευσον οὺς ἔχεις λογισμοὺς, ἵνα 


84 


σὺν 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 
GIUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 


DISCIPULO. 


EX MS. 
GRJECO. 


566 
σὺν θεῷ θεραπεύσω αὑτοὺς " μετὰ γὰρ τὸν χανόνα τῆς 
νυχτερινῆς ψαλμῳδίας ὁρῶ κατ᾽ ὄναρ μέγαν δράχοντα 
xal ἐρεμνὸν, φριχώδεις ἔχοντα φοινιχοέντας xad δα- 
φοινοὺς ὀφθαλμοὺς, κατατρέχοντά σε wo χεχῃνότα, 
xal χαταπιεῖν ἀπειλοῦντα. σὲ δὲ δαχνόμενον, xol 
φεύγοντα, xal πρότερον μὲν τῆς βοηθείας μου μὴ 
δεόμενον, ἐγγὺς ὑπάρχοντος ᾿ ὕστερον δὲ φοδηθέντα, 
xai πρὸς τὸ θαναθωθῆναι ὑπ᾽, αὑτοῦ, ἤδη κατε- 
χομένου, ἐλεεινὰς δεητιχῶς ἀφιέντα φωνὰς, χαὶ λέ- 
γοντα " ὌΟρεγέ μοι χεῖρα, Ἐπιστάτα, ὄρεγε χεῖρα, 
χαὶ φθάσον με, πρὶν θάνω, χαὶ ἔχσπασόν με τοῦ 
χαταδιώχοντός με, xol χαλεπωτάτου θηρός. Ἐγὼ 
δὲ τῆς δεήσεώς σου ἀχηχοὼς, τῷ τῆς συμπαθείας 
χέντρῳ νυγεὶς, ἀνέστην, καὶ λαξὼν, ὅ πρόχειρον 
εὑρέθη, ἐπιτηδειότατον ὄργανον, καιρίως mun ἐτραὺ- 
μάτισα, ὅμως δὲ θανατηφόρον πληγὴν οὐ δέδωχα, 
οὐχ ἐκὼν, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τετραυματισμένος φυγών με 
δρομέως ἥρπυσεν ἐπὶ τὸ ἑαυτοῦ φωλεὸν, καὶ ἄφαν- 
τος γέγονε, λύπην ἐγκαταλιπών μοι δεινὴν, τὴν χα- 
χίστην αὑτοῦ μὴ καταθλάσαντι κεφαλήν * ὅθεν φο- 
θοῦμαι, ὅτι φονεῦσαι αὐτὸν βουληθεὶς, ἀγριώτερον 
μᾶλλον ἀπειργασαίμην κατά. σου * ὥσπερ γάρ τις λέων 
ἐπὶ ποίμνην προδάτων ἐπελθὼν, ὑπὸ τοῦ ποιμένος δει- 
νῶς ἀπελασθεὶς, θηριωδέστερος γίνεται, χαὶ μανικῶς 
ὡρμώμενος ἁρπάζει τὰ πρόθατα - οὕτω χαὶ ὁ νοητὸς 
θὴρ, ὅταν μὴ συντριθῇ τὴν χάραν, ὅταν μάχηται, ἐπὶ 
πλέον λυττᾷ, καὶ μαίνεται. 


154 Ταῦτα οὖν ἀχούσας ὁ ἀδελφὸς ἔφριξεν, καὶ 
τὸ πρόσωπον αὐτοῦ τοῖς ἴχνεσιν ἐπιθεὶς τοῦ Ἐπιστά- 
του ἔφη * Συγχώρησόν μοι, ὦ πάτερ, τῶν παρῳχη- 
χότων μου πταισμάτων τὸ πέλαγος, καὶ περιτείχισόν 
με ταῖς σαῖς πρὸς τὸ Θεῖον προσευχαῖς, ἐπαγγελλός-- 
μένον ἀπὸ τοῦ νῦν ποιήσασθαι διορθώσεως ἀπαρχήν. 
ἝΝνεχεν γὰρ τούτου παρεγενόμην πρός σε, ἵνα τοὺς 
ἐμοὺς ἀποκαλύψω σοι λογισμοὺς, οὺς οὐκ ἀπέκρυψεν 
ἀπὸ σου ὁ τῶν χρυφίων ἐταστὴς Θεός. Παρακαλῶ 
τοίνυν μιχρὸν ἰδιάσαι σὺν ἐμοὶ, ἵνα σὺν Θεῷ καὶ πά- 
λιν ἀπ’ ἐμοῦ μαθὼν, ἀποδιώξεις αὑτούς. Ὁ δὲ μετ᾽ 
αὑτοῦ ἰδιάσας, x«i γνοὺς ὃν ἔσχεν ὁ μαθητὴς σατα- 
νιχὸν πόλεμον, xai τὰς ἐνθυμήσεις τὰς πονηρὰς, ὡς 
σοφὸς ἐθεράπευσεν ἰατρὸς ταῖς ἑαυτοῦ εὐχαῖς τε χαὶ 
πνευματικαῖς βοηθείαις, καὶ μεθ᾽ ἡμῶν εἰς τὸ χελλίον 
ἀπέλυσεν αὐτὸν, σῶον χαὶ ὑγιῆ. Τὴν τελείαν δὲ αὐτοῦ 
θεράπειαν ἀνήγγειλεν ἡμῖν ὁ ἀδελφὸς, χαθομολογῶν 
τῷ Θεῷ χάριν καὶ τῷ ὑμετέρῳ ᾿Επιστάτῃ. Ὕστερον 
δὲ μεθ᾽ ἡμέρας ὀλίγας λαθὼν μήνυσιν παρὰ τοῦ Ἔπι- 
στάτου, ἐπὶ τὴν "Aylav ἀνεχώρησε πόλιν. Ἔν αὐτῇ 
δὲ μιχρὸν αὐτοῦ διαποιήσαντος χρόνον, ὡς ἔφη ἡμῖν 
ὁ Ἑπιστάτης, συνηγμένοις παρ᾽ αὐτῷ - ἴδον ἔτι τὸν 
σκοτεινὸν δράχοντα ἐχεῖνον, τρέχοντα χατόπισθεν 
ἐχείνου τοῦ ταπεινοῦ ἀδελφοῦ, γάυτὸν ἔφθαχοτα, xoi 
ἀλγηνῶς τετρωχότα * εὗρε γὰρ αὐτὸν μονωθέντα τῆς 
ποιμενιχῆς προστασίας, ὡς λύχος πρόθατον ἐν ἐρήμῳ 
πλανώμενον. Ταῦνα οὖν τοῦ Τέροντος εἰπόντος, μετ᾽ οὐ 
πολλὰς ἡμέρας ὁ ἀδελφὸς ἐκεῖνος ἔιχετο ποῤῥωτάτης 
ὁδοῦ, ἣν πρόην ἔσχε xarà νοῦν, κἀχεῖσε χρονίως διέ-- 
μέξινεν, ἕως τῆς τῶν τῇδε τοῦ Τέροντος μεταστάσεως, 
μεθ’ ἣν παρεγένετο, πῶς, καὶ ποίαν πολιτείαν, οὐκ 
οἶδα * ὁ Θεὸς οἶδεν, ὁ ἐμδατεύων χαρδίας, xai νε- 
φροὺς, à ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. 


155 Φύματα ἐν τοῖς ὥμοις καὶ ἐν τῷ αὐχένι τοῦδε 
τοῦ ἀγίου Τέροντος ἐφύησάν ποτε οὐ μεγάλα, val τού- 
τῶν κατεφρόνει σεμνυνόμενος, ἐφ᾽ οἷς ἡ σὰρξ ἐδαμά- 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


Die, age, cogitationes, quas habes in animo, ut 
eis, opitulante Deo, remedium afferam : per 
quietem etenim, post nocturnze psalmodize cano- 
nem, immanem et atrum vidi draconem, cruentis 
oculis ezedemque spirantibus, irruentem in te, et 
hiante rictu absorbere te minantem ; te vero 
morderi vidi ac fugere, et principio quidem non 
implorare auxilium meum, eum in propinquo es- 
sem; sed postea perterritum, proximumque ut 
ab eo, jam te tenente, occidereris, miserabiles 
suppliciter edere clamores ac dicere: Porrige 
manum mihi, Magister, manum porrige, et 
preveni me, priusquam moriar; ac persequenti 
me ferocissimze bellu: eripe. Ego vero, ut audi- 
vi preces tuas commiserationis stimulo percitus, 
surrexi, et arrepto, quod in manus incidit, aptis- 
simo instrumento, opportune illi vulnus inflixi, 
non tamen letiferum ; non quod facere id nollem ; 
sed quia, accepta plaga, me fugiens confestim 
prorepsit in antrum suum ae disparuit relicto 
mihi dolore peracerbo, quod caput illi pernicio- 
sissimum non comminuisssem. Quare vereor, ne 
eum interficere tentando, in te vehementius ef- 
feraverim : nam ut leo in ovium gregem ruens, 
si a pastore strenue abigatur, evadit ferocior, 
actusque in rabiem, oves abripit; sie et bel- 
lua illa spiritualis, dum non conteritur illi ca- 
put, dum lacessitur, incendit iras et multo impo- 
tentius furit. 

154 Cohorruit frater hzc audiens, vultuque 
ad Magistri pedes abjecto : Parce, inquit, mihi, 
0 pater, aufer delictorum meorum pr:eteritorum 
oceanum; et tuis apud Deum precibus, ut mcni- 
bus, me circumda; siquidem spondeo fructum 
dehinc correctionis afferre : nam illam ipsam ob 
rem ad te veni, ut cogitationes tibi meas, quas 
arcanorum scrutator Deus latere te noluit, ape- 
rirem. Obsecro te igitur, tantillum ut mecum, 
remotis arbitris, agas, ut eas ope divina iterum, 
etiam ex me, intelligens, dispellas. Tum ille 
seorsum cum illo digressus, nec ignarus quod 
satanz bellum, et quam pravos animi motus di- 
scipulus sustineret, eos, ut medicus expertus et 
orationibus suis, et spiritualibus adjumentis com- 
pescuit ; illumque nobiscum una salvum ae sanum 
remisit ad cellam. Sanationem vero perfectam 
renuntiavit nobis frater, acceptam Deo ac Prz- 
sidi nostro gratiam referens. Deinde, cum ita 
significatum sibi esset a Magistro, post paucos 
dies in Sanctam sese urbem recepit. Neque vero 
diu istic fuerat, cum ait nobis apud se congrega- 
tis Magister : Nigrum illum iterum draconem 
vidi infelicis illius fratris prementem pone vesti- 
già, eumque assequentem ac misere devoran- 
tem : invenit enim eum pastorali destitutum 
presidio, ut overn lupus in eremo palantem. 
Haud multo itaque post, quam ista Senex dixis- 
set, longissimum, quod pridem in animo ha- 
buerat, iter arripuit ille frater, ibidemque ad 
obitum usque Senis permansit ; post quem rediit, 
qua ratione, quave vivendi norma, mescio ; no- 
vit serutans corda et renes Deus, cui gloria in 
Secula. Amen. 

155 Enata aliquando erant sancto Seni per 
humeros et cervicem tubercula, qu:e cum dissi- 
mulans ille contemneret, corpus omnino pessum- 


dabant 


et tunc qui- 
dem [aten- 
tem curat; 
sed paulo 
post videl de- 
nuo pericli- 
tantem. 


Monachum 
arguil vit 
extra mond- 
sterium ma 
acia : 


neganti sin- 
gula peccata 
enumerat. 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


dabant. Patres, ubi eum sic affectum viderunt, 
continuis precibus persuaserunt tandem, ut ali- 
quid isti malo adhiberet remedii. Cum obseque- 
retur,et ad obedientis se leges componeret, 
operam ei navabat ex patribus Syrus aliquis, vir 
expertus, qui tumores bis terve per hebdomadam 
pharmacis mordacissimis inungebat. Contigit au- 
tem per dies illos, cum hie Senem, me preesen- 
te, curaret, hominem quemdam intrare habitu 
indutum monachico : nam in maxima Laura olim 
habitaverat, et Senis institutionibus interfuerat 
non semel. Quem ut conspexit, inclinato capite, 
manus ei ac pedes exosculatus est ; resalutat 
eum vicissim Senex, tum sic interrogat : Ubi 
tanto jam tempore moratus es? Neque enim ex- 
tra monasterium herere te tam diu decebat in 
seculo: quia uti piscis, si diu detinetur extra 
aquas, moritur; ita monachus, si moras trahat 
in seculo, mortem incurrit spiritualem, naturali 
nihilo minus gravem : eam et tu passus es, 
tot, inter seculares homines, in peccata prola- 
psus, dudumque sauciatus ac semivivus, quin 
imo plane mortuus : Dominum enim testor et 
quidquid creatum est, male vixisse te quo tem- 
pore istic fuisti. 

156 Sed negans id frater respondit : Tempus 
illud non male transactum est : nihil enim detri- 
menti passus sum, tametsi Laura perdiu abfue- 
rim. Tum repletus Spiritu sancto Senex, et vultu 
solis instar coruscante : Quid est, inquit, graece 
alloquens, miser et infelicissime ? Non satis tibi 
erat scelerum tuorum tam gravium multitudo? 
Etiam oneri vis onus adjicere; nec peccata confi- 
tens, nec rediens ad pcenitentiam ? Die mihi, quid 
inilla civitate commisisti? Quid in illa regione ? 
Tum qu: in pago isto patrata abs te sunt? 
Spurca profecto edixi modo queecumque admisi- 
sti crimina ; siquidem infirmitatem, cui et ego 
pariter sum obnoxius, novi probe, perinde atque 
urbium ac locorum nomina. Erubescens vero ad- 
modum frater ac stupore simul et formidine cor- 
reptus, ad ejus genua provolvit sese, peccatorum 
suorum confessionem instituit, precum Senis 
subsidium flagitat, et gerere se melius spondet 
imposterum. Senex vero multis eum denuo ad- 
hortatus, benedictioneque impertitus, dimisit, 
Deum, et acceptam Deo virtutem illius meritis 
preconiis celebrantem. 


567 
ζετο. Ἰδόντες δὲ αὐτὸν οἱ πατέρες διαχείμενον οὕτως, 
ἱκανὰ προδάλλοντες δυσωπήμαται ἔπεισαν αὐτὸν πε- 
ριποιήσασθαι αὐτά. Πεισθέντος ὃὲ αὐτοῦ, xol τοῖς 
τῆς ὑπαχοῆς ὑπείξαντος θεσμοῖς, ἐσχόλαζεν αὐτῷ τις 
τῶν πατέρων Σύρος ἔμπειρος, δίς τῆς ἐδδομάδος ἣ 
τάχα καὶ τρὶς χρίων φαρμάχοις δριμυτάτοις τὰ φύ- 
paca. Ἔν μιᾷ δὲ τῶν ἡμερῶν ἐκείνων τούτου περι- 
ποιουμένου τὸν Τέροντα, ἐμοῦ παρόντος, elaspyecat 
τις μοναχικὸν περιδεδλημένος σχῆμα " ἦν γάρ ποτε 
καθίσας ἐν τῇ μεγίστῃ ἡμῶν Λαύρᾳ, καὶ ἐσχολαχὼς 
οὐχ &maL τῷ Τέροντι * ὃν θεασάμενος, χλίνας τὴν 
χεφαλὴν κατεφίλησε τὰς χεῖρας, καὶ τοὺς πόδας αὖ- 
τοῦ. ᾿Αντασπασάμενος δὲ αὐτὸν ὁ Τέρων, ἐπυνθάνετο 
λέγων - Ποῦ τὸν τοσοῦτον καιρὸν διῆγες; Οὐ γὰρ ὥ- 
φειλες ἐν τῷ κόσμῳ χρονίσαι μοναστηρίου ἐχτὸς, 
ἐπειδὴ καθάπερ ὁ ἱχθὺς ἔξωθεν τοῦ ὕδατος χρονίζων 
τελευτᾷ * οὕτω χαὶ ὁ μοναχὸς, ἐν τῷ χοσμῳ βραδύ- 
νῶν, νοητὸν ἀποθνήσχει θάνατον, οὐχ ἥττονα τοῦ φυ- 
σικοῦ * ὃν καὶ σὺ πέπονθας ἐν τῷ κόσμῳ περίπεσὼν 
ἀμαρτίαις, καὶ βραδέως τραυματισθεὶς καὶ ἡμιθανὴς, 
μᾶλλον γὰρ ὁλοθανὴς γεγονώς. Μαρτυρῶ γὰρ ἐνώπιον 
τοῦ Κυρίου καὶ πάσης τῆς κτίσεως, ὅτι καχῶς ἐθιώσω 
τὸν καιρὸν τοῦτον ἔνθα ἧς. 


1560, δὲ ἀδελφὸς ἀρνούμενος, ἔφη * Τὸν καιρὸν 
τοῦτον παρῆλθον οὐ κακῶς " οὐδὲ γὰρ ἐδλάδην, καί- 
περ χρονίσας τῆς Λαύρας ἐχτός. Ὁ δὲ Γέρων, Πνεύ- 
ματος ἁγίου ἐμπλησθεὶς, ἔφη πρὸς αὐτὸν ἑλληνιστὶ, 
τὰν ὄψιν ἔχων ἴσην ταῖς τοῦ ἡλίου μαρμαριγαῖς * Τί 
ἔνι, ταπεινὲ, xal τρισάθλιε; Οὐκ ἤρχησέν σοι τῶν 
φορτιχῶν σου πλημμελημάτων ἡ πλυηθύς; ᾿Αλλὰ θέ- 
λεις ἐπεισάξαι βάρει βάρος ἕτερον, μὴ ἐξομολογούμε- 
νος τὰς ἀμαρτίας σου, μηδὲ εἰς μετάνοιαν ἐρχόμενος ; 
Τί πεποίηκας, εἰπέ μοι, ἐν τῇ πόλει τῇδε ; Καὶ τί 
πέπραχας ἐν τῷ χωρίῳ τῷδε ; Καὶ τίνα τὰ πεπραγμέ- 
να σοι ἐν τῇ χώμῃ τῇδε; Τὰ σαπρὰ ὄντως, ἐπύήγγει- 
λα ἂν, ὅσα εἰργάσω φαῦλα * εἰ μὲν χαλῶς οἶδα τὴν 
ἀσθένειαν, ἣν ὁμοίως περίκειμαι κἀγὼ, ὥσπερ καὶ τὰ 
ὀνόματα τῶντε πόλεων χαὶ τῶν χωρίων. Ὁ δὲ ἀδελ- 
φὸς, λίαν αἰδεσθεὶς, ἐχπλήξει τε, χαὶ φόδῳ συσχε- 
σθεὶς, ἐγονυπέτησε, τῶν πταισμάτων αὐτοῦ ποιούμενος 
τὴν ἐξομολόγεσιν, χαὶ τὴν τῶν εὐχῶν τοῦ Τέροντος 
χορηγίαν αἰτούμενος, καὶ σωφρονεῖν τὸ λοιπὸν παρεγ- 
γυώμενος. Ὁ δὲ Τέρων πολλὰ παραινέσας αὐτὸν, xal 
ευλογήσας, ἀπέλυσε δοξάζοντα τὸν Θεὸν, καὶ τὴν αὐ- 
τοῦ θεάρεστον ἀρετὴν. 


ANNOTATA D. P. 


a Baculi gestamen omnibus Orientis monachis commune conatur in symbolis Antonianis S 10 osten- 
dere Raynaudus noster ; ac seorsim S 12 agit de signo T eidem baculo superimposito, vel ez eodem 
formato. De quibus et nos egimus die l7 Januarii post Vitam S. Antonii in disquisitione de Ordine 
Antoniano : cujus insigne T, vel, ut barbare vocari solet, potencia. Quam vocem nescio cur Aymarus, 
aliique eum secuti, accipiant pro furcilla acillari ; cum inm idiomate Francico cujusvis generis furcam, 
transverso desuper ligno formatam, significet : sive ea grandior firmiorque ez trabe, ad reorum supplicia, 
sive ez tereti baculo azilla subjiciatur, ad corporis fulcimentum ; seu manu stringatur ad firmandos gres- 
sus. Et posterior quidem usus omnium frequentissimus. Voc ipsa cum movis dominis delata in Galliam 
est ; uli et cetera plerzque in F'rancica lingua originis non Latine. Radix nullo syllabico augmento va- 
riata. apud. Teutones omnes usurpata pote stipitem, vesectis undique ramis uno alterove capite dumtaxat 
extante praemunitum communiter significat. Potentiam autem. manualem et Vallumbrosanus Ordo ex ve- 
teri probabiliter abbatum. Benedictini Ordinis instituto, in usu atque insigniis habet, et omnes S. Antonii 


imagines. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 


DISCIPULO. 


EX Ms. 
GIUECO. 


568 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


imagines. Neque dubito quin longiores potentias, quas in. Officio sacro argento inductas quidam. e canoni- 
cis manibus gestant, solius magnificentig studium. produxerit ultra eam, qua primitus institutz fuere, 
formam. bacillorum. 

b Tempore Theodosii Junioris ac Patriarcha Procli, cum terra motus grandis omnes urbis Constan- 
tinopolitana incolas evocasset in campum, praeuntibus Colitibus Deo accinere didicerunt mortales Trisa- 
gion : "Aywc ὁ Θεός * ὅγιος ἰσχυρός " ἅγιος ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς. Quem in. die Parasceves, eo scilicet, 
quo primum institutus est tempore (nam πρὸ τῆς ἀναστάσεως habent ad xxv Septembris Menza) quo die 
hujusmodi memoriam. festive recolunt (ipso Parasceves die ad hoc impedito) utraque lingua. decantat 
ecclesia Occidentalis ; Orientalis vero in Laudibus et in. Missa quotidie solenniter iterat, et. privatim 
frequentius atque impensius quam. ullam. aliam habet àn ore. Adi sis. Goarem in .Euchologio folio 126. 
Finito autem τῷ νυχτερινῷ seu nocturnz psalmodiz canone, subjiciebatur. Trrisagion, antequam psalmi 
τοῦ ὄρθρου, Aurora scilicet sive Laudum cum suis orationibus vecitarentur, totumque interim suffumi- 
gabatur templum. 

e Non tantum orationem Dominicam sive Pater noster intellige, in Euchologio ante Officium Laudum 
prascriptam, cum adjunctis clausulis fol. 48 ; sed ipsos quoque sez Laudum psalmos cum suis decem ora- 
tionibus, ut patet ex proximis verbis num. 146 : Magister autem ut postremam canonis precationem 
inchoare me vidit. Imo addenda quoque sunt ceterz hujus Officii appendices usque ad Primam; quam 
paulo post. Leontius dicit se cum. fratribus a se ad perquirendum. Magistrum excitatis absolvisse. Et vero 
sicut apud. Latinos Matutini nomine etiam. Laudes velut ejus conclusio quedam comprehenduntur ; ita 
cum nocturnum canonem. simpliciter dicunt. Graci, illam quoque partem. intelligere solent, qua seorsim 
sumpta τοῦ ὄρθρου nuncupatur. 

d Σχολανεῖτε inflectitur α σχολανεῖν : pro quo commune dicitur σχολάζειν vel σχολεῖν, vacare. 


CAPUT XIII. 


Spiritu sancto afflatus discipulos hortatur ad compunctiónem, atque ad attentionem 
ac fervorem in orationi et psalmodia. 


Λλλοτέ τινων ἐκ τῶν πατέραν ἐν σαδθάτῳ περὶ 
τρίτην ἣ τετάρτην ὥραν τῷ θεοφόρῳ Τέροντι παραχα- 
θημένων, καὶ τῶν ψυχωφελῶν αὐτοῦ ῥημᾶτων ἀχρο- 
ὠὡμένων, ὀλίγον συνακούσαις, τινὰ χρείαν ἐν τῷ σπη- 
λαίῳ ποιῆσαι ἀνέστην * ἐν τοῖς σπηλαίοις γὰρ τοῦ 
Καλαμῶνος διετρίδομεν, Τεσσαρακοστῆς τότε οὔσης . 
Ὡς οὖν ἐνήργουν, θεοπνεύστου χάριτος αἰσθανθεὶς ὁ 
Τέρων ἐν ἑαυτῷ πνευούσης xa λαλούσης, ἐφώνησέ με 
λέγων * Λεόντιε ταπεινὲ, δευρ᾽ ἴθι, καὶ κάθισον παρ᾽ 
ἐμοί. Ἐγὼ δὲ. Ναὶ, πάτερ, ἰδοὺ ἔρχομαι, ἔφην. Ὁ 
δὲ πάλιν μετ᾽ ὀλίγον ἐφώνησεν * Ἐλθὲ ἐχεῖθεν, Λε- 
αὐτὸ τρίτον ἔφη * 'Oc λέγω σοι, 
ἐλθὲ ἐκεῖθεν, Λεόντιε ταπεινὲ, καὶ ἐλεεινὲ, καὶ à μετὰ 
χεῖρας ἔχεις ἀνόητα, ἄφες ἄρτι - οὐ γὰρ ἃ δύναμαι 
λαλεῖν, ἐπέρχεταί μοι καὶ πάντοτε * οὐ γὰρ ἐγώ εἰμι 
ὁ λαλῶν. Εὐθέως δὲ χαὶ παραχρῆμα ὅσα εἴχον μετὰ 
χεῖρας ἀφιέμενος, ἁπῆλθον πρὸς αὐτὸν, xal θεωρῶ 
τὴν ὄψιν αὐτοῦ κατανύξεως, καὶ ἀγαλλιάσεως μεστὴν, 
xal οὐχ. ἐοικυῖαν πυρὶ, οἵαν πλειστάκις εἶδον αὐτὴν 
ἐν τῇ ἐπιφοιτήσει τῆς θείας χάριτος ἐν αὐτῷ * εὐλα- 
δείᾳ γὰρ τότε πολλῇ, xal φαιδροτάτῃ πρᾳὕτητι καθ- 
αγλαϊσμένη ἐφάνη μοι " ὅθεν γιφάδων ἀνετώτεραι, 
καὶ δροσερῶν ψεχάδων ἠρεμώτεραι, καὶ μαργαριτῶν 
λαμπρότεραι, καὶ παντὸς γλυκέως καρποῦ προσηνέ- 
στεραι ἀπὸ τοῦ γλυχεροῦ τούτου στόματος αὐτοῦ 
προΐεσαν αἱ θεοδίδακτοι παραινέσεις, xai διδαχαὶ 
τὸ βάθος αὐτῷ τῶν φρενῶν χἰχάνουσαι, ἐξ ὧν ἠδὺυ- 
νήθην, xaimep οὐ δοχεῖον διανοίας χεχτημένος χαθα- 
ρὸν, μέρος τι καρπώσασθαι χατανύξεως, νύττον με 
ἐφ᾽ ἡμέρας ἱκανὰς σεμνῶς πολιτεύεσθαι, καὶ τὰς ἐμὰς 
ἀμαρτίας ὀδύρεσθαι, καὶ τῷ Θεῷ χαριστηρίους ἀνα- 
πέμπειν φδάς. 


óyrte ταπεινὲ. Καὶ τὸ 


um alio quodam tempore die sabbati circa 
tertiam aut quartam horam Seni deifero as- 
siderent quidam e patribus, et salutaribus ejus 
sermonibus darent operam, postquam tantisper 
attendissem ipse cum ceteris, surrexi necessarii 
aliquid in speleo expediturus : versabamur 
enim tum temporis, durante scilicet quadra- 
gesima in speluncis Calamonicis. Ut igitur operi 
intentus eram, Senex spirantem in se ac loquen- 
tem Dei gratiam sentiens, inclamavit me dicens: 
Leonti miser, huc accede, et sede hie apud me. 
Ego vero: Optime, inquam, Pater ; jam adero. 
At ille paulo post iterum clamitat : Hue prope- 
ra, miser atque infelix Leonti. Idemque dicit 
tertio : Leonti miser ac deflende, hue veni, cum 
jubeo, et inepta, qu;e prze manibus habes, omit- 
ie modo : non enim semper occurrunt mihi quse, 
jam possum dicere : nam non sum ego qui lo- 
quor. Continuo itaque omnibus, quibus distine- 
bar, sepositis ad illum accedo, ac vultum ejus 
intueor compunctione et gaudio exundantem, 
non jam igni similem, ut eum szepissime illapsa 
Dei gratia videram : nam multa mihi tum pieta- 
te, jueundissimaque relucere videbatur dulcedi- 
ne: hinc decidua nive copiosiora, leniora stillanti 
rore, margaritis lucidiora, et fructu. quantumli- 
bet sapido duleiora ab ore ejus illo suavi tradita 


. divinitus monita ae przecepta, quze aditum ei ad 


intimos animorum aperirent recessus, promana- 
bant. Ex quibus, quamquam perpurgatum non es- 
set mihi mentis receptaculum, partem tamen 
compunctionis aliquam colligere mihi licuit, quc 
me ad servandam serio disciplinam, et ad lugen- 


- da peccata mea, gratiasque Deo decantandas per 


dies: bene multos urgebat. 
158 


Subilo S. 
Spiritus illa- 
psu ad disci- 
pulos instru- 
endos impel- 
litur : 


A 
alias quoque 
divina pati- 
tur. 


Adhortatur 
suos ad stu- 
dium solida- 
vum virtu- 
tum, 


ad orationis 
attentionem 
fervoremque; 


dd Dassio- 
m mopti 
Cülioney, Ἵν 
Collins 
Dienteyygyo 
Sanctis COgi- 
lalionjpis 
ÜtCupay. 
dam. 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


158 Item alias, cum in speluncis Castellicis 
per alteram Quadragesimam cum ipso versarer, 
libuit mihi de spelunca mea ad illum media cir- 
citer nocte excurrere ; sed ille, ut me in via 
propius accedere ad speluncam suam deprehen- 
dit, hune repente, qua ratione haud equidem 
scio, ad me clamorem emittit: Noli ad me.ve- 
nire, Leonti, noli venire; agere mihi tecum non 
vacat modo. Hzec ubi audieram, conjeci ideo mihi 
ut ad se accederem, noluisse eum permittere (id 
quod numquam fecerat) quia vel apparitione 
frueretur aliqua, vel in. contemplatione defixus 
esset; et glorificans Deum, iter ad speluncam 
meam relegi. 

159 Numquam divinus hie Senex, dum in 
commonendis discipulis suis erat assiduus, de 
contentione dicendi quidquam remisit : etenim 
die quadam, cum ad eum venissem, doctrinze sa- 
erze fontem ccepit emittere, cum diceret : Atten- 
de tibi, fili, attende tibi; et salutis tuze curam 
vide ne abjicias : non est enim, non est via su- 
blimior, quam invigilare sibi, atque in habitu 
monastico, in tranquilla curarum pace, in humi- 
litate non ficta, sinceraque pietate, caste Deo 
Servire, germanam adversus ommes caritatem 
tueri, et viscera gerere misericordie. Neque 
enim quod foris appareat, attendendum est mo- 
do; nam id sepe fallit, spuriamque virtutem, 
4188 hominum szestimationem in hac vita et lau- 
des aucupatur, ostentat; sed motus et affectus 
animi, sed exercitze in occulto virtutes, sed bo- 
nitatis divinee beneplacitum : nam hzc si obser- 
vaverit monachus, tum quidem haud dubium 
est, quin complenda in illo sit beati Symeonis 
felicitas. 

160 Illis itaque rebus ad Deum propius, fili, 
stude accedere; noli solis verbis inter orandum 
congerendis insistere; neque dum cantas, multi- 
tudinem attende psalmorum, sed cogitationum 
mentisque continentiam: quia non eorum, qua 
canuntur, numerum ; sed ejus, qui canit, con- 
scientiam Judex considerat. Quando illi igitur ad 
precandum astiteris, ne te existimes in terra 
versari; sed cum animo corpus attole, et volatu 
aerem, zthera, celos, Angelos, Archangelos, 
Thronos et Dominationes, Principatus ac Pote- 
states, tremendasque illas Virtutes transcende ; et 
coram solio glori: ejus, cum timore ae tremore, 
quantum capere mens tua poterit, sanctis illum 
hymmis adora. Nisi enim sic feceris, propitium 
illum non reddes, sed ad iram potius provocabis, 
audiesque lugubre hoc Prophete lamentum : 
Maledictus qui facit opus Dei negligenter a; simul 
cum Evangelio dicente : Vse vobis, Phariszi, 
hypoeritze ! 

161 Fac igitur mente, fili, sis vigili ac sobria: 
virtutem sectare, et cupiditatibus noli succumbe- 
re: quamquam enim tales natura non simus, ne- 
que talem umquam gratiam acceperimus, ut de- 
fiecato semper animo simus, eum segnities nobis 
et incuria dominetur ; ne tamen immoremur illi, 
dilecte, ne immoremur ; sed przeteritas negligen- 
tias, apud optimum Deum deprecemur, et vitam 
ordiamur ex virtute ducere ; pravis diaboli, qui- 
bus videlicet ut ministris utitur, suggestionibus 
resistamus, illisque nos przebeamus iratos. Nam 


Tomus ni Julii. 


569 


158 Kai ἄλλοτε ἐν ἐτέρᾳ Τεσσαραχοστῇ ἐν τοῖς 
Καστελλιχοῖς σπηλαίοις ἐμοῦ συνόντος, ἔδοξέ μοι 
περὶ τὸ μεσονύχτιον ἀπὸ τοῦ σπηλαίου μου πορευθῆ-- 
ναὶ πρὸς αὐτόν. Ὁ δέ με χατὰ τὴν ὁδὸν τῷ σπηλαίῳ 
αὑτοῦ πλησιάσαντα χατανοήσας, ὀξέως, οὐχ οἶδα 
πῶς, ἀποπέμπεται πρός με φονήν, λέγουσαν * Λεόν- 
vue, μὴ ἔρχου ἐπ᾽ ἐμὲ, μὴ ἔρχου, οὐκ ἄγω σοι ἀρτίως 
σχολήν * ταύτης οὖν τῆς φωνῆς ἀχούσας, φήθην, ὅτι 
βλέπων ὀπτασίαν τινὰ, ἣ ἐν θεωρίᾳ ὧν ἐκώλυσέ με 
ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν, ὅπερ οὐ πεποίηχέ ποτε * καὶ ἐπὶ 
τὸ ίδιον ἀνέχαμψοι σπήλαιον, δοξάζων τὸν Θεὸν. 


159 Ὁ θεοφόρος οὗτος Τέρων, ἀεὶ νουθε ὧν τοὺς 
ἑαυτοῦ φοιτητὰς, τοῦ λέγειν οὐκ ἠτόνει " μιᾷ γὰρ τῶν 
ἡμερῶν ἐν yj προσεληλυθότος αὐτῷ, ἤρξατο ἱερῶν δι- 
δαγμάτων ὀρύειν πηρὰς, λέγων Πρόσεχε ἑαυτῷ, 
τέκνον, πρόσεχε ἑαυτῷ, καὶ τῆς αὐτοῦ μὴ ἀμέλει σω- 
τηρίας, οὐχ ἔστιν γὰρ, οὐχ ἔστιν ὁδὸς μείζων τοῦ 
προσέχειν ἑαυτῷ χαὶ χαθαρῶς λατρεύειν Θεῷ ἐν σχή- 
ματι μοναχιχῷ χαὶ λογισμῶν γαληνότγτι, xai ἀψευ- 
δεῖ ταπεινώσει, xal εὐλαδείᾳ ἀνυποχρίτῳ, wal τὴν 
ἀγάπην εἰλιχρινῆ πρὸς πάντας φυλάττειν, xai σπλάγ- 
χνα συμπαθείας ἔχειν. Οὐ γὰρ δεῖ μόνον βλέπειν 
πρὸς ταύτην τὴν ἐπιφάνειαν * πολλάκις γὰρ ὑπουρί- 
γεται, ἅσχεσιν δέ ψευδῆ ἐπιδείκνυται, ἐντεῦθεν ἀν- 
θρωπίνην θηρωμένη δόξαν, χαὶ ἔπαινον * ἀλλὰ πρὸς 
τὰς ψυχιχὰς κινήσειστε χαὶ διαθέσεις, πρὸς τὰς ἐν 
κρυπτῷ τελουμένας ἀρετὰς, πρὸς εὑαρέστῆσιν τῆς 
θείας ἀγαθότητος * ὅταν γὰρ ταῦτα. φυλάξει ὁ μόνα-- 
χὸς, τότε πληρωθήσεται δηλαδὴ ἐν αὐτῷ ὁ τοῦ μα- 
χαρίου Συμεῶνος μαχαρισμός. 


160 Αὐτοῖς τοίνυν τοῖς πράγμασι σπεῦδε, τέκνον, 
προσπελάζειν τῷ Θεῷ * μὴ μόνον τοῖς λόγοις ἐν ταῖς 
προσευχαῖς βαττολόγει, μὴ ὃς ψάλλων πρόσεχε τῷ 
πλήϑει τῶν ψαλμῶν, ἀλλὰ τῇ σωφροσύνῃ τών λογι- 


- Ad rs UJ - - SEN - in "E 
cpovy χαὶ τὴ γήψει του νοῦ " OU 7p τῷ ἀριθμῷ τῶν 


ψαλλομένων, ἀλλὰ τῇ τοῦ ψάλλοντος συνειδήσει προ- 
σέχει ὁ Κριτής. Ὅταν τοίνυν παραστῆς προσευχό- 
μένος, μὴ λογίζου ἑαυτὸν εἶναι ἐν τῇ γῇ, ἀλλὰ πτέ- 
paco» τὸ σῶμα σὺν τῇ ψυχῇ, χαὶ πετάσϑητι, καὶ 
ὑπέρθησι τὸν ἀέρα, τὸν αἰθέρα, τοὺς οὐρανοὺς, τοὺς 
ἀγγέλους, τοὺς ἀρχαγγέλους, Spávouc, xai κυριότη- 
1 

νας τὰς φοδερὰς, κατενώπιον OE τοῦ “ρόνου τῆς δό- 
ἕης αὐτοῦ δοξολόγει αὐτὸν ἐν καϑαροῖς ὕμνοις μετὰ 
φόθου x«l τρόμου, ὅσον χωρεῖ ὁ σὸς νοῦς " εἰ μὴ γὰρ 
οὕτω ποιήσεις, οὐχ ἵλεον αὑτὸν καταστήσεις, ἀλλὰ 
μᾶλλον αὑτὸν παροργίσεις, καὶ τὸν προφυητικὸν ἐχεῖνον 
αρῆνον ἀκούσεις " Οὐαὶ τῷ ποιοῦντι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ 
ἀμελῶς! ἅμα τῷ εὐαγγελίῳ λέγοντι * Οὐαὶ ὑμῖν, Φα- 
ρισαῖοι, ὑποκριταί! 

161 "Eyes τοίνυν τὸν νοῦν σου, τέκνον, ὅλον ypn- 
γοροῦντα χαὶ νήφοντα " ἀντιποιοῦ δὲ τῆς ἀρετῆς, xal 
μὴ δῷς ἧτταν τοῖς πάϑεσιν - εἰ γὰρ καὶ μὴ τοιοῦτοι 
πεφύχαμεν, χαὶ οὕπω χάριν τοιαύτην εἰλήφαμεν, ὥσ- 
τε ἔχειν ἡμᾶς ἀεὶ χεκαϑαρμένην τὴν διάνοιαν, διὰ 
τὴν ἐπιχρατήσασαν ἡμῶν ἀπροσεξίαντε, χαὶ ἀμέλειαν, 
ἀλλὰ μὴ ἐμμείνωμεν, ἀγαπητὲ, μὴ ἐμμείνωμεν, ἀλλ᾽ ὑ- 
πὲρ τῆς τῶν παρελθουσῶν ἀμελειῶν ἀφεσεως τοῦ ἀγα- 
Soü δεηϑῶμην Θεοῦ, χαὶ πήξωμεν ἐναρέτου βίου ἀρ- 
χὴν, χαὶ ἀντιστρατευσώμεξα τοῖς τοὺ διαδόλου πο- 
νηροῖς, ὑπουργοῖς ἥτοι λογισμοῖς, καὶ ὀργισθῶμεν 


85 


αὐτοῖς. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 


DISCIPULO. 


EX MS. 
GRECO. 


570 
αὐτοῖς. Τούτου yàp χάριν δέδωται ἡμῖν τὸ ϑυμιχόν" 
χαλῶς λοιπὸν χρησώμεθα αὐτῷ ' Ὀργίζεσϑε, φησὶ, 
χαὶ μὴ ἁμαρτάνετε, ὁ Ξεοφάντωρ Δαδίδ. Ὀργίλως 
οὖν ὀντιστῶμεν, χαὶ μὴ ὑποχωρήσωμεν τοῖς νοητοῖς 
ἡμῶν ἐχϑροῖς, οἵτινές εἰσιν οἱ ἀπὸ τῆς διανοίας γεν- 
νώμενοι πονεροὶ λογισμοί * οἱ γὰρ οἰχειαχοὶ τοῦ ἀν-- 
ϑρώπου εἰσὶν οἱ ἐχϑροὶ αὐτοῦ, ὡς ὁ Δεσπότης φησίν * 
οὺς, εἰ ϑΘελήσομεν, ἐκ ριζῶν ἀποσπάσομεν, τὰ ἐναν- 
τία τοῖς ἐναντίοις ἐχτίλλοντες. “Ὥσπερ γὰρ ὁ μύλος 
ἀλήϑει πᾶν τὸ ἐν αὑτῷ βαλλόμενον, σίτον, κριϑὴν ἢ 
ὀρόβους, Yj τι τῶν λοιπῶν χειρόνῶν, καὶ βελτιόνων " 


TE TT ΤΣ ἘΠῚ 
οὕτως ἐστὶ χαὶ ὁ γοῦς μύλος ἀεικίνητος εᾶν 7*p . 


αὐτῷ καρποὺς ἀγαϑοὺς, ἤτοι λο- 


προφϑάσας ἐμδάλῃς 
* ἐὰν δὲ καρποὺς 


γισμοὺς, ποιήσεις ἄλευρον καθαρόν 
πονηροὺς, βρῶσιν συνάξεις φθορᾶς. 
τῷ ἀγαθῷ τό χαχὸν, ὅπως ἰδών σε 
ἰδίων ἀγωνισόμενον λογισμῶν, ἐξαποστελεῖ ἐπί σε τὴν 


Οὐκχοῦν ἀεὶ νίχα 

ὁ Θεὸς χατὰ τῶν 
χάριν αὑτοῦ, val τὴν δωρεὰν, χαὶ ἀναχαινίσει σε xol 
ὅλον ἐχτελέσει καθαρὸν, χαὶ ἄρχοντά σε καταστήσει 
τῶν οἰκείων aou λογισμῶν. Κατὰ γὰρ τὴν ἀναλογίαν 
τοῦ πόϑου σου, γαὶ τοῦ πόπου, καὶ τῆς σπουδῆς ἐπι- 
φοιτᾷ ἐπί σε. Διὸ ἀγωνίζου, καὶ σπεῦδε, ἵνα. τελείαν 
χτήσῃ αὐτήν. 

162 Τῶν δεδηλωμένων ὃὲ τῆς ψαλμῳδίας ὡρῶν 
μηδαμῶς ἀμέλει, μήδε τῶν ἀγρυπνιῶν, μάλιστα ἐπὶ 
τῶν πατέρων, τῆς ἁγίας χυριαχῆς ἐπιφωσχούσης, ἐφε- 
στάναι, τῆς ἐκκλησίας μὴ ἐξιὼν, χρείας ἁναγχαίας 
ἐχτός * ἐχεῖ γὰρ κομίζεται ὁ μοναχὸς κατὰ τὴν ἀνα- 
λογίαν τῆς καρτεριχῆς αὐτοῦ σπουδῆς πάσης τῆς 66- 
δομάδος τὸ βραξεῖον, xal τὸν ἀντάξιον στέφανον. Τι- 
νὲς χὰρ τῶν προλαδόντων πατέρων &ytot καὶ ἀξιόπι- 

τοι μεμαρτυρήχασι, λέγοντες, ὅτι μεγάλαις ἔπανα:- 
βαίνει προκοπαῖς καὶ ὑψηλαῖς ἀναβάσεσι ὁ τλημόνως 
ἐνιστάμενος ταῖς ἀγρυπνίαις τῆς ἀγίας χυριαχῆς" xal 
τούτων τις μαρτυρίαν θαυμαστὴν καὶ ἔνδοξον ἐμαρ- 
τύρησε, λέγων * Ἔν τῇ χαρτεριχῇ 
χυριαχῆς ἱστάμενος μετὰ τῶν πατέρων, ποτὲ πρὸ τῶν 
φδῶν ἐν ταῖς ὥραις τῶν ἐπαχουστῶν τοῦ ἁγίου εὐαγ- 
γελίου ἐν ἐχστάσει θίνομαι, καὶ θεωρῶ δύο ἀγγέλους 


βάσει τῆς ἁγίας 


λευχειμονοῦντας τοῦ ἱερατείου ἐξιόντας, χαὶ τοὺς ἐστῶ- 
τος ἐν τῇ ἐχχλησίᾳ πατέρας περιϊόντας, κατὰ τάξιν 
ἀχολούθως ἕνα ἕχαστον ἀσπαζομένους, χαὶ εὐλογίας 
αὐτοῖς διανέμοντος " οἱ πάντα τὸν ναὸν ἐφεξῆς χυ- 
χλώσαντες, πάλιν εἰς τὸ ἱερατεῖον ἀνέχαμψαν, ὅθεν 
ἐξέδησαν, καὶ γεγόνασιν ἀφανεῖς 
συγχαθημένων ταυτηνὶ διαδεδαιούμενος τὴν ὀπτασίαν, 
Ὅτι χαἀγὼ ἐν τοῖς αὐ- 


* xol ἕτερος τῶν 


ἴσην ἡμῖν δίηγήσατο, λέγων * 
τοῖς χαιροῖς, καθὼς οἶδεν οὗτος ὁ ὅσιος Πατὴρ, ἐν 
ἐχστάσει γεγονὼς, ἴδον πολιοὺς ἄνδρας ἱεροπρεπεῖς ἐκ 
τοῦ ἱερατείου προμολοῦντας, οἱ στεφάνους ἐν τοῖς 
χόλποις ἔχοντες, χαθεξῆς τῶν εὑρεθέντων ἐν τῇ ἐχ- 
χλησίᾳ τότε πατέρων ἑνὸς ἑχάστου τὴν ἱερὰν κορυφὴν 
ἐστεφάνωσαν, καὶ οὕτω πᾶσαν διελθόντες τὴν ἐχκλη- 
σίαν ἐπὶ τὸ ἱερατεῖον ἐπανῆλθον " καὶ ἀφανεῖς ἐγένοντο. 


163 Λλλος δέ τις μοναχὸς ξένος ὑπὸ μακρᾶς πα- 
ραγεγονὼς γῆς, ᾧχησεν ἐν τῇ Λαύρᾳ ἡ ἡμῶν ταύτῃ, χαὶ 
σχολάζων τῇ ἐκκλησίᾳ χαὶ ταῖς ἀγρυπνίαις σὺν τοῖς 
πατράσι xaÜ' ἑχάστην κυριακὴν, ἐδίσταζεν εἰς αὐτοὺς, 
χαὶ χατέχρινε βλεπων αὐτοὺς ἐν ταῖς προειρημέναις 
ἀγρυπνίαις. ὑπὸ τοῦ νυσταγμοῦ νιχωμένους xa ἐπὶ τὴν 
γῆν κατακύπτοντας, χαὶ, παρὰ βραχὺ καταπίπτοντας 
λέγων * ᾿Επειδὰν οὕτως ἀγρυπνοῦσιν οὗτοι, οὐκ ὧφει- 


VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


in eum finem irascendi nobis facultas est indita ; 
ceterum ea recte utendum est : Irascimini, inquit 
interpres Dei David, et nolite peccare. Iracunde 
itaque refragemur, neque cedamus hostibus no- 
stris spiritualibus, qui sunt exurgentes in mente 
nostra cogitationes male : nam inimici hominis, 
ut ait Dominus, domestici ejus ; quas, si volueri- 
mus, radicitus extirpabimus, contraria evellen- 
tes contrariis. Etenim ut mola, quidquid ingeri- 
tur, seu frumentum illud fuerit, sive hordeum, 
sive erva, vel siquid deterius aliud aut melius, 
terit; sic mens nostra mola quzdam est spiritua- 
lis, agiturque perpetuo: nam si fruges ei, id est, 
cogitationes bonas propere injeceris, farinam pu- 
ram conficies; sin autem fruges malas, corru- 
ptum colliges cibum. Vince itaque in bono ma- 
lum, ut, cum te Deus adversus proprias cogita- 
lones depugnantem conspiciet, gratiam suam 
tibi ae dona submittat, renovetque te, et emun- 
det totum, dominumque constituat cogitationum 
tuarum : nam aliter atque aliter ad te veniet, pro 
diversa ratione desiderii, laboris, et industriz 
tuz. Certa igitur, et rerum tuarum satage, ut 
ratio illa sit in te quam perfectissima. 

162 Horis autem ad psalmodiam, et vigilias b, 
maxime, apud patres, instante sacro die Domini- 
co, assignatis nequaquam negligito adesse statim, 
templo, nisi necessaria decausa, non exiens : ibi 
etenim totius hebdomadz bravium acquirit mo- 
nachus et coronam generosis suis conatibus re- 
spondentem. Nam Patrum antiquorum non nul- 
li, sanctitate et auctoritate venerabiles, testatum 
id esse voluerunt, dicentes eum, qui sanctze Do- 
miniez pervigiliis patienter assistat, magnis pro- 
gressionibus, ascensibusque sublimibus ad vir- 
lutem evadere. Sed mirabile ac. preclarum est 
testimonium illud, quod eorum unus tradit his 
verbis: Accidit mihi, cum in constanti sacra 
Dominiez frequentatione perseverarem cum pa- 
tribus, ut aliquando ante hymnos c, qui ad con- 
ciliandam sancto Euangelio attentionem cantan- 
tur in horis d, in eestasim raperer ; duosque spe- 
ctarem angelos albis indutos vestibus, de sacrario 
exeuntes, qui stantes in templo patres circumi- 
bant, unumquemque per ordinem benigne salutan- 
tes, et in eos distribuentes eulogias e; qui abso- 
luto per templum cireuitu, ad sacrarium denuo 
Sunt reversi, unde egressi disparuerunt. Alius 
vero ex assidentibus, confirmata hae apparitione, 
similem nobis in hune modum narravit: Et ego 
lisdem temporibus, ut novit sanctus hie Pater, 
abreptus in ecstasim viros canos vidi sancta qua- 
dam gravitate spectabiles de sacrario prodire, 
qui coronas habentes in sinu, ex ordine singulo- 
rum, quotquot in templo tune aderant, patrum 
sacra capita coronabant; et ita per totam pro- 
gressi ecclesiam, ad sacrarium redierunt, atque 
evanuerunt. 

163 Peregrinus item alius quidam monachus, 
qui ex regione longinqua hue venerat, habitavit 
in hae Laura nostra, ac templo et vigiliis qualibet 
Dominiea vacans cum patribus, sinistre de illis 
sentire, imo damnare eos coeperat, cum in prze- 
dictis vigiliis vietos eos somno, ac terram versus 
nutantes, tantumque non prolabentes videret, ita 
secum arguens : Quando isti sic vigilant, quid 


opus 


D 


b 


ad Dominice 
diel psalmo- 
diam recle 
peragendam; 
Sub qua visi 
"ngeli cir- 
cuire, 


el venerabilis 
Senex exct- 
tare somno- 
lentos. 


Monachus 
vile Temi$- 
sioris com- 
pungiur, 


et fortiter 
Verseverans 
videl 4ngelos 
abluendis 
Wanibus 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


opus erat eos agere vigilias? Inutilia enim sunt 
istiusmodi pervigilia. Hie narravit nobis ac di- 
xit: Stabam aliquando in sancte? Dominiez per- 
vigilio, non satis recte de eo cogitans ; et sic igi- 
iur animo comparatus eràm, cum somno cor- 
reptus, monachum quemdam conspexi senem, 
venerabilem, et vultu valde liberali extrinsecus 
templum ingredi, et unicuique patrum assistere, 
aclenibus eos verbis expergefacere. Qui, ubi 
apud me alto sopore oppressum stetit: Surge, in- 
quit, et cum athletis hisce decerta. Quod cum 
dixisset, evigilavi quidem ego ; sed ille apparere 
desiit. 

164 Atque has quidem recensens patrum vi- 
siones sanctus senex Stephanus inutiles nos in- 
Sstruebat; verum cum et aliud ex alio quodam 
homine fide digno de iisdem vigiliis audiverim 
testimonium, non abs re fore duxi, si hic illud 
subjungerem. Fuit apud nos monachus quidam, 
solitudinis cultor eximius, nomine Joseph, na- 
tione Emesenus f. Fuit autem hic Deo gratus 
episcopus ; fratrem vero habuit, Theodulum no- 
mine, cui disciplina monastica parum cordi erat: 
neque enim in monasterio ullo continere omnino 
se poterat; sed stationem statione permutans 
vagus errabat. Fratrem autem suum invisebat 
non raro, cum ante concreditum sibi episcopa- 
tum hic degeret; et per pauculos dies apud eum 
laborans ac frequentans ecclesiam, denuo redi- 
bat. Hie ergo invisens aliquando fratrem suum, 
patrem Josephum, ad templum pro more confe- 
rebat sese , et vigiliis intererat, una cum patri- 
bus; cum istic staret, meditabundus ita secum 
arguit: Heu, heu vanitatem meam ! Vitam om- 
nem pro libidine atque inordinate traduco ; de 
loco in locum, de monasterio in monasterium, 
instar cireumforanei cujusdam aut vagabundi, 
iranseurrens ; nec ratione ducor, sed brutescente 
ingenio, inemendabilem pecudum vitam refero: 
imo pecudes certum non numquam agendi mo- 
dum, et affixum locis quibusdam servant affe- 
ctum; ego vero non modo a divin: lucis radio in 
diversa procul abii, sed carentes etiam ratione 
pretergressus naturas, nihil habeo in vita stabi- 
le, monasticam ita, quam przefero, formam deho- 
nestans. Et debui certe antehac vel tantisper, 
dum apud fratrem meum subsisto, sedulam inire 
salutis me: rationem, hortantibus maxime facem- 
que przeferentibus fraternis et exemplis et moni- 
tis. Enimvero in hac pervigilatione certum est 
mihi modo perseverare, nec pedem, donec ei finis 
impositus fuerit, ab ecclesia dimovere. 

165 Postquam vero sic agere statuissem, in- 
quit, inductus perszpe sui, ut templo, nulla id 
exigente corporis necessitate, egrederer; non 
cessitamen molesto adversario, sed eiin sacro 
illo pervigilio, ingenti animo restiti: elapsa au- 
tem hora illa, quam perdurare tam difficile est, 
eum hymni canuntur sancto Evangelio przevii, et 
qua sequntur g, dulei somno corripior, ac video 
duos quosdam, alba deferentes vestimenta, ex- 
currere de sacrario : quorum alter aqualem nivis 
instar album, ac mantile gestabat lacte candi- 
dius; alter vero argenteam ferebat pelvim, fulgi- 


; dos emittentem radios. Uterque autem patres, 


qui in ecclesia tum erant, successive juxta ordi- 


511 

οὐχ, ἔστι γὰρ χρεία τῆς ἀγρυπνίας 
, T L [4 P , [i , ' 
ταύτης. Οὗτος διηγήσατο ἡμῖν λέγων * Ἱστάμην ποτὲ 
ἐν τῇ ἀγρυπνίᾳ τῆς ἁγίας χυριαχῆς δισταγμὸν ἔχων 
εἰς αὐτήν * Ὡς οὖν οὕτως ἥμην, ὑπὸ τοῦ ὕπνου ἅρπα- 


λον ἀγρυπνεῖν " 


γεὶς, ὁρῶ πολιόν τινα μοναχὸν ἱεροπρεπῆ, χαὶ λίαν 
εὐειδῆ θύραθεν εἰς τὴν ἐχχλησίαν εἰσιόντα, χαί ἐνὶ 
ἔχάστῳ τῶν πατέρων παριστάμενον, χἀυτὸν πραέσι 
λόγοις ἐξυπνίζοντα, ὅς παραστάς μοι τῷ δυσπίστῳ 
τρυχομένῳ βαρεῖ νυσταγμῷ, ἔφη " ᾿Ανάστα, ἄθλησον 
χαὶ σὺ μετὰ τούτων τῶν ἀθλητῶν. Καὶ οὕτως εἰπόν--: 
τος αὐτοῦ, ἐγὼ μὲν ἐξυπνίσθην * αὐτὸς δὲ γέγονε 
ἀφανής. 


164 Καὶ ταύτας μὲν ὁ ἅγιος γέρων Στέφανος τὰς 
πατριχὰς ἐξηγούμενος ὀπτασίας, τὴν ἡμετέραν ἐνου- 
θέτει ἀχρειότητα, Ἕτέραν δὲ μαρτυρίαν παρ᾽ ἑτέρου 
τινὸς ἀξιοπίστου ἀχούσας περὶ τῆς αὐτῆς ἀγρυπνίας, 
οὐχ ἀπρεπὲς ἡγησάμην ἀκολούθως χαὶ αὐτὴν ἀναγρά- 
ψασθαι. Ἦν τις πρὸς ἡμᾶς μοναχὸς, μέγας ἡσυχα- 
στὴς, ὀνόματι looo, τὸ γένος Ἔμεσινός. ᾿Ἐγένετο δὲ 
οὗτος ἐπίσχοπος θεάρεστος ' ἔσχεν δὲ ἀδελφὸν ὀνό- 
ματι Θεόδουλον, περὶ τὴν μοναχικὴν πολιτείαν ἀμε- 
λῆ " οὐκ ἐκαρτέρει γὰρ τὸ παράπαν ἐν μοναστηρίῳ, 
ἀλλὰ χώραν ἐν χώρας ἤμειδε, wal περιεπλανᾶτο . 
ἐπεσχέπτετο OE πολλάκις τὸν ἑαυτοῦ ἀδελφὸν, ἡνίκα 
δὲ διῆγεν ᾧδε, πρὶν ἢ ἐμπιστευθῆναι τὴν ἐπισχοπὴν, 
καί τινας ἡμέρας ὀλίγας πρὸς αὐτὸν πονήσας, σχολά- 
ζων τῇ ἐκκλησίᾳ, πάλιν ἐπανίει. Οὗτος οὖν ἐπισκε- 
ψάμενος ποτε τὸν ἴδιον ἀδελφὸν, τὸν ἀδδᾶν Iócz9, 
κατὰ τὸ σύνηθες ἐσχόλαζε τῇ ἐχχλησίᾳ, καὶ ἄμα τοῖς 
πατράσιν ἐξετέλει τήν ἀγρυπνίαν. Ὡς οὖν ἵστατο, 
διανοούμενος χαὶ λέγων πρὸς ἑαυτόν * Φεῦ, φεῦ τῆς 
ἐμῆς ματαιότητος “Ὅλον μου τὸν βίον ἀσώτως, 
καὶ ἀτάκτως βιῶ, οἱονεί τις ἀγύρτης, καὶ πλανήτης 
ἐκ τόπου τόπον ἀμείδων, καὶ μονῆς ἀνταλλάσσων 
μονὴν, καὶ ἀλόγως ζῶ, τὸν ἐμὸν ἀποχτηνώσας νοῦν, 
ἀπαραλλάχτῳ τῇ χτηνώδει ὡμοιώθην ζωῇ᾽ ἀλλ᾽ ὅμως 
ἐσθ᾽ ὄτε καὶ τὰ κτήνη ἔχειν στάσιν, καὶ comu 


σχέσιν * ἐγὼ οὐ μόνον τῆς θεοείδους ἀκτῖνος ἐμαυ- 


unm ; SORIA SE NEA LIA ; 
τον ξένον χατεστῆησα, ἀλλὰ XXL τὰς ἀλόγους φυ- 
σεις ὑπερξὰς, οὐκ ἔχω βίου στάσιν, ἀχρειώσας τὸ 
μοναδικὸν σχῆμα. Καὶ ὥφειλον τέως τὸν βραχὺν και- 
ρὸν, ὅν τῷ ἀδελφῷ μου παραμένω, νηφόντως τῆς 
ἐμαυτοῦ σωτηρίας ἐπιμελεῖσθαι, μάλιστα παραινού-- 
μένος, καὶ ταῖς ἀδελφιχαῖς μου φωταγωγούμενος εἰ- 
σηγήσεσι χαὶ νουθεσίαις " καρτερήσω y ἐν τῇ ἀγρυ- 


πνίᾳ ταύτῃ, καὶ μὴ ἀποστῶ τῆς ἐχχλησίας, ἕως ἂν 


ἀπολύσῃ. 


165 Καὶ οὕτως δρᾷν ὑπεσχημένος, φησὶ, πολλά- 
χις ἐπολεμήθην τῆς ἐχχλησίας ἐξελθεῖν ἀναγχαίας ἄνευ 
σωματιχῆς χρείας * ἀλλ᾽ oux εἴξα τῷ δεινῷ πολεμή- 
τορι, ἀλλὰ γενναίως ἀντέστη αὐτῷ &x τῇ θεοπρεπεῖ 
&ypumvle ἐχείνῃ " ἐπιδραμούσης δὲ τῆς δυσμαχήτου 
ὥρας ἐκείνης τῶν ἑπαχουστιχῶν ὕμνων τοῦ ἁγίου sb- 
ἀγγελίου καὶ τῶν ἐφεξῆς, ὑπὸ γλυχέος ἡρπάγην ὕπνου, 


ἘΝ , ea. 5 x amc 
καὶ βλέπω δύο τινὰς ἀσπροφοροῦντας, xai τοῦ ἱερα- 


τείου ἐχδραμόντας, ὧν ὁ μὲν εἶχε πρόχοον λευκὴν 
ὡσεὶ χιόνα, καὶ χειρόμαχτρον ὑπὲρ τὸ γάλα λευχαῖ- 
νον * ὁ δὲ λεδήτιον ὑπέφερεν ἀργύρεον, ἐκλάμπρους 
ἀπαστράπτοντα μαρμαρυγὰς, ἀμφότεροι δὲ χατὰ τά- 
Ey ὀρδίνως τοὺς εὑρεθέντας £y τῇ ἐχκλησία πατέρας 
προετρέποντο νίψασθαι, εἷς μὲν ὑποκρατῶν τὸ λεδή- 


τιον, 


AUCTOR 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


E 


AUCTORR 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


572 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


τιον, ὁ δὲ ἄλλος ἐπιδιδοὺς ἀγλαώτατον χιοναῖον ὕδωρ, 
φωτὸς ἀποπέμπων αὐγάς - wai μετέπειτο. τὸ χειρό- 
μαΐτρον ἀπομάξασθαι. Τῶν δὲ πατέρων νιπτομένων, 
ἀπὸ μὲν τοῦ σπῖλος xal γηλὶς ὀλίγη λίαν ἀπεκλύζετο, 
ἀπὸ δὲ τοῦ σμιχρῷ πλεῖον * τὸ δὲ χειρόμαχτρον 
àv ὅλων ἦλθεν ἄῤῥυπον τὰς χεῖρας αὑτῶν ἀπομάξαν. 
Ὅτε, διερχόμενοι τῆς ἱερᾶς τῶν ἀγρυπνούντων πλη- 
θύος, ἔφθασαν ἕως ἐμοῦ, τοῦ τάλανος καὶ ῥυπαροῦ, 
στυγνῇ χαὶ πάνυ μετρίᾳ τῇ φωνῇ ἐφθέγξαντο πρός με 
λέγοντες ᾿ Καὶ σὺ νίψαι χαὶ χαθαρίσθητι, mporpemó- 
μένοι. Ἐγὼ δὲ τὰς ἐμᾶς μιαρὰς ἐξαπλώσας παλά- 
μας, τῷ καθαρῷ ἐκείνῳ ἀπενιψάμην ὕδατι. Ῥύὕπος δὲ 
τρος, χαὶ δυσωδία λίαν ἀφόρητος ἀπε- 


πολὺς χαὶ ἄμε 
5 MOM UST Ne - 
πτύσθη ἀπ᾿ ἐμοῦ, ἣν οὐκ ἐξίσχυσα φέρειν &poyn 
Σ e ε 3 , * 
ἐξεφαίνετο γάρ μοι ἅπας ὁ γαὸς ἐσχοτωμένος, καὶ δυσ- 
eias ἀνάμεστος. "Emi τούτοις οὖν ἐξυπνισθεὶς, ἄγαν 
ἔχθαμδος ἐγενόμην καὶ ἔντρομος, δοξάζων τὸν Θεὸν, 
τὸν μόνον ἔχοντα. ἐξουσίαν ἀφιέναι ἁμαρτίας. Ταῦτα 
3 T AE. eraty. 
μὲν οὖν οὗτος ὁ ἀδθᾶς Θεόδουλος ἡμῖν διηγήσατο. 
᾿Αλλ’ ἐπὶ τὸ προχείμενον ἐπανελθωμεν, πρὸς τὸ πέρας 
τὸν σχοπὸν ἐλαύνοντες. 


nem h procedens hortabatur ad lavandum, unus 
quidem sustentans pelvim, alius vero limpidissi- 
mam, niveam, ac relucentem aquam, ac deinde 
mantile, quo se abstergerent, porrigens. Dum ]la- 
vant patres, hic perexiguum quod erat inquina- 
menti ac sordium eluebat, ille aliquanto amplius ; 
mantile autem, ut manus illo suas terserant, 
mundum fiebat totum. Quando sacram vigilan- 
tium multitudinem jam adierant, ad me usque 
miserum ae sordidum venientes, subtristi ac de- 
missa voce alloquuntur , hortanturque dicen- 
tes: Lava etiam tu, ac te expurga. Tum ego im- 
puras extendens manus in aquam illam mundam 
immisi; ac sordes plurimas atque immodicas, et 
foetorem tam gravem expui, ut ferre ipse vix 
possem: videbatur enim mihi totum templum 
graveolenti exhalatione plenum obscurari. Sub- 
inde expergiscens ingenti metu ac pavore con- 
cutiebar, Dei gloriam praedicans, cujus unius est 
peecata dimittere. Atque hzc quidem retulit no- 
bis pater ille Theodulus. Sed ad rem redeamus, 


et institutum prosequamur ad finem. 


ANNOTATA. D. P. 


a Vulgata fraudulenter vertit : txx vero interpretes sic. 

b. In Seguieriano Ms. codice hac antiqua nota apponebatur in margine : ΤΊερι τῶν θεοτύπων τῶν ἀγρυ- 
πνιῶν τῶν τελουμένων ἀπὸ ὀψὲ σαδθάτου ἕως πρώτην ὥραν Κυριαχῆς εἴς τε τὴν ἁγίαν ἀνάστασιν, χαὶ εἰς τῆς 
ἁγίος Βεθλεὴμ, καὶ εἰς τῇ Λαύρᾳ τοῦ ἁγίου Xd6a, καὶ τοῦ ἁγίου Χαρίτωνος, καὶ εἰς τὴν ἁγίου Τεωργίου εἰς 
Λύδδας. Qua (insuper habita scriptoris àn. commutandis inepte. casibus oscitantia ) ita latine sonant : De 
divino ordine Vigilarium, quz celebrantur a vespera sabbati usque in primam horam diei Domi- 
niez tam in sancta Resurrectione, sanctaque Bethleem, quam in Lauris S. Sabze, et S. Charitonis, 
etin S. Georgii ede γα Δ. 

c Grace πρὸ τῶν δῶν ἐν ταῖς ὥραις τῶν ἐπαχουστῶν τοῦ ἁγίου Ἑθαγγελίου. De his intelligendus Sy- 
meon Metropolita. Thessalonicensis in expositione Misse insertus Euchologio Goariano a pag. 212 : Πρὸ 
τοῦ Ἑὐαγγελίου δὲ τὸ ᾿Αλλελούϊα ὕμνος * ὃ δὴ αἶνον Θεοῦ χαὶ ἐπιδημίαν δηλοῖ θείας χάριτος, ἥ τίς ἐστιν ἡ 
τοῦ Ἐῤαγγελίου ἀνάγνωσις. Ante Evangelium autem Alleluia hymnus decantatur; quod laudem 
Dei divinzque gratim adventum, que Evangelii lectio est, nobis insinuat. Hic autem hymnus 
Alleluia dictus, quod hzc ei vox pramittatur, ut. tempore Paschali in. Ecclesia Latina loco Gradualis : 
imo non videtur diversus a canticis Gradwwm, quz Philotheo in sacri mysterii Ordine &yd 6a uot 
vocantur, id est, ascensus; cantanturque ante Evangelium , itidem ut. Graduale cum sua sequentia 
apud Latinos, inserto identidem Alleluia distinctum. Ie iisdem hymnis iterum agitur num. 165; 
dicunturque ὑπακχουστικοὶ ὕμνοὶ, et fortassis hic quoque pro ἐπακουστῶν, ἐπακουστικῶν legendum fuerat. 

d Id est inter Horas Officii diurni, post decantatam. Primam fortasse et Tertiam; ut expresse 
docet Joannes Claudie Metropolita apud Allatium , ubi de Missa Prasanctificatorum : His nos 
praeceptis muniti, sabbato et Dominica saerum facimus tertia diei hora, cum in divinos Apo- 
stolos Spiritus sanctus descendit; proptereaque illis diebus offerentes munera sanctificamus , 
ex quibus postea per universam hebdomadem abunde nobis est; et sexta hora cum absol- 
verimus omnes Dei laudes in fine Lychnici, recitatis ἃ Magno Basilio prescriptis precibus, 
elevamus sancta , dicentes : Attento animo simus. Prwesanctificata sancta sanctis ; et hoc 
modo finem accipit ordo sacrorum ministeriorum. Joanni consonat Nicetas Pectoratus citatus 
iidem 5 uterque, quia Ecclesiam Latinam vedarguit ; quasi jejuniorum rigorem solvat Sacrificii perfecti 
oblatione quotidiana, merito explodendus : quos ibi ea: ipsis Ecclesiz suc vitibus auctoribusque videre licet 
re[futatos. 

e Panis aut cujuscumque alterius cibi benedicti particulas ; sed panis in templo ordinarius usus, 
peracto sacrificio soliti inter prasentes distribui, de quo lisque eulogiis, quas a se benedictas monachi 
consueverant visitantibus se tribuere, panis, olei, salis, etc., frequens in Sanctorum Actis hactenus editis 
memoria reperitur. 

f ἜΜμισσα Ptolomao, Plinio E'mesa, Turcis hodie Ems dicitur, Syri; urbs, non Pheniciz; nisi 
latius accipiendo Plhieniciz nomen, sic. ut Syriam, cujus ipsa est pars mobilior motiorque, quia mari- 
tima, complectatur : atque. ita accipienda est in memoria S. Sylvani episcopi et martyris ad diem 6, 


F'ebruarii 


wosvis ad 5e 
adeuntes in- 
struit. 


cohorlans ad 
diligentiam, 
silentium, 
neminem ju- 
dicandum, 


0 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


513 


JFebruariüi ez Eusebio, quem. sequitur Galesinius, Baronius , aliüque, Emesce Phoenicie urbe. 
De hac etiam urbe meminimus novissime tomo 1 Julii in Annotatis ad. Vitam S. Symeonis Sali cap. 1, 


ad. litteram g. 
g Vide dicta superius ad litteram c. 
h Ὀρδίνως barbare, id est juxta ordinem. 


^ 


CAPUT XIV. 


Officia in prozimum ; summa eaxhortationum ejus ; et commiseratio maaima 
etiam erga bruta animantia, atque adeo insecta vilissima. 


anctus Stephanus, in eujus gratiam hzc scri- 
bo, non discipulos nos tantummodo suis mo- 
nitis imbuebat ; sed quotquot sive ex Maxima 
Laura nostra, sive undecumque terrarum seu 
monachi seu laici ad eum ventitabant: nam in- 
struebat eos productis ex data sibi divinitus sa- 
pientia aec doctrina Scripturarum, Doctorumque 
sententiis; pleraque enim ipse, si quis umquam 
alius, ex sacris Litteris memoria tenebat. Cura- 
bat etenim omnes, nec eis animi dumtaxat, sed 
corporis etiam adimebat zgritudines: multam 
quippe species ejus venerabilis et gratiam prz se 
ferebat et compunctionem ; sermo illi mansuetus 
erat ac modestus, quo objectas sibi rationes scite 
refellebat. Sedebam aliquando apud eum cum 
aliquo ex patribus, cum aperiens os illud suum 
divina afflatum gratia, doctrinaque scaturiens, 
quodque et justitiam loquebatur et Dei meditaba- 
turjudicia, proferre fluide copioseque coepit sa- 
cra atque omni plena eruditione documenta : 
eumque ego ingenti desiderio atque aviditate 
commoverer, chartamque et calamum caperem, 
ut seripto argumenta ejus przclara exciperem, 
ad sententias alias ex sanctis Patribus depro- 
mendas conversus ita prosequebatur : 

167 Qui semetipsum deflet, nescit acediam : 
nam qui, illa obrepente, vim sibi inferunt, coro- 
nabuntur : neque enim aliud quidquam tam in- 
signes coronas deproperat, quam acedia monacho 
secum ipso luctanti. Mundum odit, habetque pro 
stercore, cuicumque anim: suc exitus curze est. 
Beatus monachus, cum se omni dedecore et con- 
temptu dignum reputaverit. Beati, qui afflictio- 
nes esuriunt, sitiuntque contumelias ; quia deli- 
ciis saturabuntur inexplebilibus. Vir taciturnus, 
filius sapienti: ; vir autem linguosus non dirige- 
tur in terra. Linguam frenare didicit, qui ejus 
prolapsiones intelligit; multiloquus vero non ef- 
fugiet peccata. Audite me, audite, improbi om- 
nes, qui in delicta inquiritis aliena : si verum est 
illud, ut est verissimum, quod in qua mensura 
mensi fueritis, remetietur vobis (nam prout mi- 
Sericordes fuerimus, misericordiam conseque- 
mur) et quo judicio judicaveritis, judicabimini ; 
omnino in quibus proximum carpserimus, in ea- 
dem incidemus; neque fieri aliter potest sive in 
corporalibus, sive in iis quee ad spiritum perti- 
nent : idem etenim vitium incurrunt, in quo pro- 
ximum condemnant. 


Tomus 11 Juli. 


Ὁ ἅγιος Στέφανος, οὗ ἕνεχεν ἡμῖν ὁ λόγος, ἡμᾶς 
οὐ μόνον τοὺς μαθητὰς ἐνουθέτει, ἀλλὰ xal τοὺς προσ- 
ἐρχομένους αὐτῷ. ἔχτε τῆς μεγίστης ἡμῶν Λαύρας, 
χαὶ πάντοθεν τῆς γῆς μοναχῶντε, καὶ λαϊκῶν προσερ- 
χομένων " ἐδίδασχε γὰρ ἐκ τῆς θεοσδότου αὐτοῦ σο- 
φίας, καὶ γνώσεως χρήσεις προσφέρων γραφιχάστε, 
xal διδασχαλικάς * ἐπὶ μνήμης γὰρ ἐφύλαττεν τὰ 
πλεῖστα ἐκ τῆς Τραφῆς εἰ καί τις ἄλλος. ᾿Εθεράπευε 
γὰρ πάντας, καὶ ἰάσατο οὐ μόνον ἀπὺ ψυχικῶν ma- 
θῶν, ἀλλὰ χαὶ σαρκιχῶν * χάριν γὰρ ἔσχεν ἡ σεθασ- 
μία αὐτοῦ θέα, καὶ χατἄνυξιν πολλὴν, καὶ πραὺς ἦν 
ὁ λόγος αὐτοῦ τοὺς ἐναντίους εὐφυῶς ἀποδιώχων λο- 
γισμούς. "Euoü more συγκαθεζομένου τινὶ τῶν πατέ- 
ρὼν παρ᾽ αὐτῷ, τὸ χαριτόπνευστον αὐτοῦ καὶ σοφό- 
ὄλυστον ἀνοίζας στόμα, τὸ λαλήσαν δικαιοσύνην, καὶ 
τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ μελετήσαν,. ἤρξατο χρουνηδὸν 
προσφέρειν ἱερὰς πανσόφους διδαχάς. Ἐμοῦ δὲ πολλῷ 
κινηθέντος πόθῳ, χαὶ λαθόντος σχάρτην, καὶ κάλα- 
μον, ἰδιαζόντως τοὺς σοφοὺς αὐτοῦ ἐντάξαι λόγους, 
ἐτράπη às ἑτέρας χρήσεις προδαλλόμενος Πατέρων 
ἁγίων, καὶ λέγων οὕτως * 


167 Ὁ πενθῶν ἑαυτὸν, ἀχηδίαν οὐχ. οἶδεν * ἐν 
καιρῷ γὰρ ἀκηδίας οἱ βιασταὶ, στεφανωθήσονται * 
οὐδὲν γὰρ οὕτως στεφάνους προξένει, ὡς ἀχηδία μο- 
ναχῷ ἑαυτὸν βιαζομένῳ. Ὁ μεριμνήσας ἔξοδον ψυχῆς 
τῆς ἑαυτοῦ, μυσάττεται χόσμον, καὶ ὡς σκύθαλα ἡ- 
γεῖται αὑτόν. Μαγχάριος μοναχὸς, ὡς πάσης ἀτιμίας 
καὶ ἐξουδενώσεως ἑαυτὸν ἄξιον λογίζεται. Μαχάριοι 
οἱ πεινῶντες θλίψεις, καὶ διψῶντες ἀτιμίας, ὅτι χο- 
ρεσθήσονται τρυφῆς ἀκορέστου. ᾿Ανὴρ σιωπητιχὸς φι- 
λοσοφίας υἱός * ὁ δὲ γλωσσώδης οὐ κατευθυνθήσεται 
ἐπὶ τῆς γῆς. Ὁ ἐπιγνοὺς παραπτώματα, ἐχράτησε 
γλώσσης " ὁ δὲ πολύλογος οὐχ ἐχφεύξεται ἁμαρτίας. 
᾿Ακούσατέ μου, ἀκούσατε, πάντες οἱ καχοὶ, οἱ τὰ ἀλ- 
λότρία λογοθετοῦντες πλημμελήματα. Ei ἀληθὲς, ὡς 
xal ἀληθὲς, ὅτι ἐν ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε, ἀντιμετρηθή- 
σεται ὑμῖν * ὡς γὰρ ἐλεοῦμεν, ἐλεηθησόμεθα, καὶ ἐν 
ᾧ χρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε " πάντως ἐν οἷς ἂν μεμ- 
ψώμεθα τὸν πλησίον, ἐν αὐτοῖς περιπεσούμεθα, καὶ 
ἄλλως οὐκ ἔστιν, εἴτε σωματικοῖς, εἴτε ψυχικοῖς * 
αὐτὸ γὰρ τὸ πάθος πάσχουσιν, ἐν ᾧ τὸν πλησίον κα- 
ταψέγουσι. 


86 108 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 

EX MS. 
GIUECO. 


574 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


168 Κόρος βρωμάτων πορνείας μυητὴρ, ἐγχράτεια 
δὲ χοιλίας, ἀγνείας μητήρ. Ὃ μετὰ γαστριμαργίας 
χαὶ χόρου τὸν τῆς πορνείας δαίμονα νιχῆσαι φιλονει- 
χῶν, ὅμοιός ἐστι τῷ μετὰ ἐλαίῳ σϑεννύοντι ἐμπυ- 
ρισμόν. Φεύγει ἰχθὺς ἄγκιστρον, χαὶ φιλήδονος ψυχὴ 
ἀποστρέφεται ἡσυχίαν * Μὴ παρόντος φωτὸς, τὰ 
πάντα σχοτώδη, xai μὴ παρούσης ταπεινοφροσύνης 
τῷ μοναχῷ, τούτου Y, ἄσχησις ματαιότης γίνεταὶ. 'O 
τὰ ἔσω τεταπεινωχὼς, ὑπὸ χειλέων οὐ χλέπτεται “ ὃ 
γὰρ οὐχ ἔχει ὁ θησαυρὸς, οὐ προφέρει ἡ θύρα. 'Eg ὅσον 
ἡ ὀζωδία τῆς ἀκολασίας ἐστὶ φιλικὼς ἐμφωλεύουσα ἐν 
χαρδίᾳ μοναχοῦ, ὀσμὴ μύρου ἀγνείας οὐχ εὐωδιάζε- 
ται. Τί ἐστὶ γαστριμαργία; Πορνείας μητὴρ, ὕλη δια- 
νοίας, ρὕπος σώματος. Τί ἐγχράτεια; Ταστρὸς χαλι- 
νὸς, ψυχῆς ἀνάψυξις, ἁγιασμοῦ πολίτευμα. Τί πορ- 
νεία ; Λαιμαργίας κύημα, ἀναίσθητος λογισμὸς, ἀπο- 
γνώσεως ὁδηγὸς, xol καταγνώσεως χειραγωγός. Τί 
ἐστὶ σωφροσύνη ; ᾿Ανδρείας στήλη, αἰσχρῶν λογισμῶν 
περιτομὴ, ἔργων ἔνεργος, καὶ ἐγκρατείας σύνεργος καὶ 
ἀχόρεστος προσευχή. Τί φιλαργυρία; Ἐιδώλων φιλία, 
ἀχόρεστος μανία, πολυμέριμνος χακία, 


169 Τί ἀχτημοσύνη; Φιλαργυρίας ἐχρίζωμα,, ἀνε- 
πίφθονος θησαυρὸς, ὀξύδρομος ἀγωνιστὴς, ἀμέριμνος 
βίος. Τί ἐστὶ λύπη; ᾿Ακηδίας σύμφυτος, αἰσχρῶν λο- 
γισμῶν χρατὴρ, σχώληξ Gapxóc. Τί χαρά; Αύπης 
ὀλεθρία, ἱλαρότητος εὐφρασία, ψαλμῳδίας ἀγαλλίω- 
pa. Τί ἐστὶν ὀργή; Νόσος γλώττης, πυρετὸς βράσ- 
cav, ὕδρεων δοχεῖον, μητὴρ θηρίων ἰοδόλων. Τί πάλιν 
ἀχηδία; ᾿Ατονία νοὸς, ψαλμῳδίας μίσος, τόπων ἐκ 
τόπου μετάδασις. Τί ὑπομονή; ᾿λχηδίας διαχοπὴ, 
θανάτου μέριμνα, σταυροῦ μελέτημα, καθηλωμένος 
πόθος, τυπτόμενος χρυσός. Τί κενοδοξία; Συντυχίας 
φαντασία, ἐπαίνων δουλεία, πολυσχημάτιστος βασ- 
κανία. Τί μαχροθυμία; Φρονήσεως ὅπλον, σαγήνη 
ἀχείμαστος, λιμὴν σωτηρίας, ἐλπιζομένων ἔσοπτρον, 
καχοχουμένων βραθεῖον. Τί πάλιν ἡ περιφανεία ; Πο- 
λύμορφος φαντασία, ἅλυσις τῶν καχῶν, τὸ τριφάρ- 
μᾶκον χέρας τῶν παθῶν, κοταλαλιᾶς ῥίζα. Τί ἐστὶ 
πλεονεξία ; "Ayyos φιλονεικίας, ἀληθείας ἐναντία, 
ἀγάπης ἐχθρὰ, πολυπραγμοσύνης ἀπληστία, ἀλαζο- 
νεία ψυχῆς. 


170 ᾿λγαθὸς ὁ πλοῦτος τῶν ἀρετῶν, ἀδελφοὶ, 
σφαλερὰ δὲ ἡ ἁμαρτία, χαὶ ἄλλως οὐχ ἔστιν. ᾽λει- 
θαλὴς ὁ βίος τῶν ἀσωμάτων. Πραὺς xal ἀνεξίκακος 
μοναχὸς ἐπιτεύξεται τῶν ἀχηράτων * ᾿Αὴρ μὲν σώ- 
ματα τρέφει, συνετοὺς δὲ ἡ ἀρετή. ᾿Αρχὴ πράξεως 
ἀγαθῆς, τὸ γνῶναι τὸν Κύριον. Αὔλιζε ἐν τῇ γνώσει, 
χαὶ πλησιάσεις Θεῷ. ᾿Αρετὴ ἔμφρονος συνίσταται, 
ἄφρονος δὲ καταλύεται. Βέθαιον οὐδὲν ἐν βίῳ, εἰ μὴ 
τὸ τῆς ψυχῆς κέρδος. Κέρδος μὲν ψυχής εὐσέδεια εἰς 
Θεόν. Βῆμα δικαστῶν ἐτάζει τοὺς ἄφρονας, συνετοὺς 
δὲ xal ἀπόντας δοξάζει. Βίος ἀνθρώπου ἐν τελευτῇ 
αὐτοῦ δείχνυται, πρὸ μὲν τελευτῆς οὐδὲν σταθερὸν ἐν 
βίῳ. Βουλεύου εἰρηνικὰ, καὶ σδέσεις τὰ πολεμικά. 
Τέλως ἀνθρώπῳ ἐν μεταφορᾶς πένθεος " ἐν γέλωτι δὲ 
ἀσυνέτων μέμικται παρανομία. Τενοῦ φίλος διαπαν- 
τὸς, xal φεύξῃ χατηγορίαν. Γενοῦ δὲ ἀχριξὴς ἐν 
γλώσσῃ σου, καὶ οὐ δῷς τὸν βίον σου εἰς ὑστεροξου- 
λίαν. Τένος ἐλευθέρων ἡσυχίαν ἀσπάζεται * βάλλει 
γὰρ πράγμασιν ἀνὴρ ἀπειράγαθος. Δίχας φεῦγε, x&y 
τὸ δίκαιον ἕξης * οὐ γὰρ τόσον τὸ χέρδος, ὅσον ἡ ζη- 


168 Ciborum satietas, mater est impudiciti:e ; 
continentia vero ventris, mater est castitatis. 
Qui gulze deditus et abdomini fornicationis spiri- 
tum nititur expugnare, ei similis est, qui oleo 
incendium conatur extinguere. Piscis hamum 
vitat, et anima libidinosa fugit requiem. Si lu- 
men deficit, obscura sunt omnia; si monacho 
desit humilitas, omnis ejus labor est vanitas. 
Non spoliatur a labiis, qui in animo fuerit humi- 
lis: nam quod thesaurus non continet, janua 
non profert. Quamdiu in corde monachi amice 
fovetur fctor libidinis, tamdiu non redolebit 
fragrantia unguenti castitatis. Quid est voluptas 
abdominis? Mater luxuriz, fzex mentis, inquina- 
mentum corporis. Quid temperantia? Ventris 
frenum, animi recreatio, administratio sanetita- 
tis. Quid impuritas? Feetus intemperantie, 
mentis obtusio, dux desperationis, damnationis 
manuductrix. Quid est sobrietas ? Columna for- 
titudinis, cogitationum turpium circumcisio, ope- 
rum efficacia, adminiculum continenti?, oratio 
perpetua. Quid avaritia? Idolorum servitus, furor 
insatiabilis, anxia miseria. 

169 Quid est paupertas? Avaritic extirpatio, 
tutus ad invidia thesaurus, pugil expeditus, vita 
sine curis. Quid tristitia? Cognata pigriti:e, cogi- 
tationum obscenarum crater, vermis corporis. 
Quid letitia? Exitium tristitie, honestum hilari- 
iatis gaudium, exultatio psalmodiz. Quid est 
ira? Morbus linguz, febris ardens, receptaculum 
convitiorum, mater serpentium venena vibran- 
tium. Quid rursus acedia? Languor mentis, 
aversatio psalmodiz, de loco in locum discursio. 
Quid patientia? Torporis intercisio, cura mortis, 
crucis meditatio, affectus crucifixus, aurum per- 
cussum. Quid vana gloria? Prosperitatis imagi- 
natio, laudum servitus, fascinatio multiformis. 
Quid equanimitas? Armatura prudentic, sagena 
sine tempestate, salutis portus, speratorum bo- 
norum speculum, premium afflictorum. Quid 
iterum splendor et excelsa conditio? Phantasie 
illusio multiplex, catena malorum, poculum pas- 
Sionum venenosissimum , radix obtrectationis. 
Quid amor habendi? Vas contentionis, veritatis 
inimieus, hostis caritatis, moles insatiata cura- 
rum, animi insolescentis elatio. 

170 Bone sunt virtutum divitiz, fratres, pec- 
catum autem fallax; neque aliter esse potest. 
Vita incorporeorum spirituum perpetuo viret. 
Monachus mitis ac patiens immortalia conseque- 
tur. Aer quidem alit corpora, at sensatos virtus. 
Principium boni operis, novisse Dominum. In 
scientia commorare, et flies propior Deo. Virtus 
prudens consistit, imprudens dissolvitur. Nihil 
in vita solidum, preter anime lucrum; anime 
vero lucrum, pietas erga Deum. Tribunol judi- 
eum stultos interrogat, cordatos autem, etiam 
absentes, laudat. Vita hominis apparet in morte 
ejus: nam ante mortem nihil est in vita stabile. 
Suade pacifica, et bella restingues. Ex transla- 
tione doloris nascitur homini risus; risui autem 
stultorum miscetur dissolutio. Esto semper beni- 
gnus, et vitabis obloquia. Expende verba tua 
accurato examine, et vitam tuam ne committito 
Sere pcoenitentie. Genus liberorum amplectitur 
requiem : nam vir immodice dives obruitur ne- 


gotiis 


D 
temperan- 
tiam, 


: umi« 
litatem, : 


E 


ceterasque 
virtutes, 


F 


ac vitiorum 
oppositorum 
fugam : 


εἰ sanctorum 
patrum imi- 
lationem ; € 
quibus unum 
novit spiri- 
tuum discre- 
lione, 


alterum pra- 
Cognita mor- 
te tranquil- 
lissimeque 
Suscepta, Ce- 
brem : 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


gotiis. Fugito lites, etiam cum a te steterit justi- 
tia: non enim tantum lucri existit, quantum 
damni. Convitiantium absurditas, gloria debet 
esse philosophantium. Regni coelestis discipuli 
semper opus habebunt tantillis progressibus, do- 
nec firmas in Dei timore radices egerint. 

171 Hzc aliaque plura sanctus Stephanus 
disserebat, productis imitatione dignis Patrum 
exemplis, inculeans nobis ae dicens : ZEmuli 
estote semper, filii carissimi, virorum virtutibus 
ilustrium : viros etenim vidi ccelesti quadam 
mente przeditos, cum quibus utinam partem una 
vobiscum habeam ac sortem in regno colorum! 
Nam memini etiamnum divinam illorum vivendi 
rationem, severitatem, agendi modum suavem, 
pauperem, humilem ; atque ita prudenti quadam 
agitatus insania in amorem rapior imitationis 
ipsorum, meosque mecum studeo in eumdem 
pertrahere: precellentes enim erant eremitze, 
ascete, homines Dei. Vidi et alios in monaste- 
riis, sed plerosque in Maxima nostra Laura, ni- 
hilo hisce, si vitam spectes, inferiores ; quos inter 
duo quidam erant admiratione pre ceteris ae 
preconio digni. Eorum primus quidem ex solo 
intuitu statum conversationemque hominis pene- 
iranti acie introspiciebat : sepe enim, cum ἃ 
patribus Laure tamquam singulari veneratione 
spectabilis, salutaretur, quos quidem negligere 
salutem suam maleque vitam instituere mentis 
oculis observabat, austere ac duriter aversaba- 
tur; rogatusque ab iis, pro se ut oraret, hzc re- 
ponebat: Orent pro vobis actiones vestre; quia 
nihil vobis proderunt preces me:, quamdiu re- 
fragantur opera vestra; vobismet ipsis porro 
prospicite. Quos autem contra juxta Dei volun- 
tatem recte vivere animadvertebat et conversari, 
illos vicissim benigne resalutans, animabat di- 
cens : Optime, optime stetistis; ceterum videte, 
ne cadatis; perseverate usque in finem, ut salvi 
sitis : nam qui perseveraverit usque in finem, 
hie salvus erit. Deus autem universorum vos 
confirmet, ac gratiam, et in omni bono opere 
perseverantiam largiatur. 

172 Alter vero ex duobus illis erat senex 
egregius omnino ae mirabilis : hic enim, cum 
suam ex hac vita migrationem przsciret, triduo 
ante mortem descendit in templum. Tum cellu- 
las, quotquot erant in Laura nostra, adiens, sa- 
lutabat patres, et singulis : Discedo, inquit, modo 
ad mare Mortuum ; et post tres dies me videbitis. 
At illi arbitrabantur eum, ut erat sincerus et 
candidus, de mari sensibili dicere ; mira tamen 
eis accidebat salutatio ejus insolita, tum etiam 
quod uniuscujusque cellam obiret. Itaque cum 
patribus omnibus vale dixisset, redit ad cellam 
suam, aitque discipulo : Velim, fili, necessaria 
quadam de causa tribus hisce diebus hie solus 
agere, procul ab humano quolibet consortio, et 
neque tecum, neque cum alio quocumque com- 
municare; sed ubi dies tertius aderit, tum redi, 
et in intimam usque cellam ingredere, istic 
enim me occludam. Discipulus vero : Faciam, 
inquit, ut jubes, pater. Quid ille ageret interea 
ad tertium usque diem inclusus, solus novit, qui 
occulta quique scrutatur, Deus. Elapsum jam 
erat preefinitum tempus, cum ingreditur ad eum 


575 


μία. Δόξα φιλοσοφούντων, ἡ τῶν καθυδριζόντων πέ- 
φυχεν ἀπαιδευσία. Οἱ μαθητευόμενοι τῇ βασιλείᾳ τῶν 
οὐρανῶν, πάντοτε χρήσουσιν ὀλίγων τῶν προωδευχό- 
των, ἕως ἂν ῥιζωθῶσιν εἰς τὸν φόδον τοῦ Θεοῦ. 


171 Ταῦτα δὲ χαὶ πλείονα τούτων προσέφερε ὁ 
ἅγιος Στέφανος, ὑποδεινύων βίους πατέρων ἀξιομιμὴ- 
τους, ἐγκελευόμενος ἡμῖν, xa λέγων * Ζηλωταὶ ἀεὶ 
γίνεσθε, ἀγαπητὰ τέχνα, τῶν ἑναρέτων ἀνδρῶν - ἄν- 
δρας γὰρ οὐρανόφρονας ἐθεασάμην, μεθ᾽ ὧν ὑμῖν ἅμα 
σχοίην μερίδα καὶ χλῆρον ἐν τῇ τῶν οὐρανῶν βασι- 
λείᾳ. Μέμνημαι γὰρ τῆς ἐνθέου ἐχείνων πολιτείας, 
χαὶ σεμνότητος, ἤθουστε πρᾳέος, χαὶ ἀχτήμονος καὶ 
ταπεινόφρονος * xal οὕτω σώφρονί τινι μανίᾳ πρὸς 
ἔρωτα τῆς μιμήσεως τοῦ βίου αὐτῶν ἐλαυνόμενος φέ- 
popot, καὶ σὺν ἐμοὶ σπεύδω τοὺς ἐμοὺς πρὸς αὑτὸν 
ἐφελχύσασθαι. Μεγάλοι γὰρ ἦσαν ἐρημίται, χαὶ ἀσ- 
κηταὶ, καὶ ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ. Κ αἱ ἐν τοῖς μοναστη- 
ρίοις ἄλλους εἶδον τούτων οὐκ ἐλάττονας τὴν πολι- 
τείαν * τοὺς πλείονας δὲ ἐν τῇ Μεγίστη ἡμῶν Λαύρᾳ, 
ἐν οἷς δύο τινες ἦσαν ϑαυμαστοὶ καὶ ἔνδοξοι, ὧν ὁ 
μὲν ἐκ μόνης τῆς ϑέας ὄμματι διορατικῷ τὸν βίον τοῦ 
ἀνθρώπου xoi τὴν πολιτείαν ἐπίστατο * πολλάκις γὰρ 
ὑπὸ τῶν πατέρων τῆς Λαύρας ἀσπαζόμενος, ὡς αἰδε- 
σιμότητι χεχοσμημένος, οὖς μὲν τοῖς νοεροῖς ὀφθαλ- 
μοῖς ἐθεώρει τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας ἀμελοῦντας καὶ 
κακῶς διάγοντας, αὐστηρῶς xai ἰταμῶς ἀπεστρέφετο, 
καὶ εὐχὴν ἀπαιτούμενος, ἔλεγε πρὸς αὐτούς " Αἱ πρα- 
ξεις ὑμῶν ἔυχωνται ὑπὲρ ὑμῶν * ἐναντιουμένων γὰρ 
τῶν ἔργων ὑμῶν, αἱ εὐχαί μου οὐδὲν ὠφελήσουσιν 
ὑμᾶς - ἐπιμελεῖσθε λοιπὸν ἑαυτῶν " οὺς δ᾽ αὖ κατὰ 
Θεὸν βιοτεύοντας ἐν σώφρονι βιῳ χαὶ σϑεαρέσταις δια-- 
γωγαῖς ἐθεώρει, τούτους εὐμενῶς ἀντασπαζόμενος ἐπε- 
θάρσυνε, λέγων * Καλῶς, καλῶς ἵστασθε " λοιπὸν 
σχοπεῖτε, μὴ πέσητε * ὑπομείνατε ἕως τέλους, ἵνα 
σωθῆτε " ὁ γὰρ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσε- 
ται. Ὁ δὲ Θεὸς τῶν ἁπάντων στήριξαι ὑμᾶς, xai 
δοίη ὑμῖν χάριν, xai ὑπομονὴν εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθόν. 


172 Ὁ δὲ ἄλλος γέρων ἦν ὑψηλὸς xal ϑαυμάσιος " 
οὗτος γὰρ προγνοὺς τὴν ἐνθένδε μετάστασιν αὐτοῦ, 
πρὸ τριῶν ἡμερῶν τῆς ἑαυτοῦ τελευτῆς, καταξὰς ἐν 
τῇ ἐχχλησίᾳ, καὶ εἰς πάντα τὰ ἐν τῇ Λαύρᾳ ἡμῶν 
χελλία εἰσεληλυθὼς, τοὺς πατέρας ἠσπάσατο, λέγων 
ἑκάστῳ - Βούλομαι ἐπὶ τὴν νεχρὰν ϑάλασσαν ἀπελ- 
θεῖν, χαὶ μετὰ τριῶν ἡμερῶν διάστημα Θϑεορεῖτέ με. 
Οἱ δὲ νομίσαντες αὐτὸν ἀληθεύοντα περὶ αἰσθητῆς 
λέγειν ϑαλάσσης, ἐξενίζετο δ᾽ ὅμως ἐπί τῷ ἀσυνήθει 
αὐτοῦ ἀσπασμῷ χαὶ ἐπισχέψει ἑνὸς ἑχάστου κελλίου. 
“Ὅλους οὖν τοὺς πατέρας ἀσπασάμενος, ἐπὶ τὸ χελ- 
λίον αὐτοῦ ἀνέχαμψε, χαὶ ἔφη τῷ μαθητῇ αὑτοῦ * 
Βούλομαι, τέκνον, ἕνεκέν τινος ἀναγκαίας χρείας ἐπὶ 
τρεῖς ἡμέρας ἰδιάσαι ἄποθεν ἀνθρώπου παντὸς, μηδ- 
ενὶ συνομιλῶν, μή τέ σοι, μή τέ τινι ἄλλῳ * 
ἀλλ᾽ ὁπότ᾽ ἂν ἡ τρίτη ἡμέρα ἐπέλθη, εἴσιθι εἰς τὸν 
ἐνδότερον δόμον τοῦ χελλίου * ἐχεῖ γὰρ ἐγκλείω ἐμαυ- 
τόν. Ὁ δὲ μαθητῆς ἔφη - Ὡς κελεύεις, πάτερ. “Ὅπερ 
δὲ ἐποίει, ἑαυτὸν ἐγκλείσας μέχρι τῆς τρίτης ἡμέρας, 
μόνος ἐπίσταται ὁ τῶν χρυφίων ἐταστὴς Θεός. 'EA- 
θούσης οὖν τῆς προθεσμίας, εἰσέδη πρὸς αὐτὸν ὁ μα- 
θητὴς, καί εὗρεν αὐτόν κατὰ ἀνατολὰς ἡπλωμένον, 
καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ τῷ Κυρίῳ παραδεδωκότα * xal 


παραυτὰ 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 

GRECO. 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO , 
EX MS. 
GRECO. 


5/6 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


παραυτὰ τοῖς πατράσιν ἐγνώρισεν τὸ ξένον pueri 
pov. Οἱ δὲ καταπλαγέντες ἐπὶ τῷ ἀχούσματι, κατὰ 
τὴν ἐπιϊρατήσασαν συνήθειαν συνηθροίσθησαν, χαὶ τὸν 
ἅγιον Typis χηδεύσαντες ἐν ὁσίων ϑήχαις κατέθηκαν, 
δόξαν χαὶ τ χ ρίστί τῷ Θεῷ ἀναπέμποντες, τῷ 
ζωῆς καὶ ϑανάτου OEIL 


173 Οὐ τοῖς δυσὶ δὲ μόνοις τούτοις συνέτυχον, 
ἀλλὰ xal διαφόροις ἔντε τῇ ἡμετέρᾳ Λαύρᾳ, xai ἐν 
τοῖς ἐρήμοις χαὶ μοναῖς, οὖς ὁ οὐρανὸς ἐδέξατο, χαὶ 
τοῖς ᾿Αδραμίοις χόλποις ἐνανέπαυσεν ἐν χώρᾳ ζών- 
των, wai ἐν παραδείσω τρυφῆς, ἔνθα καταλάμπει τὸ 
ἀνέσπερον φῶς διαπαντὸς, ἔνθα χαὶ ὑμεῖς σπεύσατε 
χατοιχῆσαι, μιμησοίμενοι τοὺς χαλοὺς ἀγῶνας τῶν 
ϑεαρέστως βεδιωχότων ἀνδρῶν, χαὶ τῶν νῦν βιοῦν- 
τῶν * πέπεισμαι γὰρ, ὅτι xat εἰσί τινες σήμερον 
ὁσίως, καὶ εἰλικρινῶς πολιτευόμενοι" οὐ γὰρ διέλειπεν 
ὁ Θεὸς ἔχων γνησίους δούλους κατὰ γενεὰν χαὶ γε- 
νεὰν, εἰ καὶ πάνυ ἐν τούτοις τοῖς ἐνεστῶσι καιροῖς 
ἠλαττώθη ἡ μοναχιχὴ πολιτεία. μετὰ δέχα ἔτη ἀπὸ 
τοῦ μεγαλου σεισμοῦ, καὶ ἔτι κατὰ βραχὺ καὶ βραχὺ 
ὀλιγωτησεται, διὰ τὸ πλυηθυνθῆναι τὴν ῥαθυμίαν, xal 
᾿Αλλὰ ἀγωνίσασθε τοῖς ὀλίγοις συναριθ- 
ἐπειδὴ τὸ τίμιον πανταχοῦ ὀλιγώτερον πέ- 


ἀμέλειαν. 
μυθῆναι " 
φυχε * μολύδδου γὰρ πολυταλάντου κρείσσων ὀλίγος 
χρυσὸς, καὶ γνόφου βαθυτάτου σμικροτάτη φωτὸς 
ἀκτὶς, καὶ δυσωδείας πολλῆς, εὐωδίας βραχεῖαι πνοή. 


174 "Aci δὲ νουθετῶν καὶ διδάσχων ὁ Τέρων σφρα- 
γίδα ἱερῶν αὑτοῦ λόγων Ἐποιεῖτο τὴν περὶ συμπάθειαν 
ἐντολήν * συμπαθὴς γὰρ ἦν, ὡς οὐδεὶς ὄλλος τῷν 
βρωτῶν φημι " 


DANS. ἢ , PAL τὰς, vr $3 V P3 , 
οἱ πείραν εἰληφότες αὑτῆς οὐ μόνον ἀπὸ ἀνθρώπων, 


es 7 DET ^ 
καὶ τὴν συμπάθειαν αὐτοῦ εἴδειεν ἂν 


ἀλλὰ xal πετηνῶν xal τετραπόδων * ἰδίαις γὰρ χερσὶ 
παρέθαλε τὴν τροφὴν τοῖς ψάροις, καὶ τοῖς χόραξι, 
χαὶ ταῖς περιστεραῖς, καὶ ταῖς δορχάσιν. Ἔν αὐτοῖς 
πολλάκις τοῖς χόλποις αὐτοῦ, ἥρχοντο γὰρ οἱ ψάροι 
xal ἐπὶ τοὺς ὥμους αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τὴν χεφαλὴν, καὶ 
τὰ γόνατα αὐτοῦ. ᾿Ἐφιλονείκουν δὲ καὶ ἐπολέμουν ἀλ- 
λήλους, παρατιθέντος αὐτοῦ τὴν ἐδωδὴν, ἧς ἐμφορη- 
θέντες, xol ὕδατος χορεσθέντες, πάλιν ἀγαλλόμενοι 
ἐπέτωντο ἡρέμα, τοῦ Τέροντος, ὡσεὶ μαθηταῖς, χε- 
λεύοντος. 
115 Τοῖς μύρμηξι δὲ xal τοῖς puxpote ζωυφίοις 
σεμίδαλιν, χαὶ σισάμιν, χαὶ ἄλφιτα παρετίθη * συν- 
ἐπάθη Oi περισσότερον τοῖς ἐν τῇ ἐρήμῳ μαύροις 
ἀχάχοις σχώληξιν * οὐδὲν γὰρ μονονουχὶ ἔλιπεν αὐ- 
τῷ ἀπὸ παντὸς ἀγαθοῦ, τοῦ ὄντος ἐπὶ τῆς γῆς, καίπερ 
περὶ ταῦτα φροντίδα χαὶ σπουδὴν μὴ ἔχοντα παντε- 
λῶς * ἤδει γὰρ τὴν ἀψευδῆ ὑπόσχεσιν τοῦ Δεσπότου 
εἰπόντος * Ζητεῖτε πρῶτον τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα.- 
νῶν, καὶ πάντα ταῦτα προσθεθήσονται ὑμῖν. Ἐμά- 
χετο δὲ ἡμῖν πολλάκις, τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, περὶ 
τῶν μαύρων σχωλήκων παραγγέλλων, μὴ φονεύειν 
αὐτούς, χαίτοίγε ἐκτὸς τοῦ ἡσυχαστηρίου νυχτὸς xa- 
ταπατοῦσιν αὐτοὺς ἀχουσίως “ καὶ ὠνείδιζεν ἡμᾶς 
ἕνεχεν τούτου, εἰδὼς ἅπερ ἀγνοοῦντες ἐποιοῦμεν. Οὐκ 
ἔχετε, λέγων, συμπάθειαν, ἐλεεινοί. ᾿Αγνοεῖτε δὲ, ὅτι 
ὁ μὴ ἔχων συμπάθειαν σχετιχὴν περὶ τὴν χτηνώδη 
φύσιν, οὔτε εἰς ἀνθρωπον χέκτηται; Οἶδεν ἡ ἀλήθεια, 
ὅτι πλειστάχις ἐν χαιρῷ ἀχρίδος ἐπὶ τὴν ἔρημον ἀπερ- 
χόμενος νυχτὸς, καὶ περὶ τὸν ὄρθρον εἰς τὸ ἡσυχαστή- 
ριον ἐλθεῖν βουλόμενος, ἡνίκα κατὰ τὴν ὁδὸν ἠσθόμην 
ἀχρίδων χρυμωθεισῶν ὑπὸ τοῦ ψύχους, ἐχάθεξάμην 


discipulus; et extensum offendit versus Orien- 
tem, postquam jam Domino spiritum tradidisset; 
significatque continuo patribus inexpectatum hoc 
mysterium. Quo illi nuncio perculsi, de more in 
locum unum convenerunt, justisque sancti senis 
funeri persolutis, in Sanctorum sepulcris a eum 
condiderunt, vitze ac mortis Dominum Deum cum 
gratiarum actione laudantes. 

173 Neque cum illis tantum duobus agere mi- 
hi contigit, sed et cum variis aliis tam in Laura 
nostra, quam in desertis et monasteriis, qui jam in 
in ccelum recepti conquiescunt in sinu Abrah:, 
in terra viventium, in paradiso voluptatis, ubi 
lux affulget perpetua, nesciens occasum; ubi et 
vos virorum, cum qui jam accepti Deo vixerunt, 
tum qui etiam nunc vivunt, gloriosa imitati cer- 
tamina, figere aliquando domicilium studete : 
persuasum enim habeo, esse hodieque non nullos, 
qui sancte vitam casteque degant : nam genuini 
Deo famuli esse non desinent in generationem et 
generationem; tametsi elanguit plurimum | no- 
stris hisce temporibus disciplina monastica post 
annos decem a magno terrze motu b; concidetque 
paulatim etiam magis, ob ingruentem torporem 
atque socordiam. Sed paucis accenseri conten- 
dite : quia quod rarius est, id magni ubique est 
pretii: nam et pauxillum auri multo prestat 
plumbo, et crassissimis tenebris tenuissimus lu- 
cis radius, et ingenti graveolenti: quantulacum- 
que odoris boni fragrantia. 

174 Quoties vero suos adhortabatur Senex ac 
docebat, commiserationis commendatione monita 
sua sacra, tamquam sigillo, claudebat : nam 
tanta fuit, mea quidem sententia, hzc in illo 
virtus, quanta in mortalium nemine. Noverant 
eam, qui experti erant, non homines modo, sed 
et volucres et quadrupedes : nam sturnis, corvis, 
columbis, capreis escam suis ipse manibus conge- 
rebat. In ipsum ejus sinum advolabant non raro 
sturni, in humeris ejus, in capite, super genua 
subsistebant : proponente autem illo cibum, dis- 
ceptatio inter eos erat ac pugna, usque dum 
escis et aqua saturi, modeste denuo, cum id eis 
Senex, quasi discipulis, imperaret, lceti avolabant. 

175 Formicis autem et insectis siliginem, se- 
samum, et farinam przbebat; sed miserebat eum 
supra modum fuscorum et innocentium quorum- 
dam, qui in eremo sunt, vermium. Neque enim 
de bonis terrenis pene quidquam illi deerat, et- 
iamsi iis colligendis nec curam ullam nec labo- 
rem impenderet : noverat videlicet certam illam 
Domini promissionem, cum dixit : Quzerite pri- 
mum regnum cclorum ; et hzeecomnia adjicientur 
vobis. Contendebat autem scwpenumero nobis- 
cum, discipulis suis, de vermibus illis nigris 
interdicens, ne quos occideremus, eos etiam ex- 
ira hesychasterium inconsulto per noctem obte- 
rentes; eamque ob rem nos carpebat, sciens ipse 
qui mos inscii faciebamus : Vah, infelices, in- 
quiens, nihil in vobis est misericordiz! Nescitis 
vero, si cui adversus naturas irrationabiles com- 
miserantis animi desit affectus, eidem illum etiam 
adversus homines defuturum? Veritas conscia 
est, me sepissime, quo tempore visuntur locu- 
st: c, in eremum noctu progressum, ut in hesy- 
chasterio sub auroram adessem, substitisse ex 


commi- 


quales etiam 
nunc sint; 
sed numerus 
n dies mi- 
nuatur., 


Commisera- 
Lionis com- 
mendat a[fe- 
ctum, etiam 
erga ani- 
mantia qua- 
libel, 


Ε 
quibusne qua 
fiat injuria 
studiose ca- 
vet. 


Theoctistum 
discipulum 
postea mar- 
lyrem, in pa- 
(lio specio- 
Sissimo, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


commiseratione, sicubi eas per viam obriguisse 
frigore deprehenderem, ibique permansisse do- 
nec solis radii affulgerent: metuebam enim me 
quid eis forte nocuissem invitus; atque ita dein- 
de letus ac securus prosequebar iter institutum. 


5TT 
φειδοῖ αὑτῶν, ἐχδεχόμενος τάς τοῦ ἡλίου αὐγάς. Ἐπ- 
τοούμην γὰρ, μήπως ἄχων ἀδικήσω αὑτάς " εἶθ᾽ οὕτω 
δὲ χαίρων εἰχόμην τῆς ὁδοῦ. Ὡς οὖν ἀληθῶς ὑπὸ τοῦ 
θεοφόρου ἡμῶν ᾿Ἐπιστάτου φωταγωγούμενοι ἐδιδα- 
σχόμεθα. 


Etsicre vera divini Magistri nostri przceptis 
edocebamur. 


ANNOTATA D. P. 


ἃ Hinc, itemque ez numero 183, ubi de S. Stephani sepultura, prout ex relatis num. 28, de S. 
Thheoctisti sociorumque arca, colligimus, moris fuisse in .Lauris ac monasteriis Palastinz, ut. quorum 
memoriam ob singularem virtutem et posterorum incitamentum volebant religiose conservatam, eos in sa- 
cratiori. loco decenter conditos collocarent Patres ; cum extra ecclesiam aut monasterium ceteri in communi 
cometerio defoderentur. ᾿ : 

b Terribiles terrae motus memorat Cedrenus in Syria contigisse anno. Copronymi secundo, sexto, et 
nono ; sed cum is, de quo hic agitur, a, decem. annis accidisse narretur à S. Stephano, et ultimo quidem 
vitz quadriennio, sicut liquet ex. verbis Leontii mum. 115; alium designare necesse est, si numeremus 
durationem, qua ab isto motu, et relaxata post eum. disciplina monastica usque ad dictum quadriennium 
effluxerat. Sed quid vetat post annos Decem ἃ magno terre motu, ita. intelligi, ut solum tempus signi- 
ficetur, unde initium. sumpserit ista. relaxatio, prascindendo a tempore, quo, dum ista referebat Stepha- 
nus, illa jam praterierat? Et sic unus ez. dictis motibus intelligi potest, mazime is, qui anno Copronymi 
6, S. Stephani 21, Christi 746 a Cedreno μέγας vocatur, templis monasterüsque Palestinz fatalis : 
quem sic dudum ante ipsum descripserat Theophanes : Hoc anno (740, ut patet ez Indictione xiv, 
qua paullo post ibi subnectitur) mensis Januarii die xvrr, hora 1v, magnus terre motus in 
Palestina cirea Jordanem et in Syria factus est; adeo ut multe hominum myriades ae 
pene infinite perierint, et ecclesie monasteriaque ceciderint, et maxime circa Sancte ci- 
vitatis solitudinem. Atque hic terre motus adeo singularis, et adeo graphice hic memoratus facit, 
ut persuasissimum. videatur , verba de quibus hic. quaritur, ultimo sensu exponenda esse ; mec 
aliud Sanctum. voluisse indicare , quam punctum fixum , quo coperit relaxari monastica ibidem 
disciplina. d 

c Plinius lib. τι, cap. 29 sub exitum veris prodire ab ovis tradit, qua autumni tempore pepererint. 
Alii duplicem earum fetum. statuunt; dicuntque etiam Vergiliarum exortu Maio mense parere, qua ad 
Canis ortum nasci debeant ; nec volare noctibus propter frigora, quidam voluere. Quod ut verum. non sit, 
cum de provincia in provinciam. continuata quandoque plurium dierum. profectione trans mare demigrant, 
alias tamen vere dici vel ez hoc loco colligitur. ' 


CAPUT XV. 


Visio S. Stephani de gloria S. Theoctisto parata ; curatio infirmi ; visio discipuli de 
gloria S. Stephano destinata; apparitio Angelorum; pradictio mortis ; atque ipsa 
denique piissima S. Stephani mors ; et vite periocha chronologica. 


1 8 interea dierum quadraginta jejunium, 
quod salutiferam Pasch: festivitatem prze- 
nunciat. Erat autem inter condiscipulos pius qui- 
dam, eui nomen Theoctisto, quemque Magister 
noster, tum ob mitem indolem, tum ob vitze can- 
dorem, diligebat in paucis: nam genere Gazen- 
sis erat, insigni caritate, atque animi demissione 
preditus; unde et inter Martyres referri visus 
est, et coronas adeptus est immortales. Hunc 
igitur secum assumens, uti etiam semper, ex 
quo senuerat, solebat facere, ad torrentem abiit 
orientalis deserti, ubi situm est monasterium 
sancti Euthymii a. Dum ibi Quadragesimam exi- 
git, oblata ei est visio de discipulo, qui tunc ad- 


Tomus xu Juli. 


"Ev τοσούτω ἐπέστη ἡ τεσσαραχονθήμερος νηστεία, 
τὴν σωσίψυχον τοῦ Πάσχα πραγγέλλουσαι πανήγυ -- 
pu " ἦν γάρ * τις τῶν συμμαθητῶν εὐλαδὴς, ὀνόματι 
Θεόκτιστος ; ὃν καὶ ἠγάπα λίαν ὁ ᾿Ἐπιστάτης διά τε 
τὴν πρᾳότητα αὐτοῦ, καὶ τὴν τοῦ βίου καθαρότητα i 
ἦν γὰρ τὸ γένος Ῥαζαῖος, ἀγάπηντε καὶ ταπείνωσιν 
πολλὴν ἔσχεν * ὅθεν τοῖς μάρτυσι συναρίθμιος ὥφθη, 
καὶ τῶν ἀκηράτων ἠξίωται στεφάνων. Τοῦτον οὖν λα- 
v μεθ᾽ ἑαυτὸν, ὡς xal διαπαντὸς, μετὰ τὸ γηράσαι 
αὐτὸν, εἰώθει ποιεῖν, ἐξέδη εἰς τόν χείμαῤῥον τῆς 
ἀνατολικῆς ἐρήμου τῆς τοῦ ἁγίου Ἐὐθυμίου μονῆς " 
ἐκεῖσε δὴ τότε τὴν Τεσσαραχοστὴν ἐχτελῶν, ἴδεν ὁ- 
πτασίαν περὶ τοῦ συνόντος αὑτῷ μαθητοῦ Θεοχτίστου, 
ἣν αὐτῷτε καὶ ἄλλοις μαθηταῖς ἐξηγόρευσε, λέγων ᾿ 


87 Τὸν 


AUCTORE 
LEONTiO 

DISCIPULO. 
EX MSS. 
GRAECO. 


lege 2:. 


578 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 
Aucrong Τὸν χανόνα τῆς νυχτερινῆς ψαλμῳδίας ἐχτελέσας, ἐγε- erat, Theoctisto, quam et ilietalis in hune mo- ἢ 
REI: νόμην ἐν ἑκστάσει, χαὶ Θεωρῷῶ περικαλλῆ, παμμεγέθη dum exposuit : Psalmodize nocturnae canonem 
EXMSS. ναὸν, ἐχλάμπροις ἐξαστράπτοντα φριχτωρίαις, χαὶ δὴ — expleveram, cum abreptus sum spiritu, ac tem- 
GRECO. — νώτοις ὡραιοτάτοις ὀρόφοις, xal ποικίλαις μουσικαῖς plum conspexi perelegans et amplissimum pree- 
ψυηφίσι, καὶ στιλθούσαις μαρμαριχαῖς λεπτουργίαις, fulgido lumine et sacrum quemdam horrorem 
χαὶ στύλοις χρυσογεφάλοις, xal παντὶ Ξεοπρεπεῖ χό- jncutienti coruscans, laquearibus ac tecto ma- 
apo χεχαλλωπισμένον * ἦν γὰρ ἐν αὐτῷ ἀγαλλίασις gnificentissimis, variisque musaici b operis cal- b 
ἀνέχφραστος, καὶ τερπνότης ἀμήχανος, καὶ λαμπρό- culis, ac nitido marmore artificiosissime elabora- 
ens ἐχδιήγητος. to, uti et columnis, quz aureis capitibus erant 
insignes, omnibus denique ornamentis Deo dignis 
instructum : nam exultatio in eo erat inexplica- 
bilis, incredibilis delectatio, splendorque inenar- 
rabilis. 

177 Ὡς οὖν ἱστάμην ἐν αὐτῷ, τοῖς εὐφροσύνοις 177 Ibi ego cum essem, jucundissimaque illa intuetur per ' 
ἐκείνοις ἀμαρύγμασιν ἐπιγαννύμενος, βλέπω τουτονὶ specie lzetus fruerer, discipulum hunc meum ca- Jus vertido 
ἐμὸν φίλον μαθητὴν, ἀδξᾶν Θεόκχτιστον, εἰσερχόμενον rissimum, patrem Theoctistum, magnis inceden- po 
iy ἀγαλλιάσει χαὶ δοξολογίαις καὶ ϑεοπρεπέσιν ὕμ- tem letitiis, laudesque ac divinos modulantem : 
νοις, πρὸς ὃν καὶ ἔφην γεγηθώς " Καὶ σὺ, τέκνον γλυ- hymnos ingredi video ;:quem gavisus : Etiam 
χύτατον, εἰσελήλυθας ᾧδε; Εὖ xal καλῶς ἥχεις. Ὁ tu, inquam, huc intromissus es, fili duleissime? 
δὲ ign" Ναὶ, πάτερ, ἠξίωσέ με ἡ ἄπειρος τοῦ Θεοῦ Bene ac prospere veneris. Cum ille : Sic est, Pa- 
εὐσπλαγχνία τῆς ὑπερενδόξου εἰσόδου ταύτης " ταύ- ter » immensa Dei misericordia gloriosissimo hoc 

p ^ γὰρ τὴν ξένην ὅρασιν ἐν ὑμῖν ἐξηγήσομαι σὺν me ingressu dignata est. Visionem vero hane no- 
Θεῷ * τὸν ναὸν xal τὴν tv αὐτῷ φαιδρότητα, τὴν am inter vos, Deo adjuvante, explanabo. Tem- E 
ἐπουράνιον βασιλείαν καὶ τὴν ἐν αὐτῇ διαιωνίζουσαν plum illud, Quaque in G5 erat jucunditas, regnum 
χαρμονὴν πάντος οἴεσθε, ἧς ἀξιωθήσεται οὗτος ὁ κάλ- celeste leetitiamque ejus sempiternam esse, om- 
λιστος καὶ ϑεάρεστος μαθητὴς Θεόχτιστος χάριτος nino existimate, qua preeclarissimus hie et san- 
τοῦ ὑπεραγάθον Θεοῦ. Οὕτω μὲν ὁ ϑεόσοφος mpeaGU- ctus discipulus Theoctistus Dei optimi beneficio 
της, τὴν μακαρίαν τοῦ ἰδίου μαθητοῦ λῆξιν ἀξιωθεὶς donabitur. Ita quidem hie Senex divina plenus 
ἰδεῖν, εἶπε. Τοῦτο δὲ καὶ μαρτυρεῖτε ἅπαντες, ἀληθῆ sapientia, dignusque inventus, cui discipuli sui 
γεγονέναι τὴν ὀπτασίαν, οὐ διὰ τὴν ἀρίδηλον αὐτοῦ Sors beata revelaretur, edixit. Testes vero estis 
ἀγνὴν πολιτείαν μόνον, ἀλλ᾽ ὅτι xai τῷ τελευταίῳ eliam vos omnes, veram hanc visionem fuisse, 
χατύρθη μαρτυριχῷ βαπτίσματι, ὃ δευτέροις οὐ προσ- nOn solum propter apertam ejus vitze sanctimo- 
ομιλεῖ ῥύποις * tori γὰρ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πατέρων, niam, verum etiam quod supremo martyrii ba- 
τῶν ἀναιρεθέντων ὑπὸ τῶν βαρδάρων ἐν τῇ μεγίστῃ ptismate, quod secundas non admittit sordes, per- 
Λαύρατοῦ ἀγίου πατρὸς ἡμῶν Σάθα, ὧν τὴν διήγησιν purgatus est : est enim e numero Patrum in ma- 
ἀνεγράψατο ὁ πανάρετος ἀθδθᾶς Στέφανος, τῆς ἡμῶν xima sancti Patris nostri Sabze Laura a barbaris 
Λαύρας τὸ καύχημα. interfectorum, quorum vir omni virtute preestans 
pater Stephanus, Laurz nostre decus ingens et 
ornamentum, historiam c concinnavit. c 

178 Μετὰ δὲ τὴν ὀπτασίαν ταύτην ἄλλοτε κατὰ 178 Alio post hanc visionem tempore ad soli- Fratrem ex 
τὸν χαιρὸν τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς ἔχων μεθ᾽ ἑαυτοῦ tudinem Calamonis, comite memorato jam Dei Meu 
τὸν μνημονευθέντα ϑεῖον Máprupa, ἐπορεύθη ἐπὶ τὴν — Martyre, cum patribus quibusdam cirea Quadra- [δ cural. 
ἔρημον τοῦ Καλαμῶνος ἅμα τισί τῶν πατέρον, Τού- — gesimam profectus est. Dum istic versantur, duo 

Q τῶν δὲ διαγόντων ἐχεῖ, δύο τινὲς ἀδελφοὶ πνευματι- quidam in spiritu fratres, qui olera herbasque 
xol, ἐρημικὰς πόας χαὶ βοτάνας χαὶ φάρμαχα χαχὰ — deserti, ac pestifera venena alter altero minus ΙΝ 

* annon βεδρωχότες, ὁ μὲν ἔλαττον, ὁ δὲ πλεῖον, κατοξέλει " — comederant, peracutis viscerum torminibus alvi- 
xol? δυσεντεριχῷ κατεσχέθησαν πάθει, ὥστε αυτὰ σχεδὸν 6118 solutione correpti sunt, usque adeo ut qui 
τὸν πολλὰ φαγόντα, xal πλείω κεκινδυνευκότα τὰ — plura introsumpserat, gravius discrimen adierit 
ἔγχατα προχωρῆσαι ἐν μιᾷ νυκτὶ, καὶ ἀπελπισθῆναι nocte quadam ipsa effundendi intestina, jamque 
ὑπὸ τῶν περὶ αὐτόν. Ἰυυχὴν οὖν ποιησάμενος ὁ Tépev, spem vitee ejus qui aderant, omnem abjicerent. 
xal λαβόμενος αὐτὸν τῆς χειρὸς, ἔφη " ᾿Ανάστα, τέχ- — Senex igitur, fusis precibus, eum apprehendens 
νον, ὅτι ὁ τὴν ϑυγατέρα τοῦ ᾿Εχατοντάρχου x«i τὸν manu : Surge, inquit, fili; quia qui filiam Centu- 
Λάζαρον ἐκ τῶν τοῦ ἅδου στυγνῶν δόμων ἀναγαγὼν,  rionis et Lazarum ex tristibus inferorum sedibus 
τῷ λόγῳ ζωοποιήσας αὐτοὺς, λιταῖς τῆς ἀφράστως τε- reduxit imperio suo revocatos ad vitam, idem 
χούσης αὐτὸν ἠλέησέν σε, καὶ ὡς ἐξ ἄδου ἀνήνεγκεν. ille, deprecante quee eum ineffabiliter genuit, mi- 
Ὁ δὲ παραχρῆμα ἠγέρθη ὑγιὴς, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ — Sertus est tui, et quasi ex inferno eruit. At ille 
xai ταῖς τοῦ Τέροντος εὐχαῖς. Zj δέ καὶ οὗτος χάριτι — Confestim assurrexit sanus, Deo ac Senis precibus 
Χριστοῦ, ταῦτα μεγαλοφώνως ὁμολογῶν. hoe beneficium adscribens. Is etiam nune per 
Christi gratiam superstes hec magnis vocibus 

profitetur. : 

179 Ἣν δέ τις, ὀνόματι Κοσμᾶς, τῶν τοῦ Τέρο- 179 Fuit inter Semis discipulos aliquis, Co- Ραγαῖα οἱ 

τος μαθητῶν * οὗτος πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τοῦ τέλους  smas dictus: hic paucis ante finem ejusdem Qua- ΠΣ in- 
τῆς αὐτῆς Τεσσαραχοστῆς ἦλθεν ἐπισχεπτόμενος τὸν — dragesimze diebus Magistrum suum invisurus ad- dicatur 


Ἐπιστάτην, καὶ τρεῖς ἡμέρας συμπαραμείνας αὐτῷ, 
συνέτριψεν, ἀναγγέλλων ἡμῖν, τοῖς συμμαθηταῖς, ἑω- 
ραχέναι φρικτὸν ἐνύπνιον * Ἔν ᾧ πολλοὺς, φησὶν, εἷ- 


venit, triduoque apud eum commoratus, inter 
nos agebat, narrabatque nobis condiscipulis, obla- 
tum sibi fuisse terribile somnium : In quo, aiebat, 


templa 


Ipse ultimam. 
synazim Ce- 
lgbrat ; εἰ in. 
morbum in- 
cidens, 


d 


à Celitibus 
visitatur. 


C 


Discipypis 
ΤΟΥ θη, 
Suam ) ] 
tit, pradi- 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


templa vidi complura, structura eleganti in cce- 
lum usque educta, columnis fulta divina luce ful- 
gentibus, et illustri cujusvis generis ornatuum 
varietate decorata; desuper autem in summis il- 
lorum eulminibus, structores aliquot in castro 
validissimis muris septo zedifieium gnaviter ac 
secure molientes. Quibus rebus obstupescentem 
me ac perterritum opere compellant his verbis : 
Quid stas attonitus, vir bone? Ad quos ego : 
Merito, inquam, attonitus sum ac stupeo; quando 
castrum ejusmodi contemplor, cui numquam si- 
mile visum est. Cum illi: Et ignoras, cujus hoc 
sit? Nimirum patri Stephano, przsidi tuo, poni- 
tur; sed diebus adhuc paucis opus est, quibus 
angulus hic, quem pre manibus habemus, ut vi- 
des ad fastigium assurgat: nam post illum mu- 
rus totus absolutus erit. Atque his visis auditis- 
que evigilavi. 

180 Nec multo post tempore, quam nobis con- 
discipulus hzc, ut viderat, edixisset, advenit cum 
discipulo, patre Theoctisto, expleta Quadragesi- 
ma, die dilationis d sanctus Senex, totamque 
hebdomadam sanctam, et festum Resurrectionis 
obivit sanus admodum et bene habens. Ante tres 
igitur, qui Dominicam Novam e przecedunt, dies 
adest frater aliquis, eumque orat, ut ad aras fa- 
cere pro se velit: quod ille ubi toto animo prz- 
stitisset, pietatem ac dulcedinem spiranti voce 
sie eum, a quo rogatus fuerat, alloquitur : Enim- 
vero, frater, post hanc synaxim, ut opinor, nul- 
lam umquam amplius aliam celebrabit Stephanus. 
Quo dieto, dimisit eum. Postero die, qui erat 
quinta feria, et tertius ante Dominicam Novam, 
ccepit zegrotare ; deinde vero ad nos venit. Dum 
ergo nos discipuli canoni nocturno ferize secundze 
media circiter nocte vacamus, accurrit memora- 
tus paullo ante pater Cosmas, qui accelerate nos 
jubens : Venite, venite, inquit, o dilecti condi- 
scipuli, properate, ut extremam Senis benedictio- 
nem excipiatis : nam jam, ecce, spiritum suum 
Domino reddit. 

181 Consternati hac denunciatione discipuli : 
Et unde id nosti, cedo, inquimus. Respondet ille : 
Vigilabam solus, cum in intima cella Magistrum 
audivi submissa voce cum aliquibus colloquentem, 
et meam tenuitatem advocando,dicentem : Ades- 
dum huc, pater Cosma, adesdum huc; honora- 
tiora hie dispone sedilia et ornatissimos hosce vi- 
ros perhumaniter accipe. Conturbatus ego : Qui- 
nam sunt, inquiebam, viri isti, Pater ? Hos dico 
candidatos, reponit ille. Statim ergo consurgens 
cellam omnem palpando luctandoque cum tene- 
bris pertento (erat enim alta nox et caligo, ex- 
tincta candela f); cumque neminem esse compe- 
rissem, rursum eum interpello : Quales viros di- 
ctos velis, non equidem capio, Pater. Cum ille : 
Istos volebam, quibuscum ante horam locutus 
sum. Quibus verbis perculsus ego miserrimus, 
Angelos illos esse conjeci, qui sanctam ejus ani- 
mam sublaturi, eamque cum honore et gloria ad 
Creatorem suum hine reducturi venerint. 

182 Raptim igitur eo convolantes, accensaque 
candela, Senem offendimus mentis optime com- 
potem, ac valde vegetum ; unde non magnopere 
ei timebamus ; quin imo longioris adhuc vite 
spes affulgebat. Dum ibi sumus, accedo ego ad 


519 


δον οὐρανομήκεις ναοὺς, λίαν ἐχτρεπεῖς, κίοσι Sreo- 
φεγγέσιν ἐνιδρυμένους, καὶ παντοίοις ἀγλαοῖς ποικίλ- 
μασι πεποικιλμένους, καὶ τούτων ἄνωγεν ἐπὶ τὰς ὑψη- 
λὰς κορυφὰς ὀιχοδόμους τινὰς δραστιχῶς ὀιχοδομοῦν- 
τας ἐν κάστρῳ εὐτειχίστῳ φχοδομημένον ἀσφαλῶς, 
ἐφ᾽ οἷς λίαν ἐμοὶ καταπλαγέντι xat ἐκθαμθηχότι οἱ 
ἐργάται φησίν " Τί ἔστηκας, ἄνθρωπε, τεθηπώς; 
Πρὸς οὺς ἔφην * Δικαίως τέθηπα xai ἐχπέπληγμαι " 
ἐπειδὴ κάστρον εἶδον τοιοῦτον, οἷον οὐκ ὥφθη πώποτε. 
Οἱ δὲ εἶπον * Kai ἀγνοεῖς, τίνος ἐστίν; Τοῦ σου γὰρ 
ἐπιστάτου, à66& Στέφανου, χαθέστηχεν " ἀλλ᾽ ἔτι 
ὀλίγαι ἡμέραι παρελεύσονται, χαὶ ἡ μετὰ χεῖρας γω- 
νία, ἣν ὁρᾶς, εἰς ἄκρον ὑψωθήσεται * ὅλον γὰρ τὸ 
τεῖχος ἀπήρτισται παρὲξ αὐτῆς. Καὶ ταῦτα ἰδὼν καὶ 
ἀκούσας, ἔξυπνος ἐγενόμὴν. 


180 Μετ’ οὐ πολλὰς δὲ ἡμέρας τοῦ συμμαθητοῦ, 
ταῦτα ϑεασαμένου, ἐξειπόντος ἡμῖν, παρεγένετο ὁ 
ἅγιος Τέρων μετὰ τοῦ μαθητοῦ, àG6G Θεοχτίστου, 
τῆς Τεσσαρακοστῆς πληρωθείσης, tv τῇ ἡμέρα τῆς 
ὑπερθέσεως, καὶ τὴν ἁγίαν ἑδδομάδα πᾶσαν, xai τὴν 
ἀναστάσιμον ἡμέραν ἐτέλεσε πάνυ ὑγιαίνων xal εὐεχ- 
τῶν. Πρὸ τοίνυν τριῶν ἡμερῶν τῆς νέας χυριαχῆς ἦλθέ 
τις ἀδελφὸς, αἰτούμενος παρ᾽ αὐτοῦ ὑπὲρ ἑαυτοῦ ποι- 
ἥσασθαι σύναξιν. Ὁ δὲ ταύτην ὁλοψύχως ἐχτελέσας, 
κατανυχτιχῇ καὶ πρᾳείᾳ φωνῇ πρὸς τὸν αἰτησάμενον 
ἔφη * Ὄντως, ἀδελφὲ, ὡς νομίζω, οὐκ ἔτι ὁ Στέφα- 
νος μετά ταύτην τὴν σύναξιν ἑτέραν ἐχτελεῖ. Καὶ 
τοῦτο εἰπὼν ἀπέλυσεν αὐτόν. Τῇ δὲ ἐταύριον, ἥτις ἣν 
πέμπτη πρὸ δύο ἡμερῶν τῆς νέας κυριαχῆς, ἤρξατο 
νοσεῖν " ἔπειτα δὲ ἀφίκετο πρὸς ἡμᾶς. Ἡμῶν οὖν τῶν 
μαθητῶν παρὰ τὸ μεσονύκτιον ἀποτελούντων τὸν νυχ- 
τερινὸν χανόνα τῆς δεῦτέρας, ἦλθεν ὁ πρό μικροῦ 
μνημονευθεὶς ἀδθᾶς Κοσμᾶς, καὶ κατεπείγων ἡμᾶς, 
εἶπεν * Δεῦτε, δεῦτε, ὦ φίλοι συμμαθηταὶ, προφθά- 
σατε τὰς τελευταίας τοῦ Τέροντος λαθεῖν εὐχάς * 
ἰδοὺ γάρ, παραδίδωσι τὸ πνεῦμα αὐτοῦ τῷ Κυρίῳ. 


181 Ἐπὶ ταύτῃ δὲ ταραχθέντες οἱ μαθηταί τῇ ἀγ- 

* ^ , P Cs / ^ » ' "» 1 
γελίᾳ * Καὶ πόθεν δῆλον, εἰπέ, πρὸς αὐτὸν ἔφημεν. 
ΘΕ ΠΝ καὶ ; docemus NM 1 
Ὁ δὲ εἶπεν * Ῥρηγορῶν μόνος ἐν τᾶ μυχοτῶτῳ χελ- 
λίῳ, ἀχήκοα τοῦ ᾽᾿Επιστάτου ἠρεμαίᾳ φωνῇ τισιν ὁμι- 
λοῦντος, xal ἐγχελευομένου τῇ ἐμῇ ταπεινώσει, xal 
λέγοντος * Δεῦρο ἐχεῖθεν, à66a Κοσμᾶ, δεῦρο τιμίας 
εὐτρέπισον καθέδρας, καὶ φιλοφρόνως ὑπόδεξαι τού- 
τους τοὺς χοσμιωτάτους ἄνδρας. Πρὸς ὅν κλονηθεὶς 
" v 3 54 , » T ΄ « u ἊΣ 
ἔφην" Τίνες εἰσὶν οἱ ἄνδρες οὗτοι, πάτερ; Ὁ δὲ εἷ- 
πεν " Τοὺς λευχείμονας τούτους, φημί. ᾿Αναστὰς οὖν 
παραυτὰ τὸ κελλίον ὅλον ἐψηλάφησα νυχτομαχῶν " 
ἦν γὰρ βαθεῖα νὺξ, xal σκοτία, τῆς κανδήλης a. ἀπο- 
σθεσθείσης, καὶ μηδένα εὑρηκὼς, πάλιν ἠρώτησα αὐ- 
τόν " Ποίους ἄνδρας ἐρεῖς, οὐκ οἶδα, πάτερ. Ὁ δὲ 
τ T , You "Bu , 1 
εἶπεν * Οἷς προσωμίλουν πρὸ ὥρας. "Eni τούτοις δὲ 
τοῖς λόγοις ταραχθεὶς ἐγὼ ὁ πανάθλιος, ᾧήθην αὐτοὺς 
ἀγγέλους εἶναι, ἐλθόντας ἀφελέσθαι τὴν ἡγιασμένην 
αὐτοῦ ψυχὴν, καὶ μετὰ τιμῆς καὶ δόξης πρὸς τὸν αὖὐ- 
τῆς δημιουργὸν ἀγαγεῖν. 


182 Οῤμήσαντες δὲ ταχέως, xxl τὴν κανδήλαν 
ἅψαντες, ἔμφρονα ϑεωροῦμεν χαὶ νήφοντα λίαν τὸν 
Τέροντα, ὅθεν οὐκ ἀπείπαμεν αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ ζῆν 
αὐτὸν ἡλπίσαμεν ἔτι. Ὥς οὖν ἐν τούτοις ἦμεν, ὀλίγον 

SEU ; ES PME : 
πρὸς τὸν ᾿Επιστάτην ἰδιάσας προσῆλθον αὐτῷ, xat 


εἶπον * 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO, 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO 
EX MS. 
GIUECO. 


580 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


εἶπον * Πληροφόρησόν με, πάτερ, εἰ πορεύεις πρὸς 
ὃν ἠγάπησας Χριστὸν ἐν τῇ ἀῤῥωστίᾳ ταύτῃ. Ὁ δὲ 
καθ᾽ ἑαυτὸν καθεζόμενος ἔφη * Ναὶ, ναὶ, πορεύομαι 
πρὸς τὸν Κύριον, τέχνον. "Ἔπειτα δὲ τὴν ἑαυτοῦ χέ- 
xugey ἱερὰν κεφαλὴν ἐπὶ τὴν χλίνην, τὸ Θεῖον 
χαθ᾽ ἑαυτὸν δοξολογῶν, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν εὐχόμενος. 
Εὐθέως δὲ παρ᾽ αὐτοῦ πληροφορίαν εἰληφὼς περὶ τῆς 
ἀποθιώσεως αὐτοῦ, ἔδραμον, ἀπαγγέλλων τοῖς ἐμοῖς 
πνευματιχοῖς ἀδελφοῖς. Οἱ δὲ τοὺς πατέρας συνήθροι- 
σαν αὐθωρεῖ - τούτων δὲ ὁμοῦ συναχθέντων, οἱ μὲν 
χαρπούμενοι τὰς ἁγίας αὐτοῦ ἐντεύξεις ἀνεχώρουν, οἱ 
δὲ τὴν ὥραν τῆς ϑεοτιμήτου αὑτοῦ ἐξόδου ἀπεχδέχον- 
το μένοντες. Ὁ δὲ τοὺς μὲν ἀμειβόμενος εὐλογίαις χαὶ 
εὐχαῖς, τοὺς δὲ λόγοις βιαίοις καὶ ἰταμοῖς " Οὐ κα- 
λῶς χαθέξῃ, λέγων, καίπερ μὴ οὕτους δοκῶν, ἀπέλυε * 
τοῖς δὲ παραμένουσιν αὑτῷ ἐνετέλλετο, λέγων" Νουν- 


εχῶς προσέχετε ἑαυτοῖς. 


΄ 


183 Εὺτα οὖν ἀπὸ τῆς πρωϊνῆς ὥρας μέχρι τῆς 
ὀγδόης ποτὲ μὲν ἀναχλινόμενος, xal χαθ᾽ ἑαυτὸν eU- 
χόμενος, ποτὲ δὲ χαθεζόμενος, προσεῖχεν ἑχάστῳ τῶν 
παρακαθημένων αὐτῷ * χαὶ πάλιν ἐκλίνετο, καὶ αὐ- 
θις ἀντεχλίνετο, λυπηρὰς ἐκ βάθους τῆς καρδίας ἀνα- 
πέμπων στοναχὰς, ἐῤῥωμένον καὶ σταθερὸν χτήμενος 
τὸν νοῦν, xat παντελῶς ἀνύποστον. 'Ev ὅσῳ δὲ οὕτω 
διέκειτο, ἐν τοσούτῳ συνῆλθεν τῶν πατέρων ἡ πληθὺς, 
πρὸς οὺς ἐνοχλούμενος " Ἔξιτε, ὦ πατέρες, ἔλεγε, καὶ 
ἄφετέ με μικρὸν ἰδιάσαι. Οἱ δὲ μὴ πείθομενοι τὸ πα- 
ράπαν οὐχ. ἐχωοΐζοντο, ἐφιέμενοι χαὶ μέχρις ἐσχάτης 
ἀναπνοῆς ἀπολαῦσαι τῆς μακαρίας αὐτοῦ ψυχῆς. 
Δύνοντος δὲ τοῦ ἡλίου, ἡ ἄδολος αὐτοῦ γλῶσσα χατ- 
εσχέθη * κινήσει δὲ χειλέων μόνη χαὶ δίανοίᾳ ἐδόξαζε 
τὸν Θεὸν, ὥσπερ ὁ φιλαληθὴς ἡσυχαστὴς, ἀδθᾶς Io- 
σὴφ, ὁ γεγονὼς ἐπίσχοπος, πάνυ γὰρ ἦν πλησίον τοῦ 
Τέροντος, μεμαρτύρηκε, καί φησιν " ἜἘτεχμηράμην 
σαφῶς τὸν Τέροντα λέγοντα τὴν εὐχὴν τῆς ἀναφορᾶς, 
χαὶ προσεφωνήσατο, ᾿Αμὴν, εἱπόντος αὐτοῦ τὸ πέρας 
αὐτῆς. Καὶ ταῦτα μὲν. ὁ ἀδθᾶς Ἰωσήφ. Ὁ δὲ Τέρων 
τὸ ἀγνὸν αὐτοῦ τρίτον ἀνοίξας στόμα, παρέδωκε τῷ 
Κυρίῳ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ τὸ ἡγιασμένον, καὶ ἐν εἰρήνῃ 
ἐπὶ τὸ ταυτὸ ἐχοιμήθη, xat ὕπνωσε χαίρων χαὶ ἀγαλ- 
λόμενος τῇ ἐφεξῆς ἡμέρᾳ τῆς νέας χυριακῆς χατὰ τὴν 
d ὥραν τῆς νυκτός. Ἔταφη δὲ ᾿Απριλίου μηνὸς δευ- 
τέρᾳ ἡμέρᾳ, τρίτῃ, ἔτους ἀπὸ χτίσεως χόσμου ςσπς, 
τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν καὶ ἡγουμένου Βασιλείου καὶ 
πάντων τῶν τῆς Λαύρας μοναχῶν συνηγμένων, ἐν ταῖς 
ϑήκαις τῶν ὁσίων πατέρων ἡμῶν καὶ ἡγουμένων, ἔνθα 
χατάχειται τὰ ἀξιόσεπτα λείψανα τοῦ ἁγίου Ἰουάννου 


τοῦ ἐπισκόπου χαὶ ἡσυχαστοῦ. 


184 ἘἘξεδήμησε δὲ πρὸς ἸΚύριον πολυετοῦς ἀπο- 
λαύσας ϑεαρέστου ζωῆς " ἔζησε γὰρ ἐξήχοντα ἑννέα 
καλὰς ἐτῶν περιόδους, ἀφ᾽ ὧν ἑννέα μὲν ἐν τῇ φιλο- 
χρίστῳ αὐτοῦ χώμῃ οἴκοι διήρχεσε * δεχαετὴς δὲ παρ- 
εἐγένετο' εἰς τὴν μεγίστην ἡμῶν Λαῦραν σὺν τῷ αὐτοῦ 
πατραδέλφῳ μεθ᾽ οὗ δεκαπέντε ἐνιαυτοὺς ἐν πάσῃ 
ὑπαχοῇ καὶ ὑποταγῇ διῆξε. Ἕν ὀχτὼ δὲ ἔτη διαφόρους 
διαχονίας ἐποίησε, ὧν τέσσαρες μὲν ἐμπεπίστευται 
τὴν χανοναρχικχὴν λειτουργείαν, δύο δὲ τὴν ἀρτοχο- 
πιχὴν, καὶ χρόνους μὲν ἕνατε καὶ ἕνα τήν τε ἡγουμεν- 
αρχικὴν, xal τὴν ξενοδοχιχήν. “Ἔπειτα δὲ πέντε ἔτη 
Χριστῷ ἡσύχασεν ἐν τῷ κελλίῳ μὴ προϊὼν παντάπα- 
σιν, ἀλλ᾽ ἡ τοῖς σάδδασι xal ταῖς χυριαχαῖς, ἐπι- 


eum seorsum solus cum solo tantisper colloquens 
et : Die mihi candide, inquam, mi Pater, an ad 
Christum, quem dilexisti, ex hoc morbo sis mi- 
graturus. Ille vero se ipse ad sedendum compo- 
nens : Sie est, inquit, sic est; ad Dominum, fili, 
profieiscor. Deinde sacrum caput super stratum 
reclinat, apud se glorificans divinum numen, ei- 
que nos precibus commendans. Ego de ejus obitu 
ex ipsomet factus certior e vestigio id spirituali- 
bus fratribus meis renuntiaturus accurri ; illi pa- 
tres eadem hora convocant. Conventu facto, alii 
sancta ejus intercessione ditati recedunt, alii sub- 
sistentes pretiosum ejus in conspectu Dei exitum 
przstolantur. Ille vero quosdam quidem benedi- 
ctionibus precibusque remuneratur; quosdam au- 
tem violentis atque asperis verbis dimittit : Male 
vivis, inquiens, tametsi aliter videaris. Sed iis, 
qui apud se manebant, hoc inculeabat : Atten- 
dite caute vobismetipsis. 

183 Subinde ab aurora ad horam usque octa- 
vam modo reclinatus apud se orabat, modo resi- 
dens intuebatur unumquemque assidentium ; rur- 
sumque nunc in hane, nune in illam partem de- 
mittebat sese, tristia ex alto pectore ducens sus- 
spiria, generosum et constantem ac penitus invi- 
ctum animum servans. Interea temporis dum in 
eo statu jacet, patres alter alteri supervenientes 
magno numero circumstabant, ad quos ille id 
moleste ferens : Exite, o patres, inquit ; mihi me 
tantisper relinquite. Verum illi, nihil audientes, 
nequaquam se loco movebant, certi ad extremum 
usque spiritum beata ejus anima frui. Oceumbente 
sole lingua ejus, omnis ignara semper doli ac 
fraudis, impediri cepta est ; solo labiorum motu, 
ac mente glorificabat Deum , ut solitarius ille 
veritatis amantissimus, Pater Josephus, episco- 
pus postmodum factus, (nam is proxime aderat 
Seni) testatus est, cum dixit: Observavi mani- 
feste Senem recitare precationem subsidii g, ea- 
que ad finem usque decursa, subjecit, Amen. Hxc 
Pater Josephus. Senex autem os suum purissi- 
mum tertio aperiens, spiritum suum benedictum 
Domino tradidit, atque in pace in id ipsum dor- 
mivit, et gaudens atque exultans requievit postri- 
die Nova Dominiez sub horam noctis primam. 
Sepultus vero est Aprilis mensis secunda die, 
anni a creatione mundi sexies millesimi ducente- 
simi octogesimi sexti h, sancto patre nostro et 
hegumeno Basilio omnibusque Laure monachis 
congregatis, in sepuleris sanctorum patrum no- 
strorum atque hegumenorum, ubi jacent venera- 
biles reliquize sancti Joannis episcopi et Silen- 
tiarii ἡ. 

184 Migravit autem ad Dominum postquam 
placita Deo vita per annos multos esset fruitus: 
vixit enim solidas annorum sexaginta novem pe- 
riodos k; quorum quidem novem in Christiano 
suo pago domi exegit; decennis vero ad Maxi- 
mam Lauram nostram cum patruo suo accessit, 
cum quo annos quindecim in omni obedientia ac 
submissione vixit. Per annos autem octo varia 
obivit ministeria, quorum quatuor canonarcham 1 
egit, duobus vero artocopum m, tum uno hegu- 
menarcham a, uno item xenodochum o. Quinque 

einde annis solitarius Christo vacavit in cella, 
non exiens umquam, nisi diebus sabbati ac. Do- 


minicis 


et placide 


exspirat. 


E 


1 


Periocha. vi 


ig ejus 
noLogict- 


n 


k 


ni 


Chro- 


q 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 581 


minicis p, celle fronti per id tempus inscribens : 
Ignoscite per Dominum mihi, Domini patres, ne- 
que mihi quisquam in hesychasterio extra sabba- 
tum ac Dominicam sit molestus. Septimum ac 
trigesimum agens annum, quod reliquum ei fuit 
vite tempus sancte cum Deo conversationi im- 
pendit, et quindenos quidem annos ab omni hu- 
mano commercio egit remotissimus, tres q obser- 
vans in eremo cilicio indutus Quadragesimas, ut 
scriptum est superius, et fere cireum mare Mor- 
tuum degens summis calamorum palmarumque 
silvestrium virgultis r, non numquam pauculis 
fabis vescebatur. Subinde discipulos accepit, in 
quorum salutem, Deo opitulante, sedulus incum- 
bebat, cellam illis percommodam assignans ab 
hesychasterio suo admodum distantem. Reliquis 
vero septemdecim annis annuas illas tres Qua- 
dragesimas cum przcipuis quibusdam Laurz pa- 
tribus obivit, unum ex discipulis secum assumens. 
Cilicium tamen, tum ob patres qui secum erant, 
tum ob eos, qui undecumque ad se recurrebant, 
non gestabat, ne se hoc habitu indutum viderent ; 
quo tempore fabz ipsi, dactylique paucissimi pro 
cibo erant: panem enim, aut vinum, aut oleum, 


γράψας τῷ τηνιχάδε τῇ φλιᾷ τῆς χέλλης οὕτως. Διὰ 
τὸν Κυρίου συγχωρήσατέ μοι, χύριοι πατέρες, χαὶ μή 
τις με ἐνοχλείτω παρεχτὸς σαδξάτου xal χυριαχῆς ἐν 
τῷ ἡσυχαστηρίῳ " τριακοστὸν ἕδδομον ἄγων ἔτος, τὸν 
ὑπόλοιπον χρόνον τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἐν ὁσιότητι τῷ Θεῷ 
προσομιλῶν ἐξήνυεν, καὶ μονώτατος μὲν πέντε καὶ 
δέχα ἐνιαντοὺς διεποίησε, ἐκτελῶν τὰς τρεῖς Τεσσαρα- 
χοστὰς ἐν τῇ ἐρήμῳ, ἐνδεδυμένος τὰ τρίχινα, ὡς ἀνω- 
τέρω γέγραπται, χύκλῳ τῆς νεκρᾶς ϑαλάσσης περι- 
φοιτῶν, τῶν χαλάμων xal τῶν ἀγρίων φοινίχων 
ἐσθίων τοὺς ἀκρέμονας, ἐνίοτε δὲ καὶ κυάμους ὀλίγους 
ἔτρωγεν. Ὕστερον δὲ ἐδέξατο μαθητὰς τῆς αὐτῶν σὺν 
Θεῷ προνοούμενος σωτηρίας, δεδωχὼς αὐτοῖς κελλίον 
εὐάρμοστον τοῦ ἡσυχαστηρίου αὐτοῦ πάνυ μαχρὰν 
ὄντος. Τοὺς δὲ λοιποὺς ἕπτα xal δέχα χρόνους μετά 
τινων τῶν τῆς Λαύρας προχρίτων γερόντων τὰς αὐτὰς 
ἐτησίους πρεῖς Τεσσαραχοστὰς ἐξετέλει, συμπαρα- 
λαμθάνων τινὰ τῶν μαθητῶν. Τότε δὲ τὰ τρίχινα 
οὐχ ἐνεδεδύσκετο διά τε τοὺς σὺν αὐτῷ πατέρας, χαὶ 
τοὺς πολλαχόθεν παρ᾽ αὐτῷ παραγινομένους, ἵνα μὴ 
τοιοῦτο περιδεδλημένος σχῆμα φανῇ. κύαμοι δὲ xat 
φοίνιχες ὀλιγώτατοι κατ᾽ ἐχείνους τοὺς καιροὺς ἦν ἡ 
ἀποτροφὴ αὐτοῦ οὐδαμῶς γὰρ σίτου καὶ οἴνου, καὶ 
ἐλαίου ἀπεγεύετο, οὔ τί τινος τῶν λοιπῶν βρωμάτων. 


aut cetera edulia nequaquam gustabat. 


ANNOTATA D. P. 


a Vide Annotata ad, Acta sanctorum Martyrum Sabaitarum cap. 3, littera b. 

b Id est tessellati , qualia Roma passim in antiquis basilicis, alibique visuntur : quz si compares cum. 
iis, quibus nove adis Vaticana tholi omnes inducuntur, tam perfecta, colorum proportione, ut pictura, 
elegantissimo penicillo expresse, non marmorearum. tesserularum contectus ab imo suspicientibus videan- 
tur ; vetera illa, rudimenta tantummodo ejus artis esse dices, nostro hoc seculo ad summam. perfectionem 
adduct. Ejus exercendz principium pavimenti eleganter sternendi cura. dedisse videtur : unde Lucilio 
dictiones alique in oratione eleganter composite sunt ut tesserule arte pavimenti atque emblemate 
vermiculate : quales in pavimento S. Marci Venetiis, aliisque antiquioribus adhuc videre est. Vide qua 
de his Casaubonus ad librum 1 Suetonii, num. 47; et Plinius lib. 36, cap. 24 de Pavimentis. Quan- 
donam autem ea ars a solo sublata ad parietes laqueariaque ornanda. transierit, incertum. Non multum 
ante Magni Constantini tempora id. factitari ceeptam, post qua barbara illa, de qua agimus, voz usurpari 
capit ; cujus primum vestigium deprehendisse se credit in F'irmico Scaliger in notis ad Manilium, jubens 
musivarios legi; ubi vulgata lectio habet in usu varios: quippe qui Phrygionibus atque inauratoribus 
jungantur a. Firmico. Sed et illud Manilii : Condentemque novum ccelum, de musivo intelligit opere. 
Quidquid sit, frequens in usu ea vox fuit subsequentibus seculis, hodieque perseverat. Scaliger, quem 
Vossius in Etymologico sequitur, musivum et musaicum a μυσαίῳ, concinno, eleganti (licet nec adjectivi, 
nec significationis hujus ullum auctorem laudet) deduci existimat. Rectius sane quam qui a μόσυνι, turri 
vel domo lignea. Ne te autem in errorem inducat Joannis Meursii Glossarium, ubi μοῦσαν, acceptam ez 
Euchologio et Liturgia ecclesie Constantinopolitanz, eam. inter liturgici apparatus instrumenta numeran- 
tibus, interpretatur tessellam varie picturatam ; quod corrigi potest tum ez: Goaris Euchologio in notis 
ad Missam. S. Chrysostomi annot. lTT, et ad ordinem lotionis sacrz mensa annot. 7 ; tum ex appendice 
Leonis Allatii ad Dissertationem de Missa Prasanctificatorum num. 3 ; ea que auribus, oculis, manibus 
suis usurpavere, scribentium, testantiumque μοῦσαν et τὸν ἅγιον σπόγγον, id est, sanclam spongiam idem 
esse : quam vere Graco nomine appellatam a Chrysostomo, barbaro vulgus vocabulo maluerit appellari. 
Hujus eumdem in sacris usum, qui est lintei. purificatorii apud mos, et. formam describit Allatius : 
Tum demum patinam, ne quid in illa ex micis illis remaneat, abstergit musa. Μοῦσα est tesserula 
ex spongia, sed et densissima, et prelo compressa, ut obstruantur foramina; cujus ex una parte 
brachiolum sericeo ligamine eminet, quo digitis deprehenditur, et in eam operam usurpatur : 
reprasentat autem spongiam, quam in passione Christi aceto intinctam, ori ejus admotam legimus. Quid 
autem si vulgari Romania sive Thraciz dialecto et nunc οἱ olim tessera seu res quadrata quavis dicta sit 
μοῦσα, aut pro μάσσειν abstergere, premere, dictum sit μούσειν ὃ δὲ prius illud constaret , mon esset 
longe querendum, unde musivum, musaieumve dicatur. Posterius, verum, an falsum sit, nil. refert , 
modo μοῦσα spongia sit : nam ut Gracis olim elaborata. arte picture pavimenta lignea, quibus lithostrota 
Successere, ut ait Plinius, asarota. dicta. sunt, quasi qua scopis minime everrenda essent, sed abstergenda 
dumtazat ; quid ni hzc, de quibus agimus, musiva dici potuerint a spongiis, quibus ea erat abstersio 
facienda. A spongiarum certe usu est, ut Gracis ἀσπογγίζειν abstergere sit. Videri etiam potest Cangius 
voce musaicum. 


Tomus 1. Julii. 88 ὃ 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO. 


Ε 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GRJECO. 


582 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


e Hanc ad xx Martii dedimus, utinam integram : ezhibuisset ea fortasse de. hoc S. Theoctisto aliquid 
amplius, quam nomen ; quod ipsum ignoraremus, nisi hinc eruissemus ; uti et nomen auctoris Sabaitarum 
martyrii. Vide ibidem Commentarium pravium num. 5. 

d Nota marginalis id explicans addit : λέγουσιν τὴν παρασχευὴν [τῶν Βαΐων] ita. mihi visus sum ez lit- 
teris mutilis evanidisque divinando potuisse colligere : οἱ ἅγιοι πρὸς ὑπέρθεσιν * λειθουργεῖ γὰρ ἐν αὐτῇ 
παρὰ ἑσπέραν ἐν τῇ ἁγίᾳ Σιὼν πᾶσα ἁγία πόλις * τότε γὰρ ἐξίονται οἱ μοναχοὶ, xal συνάγονται ἐν τῇ ἀγίᾳ 
Σιών. Dicunt Parasceven Palmarum sancti ratione dilationis : sacrificat enim ad vesperam in sancta 
Sion universa Hierusalem ; quia tune egrediuntur monachi, et in sancta Sion congregantur : a di- 
lato igitur in vesperam sacrificio. 

e Signari hic feriam 4, patet ez sequentibus. Gracismus ille πρὸ πριῶν ἡμερῶν ad litteram Latine red- 
ditus, ita sonat : Pridie trium dierum, id est illo die, qui pracedit tertium ante Dominicam Novam, qui. 
fuit feria quarta ; et sic coheret cum postero die, qui erat quinta feria, et tertius ante Dominicam No- 
vam, moa hic signando. 

f Kayon Graco-barbarum, Latinis candela ; de qua. Vossius in E'tymologico Latino. 

g Τῆς ἀναφορᾶς. Nullam in toto -Euchologio orationem. invenio hioc titulo ; existimo tamen eam desi- 
gnari aut. ei similem, qua εἰς ψυχοῤῥαγοῦντα, exspirantem Znvenitur in Officio ad eam rem. composito, 
quod eatat apud. Goarem fol. 1817. Oratio autem fol. 14, incipit : Domine Deus noster, qui inexplicabili 
sapientia tua e pulvere condidisti hominem, etc. Ita Papebrochius, cujus conjecture hanc addo. In 
Onomastico Julii Pollucis impressionis Werstenianz libro 6, capite 30, pag. 670 ἀναφορὰ vertitur dis- 
cessus. Quid si ergo hic designetur oratio aliqua peculiaris, in discessu anima a moribundis adhiberi 
solita? Quam significationem in hisce circumstantiis pretulerim elevationi, qua eam reddit Magrius in suo 
Hierolexico : tametsi si umquam alias, in. hoc certe angustiarum articulo mens ad Deum elevanda sit ab 
agonizante, ut moriatur in osculo Domini. 

h Annum istum cum ZEra vulgari combinavimus in Commentario pravio : ubi etiam debito calculo 
vestituuntur, tam qua notata hic reliquerat Papebrochius , quam quz jam pridem impresserat de anno 
mortis Martyrum Sabaitarum. 

i Actum de illo die xii Maii, quo colitur. 

k Vitz chronotazim dant prolegomena, Vitae pramissa. 

l1 Hoc ministerium exprimitur in. Ordine sacro Orientalis ecclesiz, per .Philotheum Patriarcham di- 
gesto, et a Goare illustrato ; qui observat canonarcham eum fuisse, qui canones hymnosque per membra 
concisos, prout. canendi occurrunt, suggerit ceteris : nec enim consuevere Graci e libris in pulpito jacenti- 
bus canere, sed de memoria : qui usus ab immemorabili tempore hodieque obtinet Lugduni in Gallia in. 
illustri ecclesia S. Joannis; quod sane ad. modestiam decorumque in Officio divino servandum mirifice 
conducit. 

m 1 ἄρτος, panis, et κόπτω, frango, praterito medio χέχοπα, fregi, voz. ista formata satis suum hic 
significatum prodit. 

n In Actis Martyrum. Sabaitarum mum. 34 exponitur hoc officium : de quo vide, qua sunt ad istum 
locum notata. 

o F'ormatur α ξένος, hospes, et δέχομαι, accipio ; estque curator hospitum. 

p Quibus omnes, quotquot erant in Laura, ad nocturnam psalmodiam et liturgiam diurnam in ecclesia. 
pariter conveniebant, etiam ii, quos hesychastas Grece, a quieta in cellis commoratione, Latine silentia- 
rios, ab ea, quam sibi indizerant silentii lege nominamus. 

q Prater magnam Quadragesimam, ut hic num. 30 alibique vocatur id est eam, quam Christianis omni- 
bus communem celebraturos patres sedere ad deserta loca solitos statim post Octavam Epiphaniorum, osten- 
sum est ad Vitam S. Ewthymii num. 9 : unde circa Dominicam Palmarum ad sua monasteria Laurasque 
vevertisse habemus hic num. 31; altera S. Sabe Quadragesima notatur num. 139; sic dicta, quod vel in 
eam incideret festum S. Sabz, vel in ejus pervigilio initium sumeret : de qua vide Quaresmium in Elucida- 
tionibus Terra sancta lib. 1, cap. 54. Sequentibus deinde capitibus Quadragesimam Nativitatis diebus 40 
pro Jacobitis, Chaldzis, Nestorianis 25 diebus circumscribit : unde patet tota. Palzstina jejunatum fuisse 
hoc tempore , quod nos Adventum dicimus. Tertia Quadragesima quanam hic fuerit , nullo certo indicio 
deprehendo. Duas per astatem in Palastina celebriores refert Quaresmius : prima. Apostolorum dicta, quam 
plerique incipiebant, et etiam munc incipiunt a feria 2 post Dominicam Trinitatis protrahendam usque ad 
festum SS. Apostolorum Petri et Pauli ; secunda dicitur Assumptionis ab initio Augusti ad festum usque, 
de qua ultima consuli potest tractatus, sub nomine Anastasii Episcopi Czsarez, a Cotelerio editus tom. 3, 
Ecclesie Grece Monumentorum a. pag. 432 : ubi a pag. 438 agitur de jejuniis ez S. Nicone ; et pag. 
439 universalia Christianorum jejunia ex divinis scriptis colliguntur. Vide etiam Cotelerii notas col. 
645. Utra harum Quadragesimarum per zstatem celebratarum hic indicetur, facile esset definire, si mi- 
vaculum fontis, quod a num. 103 hic refertur, constaret contigisse occasione Quadragesima in eremo cele- 
branda : accidit enim messis tempore, quam in. Palestina Julio mense censeri, habemus ex num. 130. 
Hisce quatuor praecipuis Palestinorum jejuniis, alii duas minores addunt Quadragesimas trium aut. quin- 
que dierum, videlicet : Ex altationis sanctz Crucis; et Jona seu Ninivitarum ante Dominicam Sezagesi- 
ma; ultimam tamen Graci pro abominalili superstitione vejiciunt. Auctor Commentarii de Scriptoribus et 
scriptis ecclesiasticis, recentissime impressi, tomo 1, col. 1398 abjudicandum sancto Sabe Tjpicum ez 
alio refert : quasi unum suppositionis hujus operis argumentum sit, quod in eo agatur de tribus Quadra- 
gesimis, longe, ut ibidem asseritur, post tempora S. Saba apud Gracos seculo tantum undecimo obtinenti- 
bus. Item col. 1476, de iisdem tractat ; remittens lectorem. ad. proximam Dissertationem suam, de variis 
Anastasiis Sinaitis, et eorum scriptis, docturum se promittens has tres Quadragesimas viz ante seculum X 
apud. Graecos fuisse auditas, tandemque seculo x1 suppressas. Qua si ita intelligat , quasi ne quidem ante 


illud 


F 


Virtutes S. 
Stephani, 


B 


ens miseri- 
Cordia siy- 
gularis, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


583 


illud tempus monachis usurpata fuerint, aperte falsitatis convincitur ez hoc. Vitz textu : an vero, ad quos, 
quando ad alios extendi caperint, ves est. alterius disquisitionis ac temporis : quz materiem. suppeditare 


poterit illustrandis Actis S. Sabz die 5 Decembris. 


r ᾿Αχρέμων ab àxpoc, summus, et χρεμῶ, pendeo, ut per τὸ ἀχρέμονας hic significentur summitates ra- 
morum, vel quod ez illis dependet. Suidas tamen et Hesychius ἀχρέμονας exponunt βλαστοὺς sew χλάδους, 
id. est virgulta, frutices, ramos ; quo sensu hic puto accipi : num et num. 41 hujus Vitae, cum fratres, qui 
cum S. Stephano in eremo versabantur, fames urgeret, percurrebant, desertum, πόας xa θάμνους ἀναζη- 
τοῦντες πρὸς παραμυθίαν τοῦ λιμώδους πάθους, herbas et frutices seu virgulta quzrentes ad solatium 
famis : adeo ut esca illa essent, et in eremis nascerentur. Ad quam. significationem vestituendus videtur 
locus in Actis sanctorum Martyrum Sabaitarum num. 25 littera a, ubi putatur θάμνους non aliud, quam 


ignis alimentum esse posse. 


EPILOGUS. 


sc vita erat divina prediti sapientia Ste- 
phani, cui ego quidem prorsus, utpote nec 
litteris satis, nec idonea sermonis elegantia pol- 
lens, pro meritis exornandze sum impar. Ab ipsis 
namque maternis uberibus virgineum candorem 
servavit illibatum, numquam animum adjiciens 
ad nuptias. Vir erat admirabilis, sibi vilissimus, 
purisque se lacrymis semper expurgans, atque 
id agens unice, ut quam simillimam Dei in anima 
efformaret imaginem; placidus vero etiam erat 
ac dulcis, infensus nemini, neminem aversatus ; 
misericors, paupertatis amans et obedientic, ho- 
spitalis, continens, nulli invidens, justus, fortis, 
candidus, pacificus, doctus, corpore animoque 
purissimus, omni genere virtutum ornatus. Ca- 
ritate fervebat, colebat pacem; rixas, odium, 
invidiam procul amandabat ; nugas omnes intem- 
pestivas insectabatur ineptosque sermones : nulla 
in eo habendi augendive cupiditas; malorum 
omnium radicem, avaritiam calcabat; mirum 
exercebat in cogitationes imperium ; concupi- 
scentize irzque frenum injecerat; multaque ex- 
ercitatione virtutum id consecutus a Deo erat ut 
omnem cum corporis, tum anim sensum ami- 
sisse videretur. Observabat silentium, studebat 
continentie, quietem sectabatur, in rerum divi- 
narum consideratione, ac mortificatione passio- 
num totus erat, soli Deo intentus, quem canticis 
assiduis, hymnisque, et prolixis psalmis sine in- 
termissione laudabat ; et vitam ad hune modum 
:emulatus angelicam, prostrata superbia, ad su- 
blimem evaserat verticem humilitatis. Quidquid 
rectum erat honestumque, in eo exercebat sese, 
eoque unice delectabatur. 

186 Sed excelluit in eo ante omnia eluxitque 
commiserationis affectus ; alienis semper malis 
cruciabatur: cum infirmis infirmus erat, cum 
afflictis afflictus ; eger cum zegris ; cum tristibus, 
tristis ; cum flentibus flebat; lugebat cum lugen- 
tibus. Hinc illa benignitas, qua unde unde ad se 
ventitantes excipere consueverat. Sanabat zegro- 
los, oppressos ac male habitos salutaribus suis 
sanctisque consiliis solabatur; moerentium tristi- 
tiam przecidebat gladio spirituali, et gaudio eo- 
rum corda complebat : injuriam passos leniendo 
suadendoque ad illorum, qui eam intulerant, 
amorem adducebat; pacifice reconciliabat ani- 


Giros ὁ βιος τοῦ ϑεοσόφου Στέφανου, ὃν κατ᾽ ἀξίαν 
ἐπαινεῖν οὐκ ἔχω, ϑεωρίαν ἐπαρχῆ καὶ γλῶτταν ixa- 
vh» μηδαμῶς χεχτημένος " ἀπ᾽ αὐτῶν γὰρ τῶν μη- 
τριχῶν μαστῶν ἀγνὴν παρθενίαν ἐτήρησε, μηδέποτε 
προσομιλήσας γάμοις. ᾿Ανὴρ ϑαυμαστὸς, λίαν τα- 
πεινόφρων γεγονὼς, καὶ διαπαντὸς χαθαροῖς δάχρυσιν 
ἀποπλύνων xai ϑεοειδεστέραν τὴν ψυχὴν ἀπεργαζό- 
μένος * πρᾷος δ᾽ X» x«l μειλίχιος, μηδένα μισῶν, 
μηδένα ἀποστρεφόμενος * εὔσπλαγχνος, φιλόπτωχος, 
φιλέντολος, φιλόξενος, ἐγχρατὴς, ἀδάσχανος, δί- 
καιος, ἀνδρεῖος, ἄχαχος, εἰρηνοποιὸς, σοφὸς, τὸ σῶμα 
χαὶ τὴν ψυχὴν ὅλως χαθαρὸς, παντοίαις ἀρεταῖς 
ἐχεκόσμητο. Τῇ ἀγάπῃ ἔζεεν, τὴν εἰρήνην ἠσπάζετο, 
ἔριδα xal φθόνον καὶ βασκανίαν ἀπεδάλλετο. Πᾶσαν 
φληναφίαν ἄκαιρον, καὶ λόγον ἀργὸν ἀπεχρούετο : 
πλεονεξίαν οὐκ εἶχε, τὴν ῥίζαν τῶν χακῶν, φιλαργυ- 
ρίαν κατέπατει, τὸν λογισμὸν καλῶς ἐχυδέρνα, τὴν 
ἐπιθυμίαν καὶ τὸν ϑυμὸν ἐχαλίνου " ἀπάθειαν γὰρ σαρ- 
χὸς xal ψυχῆς ϑεόθεν Ov ἀσχήσεως εχομίσατο * τὸ σι- 
γηλὸν ἥσχει, τὴν ἐγχράτειαν ἐπόθει, τὴν ἡσυχίαν 
ἐδίωχεν * ἐν τῇ ϑεογνωσίᾳ διαπαντὸς ἀνεπόλει, τὴν 
νέκρωσιν τῶν παθῶν ἐμελέτα, μόνου τοῦ Θεοῦ ἐμε- 
ρίμνα" αὐτὸν ἐδόξαζεν ᾧδαῖς ἀσιγήτοις, καὶ ὕμνοις 
xai ψαλμοῖς ἐκτενέσι * καὶ οὕτως ἀγγελικῶς βιοτεύων 
ὑπερηφανίας ἐχράτησεν, χαὶ ταπείνωσιν ἄχραν ἔχ- 
τήσατο. ἸΠᾶν δὲ ἀγαθὸν ἐποίει, xal πᾶσι τοῖς καλοῖς 
ἐπετέρπετο. 


186 Τῇ συμπαθείᾳ δὲ μᾶλλον τῶν ἄλλων διέπρεπέ 
τε xal διέλαμπεν. "Acl δὲ ταῖς ἀλλοτρίαις συμφοραῖς 
κατετρύχετο, τοῖς ἀσθενοῦσι συνησθένει, τοῖς ἀλγοῦσι 
συνήλγει, τοῖς πενομένοις συνεπένετο, τοῖς λυπουμέ- 
νοις συνελυπεῖτο, μετὰ κλαιόντων ἔκλαιεν, μετὰ πεν- 
θούντων ἐπένθει. Διὸ πάντας καθ᾽ ὅλου τοὺς προσιόν- 
τας αὐτῷ φιλοφρόνως ὑπεδέχετο, τοὺς νοσοῦντας ἰᾶτο, 
τοὺς ὀδυνωμένους; xal καχὼς πάσχοντας παρεμυθεῖτο 
τοῖς ἑαυτοῦ ψυχωφελέσι καὶ ἱεροῖς λογίοις, τὴν ἀνίαν 
τῶν ἀνιωμένων ἀπέτεμε τῇ πνευματιχῇ μαχαίρᾳ, καὶ 
τὰς καρδίας αὐτῶν εὐφροσύνης ἐνεπίπλα * τοὺς ἀδι- 
χουμένους παργηγορῶντε xal παραινῶν, ἀγαπᾷν τοὺς 
ἀδικοῦντας παρεσχεύαζεν, τοὺς ἀλλήλων μακρὰν δὶε- 


στῶτας 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
GIUECO- 


AUCTORE 
LEONTIO 
DISCIPULO. 
EX MS. 
€nJECO. 


UJ 


584 VITA S. STEPHANI SABAITZE THAUMATURGI MONACHI. 


στῶτας εἰρηνικῶς συνῆπτεν " τοὺς ἐμπίπτοντας πει- 
ρασμοῖς ὑπομένειν ἐδίδασκε, καὶ εὐλογεῖν πάντων τῶν 
συμθαινόντων ἕνεχεν ᾿ πάσας τὰς σωματιχάστε χαὶ 
πνευματιχὰς αἰτήσεις τῶν αἰτούντων ἐξετέλει " οὐδενὸς 
χατεφρόνει, πάντας ἐπίσης συμπαθῶς ὑπεδέχετο χαὶ 
ἐτίμα, τοὺς Χριστιανοὺς oU μόνον, ἀλλὰ xci ᾿λγαρή- 
νους" βρώματα δὲ αὐτοῖς δαψιλῆτε xad ποιχίλα παρ- 
ετίθη. 


187 Πάντων γὰρ ἀπορῶν, οὐδενὸς ὑστερεῖτο, χαὶ 
ἀντημοσύνην ἐσχάτην ἔχων, τὸ πᾶν ἐχέχτητο, ὑπὸ 
πάντων ἀποστολικῶς διαχονούμενος. Ὅθεν τοῖς πρὸς 
αὐτὸν ἐρχομένοις “Ξαρσικχῶς, καὶ τῇ πλουσιοδώρῳ τοῦ 
Θεοῦ ἀγαθότητι πεποιθὼς, ἔλεγεν " Κέχτημαι δένδρον 
ἀειθαλὲς, καὶ τοῖς χαρποῖς ἀείχομον, χαὶ πάντὸς ἀγα- 
θοῦ χορηγὸν, σχέπον χαὶ τρέφον, χαὶ εὐφραῖνὸν πάντα 
παραγενόμενον πρὸς τὴν ἐμὴν ταπείνωσιν. Τί δέ ἐστι 
τὸ δένδρον, ἐρωτώμενος, πρὸς τόν οὐρανὸν τὴν χεῖρα 
ἐχτείνων, ἔλεγεν * Ὁ βρέξας τῷ μάννα τῷ Ἰσραὴλ ἐν 
τῇ ἐρήμῳ, ὁ ἐκ πέτρας ἀχροτόμου διψῶντι λαῷ πηγά- 
σας ὕδωρ, ὁ ϑρέψας Ἠλιοὺ διὰ χόρακος, ὁ τροφεὺς 
xa χωρηγὸς τῆς ζωῆς ἡμῶν, ὁ πολὺς ἐν ἐλέει καὶ ὀι-- 
κτιρμοῖς, ἡ ὄντως πηγὴ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν. 


188 Διὸ τοίνυν, ὦ μακάριε Στέφανε, τὰς σὰς ἀνα- 
μέρος οὐκ ἄν ποτε δυνηθείην ἐξειπεῖν ἀρετάς * πᾶσαν 
γὰρ ἐν ἑαυτῷ συλλαξὼν φέρεις τὴν ἀρετὴν, δι᾽ ἧς οὐ- 
ρανοπολίτης ἀπεφάνθης, τῶν αἰωνίων ἀπολαύων ἀγα- 
θῶν, ἔνθα πάντων τῶν εὐφραινομένων ἡ κατοικία καὶ 
φωνὴ ἑορταζόντων, χαὶ ἦχος ἀγαλλίασεως, ἧς xal 
ἡμᾶς καταξιωθῆναι, μηδαμῶς λίποις, "Aye, τὸν σόν 
πρεσδεύων Θεὸν, τοῖς ἡμετέροις πλημμελήμασιν ἵλεων 
χαταστήσας αὐτὸν, τὸν μόνον ἀγαθὸν χαὶ φιλάνθρω- 
πον Κύριον Τἠσοῦν Χριστὸν, ᾧ πρέπει δόξα, τιμὴ, καὶ 
προσχύνησις ἅμα τῷ Πατέρι, καὶ τῷ παναγίῳ Πνεύ- 
μᾶτι εἰς τοὺς αἰῶνας. ᾿Ἀμήν. 


mos inveterato inter se odio dissidentium. Si qui 
in tentationes inciderant, eos hortabatur, ad pa- 
tientiam, atque ad Deum de omnibus, quee obtin- 
gerent, benedicendum. Quidquid rogatus erat 
sive corporale illud esset, sive spirituale, effe- 
ctum dabat; neminem despiciebat; zequali omnes 
benevolentia accipiebat et habebat in pretio, non 
Christianos dumtaxat, verum etiam Agarenos; 
fercula vero eis et lauta proponebat οὐ varia. 

187 Nam cum haberet nihil, nihil tamen illi 
deerat, et in summa inopia omnia possidebat, 
omnibus ei, ut olim Apostolo, ministrantibus. 
Hine solenne illud, quod ad se divertentibus mu- 
nificentissima fretus Dei benignitate confidenter 
usurpabat: Arborem habeo perpetuo virentem, 
pomisque semper onustam, et bona queelibet sup- 
peditantem ; inumbrat illa, pascit, recreat, qui- 
cumque ad meam tenuitatem accedit. Rogatus 
vero, quzenam esset arbor illa, manu in coelum 
sublata : Ille, inquit, est, qui Israeli manna de- 
pluit in deserto ; qui de duro silice sitienti popu- 
lo aquarum fontem elicuit; qui per corvum pavit 
Eliam a; qui vitam et contulit et nutriendo con- 
servat; qui multus est in misericordia et misera- 
iionibus; qui re vera fons est zeternorum bono- 
rum. 

188 Quapropter, o beate Stephane, tuas sin- 
gillatim virtutes persequi, ut maxime velim, num- 
quam possim : virtutem enim omnem in te ipso 
complexus, eireumfers, per quam celorum civis 
esse comprobatus es, bonis gaudens sempiternis : 
ubi collzetantium habitatio ; ubi festive agentium 
voces ; ubi sonus exultationis ; quo ut et nos digni 
inveniamur, Deum tuum interpellare, vir San- 
cte, numquam desine, quoadusque peccatis no- 
stris propitium eum reddideris; qui solus bonus 
est hominumque amantissimus, Dominum Jesum 
Christum, cui debetur gloria , honor et adoratio 
cum Patre etsanctissimo Spiritu in secula. Amen. 


ANNOTATA. 


a Interpretes xxx Libro 8 Regum cap. 1T et 18, et lib. 4 cap. 1, Ἠλιοὺ habent indeclinabile : Ma- 
lachiz cap. 4 x 5 ponitur accusativus Ἤλίαν ; apud Mattheum, Marcum et Lucam etiam declinatur. 


DE 


ingensque in 


Deum fidu- 
cia. 


Sancti opem 
implorat Au- 
ctor. 


FORTE 
SECULO VIII. 


Dolensis ar- 
chiepiscopus 
S. Turianus, 


quem hodie 
Turiavum. 
"ippellant 
Galli, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


585 


DE S. TURIANO SEU TURIAVO 


EPISCOPO DOLENSI 


IN BRITANNIA ARMORICA. 


GOMMENTARIUS PRJEVIUS. 


Nomen, cultus, ctas, tempus translatio- 
nis et Acta. 


e sanctis Armoricis jam sepe in hoc Opere 
actum est, sepius discusse lenebra qui- 
bus corum Acta involvuntur, neque semel 
de episcopatibus loquendum. fuit, atque 

etiam de eorum a Turonensi metropoli qualicumque 
subtractione, erectaque in archiepiscopatum Dolensi 
cathedra, ac rursus de eorumdem reductione; ut 
hac tela hic denuo ordienda mon sit. Dolensis urbis 
situm ex eo satis cognosces, quod a celebri Maclo- 
viopolitano portu leucis circiter quatuor, duabus 
dumtazal distet a mari Britannico. In vulgatis di- 
cta urbis episcoporum. catalogis, hactenus, saltem 
prioribus illis seculis, perquam. dubiis, certatim 
ponitur is quo de hic agendum est Thurianus seu 
Turianus, alias Turiavus, de cujus mominis vera 
inflexione, major ferme quam opus sit, concertatio. 
Pro Turiano, seu Thuriano stant vetustissimi Mss. 
codices, et scriptores plerique omnes, cm. Vincentio 
Barrale Salerno, primo Vitz ejus editore in Chro- 
nologia sanctorum. Lerinensium, quam ad Sancto- 
rum suorum calcem pag . 186, se adjecisse profitetur, 
occasione reliquiarum, ex cenobio Parisiensi S. 
Germani α Pratis (ubi hodiedum S. Turiani corpus 
debito cultu honoratur) ad insulam suam cum aliis 
S. Leutfredi transmissarum, unde inter ea mona- 
steria, sub finem seculi xvi communio quadam. in- 
valuerit : qua hic notare voluimus, ne aliis eque ac 
nobis novum et insolitum videatur, inter Lerinenses 
Sanctos Turianum compulari, qui celebrem eam 
insulam oculis suis verosimillime numquam viderit. 

2 Ad nominis expressionem ut redeam, modo 
dixi, vetustissima quaeque Mss. Thurianum seu 
Turianum, non Turiavum disertissime legere, qua- 
lia penes me descripta habeo ex codicibus Vallis 
Lucentis, Divionensi et Pontiniacensi ; quod ipsum 
dicere debuit, si quid ad rem dixit Jacobus du Breul, 
SS. Germani monachus, in Chronicis apud laudatum 
DBarralem pag. 197, ubi confuse ita loquitur : Fuit 
ergo ultimus archiepiscopus Dolensis sanctus 
Thurianus, quem perperam, reclamantibus ve- 
tustissimis codicibus chirographis, Thurianum, 
V. in N. mutato, pronuntiant ae scribunt. Con- 
fuse, inquam, mam. utrobique scribit ipsemet 'Thu- 
rianus, et quam certum. videtur, antiquos passim. 
formasse Thurianum vel Turianum, íam hodie 
receptum est, ut mutato n in v, Gallice pronuntie- 


Tomus iu Julii. 


tur Thuriave, Turiau vel Turiaf. Codices chiro- 
graphos appellat; ultro sequimur, ac prater jam. 
citatos, ipsummet Pratense Ms. , quod Barralis 
secutus est, item Usuardinos prope omnes adduco, 
quos magno numero ad. editionem consului, quique 
omnes cum hodierno Romano, Barrale, Surio, 
Chenu, Roberto, Sammarthanis, Cointio et aliis 
constantissime legunt 'Turianum seu Thurianum. 
lta quoque habetur in nostro apographo Usuardi 
Pratensis, quamvis aliter legerint Castellanus ac 
muperus ejus codicis editor; quibus credam perlu- 
benter : mihi enim sus deque est utrovis modo scri- 
batur, hac eo solum dicta sunt, ne variz istz lectio- 
nes mire cuiquam videantur. 

3 Ad S. Turiani cultum quod. attinet, in. jam 
dicta, Usuardi editione satis premonstravimus, unde 
Sanctus iste, antiquioribus et synchronis Martyro- 
logis plane ignotus, ab illo primum. collocatus sit, 
quemadmodum. et plures alios, suo tempore paulo 
celebriores redditos, solus ipse in sacris Fastis con- 
signavit, ut propriis istic locis suis observatum est. 
Hos inter non pauci fuere Sancti, em. Britannia 
minori in citeriorem Franciam, metu grassantium. 
barbarorum. translati ( quidquid adversus Cenalem 
perperam argutetur Breulius) ut rursus dicendum 
fuit primo hujus Julii mensis die de S. Leonorio. 
Adductum. igitur cum sacris Audoeni, Leutfredi et 
Aqgofredi lipsanis ad S. Germani cenobium S. Tu- 
riani corpus (cujus translationis Breuliana historia 
data est xx1 Junii tomo 4 pag. 112) ibidem summo 
in honore habitum est, adversus incendia prasens 
remedium, miraculis nom paucis illustratum, ut 
pluribus memorat Vita a Barrale edita, quam infra 
totam referemus. Pluribus Martyrologiis citandis 
supersedeo, cum fonte exhibito, rivuli omnes mo- 
menti nihil superaddant. Omnium prope eadem est 
ipsius Usuardi sententia, a Romano ad verbum 
ezpressa : In Britannia minori, S. Turiani epi- 
scopi et confessoris, mirze simplicitatis et inno- 
centi: viri. 

4 Porro ex brevi illa et communissima Sancto- 
vum laude, mirz simplicitatis et innocentis viri 
haud obscure conjicitur, Usuardum ez sola longin- 
qua sanctitatis fama S. Turianum movisse, nullis 
adhucdum ejus tempore vulgatis Actis, qua si vidis- 
set Martyrologus iste, longe praclarius procul dubio 
concinnasset encomium, Sanctumque non modo a 
simplicitate, sed ab eruditione et sanctissimce 
conversationis dotibus, a signorum divinorum 
irradiationibus, « miraculorum frequentia magni- 
fice pradicasset. Supplevit aliunde Saussayus, longa 
et more suo inflata oratione multa complezus, qu^ 
cur admittenda non censeam, ea: dicendis satis pate- 
bit. Audi principium : In Normannia, monasterio 
Crucis S. Audoeni, alias S. Leufredi ccnobio, 


89 dicecesis 


J. B. S. 


a solo Usuar- 
do sacris Fa- 
stis inscri- 
ptus est; 


cum tali elo- 
gio, ut pa- 
teat, nulla 
"cta ipsum 
vidisse. 


AUCTORE 


3p I8 fs 


Lectiones 
Breviarii 
Parisiensis 
magis pla- 
cent, 


€ 
quam qua 
aliis Officiis 
inserta sunt. 


586 


dicvcesis Ebroicensis S. Thuriani archipreesulis 
Dolensis in Armorica et Confessoris. Qui puer 
patris gregem cum pasceret, monitus coelesti 
oraculo, ut relicto grege ad Balonense ascete- 
riolum, quod S. Samsonis cenobio subjacet, ad 
discendum litteras se conferret, etc. Qua omnis 
aut Actis opposita, aut saltem. iis satis conformia 
mon sunt, uti nec secessus ad. praedictum caenobium, 
ubi reliquam vitam exegerit, ibidemque sepultus sit. 
Td inter cetera. veri addidit, sacris anniversariis 
tota in Parisiensi dicecesi hodie ipsius sanctissi- 
mi preesulis (Turiani) memoriam honorari. 

B5 Etenim in tribus ecclesia istius Breviarii edi- 
tionibus, qua apud nos exstant, nempe anni 1584, 
1636 et 1680, diserte signatur Sancti ipsius Offi- 
cium : in prioribus quidem, in quibus Thurianus seu 
Turianus vocatur, ritu semiduplici novem lectionum ; 
in. ultima vero limato aliter nomine, vitu simplici 
cum. duabus dumtaxat lectionibus, quas, utpote ca- 
stigatiores, describendas censuit. Sic habent : Tu- 
riavus, in Aremoricis natus, Dolum petiit, ut ad 
tumulum S. Sampsonis Deo serviret. Tiarmailo 
episcopo ita gratus fuit ob suavitatem vocis et 
morum integritatem, ut regendis clericis abbas 
ab eo profectus fuerit, deinde ascitus in consor- 
tium oneris, et successor designatus, episcopatum 
gessit magna cum vigilantia et animi firmitate. 
Rivallonem prepotentem virum, qui ecclesiam 
et monasterium S. Moachi sacrosque libros in- 
cenderat, terrore divinitus incusso, ad poeniten- 
tiam adduxit, quam ut perageret, et perpetrata 
sacrilegia expiaret, Deus sancti pontificis preci- 
bus exoratus, septennii spatium illi indulsit. 
Variis morbis laborantes sanitati reddidit. Filiam 
unicam viri eujusdam nobilis, dum ad sepulerum 
efferetur, fusis ad Christum una eum oelero et 
populo precibus, ad vitam revocavit. Demum 
virtutibus plenus, ac mira imprimis simplicitate 
et innocentia conspicuus quievit in Domino. Cor- 
pus ejus Nortmannis Gallias vastantibus, Parisios 
advectum, in basilica S. Vincentii conditum est. 
Quo inde semel atque iterum ad sedes civi- 
tatis incendio conflagrantes delato, statim ignis 
extinetus est. Hine tanto apud Parisienses in 
honore fuit, ut ejus solennitate per urbem et 
vieos proximos denuntiata, ad eam celebrandam 
populus vocaretur. 

6 Non ita placent qua in vetusto Corisopitensi 
Breviario, olim per novem breves particulos exten- 
sa, ex ejus dimcesis Proprio anni 1642 evpuncta 
sunt. Tales existimo etiam fuisse tum pro diocesi, 
ubi zque ac im Leonensi aras, sacella et templa 
Sancto erecta testantur scriptores ; tum. in. aliarum 
Britanniz Avmorice ecclesiarum Breviariis, in qui- 
bus ejus annua. memoria, recoli pridem. solita est : 
forte et in aliis Galli cathedralibus. Certe Claro- 
montenses de B. Turiano festum trium. lectionum 
olim celebrasse, testis est laudatus supra Breulius 
apud Barralem ; verum. ea solo earum specimine 
facile perspicies, ab eo compositas esse, qui sibi pu- 
tavit licitum, etiam. in. sacra. Ecclesie ministeria 
fabellas invehere. Nam ubi Legenda ipsa, sive bre- 
vior sive extensior auctoritatis sane non magna, vix 
certam. Sancti palriam movit. distinguere, iste vel 
ipsorum parentum nomina memoriter recitat. Ec 
ungue leonem : Beatissimus Thurianus in regione 
Britannis fuit, in pago Trecoit ( fortasse Treco- 
rensi ) oriundus. Pater vero ejus Lelian nomine, 
mater vero Mageen, nobili genere editi, in elee- 
mosynis largi, Domini misericordia sublimati 
erant. Parco veliquis, multum. a. communiori Le- 
genda, longius a veritate dissitis ; ut similibus 


DE S. TURIANO SEU TURIAVO EPISCOPO DOLENSI. 


vecensendis oleum. et operam. perdere, minime me- 
cesse sit; jam em aliis celeberrimum. S. Turiani 
cultum. satis manifestum veddidimus. 

7 De xtate tam incerta sunt omnia, ut quidquid 
varii divinaverint, ego vero operose inquisiverim, 
nihil sincerius scriptum. reperiam, quam. quod. non 
ita pridem in novissima Britanniz historia notavit 
Lobinzus tom. 1, pag. 15. Post Budocum alius 
reperitur Dolensis episcopus, nempe de Thuria- 
vus, at quo tempore vixerit ignoratur. Suspecta 
igilur censenda. omnia, quz tam confidenter ab ali- 
quibus definita, sunt, tum circa successionem in pra- 
dicto episcopatu. Joannes Chenu in sua Episcoporum 
Galliz primo adumbrata Chronologia, Sanctum or- 
dine xiv Dolensis sedis prasulem numeraverat, ita 
de eo scribens : S. Turianus, tempore Caroli Calvi 
regis Galli& et Salomonis regis Britannis, mi- 
raculis et vivus et mortuus claruit ; ejus reliquie 
maximo honore celebrantur Parisiis in ecclesia 
S. Germani Pratensis die xir Julii. Sedebat anno 
pocoxrt. Hac satis rotunde ; atcautiores qui ipsum 
secuti sunt. Claudius Robertus et Sammarthani satis 
habuerunt nomen indicare, eum non xiv, sed ordine 
ὙΠῚ satis arbitrarie consignantes. Omnibus his ma- 
jora ausus Albertus le Grand, non solum. tempus, 
quo S. Turianus sederit, sed et annum ferme nati- 
vitatis pocv, mortis autem DOOXLIX. intrepide pro- 
nuntiavit ; quem cur in plerisque secutus sit Coin- 
tius, alia et ipse ad annos T17 num. 21, 799. num. 
8, et 149, num. 9, satis secure determinans, pror- 
sus non inlelligo. Neque placet acceptus ez eo 
Castellani calculus ; neque scio quis Suriano editori 
praluzerit, ut signaret annum 580. Nobis semper 
satius visum. est ignorantiam, candide fateri, quam. 
vane hariolando series chronologicas temere confin- 
gere. 

8 Hisce non absimile est, quod. alii nescio unde 
collegisse videntur, nempe S. Turianum, dimissa 
pontificali sede, ad coenobium. Madriacense in Nor- 
manniam se recepisse, ubi monachum. induerit sub 
abbate S. Leutfredo : quod. si verum esset, a Legen- 
dario, traditiones omnes tam studiose scrutato, tantae 
virtutis exemplum. prateriri non potuisset, habere- 
turque proinde satis certa notitia ejus ctatis, cum 
Leutfrediana. collata. At prapostera ea conjectura 
est, nulla prorsus auctoritate subniaza, quam primum 
reperi a Breulio proditam , loco illo supra citato 
apud. Barralem Salernum pag. 197, ubi in periocha 
non grandi multa miscet, qua ad rectam crisim ea- 
pensa, ut mitissime dicam, vel tenuissima vel nullius 
fidei esse deprehenduntur. Huc spectat, quod citatis 
superius de S. Turiani momine verbis immediate 
subjungit : Sed nec ibi ultimos finivit dies : nam 
solitudinem pontificie dignitati preeferens, ad 
Benedictinum S. Leufredi monasterium, alias 
Crucis S. Audoeni dietum, concessit, habitumque 
religionis ab ipso Leufredo suscepit. Illud autem 
constructum est in Normannia juxta pagum Cal- 
liaci, nasturtio peroptimo abundantem..... Ibi 
reliquum vite transegit S. Thurianus, ac tandem 
vitz; sanctitate ac miraculis clarus obdormivit 
in Domino. Sepulerum ejus vacuum et apertum 
retro majus altare etiamnum visitur, eum duobus 
aliis similiter patentibus; quorum unum ipsius 
D. Leufredi, alterum S. Barsenorii ejusdem loci 
abbatis esse perhibent Leufrediani ccenobitee : ἃ 
quibus cum in eorum essem monasterio, hwc 
quae seribo, didici. 

9 Ut hac non recte a. Breulio ordinata intelligas, 
adverte, obsecro, virum ibidem pramittere prasu- 
lum Dolensium. nomina, qui archiepiscopi seu me- 
tropolitani titulo gavisi fuerint, quorum postremi 


sint : 


De ejus cta. 
frustra dics 
putatur ; 


neque vecte 
adstruitur 
ejus mona- 
chatus, 


a Dreulio, 
ves eL Le" 
pora con[un- 
dente. 


Neque ex ca- 
nobio S. 
Leutfredi 
corpus Pari- 
sios Lrans- 
latum, 


Sed eq ipsq 
rilanniq, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


sint: Gueveneus, Rostoaldus, Harmaélus et S. 
Thurianus usque ad tempora Caroli Calvi in Gal- 
liis, et in Britannia Salomonis, hujus nominis, 
tertii, sceptra retinentis. Tune enim Athardo 
Nannetensi przsule renuente amplius subdi Do- 
lensi archiepiscopo, sedes pr:wfatz, decreto Ni- 
colai I, Turonensi metropolitano sunt restitutz, 
et ecclesia Dolensis in priorem statum, scilicet 
episcopalem reducta. JEn tibi Nicolai PP. I, 
Caroli Calvi, et Salomonis tempora recte inter se 
conjuncta, quibus synchronus fuerit ultimus archi- 
episcopus Dolensis S. Thurianus. Nicolai I et 
Actardi Nannetensis gesta in ea de metropolitano 
controversia compendio videri possunt apud Sam- 
marthanos velata ad anmum 865 ; atque interim, si 
Superis placet, sanctus idem Turianus habitum 
religionis a Leufredo susceperit, qui, teste Ma- 
billonio, ultra annum '138 vitam non protracit. Quid 
demum erit res et tempora. confundere, si hoc non 
est? Fateamur itaque, quod muper cum. Lobinzo 
dicebamus, incertam esse S. Turiani etatem ; mo- 
machatum. vero ejus, quem. etiam, procul dubio a 
cenobitis Madriacensibus didicerit Breulius, ad 
populares at minimum traditiunculas amandandum, 
ut satis perspexit Mabillonius, seculi Benedictini 3, 
parte 1, pag. 583, in Observationibus praviis ad 
Acta S. Leutfredi. 

10 Verum enim vero S. Turiani sepulcrum ibi- 
dem a canobitis vacuum ostenditur, cum. aliis in 
quibus jacuerint SS. Barsenorius et Leutfredus, 
ejusdem loci abbates, Hi duo huc mon spectant : de 
posteriori jam actum est xxi Junii; alterius res 
discutientur ad x11 Septembris ; de solo S. Turiano 
quaritur, quem. sepultum umquam. fuisse in eo mo- 
nasterio, quod a Cruce S. Audoeni modo appella- 
tur, ex Breulii vacillantis fide mihi non suadetur. 
At enim rursus, ec eo ipso cenobio S. Turiani 
corpus, cum S. Audoeni, Leutfredi et Agofredi 
reliquiis Parisios una translatum est, ut disertis- 
sime habet translationis istius. historia, quam tomo 
4 Junii insertam supra admisimus. Editam ibi esse, 
haud equidem diffiteor, admissamque, qua parte spe- 
ctat ad S. Leutfredum ; verum an S. Turiani corpus 
ea praedicto cenobio Parisios allatum fuerit, neque 
quasitum ibi, neque eraminatum est. Narrationem 
illam adornavit idem Breulius, eadem, opinor, fide 
qua cetera capita, ad S. Turianum spectantia con- 
temuit, ex mera mempe supposita traditione, de 
invento apud Madriacenses camobitas vacuo ejus 
Sancti sepulero. Porro suspectam vem totam Ma- 
billonio fuisse, satis inde conjicio, quod nec Turia- 
num suis adscribere ausus sit, mec historiam illam 
adoptandam censuerit, nisi qua. parte ad S. Leut- 
fredum pertinet, idque adeo jejune, ut paucis lineolis 
rem totam expedierit pag. 594. 

11 De translatione sacri corporis S. Turiani ex 
Britannia in citeriorem Franciam, et facta aliquan- 
do ad S. Germani Pratensis ejusdem depositione, 
ubi idem hactenus publiez venerationi exponatur, 
prorsus non dubito : id mihi necdum probatur, quod 
ait Breulius, una cum corporibus S. Leufredi et 
aliorum ea eodem comobio Madriacensi seu sanctae 
Crucis S. Audoeni advectum fuisse. Credit Mabil- 
lonius, reliquias sancti Leufredi aliorumque, 
primo quidem intra muros Lutetie Parisiorum, 
in ecclesia, quiz nune S. Leutfredi appellatur, 
deinde, pace facta, in monasterio Pratensi fuisse 
repositas. Et mihi plane credibile est, citius Pari- 
sos advenisse S. Turiani exuvias, qua postmodum, 
pace facta, un« cum aliis istis Madriacensibus ad 
S. Germani transierint. Certe. scriptor vetustissi- 
mus in appendice ad Aimoinum, dum de pradicto- 


581 


vum. corporum translatione agit, nec ez eodem loco, 
nec eodem ammo, aut advenisse aut. simul reposita. 
asserit, ut verosimillime diversis temporibus prado- 
num Normannorum. furori eripi potuerint , in quo 
Cenalem. male. arguit. Breulius. Sed jam dictum. 
scriptorem in appendice ad Aimoinum audiamus 
apud Boscum in historia Parisiensi tomo 1, pag. 
524. Ea tempestate, Astingo cum Nortmannis 
usque sceviente, multa corpora Sanctorum a pro- 
priis locis in Franciam delata sunt. Tune etiam 
corpus S. Leutfredi a Nortmannis in quibusdam 
partibus Franci: cireumquaque delatum, ad ulti- 
mum una cum ossibus beati Goffredi fratris sui, 
necnon sancti Thuriani Dolensis archiprzesulis, 
apud monasterium S. Germani in suburbium Pa- 
risiense, ubi Deo disponente adhuc requiescunt, 
translata sunt. 

129 Quarimus, qo verosimilius tempore id. con- 
tigisse censendum sit, saltem de corpore S. Turiani, 
nam de aliis agere, huc non pertinet. Rejiciendam 
vero hic rursus putamus chronologiam Breulii, dum 
eam translationem removet ad tempora Caroli Sim- 
plicis, quz quo altero fundamento adstruat, quam 
ea mera swa rerum ac temporum confusione , mini- 
me perspicio : quasi ex eodem loco, et eodem tem- 
pore transferri debuerint, qua ad eumdem. locum, 
tandem adducta concedimus. F'idem multo majorem 
meretur laudatus Aimoini continuator, qui Astin- 
gum. Normannorum ducem appellans, Caroli Calvi 
etatem nos mon cogit excedere, cum iste pradationi- 
bus suis in. historia Francie jam ab anno 866 satis 
innotescat. Censeo itaque a vero non multum aber- 
rare hic Albertum le Grand, dum ait, ob Norman- 
micas grassationes, e Britannia translatum S. Tu- 
riani corpus anno nccorxxvim, a quibus eos solum 
subtrahi cupio, qui id. salvent, vivente Carolo Calvo 
Parisios advenisse reliquias, satis tempestive, ut 
Usuardus eam, Sancti motitiam acciperet, quam 
Martyrologio suo, Carolo Augusto inscripto, insere- 
vet ; neque enim ab eo consignandam fuisse Sancti 
istius memoriam existimo, nisi ea occasione in ejus, 
quem in Adone aut alibi non repererat, cognitionem 
devenisset. Conjectura est, non diffiteor; sed in 
rerum istius temporis adjunctis ita fundata, ut eam 
toti Breulianz historie a cordatis viris longe prafe- 
vendam , ausim confidere. Aliter censeat qui volue- 
rit, gratiam a me inibit, si magis probata in medium 
proferat. 

13 Acta S. Turiani, quz quidem hactenus vul- 
gala sint, ea esse jam dirximus, qua primus typis 
excudi curavit laudatus Barralis, ex Ms. dictis 
toties canobii Pratensis vel, ut aliis loqui placet, 
S. Cornelii Compendiensis, inde id, nempe Pari- 
siis, procul dubio obtinuerit cum Sancti ipsius reli- 
quiis ad Lerinenses transmissis penultima Augusti 
MpxxIx, ut habent litterz ipsi Legende praemissa. 
INon proprie Vitam, sew historicam gestorum Sancti 
narrationem esse, sed potius verbosam panegyrim, 
legenti continuo manifestum est, cui materiam om- 
nem suggesserit Legenda antiquior, hactenus inedi- 
ta, quam ex Mss. Vallis Lucentis et Cartusiz 
Divionensis ad Majores nostros pridem misit Petrus 
Franciscus Chiffletius, toties in his Actis laudatis- 
simus; eL cui consimile aliud. descripsit Papebro- 
chius ez Ms. Legenda Pontiniacensi. Longe brevior 
istic oratio, quamvis et adeo confusa, ut nulle pror- 
sus temporum mota inde erui queant : elogium et hoc 
potius quam. historiam. dixeris, multis haud. dubie 
ost mortem Sancti seculis, nescio a quo digestum, 
forte in ipsa Britannia, quod inde nactus sit longe 
posterior monachus Pratensis, ut patet ez num. 255 
id unum molitus, ut pluribus verbis res easdem pau- 


lo 


ε 


verosimilli- 
me tempore 
Caroli Calvi. 


E 


Quz et qua- 
lia Acta hic 
dentur. 


EX MSS. 


Puer gregem 

pascens litte- 

ras discit, 

S. Turianus 
ü 


* alias adve- 
niens 


b 


εἰ ex cantu 
cognitus cle- 
ricis pri- 
mum prafi- 
citur, 


588 


lo floridius recitaret , adjectis nonnullis miraculis, 
qua quo tempore acciderint, nusquam indicat. Cete- 
rum S. Turiani parentes et ibi inclyti fuisse dicun- 
tur; ut non videam unde sua accersiverit nuperus 
Legendarius Gallicus, dum ipsum αὐ infimam prope 
hominum sortem, reducit. Utcumque sit, non pauca, 
in brevi ista Vita, inveniuntur , quz majori auctori- 
tate fulta desideres, presertim prodigia varia, qui- 
bus Britannicz passim aque ac Hibernice Legende 
numquam. non abundant. De pretio statuat aequus 
id genus rerum arbiter, nos primo breviorem illam, 
deinde et longiorem Barralis continuam. narratio- 
nem necessariis hinc inde notis illustrabimus. 


VITA 


Ex Mss. Vallis Lucentis et Cartusiae 
Divionensis, 


A Chifftetio eruta , et cum Pontiniacensi 
collata. 


T: Turianus Dolensis ecclesie archiepisco- 
pus Britannie minoris, ex pago continente 
monasterium, nomine Vallone a, enituit oriun- 
dus, utriusque scilicet parentis incliti filius. Ad- 
jacet autem idem coenobium potestati eximii 
confessoris sancti Sampsonis, olim prwelibatze 
sedis archipresulis. Deinde dum adhuc infantu- 
lus esset corpore, sanctitatis vas Turianus, men- 
te tamen Spiritu sancto accensus, virilem ada- 
mans * :xtatem, reliquit parentes illustres, pul- 
chramque hereditatem, et ob Dei amorem san- 
etique Samsonis, aggressus est Dolo b metropo- 
lim, qua idem felicibus requiescebat artubus. Ubi 
dum quidam vir Christianus memoratum reperit 
parvulum, suis eum vitulis destinavit custodem 
et bubuleum. Quidnam hoc aliud figurabat nisi 
futuri przesagium et signum pontificii, quod sus- 
cepturus erat super oves Dominicas? Itaque ar- 
dens jugiter Regi seculorum non homini militare, 
postulavit a quolibet clerico sibi litteras in tabula 
fieri : quas, benigno largiente Domino, dein- 
ceps et artem denominatam ab eis Grammaticam 
efficacissime, uti amabilem haustum, discendo 
epotavit. 

2 Quin etiam ecclesiasticam non renuit acci- 
pere melodiam, habens vocem elegantissimam, 
suorumque condiscipulorum clarissimam., Proinde 
aliquoties eum vox ejus dulcisona, suz claritatis 
dignitate oblectasset archiprzsulis aures, tune 
aulam regentis Dolensem, elegit tiruneulum idem 
pastor, nomine Tyarmailus c, in adoptivum sibi 
filium; ac obnixe diligens, in lectione divina 
educavit, fovit, temporalibus bonis donavit. In 
successu quoque temporis contemplans juvenem 
setate crescentem, ac bon: indolis honestate ful- 
gentem, preposuit eum suis abbatem clericis, 
hostiam revera vivam, sanctam, Deo placentem, 
qui semetipsum quotidie divinum zedificabat tem- 
plum, sedulis castigatum inediis, frequentibus 
afilictum vigiliis, jugibus eleemosynis recreatum, 
assiduis orationum aromatibus precipue noctur- 
narum redolens : nam interdiu lectioni et doctri- 


VITA S. TURIANI SEU TURIAVI EPISCOPI DOLENSIS. 


n: mancipatum. Mire simplicitatis atque inno- 
centiz, indeficienti baculo semper innixus, adeo 
Deum timebat, quo nihil ejus mandatorum negli- 
gebat. Plane qui sinceriter Omnipotentem, me- 
tuit, nihil negligit. 

3 Magnus sane in regno celorum, et 
gatione justorum habebatur, qui id qu at 
verbo, implebat exemplo; quod monebat dictis, 
explieabat factis. In hujusmodi igitur sacrato, 
tamquam in suo cclo, Rex regum Christus se- 
debat, et miracula obtinentibus servi meritis, 
per diversa ope salutis indigentium corpora 
diffundebat d. Siquidem czecos illuminare, clau- 
dis gressum restituere, paralyticos curare, ab 
obsessis daemones membris fugare. Interea dum 
cerneret pretaxatus presul Tyarmailus felicem 
Turianum ad perfectum jam devenisse virum, 
state videlicet piisque moribus conductum, jam 
enim senuerat, ordinavit eum pro se sacerdotem 
summum, ut vice sua archiepiscopatus sede, 
potestate, przedicatione incessanter fungeretur. 
Illo equidem ita coelesti consecratione sublimato, 
universus gaudio magno gavisus est populus. 
Omnes siquidem gratiam Dei in illo esse vide- 
bant; nullatenus enim noctu vacabat ab oratione 
nec interdiu a przedicatione. Et ut magis plebes 
sacris ejus monitis fidem accommodarent, mira- 
culis coruscare; mortuos enimvero animabat, 
atque plangentes de morte, letificabat de vita. 
Morbi prorsus ejus oblati obtutibus, omnes 
pellebantur. Carentibus zque vita tribus repa- 
rata fertur. Denique quocumque locorum propter 
esuriem aqua coelo preces mittendo baculum fi- 
gebat, confestim fons emanabat e. 

4 Quadam vero die dum przdicaret multis 
astantibus populis in diebus Rogationis, elevatis 
in ethera luminibus, vidit fenestram in ccelo, et 
angelos Dei portantes arcam testamenti Domini. 
Tum ipse omnibus se cireumdantibus dixit : 
Ecce video ccelum apertum, et angelos ferentes 
aream Dei. Ipsum quoque Dominum, et beni- 
gnum Jesum in suo tribunali sedentem. Omnes 
ergo tam laici ephibati f quam clero noim g una 
voce gratulantes, toto ore et corde glorificave- 
runt Deum, eumdem beatum Turianum deinceps 
uberius venerantes. Proinde jussit idem antistes 
crucem ligneam effigiari, eodemque in loco de- 
poni, ubi tam conspicua visione honoratus exti- 
tit. Quee procul dubio crux h:rens magne quer- 
cui, imperio ejusdem prvwesulis plantate, manet 
usque hodie h. 

5 Postmodum sub ejusdem temporis curriculo 
zelus, id est individia zabuli i, incitavit tyran- 
num, nomine Riuvallon, inflammare quoddam 
monasterium dioecesis beati quidem Turiani, di- 
stans ab urbe Dolensi quasi viginti milliaria. Et 
ecce adest delator nuntians Episcopo. Propter 
combustam igitur ecclesiam, librosque divinos, 
simulque vasa sacra, atque in favillas redacta 
animo commotus, surrexit cum duodecim mona- 
chis pedestris, proficiscens contra tyrannum. 
Repererunt autem eum in loco qui dicitur Lanka- 
frut. Cumque audisset pessimus Sanctum adven- 
tasse pedestrem, miratus exiit obviam timore 
correptus. Inclinans autem se ad usque vestigia 
Pontificis, tremens infit : Quam ob causam Do- 
minus venit Archiepiscopus pedestris ad nos? 
Tum acriter redarguens eum sacrilegii: Impie, 
inquit, et atrocissime, cur incendisti archisterium 
sancti Maoky Kk ? Sic egisti quasi contereres beati 
brachium Sampsonis. Ad haec tyrannus : Domine 
mi, inquit, noli mihi irasci. Ego restituam se- 


ptuplum, 


D 


deinde ad 
episcopatum 
promovetur; 


d 


E 


e 


quo in mu- 
nere mullis 
excellens vir- 
Ltulibus, mi- 
rabili visione 
qaudet. 


li 


Tyrannum 

camnobii ali- 

cujus eL sa- 

crorum in- 

cendiarium, 
i 


ad paniten- 
liam et à 
restitutio- 
nem compet- 
lit. 


m 


Evangelium 
e frummis 
servatum, et 
vulpis inter- 
itus. 


0 


Mortuam 
puellam 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


ptuplum, videlicet pro una utique ecclesia se- 
ptem sdificabo. Similiter pro uno codice resti- 
iuam septem. Denique aliis rebus incensis simi- 
liter agam, si Dominus longevam mihi dederit 
vitam. 

6 Cum vero placuissent mitissimo Antisti 
verba ejus lenia, declinavit ab eo paulisper cum 
monachis, divinum oraturus sibi auxilium dari, 
necne I consilium corrigendi delinquentem, atque 
innotesci m quantum vite spatium daret Domi- 
nus illi flagitioso ad restaurandum monasterium. 
Ast ubi surrexit ab oratione, intuentibus cunctis 
presentibus, descendit sanctus Michael in specie 
columb:ze super scapulam Pontificis. Ponens quo- 
que rostrum in aurem ejus, revelavit ei quod 
septem anni vitze servarentur scelerato. Quod 
nempe Sanctus idem mox indicavit dari sibimet 
septem vitee annorum curricula, restaurandi 
gratia ecenobitarum eulmina. Unde igitur Riu- 
vallon satis alacer beatum consuluit virum, quze- 
nam esset avis sedens super humerum ejus? 
Sanctus, inquit, Michaél Archangelus m. Qui 
statim super crucem lapideam ibidem positam, 
de Pontificis scapula volavit, et paululum in ea- 
dem requievit. Tandem vero, cernentibus cunctis 
atque mirantibus, ccelos ascendit. Imposita de- 
mum poenitentia Riuvallon, reversus est sanctus 
Antistes ad suam cathedram. Tyrannus deinde, 
arrepto sibi amminieulo a principibus provin- 
cia, rezdificavit igni combusta septuplum omnia 
sacra. 

"7 In illius denique ccenobii incendio non par- 
yum coelitus ostensum est miraculum. Sanctum 
siquidem Euangelium rite jacens super altare 
beati confessoris Christi Maoky, dum totum 
igneus globus jam corriperet templum, evolando 
transiit lutea flammarum cacumina. Videres tunc 
ilud gyrare, ingentes rogi cuneos circum circa 
eundo, ac si locum sibi vestigaret quiescendi. 
Post diuturna tamen qu: mulciber ferventia 
excitaverat volumina, placuit auctori omnium 
quatenus os suum salutiferum, quod Latinus ex- 
primit sermo, bonum nuncium, descendendo re- 
sideret in horto fratrum ccenobitarum. Et ecce 
vulpes ccepit repente litteras non discere euan- 
gelicas, sed mandere. Attamen volens nolens 
invenit in eis scientiam mortis suze. Adhuc plane 
libri folia vulpes emortua dentibus artabat, 
quando repertum est in horto venerabile Euan- 
gelium, super quod quicumque posthae falsum 
juravit sacramentum, leti minus evadens patibu- 
lum, sine mora temerariz vulpis luit periculum o. 

8 Illud etiam insigne miraculum non obmit- 
lere, verum spiritualibus summopere auribus 
magis tradere convenit, qualiter pretiosus Chri- 
sti miles Turianus, devotis precibus de morte ad 
vitam revocavit puellam, jam alienis ad cloacam 
p gressibus properantem. Quadam namque die 
dum Pontifex Turianus przdicaret multis homi- 
nibus diversi ordinis, copiosisque plebibus in 
unum congregatis, juxta monasterium quod vo- 
catur Camfrut, ante crucem lapideam, quze ibi- 
dem antiquitus stat in honore Domini nostri Jesu 
Christi, et ob reverentiam gloriosi Archangeli 
MichaBlis, super quam quondam ab humeris 
ejusdem Episcopi descenderat, ut superius lectum 
est, ecce efferebatur corpus cujusdam nobilis 
puelle a parentibus, et à plurimis cognatis ad 
sepeliendum. Cumque vidisset beatus Turianus 
episcopus parentes ejus flentes, et lacrymosum 
populi gemitum audiens compateretur, miseri- 
cordia motus super orbitate parentum, quia uni- 


Tomus x1 Julii. 


589 


ca. filia erat illis, jussit stare feretrum, et oravit 
ad Dominum dicens : 

9 Domine Deus omnipotens Jesu Christe, fili 
Dei vivi, qui resuscitasti filiam archisynagogi in 
domo patris sui; resuscita et istam puellam vir- 
ginem in conspectu istius populi, ut laudetur 
nomen tuum a generatione hac in seternum. 
Cumque respondissent omnes, Amen, statim 
surrexit puella sana et incolumis, largiente Do- 
mino per orationem beati Turiani episcopi. Erat 
autem nomen ejus puelle Meldoc, et nomen pa- 
tris ejus Quoidgual. Exorandus est igitur nobis 
hujusmodi patronus, cui Deus tantam concessit 
gratiam resuscitandi mortuos, quatenus suis pre- 
cibus, przeclaris quoque obtineat meritis, nos a 
morte animze divinitus eripi, virtutibus imprimi, 
quibus ad zeternam beatitudinem scanditur, duce 
Domino nostro Jesu Christo q. 


ANNOTATA. 


ἃ Obscurus sermo, quem ita explicat Albertus le 
Grand, ut Vallone, quod. hic dicitur, non cenobium 
fuerit, sed pagus aliquis cenobio S. Sampsonis sub- 
ditus, quod an hodie eodem vel alio loco subsistat, 
quarere opere pretium non est. 

b Ita ferme scriptum erat, acsi Sanctus dolo 
malo urbem istam aggredi voluisset ; ubi nihil aliud 
dicere voluit, quam Dolam ipsum Britanni per- 
rexisse, tum, ut volunt, metropolim. 

c Si ez solis hisce Actis notus est Tyarmailus 
( quem aliter alii inflectunt : ) nescio an satis tuto 
adscribatur Catalogo episcoporum Dolensium. 

d ÜUtut torta sit constructio, nom adeo obscura 
est, quin intelligatur quid velit scriptor, quod. etiam 
pro sequentibus dictum sit. 

e Multa paucis complectitur, que majori fide sub- 
niza cuperem, mon minus ac visio et miranda alia, 
non longa oratione coacervata. 

f Epibatas, opinor, insinuare voluit, qui in ea 
urbe, a mari non procul dissita, facile inventi fue- 
rint. 

g Sic etiam legitur noim im codice Pontinia- 
censi, ec quo .Legendam suam. descripsit Papebro- 
chius, cum qua hanc contulimus. Am Britannice 
aliquid hac vox. significet, nescio : adjuncta indi- 
cant, scribere voluisse, quod laici veque aec clerici 
una voce gratulati sint. 

h Vellem utique paulo distinctius locutus fuisset, 
ad firmandam tum de Sancti, tum. de scriptoris 
atate aliquam saltem conjecturam. 

i Quidni diaboli? 

k Neque Moakum novi, neque ejus archiste- 
rium aut monasterium ; sed nec affine nomen no- 
vissem, misi Castellanus inter Aemeros suos, seu 
incerti diei Sanctos Moachum collocasset, cui tem- 
plum aliquod dedicatum olim fuerit in confiniis Bri- 
tanniz et Normanniz. Vide ipsum ibi. 

l Melius legeret necnon. 

m Innotescere ut verbum. activum in Legendis 
satis obvium est. 

n Et hoc et sequens prodigium. antiquam Bri- 
tannorum istorum credulitatem sapiunt. 

o Condonanda phrasis, quam. facile evolvas. 

p Quid per cloacam velit, adjuncta nimis quam 
clare explicant. 

q Vides, hie de Sancti obitu, ejus anno aut. die 
altum ubique silentium ; ut. minime dubium sit, 
quin ex meris traditionibus popularibus collecta sit 


90 tota 


EX MSS. 


precibus suis 
ad vitam re- 
vocat. 


XX BARRALI 
ET SURIO. 


Locis com- 
munibus po- 
fitetur, 


eacilari se 

ad laudan- 

dum S. Tu- 
rianum. 


590 


tola. qualiscumque marratio. Unde igitur tertium 
Idus Julii eduxit monachus Pratensis Anonymus in 
sequenti Legenda ? Observat non nemo, diem trans- 
lationis intelligi, forle ultima istius, dum. sacrum 
corpus ad S. Germani depositum est : an tempore 
Caroli Simplicis, viderint ii, qui Breulii historiam 
tueri utcumque voluerint. 


VITA EADEM 
ἃ monacho Pratensi verbosius extensa; 


Que ex Vincentio Barrali Surio 
insería. est. 


ANONYMI PROLOGUS. 


riscorum mos fuit scriptorum, ut de rebus 
maximis locuturi, quo laboris subsequentia 
tenderent, in initio operis commonere satage- 
rent. Horum nos prosequi cupientes non sequo 
sane gradu vestigia, in laudem beatissimi sacer- 
dotis Thuriani, qui secundum gratiam que data 
est ei, sic in Ecclesia laboravit, propensius cu- 
pimus vitz illius seriem explicare, cujus sicut li- 
lium fulgens renitent clara opera. Primitus ita- 
que secundum veridieam historic assertionem 
verissima ratione patefaciemus genus patriamque 
iliius, ut sequentia vite ejus nemo ambigere ve- 
lit. Ergo coli terreque omnipotens creator Ec- 
clesi: sancte fulgurantia immensa lumina zeter- 
na claritate radiantia, tamquam perpetuarum stel- 
larum per totum mundi spatium diffudit lumina, 
sanctos videlicet viros divini operis fructu ple- 
nissime refertos. Repletus est enim jam nunc et 
redundat totus mundus multis Dei fidelibus, qui 
convivificati Domino Jesu in novitate vitze ablu- 
tionis gratiam preeferentes, hzereditatem Dei exa- 
minatam atque probatam, crebris persecutioni- 
bus, crevisse nobis significarunt, victoriosissimis 
beatorum laborum suorum titulis. 

2 Magno siquidem dilectionis suze mysterio 
Christus inter paradisiacos perpetuze amcenitatis 
non marcescentes flosculos, confessores scilicet 
sanctissimos, qui Deo digni patres, et Pontifica- 
tus sacerdotio pollentes fuerunt, et eorum sua- 
vissima sermonum doctrina, mundus in fide Dei 
hodieque floret, vernantes purpure martyrii ni- 
tore violas, quasi quoddam mirabile sertum va- 
rio virtutum emblemate compactum inseruit. 
Ornatur denique electro florenti Prophetatum, 
auro splendenti Apostolorum, nitidis gemmis 
Martyrum, argento superprobato Confessorum, 
bysso purpuraque Virginum. Inter tot itaque 
tantorumque Sanctorum sacra preeconia, zeterna 
clarus memoria, praecipua laude pollens felix 
Thurianus in Ecclesie regimine sacris litteris 
eruditus singulari auctoritate, qua. quoddam co- 
ruscum jubar, przcelsius refulget. Etenim mira- 
culorum complurium lumine clarissimo totam 
vitam suam quasi quamdam in Ecclesi: lucernam 
mirabili fulgore lampavit a. Ex quibus aliquanta 
dilucidare ad notitiam posterorum cupimus, se- 


VITA S. TURIANI SEU TURIAVI EPISCOPI LOLENSIS. 


cundum quod dispensatio divina inspirare menti 
nostrz dignata fuerit, ne tanti splendor luminis, 
inerti obnubiletur desidia. Igitur quia justis po- 
stulationibus non est denegandus piv petitionis 
effectus, nil fere commodius duxi quam spirita- 
libus offerre spiritalia. Ob hoc hujus nostri studii 
rudimenta, vestre paternitati b remittens, ut 
benigna gratia nostrum provehatis opus, et labo- 
ris nostri munia, doctissimo judicio vestro robo- 
rare flagito velitis. His ita sese habentibus, quod 
in hac re sit consequens investigemus, fautrice 
cunctipotentia universorum conditoris, et glo- 
riosissima beatissimi Pontificis Thuriani inter- 
cessione, necnon idipsum vestris obtinentibus 
orationibus c. 


VITAE SERIES. 


| our nobilissimorum parentum progenie felix 
propago Thurianus beatissimus, in Britannia 
minori est exortus, juxta monasterium Vallone 
nuncupatum, quod subditum est potestati Mona- 
sterii sancti Samsonis. Quz celsa et splendida 
pharus, non immerito sub occidui axis tenebris, 
hujus lucis sumpsit exordium d, ut post, discus- 
sis obscuritatibus, ab infidelium fide algidis men- 
tibus, usque ad Gallicze regionis fines protende- 
rentur radii claritatis virtutum ipsius : quze nune 
preordinante clementis ac misericordissimi Dei 
providentia, condigno honore requiescit tumu- 
latus. Sanctitatis igitur vas Thurianus, egregium 
specimen pueritize suze Deo vovere cupiens, ety- 
mologia sui Christo chari nominis, quantum in 
se erat, uti satagebat. Nam quia a Thure, quod 
Deiin sacrificio adoleri solet, nomen derivatum 
habebat, semetipsum odoriferum incensum lau- 
dis, in ara sui cordis adurebat, ut secundum Apo- 
stolum bonus esset odor Deo in omni loco e. 

4 Ardore nempe flagrans divino, Spiritu san- 
cto przemonitus, quasi alter futurus Abraham, 
natales reliquit illustres, propriamque heredita- 
tem, portionem patrimonii sui in ccelo statuens, 
atque felici gaudio festinans patriam deserere, 
ut liber a peccati contagione se liberius offerret, 
quod per solam divinam gratiam potuit : et dum 
hie terrena reliquit, ccelestia przedia acquisivit. 
Quia denique portionem patrimonii sui elegit 
sibi Deum , ostendens nil sibi eo charius esse: 
Christus illi portio ; Christus illi perpetim pos- 
Sessio. Jure igitur cum Petro Apostolo Jesu 
proclamare potuit: Ecce nos reliquimus omnia 
et secuti sumus te ; merito imitator illius esse 
cupiens, qui dilectoribus suis dixit : Nolite pos- 
sidere aurum neque argentum ; neque ea que in 
mundo sunt diligatis. Quia ergo ipsi vivere Chri- 
stus fuit et mori lucrum, cum Apostolo, quz ei 
lucra fuerant, duxit propter Christum detrimen- 
ta, non habens gloriationem nisi in cruce Domi- 
ni nostri Jesu Christi. Christus itaque qui est 
perfecta merces et retributio sola laborantium, 
ipse est Euangelicum illud centuplum, quod quis 
dum habet, vitam sternam habet, quam hic 
beatus divite commercio, felici promeruit mer- 
cimonio. 

5 Verum ut ad superiora redeamus, justus 
przmonstrando Thurianus, timorem esse Dei 
initium sapientize, ob ipsius castum timorem san- 
ctique Samsonis ferventissimam dilectionem, Do- 
lam metropolim adiit, ubi tunc temporis hic pre- 


tiosus 


Illustri ge- 
nere ortus, 


E 


e 
reliclis pa- 
renlibus, 


fit bubulcuss 


sed litteris 
interim in- 
siructus, 


eL cantu. cpis 
$copo cogni- 
lus, 


f 
C 


αὐ eo clericis 
Aistituendis 
Praficituy : 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


tiosus confessor erat humatus. Quo dum perve- 
nisset, vir Christianus quidam errantem quasi 
eum reperit, quem secum adducens, protinus 
illum custodem animalium sibi instituit. Erravit 
et puer Joseph istum pr:esignans, non ut ovis 
perdita, sed querendo oves ; erravit et Thuria- 
nus beatus, przesago spiritu quaerendo oves quas 


justo moderamine gubernare deberet, sed non 


aberravit, quia Christus vera via reduxit eum 
manu suc pietatis ad viam rectitudinis. Quod 
yero animalium custos destinatus est, declara- 
bat eum superna gratia, pastoris summi docto- 
rem illum atque rectorem fidelium fore anima- 
rum, ac si jam apertius illi diceretur : Pasce 
gregem Ohristi. 

6 Post hzc sciens jam Deo devotus puer Thu- 
rianus, neminem omnipotenti sinceriter servien- 
tem, irretiri posse actionibus secularibus : cum 
utique nemo sit, docente Deo, qui duobus possit 
dominis rite famulari, concupivit ardentius Chri- 
sto militare quam seculo. Delegit nempe spiri- 
tuali ludo edoceri, atque schole Christi cupiens 
connecti, ἃ quodam clerico expetiit litteras sibi 
premonstrari, quia beatus homo quem erudit 
Dominus et de lege sua docet eum. Bonum est 
porro homini qui jugum a juventute sua ferre 
coeperit, veritate premonente, tollere jugum 
ejus super se fidelem debere, quod leve est et 
suave. Liquet ergo magisterio doctrinze ccelestis, 
cibatum pane sapientiz et intellectus, atque Spi- 
ritus sancti gratia debriatum, qui docet hominem 
scientiam et intellectum, brevi temporis spatio 
sibi a magistro traditas litteras, acsi dulcem po- 
tum ebibisset. Quin etiam ita coelestis gratice 
radii in eo refulgebant, αὖ grammatiez artis pe- 
ritiam plenissime atque efficacissime insigni com- 
mendaret memoriz. Riziabatur velut ovis saga- 
cissima, inter spinarum fruteta carpere suavissi- 
mi gratum florem graminis. Ne vero ullius artis 
expers haberetur, harmoniam przeduleis cantile- 
n: suscipere non renuit, qua apud Deum et ho- 
mines valde profecit, danteilli Deo, a quo bona 
cuncta procedunt, elegantissimam vocis clarita- 
tem pra reliquis cozevis pueris. 

7 Hine factum est aliquo sub tempore, ut dum 
tinnulis fibris dulcem eleganter roboraret f can- 
ticorum divinorum melodiam, jucundo modalu- 
mine lepidi oris, non solum populares demulce- 
ret aures : verum suavitate dulcedinis cantus 
sui, delectaret animum Archiprzsulis Tiarmaili, 
Dolensi tune Ecclesi: prewsidentis, oblectatione 
quadam Deo amabili. Ea ergo occasione, imo 
Spiritu sancto patrante, qui ubi vult spirat, in 
notitiam venit przfati Antistitis, ut tali agnitio- 
ne, qui charus jam esset Christo, acceptior co- 


. ram cuncto fieret populo. Accersens igitur illum 


ut spiritalis pater, deiferum sibi adoptavit filium, 
quem obnixe diligens, commodis human: natu- 
rc dapsiliter muneravit, cibo carnali aluit, le- 
ctionibus sacris sufficienter educavit, ut quemad- 
modum exterior homo carnali pasceretur edulio, 
sic interior saginaretur divinorum preceptorum 
vivifico mysterio. 

8 Interea cernens Tiarmailus inclita docilitate 
animi, juvenem Thurianum, gratia lucis coelestis 
quotidie refulgere, utpote in quo congeries vir- 
tutum omnium per dies augmentando cumulaba- 
tur, przefecit illum post se suis abbatem clericis, 
pranoscens ipsum ad hoc opus idoneum satis fo- 
re ministrum, eo przemonitus Spiritu, qui in cor- 
dibus filiorum Dei quotidie proclamat, Deum pa- 
irem esse nostrum. Felicem se rite potuit prz- 


591 


dicare Tiarmialus, pro adoptato sibi lucis filio 
Thuriano inclito, quem septiformis sancti Spiri- 
tus gratia undique circumfultum , opima exu- 
berantia virtutum reddebat conspicuum. Inerat 
ei et virginalis pudicitia, veraque innocentia ac 
vera simplicitas, necnon virtutum regina humi- 
litas, quze informavit hune sanctum Virum omni 
devotioni deditum, qua se regere deberet actio- 
ne. Preterea studebat semper castimoniam se- 
ctare, sciens nihil przcelsius, nihil modestius 
esse virginitate, quz ita hune Deo proximum 
reddidit, ut angelorum societati usque ad solium 
zeternze visionis intersit. Quia denique generosis- 
simos mores animi liberalitas facit, refrzenabat 
inundantem gastrimargiam, resecabat omnem va- 
nam gloriam, effreenatum comprimebat luxum, 
restringebat gule appetitum, devitabat seria, 
atque hujus nequam seculi despiciens erat con- 
tagia cuncta. 

9 Ergo talibus hostiis timeretur ' Deus. Ita 
nullis vit&e hujus captus illecebris, moriebatur 
mundo, ut viveret Deo, quia carnis mortificatio 
prudentia summa est ; acsi apertius diceret : Vivo 
autem jam non ego, vivit vero in me Christus. 
Qui cum preemonebat audientes, ne illos inermes 
et vacuos, mortifera spicula tenebrosi hostis op- 
primerent, ad virtutum tramitem bonamque con- 
versionem oberrantes reducebat. Particeps au- 
tem factus omnium Deum timentium et mandata 
ipsius observantium, non esse piger potest, qui 
Domini mandata custodit, ipse merito potuit di- 
cere, se consortem metuentium Christum exti- 
tisse. Sic prcecellentissimus Thurianüs firmissi- 
me in vera petra fundatus, utpote qui omnem 
fidei sumpserat firmitatem, firmamentum pleni- 
tudinemque substantie, Christum signis et pro- 
digiis adstruebat esse fidelium suorum. Hoc Deo 
amabili ludo hisque spiritualibus exercitiis, egre- 
gius Thurianus metas transigebat pize juventutis, 
donec ad perfectioris zetatis incrementa pariter- 
que opera excresceret excellentioris sanctitatis. 

10 Abhine restat de maximis perfectisque 
virtutibus hujus Deo dilecti disserere, que» ma- 
gnam vim in speculatione miraculorum ejus per- 
spicientibus ea obtinent. Felici jam senio et mul- 
torum long:evitate confectus dierum preesul Tiar- 
mailus, cernens perfectissimz vite virum illu- 
strissimum Thurianum ascendere quotidie de 
virtute in virtutem, delegit eum consortem sibi 
foreoneris et honoris. Favorabili igitur collatione 
cunctorum, provexit eum ad summum sacerdotii 
gradum, statuens eum praedicatione, sede et po- 
testate pro se Dominum et patronum. Quo intro- 
misso, exhilarantur cunctorum animi summo 
gaudio, pro tali tantoque sibi collato divinitus 
pastore, quia erat omnium virtutum ornamentis 
decoratus, et omni divinarum dispositionum stu- 
dio firmatus: justus, fortis, providus, tempera- 
tus, qui impetus carnis omnes providentize ratio- 
ne superaret. 

11 Prwceptis autem plenius instructus ccele- 
stibus castitatis et simplicitatis, spiritale sacrifi- 
cium acceptum Deo seipsum quotidie offerens, 
utpote verus minister altaris hostiam sanctam et 
irreprehensibilem se exhibebat, nocte, dieque 
frequentans orationem devoto mentis affectu. 
Porro sincerissima sinceritate preditus mode- 
rans Deo placiti regiminis habenas, stemmate 
fideque przepollens, efficacissime delegatum mi- 
nisterium implens, vigilanter vigilando, gregi 
sibi conimisso attentius invigilabat. Inerat ei cum 
parcitate sufficientia, irreprehensibilis potentia, 


grata 


EX DARRALIE 
ET SUnIO. 


quo in mu- 
nere multis 
praeclarus 
virtutibus, 

* An non. 
promeretur? 


E 


a Tiarmailo 
successor de- 
signatur, 


omnibus nu- 
meris abso- 
[utus pastore 


EX BARRALI 
ET SURIO. 


Pluribus si- 
gnis incla- 
TESCEns, 


B 


etiam plu- 
viam impe- 
trat. 


UG 


Mirabilis 
ejus visio. 


592 


grata claritas, Deo digna jucunditas, nihil habens, 
commune cum seculo, nihil mundi hujus sibi vin- 
dicans, non corporalibus cupiditatibus subditus, 
non avaritia stimulatus, non invidia maceratus, 
non ambitioni deditus, non aliqua negotiorum 
secularium cura solicitatus. Is in patria positus, 
primo honorum omnium contempsit insignia, illos 
veros :estimans honores, quoscumque illi divinum 
prudentiz:e magisterium contulisset. Nulla illum 
divitiarum desideria ceperant, sed has veras re- 
putabat divitias, quibus animi ornatus adipisci 
quiret, et quibus auctorem suum cognoscere pos- 
set, vel invenire. 

12 Interea dum gloriosissimus vir Domini 
Thurianus talibus, ut. dietum est, actibus, omni 
morum probitate conspicuus vitam suam quotidie 
condecoraret: volens Deus hominibus clarescere, 
quanto apud se, pro hoc culmine sublimandus 
foret glorie, notum cunctis fecit, sibi satis pre- 
tiosam benignissime precationis ejus orationem. 
Nam quantiecumque languidi cum suis morbi ge- 
nere pressi, przesentice ejus fuissent adducti, illico 
sub invocatione nominis Jesu Christi pristinze 
reddebantur sospitati. Inter innumera porro mi- 
raeulorum ejus, que per eum Dominus operare 
dignatus est, insignia, in resuscitatione mirificus 
apparuit mortuorum. Denique antiqua fertur opi- 
nione, quod ad invocationem vivificze Trinitatis 
trium corpora mortuorum redintegrare ad vitam 
meruerit. Nec dispar prophete przedicandus He- 
lice, cujus os coeli facta est janua. Multoties quippe 
a quibuseumque rogatus siecitatem terre com- 
pescuit, fixo terre ejus baculo cum oratione no- 
minis Domini Jesu Christi. 

13 Evidentibus autem indiciis, illustratio si- 
gnorum patefecit, ut subjecta declarant, non pri- 
vari munere suo apud Deum bons voluntatis 
affectum. Nam novimus cunctis fidelibus a Deo 
legem institutam, precationum dies in Quadra- 
gesima ante resurrectionis Dei diem agere, quum 
beatus Thurianus fulgore ccelestis preesentice irra- 
diatus, pura et sincera devotione, eadem divina 
munia celebrabat. Tum more solito adstantibus 
turbis salutaria, virtute obrumbratus Altissimi, 
depromebat monita. Stigmata enim crucis Christi, 
corde, ore et, habitu eireumferens, non ad osten- 
tationem intuentium, sed ad incrementum fidei 
fidelium augmentandum : nil nisi quod ei vera 
vit; ratio suasisset, intimabat, asseverans quod 
quamdiu in hoe corpore sumus, peregrinamur a 
Domino. Denique non habemus hie manentem 
civitatem, sed futuram inquirimus, supernam vi- 
delicet Hierusalem, qu: est mater omnium no- 
strum, quze quotidie zedificatur ex vivis et electis 
lapidibus, super fundamentum Apostolorum et 
Prophetarum Christum, lapidem angularem sum- 
mum. Inter hze, elevatis in terra luminibus, di- 
vinitatis claritudine cireumseptus, justum ordi- 
nem spiritalis officii consummans, mira et vere 
miranda manifesta est visio, ex quce preclara, 
et admiranda nimium nobis assurgit laudatio, ut 

et potentia Dei dignius preedicetur, et quis iste 
beatus fuerit, evidentius approbemus. 

14 Vidit quippe colum apertum, et benignis- 
simum Jesum in sede majestatis su: residentem, 
sanctosque angelos arcam Testamenti Dei, pro- 
cessionis more, ferentes, Sane stupenda et mi- 
randa Christi mira, quis non obstupescat? Plane, 
inquam, mira dum preestitum est homini, terrze 
mole cireumdato, celorum reseratis aditibus eo- 
rum conspicere secreta, prophetis aliquibus sequi- 
parandus, et hoe ob vere beatissimus pradican- 


VITA S. TURIANI SEU TURIAVI EPISCOPI DOLENSIS. 


dus: quid enim clarius, quid Iuculentius fari pot- 
est, quam hominem propria industria satagere 
arcana coli conspicere? Credo docere Deo vo- 
lente, per dilecti servi sui visionem, illos dies 
sanctos lztiti:e dum recoluntur in terris, a san- 
ctis angelis, ante conspectum divinze majestatis, 
frequentari in colis. Igitur veri splendore luminis 
illustratus deifer Thurianus, ordine quo pree- 
scriptum est, in contemplatione coelestium virtu- 
tum positus, cireumdantes eum oves velut pro- 
prium patrem, et pastorem, indicat eis sagaciter, 
quo tenore pleni et perfecti splendoris claritas, 
Deus illi se demonstrare dignatus fuerit, quod 
falsam speciem beatitudinis nemo dixerit esse, 
cum non insolentis arrogantie, sed purissima 
innocentis est adscribendum. Summa enim gra- 
tia declarat eum beatissimum, cui ccelestia pate- 
facta sunt mysteria, et nimirum quia ejus prz- 
sentiam intuebatur in colo, cujus gerebat in 
corde amorem animo puro et perfecto. Cognita 
itaque tali tantaque Dei virtute plenissime omni- 
potentiam Christi collaudaverunt, pastoremque 
suum pretiosum Thurianum deinceps maximi 
honoris veneratione excoluerunt. Ob justissimam 
porro recordationem tam precelsi a Deo ostensi 
miraeuli, crux lapidea jussu S. Pontificis in eo- 
dem loco est exaltata ad testificationem miracu- 
lorum Dei protestandam, cunctz venturz gene- 
rationi. 

15 Enimvero, ut ejus promamus clara gesta, 
altiora debemus de illo investigare opera : h:ee 
autem sententia quam relaturi sumus, caute ac 
solite intellectum videtur expetere rationis ma- 
nifeste, quia inest in ea profunda quzdam et 
miranda speculatio : quam qui cum audierit, ne- 
mo derogare velit. Series enim propositorum, 
aut virtuti concordat, aut gratiz, aut miraculo, 
et ob hoc audientibus non videatur absurdum. 
Invidia igitur diaboli, cujus astu mors introivit 
in mundum, cujus etiam jugum grave aggrava- 
tum est super filios superbiz, pestifer quidam 
homo ex primatibus Britannis, procaci nominis 
sui usus vocabulo : nam Rivallo dicebatur, quod 
rebellem significat et protervum $, sagitta dia- 
boli ietus, quoddam monasterium in dicecesi bea- 
tissimi Thuriani situm, nullis existentibus causis, 
voracibus tradidit flammis. Distabat autem idem 
conobium a Britannorum metropoli quasi milli- 
bus viginti. Cognito ergo a relatoribus, hujus 
immanis sceleris execrabili facto, Deo accepta- 
bilis antistes Thurianus pro commisso immani 
piaculo, anxius fluctuanti laborat animo. 

16 Sed memor Beatus promissorum coelestium 
in periculis et adversis positus, spe, quam hau- 
serat ex serie Scripturarum in Deo, patre totius 
consolationis, se plenissime consolabatur. O sce- 
lestum et audacem virum ! qui proterva insania, 
non solum sancti Dei templi combussit parietes, 
verum etiam sacros Testamenti sancti libros, 
ipsaque sanctze 8815 sacra utensilia ignibus adu- 
renda commisit, illorum jam deputatus contuber- 
nio, qui lzetantur cum male fecerint et. exultant 
in rebus pessimis. Pro hujusmodi facto irritatus 
animo Dei servus Thurianus, sumptis secum duo- 
decim monachis, pedestri expeditione ad eum 
properare deliberat, quem residentem invene- 
runt in vico Lakafruth dicto. Qui prospectans 
eminus pedestrem venientem summum sacerdo- 
tem, animadvertens ob patrata a se scelera ju- 
stum ad se venire, consternatus animo totus tre- 
muit, inclinatoque usque ad terram toto corpore, 
percunctatur quid sic humilis et abjectus venis- 


set? 


Tiyrannum 
Iivallonem, 


qui monaste- 
rium el sacra 
omnia incen- 
derat, 


potenti ora- 
tione, 


ad paniten- 
liam addu- 
cil, 


εἰ ad ommig, 
Septuplum, 
Téstauranqa, 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


set? Mox beatissimus sacerdos acriter eum red- 
arguens, fidenterque conatus ejus molimina 
subsannans : Nimia, ait, crudelitatis tuze feritate 
exacerbatus, qui ultra human: rationis modum 
severus et vehemens, non metuisti S. Maoky 
ecclesiam succendere, et Sancti Dei ministeria 
dissipare. Adeo denique superexcellit et supere- 
minet immanitas tui sceleris, quasi si brachium 
sancti contrivisses Samsonis. 

17 Attamen, si me satis audias juste loquen- 
tem, pomnitebis, quia insignem attenuat Deus, qui 
valet ima summis mutare, qui membris sanctis 
suis, hoc est fidelibus suis polliceri dignatus est, 
dicens': Qui tangit vos, quasi qui tangit pupillam 
oculi mei. Ergo age poenitentiam, ut scelera tua 
deleri mereantur. Mox verz rationis auctoritate 
convictus Rivallo tyrannus, virtute Dei exterri- 
tus, quze sola potest superbi: virus hebetare, se 
reum omnino profitens, plenam spondet emen- 
dationem, verens Omnipotentis judicium, ob 
S. Archipresulis Thuriani iram, super se ventu- 
ram. Promittit ergo si longioris vitze spatia suc- 
cederent, septempliciter cuncta combusta restau- 
raturum. Tunc egregius Dei miles Thurianus, 
pietatis ardore flagrans, non renuens verborum 
ejus humilitatem, mitigato animo, secessit ab eo 
cum monachis suis oraturis Deum, dari facinoroso 
ili terminum poenitentite ad corrigenda ipsius 
prava opera. Vir enim sanctus ccelestis habens 
protectionem gratie, dum meliora a Deo sperat, 
levioribus frangi non potuit. Instantia itaque 
precum et afflictione corporis orat secreta Dei 
sibi manifestari, et persistens in oratione, hzc 
Domino revelante cognovit. 

18 Denique sanctis precibus completis, surre- 
xit. Beatissimus Michael archangelus, mirum 
dictu et auditu, cunctis mirantibus et stupenti- 
bus, improvise super humerum Deo digni Thu- 
riani in columbze specie resedit. Quod nemo am- 
bigere velit, quia ipsius hoc opus est, qui ange- 
los suos przeparat spiritus. Si enim fidelis pura 
mente consideres potentiam magnalium Dei, hze- 
sitationem tante rei non habebis. Multa denique 
fecit Deus mirabilia sua, et cogitationibus suis 
non est similis illi. Quicumque ergo miramini 
tantz rei arcanum, tam magnum fidei mysterium 
tam przecelsum divinitatis opus, perpendite san- 
ctarum testimonia Seriptuarum, in quibus fructus 
latet codestis mysterii, quee nos ne videamur 
procacem tantum proferre sententiam, ex ipsis 
dietis sanctis scripta inferimus, quz roboratio- 
nem afferant tantze auctoritati. Sub veteris um- 
bra legis multotiens sanctos reperimus angelos 
patribus apparuisse, et precipue in prophetze 
Danielis visione, hunc beatissimum, de quo tra- 
ctatus habetur, archangelum ipsi creberrime 
apparuisse. Recte igitur in columbze specie, il- 
lustrissimo preesuli apparuit Thuriano, puritatem 
atque innocentiam ipsius animi excellenter indi- 
cans, cum Danieli, ut legimus, in similitudinem 
viri apparuerit, quia utique non vir erat, sed viri 
similitudinem habebat. Non enim angelica natura 
ita corruptelw dedita est, ut natura generis hu- 
mani. Ob hoc hic deifer sancto Danieli est zequi- 
parandus, qui recte vir desideriorum dici potest, 
quia Dei amore erat dignus et pro desiderio suo 
Dei secreta audire mereretur et esse conscius 
futurorum. 

19 Nune justum videtur, ut ad narrationem, 
unde superius digressi sumus, revertamur. Exa- 
cta, ut ante dictum est, gloriosus confessor glo- 
riosa oratione, a prefato Rivallone, cujus nimius 


593 


horror, tanto conspecto miraculo membra inva- 
Serat, sed rursus resumpta spe, virtutis hujus 
admiratione gavisus erat, consulitur, queenam 
miranda visio esset quam cernerent ipsi. Qui 
magna dulcedine supernz grati; repletus, indi- 
cat illis, sanctum sibi archangelum Michaelem a 
Deo missum, ad dandum illi poenitendi spatium 
Septem annorum termino, et ad restauranda sa- 
crilega a se patrata incendia. Alacrior ergo Ri- 
vallo redditus, pro collatis sibi a Deo beneficiis 
paternis, plene omnipotentiam ipsius collaudavit, 
et pastorem suum inclitum Thurianum, cujus 
sancto adminiculo salutem promeruerat, ex tunc 
veneratione venerabili venerare non destitit. 
Crucem lapideam superius adnotavimus constru- 
ctam, ob memoriam deificce visionis pretiosi jussu 
Thuriani, in qua omnibus intuentibus, quasi evo- 
lans resedit, et post in coelum ad Deum, qui se 
miserat, Jesum in dextera stantem paterna, re- 
greditur. Inclitus porro et plenus verc miseri- 
cordie affectu, sine querela verus Dei minister 
Thurianus, inculcans illi peenitentize sancita, re- 
greditur ad propria. Sed et preescriptus szepius- 
cule homo, pontificali non destitit insistere exa- 
ctioni, quoad promissis finem imponeret suis, et 
expostulato a principibus patris plene adminiculo 
voti compos effectus, juxta pollicitum restituit 
septempliciter omnia. 

20 Restat porro adhue quoddam clarificum 
miraculum in prefato incendio patratum, quod 
summopere est intuendum, his qui divinis aucto- 
ritatibus sunt suffulti, nullis argumentorum con- 
iradictionibus esse Dei verbum corrodendum, 
quia, qui scrutator est majestatis, opprimetur ab 
ea. Cum igitur zedes sacra Deo in sancti honore 
Moaky dicata edacibus consumeretur, ut prz- 
scriptum est, ignium globis, codex S. Euangelii 


super altare positus fuerat ipsius basilieee. Qui: 


itaque non ardentem ardere rubum dudum suo 
se timenti famulo presmonstravit, renovavit et 
tune arcana miraculorum suorum mysteria. Et- 
enim impetu Spiritus Dei evolans liber a mensa 
Christi, horridosque flammarum supergrediens 
cumulos, tereti rotabatur gyro, quasi sessionis 
suc perscrutans locum ; moxque non sine cuncto- 
rum intuentium stupore et admiratione, placido 
descensu in hortum adlapsus est ccenobitarum 
fratrum. Posito ergo quo przedictum est ordine, 
sancto Euangelio in monachorum horto, vulpes 
inter reliquas feras animal omnino subdolum, 
quod fraudibus cibum qu:zrit, et salutem suam 
callida illusione tuetur, illum jacentem reperiens 
appetit ore corrodere. 

21 Quod bestiale genus sczepissime in Scriptu- 
ris pro malo ponitur, sicut in Euangelio legimus 
Dominum dixisse de Herode: Ite, dicite vulpi 
ili, perfidiam ilius demonstrare volens, quia 
eum neci tradere moliebatur. Salomon quoque in 
Canticorum Canticis, sub voce Ecclesice, capi par- 
vulas jubet vulpes demolientes vineas; hzretico- 
rum devitandam infaustam significans societa- 
tem. Sed vulpes pr:escripta, dum rodere mavult 
Euangelium, ante mortem suam, quam cibum, in 
illo invenit, patenter indicans absurdum et per- 
iniquum esse omnino divinis Euangelicarum vir- 
tutibus roborationum derogari. Et ut liquido 
claresceret hominibus, quante apud eos Dei 
verba esse deberent reverentiz,, quicumque te- 
merario ore posthzc super eumdem codicem au- 
sus fuit dejerare, statim morte temporali, peenas 
luit perjurii sui. Et merito, quia, dicente Chri- 
sto, omnem spiritum blasphemiw remitti posse 


hominibus 


EX BARRALE 
ET SURIO. 


Evangelium 
ab incendio 
servatum, 


et vulpis id 
arrodentis 
exitium. 


EX BARRALI 
ET SURIO. 


Mortuorum 


suscitator, 
B 

puellam, 

jamjam se- 


peliendam, 


C 
ad vitam re- 
vocat; 


594 


hominibus, qui autem Spiritum sanctum blasphe- 
maverit, non remittendum illi neque in hoc se- 
culo neque in futuro. Omnes igitur, qui se dolo- 
sis et fraudulentis, prava voluntate conjungunt, 
secundum prophetam regium partes vulpium 
sunt. 

22 Quia vero superius insertum est, trium 
mortuorum resuscitatione, hunc egregium sacer- 
dotem Thurianum Omnipotentem clarifice nobili- 
tasse: ne indiscussa tanti honoris insignia per- 
transiremus, unum solum inserimus, quod fide- 
lium mentibus sufficere posse non diffidimus. De- 
nique maximam et arduam esse rem exanimatum 
vivificare, Euangelicis praemonemur instructioni- 
bus, dum sciamus Dominum Jesum Christum si- 
cut omnipotentem multorum cadavera exsusci- 
tasse, e quibus tres solummodo legimus ab eo 
presentiluci redditos. Ita et huic venerabili 
confessori tanta eadem gratia ab eo largita est. 
Sed nos resuscitationem unius auctore Deo pa- 
iratam, meritisque incliti Thuriani gloriose ex- 
hibitam, ad sufficientiam credentium digerere 
cupimus. 

23 Igitur in administratione verborum Dei 
aliquo sub tempore occupato Omnipotentis ser- 
monum dispensatore pretioso Thuriano, juxta 
monasterium, Britannica lingua Kamfruth di- 
ctum, in loco, ubi crux lapidea jam preetitulata 
posita est, factum est hujusmodi miraculum, cir- 
cumstantibus se multis populorum turbis, diver- 
sique sexus et statis et Euangelizationi ipsius 
unanimi voto pariter intentis, contigit ante illos, 
exanimem ad tumulandum efferri puellam. Hcc 
ex nobilioribus ejusdem loci erat, ut conjici da- 
tur seeundum historiam : eujus pater nuncupatur 
Guridgal, nomen vero defuncte fuit Meldoch. 
Cernens multz compassionis vir, plenus pietate, 
Thurianus, gemitum populi parentumque et pro- 
pinquorum corpus ambientium, previdensque 
orbitatem ipsorum, 'siquidem unica ipsis erat, 
compatiens eorum dolori, sicut et semper cunctis 
moerentibus, preemonuit feretrum ferentes stare. 
Quamvis enim jam talium multipliciter exercita- 
tus foret factorum, nequaquam tamen fortitudini 
se credidit suze, sed cauta humilitate, divinum 
sibi precando adsciscit auxilium, et oratione su- 
peredita invocavit Deum dicens : 

24 Omnipotens Jesu Christe, Fili Dei vivi, 
coli et terre. conditor et gubernator, qui archi- 
synagogi filiam solutis mortis vinculis reduxisti 
ad vitam, ad laudem et gloriam gloriosi nominis 
tui, hane puellam vivifica in conspectu omnis 
hujus populi, ut glorificetur laudabile nomen 
tuum per cuncta secula seculorum. Finita san- 
ctus sacer Thurianus Deo accepta oratione sua, 
et respondente omni clero simul et populo, 
Amen, obtinentibus, prestante Christo, sanctis 
suis meritis, surrexit incolumis puella, inzestima- 
bile gaudium suis ingerens parentibus, animos- 
que cunctorum qui he nosse poterant, ad col- 
laudandum Deum, pleniter extollens. Non tamen 
hic Sanctus pro tanti muneris beneficio superne 
Sibi collato, jactantie succubuit vitio, nec glo- 
riationem habens in aliquo, solum sibi Deum 
gloriam reputabat esse, secundum Apostolicam 
sententiam: Qui gloriatur, inquit, in Domino 
glorietur ; non enim qui semet commendat, lau- 
datur, sed qui a Deo commendatur. Hunc itaque 
beatissimum sacerdotem mirum in modum su- 
perna gratia ita provexit, ut ornamento pretioso 
decoris gratize Christi redimitus, sanetam vitam 

suam normam nobis vivendi preberet. 


VITA S. TURIANI SEU TURIAVI EPISCOPI DOLENSIS. 


25 In eo denique non solummodo bonorum 
operum elucebat gratia, verum etiam intimz pu- 
ritatis resplendebat gratia, sicque splendidum 
sibi hujus vite curriculum virtutum lumine de- 
clarabat. Augmentari igitur propensius satage- 
bat quotidianis exercitiis, ccelestium incrementa 
bonorum, ut omissis corruptibilibus carnis exu- 
viis, atque evadens laboriosam presentis seculi 
servitutem, habere gloriosam mereretur futuro- 
rum quietem. Beata siquidem mens ejus, exerci- 
tata multis patientize abstinentieeque documentis, 
angustum hoc corporis horrebat diversorium, ge- 
stiens capessere beatam coelestis latitudinem ha- 
bitationis. Habens ergo hic beatissimus semper 
nobis memorandus Thurianus bone fiduciam 
conscientie , in suis gratulabatur novissimis 
operibus, Deum sibi presentem semper adesse 
sciens, quo docente se intelligebat exitu suo a 
vite hujus laboribus liberari, mercedemque bo- 
norum operum et factorum prestolabatur dicens: 
Reposita est mihi corona justitizte, quam reddet 
mihi Dominus. Omnium denique virtutum dote 
subnixus, scientia divina przeditus, mortis diem 
expectavit letus; quia ubi zstimabatur finiri, 
ibiincipiebat perpetua ejus vita oriri, ut Psal- 
mista ait: Cum dederit dilectis suis somnum, 
ecce hereditas Domini. Qui mirc simplicitatis et 
innocenti$ vir, summ: cardinem felicitatis at- 
tingens, ut in nostris antiquioribus, sed veraci- 
bus reperimus libris, ΠῚ Idus Julii h triste hoc 
seculum deseruit, colestisque senator curiz, cceli 
palatium perpetuo possessurus introivit. 

26 Sed quia in hac asperrima conditione fra- 
gilitatis humane, aliquoties diversis languoribus 
hebetata, numquam vero zerumnarum miseriis et 
assiduis calamitatibus implicata, caduca morta- 
litas dissolvitur, (inter tot enim ardentissimas 
molestiarum miserias, vario cursu vita hominum 
semper transigitur, et ob hoc his omnium mor- 
tium generibus, subveniri necesse est piis operum 
patrationibus, Sanctorumque postulationibus : ) 
ideo nune nobis exorandus est specialis patronus 
noster Thurianus, cujus pretiosissima pignora 
possidere meruimus, et ante cujus sacratissimam 
tumbam, quotidiano adsumus officio i, ut qui la- 
boriosa tentatione carnalis molestiz devicta, 
perfect? promissum glori: consequutus, augu- 
sta radiatione fulgescit, nune in ccelo, impetret 
nobis a Christo zeternze lucis przemium, et faciat 
nos sanctis meritis perpetuis interesse gaudiis, 
quibus in colosine fine perfruitur. Ergo, beatis- 
sime Thuriane, dissolve invisibiles criminum ne- 
xus nostrorum, solve vinculum nostre nequam 
conscientize, vinculum avaritie, vinculum crude- 
litatis et superbiz, tristitiam viteeque labores 
releva. Postula nobis tua prece sancta, divine 
donum reconciliationis, debiles eleva, captivos 
redime, eripe eos qui ducuntur ad mortem, eripe 
intercessione beata, eripe gratia sancta; eripe 
subscriptione indulgentive, et munere tuc bene- 
dietionis erige. Hoc vero incstimabile donum 
haneque nobis tuam ineffabilem gratiam glorio- 
sissimi patroni nostri Thuriani obtinentibus me- 
ritis, de fonte benignissim:e pietatis tuce preestari 
cupimus, Deus, qui regnas in Trinitate per secula 
seculorum. Amen. 


ANNOTATA 


D 
et plenus 


Operibus bo- 
nis, 


sancto fine 
defungitur. 


Periculosum 
incendium, 


€ 


ü 


Qldduetis e; 

: jus 
Teliquiis $S£- 
dütiy, ^ cà 


DIE DECIMA TERTIA JULII. 


ANNOTATA. 


ἃ Intellige illustravit. 

b Abbatem swum, opinor, alloquitur, cujus postu- 
lationibus obsequens, stylum exercuerit in amplianda 
ornandaque pramissa superius Legenda. 

c Talis est hic prologus, ut omnibus sanctis epi- 
scopis et confessoribus commode aptari queat. 

d Utramque Vitam inter se conferenti abunde 
patebit, nihil contulisse scriptorem hunc prater ele- 
gantiorem paulo verbositatem, manente utrobique 
eadem prorsus rerum substantia: ut proinde super- 
ius dicta hic repetenda non sint; neque querendum, 
cur pharus dicatur tumulatus. 

e Longe quaesita est ea etymologia, sed rhetori 
condonanda. 

f Lege cum Barrale reboaret ; nec satis sub- 
sistit reliqua constructio, quam tamen etiam inta- 
ctam reliqui. 

g Etymologia superiori non absimilis : cur non 
deducit a veteri Gallico ribauld? Sed ea hic ezpli- 
canda non sunt. ; 

h Vide annotationem. ultimam ad datam supra 
antiquiorem Legendam. 

i Hinc manifestum esse dicimus, Vite hujus 
amplificatorem fuisse monachum ad. S. Germani, 
ubi Sancti corpus hodiedum depositum est. 


MIRACULA 


Parisis patrata. 


ontigit in urbe Parisiorum, quod pro scelere 
liquet pravorum evenisse civium , ibidem 
nempe degentium. Dum denique quadam nocte 
cuncti detinerentur sopore, cujusdam pradivitis 
fenile deflagratum a, adeo flammas emittebat 
ingentes, quo reliquas corripere ccepit magnitu- 
dine flammarum rogus sedes eidem adhzerentes 
fomnili. Hujusmodi igitur ignem videntes urbis 
custodes, cuncta jam sibi pene affinia compre- 
hendentem loca, quantocius ejulare coegerunt 
cives, mortem eis adesse clamantes. Quibus e 
somno assurgentibus, muleiber oppido intume- 
Scere non desiit prz fceni congerie, atque vici- 
nas, ut dictum est, domos conflagrare. Trista- 
bantur zqualiter omnes : flebant se parva inter- 
capedine amissuros, quee multo labore acquisie- 
rant. Neque enim igni resistere quibant, enormiter 
diducto impetu pluvigeri spiraminis b. Cumque 
tantis interessent questibus, suffragia diverso- 
rum cceperunt implorare Sanctorum, ut eorum 
intercessionibus , tantorum sedarentur vires 
ignium. Sed neque superna pietas, homines vo- 
lens perdere se deprecantes, consilio acsi dicatur 
divino, cceperunt beatissimum specialius invoca- 
re Thurianum, quem multis noverant virtutibus 
àc miraculis exornatum. 

28 Sancti igitur confessoris Germani ecclesie 
eustodes cum reliquis monasterii ccenobitis, ad 
altare, super quod. Archiantistitis requiescebant 
membra Thuriani accedentes, ocius eumdem 


595 


egregium, sanctum scilicet Thurianum, deferre 
coperunt ad ignem. Ubi autem magis vigoris 
eum habere conspexerunt, ibidem fidentes fau- 
stissimum detulerunt Thurianum. Mox vero flam- 
marum cceperunt evanescere globi, ac si innume- 
rabilibus fuissent aquarum decursibus perfusi : 
sicque paulatim crescendo ablata est immanitas 
ignis. Quod cernentes qui ante flebant, cceperunt 
Christo Domino grates referre jucundi, cujus 
suffragiis tantorum erant viribus ignium eruti. 
Prosecuta est nihilominus eum copiosa utriusque 
sexus multitudo, virorum scilicet ac mulierum 
clericorumque non minima, cum cereis et cruci- 
bus psallendo: Te Deum laudamus, te Dominum 
confitemur. Cum omni quoque hymnorum gloria, 
reposuerunt eum super sancti Michaelis archan- 
geli aram, quz est in monasterio sancti pontifi- 


EX BARRALI 
ET SUnI10. 


cis Germani, super quam ante jacebat. Quibus | 


peractis, rediere singuli in sua, Deum qui super 
ommes est, glorificando, quo largiente omnia 
subsistunt: egregiumque Confessorem perspicue 
predieando, eujus interventione a magnorum vi- 
ribus ignium salvati atque eruti existere digno- 
secuntur. 

29 Huic miraculo aliud subscribere dignum 
duximus, quod in eadem urbe divina virtus, quae 
semper in electis suis glorificatur, ob declaran- 
dum meritum Confessoris sui operari dignata est. 
Erat consuetudo ab antiquis instituta, ut die 
precedenti solennitatem beati Thuriani confes- 
soris, denunciaretur per urbem et per vicos ei 
adjacentes celebritas solennitatis beatissimi Con- 
fessoris, quatenus populus omnis, relicto rurali 
opere, confluerent ad poscenda suffragia divinz 
pietatis, per meritum confessoris sui Thuriani ; 
et quod singuli, suis non merebantur impetrare 
meritis, obtinerent piis precibus suffragatoris. 
Contigit vero ut ministri, qui przecones erant 
tante solennitatis, transitum haberent juxta ec- 
clesiam quz vedificabatur in eadem urbe in ho- 
nore beati Stephani protomartyris; ii autem, 


"qui przeerant operi, audientes pulsationem signi, 


quo eadem futura denunciabatur solennitas, in- 
terrogaverunt, cujus esset hcc, quz przenuncia- 
batur, futura festivitas. Responsum est vero, 
quia S. Thuriani confessoris pronuntiabatur ce- 
lebritas. At ile qui praeerat operi, inusitatum 
habens audire hujusmodi, nomen quia quasi quod- 
dam barbarum resonaret, despectui habens quod 
audierat, dixit, non se opera sua interrumpere, 
ne ad Sancti celebritatem accederet. 

30 Operariis autem quibusdam succlamanti- 
bus, bonum esse eos celebratoribus tantze solen- 
nitatis interesse, comminatus est illis, numquam 
ex opere illo aliquid quzestus ulterius acquisituros 
si recederent ab opere, et Sancti solennitatem 
curarent celebrare. Huic presumptioni et teme- 
rari: comminationi ultio divina non defuit, nam 
sequenti die cum ad opus przefatze ecclesie teme- 
rarie redirent, dispositis operariis infra et supra 
maceriam quz:e construebatur, corruit divina vir- 
tute quidquid ante operatum fuerat, ita ut nemo 
inultus abiret. Nam confractis aliorum brachiis, 
aliorum cruribus, aliorum pedibus oppressis, 
ommes compulsi sunt fateri Dei et S. Thuriani 
meritum; cujus quia solennitatem celebrare de- 
spexerant, suam singuli coacti sunt deplorare mi- 
seriam. Magister vero, qui ad hanc eos compulit 
presumptionem, fractis cervicibus spiritum red- 
dens, divinam in se juste exhibitam ccepit ul- 
tionem. 

31 Opere pretium est, huic quoque aliud sub- 


nectere : 


E 


Festi S. Tu- 
riani, 


violatores - 
camentarii 
puniuntur. 


EX BARRALI 

ET SURIO. 
Aliud seda- 
tur inceu- 
dium. 


596 


nectere : quod ex divina virtute per meritum B. 
Thuriani in eadem urbe contigit evenisse. Pro- 
pinquante vindemiarum tempore, reficiebantur 
in regali cellario, quod adhzerebat palatio, dolia, 
quibus servaretur regalibus mensis mecessaria 
vini copia. Cum autem pisce superfundenda cale- 
fierent ipsa dolia, ex superflua materia vires ignis 
excepit validas, ita ut ipsa cremarentur dolia, 
deinde cellarium, deinde totum ignis occuparet 
palatium. Concurrentibus cunctis ad reprimen- 
das vires incendii, delate sunt Sanctorum reli- 
quie ex vicinis ecclesiis, ut per eorum meritum 
tantum restingueretur incendium, quatenus inu- 
stum reservaretur palatium. Deus vero ommipo- 
tens, qui Sanctos suos semper glorificat, ut sancti 
per latum orbem declararet meritum Thuriani, 
dignitatem hujus miraculi ejus preesentize reser- 
vavit: nam petentibus his, quo incendii vires 


- urgebant, fratres ex monasterio S. Germani pon- 


-τ ---ΞΞΞΞΞΞΞΞΞΞΞΞΞΘΈΘΣΞ 


VITA TURIANI SEU TURIAVI EPISCOPI DOLENSIS. 


tificis, in cujus ecclesia quiescit, ipsum ejus cor- 
pus deferentes ad palatium, eujus interitum ignis 
minabatur, impositum vehiculo in medium ignis 
impulerunt. Mox totius incendii vires ita defece- 
runt, acsi unda fluminis desuper effusa totum te- 
neret locum quod occupaverat incendium. Plura 
denique aliis referentibus de eo comperimus mi- 
racula, quze ne lectori faciant fastidium, scribere 
distulimus, gratum operi nostro imponentes com- 
pendium. 


ANNOTATA. 


a Deflagratum et deflagrare active, ut. etiam. 
supra notavimus de verbo innotescere, ad litteram 
m Annotatorum antiquioris Legenda. 

b Vult dicere ventum pluvias afferentem. 


— 


DIES 


DIES DECIMA QUARTA JULII. 


SANCTI QUI PRIDIE IDUS JULII COLUNTUR. 


S. Phocas episcopus martyr, Sinope in 
Ponto. 

S. Heraclas Patriarcha Alexandrinus. 

S. Justus confessor, apud Bituricenses in 
Gallia. 

S. Onesimus cognomento thaumaturgus, 

apud Grecos. 

. Syrus Carthaginensis episcopus. 


Panis | Martyres in Africa. 


. Antiochus 
Marius 

. Dagionus 
Menesideus Martyres 
Namor Alexandris. 


Mammarus 

. Petrus 

. Gummus 

. Heraclius martyr, apud Grecos. 
Petrus episcopus Cretensis, apud 

Graecos. 
Aquila 
Hilarius 

. Justus confessor, Treviris. 

. Rufinus | confessores, Sarzani 

. Àvenantius in Italia. 

. Justus martyr, Constantinopoli. 

. Optatianus episcopus, Brixiz in Italia. 


martyres, apud Grecos. 


ὩΣ Ὁ τ τῷ τῷ τὰ Ὁ uuuuuuuuu uu uu 


S. Marcianus episcopus, Frequenti in 
Samnio Italis. 

S. Vincentius Madelgarius confessor, So- 
negiis in Hannonia Belgii. 

S. Dentlinus puer confessor, Ress in 
Clivia. 

S. Ragenufla virgo, Aiicurie in Gallo- 
Brabantia Belgii. 

S. Basinus martyr, Trunchinii in Flan- 
dria. 

S. Marchelmus, alias Marcellinus, pres- 
byter confessor Daventrie in Transi- 
salania Belgii. 

S. Libertus martyr, S. Rumoldi discipu- 
lus, TrudonopolietMechliniz in Belgio. 

S. Joseph episcopus et confessor apud 
Grecos. 

S. Henrieus Imperator, Bamberge in 
Germania. 

B. Hrosnata martyr, Ordinis Premon- 
stratensis, in coenobio Teplensi in Bo- 
hemia. 

S. Bonaventura, S. R. E. Cardinalis, epi- 
scopus Albanensis et Ecclesi: Doctor, 
Ordinis S. Francisci, Lugduni in 
Gallia. 

S. Tuscana vidua , Ordinis S. Joannis 
Hierosolymitani, Veron in Italia. 


PR/ETERMISSI ET IN ALIOS DIES REJECTI. 


rigida virgo signata in Editione Lubeco-Co- 
loniensi,non videtur alia esse ab ea quae 
colitur die v Februarii. 

S. Vedasti episcopi Atrebatensis annun- 
liatio, α .Bellino hoc. die velata, accipienda est 
pro relatione sacri corporis, de qua rursus in 
Pratermissis die sequenti. Acta ejus, et qua ad 
ipsum spectant omnia satis illustrata sunt ad diem 
quo colitur v1 Februarii. 


Tomus n1 Julii, 


S. Sisinnius ut Altinas seu Altinus episcopus hoc 
die Catalogo Sanctorum Itali; inscriptus est a 
Ferrario cum. brevissima synopsi cultus potius 
quam gestorum, qua se tum ignorasse fatetur ; 
verum in appendice ejusdem. Catalogi pag. 818, 
acceptis subinde paulo uberioribus notitiis, ipsum 
recte vocavit episcopum Tei, cujus corpus Torcel- 
lum translatum sit, adjecitque extensiorem. Vite 
seriem, festum innectens xit. F'ebruarit. Melius 


91 rem 


598 


vem coram examinavit noster Janningus, qui Tor- 
celli existens anno 1686, ex sanctimonialibus Be- 
nedictinis T'orcellensibus, in quarum ecclesia, S. 
Joanni dicata, sacra exuvie quiescunt, intellexit, 
Sanctum ibi coli xiv Februarii, ad quem proinde 
diem omnia. remittimus, in istius mensis Sup- 
plemento accuratius examinanda, xiv Februarii. 

' S. Cunegundis virgo imperatri, occasione, opinor, 
S. Henrici conjugis, huic hoc die a Mirao jun- 
gitur. De ea actum est ad diem natalem 1n Martii. 
Alphius, Philadelphus et Cyrinus alicubi pro hoc 
die a. Bollando inventi sunt; verum. de ipsis ad 
proprium natalem pridem actum est x Maii. 
Constantinum Magnum cum elogio hoc die refert 
Editio Lubeco- Coloniensis. Vide xx1 Maii. 
Hildeburgam matronam sancla appellatione hono- 
ral Arturus in. Gynaceo ; de qua ne plura di- 
cam, vide ad diem 1 Junii, quo eam. sub titulo 
venerabilis Actis inseruit Papebrochius 11 Junii. 
SS. Processum et Martinianum Zn aliquo Ka- 
lendario notatos reperit Bollandus, forte occasione 
reliquiarum de ipsis aliquo translatarum. De iis 
jam egimus 11 Julii. 
S. Aquila apostolus, atque ut in Officio, quod. de 
ipso habent Menaa impressa, unus ex Lxx, Ao- 
die apud Gracos notissimus, inscribitur Meno- 
logio Sirleti, Menais impressis et eorum Indici 
Ms., Mazcimo Cytherorum. episcopo, Epitomae 
Menologii, Indici in. Typicum S. Sabe, Horo- 
logio Graco, Menologio Slavo-Russico, Kalen- 
lendario Syriaco seu Chaldaico; qui etiam in 
Menao Chiffletii, et in Menazis bibliothece Am- 
brosianz ponitur, sed 19. hujus. In dicto Kalen- 
dario scribitur Aculei et Simeonis ex Lxxir. 
Omnia vero, que tam ad S. Aquilam, quam 
ad S. Priscillam conjugem ejus spectant, alibi 
illustrata sunt, quo et lectorem remittimus, nimi- 
Twm ad diem vur Julii. 
Petri Eremitz, ut venerabilis, ac. sacra expeditio- 
nis, quz duce Gode[rido Buillonio, adversus Ma- 
humetanos facta. est, praeconis eximii, meminit hoc 
die Menardus. Vide que jam diximus in Pra- 
termissis vir Julii. 
S. Amalberga virgo huc non pertinet; de ipsa et de 
Sancta vidua ejusdem nominis egimus χ Julii. 
Turrini episcopi confessoris in Britannia minori 
legitur in. Editione Lubeco- Coloniensi. Non video 
alium intelligi posse quam S. Turiavum, de quo 
egimus supra xii Julii. 
S. Silas apostolus male hoc die refertur in Viola 
Sanctorum. Vide supra xr Julii. 
Bonifacium ez principum Sabaudiz prosapia ortum, 
in primo Catalogo recle. preteritum, ita in se- 
cundo Generali annuntiat solus et primus Fer- 
rarius : Bellie:e in Sabaudia, B. Bonifacii epi- 
scopi, im annotatis hac observans : Obiit anno 
1270, in Anglia facetus archiepiscopus Can- 
tuariensis, postquam aliquot annos ecclesiz 
Bellicensi proefuisset. Corpus apud Camberia- 
cum adhue integrum asservatur. Horum nihil 
negaverim, verum argumenta desidero veri cul- 
lus ei umquam exhibiti, qualem merita mon vi- 
dentur ejus in archiepiscopatu gesta, saltem. ut 
ab Anglis describuntur ; neque ullus de sancti 
aut beati titulo ei adscribendo prater Ferrarium, 
saltem quod sciam, cogitavit hactenus ; neque hoc 
die obiit, sed 18 Julii, ut notant Sammarthani. 
Bonizonem Sutriensem primum, deinde Placenti- 
mum, ut volunt, episcopum, Sanctis Italie in 
priori suo Catalogo annumerare ausus mon fuerat 
Ferrarius; ast in altero. Generali paulo liberius 
pronuntiavit : Placentiv, B. Bonizonis episcopi 


PRAZETERMISSI. 


et martyris, de quo ut sancto aut beato, nullus 
memini hactenus. In annotationibus confuse alle- 
gat nescio quos Annales urbis Placentinz, et Ba- 
ronium ad annum 1089. Hunc igitur primum con- 
sului, in quo de Bonizone nil prorsus reperi pra- 
ter ipsissima verba Bertholdi Constantiensis in 
appendice Hermanni ad dictum annum 1089, 
qua hic describo ez nostra. Urstisii editione pag. 
362 : Bonizo, pie memorie, Sutriensis epi- 
Scopus, sed inde pro fidelitate S, Petri jam 
dudum expulsus, tandem post multas captio- 
nes, tribulationes et exilia, a Placentinis Ca- 
tholieis pro episcopo recipitur : sed a schisma- 
ticis ejusdem loci, effossis oculis, et truncatus 
omnibus pene membris, martyrio coronatur. 
His ponderis aut auctoritatis nec hilum Baronius 
de suo addidit, ne quidem beati titulum. Anna- 
les Placentinos alios non vidi, prater eos quos 
Italice vulgavit Petrus Maria Campius, alibi a 
mobis excussus, in indice sui operis Bonizonem 
canonizatum mon recte asserens, nec magis vere 
narrans pag. 358, eum a Baronio vocatum san- 
ctum Bonizonem, misi inepte indicem, mescio a 
quo concinnatum, pro Annalium textu substitue- 
rit ; nec Bucelinus plus roboris adjungit, a quo 
male refertur 8 Junii. Admitto et suspicio pra- 
claros Bonizonis labores ommes, et gravissima 
vulnera ei a. schismaticis inflicta , at martyrem 
umquam, legitima auctoritate, declaratum fuisse, 
vel ut talem Sutrii, Placentiz aut. Verona cul- 
tum, mon probant earum. ecclesiarum. tabula; 
nec Ughelli elogium tomo 1, col. * 190, ubi Bo- 
nizzus vocatur, de ullo cultu meminit ; nec mihi 
licet Sedis Apostolice judicium pravertere. Bo- 
nizoni, Cremonz defuncto, hoc epitaphium. ad- 
scriptum memorant : 


Nobile depositum tibi, clara Placentia, gessit 
Antistes Bonizo, Christi pro nomine martyr : 
Septima bis Julii hune lux collegit in urna. 


S. Germani episcopi hoc die memoriam agit codex 
Usuardinus Bruxellensis, at quem indicare velit, 
nondum divinavi. Noti sunt plures synonymi San- 
cti, de quibus actum est vel agetur suis locis. 

S. Cypriani martyris Pictaviensis meminit codez 
JDaveronensis, haud dubie ex die precedenti. 

Fagna alicubi inter Sanctos computata, mihi nec- 
dum nota est. 

Marina virgo aut ez precedentibus diebus huc trans- 
üt, aut certe cum aliqua erit confundenda. 

Angelinas binas P'ranciscanas Fulginii collocavit 
Arturus, alterum xx. Augusti, alteram xxv De- 
cembris, cum qua ez his confundenda. sit Amge- 
lina aliqua, nescio ubi a Bollando inventa, hacte- 
nus me latet, satis mihi est, male ad hunc diem 
referri. 

Henrieum Comitem Arnesbergensem , fundatorem 
cenobii Ordinis Pramonstratensis in. Weding- 
hausem ditcesis Coloniensis, ejusdem postea. Or- 
dinis Conversum, cum brevi elogio et pice memo- 
rie titulo im suis Natalibus hoc die annuntiat 
Joannes Chrysostomus Vander Sterre. 

Henrieum alterum, -ut beatum suggerit Henricus 
JMurerus in. Helvetia sancta pastorem et confes- 
sorem, cum longiori Germanico encomio ; ez quo 
iamen satis patet, sacros honores Henrico isti 
necdum delatos, nedum. decretos, tametsi floruisse 
dicatur circa, annum MCC. 

Henricus etiam alius est apud eumdem. Murerum 
beatus et confessor ez Ordine sancti Francisci, 
qui e vivis excesserit anno MCCC, incerto tamen 


obitus 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 599 


obitus die, ut hic pro Mureri arbitrio delectus sit. 
Mirum sane, Henricum istum. Arturo non inno- 
tuisse, ut facile intelligamus, nec in Ordine Se- 
vaphico, nec in ipsa Helvetia verum umquam 
cultum habuisse. 

Foca virgo apud Grevenum, quid aliud significare 
gotest. quam S. Phocam de quo hoc die agitur? 
Sic habet Editio Lubeco-Coloniensis Eraclium 
pro Heracla. 

Gertrudis et Deotila, seu Deotilla filiz S. Bert 
Blangiacensis, de qua egimus die quarta Julii, 
tomo 2 a pag. AT, suas ibi reliquias cum mater- 
mis commizxtas habere dicuntur, ac nomina ipsa- 
vum. inscripta esse vetusto alicui istius cenobii 
Martyrologio, ad hunc diem x1v Julii, ut ez epi- 
stola Mathia abbatis notavimus sub finem. Com- 
mentarii : cum tamen testetur idem, mullam ea- 
vwm celebrari eo die festivitatem, non video nobis 
fas esse plus sanctitatis aut venerationis ipsis tri- 
buere, quam in proprio suo cenobio obtineant, ad- 
eoque sufficere solam hic memoriam, donec de re- 
cepto et publico cultu doceamur, prasertim cum 
de earum gestis nihil hic dici possit, quod in pra- 
fata S. Berta Vita ecplicatum non sit. 

Onchuo filius Blathmaci hoc die iterum ponitur ; 
idem ille, teste Sirino, qui supra 1x. hujus cele- 
bratur a Gormano, Maguir. et M. Dung. 

Rursus Colmanus alter filius Angeni. 

Item Idus episcopus de Ath-adhat in Lagenia. De 
quo hac Sirinus : Is a S. Molingo in discrimine 
posito, szpius invocatur in suo precatorio, 
metro vernaculo, quod latine versum Aetis 
Molingi supra xvir Junii subjunctum est. In 
Vita S. Berachi Hibernice scripta cap. 4, dici- 
tur Idus a S. Patricio baptizatus et monachus 
factus. De S. Beracho actum est xv Februarii, 
de S. Molingo citata. jum die. Ceterum ea desi- 
dero, quz Idum inter Sanctos, ecclesiastico cultu. 
gaudentes, collocandum suadeant. 

S. Terentiani aliorumque Sanctorum translationem 
ad varia Societatis nostra Provinciz. Gallo-bel- 
φίοω Collegia hoc die conjungit Mirzus. Si pro- 
pria sint Sanctorum nomina, de iis agetur suo 
loco ; si e cryptis Romanis accepta. sint corpora, 
satis erit eorum memoriam in Pratermissis vetu- 
lisse. Deliis satis dictum est die pracedenti ex 
Raissio. Ex eorum Martyrum numero Deppam 
et Polychroniam in Gynaceo suo retulit Arturus, 
alteram Tornaci cultam in domo Probationis, al- 
teram. Dionanti in eccclesia Collegii. 

Baltazar de Myriea (haud dubie Belgice vanber 
fjeyDen) Ordinis Minorum S. Francisci in hoc 
Belgio, vita functus Lovanii 1572, laudatur a 
Francisco Gonzaga, atque ex eo α Raissio cum 
titulo venerandi, quem ei libenter tribuimus. 

Henrieus Cardinalis episcopus Albanensis Ordinis 
Cisterciensis signatus est in. Kalendario Cister- 
ciensi Divione excuso, sed absque ullo veneratio- 
mis titulo. Henriques hoc die et Chalemotus 11 
Januarii beatum pronuntiant, meritis ambo elo- 
giis eum exornantes, ut qui contra Mahwmetanos 
et Albigenses praclare multa gesserit, qua ibi vi- 
deri possunt; adeo ut Atrebati defunctus, transla- 
tus fuerit in. Claram-vallem , sepultusque inter 
sanctos Bernardum et Malachiam. Hac omnia 
cultum necdum probant, quo eum carere ostendit 
Saussayus, dum mon aliter appellat quam piissi- 
m: memoriz. 

Menfridus in Rumbaneto Prior hoc ipso die adjun- 
gitur ab Henriquez, et quidem cum titulo beati ; 
verum is nec in Kalendario notus nec apud. Cha- 
lemotum. 


Mansuetus confessor in Aprutio | Memorantur 
Bonromeus de Bonromsis im αὐ Arturo in 
Tuscia Martyrologio 
Paulus Capitonius in Umbria ( Franciscano; 
Catharina a Magdalena Belvisii | ultima etiam 
in territorio Placentino Hispaniz| in. Gynaceo. 

Stephanus a Conceptione Lusitanus Carmelita. no- 
tatur in Acie bene ordinata Philippi Visitantini 
manuscripta, cum titulo beati, ut qui Algericis 
in Mauritania pro fide Catholica ab h:ereticis 
(voluit dicere a Mahumetanis) post concionem 
jugulatus obiit martyr anno 1222. Acies im- 
pressa Sebastianum appellat. Sub neutro nomine 
Sanctis anmumeratum hactenus novimus. 

Maria Trueco Sicula, Montis-regalis inquilina, 
tertii Ordinis S. Dominici, sacro Diario inserta, 
est a Marchesio, ut qua hoc die obierit anno 1600, 
virtutibus et miraculis clara; verum ab omni 
sanctitatis appellatione recte abstinuit. 

Phocatus seu Focatus a F'lorario et multis codici- 
bus Usuardinis relatus, tamquam a S. Phoca Si- 
nopensi distinctus, nullus est. 

Obolium, 2n confiniis ZEgypti et. ZEthiopize cum. so- 
ciis ducentis sexaginta. martyrem, nescio quando 
aut qua occasione coronatum, solus nobis hoc die 
adducit Castellanus; ast undecumque hi accepti 
sint, locum in hoc Opere non invenient, donec de 
eorum fide, gestis et Catholico cultu nobis constet. 
In Erratis ait, melius collocatum esse Obolium 
ad diem xxv Julii, sed eo die nihilo plus dicen- 
dum occurret. 

Olbertum, sive, ut eum vocat Castellanus, Odelber- 
tum abbatem Gemblacensem , et ad S. Jacobi 
Leodii in insula cenobii conditorem, sola, vene- 
rabilis appellatione, cum eodem Castellano, do- 
nat Mabillonius in Actis Benedictinis seculo 6, 
tomo 1, a pag. 596, ejus gesta meritis quidem 
laudibus ezornans, vitamque illustrans, verum ab 
omni beati aut sancti titulo religiose abstinens. 
Malumus verbis ejus quam nostris rationem hic 
reddere cur in Opere nostro inter Sanctos non 
collocetur. Ibi in observationibus praviis num. T, 
allatis variorum de Olberto elogiis, sic ipse sub- 
jungit : Quibus omnibus, uti licet conjicere, per- 
motus Hugo Menardus Olbertum, beati titulo do- 
natum, in Martyrologio Benedictino inseruit ter- 
tio Idus Julii his verbis : Leodii in ccenobio S. 
Jacobi, depositio beati Olberti abbatis, magnae 
sanctitatis et doctrine viri. Z/jus elogium. sub 
eodem titulo habet Bucelinus in Menologio Bene- 
dictino, et ZEgydius monachus Aurez Vallis apud. 
Chapeavillum, ubi ipsum magna sanctitatis et re- 
ligionis abbatem nuncupat. Nobis tamen satis vi- 
sum. est venerabilem appellare, donec alius ei ti- 
tulus ab Ecclesia decernatur. 

S. Deusdedit Cantuariensis archiepiscopus ad hunc 
diem relatus est α Florario; de eo agemus die 
sequenti quo ez xxx Junii remissus est xv Julii. 

Philippus et Zenon in Rhinoviens? aliisque mino- 
vibus codicibus non recte hoc die signantur, spe- 
ctant enim ad sequentem xv Julii. 

B. Kunegundis, alias Zinga virgo, Bela regis 
Hungarie filia, uxor Boleslai pudici Poloniz du- 
cis, postmodum sanctimonialis apud Clarissas San- 
decenses, refertur hoc die ab Arturo in Martyro- 
logio .Franciscano, ac iterum in Gynaceo, eum- 
que secutus est Castellanus in Martyrologio Uni- 
versali ; at Ferrarius ipsam melius significavit 
xxiv Julii, quo die anno wccxcm ad celos evolasse 
dicitur in Vita apud mos manuscripta, unde a 
Majoribus nostris eo translatam invenio, ut. pro- 
inde de ea nobis agendum sit xxiv Julii. 


Justus 


A 


INITIO 
SECULI II. 


Ad difficilem. 
quastionem 
illustrandam 
describitur 
imprimis S. 
Phocas mar- 
tyr Antio- 
chenus ; 


600 


Justus et Amieus tamquam Lugdunenses episcopi et 
confessores certatim hoc die obtruduntur in pluri- 
bus Martyrologiis, adeo ut etiam. adjecti inveni- 
antur ambo codicibus Hieronymianis Corbeiensi ac 
Blumiano, et prior saltem codici Lucensi ; in mi- 
moribus vero munc conjuncti, nunc divisi, quan- 
doque cum solo titulo confessoris, et Amicus in 
codice Reginz Suecia cum. solo presbyteri. Za 
lali aliquo. fonte hausit Rabanus suum Justum 
Lugdunensem episcopum et confessorem, cui 
Notkerus elogium addidit, recte a. Raynaudo et 
F'lorentinio ipsi abjudicatum, addiditque: tem 
S. Amici episcopi. Aut ego multum. fallor, aut 
ex tali fonte translati sunt ambo Sancti in Aucta- 
riu Bedz οἱ Usuardi, mutato hic et nunc nomine 
Amici in Amantii et. Amati. Audiamus primo 
auctarium Bede magis confusum : Gallia, natale 
S. Justi episcopi et confessoris. Tum : Lugdu- 
no Galliz, depositio SS. Justi et Amati epi- 
scoporum. Üsuardina frustra hic enumeravero 
cum ad manum sint. omnibus. In tanta Martyro- 
logiorum. concordia, quam. auxerunt recentiores 
cum Petro de Natalibus, quis dubitare posset, 
quin. ambo Sancti ad hunc diem pertineant? In- 
terim. Lugduni pro hoc die nec Justum nec Ami- 
eum reperit Raynaudus, et. postremum. quidem 
fatetur sibi notum mon. esse, quidquid eum vefe- 


DE S. PHOCA MARTYRE ET EPISCOPO. 


vant Saussayus et Castellanus. Si conjecturam 
meam. hic indicare licet, haud. verebor suspicari, 
Amicum istum, S. Justo conjunctum, esse ipsis- 
simum Viatorem fidelissimum ejus aut socium 
aut ministrum, qui a Domino suo separandus mon 
est. Quocirca hac omnia examinanda remittimus 
ad diem 1I Septembris. 
S. Firmini commemoratio agitur in codice Àmbia- 
nensi ob veportatam. ab hostibus victoriam anno 
957 ; verum de hac et aliis ad Sanctum spectan- 
tibus agetur ad ejus natalem — xxv Septembris. 
S. Felix primus Novocomensis episcopus hoc die re- 
fertur in. Martyrologio Romano, nulla in Baroni 
annotatis assignata ratione hujusmodi positionis ; 
haud dubie quia in Galesinio reperta fuerat ; at 
melius ab ea recessit Ferrarius, qui Sanctum 
recte significavit vitx. Octobris, quo die in ea ec- 
clesia semper cultus fuit, ex ipsius Sedis Aposto- 
"licae consensu, ut fusius probat in. sacris INovoco- 
mensis civitatis Annalibus Primus Aloysius Tat- 
tus tomo 1, pag. 908, num. 99. Nos igitur ad 
proprium Natalem. Sanctum. remittendum. cen- 
suinus viii Octobris. 
Translatio duorum capitum Virginum Ursulana- 
narum in Daciam memoratur im Editione Lu- 
beco-Coloniensi ; ast hac omnia examinanda re- 
mittuntur ad, diem xx1 Octobris. 


Cn) 


DE S. PHOCA MARTYRE ET EPISCOPO 


SINGBE: INLSPONTO: 


COMMENTARIUS PRJEVIUS. 


81. Intricatee questioni enodandze pre- 
mittuntur varii Sancti, nomine Phoeze 
appellati. 


eperior, non vanum. fuisse augurem, qui in 
Usuardo non ita pridem illustrato ad diem 

xiv Julii de S. Phoca agens sic loquitur : 

Silvam video spinosam et implexam, cui 
expurgand: am exseindende eum Baronio, Flo- 
rentinio aliisque, proprius in Actis nostris locus 
erit. Quando enim ad hunc locum jam perventum 
est, adeo mult ac implexe undique mihi sese o[fe- 
munt spina, ut iis penitus eradicandis me imparem 
esse sentiam. "amen hanc densam difficultatum sil- 
vam, si omnino exscindere non valeam, saltem. ex- 
purgare conabor. Sed rem. ipsam aggrediamur. Ut 
controversia paragrapho sequenti. decidenda clarius 
intelligatur, varios Sanctos, Phoca nomine insigni- 
tos pramittam. Primus hujus nominis, Kalendarii 
ordine occurrit Phocas. Antiochi: martyrii laurea 
donatus, de quo Martyrologium Romanum diev Mar- 
tii loquitur in. hunc. modum : Antiochi», natalis 
saneti Phoez martyris, qui post multas, qua pro 
nomine Redemptoris passus est injurias, qualiter 


de antiquo illo serpente triumphaverit, hodie 
quoque populis eo miraculo declaratur, quod si 
quispiam a serpente morsus fuerit, ut januam ba- 
silieze martyris credens attigerit, confestim, eva- 
cuata virtute veneni, sanatur. De hoc martyre ez 
Gregorio T'uronensi, Adone, Usuardo aliisque cum 
Martyrologio Romano egerunt Majores nostri tomo 1 
Mantii pag. 366. 

2. Alter est Phocas Sinopensis episcopus in Pon- 
to, quem in eadem urbe passum esse, tradit hac die 
Martyrologium Romanum his verbis : Synope in 
Ponto, sancti Phocze martyris, ejusdem civitatis 
episcopi, qui sub Trajano imperatore carcerem, 
vincula, ferrum, ignemque pro Christo superans, 
evolavit in ccelum : eujus reliquie Viennam in 
Gallia delatz, in basilica sanctorum Apostolorum 
conditze sunt. T'ertius Phocas, Latinis Martyrologis 
ignotus, fuit origine Sinopensis et circa eam urbem 
martyr, sed vitz instituto ab episcopo Sinopensi 
omnino diversus. Nam, teste S. Asterio episcopo 
Amasez in Ponto, vitee studium ei (Phoca) erat 
horti cultura, quem ibi ante portam civitatis in 
Isthmi ostio possidens, diligenter colebat, ut sibi 
ac indigentibus esset vite solatium. Sed et 
hospitibus prompto ac alaeri animo, parvam ac 
pauperem domum apertam volebat. Cum autem 
habitaret in via publica, que suppetebant, 
adventantibus communia promebat. Jic post 
apertam. Christianz fidei professionem, et miram 
erga lictores suos benevolentiam in domo sua capite 


trun- 


deinde duo 
SS. Phoca 
martyres Si- 
mopenses, 


AUCTORE 


Phocas, 
quem Graci 
colunt XXHI 
Julii, alieno 
elogio 0rna- 
tur, 


6 


el forte idem 
esL cum 4m- 
liocheno. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. | 


truncatus martyrii palmam obtinuit, ut. pluribus 
narrat idem S. Asterius. Epocha martyrii ab Aste- 
vio non exprimitur, quamvis suo tempore gesta Mar- 
tyris asserat omnibus esse nota, adeoque. memoria 
illius tunc videatur fuisse recentior. Neoterici qui- 
dam opinantur, eum sub Licinio martyrii coronam 
consecutum. esse. Tillemontius quidem ez congruen- 
tiis quibusdam probabiliter ostendit, eum post "Tra- 
jani tempora. passum esse ; illum tamen certo tem- 
pori affigere mon possumus, misi im opinionis suz 
testimonium veterum. monumenta aut solidas ratio- 
nes protulerint. Sed. hac aliaque ad hunc Sanctum 
olitorem spectantia accuratius discutienda. erunt ad 
diem xxt Septembris, quo a. Graecis colitur. 

93 Graeci die xxm Julii solenni Officio colunt 
quemdam Phocam, cujus patriam, martyrii palz- 
stram ac vite professionem tacent. Suspicor ego 
hunc esse eumdem, quem Latini x Martii Antio- 
chie passum dicunt, quemque Graci Phocce Sino- 
pensis episcopi Actis exornarint, cum de hoc sancto 
Antiocheno prater martyrium nihil scirent. Suspi- 
cionis mez ratio es, quod in quibusdam Latinis 
codicibus manuscriptis videam, eadem. Acta, quam- 
vis longiora, proferri die v Martii, quo memoria 
Antiocheni Phoes ab ecclesia Latina celebratur. 
Accipe modo Gracorum de eo elogium, quod Actorum 
post hunc pravium Commentarium dandorum, est 
compendium. Illud autem ex synaxario Basilii im- 
peratoris ad calcem tomi 1 Julii Grace editum, sic 
Latine reddo : Phocas hieromartyr sub imperio 
Trajani inculpata conversatione et omnigenis vir- 
tutibus splendebat. Cum igitur captus esset, ad- 
ductus fuit ad Africanum przefectum, et dum in- 
terrogaretur, confessus est Christum. Praefectus 
vero verbis illi resistens, et tentans blasphemare 
Christum, ipsumque torquere, facto terrze motu, 
subito cum militibus suis cadens, exanimis jace- 
bat. Sed cum orasset Sanctus, suscitavit illum et 
milites. Cumque iterum captus esset, vinctus 
missus fuit ad Trajanum. Cum etiam coram ipso 
praedicaret Christum, et totam illius incarnatio- 
nem percurreret, suspensus laniatus est, magis- 
que perseverans in Christi confessione in vivam 
calcem projectus est. Cum ex ea sanus exisset, 
in balneum vehementer fervidum et succensum 
inductus fuit, in quo Deum glorificans, quemad- 
modum in roscida fornace tres pueri, tradidit 
spiritum. 

4 Eadem fere habent Menza impressa et Meno- 
logium Gracorum. a Cardinale Sirleto editum. -Ho- 
vologium, quod. ea vetustissimo typico extractum di- 
citur, eL Roma anno 1677 ad usum monachorum 
S. Basili Grace excusum est, adjungit isti Phoeze 
in martyrio socios die xxr Julii, ita emuntians : 
Τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Φωχᾷ καὶ τῶν σὺν αὐτῷ. 
Sancti hieromartyris Phocz et sociorum ejus. 
Supplementum vero ad Menza ea synavario Sir- 
mondi et Ms. Chiffletii collectum sic addit. xxx 
Julii: Μνήμη τοῦ ἁγίου μάρτυρος Qux τοῦ νέου. 
Memoria sancti martyris Phocze junioris. Cur hic 
junior vocetur ? an ob recentiorem passionem, an ad 
distinctionem, ezploratum non habeo. Tunc subjun- 
guntur hi duo versiculi : 

Φοχᾶ τὸ λοῦτρον μίγματος παντὸς δίχα. " 
Λοῦτρον γὰρ ἦν ἀγῶνος, οὐ χαθαρσίου. 

Bis, sanete Phoca, balneum mixtum subis; 
Non lotionis balneum, at certaminis. 


Alluditur, ut opinor, ad duplex balneum : unum 
balneum (si ita vocare. liceat) viva calcis ; alterum 
ferventis aqua, de quibus fit mentio in Actis. Deinde 


601 


ita sequitur : Οὗτός ἐστιν οὐχ ὁ κηπουρὸς, ἀλλ᾽ ἕτερος 
ἐπί Τραιανοῦ τοῦ βασιλέως ἁμέμπτῳ πολιτείᾳ χαὶ 
παντοίαις ἁρεταῖς διαλάμπων. Id est: Hic non. est 
hortulanus, sed alius, qui sub Trajano impera- 
tore irreprehensibili conversatione, et variis vir- 
tutibus enituit. Mirum foret, Martyrem tot mira- 
culis, quz in ejus elogio legimus, in vita et morte 
illustrem, Latinis omnibus esse incognitum, nisi is 
idem sit cum. Antiocheno, cui Graci recentiores, 
mortis ejus genus ac tempus ignorantes, aliena. Acta, 
eaque satis mirabilia adscripserint. Sed de his erit 
alibi dicendi locus. 

5. Prater celebriores hos martyres Phocze nomine 
appellatos, invenio quosdam eorum synonymos, quo- 
vm. obscurior est memoria. Imprimis in Menzis 
impressis 11 Augusti. sic legitur : Μνήμη τοῦ ἁγίου 
μάρτυρος Φωχᾶ. Memoria sancti martyris Phocze. 
Observo obiter, hic omitti titulum ἱερομάρτυρος, quem 
Graci precedentibus passim tribuunt. Utrum autem 
propterea is sit diversus martyr, an iterata priorum. 
commemoratio ob quamdam translationem vel festi- 
vitatem, quis divinet? Praterea in. Menais xvn 
Decembris occurrit memoria sanctorum martyrum 
Phocw et Hermyli, qui gladio interfecti sunt. 
Horum sanctam de martirio prius subeundo conten- 
tionem describunt Graci his duobus versiculis : 


Ἔνγωγε τμηθῶ πρῶτον Ἑρμύλος λέγει * 

Οὔ, φησι Φωχᾶς, ἀλλ᾽ ὁ Φωχᾶς, Ἑρμύλε, 

Ego primus, inquit Hermylus, gladio cadam. 
Non, inquit alter; sed prior Phocas cadet. 


Videtur is Phocas alius a prioribus propter socium. 
Hermylum, cujus in aliorum Actis aut longioribus 
elogiis nulla fit mentio. Quis tamen ea sola, conje- 
ctura, nixus, rem hanc satis tuto definiat ? 

6 Denique S. Gregorius Naxianzenus in editio- 
ne Billiana Carmine 51 ad. Vitalianum, dicit nomen 
Phoese illustre esse, illudque fuisse cuidam Christi 
discipulo. Assentior Jacobo Billio, qui in scholiis ad 
hoc Naxianzeni carmen existimat, quod. vox disci- 
puli Christi in. latiori. significatione hic accipienda 
sit, nempe pro quovis Christiano. Eodem sensu, ni 
fallor, Phocas Sinopensis hortulanus a S. Asterio 
vocatur verus Christi discipulus. Meminit etiam 
Phoe:s cujusdam Martyrologium |. Hieronymianum 
xxl Decembris, in quo ita lego: Alibi passio san- 
cti Foce, Flori et Honorati episcopi et confesso- 
ris; ad qua verba sic notat Florentinius : De S. 
Foca seu Phoca aliqua diximus ad diem v Martii 
et xiv Julii. Alium tamen hune esse putarem ex 
socio Floro. 

"7 Jam huic paragrapho finem imponere decreve- 
ram, cum mihi incidit cogitatio indagandi, num 
forte pseudo-scriptores Hispani more suo aliquem ea 
his celebrioribus Phocis patrie sw» windicarent. 
Atque ecce, dum inspicio Tamayi Martyrologium 
Hispanicum ad diem xiv. Julii, lego verba sequen- 
lia: Apud Lucum in Gallzcia Hispani:, S. Pho- 
cati ejusdem civitatis episcopi, qui post magnas 
virtutum glebas ad Dominum, eujus amore lan- 
guebat, confessor inclytus evolavit. 7n Notis ad 
hunc Martyrologii sui locum primo conatur osten- 
dere ez nomine hunc alium esse ab iis, qui Phocze 
nomine appellantur. Noster, inquit, Phocatus no- 
mine, ille Phocas. Sed hac nominis differentia rem 
non conficit. Nam prater Notkerum. et Usuardum 
D. Du Cheval, qui iisdem plane litteris nomen Si- 
mopensis episcopi exprimunt, plurimi et vetutissimi 
codices Usuardini eumdem appellant. Focatum. 
Deinde magnum (si modo verum) discrimen inter 
hunc aliosque assignat Tamayus his verbis : Noster 


episco- 


AUCTORE 


G. C. 


Duo SS. Pho- 
ca in Me- 
n&is, quo- 
rum obscu- 
rior est me- 
moria, 


S. Gregorius 
Nazianae- 
nus meminit 
cujusdam 
Phoca; item 
alius inveni- 
tur in Mar- 
tyrologio 
Hieronymia- 
no. 


Tamayus 
hac die S. 
Phocatum 
quemdam ob- 
trudit, quem 
a S. Phoca 
Sinopensi 
episcopo dis- 
linguere co- 
natur. 


AUCTORE 
G. C. 


Verisimilis 
error Petri 
de Natalibus 
circa S. Pho- 
catum. 


Eazponitur 

modus, quo 
hac quaestio 
discussa sil, 


602 


episcopus et confessor ; illi, alter episcopus et 
martyr, et alius secularis martyr. Noster vixit 
ad annum cccLxxxv ; ille ad annum cr. Noster 
in Hispania apud Lucum Gallzciz, ille in Ponto 
apud Synopem Greci. Video hic ommia qua de 
suo episcopo narrat, niti sola. Pseudo- Detri aucto- 
ritate, quz cum apud nos mulla sit, merito suspicari 
pergam ez Phoca vel Phocato episcopo et martyre 
Pontico, factum esse Phocatum episcopum et con- 
fessorem. Hispanum. F'ormato hoc judicio, ne forte 
fallerer, aut potius ne quid negligerem, cum. anno 
1722 essem Toleti in Hispania, per R. D. Barna- 
bam de Salazar, ecclesie Toletane canonicum. et 
episcopi Lucensis consanguineum, misi ad TI llustrissi- 
mum ac Revendissimum D. episcopum ILucensem in 
Gallacia aliquot dubia, ad. S. Phoce atatem, cul- 
tum, resque ejus gestas spectantia. Ad ea quidem hu- 
manissime responsum est; sed cum mihil allatum 
sit prater Dextri ejusque sequacium. auctoritatem, 
hactenus judicium mutare nequeo. 

8 Petrus de Natalibus in Catologo quidem dicit, 
pridie 1dus Julii quemdam Phocatum episcopum 
mortwum. esse, sed de Hispania aut loco obitus ne vel 
verbum facit. Quare non immerito Nicolaus Anto- 
nius, eruditissimus Hispanus, in Mss. suis posthu- 
mis, que anno YT21 Matriti magna ex. parte de- 
scripsi, suspicatur S. Phocatum a Pseudo-Deztro 
ex Equilino excerptum et Hispaniz affictum. fuisse. 
Quid ni etiam ipse Equilinus, in multis aliis non 
varo hallucinari solitus, ob modicam nominis varia- 
tionem, qua in variis codicibus eodem die idem mar- 
tyr significatur, Phocatum a Phoca diversum per- 
peram putaverit? Quidquid sit, sallem satis mirari 
nequeo, neminem ea antiquioribus Martyrologis 
hujus S. Phocati Lucensis episcopi meminisse. Imo 
ultro fatetur "T'amayus de illius rebus gestis altum 
esse silentium apud Hispanos et exteros scriptores. 
Nescio ergo unde Martyrologii Hispanici auctores 
magnas virtutum glebas eruerint, et S. Phocatum 
in Martyrologio suo confessorem inclytum vocave- 
vint. Quidquid sit, sive hi omnes Phocse sint diver- 
si, sive aliqui ex iis cum prioribus iidem, saltem ez 
dis, que hoc paragrapho dicta sunt, patet, nomen 
Phocs primis Ecclesia seculis satis commune fuisse, 
ita ut nemo mirari debeat, si tres quatuorve diversi 
hujus nominis Sancti reperiantur. Potissima nunc 
quastio est, an inter tres priores Phocas, de quibus 
num. l et 2 egimus, nulla sit facta. confusio. In- 
tricatam hanc rem sequenti paragrapho enodare co- 
nabimur. 


δ II. Triplex Phocas verosimillime 
distinguendus. 


ntequam. aliorum opiniones veferam. ac refel- 
lam, existimo, ingenue exprimenda esse. ani- 

mi mei sensa, qua ante plenam hujus controversia 
discussionem conceperam. Dum in S. Phocam Ro- 
mano Martyrologio xiv Julii insertum. inquirens, 
invenio tres celebriores hujus nominis Sanctos, om- 
nes martyres, omnes miraculis illustres, omnes pri- 
mis ecclesi seculis passos, cepi suspicari inter illos, 
ut mon raro in similibus contingit, factam esse quam- 
dam confusionem. Dum primum percurro antiquos 
Martyrologos, video ubique uni Phocze martyri Si- 
nopensem, episcopatum constanter adscribi. Deinde 
S. Asterii orationem pervolvens conspicor in ea vi- 
vis coloribus depingi alterum Phocam, Sinopensem 
quidem martyrem, sed vita mortisque genere ab epi- 
scopo Sinopensi penitus discrepantem. Itaque S. 


DE S. PHOCA MARTYRE ET EPISCOPO. 


Assterii et veterum Martirologorum auctoritate mo- 
tus statui hos duos Sinopenses martyres ab invicem 
separandos esse. INec ab ea opinione amplectenda 
deterrebar, quod eadem ferme utrique fuisset mar- 
tyrii palzstra. Noveram enim ex Martyrologio Ro- 
mano atque Actis nostris, plures martyres synony- 
mos in iisdem urbibus passos esse, inter quos tamen 
immane erat. discrimen. 

10 2e tertio Phoca magnum supererat dubium. 
Quare eum diligentius examinare decrevi. Legeram 
quidem in recentioribus quibusdam. Mawrtyrologis, 
illum Antiochie martyrium subiisse ; sed hac eorum 
assertio me parum movebat. Nam egomet mecum sic 
cogitabam : cum de Antiocheni illius Phocce Actis, 
patria, vitz instituto, martyrii tempore et genere 
mihil constet, potuit is facile cum alterutro Sinopensi 
confundi. Forte, inquiebawu, alterutrius Sinopensis 
reliquiz Antiochiam delata tot miraculis claruerunt, 
ut posteriorum seculorum hagiographi putaverint, 
hanc urbem sacro illius certamine fuisse eondecora- 
tam. Confirmabat hanc suspicionem meam S. Aste- 
rii narratio, qua asserit, sancti hortulani Sinopensis 
reliquias, multis locis divisas, magno populi concursu 
honorari, et ad integram beati Martyris gloriam plu- 
rimis miraculis a Deo illustrari. Occurrebat quidem 
contrarium argumentum, nempe ab Asterio mullum. 
verbum fieri de mirabili contra venenum virtute, 
qua Antiocheno Phoczae ab ommibus tribuitur ; sed 
hoc quamvis suspicionem meam  minueret, necdum 
tamen plane eximebat. 

11 Sic igitur animo fluctuans ad vetustissimos, 
qui de eo meminerant, scriptores more nostro vecur- 
vi; ac primo. quidem. inveni Gregorium "Turonen- 
sem, qui dicit, S. Phocam, miraculis contra vene- 
mosos morsus illustrem, in Syria requiescere. At 
cum non clare exprimeret, eum illic martyrio coro- 
natum fuisse, nondum penitus omne dubium subla- 
tum fuit. "Tandem inspexi Martyrologium Hierony- 
mianum, in quo v Martii hac verba expressa reperi : 
In Antiochia passio S. Foce. Hanc expressionem 
sequuntur omnes seculi xx. .Martyrologi. Tunc, om- 
nibus mature ponderatis, judicavi, me temere factu- 
TWm, si conjecturas meas vetustissimi Martyrologii 
auctoritati praeponerem. Itaque tres Phocas distin- 
guendos esse censui : nam eadem ratio, quz Pho- 
cam hortulamum ab. Antiocheno dividit, etiam An- 
tiochenum ab episcopo Sinopensi discriminat. Acce- 
dit eo, quod omnes, quantum scio, facile concedant, 
episcopum Sinopensem αὖ Antiocheno martyre dif- 
ferre. Habes hic mentis mec dubitantis candidam 
imaginem, et sese determinantis probabiliorem sen- 
tentiam. Nunc vero adversariorum argumenta ex- 
pendamus. 

12 Baronius in Notis ad Martyrologium Roma- 
mum v Martü et hac die xiv Julii contendit, ea, 
qua S. Asterius de Phoca hortulano Sinopensi nar- 
rat, ad Phocam Antiochenum martyrem pertinere. 
At (Eminentissimi doctissimique viri pace dictum 
sit) S. Asterii testimonium, tum ob antiquitatem, 
tum ob locorum viciniam, rationibus ejus preferen- 
dum censemus. Floruit quippe S. Asterius sub 
Juliano apostata et forte sub finem. seculi 1v fuit 
Amasea Ponti metropoleos episcopus, cui jure me- 
tropolitano urbs Sinope snbjecta erat, adeoque igno- 
vare non potuit, qua locis tam. vicinis, temporibus- 
que non adeo remotis contigerant. Idque presertim, 
cum. initio orationis profiteatur, sese de Martyre 
omnibus notissimo tantum ea velle dicere, qua ei soli 
conveniunt. 

13 Sed ipsummet Asterium audiamus in. Aucta- 
rio Gracorum Patrum per Combefisium edito pag. 
171, sic disserentem : H:ec. autem disserui, quo 


virum, 


et quomodo 
Suspicio de 
confusione 


- Phoca- 
Tum, 


tandem sub- 
lata sit. 


Contra Baro- 
nium oslen- 
ditur, duos 
Phocas Sino- 
penses esse. 
distinguen- 
dos, 


ez S. Asterio 
episcopo . 
Amaseg in 
Ponto. 


B 


Recentiorum 
criticorum 
conjecturis 
auctoritas 
Martyrolo- 
giorum op- 
ponitur. 


€ 


Tillemontii 
conjectura 
refellitur, 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


virum, qui hodierni conventus nobis prebuit 
causam, sociis ac pugilibus, qui eosdem desuda- 
runt agones, fillustriorem ostendam. Nam alii 
quidem, neque omnes apud omnes sunt noti, ne- 
que hominum sermone virtutem celebratam ha- 
bent. Phocam autem nemo est, qui ignoret ; sed 
quomodo solis radius universorum oculis expli- 
catus est, ita etiam hujus Martyris fama omnium 
aures circumsonuit ; atque, ut paucis dicam, quot- 
quot Dominum Christum noverunt, iidem quoque 
ejus noverunt fidelem servum. Verum enimvero 
relictis, si videtur, quz ille cum aliis encomia 
habet communia, eximias Martyris laudes mar- 
tyrum amantibus vobis recensebo. Quis credat 
Martyrem adeo celebrem ac omnibus notum, ab 
Asterio cum. altero Antiocheno fuisse commiztum? 
δὲ quis hujus sancti prasulis auctoritatem plenius 
cupiat cognoscere, adeat tomum v1t Conciliorum edi- 
lionis Labbeanz, ubi in symodo generali septima, 
pralectis ejus scriptis pro culti imaginum, sic inter 
alios loquitur "Theodorus episcopus Catanz ; Beatus 
ae Deifer doctor Asterius, velut astrum lucidum, 
omnium nostrum corda illustravit. 

14 Recentiores quidam critici, inter quos Tille- 
montius, etium putant Phocam hortulanum et Pho- 
cam episcopum, unum eumdemque esse martyrem ; 
idque probare conantur per conjecturas non contem- 
nendas. F'ortasse, inquiunt, Graci posteriorum se- 
culorum, Phocce hortulamo Sínopensi, de quo mil 
certi noverant, adscripserunt episcopatum, sicut ei- 
dem episcopo multa. tribuunt, que S. Asterius di- 
serte de S. Phoca olitore narrat. Postea forte peri- 
tior quispiam verum Phocam in Asterio inveniens, 
et eumdem. in fictis Graecorum Actis episcopali di- 
gnitate ornatum legens, diversum putavit, et confecto 
duplici elogio, tamquam distinctos martyres Menzis 
inseruit. Hac et his similia 1lli. Verum hisce con- 
jecturis oppono Bedam a Floro auctum, Adonem, 
Usuardum, aliosque veteres Martyrologos, qui om- 
nes Phocam episcopum Sinopensem agnoscunt. Mi- 
rum, profecto, si hi ommes episcopum. cum. olitore 
confudissent, Quin imo Romanum Parvum, quod 
Ado, seculi 1x .Martyrologus, vocat venerabile et 
perantiquum, habet xiv Julii memoriam. Phocze 
episcopi civitatis Synopis. Martyrologium vero 
Hieronymianum eodem die suggerit Focum (haud 
dubie corrupte pro Phoca) episcopum, quamvis epi- 
scopatus locum mon exprimat. 

15 Tillemontius deinde idem argumentum alia 
urget via. Si, inquit, S. Phocas episcopus tum 
temporis notus fuerit. Sinopensibus, certe etiam S. 
Asterius provinci: metropolita ewm mosse debuit. 
Mirum est igitur, quod longa oratione in S. Phocze 
olitoris laudem. ezcurrens, de altero Synonymo, in 
eadem urbe martyre οἱ episcopo nullum verbum fe- 
cerit. Vim hujus conjectura (sic ipse vocat) lectoris 
judicio relinquens innuit, mom esse distinguendos 
Phocas Sinopenses. Verum hzc negativa viri ce- 
teroquin eruditi arjumentatio nihil me movet. Quid 
enim, obsecro, vetat aliquem sanctum laudari, quam- 
vis in eadem. civitate colatur. alius synonymus, om- 
nibus notissimus, majori etiam dignitate ornatus, de 
quo tum temporis in panegyri altum. est silentium? 
Scopum. suwm prosecutus est doctissimus Asterius, 
qui erat, S. Phocam olitorem laudibus extollere, 
cujus tum forte dies anniversaria, vel reliquiarum 
translatio, vel aliud denique festum solenniter cele- 
brabatur, ut ex ipso orationis exordio non obscure 
colligi potest. 

16 Nonne quotidiana nos docet ezperientia, idem 
fieri ab oratoribus nostris? Quis enim S. Petrum 
martyrem Cordubensem laudibus exornans, alterius 


603 


S. Petri, in eadem urbe martyris 501. meminisse? 
Norunt tamen Cordubenses utrumque martyrem, et 
accurate: distingwunt, quamvis ambo Corduba circa. 
eadem tempora. ab eadem. gente. Christiano nomini 
infesta, in, odium fidei occisi sint. Sic Mediolanenses 
in eadem urbe sua colunt. duplicem: sanctum. Eu- 
storgium, temporibus et rebus gestis plurimum di- 
screpantem. Si opera pretium foret, innumeris ez- 
emplis ea res confirmari posset. Unum pro multis 
proferam. Romz, preter Paulum. Apostolum, quot- 
annis colitur S. Paulus, qui cum Joanne in propria. 
domo, postea im ecclesiam. conversa , sub. Juliano 
apostata. ob Christi. fidem interfectus est. Hic longe 
celebriorem cultum nactus est, quam alius S. Pau- 
lus martyr et episcopus, quem etiam Romz sub 
Decio martyrii laurea coronatum esse tradunt anti- 
qua monumenta, tametsi propria ejus Acta interci- 
derint. Certe Paulus episcopus differt ab altero 
Paulo, in eadem. urbe Romana martyre ; et tamen 
in posterioribus Actis SS. Pauli et Joannis de 
priori Paulo episcopo nulla fit mentio. Comparet 
hac inter se studiosus lector, et videbit rem in. duo- 
bus Sinopensibus Phocis non adeo. esse dissimilem. 
Sed ad hoc Tillemontii argumentum plus quam satis. 

l7 Ut opinio mea de tribus distinctis Phocis 
magis confirmetur, clariusque intelligatur, propono 
quasi sub uno aspectu singula de singulis Sanctis 
synonymis elogia. Primum. occurrit apud S. Grego- 
rium Turonensem lib. de gloria Martyrum cap. 99. 
Focas, inquit, quoque martyr, et ipse his mar- 
tyribus regione (de Syria eum loqui ex antece- 
dentibus et consequentibus colligitur) conjunctus, 
apud Syriam requiescit; qui post multas, quas 
pro nomine Redemptoris est passus injurias, 
qualiter de antiquo illo serpente triumphaverit, 
hodieque populis declaratur. Denique si in quem- 
piam in his locis coluber morsum stringens ve- 
nena diffuderit, extemplo, qui pereussus est, ut 
januam atri, quo Martyr quiescit, adtigerit, 
compresso tumore, evaeuata virtute veneni, sal- 
vatur. Ex quibus nonnulli, ut celebre vulgatum 
est, jam tumidi male bestiz ictu, jam toto cor- 
pore incrassante veneno, in hoc perflati, ut spi- 
ritum exhalarent, inter manus delati, et in atrio 
positi, sunt sanati. Nec umquam ob hoc virus 
obire hominem fas est, si sacrum limen fide ple- 
nus adtügerit. Nihil horum vel S. Asterius de suo 
Phoca. hortulano, vel Greci Latinique de S. Phoca 
episcopo Sinopensi pradicant. Cum vero plurima 
miracula de wtroque referant, quis eos tam con- 
tinuum | manifestumque venena pellendi miracu- 
lum omissuros fuisse credat? Ob has aliasque vatio- 
nes supra. expositas, alius mihi est ille Phocas Sy- 
vus & duobus Ponticis. 

18 Pergamus ad Phocam episcopum Sinopen- 
sem. In synaxario nostro Ms., jussu Basilii impe- 
ratoris collecto, invenio die xx1t Septembris sequens 
elogium, postea. Gracis typis ezcudendum, quod. hic 
interim. im linguam Latinam. fideliter transfero. 
Titulus talis est : Certamen sancti hieromartyris 
Phoez episcopi Sinopes. Dein subjungitur : Chri- 
sti hieromartyr Phocas erat sub imperio Traja- 
ni, natus et educatus in civitate Sinope. Puer 
existens accepit a Deo miraculorum dona. Nam 
demones fugavit, mortuos suscitavit, et. naves 
periclitantes servavit. Profectus vero Sinope in 
civitatem Amasceam, similia effecit. Deinde venit 
Amisum, etiam ibi miracula patrans et multos 
confirmans in fide Christi. Post hec reversus 
Sinopen episcopus illius electus est, et per mira- 
cula multos gentilium ad Christum convertens 
baptizavit. Dein interpretatus est ex columba 


trans- 


AUCTORE 


E 


Elogium S. 
Phoca mar- 
tyris Antio- 
cheni. 


Compen- 
dium vit& S. 
Phocz Sino- 
pensis epi- 
scopi, 


AUCTORE 


G. C. 


εἰ S. Phoce 
Sinopensis 
hortulani. 


B 


S. Phocam 
episcopum. 
Sinopensem 
memorant 
variarum 
gentium Me- 
nologia, 


εἰ antiquio- 
ves Martyro- 
logi Latini. 


604 


transitum suum : vidit enim in somnio columbam 
venientem et sedentem super caput suum, ac sibi 
porrigentem coronam etiam dicere : Accipe, Pho- 
ca, symbolum finis tui. Paulo post mittens impe- 
rator Trajanus comprehendit illum, et, cum prius 
multum cruciasset, demum capite minuit, ac 
dein igni tradidit. 

19 Tertium Phoeam nempe olitorem multis de- 
scribit S. Asterius. Ejus historiam ea Asterio con- 
tractam, tradunt Graci in Menzis, et in Menologio 
per Combefisium edito sic eam perstringunt. Titulus 
est : Memoria saneti Phocz hortulani. T'unc se- 
quitur : Erat hic natus ex urbe Sinope, antiqua 
ac nobili, in ea provincia. Ejus studium erat 
horti cultura, cui vacabat; exercensque, quz 
suppetebant, apponebat communia. Sed et animi 
cultum pluris faciebat. Propterea non diu latuit, 
sed ut, verus Christi servus, delatus est Impera- 
tori. Cum igitur venissent satellites, apud eum 
ipsum, quem quaerebant, diversati sunt. A qui- 
bus ille, eum benigne acceptos refecisset, quze- 
rebat, quinam essent, ac qua de causa in eam 
urbem venissent. Illi porro arcanum declarant, 
ut scilicet Phocam ad supplicium qu:erant. Au- 
divit Domini famulus, preeparatisque opportunis 
ad sepulturam, se ipsum quzerentibus manife- 
stum fecit. Obstupuerunt illi animis. Is vero ul- 
ierius rogabat, ut quod jussi erant, audacter 
przstarent. Itaque capite obtruncatus, gratum 
Deo sacrificium oblatus est. Vides hic triplicem 
Phocam, ut. opinor, distinctum. Jam sancti pra- 
sulis Sinopensis, quem hoc die cum Martyrologio 
Romano illustrandum. suscepimus, cultum stabilia- 
mus, ez quo etiam jam memorata Phocarum di- 
stinclio majorem lucem confirmationemque accipiet. 


& III. Cultus; reliquie, et miracula 
Phoca Sinopensis episcopi. 


Ne omnium pene gentium monwmenta hunc 
sanctum martyrem nostrum commemorant. Ka- 
lendarium Coptorum die xxyt septembris sic habet : 
Martyris Phoez discipuli Joannis. Puto hic in- 
dicari S. Joannem Evangelistam, cujus discipulus 
esse potuit, si temporis ac loci vicinitatem spectes. 
ANihil tamen assero, quia in antiquis scriptoribus 
de hac re nil reperio, et nescio unde Copti hoc erue- 
rint. Menologium Sclavo-Russicum sic eum memo- 
rat : S. Hieromartyris Phocze anno cr. De epo- 
cha, hic a Russis determinata, quid judicandum sit, 
postmodum dicemus. Indez im Typicum S. Sabz, 
indes in Menaa excusa, Horologium Parvum et 
Majus, verbo omnes sacri Gracorum Fasti sive im- 
pressi sive manu scripti. habent aliquam hujus san- 
cti Martyris commemorationem. 

2l Latini pari consensu S. Presulem. nostrum 


celebrant. Sic enim eum Hieronymianum Martyrolo- - 


gium annuntiat : S. Foci episcopi. Romanum Par- 
vum : Apud Pontum, Phoce episcopi civitatis 
Synopis. Beda a Floro auctus : S. Phocse episcopi 
Ponti, qui sub Trajano imperatore, praefecto 
Africano, carcerem, ungulas, ferrum, ignem 
eiiam pro Christo superavit; cujus reliquiz in 
basiliea. Apostolorum in Gallia civitate Vienna 
habentur. Ado in Martyrologio suo eadem. omnia 
habet, preterquam quod distincte addat, eum fuisse 
episcopum civitatis Sinopis. Adonem ita contrazit 
Usuardus : Apud Pontum, natalis beati Focze epi- 
Scopi civitatis Sinopis, qui sub Trajano impera- 


DE S. PHOCA MARTYRE ET EPISCOPO. 


tore carcerem, vincula, ferrum, ignem etiam pro 
Christo superavit. Wandelbertus hoc carmine san- 
ctum Martyrem nostrum exornat : 


Antistes pridie et martyr petit eethera Phocas. 


Omitto recentiores Martyrologos, qui sua ex iisdem 
fontibus hauserunt. Non observo etiam varias mo- 
minis efformationes et codicum variationes, quas 
curiosus quilibet invenire poterit hac die inter Au- 
claria Usuardi, non ita pridem satis magno labore 
illustrati. 

22 Jam vidimus Bedam. sew potius Florum in 
hujus Martyris et episcopi commemoratione etiam 
meminisse reliquiarum, quz in basilica Apostolo- 
rum in Gallia civitate Vienna habentur. Eadem 
habet Ado in Martyrologio suo ; in Chronico autem 
ad annum. Christi 101 ita scribit: Illis temporibus 
apud Pontum, Sinopis civitatis episcopus Focas 
gloriosissime martyrium duxit, cujus sacratissi- 
mze reliquie translate sunt in Galliam in civita- 
tem Viennam, ibique in ecclesia sanctorum Apo- 
stolorum repositee. Non capio, quomodo post adeo 
antiqua et manifesta Flori atque Adonis episcopi 
Viennensis testimonia, Petrus de Natalibus lib. 6 
cap. 98 Phoca nostri passionem  enarrans scribere 
potuerit sequentia : Corpus autem saneti Martyris 
in Galliam civitatem Armenic delatum, ibidem- 
que sepultum est. 

28 Ut is error manifestius pateat, subdo Bullam 
Innocentii I V Romani Pontificis inter Mss. Nicolai 
Chorier inventam, cujus etiam ipse meminit in li- 
bello impresso de antiquitatibus Viennensibus. Bulla 
autem. est tenoris sequentis : Innocentius..... Ab- 
bati et conventui monasterii S. Petri foras por- 
tam Viennensem..... Licetis, de cujus munere 
venit, ut sibi a fidelibus suis digne ac laudabili- 
ter serviatur, et abundantia pietatis suz, quse 
merita supplicum excedit et vota, bene servien- 
tibus multo majora retribuat, quam valeant pro- 
mereri, nihilominus tamen desiderantes Domino 
reddere populum acceptabilem, fideles Christi ad 
complacendum et quasi quibusdam illectivis mu- 
neribus, indulgentiis scilicet et remissionibus, 
invitamus, ut exinde reddantur divinse gratise 
aptiores. Cum igitur, sicut nobis exponere cura- 
vistis, dilecti filii nostri H. (Hugo) S. Sabinze, et 
Willermus basilieze duodecim Apostolorum pre- 
sbyteri Cardinales, olim B. Phocz martyris et 
pontifieis corpus, quod in monasterio vestro 
conditum fuerat, nobis mandantibus, revelarunt; 
Nos cupientes, ut monasterium vestrum ob ipsius 
Sancti reverentiam congruis honoribus frequen- 
tetur, omnibus vere poenitentibus et confessis, 
qui monasterium ipsum in anniversario die reve- 
lationis Sancti predicti venerabiliter visitarint, 
de omnipotentis Dei misericordia et BB. Petri et 
Pauli Apostolorum auctoritate confisi, xr. dies de 
injuneta sibi peenitentia misericorditer relaxa- 
mus. Datum Lugduni x Kal. Aprilis Pontificatus 
nostri anno vir. Harum indulgentiarum ab Inno- 
centio IV concessarum etiam meminit Joannes à 
Bosco in. Antiquitatibus Vienne sacra et profana 
ex Bibliotheca Floriacensi pag. 23. Data sunt an- 
no 1250. 

24 Breviarium Viennense impressum anno 1522 
in Rubricis Sanctorum mensis Julii ita prascribit : 
S. Foce episcopi et martyris. Fiat, ut in com- 
muni. Oratio. Przesta quzesumus, Omnipotens, etc. 
Puto tunc celebrari ipsius festum xiv Julii, quam- 
vis dies non apponatur. In Ordine autem Sanctorum 
Viennensis ecclesie manuscripto, quem P. Chiffle- 


tius 


Reliquis ejus 
in Galli. 
translatz, 
sunt. 


Bulla Inno- 
centii IF de 
reliquiis S. 

Phoca, 


et alia de dis- 
dem teslino- 
nut 


B 


Dubium est, 
de cujus S. 
Phoca reli- 
quiis agaL S. 
Chrysosto- 
mus, 


el adiquam 
Spectent tem- 
pla in S. 
Phoca hono- 
Tem erecta. 


C 


Templum qb 
nperalore 
hoca in- 
Choatum 
lisse videtur 
ἴπι honorem, 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


tius ad nos misit, lego sequentia ad. diem xu Ja- 
nuarii : Translatio reliquiarum S. Phoc:e episcopi 
et mártyris de civitate Sinopis Ponti Asi mi- 
noris apud Viennam Galli: urbem. Quze recon- 
dit» in basilica Apostolorum ad hec usque 
tempora plenz miraculis venerantur. Eapropter 
Joannes Quartus (forte describentis error est pro 
Innocentio Quarto ) quadraginta dies indulgentia- 
rum pie visitantibus easdem ipsa die annis sin- 


:gulis recurrente misericorditer est elargitus. 


Constat, hzc omnia spectare ad Phocam episcopum 
Sinopensem. At dubium est, de quo Phoca agat S. 
Chrysostomus, dum ejus reliquias suo tempore solenni 
gompa translatas testatur in editione nostri F'ronto- 
ais Duczi, homilia 71. Titulus autem homiliz hic 
est : De sancto hieromartyre Phoca... Dein tale est 
orütionis exordium : Splendida nobis hesterno 
die facta est civitas, splendida et illustris ; non 
quia colummas, sed quia martyrem habuit cum 
pompa incedentem, qui ad nos ex Ponto advenit. 
Ex quo satis colligitur eum loqui de alterutro Si- 
nopensi Phoca, utpote cujus sacra lipsana ex Ponto 
advecta sint. 

25 Tota difficultas est, an Phocee episcopo am 
hortulano hac sint adscribenda. Difficultatem auget, 
quod S. Asterius im oratione de Phoca hortulano 
sic affirmet : Multis locis divise reliquie integram 
ubique ter beato viro nominis servant claritatem. 
Suspicatur. quidem. Fronto. Duczus noster in Notis 
ad hanc orationem, S. Chrysostomum agere de 
Phoca episcopo, quia in inscriptione. tractatus dici- 
lur ἱερομάρτυς, quo titulo sepius episcopi aut. pre- 
sbyteri martyrio ezornati à Gracis insigniuntur. At 
hac suspicio. tam incerto. fundamento nixa, certum 
judicium a me eatorquere mon potest : nam, prater- 
quam quod titulum. ἱερομάρτυρος videam prafizum 
Phoez hortulano im editione Combefisiana et in 
Codice Regio, experientia, quamvis non. diuturna, 
me docuit, hoc nomine etiam. α Gracis compellari 
martyres, mulla. dignitate ecclesiastica, conspicuos. 
Itaque solidarum. rationum pondere destitutus. in 
neutram partem inflecti possum, et litem hanc inde- 
cisam cogor relinquere. 

96 Nec certius definire mihi licet, an ad. San- 
ctum. nostrum. episcopum. spectent ea, qua Cedrenus, 
Porphyrogenitus ,' Chalcondylas , aliique historici 
Graci tradiderunt de variis templis monasteriisque 
in S. Phocze honorem extructis. Jam initio seculi v1, 
Constantinopoli monasterium S. Phoeze nomine in- 
signitum exstitisse patet ex eo quod Julianus 'AÀoyt- 
μανδρίτης τοῦ ἐν ὁσίοις Qoxz subscripserit libello 
monackorum ad. synodum sub Hormisda. Monasterii 
autem a. Basilio Macedone in sancti Phocze honorem 
exstructi ac dotati meminit. Anselmus Bandurus in 
Antiquitatibus Constantinopolitanis tom. 2, lib. 3, 
pag. 133, hac Porphyrogeniti verba citans : In 
Steno quoque, cervice scilicet Euxini, S. Phocze 
zdem venerandam admodum, pie religioseque 
ab se zedificatam, et in monasterium Deo gratum 
conversam, nec non structuris atque possessioni- 
bus abunde ditatam coetui piorum monachorum, 
a se collecto, donavit, et officinam animorum 
medicam esse designavit. onto Ducaus noster 
loco antea citato refert ex Chalcondyla, templum 
S. Phocz prope Trapexuntem. fuisse dicatum. ΑἹ 
in his nullam. invenio motam characteristicam, ea 
qua possim dignoscere, cui ez tribus sanctis symo- 
mymis is honor delatus sit. 

97 Cangius Constantinopolis Christiana lib. 4, 
pag. 133, ita scribit: S. Phoce martyris, cujus 
festum. colunt Greci xxir Septembris, cedem in 
Milio, loco nuncupato Dihippio zedificavit Phocas 


Tomus 1uJ Julii, 


605 


íyramnus; quam priusquam tegeret, interfectus 
est ab Heraclio, qui hane postmodum sancto Jo- 
anni Theologo dicavit. Ex his colligo. saltem de 
alterutro Sinopensi martyre hic sermonem esse, cum 
amborum festum Graci colant xxu Septembris. 
Videndum modo est, an aliunde nihil lucis afferri 
possit, ut hanc. sacram adem, ab imperatore Phoca 
in Sancti sibi synonymi honorem inchoatam, ejisco- 
qo nostro Sinopensi vindicemus. Inveiio in Supple- 
mento αὐ Menza excusa. collecto ez Synaaario Sir- 
mondi et Ms. Chiffletii post breve S. Phoce Sino- 
pensis episcopi elogium. hac verba : Τελεῖταὶ δὲ 
αὑτοῦ σύναξις ἐν τῷ ἁγιωτάτῳ αὐτοῦ μαρτυρίῳ, τῷ 
ὄντι ἔνδον τοῦ ἁγίου ναοῦ τοῦ πανευφήμου ᾿Ἀποστόλου 
xal Ἐὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου τοῦ Θεολόγοῦ, πλησίον 
τῆς ἁγιωτάτης μεγάλης ἐχχλησίας. Quod ita inter- 
pretor : Celebratur autem ejus festivitas in san- 
ctissimo illius martyrio (martyrium hic locus est, 
in quo martyr aliquis colitur) quod est intra san- 
ctum templum gloriosi Apostoli et Euangelistze 
Joannis Theologi prope sanctissimam magnam 
ecclesiam. Templum vero S. Joannis Theologi ἐν 
τῷ διιππέιω situm fuisse, Mena, Synazaria et hi- 
storici Byxantini. testantur. Exc his itaque ad. invi- 
cem comparatis videor prudenter posse concludere, 
in hac ade sancto Joanni sacra Phocam Siünopen- 
sem episcopum cultum fuisse. 

98 Pancirolus in. Thesauris absconditis Alma 
urbis Romana pag. 367 dicit, corpus S. Phocee 
Roma in ecclesia S. Marcelli servari, illudque ibi- 
dem anno 1594 a Clemente VIII visitatum fuisse. 
Via: dubito, quin reliquie Romanz sint S. Phocze 
Sinopensis hortulani, cum S. Asterius testetur, sa- 
erum hujus martyris caput magno populi Romani 
concursu, et insignis pulcritudinis templo honoratum 
fuisse. Censet. quidem Baronius, hac ab S. Asterio 
hyperbolice dicta esse, ac Phoce martyri Antio- 
cheno tribuenda. Forte judicat, hic S. Asterium hy- 
qerbole usum. fuisse, quia cultus adeo celebris tem- 
plique adeo pulcri nulla jam Romz supersunt vesti- 
gia. Saltem ego S. Asterio id diserte de suo olitore 
affirmanti contradicere non ausim. Certe diligentis- 
simus antiquitatis indagator Holstenius in Animad- 
versis ad Martyrologium Romanum S. Asterii as- 
sertionem tuetur, aitque haec non de Phoca Antio- 
cheno, sed Sinopensi esse intelligenda; neque S. 
Prasulem. lhyperbolice locutum. fuisse, cum fuerit 
Romz ecclesia S. Phoeze adhuc tempore Gregorii 
VII Papa. Consonat autem. Holstenio P'loravantes 
Martinellus in. Roma sacra pag. 386, ubi citato S. 
Asterii testimonio hac subnectit : Baronmius..... 
rhetorica amplificatione hoc dictum existimat ; 
sed Breve Gregorii VII concessum monasterio 
S. Pauli de Urbe, ecclesi; S. Phoece meminit, 
qui olim fuerat juris sancti Anastasii. Verum 
cum hac ad episcopum. nostrum non spectent, mon 
diutius iis immoremur. 

99 Nunc discutiendum, utrum ad S. Phocam 
episcopum Sinopensem. pertineant miracula erga 
periclitantes mautas exhiberi solita, quibus Graci 
illum. exornant in Officio suo ecclesiastico. Festa 
ipsius luce ita canunt ad. Vesperas trop. 3 : Orbem 
universum miraculorum radiis illustras. Quoti- 
die, pater, auxiliaris versantibus in mari. Fugas 
morbos, anim:e et corporis infirmitates tollis, ac- 
cepta a Domino gratia, martyr Phoca beatissime. 
Dein post Cathisma : In te habitans spiritus gra- 
tia uberem te multarum gratiarum fontem, o 
Phoca, fecit. Quare etiam, pater, quotidie auxi- 
liaris vectoribus, tuam fide exquirentibus opem : 
cum quibus etiam nobis propitiationem tribuas 
divina pollens sapientia. Denique prater alia si- 


92 milia, 


AUCTORE 
G. C. 
S. Phoce Si- 
nopensis epi- 
scopi. 


Ecclesia et 
reliquie Ro- 
mang vero- 
similius spe- 
ctant ad S. 
Phocam Si- 
nopensem 
hortulanum. 


Miracula 
nautis pra- 
stari solita, 


606 


AUCTORE — milia, qua brevitatis causa omitto, sic orant im 

G. C. E«apostilario : Preesulum. summitas ac. victorum 
decus, Phoca, magnusque in mari jactatis defen- 
sor, te laudantes, vir beate, salva. Hac Graci 
satis pie, si satis vere. Sed ut mentem meam candi- 
de aperiam, nisi Deus utrumque Phocam. Sinopen- 
sem miraculis erga naufragantes illustrem. fecerit, 
suspicor hzc Phoca episcopo per errorem esse ad- 
scripta. Nam non possum Grecis, qui hac Officia 
composuerunt, utpote recentioribus, et sepe in hi- 
storiam ecclesiasticam impingentibus, tantam fidem 
adhibere, quantam S. Asterio, qui a Phoca hortula- 
lano hac prastita nautis beneficia jam abhinc multis 
seculis commemorat. 


nonsunttam 90 JPutem ego simplices nautas mon ita exacte 


enn ἄρ duos Phocas Sinopenses distinzisse, sed fuma mira- 
Sinopensi culorum motos, ut fieri in vulgo solet, Phocam θα- 
tribuenda. 


λασσοθαυματουργὸν in maris periculis invocasse, 
illiusque opem sensisse, sive is esset Phocas episco- 
qus, sive hortulanus, quod ipsos non multum curasse 
crediderim. Imo forte idem Sinope accidit, quod 
Romse factum. fuisse insinuavi paragrapho prace- 
denti; nempe ut, sicut Romz post Paulum episco- 
pum sub Decio passum, alter Paulus celeberrimus 
B martyr sub. Juliano extitit, ita etium Sinope post 
seniorem Phocam episcopum, Phocas alter marty- 
vium subierit, quem populus celebriori cultu prose- 
cutus sit, quemque Deus pluribus miraculis illustra- 
vil, qua postea recentiores. Graci Phoca episcopo 
concedere maluerint, vel quod pauca prater. episco- 
patum et martyrium de illo scirent, vel quod in Syn- 
axario Basiliano legissent, Phocam episcopum. Si- 
nopensem in juventute inler alia miracula maves 
periclitantes servasse, ut. supra in. elogio ejus vidi- 
mus. Has conjecturas, potissimum S. Asterii aucto- 
ritate nixas, ut facile dedimus, ita etiam. non diffi- 
culler deseremus, si quis probabiliores vationes aut 
certa documenta attulerit. 

31 Superest, ut miraculum, quod episcopi Sino- 
pensis intercessione patratum. existimo, ex Synaza- 
rio Basilii imperatoris ad calcem tomi 1 Julii, Gra- 
ce excuso hic Latine reddam. Sic habet die v1 Ju- 
lii: Narravit Leo, cognominatus Pontianus, quod 
Sisinius ille, cui cognomen erat Robustus, navi- 
gans in imperatoria classe captus fuerit a Sara- 
cenis, et vinctus catenis duabus, compactus fue- 
ritin earcerem. Tali autem augustia cireumda- 
tus invocabat Deum et ipsius sacrosanctum mar- 
iyrem Phocam, dicens : Sancte hieromartyr 
Phoca, miserere mei et libera me ἃ vinculorum 
angustia, qure me tenet. Cum igitur obdormisset, 
vidit Sanctum assistentem sibi in habitu sacer- 
dotis et dicentem sibi : Evigila et abi. Et exper- 
gefaetus invenit eatenas confractas, et seipsum 
solutum, earceremque apertum. Et fugiens evasit 
usque in domum suam. Semper celebrabat me- 
moriam ilius eum multa gratiarum actione, 
Deum glorifieans, qui tales gratias dat Sanctis 
suis. Miraculum hoc episcopo nostro adscribo, quia 
in habitu sacerdotis apparuisse dicitur, quod alteri 
Phoca non videtur posse convenire. Preterea in 
Ms. Chiffletii et Sirmondi eidem miraculo prafigi- 
tur hic titulus : Μνήμη θαύματος γενομένου παρὰ 
τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Φοχᾶ τοῦ θαυματουργοῦ. ld 
est : Memoria miraculi, quod factum est a sancto 
hieromartyre Phoca thaumaturgo. Adverto autem 
nomen thaumaturgi seu miraculorum patratoris con- 
stanter α Gracis soli episcopi Sinopensi tribui, dum 
de variis Phocis agunt. 

32 Varia alia ipsius patrocinio facta. esse mira- 
cula indicant Menza impressa, dum ita vitz illius 
compendium concludunt. Multa vero etiam post 


Spectat pro- 
babiliter ad 
episcopum 
Sinopensem 
miraculum 
captivi libe- 
rati, 


et varia alia, 
quorum non 
est distincta 
notitia. 


DE S. PHOCA MARTYRE ET EPISCOPO. 


ilius ad Dominum migrationem facta sunt ab 
ipso miracula. Ordo Ms. Sanctorum Viennensis 
ecclesie supra allstus. eamdem miraculorum virtu- 
tem innuit, dum de Sancti episcopi nostri Reliquiis 
agens, utitur his verbis : Quze reconditz in basi- 
lica Apostolorum ad hzc usque tempora plenz 
miraculis venerantur. Dolendum est, quod distin- 
cta tot miraculorum notitia acquiri non potuerit. 
Nolui hic etiam varias Reliquiarum translationes 
in. Gracis Synazariis positas adferre, quia ad quem 
€ tribus, aut. saltem. duobus Phocis pertineant, ne 
per conjecturam. quidem. determinare possum. Ex 
omnibus hoc paragrapho dictis satis liquet, S. Pho- 
cam episcopum Sinopensem in ecclesia Graca. et 
Latina jam dudum cultu, Sanctis exhiberi solito, 
honoratum fuisse. 


gIV. Gesta 8. Phoc: ante episcopatum ; 
martyrii genus et tempus. 


rater miracula et itinera, qua superius dedimus 
P ez Synaxario Basilii imperatoris, nulla Mar- 
tyris nostri gesta novimus ante episcopatum. In co- 
dicibus nostris Mss. et Mombritio referuntur in ge- 
nere quadam virtutes, quibus sanctus Phocas in 
puerili ac juvenili etate floruisse dicitur. Eas eodem. 
modo narrat "Vincentius Bellovacensis in Speculo 
lib. 10, cap. 62: Sie, inquit, infanti? tempus 
exegit, ut admirabile, nescio quid, etiam tune in 
eo divine indolis appareret. Jam vero cum pu- 
beribus annis adolescenti: primum limen ingres- 
sus est, senilem ccepit monstrare sapientiam, ac- 
cessu placidus, mente sobrius, castitate glorio- 
sus, amator justitide, misericordiz magister, hu- 
militatis instructor. Commune hoc elogium, nescio 
unde erutum, cuilibet sancto aptari posse nemo non. 
videt. Dum pervolvo varia. Graca monumenta, ut 
inquiram, an. quid peculiare de Sancti episcopi no- 
stri juventute dici possit, incido in supplementum 
Menaorum ea: Synaxario Sirmondi οἱ Ms. Chiffle- 
tii collectum, in quo ad diem xxu Septembris ita 
lego:" Αθλησις ἑτέρου Φωχᾶ ἱερομάρτυρος, ὃς ἐγένετο 
ὑιὸς Παμφίλου ναυπηγοῦ. Id est : Certamen alteri- 
us Phoez hieromartyris, qui fuit filius Pamphili 
fabrieatoris navium. Je hac patris ejus arte in 
Menologio, Menzis, aliisque Gracorum Synazariis 
mullum fit verbum. 
34 At ecce dum ad. Latinos progredior, reperio 
S. Phocam nostrum jam ex naupegi filio factum 
esse nautam. Petrus de Natalibus in Catalogo San- 
ctorum lib. 6 cap. 98, de illo ita loquitur : Hic 
primum artem gubernatoriam exercuit, deinde 
divina dispositione ad episcopatum Sinopis civi- 
tatis pervenit. Florentinius in Notis ad Martyro- 
logium Hieronymianum. facit eum ex piscatore 
"episcopum. Baronius vero in. Notis ad Martyrolo- 
gium Romanum hoc die asserit, certiora multoque 
veriora esse, que de utroque (Phoca) scribunt 
auctores Latini, in quibus omnibus legitur, Pho- 
cam hune ex nauta episcopum esse factum, 
illumque ipsum esse, quem nautze in tempestati- 
bus tanto studio consueverint invocare. Latini 
illi omnes haud. dubie accommode, ut philosophi 
loquuntur, intelligendi sunt : mam in pluribus 
eorum de arte mautica Martyri nostro attributa, 
verbum nullum reperi. Praterea ez quo Latini po- 
steriorum temporum hauserunt ea, quz de re nau- 
tica et nautarum erga S. Phocam episcopum studio 
tam affirmate tradunt? Certe S. Asterius seculi 1v 


scriptor 


De gestis ejus 
ante episco- 
patum pauca 
sunt certa. 


E 


Dicitur à La- 
Linis fuisse 
nauta : 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 607 

A scriptor tribuit suo Phoeze hortulano hanc nautarum. — inductus, Acta. Phoeze Sinopensis alteri Phoece tri- — svcrong 
devotionem, cujus potuit esse testis oculatus. Fortasse — buere; quem plurimi errantem bona fide secuti sint. P G. C. 
quis allegabit Acta nostra. Graca, in quibus similia, 38 Nolim tamen, ut quis ex eo inferat, me om- Ti odii 
indicantur. Verum quanta sit horum auctoritas pa- — nia, qua in Actis nostris Graecis narrantur, velle etur magis 
ragrapho sequenti videbimus. Liceat mihi hic inter- Phocas Sinopensi episcopo vindicare : nam. prater P 
im conjecturam quamdam proponere. alia multa, qua in iis mihi displicent, nautarum ""m Marty- 

sed liec opi- 35 Quod de arte ejus gubernatoria sew nautica — gubernationem illic insinuatam, Phocee Sinopensi TORUM 

An WROgnte episcopatum. tradunt Acta apud Petrum de  hortulano adscribendam censeo. At, ne emwtra oleas 
Natalibus aliosque, suspicor ortum esse ez simplici saltemus, quodnam ex duplici mortis genere paulo 
nautarum erga S. Phocam (quisquis is esset) pietate, | ante memorato sit veritati magis consentaneum, non 
vel ez male intellecto Gracorum Officio, in quo spi- — est adeo promptum definire ; przsertim cum. Syn- 
vitualis S. Phocce gubernatio ita describitur Od. 3: — axarium Dasilianum, seculo x collectum, ab. Actis 
Idololatrivte procella tumens erroris mare, divina nostris in ea ve dissentiat. Putem tamen placidam. 
gubernatione, inclyte, pereurristi, universis ma- — in balneo mortem verosimiliorem esse, eo quod. Beda 
ri jactatis portus effectus tranquillissimus. Forte seu Florus, Ado et Usuardus dicant, α S. Phoca 
quispiam hanc spiritualem gubernationem, in cor- — Sinopensi episcopo ignem superatum esse; qui loqu- 
poralem crude commutaverit. Forte etiam rudes | endi modus non satis commode explicari potest, si ca- 
nauta ob crebra erga se S. Phocze miracula, artem. — pite truncatus in ignem injectus fuerit. Combefisius 
suam. aliquando ab illo exercitam fuisse putaverint, — hanc litem composuisse se putat, Gracorum Menzo- 
imo ad majorem rei nauticz gloriam finzerint. Qua — rum verba ξίφει καὶ πυρὶ τελειωθεὶς, ita interpretando 
vulgi traditio, ut sape fit, postea etiam litteris man- — pro gladio, igne consummatus. At, preterquam 
dari potuit. Quidquid, sit, novimus a nautis invocari — quod clara sit Synacarii Basiliani expressio de am- 
S. Nicolaum Myrensem aliosque Sanctos, qui mum- — putatione capitis, hac interpretatio nimis mihi vide- 

B quam hujus avtis fuerunt periti. Scimus mautas tur contorta. Jam ad martyrii epocham pergamus. E 
prasertim Indicos in maris periculis implorare ac 39 Si talia forent Acta nostra, Graca, ut iis tuto. Epocha mar- 
experiri opem S. Francisci Xaverii nostri, cui nihil — liceret confidere, non tantum determinatum gloriosi τ Due. 
umquam cum arte gubernatoria commune fuit, nisi | certaminis annum, sed ipsum etiam diem praterpro- Set, 
velis spiritualem. intelligere, quam. terra marique — pter possemus assignare. Nam in iis dicitur S. 
sanctissime exercuit. Phocas moz post consummatum martyrium Trajano 

De mortis 36 Videamus nunc, an certiora proferre possi- apparuisse, eique mortem post triduum subeundam 

US mus de martyrii genere. Synaxarium Basilii impe- — pradivisse, que etiam pradicto tempore subsecuta 

ctores, ratoris antea, citatum sic habet in fine : Paulo post fertur. Constat autem ez melioris nota: Chronologis, 
mittens imperator Trajanus comprehendit illum, ^ T'rajanum mortuum esse anno Christi CXvI die x 
et cum prius multum cruciasset, demum capite Augusti, adeoque, supposita marrationis veritate, 
minuit, ac dein igni tradidit. Similem vitz exitum — debuisset S. Phocas eodem anno die v1 Augusti cer- 
indicare videntur Menzaa impressa, ez quibus San- — tamen consummasse, si Trajano tres integros dies 
cti. nostri elogium ob circumstantiarum quarumdam — post S. Phocze martyrium concedamus. Dixi suppo- 
discrepantiam hic integrum Latine producam. Sic — sita narrationis veritate : totam enim hanc narratio- 
habent xxt Septembris : Hic (nempe Phocas hie- — nem fabulosam esse judico, quod ne temere censuisse 
romartyr et thaumaturgus, ut est in titulo) fuit videar, opinionis mei causam accipe paucis. 
filius Pamphili οὐ Mari: in Ponto Sinope. Sta- 40 Narrant Acta, Trajanum, audita S. Phocsz nisi manife- 
tim vero a teneris unguiculis, Spiritus sancti prophetia, horrore perculsum in palatium suum redi- DA eire 
gratia, miracula perfecit admirabilia, et perseve- isse, ibidemque febre correptum, et a vermibus cor- [abulam tra- 
ravit mira faciens usque ad extremum spiritum.  rosum, post tres dies exspirasse. Itaque videntur "^" 
Unde etiam edoctus est eventurum sibi finem — velle, T'rajanum in urbe Sinopensi obiisse, in qua 
martyrii, columba capiti suo insidente, coronam — S. Phocam episcopum martyrio affectum esse tra- 
imponente, humano modo loquente ae dicente : dunt antiqua Martyrologia. At is mortis locus re- 
Poculum temperatum est, et oportet te illud bi- pugnat omnibus historicis etiam vetustissimis, qui — F 

Ü bere; quod etiam dignus fuit bibere, sub Trajano asserunt Trajanum imperatorem Selinunte in Cili- 
imperatore gladio et igne consummatus. Consonat cia, vel ut alii quidam volunt, apud Seleuciam 
et S. Maximus Cytherorum. episcopus in elogii sui — Isauriz profluvio ventris exstinctum esse. H«c ita- 
fine asserens, quod S. Phocas vite cursum consum- — que. fabula satis se ipsam prodit. Audiamus jam 
maverit διὰ ξίφους xal πυρὸς, id est per gladium — aliorum diversas de martyrii tempore sententias. 
et ignem. 41 Tamayus tamquam ex tripode pronuntiat, ἘΠ Sia 


forte ob “εἰο- 
TU conju- 
sionem. 


97 Acta nostra Grazca et omnes codices Latini 
altam habent vitz catastrophen. Aiunt namque S. 
Phocam post varia. tormenta in vivam calcem pro- 
Jectum esse; cumque in ea illesus permaneret, tan- 
dem ferventissimo balneo inclusum placide inter pre- 
ces animam exhalasse, corpore minime ambusto. 
Hac eadem omnia narrant Graci de Phoca quodam, 
quem. xxu Julii colunt, ut supra. dictum est S 1, 
ubi etiam monui, quod suspicer, integra Phocze Si- 
nopensis Acta alteri Phocze, forte Antiocheno, af- 
ficta esse ob rationem. ibidem expositam ac postea 
repetendam. Sic Mombritius et Petrus de Natalibus 
similitudine nominis decepti, Genesio Arelatensi 
sub Diocletiano martyri. tribuunt Acta alterius Ge- 
nesü, qui Roma mimum agens ac Christianorum 
sacra ludibrio exponens subito conversus est, et 
martyrii palmam sub. Diocletiano obtinuit. Potuit 
ita. etiam imperitus quidam. homonymia in. errorem 


Martyrem. nostrum passum esse anno Christi CI. 
Ferdinandus de Camargo y Salgado in. Chronologia 
sacra Hispanice edita. aque confidenter asserit, S. 
Phocam Sinopensem episcopum martyrii laurea 
donatum esse anno Christi cxiv. Non est opere 
pretium. inquirere, am diversum hunc anmum in 
suo Flavio Deztro invenerint; quia, silente tota an- 
tiquitate, falsidico huic oraculo. fidem. non adhibe- 
bimus. Mosci in suo Menologio S. Phoeze martyrio 
assignant annum ci. Frustra me indagaturum exi- 
stimo, unde etiam ipsi hunc determinatum annum 
hauserint. A. communi omnium sententia, qua S. 
Phocze episcopi martyrium sub Trajano ponit, plu- 
rimum recedit D. Chorier, qui. sine teste, sine ta- 
bulis ait in libello suo de Antiquitatibus Viennensi- 
sibus pag. 290, S. Phocam Sinopensem episcopum 
passum. esse sub imperatore Lucio Vero. Puto ego 
virum hunc memoria lapsum, unum imperatorem 


pro 


martyrii 
tempure ; 


AUCTORE 
G. C. 


sed, exami- 
nalo A[rica- 
ni consulatu, 


aliisque ma- 
Lure discus- 
sis, 


mortis an- 
nus cum «1- 
done inde- 
terminatus 
relinquitur. 


608 


gro altero scripsisse. Baronius in Annalibus Eccle- 
siasticis ad annum. Christi cxiv, qui deberet esse 
cxi, ut eruditis jam passim exploratum. est, ita 
scribit : Quod autem ad Julium Africanum spe- 
ctat, qui hoc anno (ut vidimus) consulatum ges- 
sit. Illum existimamus fuisse Africanum, qui 
Ponti provinciam administrans, ut de supersti- 
tione Gentilium bene mereretur, inter alios illu- 
strissimum fama virum, sanctum Phoecam Sino- 
pidis episcopum, multis antea affectum suppliciis, 
martyrio coronavit. 

42 Jam ferme manibus pedibusque, ut vulgo 
aiunt, in. Baronii sententiam descenderam, et, cor- 
recto duorum annorum errore, S. Phocas martyrium 
anno Christi cxi affizeram, nisi ulterior circa con- 
sulem Africanum. indagatio me a ferendo judicio 
cohibuisset. Atque in. diligentiori hoc examine de- 
prehendi primo, consulem anno oxtt non vocari Ju- 
lium Africanum, sed. Titum Sextium Africanum ; 
dein eum hoc anno non. in. Ponto, ut Baronio pla- 
cuit, sed Roma consulatum  administrasse. Hac 
autem demonstrantur ex Phlegonte historico syn- 
chrono, qui consulis Romani pranomen aliaque ad 
ipsum spectantia ignorare non potuit. Noster Labbe 
in Chronologia Historica anno. Christi cx citat 
hac Phlegontis verba : ἄρχοντος ᾿Αθήνησιν ᾿Αδρια- 
yoU τοῦ ἀυτοχράτορος γενομένου, ὑπατευόντων' ἐν Ῥώ- 
Μὴ Τραϊανοὺ τὸ ἕκτον xal Τίτου Σεξτιοῦ ᾿Αφρικανοῦ. 
Id est : Principatum tenente Athenis Adriano, 
qui factus est imperator, consulibus Rome Tra- 
jano sextum et Tito Sextio Africano. Quamvis 
igitur mulli auctores variique Fasti consulares unc 
Trajani collegam vocent Julium vel Caium Julium 
Africanum, melius censeas T'itum Sextium Africa- 
mum vocandum esse, ut latius probat Norisius in 
Epistola, Consulari pag. 11. 

49. Quodad praefecturam Ponticam attinet, quam 
Africano Baronius attribuit, forte ad tuendam. au- 
ctoritatem Actorum, in quibus S. Phocas inducitur 
cum Africano de religione Christiuna. disputans ; 
eam ego sine teste, fide digno, non admitto, praser- 
lim cum JPhlegon expresse notet Adrianum Athenis 
principatum tenuisse; Africanum vero Roma consu- 
latum administrasse. Nec magis mihi fit verosimile, 
eodem. anno duplicem Africanum, alterum Roma, 
alterum in Ponto consulatus munere. functum esse. 
Quod. tametsi fieri potuerit, tamen temere asseren- 
dum non est, cum id nulla historia antiqua doceat, 
aut vatio suadeat. Nam quando Florus et Ado di- 
cunt, S. Phocam sub imperatore Trajano et prafe- 
cto A [ricano varia tormenta pro Christo superasse, 
nihil aliud significari existimo, quam illum sub im- 
perio Trajani et consulatu A fricani martyrium con- 
summasse ; prout Martyrum, praecipue veterum, epo- 
cha sepe per imperatores et consules designari solet. 
Hinc facile quilibet non imperitus colliget, quid sen- 
liam de variis longisque dialogis a S. Phoca cum 
Africano et Trajano habitis, qui in Actis nostris 
Grecis, aliisque passim describuntur. 

44 Forte quis ez dictis arguet, jam satis certum. 
esse martyrii annum: T'rajanus enim juxta omnes 
accuratiores Chronologos sextum. consulatum gessit 
cum. À [ricano anno Christi cxi. Ergo si per pra- 
fecturam. Africani sit intelligendus ejus consulatus, 
jam manifeste sequitur, S. Phocam anno oxi pas- 
sum esse. Ita etiam. ego argumentabar, cum Baro- 
nium legerem. At postea vidi hoc argumentum non 
udeo firmum esse, ut initio putaram. Siquidem in 
Fustis consularibus invenio, eumdem Africanum an- 
no Christi cvi alteri suffectum, consulis munus obi- 
isse ; unde saltem dubium manet, utrum anno CVIII, 
an anno cxit collocandum sit S. Phocee martyrium. 


DE S. PHOCA MARTYRE ET EPISCOPO. 


Itaque prudenter mihi facturus videor, si martyrii 
annum indeterminatum relinquam exemplo Adonis, 
qui in. Chronico ves gestas ab anno ΟἹ ad. cxx. simul. 
complectens ita indefinite scribit : Illis temporibus 
apud Pontum, Sinopis civitatis episcopus Focas 
gloriosissime martyrium duxit. Nunc varia pas- 
sionis ejus Acta examinemus, et de Gracis nostris 
judicium feramus. 


$ V. Examinatis Latinis apographis, de 
Grecis S. Phoce Actis fertur judi- 
cium. 


t varia S. Phocz Acta examinaturi aliquem 
servemus ordinem, primo de impressis, dein de 


manuscriptis Latinis, ac denique de Gracis nostris P. 


disseremus. Vincentius Bellovacensis in Speculo 
lib. 10, cap. 62, praemissa brevi praefatione, a Graca 
nostra plane discrepante, S. Phoeze passionem ita 
describit, ut cum Graca conveniat, preterquam. 
quod in dialogis et orationibus non sit adeo prolixus. 
Quod autem eam Phocse Sinopensi episcopo adscri- 
bat, colligo ex fine capitis 6D, ubi sic habet: Hae 
Phocas passione gloriosus merito Synope in 
Ponto habetur primus, que celebratur pridie 
Idus Julii. Vincentium, aut similia Acta contra- 
aisse videtur Petrus de Natalibus, qui omissis pre- 
cibus ac dialogis, tradidit, variorum. tormentorum 
miraculorumque compendtum. Dicit etium. in fine 
S. Phocam episcopum et martyrem passum. esse 
pridie Idus Julii. Porro magnam. prodit cosmogra- 
phia: imperitiam, quando Pontum. vocat, urbem, in 
qua S. Phocas sit comprehensus, et Galliam civita- 
lem Armenie , ad quam sacrae ejus reliquie sint 
translata, ut ante observavimus. Mombritius tom. 2, 
pag. 228 in titulo ponit: Passio S. Phoca episco- 
pi et martyris ; sed diem martyrii aut cultus silet. 
Opinor tamen, quod S. Phocam hoc die celebratum 
assignare voluerit, cum episcopum nominet. Reliqua 
ejus narratio, excepto procmio, proxime ad Acta 
nostra Graca, et manuscripta quedam Latina ac- 
cedit, ex quibus forte eam. descripsit. Mitto Su- 
rium, aliosque auctores recentiores, qui hos duces 
suos fuisse fatentur. Jam de quinque Mss. nostris 
Latinis agendum. 

46 Primum excerptum est ez Breviario S. Petri 
Vienna in Gallia, et a P. Chiffletio ad nos missum. 
Maxime cum Vincentii Bellovacensis narratione 
convenit. paucis exceptis, qua hic et alibi occurren- 
lia in Annotatis indicabo. Ab aliis tamen differt in 
fine, ubi hzc verba adduntur : Sanctus Phocas epi- 
scopus fuit civitatis Sinopis in Ponto provincia, 
cujus sanctissimze reliquiee translate sunt in 
Viennam Galliarum urbem, et in ecclesia beati 
Petri condigno honore repositze sunt. Alterum est 
Ms. Rubre Vallis, cujus prafatio suppleta est ex 
apographo S. Salvatoris οἱ Vincentio Bellovacensi, 
ut ad marginem notavit Rosweydus. Historia mar- 
tyrii in eo descripta editioni Mombritianz non absi- 
milis est, nisi quod interdum mon nihil verbosius sit 
exornata, et in tilulo solummodo scribatur : Passio 
sancti Focze martyris, omissa episcopatus mentio- 
ne. Tertium ez monasterio S. Mazimini Treviris 
acceptum, adeo pracedenti simile est, ut. unum ec 
altero descriptum esse existimem. 

47 Quartum, quod in codice Molsheimensi mem- 
braneo antiqui characteris inveni, viz ab aliis dif- 
fert, nisi in titulo, qui ita sonat: Incipit Passio 


sancti 


Examinan- 
Lur Acta im- 
pressa de S. 
hoca. epi- 
Scopo Sino- 
pensi; 


F 


dein quinque 
manuscri- 
pta, inter qua 
duo postrema 
dicunt, 


S. Phocam. — 
coli die quit 
to Marltt- 


Scriptor 


Gracorum 
Actorum di- 
cit, se mar- 
tyrio prasen- 
tem fuisse ; 


verum fabu- 
la de morte 
Trajani con- 


ficla, 


€ 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


sancti Foci episcopi πὶ Nonas Martii. Sed hic ti- 
tulus secum ipse pugnat. Nam S. Phocam fatetur 
episcopum, et interim, asserit coli v Martii, quo die 
Latini omnes Phoeam Antiochenum martyrem co- 
lunt, sed episcopum ejusdem nominis non agnoscunt, 
nisi xiv Julii. Quintum denique apographum. in 
codice membraneo anonymo exaratum, caret proc- 
mio; in ipsa vero narratione multa. sunt contracta , 
hinc inde tamen quaedam etiam amplificata. Titulus 
autem ab omnibus aliis discrepat, et rubris litteris 
ita exprimitur: Martii quinta die Foce martyris 
apud Antiochiam. Ex duobus his postremis Mss., 
in quorum uno S. Phocas Antiochiz passus dicitur, 
in altero. collocatur episcopus et martyr die v Mar- 
tii, patet non vanam fuisse suspicionem, a me super- 
ius expositam, quando Acta S. Phocs Sinopensis 
episcopi, S. Phoeze Antiocheno martyri a. quibus- 
dam Latinis per errorem adscripta esse dixi. Sed de 
his rivulis ez Graco, ni fallor, fonte haustis, hac 
sufficiant. 

48 Jam superest, ut ipsum fontem lustremus, id 
est de Actis Gracis, hic statim subjungendis, judi- 
cium feramus. Imprimis ignotus est eorum auctor : 
innuit in iis sese non tantum. S. Phocs martyrio 
cocvum, verum etiam illius testem oculatum fuisse. 
Unde Leo Allatius in Diatriba de Simeonum scri- 
ptis pag. 90, bona fide pronuntiat: Martyrium 
sancti Phocze scriptum est a przesente ac vidente. 
T'unc quasi assertionis suz certam probationem alla- 
turus subdit aliquot lineas Graecas ex Actis desum- 
ptas, quas ita interpretatur: Namque concidens 
Africanus in terram semimortuus ac stupidus 
jacebat. Inter hsec nos vidimus quibus nem- 
pe Deus ostendere voluit. Namque cum lumen 
ingens sole decuplo majus illuxisset, de ccelo 
apparuerunt tres angeli, equis insidentes igneis 
magnum timorem et tzremorem nobis immitentes. 
Quare nos omnes simul obstupefacti constitimus. 
Repetit pag. 91, eadem fere verba, quibus etiam 
eamdem prafigit assertionem. Verum si vir ille, hic 
nimium credulus, singulas horum | Actorum partes 
diligenter examinasset, non tam. facile fidem adhi- 
buisset scriptori ignoto, qui prodigiosam suam narra- 
tionem fabulosa. T'rajani morte concludit. 

49 Cum fictam hanc in Áctis coronidem legerem, 
veniebant mihi identidem in mentem viri illi, nescio 
quo spiritu acti, qui ab. uno alteroque seculo. Chro- 
nica aliosque libros ementitis veterum nominibus edi- 
derunt, ut hac antiquitatis larva universo orbi im- 
ponerent, et patrias traditiones contra manifestam 
veritatem tuerentur. Simile quid hic factum. suspi- 
cabar ; nimirum quod imperitus quispiam. Graculus 
gost aliquot secula S. Phocse martyrium ez ingenio 
suo scribens, sese ejusdem. spectatorem. ἢ ον, ut 
Actis aliunde vix credibilibus majorem conciliaret 
auctoritatem. Quis enim facile credat, auctorem 
synchronum. adeo fuisse bardum ac. plumbeum, ut 
narrarit fabulam, quam statim ab omnibus noverat 
detegendam ; imo ab ethnicis cum. Christianorum 
opprobrio ac fidei detrimento explodendam : nemo 
quippe twm temporis ignorare poterat, "Trajanum 
post obsidionem Hatra in Mesopotamia morbo fuisse 
correptum, et in. itinere Romam versus alio, quam 
narrant Acta, loco et modo exspirasse. Hinc eam- 
dem fabulam de Trajani morte, triduo post pera- 
ctum S. Phocz agonem secuta, Baronius in Anna- 
libus ad annum Christi cx1v ita. vejicit : Sed cum in 
multis, tum in his non assentimur dicenti, cum 
(scilicet Phocam | Sinopensem. episcopum) triduo 
ante Trajani obitum (nam multa sunt, quz: re- 
pugnant) esse passum. Znter alia repugnat con- 
stans omnium historiographorum sententia, quorum 


609 


nulli incidit mortem. Trajani Sinope aut. in: alia 
Ponti civitate collocare. 

50 Propter ineptum. hoc imprudensque figmen- 
tum suspecta mihi fit etiam reliqua narratio : displi- 
cent enim prolixa cum tyrammis colloquia, clerici 
publice coram gentilibus a S. Phoca accersiti, mi- 
rabiles conversiones, Trajani de Christo confessio, 
et crebra nimium miracula eodem fere modo in plu- 
rimis aliorum. Martyrum. historiis narrari. solita,, 
qua a genuinis sincerisque Actis perquam aliena 
esse jam sepe oslenderunt Majores nostri. Solent 
hodie eruditi, in hac palestra critica. diutius quam 
ego exercitati, similia Acta vocare pia dramata, epi- 
sodiis et inopinatis eventibus exornata, in quibus 
narrantur, non ea quz facta sunt, sed quz  verosi- 
militer fieri potuerunt. At hujus tragcdie auctor 
etiam hos verisimilitudinis limites est pretergres- 
sus. Existimo quidem cum Melchiore Cano Marty- 
rum res vere gestas non solum amplas magnificasque 
fuisse, verum multo etiam majores, quam fama fe- 
Tuntur; neque eorum. virtutem solummodo tantam, 
quantum eam. verbis extollere potuerunt. Christiani 
scriptores, sed tantam potius, ut preclara ingenia 
rebus ipsis, et ingeniis praeclaris verba quoque de- 
fuerint ad exprimendam illorum. fortitudinem. Ve- 
rumtamen neminem latet, veras Sanctorum res ge- 
stas plurimis fabulis fuisse contaminatas : quam ob 
rem Gelasius Papa aliique Pontifices Romani ejus- 
modi historias repudiaverunt, ut fusius videre licet 
apud Baronium in Precapitulatione dicendorum ad. 
Martyrologium Romanum cap. 2. 

51 Nos tamen (verbis utor Gelasii Papz) cum 
predieta ecclesia Romana omnes martyres, et 
eorum gloriosos agones, qui Deo magis, quam 
hominibus noti sunt, cum omni devotione vene- 
ramur; atque inter illos fortissimum | martyrem, 
Phocam, cujus gesta magis Deo quam hominibus 
nola fuisse arbitror: mam ut aperte dicam, quod. 
sentio, puto de S. Phoca Sinopensi episcopo pauca 
fuisse posteritati relicta preter martyrium, sub im- 
perio Trajani et consulatu A fricani per multa tor- 
menta consummatum. Dein forte post aliquot secula 
Graecus quidam idiota indignum ratus adeo obscu- 
ram esse hujus sancti Martyris memoriam, suscepe- 
rit hanc. historiam adornandam, et. Trajanum cum 
A fricano Sinope in scenam induxerit, ut suum dra- 
ma longis disceptationibus et miris rerum varietati- 
bus facilius ezornaret. Nemo egre ferat, si in ea re 
fortasse nonnihil criticus videar : Mendaci quippe 
homini (verba sunt Melchioris Cani lib. 11 de Lo- 
cis T'heologicis cap. 6.) ne verum quidem credere 
solemus. Quamobrem qui falsis atque mendaci- 
bus scriptis mentes mortalium concitare ad Di- 
vorum cultum voluere, hi nihil mihi aliud viden- 
tur egisse, quam ut veris propter falsa adimatur 
fides, et quze severe ab auctoribus plane veraci- 
bus edita sunt, ea etiam revocentur in dubium. 

52 Prudenter itaque videor mihi posse timere, 
ne Actorum scriptor, in una re manifeste impostu- 
va convictus, multa alia finazerit, atque idcirco etiam 
eum synchronum esse negavi. Quod si quis conten- 
dat allatas rationes ad id negandum mon ommino 
sufficere, velitque eum Passioni comvum imo et 
prasentem fuisse, non. tantopere repugnabo. Sed is 
tum simul meminerit, fuisse etiam primis Ecclesi 
seculis Christianos, qui fingere pro religione pium 
crederent. Si quis de ea re dubitet, inspiciat tan- 
tummodo Breviarium Romanum ad Festum S. Lu- 
ca, et illic ex libro S. H:eronymi de Scriptoribus 
Ecclesiasticis leget sequentia : Ygitur periodos Pau- 
li et Theclz, et totam baptizati Leonis fabulam 
inter apocryphas scripturas computamus, quale 


est 


AUCTORE 


G. C. 


totam nar- 
rationem su- 
spectam red- 
diL, 


et, ut sape 
fit, veris 
martyris 
laudibus fi- 
dem adimit : 


sic multa 
ficta sunt, ut 
uno, 


AUCTORE 
G. C. 


alterove 
exemplo, 


declaratur, 


610 


est enim, ut individuus comes Apostoli inter ce- 
teras ejus res hoc solum ignoraverit. Sed et Ter- 
tullianus, vicinus eorum temporum refert, pres- 
byterum quemdam in Asia amatorem Pauli, con- 
victum a Joanne, quod auctor esset Libri, et con- 
fessum, se hoc Pauli amore fecisse, et ob id loco 
excidisse. 

53. Addo et alterum. exemplum, quod opinionem 
meam non leviter confirmat. Cum anno 1722, ver- 
sarer in. bibliotheca. Scorialensi circa. Matritum, in- 
cidi in Acta S. Marine seu Margaritz a synchrono 
et teste oculato, ut initio credebam, scripta in. anti- 
quo codice pergameno. Eaistimans itaque me the- 
saurum invenisse, copi ea describere; sed. brevi 
me laboris penituit, cum in iis legerem sequentia : 
Tunc ea residente in carcere, ego Teotimus cur- 
rebam ei cum alimonia aspiciens per fenestram 
carceris, ubi sancta detinebatur Marina. Vide- 
bam omnia, quz accidebant ei. Et dum hzc age- 
rentur aspexi; et ecce subito draco exivit de an- 
gulo carceris intolerabilis, variis coloribus cri- 
status, cujus in capite velut capilli barbze, et au- 
res in similitudine hominis videbantur. Preterea 
illum draconem a capite ad ungues lepide depingit, 
ac post multa hzc tandem subdit: Et dum illa in- 
cessanter oraret, aperto ore draco deglutivit eam. 
Tune Dei virgo, quee crucem Christi in fronte 
portabat (ipsa crux Christi crevit in ventre dra- 
conis, et in duabus partibus divisus est) apparuit 
illesa, quasi si nihil fuisset perpessa. 

54 De horum Actorum scriptore ipsemet. Meta- 
phrastes, alioquin ad facile credendum non adeo du- 
rus, conqueritur apud Surium 20 Julii in prologo 
ad Acta S. Marinz seu Margaritz paulo post prin- 
cipium ita scribens : Scire oportet, non paucas ex 
lis, quce martyrum res gestas continent, narra- 
tionibus, ab initio fuisse adulteratas, ut que a 
gentilibus forte, aut ab hzwreticis et profanis et 
veritatis intelligentia privatis viris corruptze, et 
aut nugis et vanissimis ineptiis sordidatz ac con- 


"MARTYRIUM S. PHOCAE MARTYRIS ET EPISCOPI. 


spurcate, et evidentissimis daemoniorum doctri- 
nis praveque aec sceleratz?; mentis execrandis 
figmentis profanatze, et ad Christi et Sanctorum 
ejus contumeliam composite fuerint. Et ideo 
fidem de cetero adeo labefactant, et tantum ei 
detrimentum afferunt, ut propterea ne verissimis 
quidem deinceps [quis] assentiatur ; sed aut om- 
nino ea rejiciat ac repudiet, aut, ut quz sint 
dubia, despiciat aut ea minoris faciat. Quomodo 
etiam egregiz virginis e£ martyris Marin qua- 
dam hostis nostri contumelia fuit adulteratum 
martyrium, vere per passionem ejus narrationi, 
tamquam puro frumento, a communi omnium 
inimico injectis zizaniis : illo, inquam, dzemone, 
qui illic fingitur fuisse in medio ejus certamine 
et illius vocibus; adeo ut qui audiunt, attenden- 
ies quam sit ridicula et absurda dictio illa dze- 
moniaca, dubitent de ipso quoque martyrio egre- 
gi victricis Marine. Etenim qui adhuc vivos 
Christi martyres invasit, et eos morte afficiendi 
insatiabili tenebatur desiderio, nihil mirum, si 
postquam excesserunt ad agonothetam, et sunt 
pronuntiati victores, eorum glori: conetur in- 
sidiari per impios, qui falsa loquuntur, admi- 
scens mendacia Sanctorum rerum gestarum com- 
mentariis. 

55 Pluribus, si opus foret, id demonstrare pos- 
sem. INam similia multa. inveniuntur inter marty- 
rum. Acta veris, aut numquam scriptis, aut deperdi- 
lis supposita, ut variis exemplis probat Baronius 
loco proxime citato. Statuat jam aequus rerum zsti- 
mator de Actorum nostrorum scriptore, quod pla- 
cuerit: sive enim synchronus, sive suppar, sive 
multo posterior fuerit, sufficit nobis in eo insulsum 
commentum detexisse, quo totius scriptionis ejus. fi- 
des non parum vacillat. Jam tempus est, wt ipsa 
Acta Graca qualiacumque e Ms. bibliothecz Vati- 
cana codice transcripta, exhübeamus, cum interpre- 
tatione nostra, in qua potius rem. totam fideliter 
reddere, quam elegantius vertere volumus. 


MARTYRIUM S. PHOC/E 


AUCTORE ANONYMO. 


Ἑὰ Ms. Greco bibliothece Vaticance codice 191, pag. 384, collato 
cum variis Mss. Latinis. 


PROLOGUS. 


Ἐπειδήπερ πολλάκις χαὶ ἀπὸ τῆς καθόδου τῆς τοῦ 
Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ἀόχνουτε 
xal φιλευσπλάγχνου, xai ἰσχυροῦ xal ἰατροῦ, ποι- 
μένος τε xal διδασκάλου, Θεοῦ τε xai Κυρίου, τὸ 
περιδόητον xol ἀπόῤῥητον, ὅσιόν τε χαὶ ἄμεμπτον 
μυστήριον τῶν τὴν ἐλπίδα ὁσίως κατεχόντων, καὶ 
ἐπισφρατισαμένων Χριστιανῶν, διὰ πολλῆς τε χαὶ 
μεγάλης θλίψεως, νηστειῶν τε καὶ διωγμῶν, φυγῆς τε 
χαὶ παραμονῆς, ἀτιμίας τε χαὶ τιμῆς, ἀδοξίας τε χαὶ 
δόξης, πλειστάκις οἱ ὅσιοι χαὶ ἄμεμπτοι χαὶ σχεδὸν 
ἰσάγγελοι ἀπόστολοι παθόντες ὑπέρ τοῦ διαξοήτου, 
xal ἐπιδόξου μυστηρίου, παρέδωκαν ἡμῖν τύπον τῶν 
τοῦ Κυρίου παθημάτων, χαὶ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως 
ἀμέμπτου καὶ ἀκλινοῦς " ἀναγκαῖον χαὶ ἡμῖν ἔγενετο, 
πᾶσι χαὶ πανταχοῦ τὴν ἄμεμπτον, χαὶ περιχαλῆ ἔν-- 


uandoquidem sepe, postquam etiam Salvator 
0 noster Jesus Christus, impiger, viscera ha- 
bens misericordie ac potens medicus, pastor et 
magister, Deusque ac Dominus, presentiam suam 
subtraxit per ascensionem, quz est celebre et 
ineffabile sanctumque ac irreprehensibile myste- 
rium eorum, qui spem sancte habent, ac per mul- 
tam magnamque tribulationem, jejunia et perse- 
cutiones, fugam et perseverantiam, ignominiam 
et gloriam, contemptum et honorem, Christia- 
norum sigillo signati sunt a; quandoquidem, in- 
quam, sepe sancti et irreprehensibiles ac ferme 
angelis zequales Apostoli, qui passi sunt pro ce- 
lebri et glorioso mysterio, typum Passionis Do- 
mini et irreprehensibilis immotzeque erga eum 


fidei 


relicta lecto- 
Ti judicandi 
libertate. 


"uctor scri 
ptionis διε 

causam in- 

dicat, 


t aliquas S. 
Phoca virtu- 
les enume- 
rat. 


S. Phocas ca- 
ptus et ab A- 
[ricano in- 
lérrogatus, 


€ 


1m docet, 
"Dies np 
VOSSe vocavi 
leos, 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


fidei nobis tradiderunt; necesse quoque mobis 
fuit, omnibus et ubique irreprehensibilem, pul- 
cram, gloriosamque conversationem martyrum, 
qui sanctam virtutem pugnamque exercuerunt, 
in commentariis per litteras vobis significare, 
fratres, ut imitatores effecti nos etiam eorum 
certamen zemulemur. 

2 Recordantes enim vexationes et multa tor- 
menta ipsorum per ignem, gladium, crucem, 
ferarum dissolutionem, ac varios cruciatus, exci- 
tamur propter plures bonos et optimos auctores, 
quibus nos oportet confidere apud Dominum no- 
strum Jesum Christum; multo utique manifestius 
propiusque per fortitudinem ac patientiam beati 
Phocze, qui non solum in rogo et flagellationibus, 
sed etiam in omni vita gravis ac purus virtutem 
exercuit, pre oculis semper habens Salvatorem 
Christum. Nam cum juvenis esset, non est se- 
ductus ἃ pernicioso serpente, sed sicut columba 
Domini, castus fuit et immaculatus, piusque a ju- 
ventute omnibus innotuit. Etiam egenis rerum ad 
vitam spectantium non mediocriter subveniebat : 
divites vero admonebat, et omnia in omnibus 
simpliciter ab ipso fiebant. Quze autem ad illius 
certamen attinent, nullus hominum potuit juxta 
dignitatem conscribere. Nos vero paucis ea, prout 
mens suggerit, declarare in animum induximus P. 


611 


δοξον πολιτείαν τῶν τὴν ἁγίαν ἀρετὴν καὶ ἄθλησιν 
τελειωσάντων μαρτύρων, ἐπὶ ὑπομνήμασι διὰ τῶν δὲ 
τῶν γραμμάτων ὑμῖν σημάναι, ἀδελφοὶ, ἵνα μιμη- 
ταὶ γενόμενοι τῆς ἐχείνων ἀθλήσεως xal ἡμεῖς ἐφά- 
μιλλοι ἐσώμεθα. 


᾿ Μεμνημένοι γὰρ αὐτῶν τοῦ διὰ πυρὸς, χαὶ 
ξίφους, χαὶ σταυροῦ, xai ποικίλων βασάνων, xal 
θηρίων διάλυσιν, σπαθισμῶν τε καὶ πολλῶν στρεδλώ- 
σεων, νουθετούμεθα. ἐπί πλείοσιν ἀγαθοῖς, wol χρείτ- 
τοσιν αἰτίοις, οἷς χρὴ ἡμᾶς προσδοχᾷν παρὰ τοῦ Κυ- 
ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ " πολλῷ δὲ δήπου καὶ 
πλεῖον ἐπιδειχτιχὸν, καὶ κατάλληλον ἀπὸ τῆς ἀνδρα- 
γαθίας xai ὑπομονῆς τοῦ μαχαρίου Φωχκᾶ, ὅς οὗ μό- 
νον ἐπὶ τῆς πυρᾶς, καὶ τῶν αἰχισμῶν * ἀλλὰ γὰρ δὴ 
χαὶ περὶ ὧν ἐν τῷ βίῳ σεμνῶς χαὶ ἀγνῶς τὴν ἀρετὴν 
ἐπολιτεύσατο, πρὸ ὀφθαλμὸν ἔχων ἄει τὸν σωτῆρα. 
Χριστὸν. Νέος μὲν γὰρ ὧν οὐκ ἠπατήθη ὑπὸ τοῦ 
λοιμεῶνος ὄφεως, ἀλλ᾽ ὡς περιστερὰ Κυρίου. ἀγνός τε 
ὑπῆρχεν, χαὶ ἄσπιλος ἀπὸ νεότητος, εὐσεδής τε καὶ 
πᾶσι περιδόητος ἐγένετο. Καὶ γὰρ τοῖς μὲν xac τὸν 
βίον ἐνδεέσιν οὐ μετρίως ἐπήρχει, πλουσίοις δὲ πα-- 
ρήνη, xal πάντα ἐν πᾶσι ἁπλῶς ἐγένετο * τὰ γὰρ τῆς 
ἀθλήσεως αὐτοῦ χατ᾽ ἀξίαν οὐδεὶς ἀνδρῶν ἠδυνήθη 
συγγράψαι. Διὰ βραχέων δὲ, πῶς καὶ ὡς ὁ νοῦς ἐπι- 
θάλλει, σημάναι προεθυμήθημεν. 


ANNOTATA. 


a Sensus hic Grace admodum prolixus quamdam. parit obscuritatem, quam utcumque diminuere 


conatus sum. 


b Prologus in quibusdam codicibus manuscriptis deest ; in aliis omnino ab hoc est diversus. 


CAPUT I. 


Disputatio sancti Phocce cum. Africano Prefecto. 


ultis e Christianorum grege abreptis, sicut 
M aliquis pretiosum lapidem quzrit cum ami- 
cis et cognatis suis, sic [gentiles] queerebant pium 
ac sanctum Pastorem. Cum vero Sanctus ductus 
esset ad tribunal, Africanus przwfectus dixit : 
Illene est Phocas, qui dicit non esse deos, neque 
imperatorem Trajanum Deum ? Nonne omnis ho- 
stilis natio per manus ejus interfecta est? Quis 
igitur alius Deus est? Phocas tacebat. Africanus 
prefectus dixit : Quid dieis ad haee ? Non'respon- 
des quidquam? Non nosti, quo veneris? Phocas 
dixit : Siquidem de Deo loquaris, est Deus in 
colis; si vero de homine loqueris, nihil omnino 
a me exspecta admittendum. Africanus dixit : 
Non sunt ergo imperatores dii? Phocas dixit : 
An non sufficit, Trajanum solummodo imperato- 
rem appellari? Quin etiam insuperabile nomen 
sibi attribuit ὃ 
4 Africanus dixit : Christiani jam tibi procum- 
bunt, tamquam Deo. Phocas dixit: Absit ut hoc 
in mentem veniat ulli homini. Nam homines in 
sanguine contaminati, in peccatis concepti, morti 
subjecti, verborum in vita prolatorum, conver- 
sationis et actionis, quam hie fecerint, debitores, 
et ad invisibilis Dei judicium deducendi, quomo- 
do possunt tale nomen proprie gestare? Africanus 
dixit : Quomodo igitur fama de te usque ad im- 
peratorem venit? Phocas dixit : Non ut de Deo, 


Πολλῶν γὰρ συναρπασθέντων, ix τῆς ἀγέλης τῶν 
Χριστιανῶν, ὥσπέρ τις πολύτιμον λίθον ἄνα ζητεῖ 
μετὰ φίλων αὐτῷ χαὶ συγγενῶν, οὕτως ἐζήτουν τὸν 
εὐσεδῇ καί ὅσιον ποιμένα coU δὲ ᾿Αγίου ἀχθέντος 
ἐπὶ τὸ βῆμα, ᾿Αφριχανὸς ἔπαρχος εἴπεν * Οὗὑτὸς ἐστιν 


H , 


Φωχὰς, ὁ λέγων μὴ εἶναι θεοὺς, μήτε τὸν αὐτοχρά- 
τορα Τραϊανὸν θεὸν; Ἢ οὐχὶ πᾶν πολέμιον ἔθνος 
ὑπὸ τῶν χειρῶν αὐτοῦ διεφθάρη; Τίς οὖν ἕτερος θεός 
ἐστιν; Φωχὰς ἐσιώπα. ᾿Αφρικανὸς ἔπαρχος εἶπεν" Τί 
λέγεις πρὸς ταῦτα ; οὐκ ἀποχρίνεις οὐδεν, οὐκ οἶδας, 
ποῦ ἥκεις; Φωχὰς εἶπεν * Εἰ μὲν ἣν περὶ θεοῦ σε λέ- 
εἰν, ἐστὶν Θεὸς ἐν τοῖς οὐρανοῖς * εἰ δὲ περὶ ἀνθρώ- 
που λέγεις, μηδ᾽ ὅλως προσδέχου τι παρ᾽ ἐμοῦ ἀπο- 
δέχεσθαι. ᾿Αφρικανός εἶπε - Οὔχ εἰσιν οὖν οἱ αὐτο- 
χράτορες θεοί; Φωκὰς εἶπεν Ob μόνον γὰρ ἕως 
τούτου ἀρχεῖται Τραϊανὸς βασιλεύς ἀκούειν, ἀλλὰ 
xai τὸ ἀνυπέρθλητον ἑαυτοῦ ὄνομα περιτίθησιν: 


4 ᾿Λφριχανὸς εἶπεν * Σοὶ ἤδη οἱ Χριστιανοὶ ἀνά- 
χεινται ὡς Θεῷ; Φωχὰς εἶπεν " Μὴ γένοιτο τούτο ἐν 
νῷ λαθεῖν μηδενὶ ἀνθρώπῳ ᾿ ἄνθρωποι γὰρ ἐν αἵματ 
πεφυρμένοι καὶ ἐν ἁμαρτίαις μεμιγμένοι, χαὶ θανάτῳ 
ὑποχείμενοι χαὶ χρεωφειλέται λόγων τῆς ζωῆς, xal 
τῆς πολιτείας, καὶ τῆς πράξεως, ἧς ἐνθάδε ἔπραξαν, 
xal ὑπὸ κρίσιν Θεοῦ ἀοράτου πολιτευόμενοι, πῶς δύ- 
νανται τοῦτο τὸ τηλικοῦτον ὄνομα κυρίως φορέσαν ; 
᾿Αφρικανὸς εἶπεν * Πῶς οὖν ἡ περί σου φήμη xal 
ἕως τοῦ αὐτοκράτορος ἥκει; Φωχὰς εἶπεν  ᾿Αλλ᾽ ὡς 


Θεοῦ, 


EX MS. 
GTUECO. 


EX MS. 
GIUECO. 


612 
Θεοῦ, ἀλλ᾽ ὡς ἀνθρώπου Θεοῦ, ὅθεν οὐχ ἀπαυτομολῶ 
τῆς τῶν ἀποστόλων τοῦ Θεοῦ εὐαρεστίας " ἐπεὶ καὶ 
αὐτὸν, ὅν ὁρᾶς οὐχ ἄξιον γενόμενον ἐπίσχοπον, οὐχ 
ὡς Θεὸν, ὥσπερ σὺ λέγεις, ἀλλ᾽ ὡς ποιμένα λογιχῆς 
ποίμνης τιμῶσιν. Ἤ, ἐπειδὴ χαὶ σὺ τὸν ἔπαρχον 
παρὰ τοῦ Ἰζυρίου ἐπιστεύθης, παρὰ τοῦτο Θεὸς χαλεῖ- 
σθαι θέλεις ; ᾿Αφριχανὸς εἶπεν *. Σχολαστικῶν χρεία 
ἐν ταῦθα, ἵνα δύνανταί σοι ἀντιλέγειν. Φωκὰς εἶπεν * 
Ei τοῦ χόσμου παντὸς τοὺς σχολαστιχοὺς ἀγάγοις, 
οὖν. ἂν ἄξιοι εὑρεθείησαν πρὸς ἕνα τὸν τοῦ Κυρίου 
μαθητῶν ἀποχρίνεσθαι. 

, δ᾽ Ἀφρικανὸς εἶπεν * Τοιούτῳ διδασχάλῳ τίς προσ- 
ἔχει ἐσταυρωμένῳ; Φωκὰς εἶπεν * Ὅρα ταύτην μᾶλ- 
λον τὴν ἀνυπέρδλητον αὐτοῦ σοφίαν " εἰμὴ γὰρ πάσης 
ἦν σοφίας ὑπερβολὴ, μᾶλλον δὲ χαὶ πάντες οἱ σοφοὶ 
(εἰ μὴ παρ᾽ αὐτοῦ ἔλαθον) οὐχ ἂν ἣν γεγραμμένον " 
Ὁ διδοὺς σοφίαν τοῖς σοφοῖς * Καὶ πάλιν * Ὁ δρασ- 
σόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίοι αὐτῶν ' Καὶ, 
᾿Απολῶ τὴν σοφίαν τῶν σοφῶν, xai τὴν σύνεσιν τῶν 
συνετῶν ἀθετήσω. "Apays ἐπιγινώσχεις, ἃ λέγω; 
“Αφριχανὸς εἶπεν * Μὴ γάρ σοι περὶ νόμων, ἡ συζη- 
τήσεως ἀπεστάλην λέγειν, ἀλλὰ περὶ πειθαρχίας χαὶ 
νόμων βασιλικῶν. Φοχὰς εἶπεν * Ἐγώ σοι περὶ νόμου 
xal ἀοράτου Θεοῦ λέγω, xol οὐ πείθω σε * σὺ δὲ μοι 
περὶ ἀνθρώπου ἀνόμου, καὶ ὁμοιοπαθοῦς μοι, ὃς σή- 
μέρον μέν ἐστιν, αὔριον δὲ ἀποθνήσχει, χαὶ ὥφελόνγε 
χαλίστως, xoi μὴ χαχίστως. "Apzys πεῖσαί με δυ- 
νηθείης ; ᾿Αφριχανὸς εἶπεν Τὴν πολύτεχνον, χαὶ 
πολυποίχιλόν σου ταύτην λέξιν ῥίψας ἀπὸ σου, φιλο- 
σόφησον τὴν εἰς τὴν τῆς ζωῆς ἀλήθειαν * ἵνα μή με 
ἀναγχάσης διὰ πολλῶν ἀναγχῶν πεῖσαί σε. 


6 Φωχὰς εἶπεν * Ἐπὶ καλὸν δεῖπνον χαλούμενος 
ἄπειμι, χαί τοι τῆς ὥρας ἤδη προδεῤφηχυῖας. ᾽Λφρι- 
χανὸς εἶπε * φονεῖς xal φαρμαχοὶ, οἱ οὐκ ἄξιοί εἰσιν 
οἴχτου, ζῆν ἀξιοῦσιν, καὶ σου ἡ τηλικαύτη σοφία χαὶ 
φρόνυσις εἰς μωρίαν πεποιθυῖα θανεῖν βούλεται ; Νὴ 
τὸν ἥλιον, τάχα καὶ ᾿Ἀριστοτέλους σοφώτερος ἦσθα. 
Φωχὰς εἶπεν * Φιλοσοφεῖν οὐκ ἀξιῶ, ἀλλὰ φιλόχρι- 
στος εἶναὶ θέλω * τοῦτον γὰρ χαὶ χύριόν μου, xai 
Θεόν μου xal βασιλέα γνωρίζω. ᾿Αριστοτέλης μὲν 
γὰρ φιλοσοφίαν χαινὴν, καὶ ἀπατηλὴν ἐδίδαξεν * 
Χριστὸς δὲ θεολογίαν, καὶ πολιτείαν ἐνάρετον, σω- 
φροσύνην τε, xal ἐγχράτειαν, εὐσέδειάν τε καὶ ἀθανα- 
σίαν τοῖς πιστεύουσι δι’ αὐτοῦ ἐχαρίσατο τῷ μόνῳ 
σοφῷ Θεῷ. ᾿Λφριχανὸς εἶπεν " ἸἹΚατάδηλον ἐποίησας 
τὴν σεαυτοῦ λυρίαν, ἐσταυρωμένῳ προσέχων. Φωχὰς 
εἴπεν * ᾿Αμέλει, τούτο γάρ ἐστι τὸ σχανδαλίζον ὑμᾶς" 
γέγραπται γὰρ ἐν τῷ νόμῳ " Ιουδαίοις μὲν σχάνδα- 
λον, ἔθνεσι δὲ μωρία " ἡμῖν δὲ τοῖς πιστοῖς Χριστὸς 
Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία. 


Ἵ ᾿Λφρικανὸς εἶπεν * ἐστὶν οὖν Θεὸς ἐσταυρωμέ- 
νος; Φωχὰς εἶπεν * Εἰσὶ δὲ θεοὶ, καὶ θεαὶ λίθινοι χει- 
ροποίητοι ; Τὰς γὰρ Χριστοῦ Ἰησοῦ ὁδοὺς, οὐδεὶς ày- 
θρώπων σαρχοφορῶν ἐξιχνιάσαι δύναται. ᾿Αφρικανὸς 
εἶπεν * "Avávnloy καὶ θέασαι πόλον, xal φωσφόρον 
ἥλιον, μήνην, καὶ ἀστέρων διαφορὰς, ἅτινα ἀπολεί- 
πείν θέλεις. Φωχὰς εἶπεν * "Ops πόλον xai δαδοῦχον 
ἥλιον, μήνης τε καὶ ἀστέρον θέσεις, xal τὸν τούτων 
δεσπότην οὐ χατανοεῖς, οὐδὲ εἰχάζεις * οὐ γὰρ ἥλιος 
σελήνην ἐποιήσεν, οὐ Ot σελήνη ἄστρα, ἀλλὰ ταῦτα 
πάντα τὰ ὁρώμενα. ἐν λόγῳ Θεοῦ xai Χριστοῦ γεγέ- 
γνηνται " Αφριχανὸς εἶπεν * Πάλιν οὖν zal τὸν φωσ- 
φόρον, xal τὸν οὐρανόν ὑπὸ ἄλλου γεγενεῖσθαι φάσ- 
χεις, xal μὴ δὲ αὐτοῖς ὑπήχειν; Φωχὰς εἶπεν ^ Μὴ 
γένοιτο τὰ στοιχαῖα θεοῦς χαλεῖσθαι. ᾿Αφριχανὸς 
εἶπεν " Δεῖξον οὖν μοι τὸν Θεόν σου, χἀγὼ τὸν αὐτο- 
χράτορα πείθω. Φωχὰς εἴπεν ᾿ Οὐ προεῖπόν σοι περὶ 
ἀοράτου Θεοῦ; ὃς γὰρ ἐπάνω τῶν οὐρανῶν καθέζεται, 
πῶς ἀνθρώπῳ ὠφθῆναι δυνατόν ; εἰ δὲ θέλεις γνῶναι 


MARTYRIUM S. PHOCZE MARTYRIS ET EPISCOPI. 


sed de homine, Dei [servo.] Unde non desero 
beneplacitum Apostolorum Dei. Quandoquidem 
illum quem vides indignum episcopum non tam- 
quam Deum, ut tu dicis, sed ut pastorem ratio- 
nalis gregis honorant. Cum tu etiam przefectus a 
Domino constitutus sis, an propterea Deus vo- 
cari vis? Africanus dixit : Scholasticis hic opus 
est, ut possint tibi contradicere. Phocas dixit : 
Si totius mundi scholasticos adducas, non inve- 
nientur digni, ut vel uni discipulorum Domini 
respondeant. 

5 Dixit Africanus : Tali magistro crucifixo 
quis adhzeret? Phocas dixit : Vide potius insupe- 
rabilem illius sapientiam. Nisi enim omni sa- 
pientia abundaret, et magis quam omnes sapien- 
tes (siquidem ab eo acceperunt) non esset scri- 
ptum : Dans sapientiam sapientibus; et iterum : 
Comprehendens sapientes in astutia sua; et: 
Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam 
prudentium reprobabo. Àn cognoscis quz dico ? 
Africanus dixit: Non sum missus, ut tecum lo- 
quar de religione aut inquisitione, sed de obe- 
dientia magistratui et legibus imperatoris prae- 
standa. Phocas dixit : Ego tibi de lege et invisi- 
bili Deo loquor, et non persuadeo tibi; tu vero 
mihi loqueris de homine iniquo, et similibus, 
quibus ego, passionibus subjecto, qui hodie qui- 
dem est, cras autem moritur; et utinam optime 
et non pessime ! Num persuadere mihi possis ? 
Africanus dixit: Artificiosam et multifariam hane 
tuam locutionem a te abjiciens philosophare de 
veritate ad vitze conservationem, ne me cogas 
per multas poenas persuadere tibi. 

6 Phocas dixit : Abeo [tamquam] ad bonam 
coenam vocatus, quando etiam hora jam sero est 
provecta. Africanus dixit : Homicid:e et malefici, 
qui non sunt digni commiseratione, vivere obte- 
stantur; et tua tanta sapientia et prudentia ad 
stultitiam persuasa mori vult? Per solem, utique 
Aristotele sapientior esses! Phocas dixit : Philo- 
sophus esse dedignor, sed Christi amator esse 
volo: hune enim Dominum meum et Deum meum 
ac regem agnosco. Aristoteles quidem philoso- 
phiam novam et fallacem docuit; Christus vero 
theologiam, ae conversationem virtute preeditam; 
et dedit temperantiam, continentiam, pietatem 
ac immortalitatem iis, qui per ipsum credunt soli 
sapienti Deo. Africanus dixit : Manifestam facis 
tuam stultitiam Crucifixo adhzrens. Phocas di- 
xit : Certe, hoc namque est, quod vos scandali- 
zat ; scriptum est enim in lege : Judcis quidem 
scandalum, gentibus autem stultitia: nobis vero 
fidelibus Christus est Dei virtus et Dei sapientia. 

"I Africanus dixit: Estne igitur Deus, qui cru- 
cifixus est? Phocas dixit : Suntne dii et dece, qui 
lapidei manibus facti sunt ? Nam Christi Jesu vias 
nullus hominum carnem ferens investigare potest. 
Africanus dixit : Ad mentem redi, et aspice po- 
lum, luciferum solem, lunam, et astrorum diffe- 
rentias, quze omnia deficere vis. Phocas dixit : 
Vides polum et przlucentem solem, lunzeque et 
astrorum positiones, et eorum Dominum non ag- 
noscis, neque assequeris : non enim sol lunam fe- 
cit, neque luna stellas; sed hzee omnia visibilia 
in verbo Dei et Christi facta sunt. Africanus di- 
xit : Iterumne ergo solem et colum ab alio fa- 
ctum, iisque non obtemperandum esse dicis? 
Phocas dixit : Absit, ut elementa dii vocentur. 
Africanus dixit : Ostende ergo mihi Deum tuum, 
et ego imperatori persuadebo. Phocas dixit : 
Nonne prefatus sum tibi de invisibili Deo? Qui 
enim super ccelos sedet, quomodo ab homine vi- 


deri 


Dein illi 
Christi pas- 
sionem obji- 
cienti, 


respondet, 


et probans 
vana esse 
idola, 


ostendit 
Christum 
esse Deum, 


ac ultro pa- 
nas expetit. 


a 
Prases orta 
aeris tempe- 
State proster- 
nilur. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


deri potest? Si vis nosse Deum, assequere visibi- 
lia. Vides coelum, solem, lunam, stellas et nubes. 
Atnon, quando vult, ccelum pluit, sed quando ju- 
betur. Sol non, quando vult, calefacit, sed quando 


jubetur. Luna et stelle non lucent, quando vo- 


lunt, sed quando jubentur ; et simpliciter unum- 
quodque a superiori providentia velut in exercitu 
gubernatur. 

8 Hunc ergo Deum oportet agnoscere, ado- 
rare et glorificare, qui dixit per Prophetam : Ego 
occidam et vivere faciam. Africanus dixit : Quis 
igitur demum est hic Deus crucifixus? Phocas di- 
xit : Tu quidem passionem ejus audisti, sed vir- 
tutem resurrectionis ejus non intelligis. Unde au- 
tem tibi evenit, ut etiam crucifixum fatearis : 
nam et hoc tibi magnum est. Si velis credere, 
cape scripturas a Deo inspiratas et agnosce tuum 
et imperatoris tui creatorem; et tunc scies, quis 
sit Deus Pater, et hujus Filius Jesus Christus et 
Dominus; crucifixus quidem secundum humani- 
tatem, qui autem divinitatis suze virtute resur- 
rexit, in ccelos abiit, et ad dextram Patris sedet. 
Africanus dixit : Multam sermonum tuorum cir- 
cuitionem audivi, ita ut fortasse nec Demosthe- 
nes tam multa exposuerit. Sed ceterum obtem- 
pera et sacrifica, ne me conas, ut przeter horribi- 
lia tormenta igne te consumam. Àn non scis, quod 
hie stent plus quam quinquaginta millia virorum, 
quodque provincias tu avertas, ne sacrificent? 

9 Phocas dixit : Cur non potius me adigis ad 
moriendum, ut dicis, quam totum mundum per 
meam iniquitatem perdam? Sed letus ingredior 
focum, ne per unam ovem grex totus contamine- 
tur : talia enim monita et praecepta accepi a Do- 
mino nostro Jesu Christo. Africanus dixit : Si 
esses sctate provectus, dicerem te delirare; si 
autem esses egenus, iterum suspicarer, te pro- 
pterea velle mori. Phocas dixit : Omnes, quee ad 
vitam spectant, possessiones et pecunias dimisi, 
ut unam margaritam possiderem. Si igitur videar 
tibi torquendus, ne me sacrificiis pollutum torque. 
Africanus dixit : Nos puris et irreprehensibilibus 
diis sacrificamus ; et ut pollutos illos esse dicis? 
Phocas dixit : Non solum polluti, sed etiam su- 
perbi, venefici et adulteri, sacrilegi et inanimati 
dzemones sunt; nec solum illi, sed etiam qui di- 
cunt esse alium Deum, przter supremum Deum, 
unum, omnipotentem, cui gloria et potestas in 
secula seculorum. Amen. 

10 Cum multitudo turbarum a repeteret Amen, 
factus est sonus velut aquarum multarum violen- 
ter egredientium, et terrze motus horrendus ac 
validus. Denique concidens Africanus semimor- 
tuus in pavimentum, obstupefactus jacebat et uni- 
versus circa eum exercitus. Interea nos vidimus, 
quibus voluit Dominus ostendere. Cum enim coe- 
litus effulsisset magna lux sole decuplo ὃ major, 
apparuerunt tres angeli, equis insidentes igneis, 
qui multum metum ac tremorem incusserunt no- 
bis. Simul autem omnes obstupefacti stetimus. 
Illi autem, cum alloeuti essent beatum Phocam, 
in ccelum ascenderunt, Post semi-horam Teren- 
tina c, uxor Africani currens cum quinque liberis 
et omni famulatu suo, atque procidens ante bea- 
tum Phocam supplicavit, ut redderet sibi mari- 
tum ; illa vero cum tota familia erederet Domino. 
Quod etiam fecit beatus Phocas : nam cum advo- 
casset omnem clerum, oravit pro ipso. Ille autem 
inopinato salvatus abiit, ut manifestaret impera- 
tori famosam potestatem Domini, et spem Chri- 
Stianorum. 


T'omus 11 Julii. 


613 


Θεὸν, παρακολούθει τοῖς ὁρωμένοις οὐρανὸν ὁρᾶς, 
ἥλιον, σελήνην, χαὶ ἄστρα χαὶ νέφη, ἀλλ᾽ οὐχ ὅτε 
θέλει οὐρανὸς βρέχει, ἀλλ᾽ ὅταν χελεύηται " ἥλιος οὐχ 
ὅτε θέλει ἐχπυροῖ, ἀλλ᾽ ὅταν κελεύηται * μήνη χαὶ 
ἄστρα οὐχ ὅτε θέλουσιν καταυγάζουσιν, ἀλλ᾽ ὅταν 
ἐπιτάττονται, xal ἁπλῶς ἑνὶ ἑκάστῳ ὑπὸ τῆς ἄνωθεν 
προνοίας στρατηλατοῦνται. 


8 Τοῦτον οὖν Θεὸν γινώσχειν χρὴ, xal προσχυνεῖν 
χαὶ δοξάζειν, τὸν εἰπόντα διὰ τοῦ προφήτου * Ἐγὼ 
ἀποχτενῶ, καὶ ζῆν ποιήσω. ᾿Αφριχανὸς εἶπεν * Τίς 
οὖν ἐστιν ὁ ἐπὶ πάντων τούτων Θεὸς ὁ ἐσταυρωμένος 
Φοχὰς εἶπεν * Σὺ μὲν τὸ πάθος αὐτοῦ ἀχκήχοας, τὴν ὃξ 
δύναμιν τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ οὐ κατανοεῖς " πόθεν 
δέ σοι ἐπῆλθεν χαὶ τὸ ἐσταυρωμένον ὁμολογεῖν, χαὶ 
τοῦτο γὰρ σοι μέγα᾽ εἰ θέλεις δὲ πιστεῦσαι, λαδέ τὰς 
θεοπνεύστους γραφὰς, καὶ γνῶθι τὸν κτίστην σου, xal 
τοῦ αὐτοχράτορός σου, χαὶ τότε γνώσῃ, τίς ἐστὶν 
Θεὸς ὁ Πατὴρ, καὶ ὁ τούτου Ὑἱὸς Ἰησοῦς Χριστὸς 
καὶ κύριος, ἐσταυρωμένος ἱμὲν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, 
ἀναστὰς δὲ τῇ τῆς θεότητος αὐτοῦ δυνάμει, χαὶ εἰς 
οὐρανούς ἀνελθὼν, xal ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς χαθεζό-- 
μένος * ᾿Αφρικανὸς εἶπεν * ἸΠολλήν σου περίοδον ἀχή- 
xox λόγων, ὡς τάχα μηδὲ τὸν Δημοσθενὴν τοσαῦτα 
ἀπηγγελχέναι - ἀλλὰ τὸ λοιπὸν πείσθητι, καὶ θῦσαι 
θέλησον, ἵνα μή με ἀναγκάσῃς ἐπὶ δειναῖς χολάσεσι 
διὰ πυρός σε ἀναλῶσαι. Ἤ οὐχ οἶδας, ὅτι πλείω 
πεντακισμύριοι ἄνδρες ἵστανται ἐνταῦθα, καὶ τὰς 
ἐπαρχίοις σὺ ἀνατρέπεις, μὴ θύειν; 

9 Φωχὰς εἶπεν " Καὶ πῶς μᾶλλον ἐμὲ προάγεις, 
ὡς λέγεις, τεθνᾶναι, ἣ χόσμον ὅλον διὰ τὴν ἐμὴν 
παρανομίαν ἀπολέσθαι; ᾿Αλλὰ καὶ γεγηθὼς προσέρ- 
χομαι τῇ πυρᾷ, ἵνα μὴ δι £y πρόδατον πᾶσα ἡ ἁγέλη 
σπιλωθῇ “ τοιαύτας γὰρ παραγγελίας, καὶ ἐντολὰς 
ἔλαθον παρὰ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. ᾽Αφρι- 
χανὸς εἶπεν * Εἰ ἧς προδεδηχὼς, ἔλεγον ἂν ὅτι ληρεῖς 
εἰ δὲ ἧς ἐνδεὴς, πάλιν χαὶ τοῦτο ὑπόπτευον ἂν, ὅτι 
διὰ τοῦτο θέλεις ἀποθανεῖν. Φωχὰς εἶπεν * Παντων τῶν 
κατὰ τὸν βίον χτημάτων χαί χρημάτων ἀπηλλάγην, 
ἵνα τὸν ἕνα μαργαρίτην χτίσωμαι " e οὖν δοχεῖς σοι 
βασανίζειν μὴ μιαροθονῦντα με βασάνιζε. ᾽Αφρικα- 
νὸς εἶπε' Ἡμεῖς καθαροῖς καὶ ἀμέμπτοις θύομεν θεοῖς, 
x«l σὺ μιαροὺς αὐτοὺς εἴναι λέγεις ; Φωχὰς εἶπεν * 
Οὐ μόνον μιαροὶ, ἀλλὰ καὶ ἀλαζόνες, καὶ γόητες, καὶ 
μοιχοὶ, χαὶ ἱερόσυλοι, χαὶ δαίμονες ἄψυχοί εἰσι, οὐ 
μόνον αὐτοὶ, ἀλλὰ xai οἱ λέγοντες ἕτερον Θεὸν, πλὴν 
τοῦ ἐπάνω παντὸς Θεοῦ, ἑνὸς, παντοχράτορος, ᾧ ἡ 
δόξα xal τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. 
᾿Αμήν. 

10 Τοῦ δὲ πλήθους τῶν ὄχλων ἀναπεμψάντων 
᾿Αμὴν, ἐγένετο ἦχος ὡς ὑδάτων πολλῶν βιαίως ἐξερ- 
χομένων, καὶ σεισμὸς φοδερός τε καὶ ἰσχυρός. ᾿Αμέ- 
λει καταπεσὼν "Agpuavós ἡμιθανὴς ἐπὶ τὸ ἔδαφος, 

ΕΟ ΟΝ ρον: ἀτὰρ taie τατος τ NS 
καὶ ἀχανὴς ἔκειτο, xal πᾶς ὁ περὶ αὐτὸν στρατὸς " ἐν 
οἷς ἴδομεν, οἷς ὁ Κύριος ἐδουλήθη δεῖξαι " ἐκλάμψαν- 
τος γὰρ φωτὸς μεγάλου δεκαπλάσιον ἡλίου οὐρανόθεν, 
προσεφάνησαν ἄγγελοι τρεῖς ἔφιπποι πυρινοὶ, πολὴν 
φύθον καὶ τρόμον ἐνιόντες ἡμῖν * ὁμοθυμαδὸν δὲ πάν- 
τες ἀχανεῖς ἔστημεν * αὐτοὶ δὲ προσειπόντες τῷ μα- 
χαρίῳ Φωχᾷ, εἰς τοὺς οὐρανοὺς ᾧχοντο * μετα δὲ τὸ 
ἡμιώριον γενέσθαι, δραμοῦσα ἡ γυνὴ ᾿Αφρικανοῦ Τε- 
ρέντίνα μετὰ τῶν ἑ τέχνων. xal πάσης τῆς: θεραπείας 
αὐτῆς προσπεσοῦσα τῷ μαχαρίῳ Φωκᾷ ἐλιτάνευεν 
χαρισθῆναι αὐτῇ τὸν ἄνδρα * αὐτὴ δὲ πανοικεὶ πι- 
στεῦσαι τῷ Κυρίῳ. Ὁ καὶ ἐποίησε τότε ὁ μαχάριος 
Φωχὰς * προσχαλεσάμενος γὰρ ἅπαντα τὸν κλῆρον 
ἤυξατο περὶ αὐτοῦ * ὁ δὲ παραδίξως διασωθεὶς ᾧχετο 
δηλῶσαι τῷ βασιλεῖ τὴν περιδόητον δύναμιν τοῦ Κυ- 
ρίου καὶ ἐλπίδα τῶν Χριστιανῶν. 


93 ANNOTATA 


nm 


614 MARTYRIUM 5. PHOCZE MARTYRIS ET EPISCOPI. 


SB ANNOTATA. 


a Coder Molsheimensis hic habet : Fratrum turba. —— "C 
b Idem codez et Ms. Trevirense S. Maximini habet : quinquies sole splendidior. 
c. In plerisque codicibus Latinis vocatur Terentia. 


CAPUT 1]. 


S. Phocc colloquium cum Trajano imperatore, miracula, tormenta et mors. 


Τότε Τραϊανὸς ὁ βασιλεὺς μεταπεμψάμενος τὸν 
μακάριον Φωχὰν, λέγει πρὸς ἀυτὸν " Σὺ εἰ Φωχάς; 
Ὁ δὲ πρὸς ἀντὸν " 'Eyo εἰμι" Τραϊανὸς εἶπεν " Καὶ οὐχ. 
ἔγνως τὸυ ἀυτουρατοριχήν μου δύναμιν ; Τίνι πε- 
ποιθὼς, ἣ τίνα Θεὸν σεδόμενος, οὐ πειθαρχεῖς por; 
πλὴν ὡς νομίζω τὴν τοιαύτην ἡλικίαν μή ὀφέιλειν 
συμβούλου χρήζειν, ἀλλ’ ἑαυτῷ συμβουλεῦσαι zal 
μὴ παραχούειν ' εἰ μὴ yap ἑαυτοῦ γένη xal τῆς ὑπο- 
λήψεώς σου, γνώσῃ, τίς ἐστι Τραϊανὸς, χαὶ τίς ἐστιν 
Θεὸς, ὃν σὺ σέδῃ " Φωχὰς εἶπεν * Ἔξόν ἐστιν εἰπεῖν 
ἐνώπιόν σου, βασιλεῦ, χαὶ οὕτως τὸν προσχείμενον 
τρόπον διαδραμεῖν ; Τραϊανὸς εἶπεν " Ἔξεστί σοι λέ- 
γειν, καὶ μάλιστα, εἴ τι συμφέρον. Φωχὰς εἶπεν - 
Ἡ μὲν ἀρχὴ τῆς βασιλέιας σου παρα τοῦ Θεοῦ δέδο- 
ται, ἔιγε ἐπέγνως τὸν δωρησάμενον. Τραϊανὸς εἶπεν * 
Ἡ ἐμὴ βασιλεῖα ἀπὸ θεῶν μοι δέδοται, διὸ καὶ ὀφεί- 
λομεν θύειν ὑπὲρ τὴς ἑαυτῶν σωτηρίας. Φωκὰς 
εἶπεν * "Ocióv ἐστι, βασιλεῦ, Θεῷ παντοχράτορι πειθ- 
αρχεῖν, xol τοῖς ὑπ᾽ ἀυτοῦ προστεταγμένοις ἐμμέ- 
νειν, ἀλλ᾽ ὅμως καὶ ταῖς ἀρχαῖς " ἀλλ᾽ οὐ πρὸς ἀσέ- 
δειαν. Τραϊανὸς εἶπεν ᾿ Φιλοσοφεῖν ἐχλήθης, Y, θῦσαι; 
Φοχὰς εἶπεν *. Τίνι ἔχω θῦσαι, Y, ποίῳ Θεῷ ; Tpata- 
νὸς εἶπεν * Τῷ ᾿Ασχληπιῷ. Φωχὰς εἶπεν Καὶ ποῦ 
ἐστιν ὁ Θεός σου, ἵνα ἴδω. 


12 'EA0óvrew δὲ ἀυτῶν ἐν τῷ ναῷ, Τραϊανὸς ci- 
πεν * ὸς οἱ Θεοὶ, οἱ τὴν οἰκουμένην συντγρήσαντες. 
Φωχὰς εἶπεν " Σοὶ λέγω, λίθινε, θέλεις φαγεῖν ; θέλεις 
πιεῖν; θέλεις ἐνδύσασθαι; θέλεις ὀσφρανθῆναι; χρή- 

A uS Ai Aerei CU A Sd 
ζεις θυσιῶν ; Ἴδε, βασιλεῦ, ἀργοί σού εἰσιν οἱ θεοὶ * 
ἵστανται καὶ οὐ χαθέζονται * χαθέζονται xal οὐχ ἀνί-- 
στανται * χυθαρίζουσιν xai οὐδεὶς ἀκούει * τὸ στόμα 
ἀυτῶν ἀνέῳγε, καὶ οὐ λαλοῦσί τινι " κράζομεν, καὶ 
οὐχ ὑπαχούουσιν * οἱ ὀφθαλμοὶ ἀυτῶν ὁρῶσι, αἱ δὲ 
χεῖρες οὐκ ἐπιλαμβάνονται τὴς θυσίας. Κελεύεις, 
βασιλεῦ, ἕνα ἐξ ἀυτῶν χαταδάλω ; καὶ οὐ λαλεῖ, οὐχ 
ὀλεῖ, οὐχ ἀντιποιεῖται, οὐ χαλεῖ τὸν ἀυτοχράτορα εἰς 
βοήθειαν, εἰ δὲ xal χαλέσῃ, θεὸς ἐπιδεὶς γίνεται * 
Θεὸς ὑπὸ ἀνθρώπων ἐχδιχεῖται; xal πῶς ἄνθρωπον 

; * : ; λεῦ Ad 

σώσῃ; Ἴδε σου τὰ σεδάσματα, βασιλεῦ. Τραϊανὸς 
5 * τὸ , 5 
εἶπεν * Ἐξέστησας ἡμᾶς, Φωχῶᾶ, οὐχὶ ναυτηλὸς ἧς, 

* ' - pup * ^5 "v J » 
xai τὸν Ποσειδῶνα ἐσέδου; Φοχὰς εἶπεν * Ἐγὼ ob 
μόνον ναυτηλὸς, ἀλλὰ καὶ χυδερνήτης ὑπὸ τοῦ πάν-- 
τῶν δεσπότου χυδερνώμενος, αὐτῶ τὴν ὀφειλομένην 
ἀεὶ προσήνεγχα θυσίαν. 

18 Τραϊανὸς εἶπεν * Ἴδωμεν καὶ ἡμεῖς, τίνι θύεις, 
ἃ », E - τ᾿ M , « w * , 
ἢ τίνι προσχυνεῖς. Eine δὲ ἀυτῳ ὁ ἅγιος Φωχὰς - Οὐ 

DEM Lorum EIER UEM 
δύνῃ σὺ γνῶναι ᾿ γέγραπται γὰρ Μὴ βάλλητε τοὺς 
μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων. Τραϊανὸς 
εἶπεν " Ἡμεῖς οὖν χοῖροί ἐσμεν, ὡς σὺ λέγεις, βιω- 
θάνατε; Φοχὰς εἶπεν * Εἴθε ἄλογα ζῶα ἦτε, καὶ οὐκ 
ἂν ὑπέστητε χρίσιν, λίθοις θύοντες, ὧν τὰ ἄλογα ζῶα 

ΟΝ τ ^ TA ἢ a ib 
οὐδεμίαν αἴσθησιν ἔχει. Τίς οὖν βελτίων, σὺ ὁ χατέ- 
χὼν τηλικοῦτον χράτος, ἣ οὗτοι οἱ μηδὲν ἀποχρινό-- 
μένοι πρὸς τὰ λεγόμενα; Τραϊανὸς εἶπεν * ΚΚελεύω σε 
μετεωρισθῆναι ἐπὶ ξύλου, καὶ ἴδωμεν τί σε ὠφελήσει 


unc Trajanus imperator, cum accersivisset 
beatum Phocam, dicit illi : Tune es Phocas? 
Cui ille : Ego sum. Trajanus dixit : An non nosti 
imperatoriam meam potestatem? Cui confidens, 
vel quem Deum colens non obedis mihi? Verum- 
tamen existimo, talem zetatem consiliario non in- 
digere, sed sibi ipsi consilium daturam atque ob- 
temperaturam. Si vero tibi ipsi et sententicz tuse 
adhzreas, agnosces, quis sit Trajanus, et quis sit 
Deus, quem tu colis. Phocas dixit : Licitumne est 
loqui coram te, imperator, et propositam ratio- 
nem percurrere? Trajanus dixit : Licet tibi lo- 
qui; et maxime, si quid est utile. Phocas dixit : 
Principium regni tui a Deo datum est, siquidem 
noveris, qui largitus est. Trajanus dixit : Re- 
gnum meum a diis mihi datum est; quare etiam 
debemus sacrificare pro nostra salute. Phocas 
dixit : Sanctum est, imperator, Deo omnipotenti 
obedire, et iis adherere, qui ab ipso constituti 
sunt; similiter magistratibus, sed non usque ad 
impietatem. Trajanus dixit: An ad philosophan- 
dum vocatus es, an ad sacrifieandum ? Phocas 
dixit : Cui sacrificandum est, vel quali Deo? Tra- 
janus dixit: ZEsculapio a. Phocas dixit: Ubi est 
Deus tuus, ut videam. 

12 Cum autem venissent in templum, Trajanus 
dixit : Ecce dii, qui mundum conservarunt. Pho- 
cas dixit : Tibi dico, lapidee, vis manducare? Vis 
bibere? Vis vestiri? Vis olfacere? Indigesne sa- 
crificiis ? Vide, imperator, otiosi sunt dii tui. 
Stant, et non sedent, sedent, et non assurgunt. 
Cytharizant, et nemo audit. Os eorum apertum 
est, et non loquuntur cuiquam. Clamamus et non 
audiunt. Oculi eorum vident, manus vero non 
suscipiunt sacrificium. Jubesne, imperator, unum 
ex ipsis dejieiam, et non loquetur, non perdet, 
non resistet, non vocabit imperatorem in auxi- 
lium. Si autem vocaverit, deus indigens est. Deus- 
ne ab hominibus defenditur? Et quomodo homi- 
nem salvabit? En tua simulacra, imperator. Tra- 
janus dixit: Perculisti nos, Phoca. Nonne nauta b 
eras, et Neptunum colebas? Phocas dixit : Ego 
non solum naufa, sed etiam gubernator ab om- 
nium Domino gubernatus, semper debitum ipsi 
obtuli sacrificium. 

13 Trajanus dixit : Videamus etiam mos, cui 
sacrifices, vel quem adores. Dixit autem illi san- 
ctus Phocas : Non potes tu cognoscere, scriptum 
est enim : Ne mittite margaritas vestras ante 
porcos. Trajanus dixit : Nos igitur porci sumus, 
ut tu dicis, miserrime c? Phocas dixit : Utinam 
irrationalia animalia essetis, non subiretis judi- 
cium, sacrificantes lapidibus, quorum irrationalia 
animalia nullum sensum habent. Quis ergo me- 
lior, an tu tantam habens potestatem, an illi, qui 
nil respondent ad ea, quz dicuntur. Trajanus 


dixit : 


S. Phocas 
cum. Trajano 
disputans, 


idola irridet, 


ei eum acri- 
ter increpat. 


Qallesti voce 
confirmatur, 


d 


B 


εἰ in carce- 
rem conje- 
ctus orat, 


carcereque 
sponte aperto 
multos bapti- 
aat. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


dixit : Jam te jubeo suspendi in ligno et videa- 
mus, quid tibi profutura sit vacua tua philosophia. 
Phocas dixit: Ego quidem cum in ligno suspen- 
sus fuero, super omnem montem et aera in coelis 
cum Domino ero ; tu vero cum diis tuis in infer- 
num et tenebras exteriores conjicieris, et tunc 
cognosces, quod Deus coelestis potens sit. 

14 Cum vero ccderetur in omni membro, et 
non abnegaret, nullum ab ipso factum est ver- 
bum, sed orantis labia tantummodo movebantur. 
Respondente autem ipso Amen, fragor magnus 
factus est in coelis, et venit ad ipsum vox dicens : 
Macte animis, Phoca ; ego enim sum tecum : ecce 
tibi paratur locus in paradiso cum omnibus pa- 
triarchis, et iis, qui non negarunt me, neque Pa- 
trem meum. Trajanus autem in locum, quem 
designasti, abducetur, et accipiet preparatum 
ipsi judicium perenne. Perterritus autem Traja- 
nus jussit ipsum abduci et conjici in custodiam, 
przecipiens quatuor militibus et uni centurioni, 
nomine Prisco d, ipsum custodire. Illi autem ac- 
cipientes ipsum, duxerunt in carcerem hymnos 
canentem et glorificantem Deum ; eumque eum 
conclusissent in ligno, et caute clausissent ja- 
nuas, sedentes custodiebant eum extra. 

15 Circa mediam noctem orabat dicens : Do- 
mine Jesu Christe, magni Dei Filii, sanctum et 
ineffabile in hominibus nomen, gubernans in ma- 
ri nomen, pastorale in montibus nomen, Deus an- 

elorum, Deus archangelorum, Deus omni nomi- 
ne appellande, pastor rationalium tuarum ovium, 
conserva gregem tuum inviolatum abigens mul- 
tipedem, fallacem ac rapacem lupum. Ne da illi 
stationem in tuis locis. Ne da perire tuum gre- 
gem, quem multo et pretioso sanguine acquisi- 
visti. Gratias igitur ago tibi, Domine Jesu Chri- 
ste; gratias ago et gloriam tribuo Patri tuo per 
te, et tibi per ipsum, ut digneris hodie mecum 
cenare : ineulpatus enim veni ad coenaculum 
iuum. Ne rejicias me hodie venientem ad te, sed 
conserva me secundum animam ut pater, ut 
Deus, ut Pastor, ut Dominus, ut non sibilet su- 
per me draco, et pedes illius ne exultent super 
me. Non enim argento vel auro persuasus sum, 
ut perderem pretiosam margaritam ; sed ecce 
omnia reliqui, ut te possiderem amabilem et il- 
lustrem Dominum. Adduc me ad Patrem tuum ; 
induc me per angustam portam in regalem do- 
mum, quia per te est gloria magno Deo et Patri 
eum sancto Spiritu nunc et in secula. 

16 Cumque in fine dixisset Amen, apertus est 
carcer, et lampades innumerabiles erant in muni- 
tione, ita ut exilirent milites, et caderent ante 
pedes illius, petentes baptismum. Quos cum sus- 
cepisset ac venisset ad littus extra urbem, dedit 
illis sigillum in Christo; quibus etiam Dominus 
se ipsum ostendit. Quando autem iverant et fece- 
rant juxta legem, venerunt iterum ad Sanctum. 
Mane autem omnis multitudo ad forum convenit, 
avide exspectans certamen sancti Phocze. Illi ad 
tribunal aecersito Trajanus dixit : Sacrifica Ne- 
ptuno. Phocas dixit : Ego dzemonibus non saeri- 
fico. Trajanus dixit : An dii sunt daemones, et 
nos porci? Quis igitur preterea est Deus? Phocas 
dixit : Nescis, quis tibi imperium dederit. Nonne 
igitur dico, quod irrationalia animalia sitis, et non 
agnoscatis benefactorem Deum? Trajanus dixit : 
Sacrifica Deo tuo. Phocas dixit : Deus meus nulla 
re indiget, nisi tantum oratione, jejuniis ac puris 
cordibus : omnia enim, quz existunt, ipsius opera 
sunt; ille vero omnia suppeditat, presentibus et 
futuris. 


615 


ἡ κενή σου φιλοσοφία. Φοχὰς εἶπεν “Ἐγὼ μὲν ἐὰν 
ἐπὶ ξύλου μετεωρισθῶ ὑπεράνω παντὸς ὄρους, xal 
ἀέρος, εἰς οὐρανοὺς σὺν ἹΚυρίῷ ἔσομαι, σὺ δὲ μετὰ 
τῶν θεῶν σου εἰς τὸν ἄδην, καὶ εἰς τὸ σχότος τὸ ἐξώ- 
τερον ἀπενεχθήσῃ, καὶ τότε γνώσῃ, ὅτι Θεὸς ἐπουρά- 
νιος ἰσχύει. 


14 Σπαθιζομένου δὲ αὐτου χατὰ πᾶν μέλος, 
xal μὴ ἐξαρνουμένου, οὐδεμία ἀπόφασις ἐγίγνετο, 
εἰμὴ μόνον τὰ χείλη αὐτοῦ ἐδονοῦντο εὐχομένου. 
᾿Αναπέμψαντος δὲ ἀυτοῦ τὸ ᾿Αμὴν, ψόφος μέγας ἐγέ- 
yero ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ φωνὴ ἦλθεν αὐτῳ λέγουσα " 
Θάρσει, Φωχᾶ, ἐγὼ γὰρ εἰμι μετά σου, val ἰδού σοι 
μὲν ἐτοιμάζεται τόπος ἐν τῷ παραδείσῳ μετὰ πάν- 
τῶν πατριαρχῶν, χαὶ τοῦ μὴ ἀρνησαμένων ἐμέ- 
τε xai τὸν Πατέρα μου. Τραϊανός δὲ ἐν ᾧ προσέταξας 
τόπῳ ἀπαχθήσεται, wal ἀπολάδῃ τὴν ἡτοιμασμένην 
αὐτῷ χρίσιν ἀδιάλειπτον. ΓΕμφοθος δὲ γένομενος Τρα- 
τανὸς, ἐχέλευσεν χατενεχθῆναι αὐτὸν, val ἀπαχθῆναι 
ἐν τῇ φυλαχῇ, κελεύσας τέσσαρσι στρατιώταις φυλάσ-- 
σειν αὐτὸν, xal ἑνὶ κεντουρίωνι, ὀνὸματι Πρίσχῳ. Οἱ 
δὲ παραλαβόντες αὐτὸν, ἤγαγον εἰς τὸ δεσμοτήριον 
ὑμνοῦντα xai δοξάζοντα τὸν Θεὸν, καὶ ἀσφαλισά- 
μένοι αὐτὸν ἐν τῷ ξύλῳ, χλείσαντες τὰς θύρας ἀσφα- 
λῶς, καθεζόμενοι ἐτήρουν αὐτὸν £o. 

15 Περὶ τὸ μεσονύχτιον προσηύχετο λέγων * Κύριε 
Ἰησοῦ Χριστὲ, τοῦ μεγάλου Θεοῦ Υἱὲ, τὸ ἅγιον vat 
ἄῤῥητον ἐν ἀνθρώποις ὄνομα, τὸ χυδερνητιχὸν ἐν 
πελάγεσιν ὄνομα, τὸ ποιμαντικὸν ἐν ὄρεσι ὄνομα, 
Θεὸς ἀγγέλων, Θεὸς ἀρχαγγέλων, Θεὸς παντὸς ὀνό-- 
ματος ὀνομαζομένου, ποιμὴν τῶν λογικῶν cou προ- 
βάτων, τήρησόν σου τὸ ποίμνιον ἄσυλον, ἀπελάσας 
τὸν πολύποδα λύκον, τὸν πλάνον, τὸν ἅρπαγα pu 
δῷς αὐτῷ χώραν εἰς τοὺς σοὺς τόπους * μὴ δῷς ἀπο- 
λέσθαι τὴν σὴν ἀγέλην, ἣν πολλοῦ, xal τιμίου αἵμα-- 
τος ἐχτίσω. Εὐχαριστῷ οὖν σοι, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ, 
εὐχαριστῶ χαὶ δοξάζω τὸν Πατέρα σου διά σου, 
χαὶ σε δι αὐτοῦ, ἕνα. καταξιώσῃς σήμερον μετ᾽ ἐμοῦ 
δειπνῆσαι " ἀμώμητος γὰρ ἦλθον εἰς τὸν παστόν σου" 
μὴ ἀποδάλῃς με σήμερον ἐρχόμενον πρός σε " ἀλλὰ 
τήρυησόν μου τὴν ψυχὴν, ὡς πατὴρ, ὡς Θεὸς, ὡς ποι- 
μὴν, ὡς δεσπότης, ἵνα μὴ συρήσῃ ἐπ᾿ ἐμὲ ὁ δράκων, 
xal οἱ πόδες αὐτοῦ ἵνα μὴ καυχήσωνται ἐπ᾽ ἐμὲ. Οὐ 
γὰρ ἀργυρίῳ ἣ χρυσέῳ ἔπεισέν με ἀπολέσαι τὸν πο- 
λυτίμητον μαργαρίτην, ἀλλ᾽ ἰδοὺ πάντα προσέλιπον, 
ἵνα σε χτήσωμαι, τὸν πολύσπλαγχον, τὸν ἐπιφανῆ 
Κύριον. Πρόσαξόν με πρὸς τὸν σὸν Πατέρα, εἰσάγα- 
75 με διὰ τῆς στενῆς σου θύρας εἰς τὸν βασιλικὸν 
οἶχον * ὅτι διά σου ἡ δόξα τῷ μεγάλω Θεῷ, καὶ Πα- 
τρὶ σὺν ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. 

16 Καὶ τελέσαντος αὐτοῦ τὸν ᾿Αμὴν, ἀνεῴχθη τὸ 
δεσμοτύήριον, ai λαμπάδε" πλείω πυρίαι ἦσαν ἐν τῷ 
ὀχυρώματι, ὡς ἀχαπηδῆσαι τοὺς στρατιῶτας, καὶ 
προσπεσεῖν τοῖς ποσὶν αὐτοῦ, αἰτουμένους τὸ λου- 
τρόν * οὕς παραλαξὼν, καὶ παραγενάμενος εἰς τὸν 
αἰγιαλὸν ἔξω 
Χριστῷ σφραγίδα, οἷς χαὶ ὁ Κύριος ἑαυτὸν ἐνεφάνη- 
σεν * Tope θέντες δὲ xal ποιήσαντες τὰ κατὰ τὸν vó- 
μον, εἰσήλθον πάλιν εἰς τὸν Ἅγιον. Τῇ δὲ ἕωθεν πάν- 
τα τὰ πλήθη ἐπὶ τὴν ἀγορὰν συνῆλθον, ἐκδεχόμενοι 
τὴν ἄθλησιν τοῦ μακαρίοὐ Φωχᾶ. Μεταχληθέντος δὲ 
αὐτοῦ ἐπὶ τὸ δῆμοι, Τραϊανὸς εἶπεν * Θῦσον τῷ Ποσει- 
δῶνι. Oo εν "Ἐγὼ δαίμοσιν οὐ θύω. Τραϊανὸς 
εἶπεν * Οἱ θεοὶ δαίμονές εἰσιν, καὶ ἡμεῖς χοῖροι ; τίς 
οὖν λοιπόν ἐστι Θεός ; Φωχὰς εἶπεν ^ ᾿Αγνοεῖς τίς σοι 
τὸ κράτος ἔδωχεν. Μὴ οὖν εἴπω, ὅτι ἄλογα ζῶά ἔστε, 
xal οὐχ ὄιδατε τὸν εὐεργέτ: ν Θεόν; Τραϊανὸς εἶπεν * 
Θῦσον τῷ Θεῷ σου. Φωχὰς εἶπεν * Ὁ Θεὸς μου οὐ- 
δενὸς ἐπιδέεται, εἰ μὴ μόνον εὐχῆς, καὶ νηστειῶν, χαὶ 
χαρδιῶν ἀγνῶν. Πάντα γὰρ τὰ ὄντα αὐτοῦ ποιήματά 
ἐστιν, αὐτὸς δέ πάντα παρέχει τοῖς οὖσι, χαὶ τοῖς 
μέλλουσι παρεῖναι. 


á , x WAS nM 
τῆς πόλεως, ἔδωχεν αὐτοῖς τὴν ἐν 


17 


EX MS. 
-GILECO. 


- EX MS. 
GRJECO. 


616 MARTYRIUM 5. PHOCAE 


17 Τραϊανὸς εἶπεν * ᾿Αρχὴν ἔχεις εἰς τὸ φιλοσο- 
φεῖν * θῦσον λοιπὸν τῷ Διὶ * Θεὸς γὰρ ἐσταυρωμενος 
οὐκ ἔστι. Φωχὰς εἶπεν * Ἤχουσας φωνὴν τοῦ ἐσταυ- 
ῥωμένου, καὶ ἔφριξας " ἐὰν δὲ κινηθῇ χατά σου, τίς 
ἀντίστη αὐτῷ; ἡ γὰρ ἀπειλὴ αὐτοῦ τήχει ὄρη, καὶ ὁ 
θυμὸς αὐτοῦ ῥήσσει θάλασσαν. Τραϊανὸς εἶπεν * Οὐχ 
οἶδας, τίνι ὁμιλεῖς, ἢ πρὸς τίνα ἔχεις ; Φωχὰς εἶπεν " 
Διὰ γὰρ τὸ εἰδέναι με πρὸς τίνα ἔχω, οὐ θύω. ^A2Ào 
παρ᾽ ἐμοῦ οὐδὲν ἔχεις ἀκοῦσαι, ποίει ὃ θέλεις * τοῦτο 
ὁμολογῶ, ὅτι Χριστιανός εἰμι. Τραϊανὸς εἶπεν " Εἰς 
ἄσδεστόν σε κελεύω ἐμδληθῆναι, καὶ ἴδω εἰ ἐξελεῖταί 
σε ὁ Θεός σου. ᾿Εμδληθέντος δὲ αὐτοῦ xai ποιήσαν- 
τος ὥρας τρεῖς, ἐξήγαγον αὐτὸν οὕτως ὡς πρόσφατον 
βεθλημένον. 

18 Τραϊανὸς εἶπεν * Λουτρὸν διά σε ὑποχέκαυται 
ἡμέρας τρεῖς, ὃ οὐδεὶς ἀνέῳξεν, ἐχεῖ οὖν σε χελεύω 
ἐμθληθῆναι. Kal ἐχέλευσεν αὐτὸν βληθῆναι ἐν τῷ 
λουτρῷ * Φωκὰς δὲ ποιήσας τὴν ἐν Χριστῷ σφραγίδα 
εἰσῆλθεν εἰς τὸ λουτρὸν. Ἦν δὲ τὸ λουτρὸν ὡσεὶ χαλ- 
χκὸς ἐχ πυρὸς ἀστράπτων. Καὶ στὰς ἥρξατο εὐλογεῖν 
τὸν Θεὸν λέγων * Εὐχαριστῶ σοι, Κύριε, ὅτι χατηξιώ- 
θην διὰ τὸ ὄνομά σου δεσμῶν καὶ φυλαχῆς, xci βα- 
σάνων, xol πειρατηρίων πολλῶν. Kol νῦν, Κύριε, 
ἀπόστειλον τὸν ἄγγελὸν σου, καὶ ῥῦσαι με ἀπὸ τῶν 
χειρῶν Τραϊανοῦ, ἵνα μήποτε εἴπωσι τὰ ἔθνη * ILoo 
ἔστιν ὁ Θεὸς αὐτοῦ. Ἐὐξαμένου δὲ αὐτοῦ καὶ ἀναπέμ- 
ψαντος τὸ ᾿Αμὴν, ἀπέδωχεν τὸ πνεῦμα αὐτοῦ παρ᾽ X 
λίου δυσμάς. Ἔχέλευσεν δὲ Τραϊανὸς ἀνεῳχθῆναι τὸ 
βαλανεῖον, καὶ εὗρεν τὸ λείψανον τοῦ μακαρίου Φωκᾶ 
ὡσεὶ νάρδον εὔπνουν, ὡς μύρον πολύτιμον, χαὶ ὡς 
Ἀρύσταλλον πεπηγός " τὸ δὲ βαλανεῖον ὡς μηδέποτε 
: : 
ὑποχαέν. 

19 Καὶ ἰδὼν Τραϊανὸς τὸ λείψανον τοῦ μαχαρίου 
Φωχᾶ ἀνέχραξεν πρὸς τοὺς αὐτοῦ στρατιώτας τὸ ὑπο- 
μονητιχὸν τῆς ἐχείνοῦ πίστεως, λέγων * ᾿Αληθῶς οὐχ 
ἔστιν ἕτερος Θεὸς, εἰμὴ μόνον ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. 
Καὶ ἔμφοθος, καὶ ἔντρομος γενόμενος ἐξῆλθεν ἀπὸ τοῦ 
βαλανείου. Kal ἐπιφανεὶς αὐτῷ ὁ μαχάριος Φωχὰς 
πρὸ τοῦ πυλῶνος, ἔφη" Τραϊανξ τύραννε, πορεύθητι 
εἰς τὸν ἠτοιμασμένον σοι τόπον, εἰς τὴν ἄδυσσον τὴν 
μεγάλην, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον. Ἔμοι γὰρ ἀνεῳγε ὁ 
παράδεισος τῆς τρυφῆς, σοι δὲ ἀνέῳγε ὁ ἄδης xol τοῖς 
εἰδώλοις σου. Οὐκ ἐστιν οὖν σοι ἔνδοσις οὐδεμία, 
πλὴν τριῶν ἡμερῶν * πολὺ γὰρ αἷμα δίκαιον ἐξέ- 
χεας. Ὁ δὲ Τραϊανὸς ἀπῆλθεν εἰς το παλάτιον αὐτοῦ 
ἔμφριχτος, xoi πυρετῷ συνεχόμενος, καὶ πεσὼν εἰς τὸ 
χλινίδιον αὐτοῦ, σχολικόδροτος γενόμενος ἐξέψυξεν. 

20 Τοιοῦτον Giov, xai τοιοῦτον ἄθλος ὑπομείνας ὁ 
μακάριος Φωχὰς, πρῶτος τῶν ἐν Πόντῳ λαλεῖται 
ἕως τῆς σήμερον ἡμέρας χυδερνήτης τῶν ναυτηλῶν, 
λαλητὸς ἐν παντί τῷ χόσμῳ. Οὗ τὸ μαρτύριον τῆς 
ἀθλήσεως λαλεῖται δοξαζόμενον ἐν τοῖς χλίμασι τῆς 
᾿Αρμενίας * ᾿Ανὴρ ἀποστολιχος τῶν καθ᾽ ἡμᾶς εἰς τὸν 
χορὸν τῶν ἁγίων μετατεθεὶς, ἀπειληφὼς τὸ βραθδεῖον 
παρὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, πρεσθεύων διὰ 
παντὸς ὑπὲρ τῆς τῶν πάντων σωτηρίας, μεθ᾽ ἧς xol 
ἡμᾶς ἀξιώσειεν Χριστός * à ἡ δοξα xal τὸ χράτος καὶ 
ἡ προσκύνησις σὺν τῷ Πατρί, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύμα- 
τι, νῦν χαὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων. 


Ἀμήν. 


MARTYRIS ET EPISCOPI. 


17 Trajanus dixit : Principatum habes in phi- 
losophando; ceterum sacrifica Jovi : nam cruci- 
fixus non est Deus. Phocas dixit : Audisti vocem 
Crucifixi, et horruisti. Si autem commotus fuerit 
contra te, quis resistet illi? Nam comminatio il- 
lius liquefacit montes, et ira illius frangit mare. 
Trajanus dixit : Nescis, quocum loquaris, et con- 
ira quem habeas? Phocas dixit : Quia scio, con- 
tra quem habeam, non sacrifico. Aliud a me nihil 
audies; fac, quod vis : hoc confiteor, quod Christi- 
anus sum. Trajanus dixit: In vivam calcem te ju- 
beo injici, et videbo, an Deus tuus te sit erepturus. 
Cum autem injectus fuisset, mansissetque tribus 
horis, eduxerunt illum sicut recenter injectum. 

18 Trajanus dixit : Balneum propter te suc- 
censum est tribus diebus, quod nemo aperuit. Il- 
luc igitur te jubeo injici. Et jussit illum conjici in 
balneum. Phocas autem faciens signum Christi 
intravit in balneum. Erat vero balneum sicut zs 
ex igne micans e. Et stans ccepit laudare Deum 
dicens : Gratias ago tibi, Domine, quod propter 
nomen tuum habitus sim dignus vinculis, carcere, 
tormentis et tentationibus multis. Nune, Domine, 
mitte angelum tuum, et erue me ex manibus Tra- 
jani, nequando dicant gentes : Ubi est Deus ipsius. 
Postquam autem orasset et respondisset Amen, 
tradidit spiritum suum infra solis occasum. Jus- 
sit autem Trajanus aperiri balneum, et invenit 
corpus beati Phocz quasi nardum spirans, sicut 
unguentum pretiosum, et compactum velut cry- 
stallus; balneum vero acsi numquam accensum 
fuisset. 

19 Videns Trajanus corpus beati Phocze, prze- 
dieavit apud suos milites patientiam fidei illius 
dicens : Vere non est alius Deus, nisi solummo- 
do, qui est in colis. Et timidus ac tremefactus 
exiit e balneo. Beatus Phocas apparens ipsi an- 
te vestibulum dixit : Trajane tyranne, vade in 
preparatum tibi locum, in abyssum magnam, 
in ignem ternum. Mihi enim apertus est pa- 
radisus deliciarum ; tibi vero apertus est infer- 
nus et idolis tuis. Non est tibi indulgentia ulla 
preter trium dierum : multum enim sanguinem 
justum effudisti. Trajanus autem abiit in pala- 
lium suum horrens, ac febri correptus; et cum 
cecidisset in lectulum suum, vermium cibus fa- 
ctus, exspiravit. 

20. Cum talem vitam, taleque certamen susti- 
nuerit beatus Phocas, celebratur usque ad ho- 
diernum diem f primus gubernator nautarum, 
qui in Ponto sunt, celebrisque est in toto mundo. 
Cujus certaminis testimonium gloriosum est in 
partibus Armeniz. Vir apostolicus eorum, qui 
existunt nostro tempore, in chorum Sanctorum 
translatus, qui a Domino nostro Jesu Christo 
przemium recepit, qui orat semper pro omnium 
salute, qua etiam nos dignetur Christus, cui glo- 
ria et potestas, et adoratio cum Patre et sancto 


Spiritu nune et semper et in secula seculorum. 
Amen. 


ANNOTATA. 


a In Ms. Viennensi S. Petri vitios 
b De arte nautica sancto Phocse ad 


d Zn Ms. Viennensi hic centurio voc 
Ms. Rubez vallis Crispinus. 


e ponitur Asclepio pro 7Esculapio. 


à ] scripta, sat multa. dizi in Commentario pravio. 
c De interpretatione vocis βιωθάνατος fuse scribit Pur. 


juxta verisimiliorem sensum eam. hic interpretatus sum. 
atur Chrispinianus ; in Ms. autem Trevirensi Crispianus ; et in 


icellus in Dissertatione Nazariana cap. 20. E'go 


e Vult significare, balneum omnino bulliens fuisse. 


f Auctor 


D 
Ex viva calce 


iLlzesus eya- 
dit, 


et in fervens 
balneum in- 
Jectus placi- 
de eapirat. 


E 


Apparens 
Trajano mor- 
Lem pradicit. 


Posthuma S. 
Phoca gloria. 


f 


B 


ANNO CCXLVI. 


Prater dicta 
in tractatu 
de Patriar- 
chis Alexan- 
drinis 


Supersunt 
aliquaelogia, 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


617 


f Auctor qui antea se ejus martyrio prasentem. fuisse asseruerat, hic aliquo modo si videtur. prodere, 
cum non. soleamus dicere, alicujus Sancti memoriam perseverare usque ad hodiernum diem, ni:i magnum 
temporis intervallum intercesserit. T'unc autem istius Phocze memoria debebat esse recens. De omni civi- 
tatis clero publice advocato, aliisque viz credibilibus nil hic annotavi : nam de iis in Commentario pravio 


generatim satis dixisse mihi videor. 


DE S. HERACLA 


PATRIARCHA ALEXANDRINO. 


SYLLOGE 


De gestis et cultu. 


n Tractatu Historico-chronologico de Patriar- 
chis Alexandrinis ante tom. x Junii, praemissa 
varia nominis hujus apud. Gracos, Coptos et 
Habessinos efformatione, a, pag. 23 non nulla 

eacpendimus ad S. Heraclam spectantia, prasertim, 
ut ibi locus erat, ad episcopatus durationem. inter 
chronologos controversam, qua, ne dicta cogamur re- 
petere, hic pro insertis haberi cupimus ; uti et illa 
quz successor ejus Dionysius de ipso marrawit, ha- 
besque ibidem mum. 136. Cetera ex lib. 6 Eusebia- 
ma historia accipienda, paucis hic digerenda. susci- 
pimus, fragmenta scilicet, viri ferme doctrinam po- 
tius quam gesta in. patriarchatu ornantia : nam de 
hisce nihil memoriz traditum esse, jam in pradicto 
Tractatu satis monuimus. Neque resumenda aut 
hic iterum. refellenda sunt Eutychii Alevandrini 
commenta in Annalibus suis Arabicis, α Pocockio 
latine versis, pag. 332, circa originem nominis 
Papa, unde sua hausit Echellensis : de iis enim 
abunde egimus in Parergo S. Heraclee subjuncto a 
pag. 25. Quod autem idem sommiavit Eutychius, 
PPatriarchas Alezandrinos aliter quam alios .Epi- 
scopos ordinatos fuisse; discussum est Parergo Y & 
pag. 9. Porro de cultu S. Heraclce apud. Coptos, ex 
eorum Hagiologiis dicta item omnia sunt qua. dici 
potuere : ut hic reliqui nihil supersit, nisi ut .Euse- 
bii sententias aliquot, et brevia Martyrologiorum 
nostrorum. elogia colligamus. 

2 Inter celeberrimi Origenis discipulos primas 
tenuisse constat par fratruny nobile et inclytum, am- 
bos germanos, Plutarchum et Heraclam : istum 
insignem Martyrem de quo actum est xxvui Junii 
hunc postmodum ad sedis Alexandrine thronum 
evectum, quem sic breviter in. Origene suo laudat 
moster Halloiz pag. 12, in cujus verbis nihil re- 
prehendendum hic existimo, tametsi norim. librum 
ejus prohibitum. esse donec corrigatur. Sic habet : 
Frater Plutarchi germanus fuit Heraclas, insi- 
gni vir doctrina, et Origenis quidem in philoso- 
phi: studio haud ita pridem condiscipulus, et 
quinquennio ante ipsum in eo studio versatus, 
sed tamen paulo post, ejusdem Origenis in Cate- 
chesi secundus auditor, et vitee imitator, deinde 
et in docendo adjutor, postremoque Alexandrice 
episcopus exstitit. Sed Eusebium ipsum audiamus, 
qui exposita, immani Christianorum, furente. Seve- 
TO, Alexandrie laniena, in qua Origenis parens 
Leonides illustre fecit martyrium, sic libri sexti ca- 


put 3 exorditur : Interea vero cum nemo super- 
esset Alexandriz, qui tradendis fidei nostrze ru- 
dimentis operam daret omnibus ob persecutionis 
metum pulsis ac fugatis, quidam ex gentilibus 
ipsum (Origenem) schole etiam tum vacantem 
atque affixum, ut de se alicubi scribit, adierunt, 
verbum Dei ex eo audituri. Inter quos primum 
fuisse testatur Plutarchum, qui post vitam ho- 
neste transactam, sacro etiam martyrio corona- 
tus est; secundum Heraclam ejusdem Plutarchi 
fratrem , qui cum ipse quoque philosophicze 
vite ac distinctioris cujusdam discipline, do- 
cumenta plurima apud ipsum przbuisset, post 
mortem Demetrii, Alexandrinz urbis episcopatu 
dignus est habitus. 

3.Huc spectant verba S. Hieronymi de scriptoribus 
eccl. cap. 54, ubi Origenis encomio interserit, He- 
raclam presbyterum, qui sub habitu philosophi 
perseverabat, adjutorem sibi fecisse χατηχήσεως, 
qui quidem et post Demetrium Alexandrinam te- 
nuit ecclesiam. Plusculum in hac re noster Halloi- 
vius pag. 23: Quo circa, adigente necessitate, uni- 
versam hane multitudinem bipartito divisit: at- 
que hos quidem, qui primis fidei elementis im- 
buendi erant, Heraclz,, suorum principi discipu- 
lorum, imbuendos attribuit, viro cum sacrarum 
litterarum perquam studioso, tum etiam philoso- 
phie aliarumque scientiarum disciplinis egregie 
instructo. Hac vero quam apposite ex Eusebio de- 
sumpta sint, patet ex ejus capite 15, quod integrum 
subjicimus : Cum autem animadverteret (Orige- 
nes) se nequaquam sufficere ad quietiorem rerum 
divinarum contemplationem, et ad saerz Scri- 
pturz scrutationem atque interpretationem, si- 
mulque ad institutionem eorum, qui ad ipsum 
accedebant, per quos ne respirare quidem ipsi li- 
cebat, cum alii super alios a primo lucis exortu 
usque ad vesperam scholam ejus frequentarent ; 
divisa omni auditorum multitudine, Heraclam ex 
familiaribus suis deligens, virum rerum divina- 
rum studiosum, et alioqui doctissimum, nec inex- 
pertem philosophie, in docendi officio socium 
sibi atque administrum adjunxit. Et huic quidem 
institutionem eorum qui primis adhuc imbueren- 
tur rudimentis, mandavit ; sibi vero perfectiores 
docendos reservavit. 

4 Ezimiam sancti Patriarchz eruditionem, at- 
que philosophiz cum profanz tum potissimum Chri- 
stianz, quam ab Ammonio hausisse volunt, insignem 
peritiam ita. laudat Origenes apud eumdem .Euse- 
bium cap. 19, ut ejus atque Panteni (de quo ad vu 
Julii egimus) exemplo sese tueatur adversus male- 
volorum obloquia, quod Gracanicis disciplinis. ni- 
mium studii impenderet. Ejus verba sunt pag. 221, 
editionis Valesianz, quam. sequimur : Atque hoc 
fecimus, tum Pantcni illius, qui ante nos multis 


profuit, 


J. B. S. 


ex; Eusebio, 
Hieronymo, 


Origine et 
aliis, 


qua ferme 
collegit no- 
ster Halloiz. 


τς Β; 8᾽ 


SECULO 1. 


Ez tabulis 
Bituricensi- 
bus 


618 


profuit, exemplum secuti... tum Heracle, qui 
nunc inter presbyteros Alexandrinz sedet eccle- 
sie; quem ego apud magistrum philosophis re- 
peri, quintum jam annum ei operam dantem, 
priusquam ego hujusmodi doctrinam auscultare 
coepissem. Atque idcirco cum vulgari veste antea 
usus fuisset, ea deposita, philosophicum induit 
habitum, quem etiamnum retinens, Gracorum 
libros studiose evolvere non desistit. De habitu 
philosophico hic commemorato pluribus agit .Baro- 
nius in Annalibus occasione pallii. Tertullianzi ad 
annum 197, a mum. 15, qua hic nobis explicanda 
non sunt, non magis quam minutiz aliz, hinc inde 
occurrentes, quod illa locum. suum jam pridem in- 
venerint, aut porro alibi reperturz sint : sufficiat id. 
exequi quod proposuimus, ut. ea ponamus sub oculos 
qua de S. Heracle gestis ab Eusebio litteris brevi- 
ter consignala sunt. 

5 Pari autem sanctitatis ac. doctrine laude flo- 
vuisse S. Heraclam, inde ommino conficitur, quod 
Alexandris, post mortem Demetrii, ministerium 
susceperit ecclesize, de qua re jam in prafato Tra- 
ctatu satis disputatum est. Liceat adjungere Halloi- 
zii verba pag. 41, ubi relatis Demetrii simultati- 
bus, non solum S. Heracle doctrinam, sed et pracla- 
rissimas virtutes merito przdicat. Nam digresso, 
inquit, Alexandria Origene, alii illie supererant 
viri virtute atque doctrina prewclari, et illi qui- 
dem discipuli, atque ad prestandas magistri vi- 
ces tam apti, ut haud multum desideranda jam 
esset ejus inibi przesentia. Hi autem fuerunt He- 
raclas, cujus ante facta mentio, et Dionysius Alex- 
andrinus, quorum ille mox in Origenis locum 
successit, et Dionysius in Heracle : ambo tam 
illustres, qua nomine eruditionis, qua sanctitatis, 
ut alter alteri in Alexandrino patriarchatu post- 
modum successerint; Dionysius Heracle, Hera- 
clas Demetrio. Neque vero eximiam S. Heracle 
nominis claritatem aliter melius probare potuit Eu- 
sebius, quam dum cap. 31, agens de doctissimo 
Africano ejusque opera emumerans, ita marrat : 
Ejusdem Africani quinque de Chronographia li- 


DE S. JUSTO CONFESSORE. 


bri accuratissime compositi ad nos etiam perve- 
nerunt; in quibus se Alexandriam profectum es- 
se testatur, ob maximam omnium famam atque 
existimationem de Heracla. Atque hoc unicum 
elogium est quod. ei in. Martyrologio suo adscripsit 
Usuardus, solus et primus, cum antiquiorem hacte- 
mus non noverimus qui de S. Heracla in F'astis sa- 
cris memoriam egerit. Hic ejus genuinus est textus : 
Alexandriz, sancti Heraclez antistitis, ob. cujus 
opinionem celeberrimam memorat se Africanus 
historiographus, ad eum properasse; qua ferme 
eadem in hodierno Romano leguntur. 

- 6 In nostris ad. Usuardum observationibus hoc 
die, jam pridem fassi sumus, et porro fatemur, nos 
nullum Martyroloqgum eo vetustiorem aut ei synchro- 
mum reperisse qui de S. Heracla meminisset ; ne id 
quidem. discernere tum potuisse, quod mec hactenus 
deprehendimus, cur hunc potissimum diem signando 
Sancto Usuardus selegerit, cum nihil minus verisi- 
mile sit, quam ipsum. hoc die obiisse, ut im dicto 
loties "Tractatu. pluribus. demonstratum. invenies. 
Quod vero ibidem indecisum reliquimus mum. 142, 
fueritne Heraclas ipse Origeni adversarius ; nihil 
occurrit hactenus unde liquido dirimatur. De cetero 
abest etiam tam. celebris Patriarcha ab omnibus 
DBedze et Flori auctariis; binis Adonis codicibus, 
Morinensi et S. Laurentii Leodii adjectus amanuen- 
sium licentia, qui ipsum ez Usuardo, et ipsis qui- 
dem. Usuardi verbis illuc transtulere. Codices Usu- 
ardinos sigillatim hic percurrere, nihil omnino jwuve- 
rit; recentiores porro Maurolycus, F'elicius, Galesi- 
nius et alii, nihil, notatu dignum adjiciunt : qua 
autem. addidit Canisius de sez annis episcopatus 
pravie refutata sunt. Demum unde auctor Florarii 
Ms. eruerit, aut potius divinaverit, Africanum ad 
S. Heraclam properasse anno 232, querere supeg- 
sedeo. Atque lac sola sunt qua prater alibi dicta. 
de S. Heracla fideliter tradita reperimus : mirari 
postremum liceat, in nullis Grzcorum Menzis, Me- 
nologiis Synacarüs aut aliis tabulis, alias Sancto- 
rum ignotorum. satis feracibus, Sancti hujus memo- 
riam consignatam esse. 


ὮΝ 5. JUSTO CONFESSORE 


CAMBONE IN BITURIGIBUS GALLIZE. 


SYLLOGE 
De synonymis et cultu. 


e synonymis Sanctis sub Justi nomine non 
semel hoc die sermo recurrit. S. Justi 
Trevirensis solus cultus utcumque asseri 
potuit; de altero Constantinopolitano seu 

Romano, vetustis Martyrologiis aque ignoto, confu- 


siones varia, non usquequaque religiose, explicandae 
et conciliandz fuerunt. Justum Lugdunensem, in 
sacris tabulis certatim signatum, ad propriam festi- 
vitatem, nempe ad diem τὶ Septembris in Prater- 
missis rejecimus. Superest Justus alter, quem nobis 
pro hoc die suggessit Castellanus in Martyrologio 
universali, his verbis : Prope Cambonem in Bitu- 
rigibus, S. Justi confessoris, S. Ursini in stabilien- 
da istic fide collaboratoris, ubi ad marginem notat 
annum circiter 289, de qua epocha seu atate disqui- 
rendum erit ad Acta S. Ursini 1x Novembris, quo 
in Romano ponitur, vel xxix Decembris, quo ipsum 
colunt Bituricenses. Non ignoravit S. Justum Saus- 


sayus, 


Quid de ipso 
habeant Mar- 
tyrologia. 


de cultu du- 
bitari non 
polest. 


SUB DIOCLE- 
TIANO. 


Memoria 
Sancti; ver- 
Siculi, 


logium, 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


sayus, at eum transtulit in Supplemento ad 111 Non. 
Novembris sic scribens : Ad Utricionem fluvium 
prope Biturieas, natalis S. Justi martyris, qui 
cum beato Ursino episcopo [socius] ad urbem Bi- 
turicam proficiscens, milliario nono ab urbe dis- 
situs migrasset ad Christum, ab eodem S. Ursino 
condigne sepultus est, in orientali plaga urbis, 
Est quod Labbeo aque ac nobis in eo elogio. displi- 
ceat; praterquam. quod, ut jam. dicebam, alio die 
ipsum retulerit, quam quo α Bituricensibus colatur, 
at mox etiam ex laudato ILabbeo patebit, cujus elo- 
gium historicum omnia complectitur, quz de S. Ju- 
sto memoriz tradita invenit. 

2 Pro cultu stant etium Kalendaria Mss. Bitu- 
vicensia, im quibus diserte ponitur ut colendus hac 
xiv Julii Officio trium lectionum, quas hic descri- 
bere non licet, cum ecclesiz istius integrum Brevia- 
vium in Museo nostro non exstet. Supplebit 1v lectio 
S. Ursini descripta ex editione anni 1625 in hunc 
modum : Beatus Ursinus cum discipulo meritis et 
nomine Justo, ad annuntiandam Christi fidem 
Biturieas missus, primus illic episcopus destina- 
tus est. Contigit autem, eumdem Justum infir- 
mari, vitamque hane cum meliori commutare, 
antequam ad civitatem DBituricensem perveni- 
rent: idque in vico, nono milliario ab urbe di- 
stante, qui exinde S. Justi nomen retinuit. 
Catherinoti Sanctuarium Bituricense pag. 33, nihil 
magnopere novi adfert, im eo tamen a Castellano 
dissentiens, quod Sanctum, quem martyrem, ratio- 
me satis frivola, appellari posse ait, mortuum velit 
circa annum 251, ac S. Ursini diaconum fuisse,eo 
argumento, quod episcopi absque diacono numquam 
grocederent. Quod autem alicubi, nempe apud. Saus- 
sayum signetur ται Novembris, id de aliqua transla- 
tione accipiendum existimat ; qua occasione epipho- 
néma pronuntiat Catherinoto dignum ; nimirum 
eque difficile esse Martyrologia concordare atque 
horologia, quasi in. illis componendis ztatem trivis- 
set, atque adeo in quaerendo S. Justo, cujus non 
puto ullam usquam in vetustis Martyrologiis me- 
moriam reperisse. Hac de S. Justi cultu dicenda 
habuimus, cetera, qua reperiri potuere dabit 


619 


ELOGIUM HISTORICUM 


Ex Vitis Sanctorum Bituricensium. 


Apud, Labbeum Bibliothece Ms. tomo 9, 
pag. 440. 


prs Justus, cum sancto Ursino Roma pro- De gestis 
fectus, nondum Bituricas venerat nuntiandze 77/47, 


fidei causa, cum gravi morbo correptus, nono ab 
urbe milliario decessit e vivis, et a magistro se- 
pulturze mandatus in loco, qui ripze Avarici seu 
Utrionis imminet, medio itinere inter Bituricen- 
sem urbem et Regiodunum, ab eoque nomen 
accepit, Saint J'ust entre Bourges et. Dun-le- Roy, 
sur la riviére d'Auron ; cum antea, si fas est cre- 
dere, urbs nova, seu Novabella diceretur. Inde, 
successu temporis, venerandum sancti Confesso- 
ris corpus translatum est in ecclesiam, quee cum 
antea, in honorem S. Symphoriani martyris ere- 
cta fuisset, cognomen postmodum mutuata est a 
S. Ursino, cum anno circiter bLxx, e proximis 
vineis, praesentibus SS. presulibus Probiano 
Bituricensi, et Germano Parisiensi fuisset cum 
maximo honore primi Biturigum apostoli corpus 
in suburbium Bituricz civitatis deductum. Sum- 
marium hoc excerpsimus tum ex vetustissimo 
Bituricensis ecclesi:& Breviario, tum ex aliis hi- 
stori& Biturigum nostratium monumentis. Hoc 
quoque tempore, xrv Julii die, recolitur quotan- 
nis memoria S. Justiin tota Biturigum dicecesi, 
sub titulo et nomine confessoris ; ideoque mirum 
mihi prorsus visum est, quod in Supplemento 
Martyrologii Gallieani adseriptum legitur : ΠῚ 
Non. Novembris, apud Utricionem, etc. uti supra 
ex: Saussayo descripsimus. Hzec ibi, inquit Labbeus, 
qui pluribus non vacat excutere; meque nobis 
integrum est, tacentibus monumentis Bituricensibus, 
plura hisce adjungere. 


DE S. ONESIMO THAUMATURGO. 


Ex Synaxariis Graecis. 


nesimus hodiermus Thaumaturgus sacris 

tabulis inscriptus legitur àn Menzis im- 

pressis cum suo Indice Ms.; sed absque 

elogio, quod ei aptatur in Menzis Ambro- 

sianis. De eodem praterea meminerunt. Menaum 

Chiffletii, Mavimus Cytherorum Episcopus, et uter- 

que Codec Taurinensis. Supplementum ad Menaa 
impressa pluries nominatum sic canit : 


ἜἘλαφρὸν ἦρα φορτίον σὸν ἡδέως 

Μεθ᾿ οὔ σὸς Ὀνήσιμος ἤχω σοι, Λόγε. 

Onus leve tuum, Christe, suaviter tuli, 
Onesimus ad te venio nunc quocum tuus. 


2 Lusus est in ὄνος, asinus, quasi ab ὄνημι, 
juvo : unde Ὀνήσιμος hic. Basilianum sic Sanctum 
laudat : S. Onesimus e civitate Ceesarez Pale- 
stinz oriundus fuit imperio Diocletiani, paren- 
tum piorum filius; qui, ut sermo est, ab Angelo 


baptizati, de conceptione filii sui przemoniti, et 
nomen ejus edocti fuerunt. Postquam natus esset 
et educatus in disciplina et institutione Domini, 
digressus ad unum e monasteriis, quze sunt Ephe- 
si, in quo degebant ascetze octoginta, monachus 
est factus ; contendebatque supra nature huma- 
nz vires. Parentes vero ejus, dum lugebant ejus 
absentiam, czeci facti sunt. Exorta autem perse- 
cutione in Christianos, cum monachi omnes fu- 
gerent, ipse quoque domum suam repetiit, ut 
peregrinus ; ubi parentibus quidem visum reddi- 
dit, at se ipsum eis non manifestavit; sed scri- 

ptis in charta rebus ad se spectantibus, et imposi- 

tis uni e fenestris, petiit Magnesiam : ubi patratis 

multis miraculis, ad Deum migravit. Similia nar- 

rantur in Menais bibliothece Ambrosianz ; cum 

addito, non tantum ipsum fuisse e Palestina, sed 

eliam ἐκ. κόμης, (lege κώμης) Καρίνης, id est, e 

pago Carines. 


DE 


et Labbeus 


F 


J. B. S. 


XIV JULII. 


De hoc San- 
cto satis certi 
non sumus, 


J. B. S. 


XIV JULII. 


620 


ACTA SANCTORUM. 


DE S. CYRO 


CARTHAGINENSI EPISCOPO. 


Ex Martyrologio Romano. 


ontem. assigmamus ez quo S. Cyrus a nobis 
desumi debuit, cum in nullis aliis Fastis, 

tum. Gracis tum Latinis usquam notus sit, 

ut merito suspicemur, eum. a Baronio aut 

altero aliquo istius Martyrologii revisore insertum 
primo fuisse his verbis : Carthagine, sancti Cyri 
episcopi, in cujus festivitate sanctus Augustinus 
de eo sermonem ad populum habuit. eque vero 
in annotationibus suis Martyrologium ullum. citavit 
Baronius, ez quo eum acceperit, quod, ez: verbis ejus 
manifestum. est, ita enim. loquitur : Possidius in 
Indiculo cap. 8 tradit S. Augustinum de eo tra- 
ctatum habuisse ad populum. Tota igitur aucto- 
vitas qua nititur hzc Martyrologii Romani annun- 
tiaiio est penes solum. Possidium, qui in dicto Indi- 
culo per hzc verba: De depositione Cyri episcopi 
Carthaginis, itg. Cyrum istum depinzisse videtur, 
ut de eo ad populum dixerit S. Augustinus, licet 
interim. traclatus isle seu sermo musquam assigne- 
tur; in movissima vero operum. ejus editione per 
monachos Congregationis S. Mauri tomo 10, col. 
197, non una adducatur varia lectio quarum alia 
Quirinum, alie Quirum Zndigitent, wt diversus 
scriptionis, forle abbreviata, modus facile in erro- 


rem inducere potuerit. Scio, laudatum Baronium n 
Annalibus ad annum 303, num. 73, pro eodem 
Cyro pugnare, eoque adducere ipsammet Martyrolo- 
gii Romani auctoritatem ; verum. reponere quis 
posset, hoc ferme esse quod. aiunt, principium petere, 
seu idem probare per idem. 

Ὁ. Nodi solutio pendet ab eo quod indicare vo- 
luit Possidius, in quo verosimiliter vetus aliqua 
abbreviatio, nominis fortasse S. Cypriani, ansam 
dederit. Cyrum efformandi, qui donec aliunde mo- 
tus sit, non videtur ex eo solo capite omnimode 
subsistere; ipso Baronio non parum laborante ut ei 
locum inveniat im serie episcoporum. Carthaginen- 
sium. Rem dubiam damus ut. dubiam, at non dubi- 
tavit. Castellanus ad Romani marginem adjicere ; 
esse nomen S. Cypriani in Possidio abbreviatum, 
male ab iis lectum, qui pro alio ipsum accipien- 
ies, hanc ei diem pro arbitrio elegerunt. Id in 
hac observatione certissimum est, huic diei adscri- 
pium. Cyrum illum pro mero libitu, cum de ejus 
ztate, gestis aut mortis die nihil prorsus sciatur. 
Sitne porro Quirinus, Quirus aut affinis alius, in 
medio relinquimus, donec lucis paulo certioris ali- 
quid alicunde accedat. 


DE SANCTIS MARTYRIBUS AFRICANIS 


PAPIA ET DONATO 


Ex Martyrologiis. 


uos hic Martyres Africanos jungimus, ta- 

melsi àn multis codicibus Hieronymianis 

solus ferme compareat Donatus, a Blu- 

- miano, aliquibus minoribus, INotkero, et 
uno alterove Usuardino auctiore in feminam Dona- 
tam transformatus. Lucensis et Corbeiensis annun- 
liatio clara. est : In. Africa, Donati; atque hac in 
binos codices Usuardinos transiit, quos habes in no- 
stra editione. At vetustius Eplernacense saltem pro 
duobus fert tesimonium, legens : Pridie Idus Julii, 
Papille, Donati, ut certo intelligamus, non solum 
Donatum aut Donatam hoc die im Africa vecoli; 


nisi quis suspicetur, amanuensem aliquem ex Africa 
formasse Papille, quod vix existimari potest. Ad 
evellendum scrupulum faciunt optima mota codices, 
quos minores vocamus, Rthinoviense, Richenoviense, 
et Regine Suecia, in quibus disertissime legitur : 
In Africa, Papic et Donati, quam proinde lectio- 
nem pratulimus, vejectis etiam aliis Usuardinis co- 
dicibus, in quibus invenies, Petri et Donati. De 
solo Martyrum numero ac nominum varietate disce- 
ptari hic potest, cum de cetero etas, gesta et marty- 
rii genus plane ignorentur, ut in hujusmodi Marty- 
rum. classibus evenire, notissimum est. 


DE 


ez Possidü 
Indiculo. 


E 


xIv. JULII. 


XIV JULII. 


XIV JULI. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 621 


DE SS. MARTYRIBUS ALEXANDRINIS 


ANTIOCHO, MARIO, DAGIONO, MENESIDEO, NAMORE, 
MAMMARO, PETRO ET GUMMO. 


Ex Hieronymianis. 


ure Hieronymiana est. proposita. Martyrum 
classis, cum hac sola differentia, quod Cor- 

beiense nomina aliqua corruptiora exhibeat, 

ut Anthioti pro Antiochi, quod .Epterna- 

censis exprimit Antioci ; nos lectionem Lucensis se- 
cuti sumus. Pradictum Corbeiense habet Dagiona, 
Numoris, et postrema duo nomina in unum. confun- 
dit Petrigummi. In JEpternacensi est Menesidie, 
in Lucensi Gumni ; in Blumiano autem paulo major 
variatio per nominum. conjunctionem et divisionem. 


Ceterum satis conveniunt majores codices omnes in 
numero, qni in minoribus ad duos aut tres contrahi- 
tur, ut patet ex iis qui a nobis editi sunt tomo. VI 
Junii. Notkerus, horum aliquem. secutus, scripsit : 
In Alexandria, nativitas sanctorum Martyrum 
Mammarii, Petri et aliorum ; Castellanus vero ez 
omnibus unum. selegit Manesideum, quem. hac die 
in tertia sua classe collocaret : Alexandrize, sancto- 
rum martyrum Menisidei et aliorum, quos haud 
dubie ez Florentinio accepit. 


DE 5. HERACLIO MARTYRE. 


Cultus apud Grecos. 


uam certo hic sanctus Martyr in. pluribus 

Synacxariis ignotus est, tam diserte signa- 

tur in Menzo Chiffletii. Hac in Supple- 

mento ad Menza impressa Sirmondo- 

Chiffletiano : Ὁ ἅγιος Ἡράχλειος ἐπίσχοπος ῥοπάλοις 

τυπτόμενος τελ. Id est: Sanctus Heraclius Epi- 

scopus fustibus ezessus martyrium consummat. 

Deinde ipsi duobus sequentibus versiculis, quos mo- 
ve nobis usitato latine reddo, applauditur : 


Τὰς ἐκ ῥοπάλων Ἡράλλειος αἰκίας 

Ὡς Ἡραχλῆς ρὅπαλον αὐχήσει τάχα. 
Heraclius dum patitur ictus fustium 

Mox fert triumphos, ut tulit clava Hercules 


Alluditur ad Heraclium et Herculem, ac rursum 
ad τὸ ρὅπαλον, quod in priore versu fustem aut cla- 
vam significat, qua S. Heraclius interemptus fuerit ; 
in secundo autem clavam Herculis denotat. 


DE S. PETRO EPISCOPO CRETENSI. 


Cultus apud Grecos. 


enaewm Chiffületii hunc. sanctum. Episco- 

pum habet ; uti etiam notissimum e pra- 

cedentibus diebus Supplementum ad Me- 

naa impressa, quod ipsum annuntiat his- 

ce verbis : Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, ὁ ἅγιος Πέτρος ἐπί- 
σχοπος Κρήτης ὁ νέος, τοὺς πόδας ἐκχοπεὶς τελ. Ea- 
dem die ( 14 scilicet Julii ) sanctus Petrus, Epi- 
scopus Creta junior, pedibus preecisus martyrium 
obit. E'x apposito Sirm. colligo, hac desumpta esse 
6 Synazario Sirmondi. Ejus triumpho versiculis 
istis applauditur , qui ex Graco Latine ita sonant : 


Tomus xm Julii. 


᾿Απροσχόπως ἔχοντα τὸν θεῖον Πέτρον 
Ἐζημίωσαν τῶν ποδῶν ἀφαιρέσει. 

Sanctus, nihil qui scandali cuiquam dedit, 
Preecisione plectitur Petrus pedum. 


Quantum assequor sensum poete, videtur alludere 
ad illud Evangelicum : Si autem manus tua, vel 
pes tuus scandalizat te, abscide eum, et projice 
abs te. Matth. 18. Quod scandalum cum non dede- 
rint pedes sancti Martyris, significat, eum imme- 
rito pedibus mutilatum fuisse. 


94 DE 


J3B. 


UD 


xiv 0111]. 


J. B. S. 


XIV JULII. 


J. Β. 5. 


XIV JULI. 


622 


ACTA SANCTORUM. 


DE SS. AQUILA ET HILARIO 


MARTYRIBUS. 


Notitia ex Synaxariis Grecis. 


ancti isti bini Martyres Aquila et Hilarion, 

seu Hilarius, notantur. in codice Taurinensi 

B, Menazo Chiffletii, ac Supplemento alias 

pluries memorato, e quo discimus illos λιθο- 
ξοληθέντες τελ. Lapidibus appetitos martyrium 
consummasse. Quod mortis genus clare etiam eac- 
grimunt versiculi, ibidem appositi, quos huc more 
nobis usitato Latine vedditos transcribere placuit : 


Τὸν Ἵλαριον, χαὶ τὸν " AxuAav λίθοις 

ἔλνδρες πλάνοι χτείνουσιν, οἷς θειοὶ λίθος. 
Aquilam et Hilarium subdoli occidunt viri, 
Imbre lapidum ; qui pro deis lapides colunt. 


Illos Sanctos praterea. refert Menzwm Mazarinia- 
num, eosdem duos, quos modo memoravi, versiculos 
canens. 


DE S. JUSTO 


CONFESSORE 


TREVIRENSI. 


Ex Molano et Officiis ipsius ecclesic. 


uem in prima, eaque longe prastantiori 
Usuardi editione neglexerat aut ignorave- 

vat. Molanus, posterioribus suis Sanctum 

σας, aliquem Trevirensem inseruit : Apud Tre- 
virim, S. Justi confessoris; acceptum, procul du- 
bio, ex Florario Sanctorum Ms., toties a nobis ci- 
tato, et porro citando, cum nullus ante ipsum, nullus 
gost ipsum de Justo isto T'revirensi meminerit, ne- 
quidem ampliores codices Colonienses, nec ipsum 
Martyrologium S. Martini Trevirense, quamvis 
mon paucis popularibus, et Belgicis Sanctis auctum : 
neque aliunde Molanus eruere eum. potuit; neque 
ex recentioribus ullum, excepto Galesinio, reperire 
licuit, qui Molanum in eo imitaretur, Castellano 
mullum Justum Trevirensem agnoscente. Quantum 


mobis megolii facessiverint varii hodierni Justi, ec 
dictis satis patet : lunc aliis inter pratermissos ad- 
junzissem, misi me potissimum movisset aliqualis 
Lectionarii Trevirensis, anno 1645 editi, et alibi 
non semel memorati, auctoritas , in cujus Kalendario 
ad xiv Julii, post S. Bonaventuram expresse poni- 
tur : Treviris, S. Justi confessoris Trevirensis, 
el rursus in ipso ordine, ac eodem die : Justi con- 
fessoris Trevirensis. Lectio tertia de Communi. 
Satis vaga ea fateor, at certe recepta alicujus vene- 
rationis testimonia, quibus cultum, saltem aliqua- 
lem satis probari existimo; quidquid de cetero scri- 
ptores T'revirenses ipsi satis ostendant, etatem et 
gesta Sancti sui Justi, quicumque is fuerit, penitus 
esse obliterata. 


DE SS. RUFINO 


ET AVENANTIO 


CONFESSORIBUS 


SARZANI APUD DERTONAM IN ITALIA. 


Ex Ferrario. 


inos hosce Sanctos, Marlyrologiis omnibus 
ealenus incognitos, suggessit hoc die Fer- 

rarius ez tabulis ecclesie Dertonensis, quze 

per dicecesim universam, inquit, illorum 
memoriam hoc die recolit, et quidem Officio du- 


plici, ut habet in. Catalogo generali. Notat enim hic, 
diem natalitium una cum gestis illorum ignorari ; 
hoe autem die eorum inventionem celebrari. 
Unde postmodum in dicto Catalogo generali scripsit : 
Sarzani apud Dertonam, inventio sanctorum con- 


fessorum 


B 
ΧΙΥ͂ JULII. 


Cultus ea 
Synaazariis; 
elogium ez 
Basiliano ; 


quid Marty- 
Tologium. fto- 
manum z 


1n quo [opo 
COlülur sqm. 
clus Martyr, 


DIE DECIMA QUARTA JULII, 


fessorum Rufini οὐ Avenantii. Jta testanti et de 
stabilito ibidem constantique cultu fidem. facienti, 
credendum omnino putavimus, atque adeo em ejus 
solius ipsius testimonio, ejusquemet verbis breve eo- 
vum elogium hic describimus. Sic habet : Rufinus 
eremita cum Avenantio discipulo in valle, per 
quam fluviolus decurrit, apud Sarzanum castrum 
agri Dertonensis vitam egit solitariam, quce Val- 


623 


lis S. Rufini usque in przesentem diem nomina- 
tur. Quorum corpora eum diu latuissent, inventa 
cum hujusmodi marmorea inscriptione : H6 JA- 
CENT CORPORA SS. RurINI ET AvENANTII, in 
opportuniorem et decentiorem loeum parochialis 
ecclesiz translata sunt, et precipua veneratione 
coluntur. Hzc pauca ex sola. Ferrarii fide, eos in 
Catalogo generali inserentis. 


—— — —— 


bE 5. JUSTO VARTYRE 


CONSTANTINOPOLI. 


Ex Synaxariis Grecis, et Martyrologio Romano. 


aria Synaxaria hunc nobis Martyrem ez- 
hibent, videlicet : Menaa impressa cum 
suo Indice Ms., Maxvimus Cytherorum 
Episcopus, ac Menzum Chiffletii ; quibus 
addendum Synazarium. Basilianum, e quo passio- 
nem sic reddo Latine : Sanctus martyr Justus e 
civitate Romana oriundus fuit. Dum vero milita- 
ret in ordine numerorum, reversusque esset ex 
bello, videt crucem crystallinam, et e cruce audit 
vocem exeuntem, sibique dicentem, ut idola re- 
linqueret, et in Christum crederet. Romam ita- 
que profectus, facultatibus suis in pauperes dis- 
tributis, sibi vacavit, Christi fide exultans. Quod 
cum Tribuno innotuisset, comprehensus ab illo 
est. Dumque non posset adduci, ut Christum ab- 
negaret, vinculis constrictus ad prefectum Ma- 
gnentium missus est. Et quoniam magis Christi 
fidei inhzxreret, crudis loris ezesus, et ignita ga- 
lea capite indutus, postea nudo corpore super 
focum carbonibus accensum expansus; et tandem 
in magnum caminum ignis injectus, spiritum 
suum Deo tradidit. 

2 Similia habet Sirletus; addens in fine, ejus 
sanctum corpus integrum permansisse, ne pilo 
quidem leso ab igne, in quem fuerat injectus. 
Atque hinc transüt im Martyrologium Romanum, 
sic eum. referens : Rom:e S. Justi militis sub 
Claudio tribuno, qui apparente sibi divinitus 
Cruce, credidit in Christum; et mox baptizatus, 
omnia sua pauperibus erogavit. Tentus deinde a 
Magnentio prefecto, verberari nervis, galea 
ignita contegi, et in rogum immitti jussus, nec 
in capillo quidem lzesus, in confessione Domini 
tradidit Spiritum. Menza impressa, plurimum 
alioquin consona , omittunt apparitionem Crucis; 
habentque etiam imn fime, quod ignis nec pilum 
Martyris atügerit. 

3 Locus vero, in quo Sanctus colitur, notatur in 
Supplemento e Synaxario Sirmondi et Ms. Chiffle- 
lii, hodie etiam ipsum annuntiante : Τελεῖται δὲ ἡ 
αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ ὀρφανοτροφείῳ. Celebratur au- 
tem solemnitas ejus in Orphanotrophio ; de quo 
Cangius in. Constantinopoli Christiana lib. 4, pag. 
165, num. xix varia congessit; contendens impri- 
mis contra Codinum, non fuisse locum istum. zdifi- 
catum a Justino. Juniore et Sophia; sed ante J'u- 
stini tempora extitisse. Ad hec Zoticum quemdam, 
signatum in. Menais xxx1 Decembris, primum il- 


lius curatorem fuisse, et primum, ut fertur, officii 
orphanotrophi inventorem. Ibidem praterea repe- 
ries, eumdem locum. postea instauratum a Romano 
Argyro, ac deinde ab Alexio Comneno monachorum. 
ac monacharum cellulis auctum, scholisque Gram- 
malice ad pupillos et pauperum liberos litteris insti- 
tuendos instructum; novis demum reditibus dita- 
tum. Disces denique, ex sede S. Pauli, qu: in ea 
stabat urbis regione, quz vergit ad acropolim, 
ad quam inzdificatum Orphanotrophium scribit 
Anna, Alerii Comneni filia, perspicue patet, illud 
esse Orphanotrophium, intra quod stetit zedes S. 
Pauli; de qua agit dictus Auctor ibid. pag. 114, 
mum. xxi. Accipe munc versiculos, ez. eodem Sup- 
plemento : 


Μὴ θῦμα βαλεῖν εἰς τὸ βωμοῦ πῦρ θέλων, 

Εἰς πῦρ Ἰοῦστος θῦμα βάλλεται ξένον. 

Nolens per ignem mittere ante aram hostiam, 
Mittitur in ignem Justus (en) nova hostia. 


4 De tempore mortis, martyrii palestra ac Im- 
peratore, sub cujus regno illud contigerit, nihil ha- 
beo explorati. Annuntiavi eum Constantinopoli, non 
quod ibidem martyrium. consummasse constet, sed 
quod memoria ejus ibi celebretur. In Basiliano Syn- 
acario molatur quidem Rome natus, at non passus. 
Frustra ad. Latinos confugias, ut plusculum aliquid 
notitiz acquiras. Baronius in notationibus ad Mar- 
tyrologium Romanum hoc unum refert, tradi eum a 
Gracis cum descriptione cértaminis convenienter ad 
textum dieti Martyrologii. Unde ergo sanctum 
Martyrem Romam. traxit? Rectissime observavit 
Castellanus in nota marginali ad. textum sui Mar- 
tyrologii Romani; Sanctum. hunc. Martyrologis 
omnibus precedentibus incognitum fuisse. Plura 
jam. pridem huc spectantia studiose notarat F'erra- 
rius in Catalogo Sanctorum Italie : Nulla extat 
apud Latinos scriptores hujus martyris mentio : 
neque Romze ulla corporis reliquiarumve memo- 
ria reperitur. Et quod etiam dubitationem au- 
get, nulla Imperatoris, sub quo passus est, in 
Actis illius commemoratio fit. Vereor ne potius 
alibi; quam Rom:e coronatus sit. Ubi vides fere 
compendio tradi, qua hic notavimus. 

5 Ludovicus Vedriani de Sanctis Mutinensibus 
a pag. 179, agit de S. Justo M., quem Roma ac- 
cersit Trinanum, vulgo Trignano, in ducatu Muti- 


nensi 


Quadam in 
Martyrologii 
Romani an- 
nuntiatio- 
nem observa- 
Liones. 


Ε 


“4. Sancti 
reliquie 
Roma in a- 
grum Muti- 
nensem, 


AUCTORE 


J. B. S. 


an in Hispa- 
niam trans- 
lata? 


J. B. S. 


SECULO V. 


Inter SS. E- 
piscopos Bri- 
vienses Ro- 
mano Marly- 
rolugio in- 
scriptos, 


locum etiam 
habet S. Op- 
tatianus, 


624 


nensi ad. fluvium. .Dardagnam. situm; et ibidem in 
ecclesia parochiali S. Petri Apostoli ezwvias ejus 
sacras collocat ; ac prater hunc diem x1v, quo οοἰϊ- 
tur, notat translationem ipsius summa. cum solenni- 
tate ac [requentissimo populi concursu celebrari Do- 
minica secunda. Augusti, Martyris reliquiis suavem 
fragrantiam. spirantibus. Sylloge martyrii, quam 
habet, conveniens cum iis, que nos supra ez Syna- 
zarüs atque Martyrologio Romano transcripsimus, 
satis indicat, ipsum agere de Justo, de quo hic que- 
vimus ; atque adeo obtinent hic argumenta, paullo 
ante prolata. ΤΊ μη, demum hac, qua nobis hactenus 
incredibilia apparent, ipsi credituri sumus, quando 
alicunde probaverit ea, qua asserit. Nobis interim 
fixum manet, neque hic, neque alibi palpantes in 
tenebris duces sequi, nisi lucem pratulerint, ne ve- 
vitas alicubi offendat. 

6 At plus omnibus, si Superis placet, vidit Ta- 
mayus, in Martyrologio Hispanico die x1v hujus 
ista. scribens : In collegio Baécensi in Bzetica Fra- 
irum SSS. Trinitatis Excalceatorum, depositio 
S. Justi Martyris, Rom:ze passi; eujus sacra pi- 
gnora Hispaniam allata preedieti Ordinis Minister 
Generalis isti collegio est eadem impartitus; ubi 
honorifice coluntur. Translationem probat ez au- 


DE,SANCTO OPTATIANO EPISCOPO. 


thentico testimonio, in quo notantur e cemeterio S. 
Calixti extracta, corpora, SS. Felicissimi, Maximi, 
Jusri, Innocentii, Hilarii, Justini, Mauri, Feli- 
ciani, Hyacinthi, Vitalis, Alexandri, Gratiani, 
Joannis, Vincentii, Bonifacii, Valentini, Diony- 
sii, Claudii, Valentini, Calixti MM.; et Saneta- 
rum Concordie, Flore, Fabianz, Aureliz, Re- 
stitute, Victorie, Candidz, et Eugenice Virg. et 
Mart.; e quibus Madritum delatis corpus S. Justi 
tradit Tamayus donatum collegio .Baécensi; et ita 
patere ez confecta distributione, excusa Madriti xxx 
die Martii 1651. Verum quis adeo czcutit, qui non 
videat vel primo conspectu, hac enumerari Sanctas 
Sanctosque anonymos ante extractionem, et post il- 
lum communibus Sanctorum variorum nominibus 
appellatos, quos baptixatos vocant? Deinde cum tanta 
sit multitudo Martyrum, Justi nomine nuncupato- 
rum, de quibus sparsim im mostris Actis; quaro, 
unde scire "Tamayus potuerit, hoc corpus fuisse po- 
lius S. Justi, de quo hic agimus, quam alterius? 
Quia Romz passus, inquit; sed hoc rmefellitur ex 
jam dictis. Itaque cum S. Justi incerta sit palzstra, 
tempus mortis, Imperator, sub quo passus, locus, 
ubi quiescat ; consequens est, Tumayum hic more suo 
egregie hallucinari. 


DE SANCTO OPTATIANO 


EPISCOPO BRIXIENSI. 


lures Bricianze ecclesie sanctos Episcopos, 
Fastis omnibus antiquioribus prateritos, 
Martyrologio Romano primum  insertos 
fuisse, pridem observarunt Majores nostri, 
utpote cum de multis jam actum sil, et quidem die- 
bus proxime fere sequentibus : y Martii de S. Ti- 
liano, 1v de Paulino, vit de Gaudioso, aliis Gau- 
dentio, hujus nostri S. Optatiani decessore ; ubi ra- 
lionem temporummon satis evactam, facile observavit 
Henschenius; quam cursim delibare satis habuit, se- 
cutus polius scriptores DBriianos, quam ut ea ope- 
vOSlus discuteret, quandoquidem et ordine et mu- 
mero, quin etiam nominibus Catalogi inter se dis- 
crepent. Quod ut in hodierno Sancto pateat, est hic 
Joanni Francisco F'lorentinio, auctori Indicis Chro- 
nologici, anno 1614 Briviz excusi, et Ferrario in 
serie xiv, qui Ughello et Fayno dicitur xvi. Hen- 
schenii vestigiis insistere et nobis certum est, zta- 
tem Sancti et in episcopatu successionem eorum ar- 
litrio relicturis, sive floruerit ab. anno 440, ut vult 
F'errarius, silens de ejus obitu : sive ut alii malunt, 
ab anno 450 usque ad annum. 504, cum nihil ad 
manum sit quo ea impugnentur, minus etiam quo 
stabiliri possint. De cetero autem cum S. Optatiani 
gesta. oblivione ferme sepulta sint, nihil nobis super- 
€st, quam ut. pauca scriptorum fragmenta hic brevi- 
ler ob oculos ponamus. 

2. In colligendis Brixianis istis Sanctis Romani 
Martyrologii. vevisoribus praluvisse. Galesinium ; 
mihi quidem indubitatum. videtur. Citat hoc die 
Gypteca. Episcoporum. Briviensium et Annales Ca- 
preolii ; voluit dicere diptycha, seu potius Catalogos, 
et historiam Elie Cavreoli, in qua Sanctus viz plus 
quam de nomine obiter salutatur. At de recepto cultu 
hic disputandum non est, ubi primi Episcopi omnes 


sanctitatis titulo decorantur usque ad trigesimum 
secundum, no solo excepto. Hodierna Romani 
Martyrologii annuntiatio hc est : Brixive, sancti 
Optatiani episcopi ; ad quam onnuntiationem suam. 
adjunzit Baronius hoc modo : Vixit hic temporibus 
Valentiniani tertii Imperatoris, cum Romans 
Ecclesie praeesset S. Leo Papa, cujus tempore 
interfuit Mediolanensi synodo sub Eusebio epi- 
scopo Mediolanensi, cujus exstat synodica, ab 
Episcopis, qui aderant, scripta ad S. Leonem, 
ubiin subscriptione Episcoporum pro Optatiano 
Octavianus mendose legitur. Meminit ejusdem 
Rampertus episcopus Brixiensis in sermone de 
translatione S. Philastrii, septimumque hunc 
numerat a Philastrio. Huic successit Vigilius. 
Hisce consonant jam dicti Catalogi, e quibus via 
plura eduxeris quam. quz hic a Baronio tradita 
sunt, ut vide in laudato Florentinii Indice, cujus 
verba Baronianis aptanda sunt. 

3 Addit porro Florentinius : Ejus et S. Vigilii 
successoris reliquias, in :ede S. Laurentii recon- 
ditas, anno Mceccxcvir Bernardinus Fabius, Pha- 
rensis antistes, et eidem ecclesie prepositus, ex 
ara maxima vetustiore in novam transtulit; ab 
eadem postea muro inhcrente extractze, solenni- 
que supplicatione per urbem portate in augu- 
stiorem aliam, quam in medio choro Octavius 
Hermannius przpositus statuerat, illatee sunt, 
anno ΜΌΧΟΥΙ. Celebratur pridie Idus Julii. Habes 
hic precipua quede S. Optatiani gestis aut posthuma 
gloria pradicari possunt ; quaeque Ferrarius hoc die 
in majori Catalogo contraxit, notans cum ceteris, Epi- 
scopum Brixiensem, qui epistolze synodali Euse- 
bii episcopi Mediolanensis ad Leonem I Papam 
subseriptus legitur, Octavianum non Optatianum 


appellari ; 


de cujus ge 
stis pauca 
supersunt, 


licel scripto- 
res multos 
adducat Fa 
nus. 


FORTE 
SECULO V. 


Frequenti 
episcopus, 


iU 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


appellari ; sed cum non magna nominis differentia 
sit, videtur idem qui Octavianus et Optatianus vo- 
catur. Quidquid igitur Bernardinus Faynuselenchum 
bene longum Seriptorum exhibeat, pro certo habeas, 
nihilo plus solidae substantiae historicae ec iis eztun- 
dendum. Pramittamus ejus tectum pridie Idus Ju- 
lii: Brixize, sancti Optatiani episcopi, in ecclesia 
S. Laurentii, pie factorum laude insignis, quibus 
in ccelo locum sibi zeternum promeruit, 

4 Audi modo silvam probationum : gunt de eo 
Martyrologium Romanum, Galesinius, Brixia- 
num manuscriptum, sermo Ramperti episcopi in 
translatione S. Philastrii, Catalogi omnes et ta- 
bule eeclesizte Brixiensis, Ludovicus Zacchonus 
in compendio Sanct., Abbas Ascanius Martinen- 
gus in libello Sanct. et Obitius Capucinus de no- 
bilit. Brix., Scipio Covus insuis Memoriis, Abbas 
Ughellus tomo 4 Italize saerz, Joan. Bapt. Za- 
nettus in Vita S. Titiani, Regest. N. civitatis, 
Annales quoque Helive  Capreoli, Joan. Bapt. 


625 


Nazarii, Octavii Rossi, et Abbatis Patritii Spini. 
Adde Ferrarium et forte alios, quantovis n umero, ez 
quibus nihil prater jam. dicta eduxeris. Ramperti 
sermo toties citatus, in quo solum S. Optatiani no- 
men expressum est, in. S. Philastrii Actis dabitur 
xvi Julii, cwm meritissima laude V. C. Pauli 
Galiardi, Brixiami Canonici, a quo S. Gaudentii 
sermones, in iisque que ad S. Philastrium spectant, 
elegantissimis typis Patavii 1120, edita, non. ita. 
pridem accepimus. Ultima Fayni verbe subnecto : 
Hujus (S. Optatiani) sacri cineres in ara majori, 
in medio chori translati referuntur sub die xxv 
Februarii, capite in busto aureo et argenteo ad 
devotam ostensionem deposito. Scripsit de eo- 
dem Episcopus Sarzance in suo Martyrologio poe- 
tico, nempe Nicolaus Brautius, raro a nobis citari 
solitus : 


Ut foret optatis compos, non lumine somnum 
Aspexit, membris nec fuit ulla quies. 


DE S. MARCIANO EPISCOPO 


FREQUENTI IN SAMNIO ITALLZE. 


GOMMENTARIUS PIJEVIUS. 


De cultu, veteri Officio et Actis incertis. 


rbem, olim episcopalem, in qua sedem te- 
nuerit is, de quo hic agimus, S. Marcia- 
nus ita descripsit Ughellus tomo 8, col. 
49, ut amplior aliunde motitia quarenda 
non sit. Sic ibi loquitur: Friquentum seu Fre- 
quentum, vulgo Frigento, est Hirpinorum anti- 
quissima civitas, Ulterioris principatus, in sum- 
mitate montis posita, et ventis potissimum hi- 
bernis exposita, Abellino finitima, duodecim cir- 
citer milliaria Benevento metropoli distans, olim 
ZEculum dicta. Memoratur apud Ciceronem, Ap- 
pianum Ptolomzum et Plinium. Populosa dives- 
que fuit, sed terrz;e motus vi anno DCOCOLXXXVI 
prostrata, αὖ Ostiensis in Chronico scribit, ac 
bellorum injuria penitus desolata, habitatoribus- 
que vacua intuentibus se prcwbet inconstantis 
fortune exemplum. Etenim cum priscis nostrae 
salutis temporibus ipsa inter eas urbes merito 
connumerari possit, quce Christi fidem amplex:e 
fuerunt, et episcopali dignitate exornate Leo- 
nis IX pontificatu; deficientibus tamen populis, 
sub Paulo II anno wceccrxv die vir Maii priscum 
dignitatis decorem amisit, cum episcopatus ejus 
Abellinensi finitimo perpetua unione accessit; 
unde ab eo anno, qui przefuerunt Abellinensi ec- 
clesize Abellinensis et Frequentinensis episcopi 
titulo se subscripserunt. Remanet, adhuc cathe- 
dralis Frequentina sub titulo B. Marie et S. 
Marciani episcopi, urbis patroni, eujus sacrum 
caput in ea honorifice asservatur. Hac de loco. 
2 Plures autem istius nominis (sive Marcianus 


scribatur, sive Martianus) in Actis nostris datos, et 
qorro dandos, ez solo Romano Martyrologio constat, 
in quo synonymi sedecim emumerantur, in mostro 
vero solius primi semestris Catalogo sez supra vi- 
ginti. Incodicibus Hieronymianis, Usuardinis aliis- 
que non pauci Marciani reperiuntur, ast in iis 
omnibus tabulis plane ignotus est is de quo Ughellus, 
et ante ipsum Ferrarius meminerunt cum titulo epi- 
scopi F'requentini, quem Castellanus non est ausus 
admittere, eum in Martyrologii sui universalis in- 
dice, tamquam. omissum signans. Dubitavi et ego, 
ut verum fatear, num inter Sanctos locum promere- 
retur, ea potissimum causa, quod cum P'errarius 
unice ferme se miti asserat, monumentis ecclesia 
Beneventanz, in qua S. Marcianum coli ait hoc 
xiv Julii; in Catalogo interim Sanctorum istius ec- 
clesie a Mario de Vipera. Neapoli edito anno 1635, 
mullus alius Marcianus reperiatur, prater eum, 
quem ipse episcopum Beneventanum statuit X1y J'u- 
nii, quemque ipsum mon immerito suspicatus est 
Papebrochius eo die relatum esse occasione S. Mar- 
ciani Syracusani, de cujus festivitate magis quam 
de illius Beneventani constare, manifestum est. Hac, 
inquam, me prope moverant, ut Marcianum pra- 
termissis insererem ; sed pravaluit auctoritas Ughelli 
tam diserte affirmantis, eum ut ecclesie patronum 
Frequenti recoli, atque item ejus Officium, ex ve- 
tustissimo ecclesie F'requentinz codice olim a nostro 
Antonio Beatillo descriptum, et post ejus obitum ad 
Bollangum missum anno 1645. 

3 Pramiserat vivus adhuc laudatus Beatillus an- 
no 1638 Vitam ipsam S. Marciani, qualem ferme 
postea. edidit Ughellus, cujus solum compendium de- 
derat in majori Catalogo Ferrarius, estque ipsa tota 
inserta. jam. dicto Officio, cujus hic specimina aliqua 
proferre, haud abs re fore arbitramur. Continet id 
paginas sedecim formae minoris, divisum in lectio- 
mes novem, totam Vitam, ut. dizi, complexas, qua- 
rum antiphonz, responsoria, etc. , ez eadem Legenda 


con- 


AUCTORE 


J. B. S. 


J. B. S. 


antiquis om- 
nibus Mar- 
tyrologiis 
ignotus. 


Officium 
proprium 

ibi aliquando 
habuit. 


AUCTORE 


J. B. S. 


B 
4Elas ejus ea: 
incertis con- 
jecturis 


non satis so- 
lide eruitur; 


626 
contracta rew eamdem bis terve non absque nausea 
identidem repetunt. Ex antiphona ad magnificat, 
statue Je ceteris : Beatissimus Marcianus Dei Pon- 
tifex almus, cui commisit Dominus gregem suum 
regendum, qui assidue ad eum veniebat, videns 
signa et miracula multa ab eo fieri. Omissis ce- 
teris, addam solum fragmentum ea hymno ad. Ve- 
speras : 


Ad Marciani presulis concurrite, Christicolc, 

Festum, devote pariter laudes Deo concinite, 

Qui fretus almo flamine coelestibus spiritibus 

Arcadiis a finibus transyectus est Ausoniam. 

Frequenti solum eligit, Christi przecepta con- 
sequens, 

Jejuniis e£ precibus Regem supernum obse- 
crans, 

Contempsit opes infimas, caducas et terrige- 
nas, 

Luxus calcavit seculi, adeptus est coelestia. 

Cujusdam matris filium obsessum a demonio, 

Quem obsecrando Dominum restituit incolu- 
mem, etc. ΄ 


4 De prefati Officii Lectionibus seu Actis quid 
sentiendum sit, ex ipsismet pronum erit cuique col- 
ligere, cum non vile historiam, sed meram mira- 
culorum, mon satis apte digestorum, marrationem 
contineant, nullo addito temporis indicio, nisi quod 
ves, satis de se implezas, magis etiam. confundat. 
ANam, ut in annotatis suis Mss. ad Vitz calcem ob- 
servavit .Beatillus, Leo Papa beatissimus, cujus 
tempora num. Ὁ cum Laurentio, Canusinz civitatis 
episcopo connectuntur, alius ipsi esse mom potest, 
preter S. Leonem. Magnum, quandoquidem Lau- 
ventius iste, si vere Canusinus episcopus fuit, eam 
sedem tenere debuerit. ante Probum, qui, Baronio 
leste, tomo ὃ, pag. mihi 281, Legatus a. Simplicio 
Papa Constantinopolim missus est anno 407 : unde 
cum nullus Laurentius Canusii sedisse legatur post 
Probum, conjicit Beatillus, eum ante Probi tempo- 
va eam cathedram occupasse, ac proinde cum. alio 
Papa Leone componi non posse quam cum primo, 
qui solus istius nominis ante Simplicium Ecclesiam 
gubernavit. Ita, inquam, conjicit Beatillus; nam si 
aliunde non substet predictus Laurentius, quam ez 
his nostris S. Marciani Actis, vereor ut satis tuto 
inter Canusinos, hodie Barienses episcopos connume- 
vari queat. Quoniam vero S. Marciani atas non 
nisi per dubias id. genus conjecturas accersitur, nec- 
dum plane video, quo fundumento tam votunde asse- 
vuerint Beatillus, Ferrarius et Ughellus, atque post 
istos plures haud. dubie alii, ipsum. Leonis Magni 
temporibus floruisse. 

5 2 conjectura una. alleram elicuit Beatillus : 
nam. postquam hac modo suo. explicuit, ut difficilio- 
rem A ctorum nodum solveret, utpote in quibus eodem 
mum. Ὁ, expresse habebatur, adiisse S. Marcianum 
ecclesiam S. Dei genitricis Virginis Mariz Ro- 
lunde, fatetur, se vocem ultimam delevisse. Hxc 
ejus verba sunt: In originali legitur S. ManrE 
RorUNp;s, sed impossibile hoc est, nam templum 
Pantheon longe post hzc Leonis Papze tempora 
Deipare Virgini dedicatum est. Ideo delendum 
judicavi nomen ΠΟΤΌΝ ἀν. Satis libere enimvero, 
et contra autographi fidem, in. quo eam repererat, 
sicque expuncto Rotundz momine, Acta subinde 
edidit Ughellus, inseruitque tomo suo 8, a col. 411 ; 
neque de ista voce uspiam meminit, Laudo equidem 
ingenuam nostri Beatilli confessionem; verum, ut 
candide dicam, non placet facta inductio, qua posita, 
id demum educere conantur. laudati scriptores, vi- 


VITA S. MARCIANI EPISCOPI. 


visse S. Marcianum tempore Leonis I, quod ser- 
vato Rotundz momine quadrare ommino mequit, 
Quis nobis satis suaserit, hunc fuisse Actorum scri- 
ploris, nomen Rotunde evzprimentis sensum, alia 
fortasse omnia cogitantis? Quid si aliquis contra in- 
sistat, ex eo capite eradendum potius nomen Lau- 
rentii, alias prorsus ignotum, quodque non aliunde 
quam ez tam dubia. epocha eruitur? Manet sane ex 
dictis incertissima etas S. Marciani, atque ez ea- 
dem ratione colligitur imperitia Vita scriptoris mul- 
ta perperam commiüscentis. 

6 Quis is fuerit, aut quando scripserit, nec divi- 
nando assequi possum ; verosimile est reponendum in. 
eorum mwmero, qui ez ingeniosa pietate magis quam 
ex sat. certis documentis Legendas compilarunt, ut 
saltem de patronis suis aliquid pradicarent, quo fie- 
rel ut. Sancti non dicerentur ignoti. Ego me fateor 
in tota ea oratione, sive prout in Officii lectiones dis- 
tributa est, sive prout Vitze seriem aliquam. induit, 
nihil magnopere reperire, quod. sufficienti fide sub- 
nirwm sit, ut contextus iste miraculorum satis tuto 
admittatur. Notanda etiam omnino est Ferrarii an- 
nolatio in suo Sanctorum Italiz seu majori Catalo- 
g0, qua ita observat : Cum xvin Kal. Julii obierit 
(S. Marcianus) hae die Beneventi non natales 
sed translatio celebratur. 7d vero musquam indi- 
cant nec Acta nec Officium, ut vehemens mihi. su- 
spicio oboriatur, confudisse F'errarium S. Marcia- 
num hodiernum cum Marciano Beneventano episco- 
po, quem supra diximus ez Maio Vipera ibi plane 
coli xxy Junii seu xvi Kal. Julii. Quid ex hujus- 
modi monumentis certi haberi possit, res ipsa loqui- 
tur; mihi mon licet scapham aliter vocare quam 
scapham, nec pro veris venditare, qua incerta agno- 
sco. Cetera ed Actis ipsis qualibuscumque infra da- 
lis lector intelliget. 


VITA 


Desumpta ez vetustissimo Ms. codice 
ecclesie Frequentinc. 


Lus quod beatus Marcianus Grzcorum ge- 
nere oriundus fuit, et ex nobilibus parenti- 
bus, nimiumque Deum timentibus, originem du- 
xit. Cujus parentes, cum essent nimium locuple- 
tes, et cum tantummodo unicum filium genuis- 
Sent, coeperunt illum in Domini timore, et 
operatione instruere. Quorum monita beatus 
adolescens non abjiciens, quidquid ab eis audire 
poterat, in armariolo sui recondebat pectoris, et 
proficiebat de die in diem in Dei omnipotentis 
servitio. Factum est autem dum parentes ejus de 
hae vita migrarunt, ut cunctze illorum possessio- 
nes, et divitizte, Marciani sub dominio devenirent. 
Ille autem non immemor suorum preceptorum 
parentum, quia, sicut Euangelica narrat aucto- 
ritas: terra bona bonum germinat fructum ; at- 
que semen et bona arbor bonos fructus facit, cce- 
pit cuncta, quze habere poterat, pauperibus ero- 
gare, viduis et orphanis ministrare, et omnibus, 
in necessitatibus positis, subvenire. 

2 Sed jam Dominus omnipotens cum vellet 
ejus vitam, et beatitudinem multorum fieri in 
exemplum, ne lucerna, qui multis illucescere 
poterat, amplius lateret, ccepit per illum virtutes 
et mirabilia exhibere. Coeperunt autem de tota 


Grecia 


neque Acta, 
magnam 
praeferunt 
auctorita- 
tem. 


FE 
Lauto in 
Gracia pa- 
irimonio 
pauperibus 
distributo, 


Frequentum 
se recipit ; 


ubi. sanclita- 
lis [amam. 
conseculus, 


lunaticum 
puerum α 
damonio li- 
berat. 


4 Laurentio 
€piscopo Ca- 
nusino Ro- 


mam perdu- 
ctim. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


Grecia ad eum concurrere, eique honorem et 
reverentiam impendere, et de suis facultatibus 
ministrare. Ille vero, qui proprias facultates 
contempserat, alienas nolebat accipere opes, 
immo nec ab hominibus laudes, qui jam pene to- 
ium mundum reliquerat. Cumque quid ageret, 
et quo se verteret diligentissime excogitaret, 
divino, ut arbitramur, reperto consilio, Grzeciam 
patriam relinquens, navemque conscendens, in 
Italiam properavit, et pervenit in finibus Samnii 
juxta civitatem, nomine Frequenti, habitareque 
ibi coepit, et solitariam peragere vitam. 

3 Cognita autem ejus opinione et sanctitate, 
Frequentini cives assidue ad eum veniebant, vi- 
dentes signa, atque miracula multa ab eo fieri. 
Denique quadam die, dum orationibus et jejuniis, 
ut solitus erat, incumberet, ecce quzedam mulier 
[adest] ex Lucaniz finibus adveniens, lunaticum 
filium secum cireumferens, qui multis erat cate- 
nis et loris adstrictus, eo quod a multis teneri 
non poterat; quz mulier projecit se ad pedes 
beatissimi Marciani, ccepitque cum lacrymis oscu- 
lari vestigia pedum ejus, et dicere : O sanctissime 
Marciane, famule Christi, succurre mihi miserze 
peecatrici, de unico filio meo, qui a daemonio 
vexatur. 

4 Beatissimus autem Marcianus condolens 
afflictioni mulieris, accessit ad eum, et dixit : 
Tibi precipio, immunde spiritus, in nomine Dei 
Patris, et Filii, et Spiritus sancti, exi ab homine 
isto, et ne amplius introeas in eum ; statimque 
recessit ab eo dzemon, ccepitque per aerem voci- 
ferari : Quid mecum habes, Marciane? Ego tuas 
virtutes in Grecia non potui sufferre, et nunc 
etiam me ejicis de Italia ! Tunc beatus Marcianus 
ait ad eum : Imperet tibi Deus, iniquissime dze- 
mon, qui te ἃ collegio sequestravit bonorum an- 
gelorum, ut ne amplius loquaris sub Dei przce- 
pto, sed sileas, et recedas ἃ Dei creatura. Hzc di- 
xit beatus Marcianus, et statim dzemon abscessit, 
et numquam comparuit. Tune beatus Marcianus 
apprehendens manum dexteram pueri, erexit 
eum et reddidit illum matri suze; quie gaudens 
pervenit domum suam, et erat sperans in Domi- 
no Jesu Christo, et confidens in beatissimo Mar- 
ciano famulo ejus. 

5 Factum est autem, ut Laurentius, vir Ca- 
nusinz ecclesix€ electus, Romam properare cu- 
piens, ut pastoralem infulam a Romano Pontifice 
accipere mereretur, veniret ad beatissimum Mar- 
cianum, quem suppliciter rogare coepit, ut cum 
eo pariter pergeret Romam. Cujus precibu 
beatissimus Marcianus obediens, ad limina Apo- 
stolorum Petri et Pauli pariter pervenerunt.Tunc 
temporis Leo sanctissimus Apostolicam Sedem 
tenebat; qui cognoscens per Spiritum sanctum, 
Marcianum una eum Laurentio Romam esse in- 
gressos, occurrit cum magno gaudio, et obsequio 
clericorum ; qui invenit Laurentium, et honori- 
fice salutans, atque deosculatus, benedixit eum ; 
Marcianus autem interea ad ecclesiam sanctae 
Dei genitricis Virginis Marice perrexit. Interro- 
gavitque Papa de Marciano viro beatissimo, quia 
cum magno desiderio eum videre cupiebat, et 
universa, quz» audierat de illo, Laurentio insi- 
nuavit; quoniam. a. Domino ei fuerant revelata. 
Quo audito electus. Dei Laurentius pre nimio 
gaudio ecepit flere de socio suo Marciano, cujus 
nomen, et sanctitatem, atque beatudinem coeli- 
tus cognoverat revelatam, tristarique coepit ni- 
mium, ne beatissimus Marcianus Leoni Pap: 
adhzreret, οὐ Romze detineretur, ac se desereret. 


627 


Quod cognoscens Leo Apostolicus Pontifex, ele- 
cto inquit : Noli turbari, nec metuas, ut famulus 
Christi Marcianus te deserat, et mihi adhzreat, 
quia charitas Christi, que eum eum tua societate 
univit, non patietur te a tanto socio separari, 
quia videlicet Dominus meus Jesus Christus ea 
hora, qua estis Romam ingressi, mihi per reve- 
lationem dignatus est nomina vestra, societatem, 
atque beatudinem indicare. 

6 De beatissimo Marciano socio tuo mihi 
Spiritus sanctus affatus est ita : Scito, Leo Papa, 
quia duo famuli mei Romam ingressi sunt, unus 
vocatur Laurentius, alter Marcianus. Qui Lau- 
rentius episcopalem cathedram suse civitatis, in 
qua electionem a cuncto clero adeptus est, a te 
cupit accipere; Marcianus autem pro solo amore 
intimo, et ob reverentiam Apostolorum, atque 
aliorum sanctorum Romam properavit, cujus vi- 
tam et actus sanctissimos, mihi placita esse cog- 
noscas : unde moneo te, atque przcipio, ut ci- 
tius surgas, eisque obviam eas, et percuncteris 
nomina illorum, usque dum invenias ; cum autem 
inventi fuerint, honorifice eos, et cum caritatis 
amore suscipias. Laurentio Canusins civitatis, 
de qua electus est, ecclesi& cathedram trade ; 
Marciano vero, viro per omnia Apostolico, Fre- 
quentinam ecclesiam regendam et gubernandam 
committas ; scito enim per illum non solum vici- 
nas, sed etiam longe positas provincias, atque 
ecclesias, meritis ejus atque exemplo, esse sal- 
vandas. Inter hzec Laurentius supradictus ele- 
ctus, cum se jam a tanto socio deserendum mini- 
me dubitaret, cum fiducia magna Papz respondit : 
Crede mihi, venerabilis Pater, Marcianus, quem 
quzeris, et de quo tanta tibi divina revelavit cle- 
mentia, hic non est, sed ad ecclesiam beatz Dei 
Genitricis oraturus accessit. Tunc Papa una cum 
populo et Laurentio, qui aderat, ingressus est 
ecclesiam, in qua beatum Marcianum solo pro- 
stratum orantem invenerunt. 

"! Surrexit autem Marcianus a terra, et salu- 
tavit Papam, qui illum similiter resalutans, et 
deosculans, dixit ei : Gratulamur advenisse te 
huc, frater et fili, Marciane. Qui respondit: Di- 
vina majestas protegat te, sanctissime Pater. 
Tune Papa narravit ei omnia, quz illi, de eo a 
Domino fuerant revelata. Marcianus autem hee 
audiens ccepit flere, et indignum clamitare ad 
episcopalem honorem ascendere. Papa autem 
dixit ad eum : Audi, fili, Dominum Jesum Chri- 
stum dicentem : Petre, si diligis me, pasce oves 
meas. Ideo te non convenit illius jussa postponere, 
sed ejus mandata explere, ejusque oves pascen- 
das, atque gubernandas suscipere, quia qui gre- 
gem Dei renunciat pascere, pastorem summum 
renuit, et convincitur non amare. Ad hcec Mar- 
cianus respondit : Servus contradicere Domino 
non potest, ideo voluntati Dei non abnuo, non 
resisto. Tune Leo Papa sanctissimus vocavit 
episcopos, cunctumque clerum, et Marcianum et 
Laurentium consecravit Episcopos; quos apud se 
aliquantis diebus Rom:e detinuit, gratiasque Do- 
mino Salvatori referens, misit eos ad propria. 
Dum autem egressi essent Roma, et pergere 
copissent, multas virtutes et miracula, signa, 
atque prodigia Dominus Jesus Christus in eodem 
itinere per beatissimum Mareianum operari di- 
gnatus est: plagatos enim et infirmos curabat, 
leprosos mundabat, paralyticos sanabat, dzemo- 
nes expellebat, et effugabat. 

8 Cumque civitatem Terracinam essent in- 
gressi, ecce defunctus unicus fllius principis 


effe- 


EX MS. 


ex revelatio- 
ne cognoscit 
Leo Papa. 


eumque epi- 
scopum con- 
secrat. 


EX MS. 
In reditu 
mortuum ad 
vitam revo- 
cat, 


multaque 
alia patrat 
miracula, 


J. B. S. 


CIRCA. ANNUM 
DCLXXVII. 


628 


efferebatur jam ad tumulum; et princeps pater 
ejus, Sisinius nomine, eum tota civitate et popu- 
lo, nimio conficiebatur mcerore: fuerat enim 
unicus ille pulcher, et sapiens, nec solum patri, 
sed et ommibus convicinis erat carus, unde ab 
omnibus plorabatur. Quorum luctus et tristitiam 
beatissimus Marcianus conspiciens, dolore com- 
passus, jussit deponi feretrum, et petiit a populo 
silentium fieri. Illi autem hzc audientes, timore 
percussi, tamen cum gaudio tacuerunt omnes, 
Scientes opinionem sanctitatis ejus. Beatissimus 
autem Marcianus confidens in Domino, expansis 
manibus in colum dixit : Domine Jesu Christe, 
qui de sinu Patris descendisti, ut salvum faceres 
genus humanum, qui filium viduz unicum revo- 
casti ad vitam, et archisynagogi filiam resusci- 
tasti, Lazarumque fctentem tuo jussu, tuoque 
imperio, etiam ligatis manibus et pedibus, de 
sepulero resurgere fecisti ; te deprecor, clemen- 
tissime Domine, ut in tuo nomine resurgat juve- 
nis iste, filius unieus patris sui, ut cognoscant 
ommes quia tu es vivens, et regnans cum Patre 
et Spiritu sancto per omnia secula seculorum. 
Cumque omnes respondissent Amen, statim ille, 
qui mortuus fuerat, resurrexit, et resedit in 
lectulo, qui projecit se statim ad pedes ejus, 
ecepitque benedicere Deum omnipotentem, et fa- 
mulum ejus Marcianum. Tune beatus Marcianus 
apprehendens dexteram ejus allevavit eum, et 
sanum et incolumem reddidit patri suo. 

9 Cum autem pervenisset in finibus Samnii, 
ecce quidam dzemoniaeus obviam se ei obtulit ; 
tune beatus Marcianus signum Crucis edidit di- 
cens: Imperet tibi Deus, diabole, ut non habeas 
potestatem vexandi eum amplius. Cui de&emon 
ait: Ecce, Marciane, non suffero signaculum, 
quod contra me excitasti , ecce jam per tot vices 
mihi talia fecisti, quid me persequeris? Quid mali 
tibi gessi? Cui beatus Marcianus ait : In nomine 
Domini mei Jesu Christi, exi ab eo. Qui statim 
exiens, numquam comparuit. Beatus autem Mar- 
cianus jussit alimentum ei przeberi, quem sanum 
et incolumem dereliquit. Cumque Frequentino 
populo ejus nunciatus fuisset adventus, gauden- 
tes, et exultantes de tanto Patrono, ei obviam 
exierunt, et cum hymnis et laudibus eum ad 


DE S. VINCENTIO MADELGARIO CONFESSORE. 


ecclesiam detulerunt. Czcus autem quidam illic 
morans, qui ejus prestolabatur adventum, cum 
audisset quod beatus Marcianus esset reversus, 
copit clamare et dicere : Famule Christi Mar- 
ciane, illumina me. Tunc beatissimus Marcianus 
dixit ad eum : Qui mundum suo redemit sanguine, 
Christus te sua virtute illuminet ; et signum Cru- 
cis super oculos ejus faciens, statim, qui cecus 
fuerat, coepit videre, ac laudare et benedicere 
nomen Domini nostri Jesu Christi per famulum 
ejus Marcianum. 

10 Post hzc autem presul civitatis Canusinze 
commendans se sanctissimo viro, amplexantes, 
et deosculantes se in amore fraternitatis, remisit 
eum a se. Inter hec beatissimus Marcianus ma- 
gis ac magis ccpit Christo Domino devotus exi- 
stere, suamque ecclesiam religiosissime guber- 
nare. Quanta autem per eum Dominus miracula 
gesserit, longum est enarrare. Quare nunc ad 
ejus sanctissimum obitum succincte pergamus. 
Cum cognovisset ergo, quod eum Dominus de hae 
luce vocaret, clero, cunctoque populo nunciavit, 
pacemque eis et concordiam servandam tradidit. 
Tune valefaciens omnibus, die sabbati, hora 
quasi decima, est infirmatus, et per totam noctem 
in Dei laudibus mansit. Illucescente vero die 
Dominico, hora prima diei, participatus est cor- 
pore et sanguine Christi, et ita perrexit ad Do- 
minum cum triumpho. Tunc omnes clerici et 
laici, atque omnis populus, eum cum hymnis et 
laudibus sepelierunt. Postquam autem Dominus 
noster Jesus Christus beatissimum famulum ejus 
Marcianum de hac luce subtraxit, ccepit per cor- 
pus ejus, virtutes et miracula exhibere, non mi- 
nora, quam ei concesserat in vita sua. Nonnulli 
ergo ex proximis infirmi, et etiam ex longinquis 
regionibus, venientes, osculantes arcam, in qua 
sacratissimum ejus corpus requiescebat, sani re- 
vertebantur a quocumque detinebantur languore; 
eujus famam, et virtutes venerabiles non est 
passus Dominus quiescere, eo quod caritas Dei 
erat in illo; regnante Domino nostro Jesu Chri- 
sto, quem decet omnis honor et gloria, omnisque 
adoratio, cum omnipotente Patre ac sanctissimo 
et vivifico Spiritu sancto, nune et semper, et in 
secula seculorum. Amen. 


DE S. VINCENTIO CONFESSORE 


ALIAS MADELGARIO. 


SONEGIIS IN HANNONIA BELGII. 


GOMMENTARIUS PRJEVIUS. 


$1. Saneti nomen, ortus, patria, conver- 
satio, etas et obitus. 


eptimum a Christo nato seculum, Sanctorum 
in Belgio nostro facundissimum, sape in his 
Actis laudatum, sepe descriptum fuit ; sape 
de hodierno sancto Vincentio seu Madelgario 


recurrit mentio, conjugis, item sancta, liberorum et 
affinium gratia ; ut videre estad Vitas : S. Waldetru- 
dis, pientissimz ejus uxoris, 1x Aprilis ; S. Landrici 
filii episcopi et abbatis, xv1 ejusdem mensis ; filiz vir- 
ginis abbatisse S. Aldetrudis, xxv Februarii ; S. Al- 
degundis Malbodiensis fundatricis sororiz, xxx Ja- 
muarii, et locis aliis. Porro Montis alti ad Sabim 
cenobium, ab ipso S. Vincentio conditum, et leuca 
circiter una. Malbodio dissitum, satis delineavit ab- 
bas Ursio, agens de sacro corpore S. Marcelli Pa- 
pa eo delato, tomo 2 Januarii pag. 12, ut ea omnia 


hic 


quibus etam, 
post obitum 
inclarescit, 


E 


Sancti in 
Actis jam 
sapius me- 
morati, 


vet ipsum 
nomen du- 
bium est z 


gesta vero 
mire imple- 
Δα; 


0n ideo [q.. 
en omnino 
Tepudia qq. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


hic denuo commemoranda non sint ; neque vefutanda 
Martini Pape cum Dagoberto conjunctio, de qua 
aliisque id genus erroribus toties egere Majores no- 
stri. Sonegiarum (vulgo Soignies) situm et dominium 
habes ad jam dicti S. Landrici Vitam, ez qua aliis- 
que id iterum colligas, quod. alibi non. semel attigi- 
mus, nempe urbes atque oppida Hannoniz pleraque, 
ut metropolim ipsam Montes, Condatum, Nivellam, 
Malbodium et tot alia, ad monasteria vel monaste- 
viorum occasione excrevisse, ut de Altomonte et So- 
megiis, ab ipso S. Vincentio Madelgario primum 
inchoatis, ubi et hodie precipue colitur, certissimum 
est. Sed hac obiter et previe notata sint. 

2 Huc magis spectat vera et genuina nominis hu- 
jus Sancti expressio, quam mon adeo facile est e 
scriptoribus liquido eruere : aliis Madelgarium, 
Malgerum, seu Madelgerum (gallice Mauger) 
Vincentii cognomentum. obtinuisse asserentibus, & 
reportata de seculi fastu, et mundanis illecebris vi- 
ctoria, quod ut pro indubitato admittendum fortasse 
non sit, sic tamen a primis Legendarum auctoribus, 
infra citandis, constanter nuncupatum. advertimus ; 
aliis e contra Vincentium Madelgarium hodierno 
modo enuntiantibus. Miraberis, mon defuisse, qui 
Vincentium inde dictum somniaverint, quod. Wan- 
dalos ex Hibernia ezpulerit. De voce acrius conten- 
dere minime lubet; mihi sus deque erit, sive Ma- 
delgarium cognomento Vincentium, sive Vincen- 
tium Madelgarium appellaveris Sanctum quo de 
hic agimus : utrumvis autem proprium nomen sit, 
sive agnomen, ne diversitas confusionem pariat, nos 
receptiorem cum communi appellationem sequemur, 
haud gravate passuri, si prima opinio, ut antiquior 
praferatur. His igitur in medio relictis, varias pri- 
mum difficullates, quoad fieri poterit, explanabi- 
mus, antequam de ejus cultu, elogiis et reliquiis, 
qua notiora sunt, explicemus. Hac vero explanatio 
tantum claritatis addet, quantum ex vetustioribus 
monwmentis, crebris illis barbarorum incursionibus, 
quas toties deplorare cogimur, misere absumptis, 
per obscura vestigia elici poterit. 

9 Atque ut a praecipuis instrumentis seu Legen- 
dis ipsis incipiam, postquam eas examinavit Mabil- 
lonius, recte censuit tomo 2. Act. Ordinis S. Bene- 
dicti pag. 672, de sancto Vincentio seu Madelgario 
pauca explorata occurrere. Verissimum id expe- 
rimur in ea varietate scriptorum, Hiberniam cum 
Belgio ita cQumiscentium, ut aliqui Hibernum ve- 
lint genere, alii in Hibernia exulasse, plerique cum 
Vita scriptoribus, a rege Dagoberto proregem seu 
qubernatorem, ferme dicerent comitem aut ducem 
proprietarium. istius insule destinatum, quo ipsum 
sancta conjuc secuta, sit, et unde reduces ipsi multos 
secum viros Sanctos adduxerint in Belgium, quorum 
non paucos exprimit Legenda major, tam. diserte et 
votunde, ut prope incredibile sit, talem apud Alti- 
montenses monachos invaluisse traditionem, qua 
fundamento saltem alicui innixa non fuerit, ut rur- 
sus infra dicendum erit; quidquid adversus ea om- 
nia insurgat. Cointius in suis Francorum Annalibus 
ad annum. 640 a num. ll, seorsum probare in- 
tendens, saltem S. F'urseum e. transmarinis parti- 
bus α S. Vincentio adductum non esse, quod de ea 
Te non meminerit auctor Vite istius Sancti, istam 
discessus causam allegans, quia nimirum turbatam 
esse provinciam gentilium incursione perspiceret : 
qua ferme eadem est. ratio a. Venerabili Beda ibi- 
dem adducta. 

4 At enim, ex citatis istorum verbis, non omnino 
sequi videtur, quod inde eruere voluit Cointius ; qua- 
si pugnent causa exitus S... F'ursei e patria ob gen- 
lilium ineursionem, et S. Vincentii societas, qui, 


Tomus ru Julii. 


629 


ut omnium hic opiniones aut pro libitu cogitata, non 
referam, quacumque demum. de causa in Hiberniam 
et Angliam. proficisci potuerit, οἱ Sanctum istum 
que ac alios populares synchronos, quos inde ad 
nos transivisse constat, itineris comites habuisse, aut 
saltem ad. se in Belgium invitasse, quorum. postea 
consuetudine usus sit. Id equidem. ex sola. anonymi 
scriptoris Vite S. Vincentii qui seculum xn. non 
transcendit, auctoritate, ut certum admittere non au- 
sim; at nec video Cointii argumenta. evincere, vem. 
ita, accidere non. potuisse, et. forte revera, accidisse, 
cum id affirment scriptores prozimi, qui quidem 
exstent, nulla vero in iis omnibus occurrat repu- 
gnantia : plurima autem facta nemo negaverit, li- 
cet certa memoria ad mos transmissa non sint; de 
cetero autem admitti ista utcumque possint, ev supra- 
dictorum. scriptorum fide constantique traditione, 
quámdiu efficacioribus argumentis non evertuntur. 
Vita S. Foillani, apud nos .Ms., modum ferme 
suggerit, quo aliter salventur, dum ait, causam pe- 
regrinationis per id tempus tot Sanctorum ex Hi- 
bernia, fuisse Madelgarium (qui et Vincentius ) 
qui potens in Francia et potens in Hibernia, 
multos ad peregrinandum pro Christo animave- 
rit, et auxilio foverit. 

5 Utcumque ea acceperis, id solum laboro, ne to- 
ta Legenda subruatur, cui id adscribi nequit, quod 
alii commenti sunt, videlicet S. Vincentium Hi- 
bernis adscribendum : falluntur enim, ut hic denuo 
recte Mabillonius, qui eum patria Hibernum di- 
cunt, in quo ei tanto facilius subscribo, quod, .Fa- 
tente Thoma Sirino, nulla ejus in antiquioribus Hi- 
bernicis fastis memoria, exstet, nullam porro in mi- 
mus vetustis observem, qua non a Belgis, et ez Mo- 
lano potissimum accepta sit, forte etiam ex. Vita S. 
Ettonis, aut hujuscemodi aliis, mira quandoque et 
nimis quam inepta corradentibus, ut habes x. Julii. 
Qui ez Hibernico Maeguir Madelgarium efforma- 
tum somniant, nz illi figmentum praposterum nobis 
objiciant, sine teste aut vade neutiquam admitten- 
dum ; quidquid nobis Armachanum obtrudat Joan- 
nes du Pont canonic. Regul. in suo Memoriali im- 
mortali, de vita et virtutibus S. Vincentii, Mon- 
libus edito 1649, ut qui id in. Commentario aliquo 
de Sanctis Hibernim, satis crude asseruerit. Nec 
forsitan melius sapiunt, inquit iterum Mabillonius, 
qui (S. Vincentium  Madelgarium) Aquitanum 
dicunt, Madelgarium confundentes cum Amalga- 
rio, quem a Dagoberto adversus Wascones mis- 
sum, Fredegarius cap. 78 docet. Neque vero 
mirum cuiquam videbitur, si ez eadem ipsa confu- 
sione processisse dicamus, quod ex Wasconiorum 
gente originem traxisse memorent sancti Vincentii 
patrem, quamquam et alio modo salvari id posse, 
infra ostensuri. simus. Rejecta itaque tum Hiber- 
nica tum Aquitanica aut. Iberica origine, ad paulo 
certiora transeamus. 

6 Illustrem genere fuisse S. Vincentium, du- 
bium prorsus non est; sic enim disertis terminis ap- 
pellatur a vetusto scriptore Vite S. Aldegundis : 
Erat famule Dei Aldegundi germana, nomine 
Waldetrudis, quz fuerat conjuncta viro illustri 
Madelgario, cognomento Vincentio. Paría tra- 
dunt Hucbaldus monachus Elnonensis et alii apud 
Bollandum. Baldericus episcopus Noviomagensis in 
Chronico et Philippus Harvengius, Bonz-spei abbas, 
Comitem vocant S. Vincentium, mon Hannoniz, 
ut perperam faciunt recentiores, sed ex eo genere, 
quos sepe divimus, nudos et temporarios officiales 
fuisse, seu urbium aut pagorum gubernatores, ad 
Regis arbitrium amovibiles, quemadmodum vectores 
Duces nuncupabantur, ut eruditis notissimum est. 


95 Si 


AUCTORE 
J. B. S. 


E 


Hibernus ge- 
nere dici non. 
potest ; 


nec admit- 
tenda genea- 
logia Comi- 
tum Hanno- 
niz. 


AUCTORE 


J. B. S. 


Nativitatis 
locus satis 
certus est; 


at vite et 
conversionis 
ordo, 


630 


Si quis forte dubitet, videat in nostrum Jacobum 
Simon in annotationibus ad Vitam S. Waldetrudis, 
a se Gallice editam Atrebati anno 1629, a pag. 33 
ad40. Ridet merito Cointius jam dicto anno. 648 
num. 14 totam illam Comitum Hannoniz genealo- 
giam, ab Alberico Clodionis filio, ad S. Waldetru- 
dem usque deductam, quibus adde reliqua, apud 
Vinchantium et alios splendidius quam verius exor- 
nata. Nec minus ineptum est. quod, in medium pro- 
trusit laudatus supra. Ursio abbas, loco. citato, dum 
S. Vincentium ducem Lotharingorum, Franco- 
rum et Saxonum predicavit, eo tempore quo Lo- 
tharingie nomen necdum. orbi innotuerat. Missis 
iterum nugis οἱ auzesibus, sic paucis Mabillonius : 

7 Natus est Vincentius in loco cui nomen Ster- 
pea ( Strepy lez Binch) prope Binchium in Han- 
monia, ut testantur amplissima possessiones, quas 
habebat in pago Hainonensi, qui hodierna Hanno- 
niz pars est, nomenque ab Haina fluvio sortiebatur. 
Addere poterat, id ipsum. Vit auctoribus. disertis- 
sime confirmari, ut locus non. sit. fabulatoribus pu- 
gnantia. garrientibus. Ec iisdem Actis et. aliunde 
constat, militiem professum esse sub rege Dagoberto, 
et. Waldetrudem wzxorem duxisse, qua clarissimos 
parentes et propinquos, atque. in his Gundelandum, 
Majorem-domus, avunculum | habuit, ut vide ad. Vi- 
tam S. Bertilie x1 Maii. In conjugio püssime vi- 
vens, plures liberos ex sancta. uxore suscepit. Qua- 
tuor assignant Legenda : Landricum, A ldetrudem, 
Madelbertam, Dentlinum. Cum. vero Deus Wal- 
dedrude ignem amoris sui inspirasset, inquit 
scriptor antiquus Vite S. Aldegundis, videns eam 
beatus vir ejus Madelgarius sub nutu Dei esse 
constrictam, conversus est ad monasterium, quod 
vocatur Alto monte, ut sub sancta norma mona- 
chorum constitutus vitam spiritualem degeret et 
bonis actibus perduraret. Qua conjugii tempore 
gesta sint, prater clericatum α S. Landrico filio 
susceptum, viz δὼ Actis colligas, quz etiam ferme 
dubium relinquunt, quis primus inter conjuges ad 
thori separationem consortem induzerit. 

8 Ut autem atatis et. conversionis ordo aliquali- 
ter disponatur, ez rerum gesta vum serie, atque ea 
Actis sanctarum. Waldetrudis et Aldegundis satis 
colligi videtur, Altimontense cenobium constructum 
fuisse priusquam S. Vincentius plenam. conversio- 
mem meditaretur aut certe exsequeretur : sic enim 
loquuntur omnia, ut plane perspicias, conditum jam 
fuisse monasterium, dum ad exhortationem sanctorum 
Amandi et Autberti, cingulo militie deposito, in 
monachwm attonsus est, seque ad monasterium rece- 
pit, quod ita narratur in. Vita S. Gisleni in codice 
mostro Valcellensi, ut satis pateat jam. tum. mona- 
chos in. Alto monte constitutos fuisse; quo circiter 
anno mox videbimus, ubi pradicta. verba recitata 
fuerint. Praemissa igitur dedicatione oratorii Gisle- 
niani, cui e circumvicinis locis pracipui quique om- 
mis status οἱ dignitatis interfuerunt, sic prosequi- 
tur: Inter quos quidam comes nobilis, nomine 
Malgerus, priedicantibus episcopis, divina in- 
spiratione compunctus, fallaei mundo renuntiato, 
eum suis omnibus eapite est tonsus Cameracen- 
sis episcopi manibus ; ac quia erueem Domini 
tollendo, vestigiaque illius sequendo, mun- 
do volebat esse mortuus, in Alto monte sub re- 
gulari habitu est reclusus, quem, Dei gratia il- 
lum preveniente et subsequente, immaeulatum 
servavit fine tenus. Hac Henschenius in Commen- 
lario previo ad Acta S. Amandi S 13, num. 95, 
accidisse censet anno 653; in qua hypothesi (sic 
enim vocare oportet) ab eo puncto utcumque cetera 
ad etatem spectantia ordinari possunt. 


DE S. VINCENTIO MADELGARIO CONFESSORE. 


9 Utcumque, inquam, nam qua ad Sancti Vite 
seriem attinent, adeo implexa sunt ez etate S. 
Waldetrudis conjugis et sororis ejus Aldegundis, 
ut conciliari viz possint. Si enim. verum. est, hanc 
juvenculam fuisse anno 660, dum jam soror Castri- 
locense monasterium regeret ; sequetur S. Waldetru- 
dem, si S. Vincentio nupserit anno circiter 636, 
maritatam fuisse antequam. Aldegundis nasceretur. 
Adde quod dictam  Waldetrudem natam memorent 
ejus Acta tempore Dagoberti, sub quo verius matri- 
monio copulata est. .Eo potissimum regnante. seculi 
gloria, nobilitatum fuisse S. Vincentium testantur 
Legenda, nec ipse ad temporum rationem satis exa- 
cta. Magis placet, ex sanctorum virorum consuetu- 
dine jam tum majoris pietatis igniculos concepisse ; 
quod si supponere licet, dici etiam poterit, vivente 
adhuc Dagoberto, de monasterio exstruendo delibe- 
rasse ; poterunt reliquie S. Marcelli eo delatae fuis- 
se, antequam S. Vincentius de instituto monastico 
suscipiendo serio cogitaret ; poterit Dagobertus in cc- 
nobii erectionem aliqua contulisse ante annum. 644, 
quo in antiquiori opinione obiisse censetur; sicque 
sensim praf[ati cenobii adificia erecta fuerint , ut 
nihil nos cogat. prima ejus exordia cum. Cointio ad 
annum 648, aut cum Mabillonio ad 650. reducere, 
cum tanti operis molimina plures annos exegisse vi- 
deantur, tempusque dedisse S. Vincentio ut exutis 
paulatim terrenis desideriis, et se et suos monacho- 
vum exemplo ad. solidam virtutem stimularet, quibus 
demum ultimus cumulus accesserit sanctorum Aman- 
di et Autberti exhortatione, quo spectat illud, cum 
suis omnibus capite tonsus, unde datur intelligi, 
plures ipsum. ad. vitam monasticam. secutos fuisse, 
tum familiares tum domesticos, adeo ut monachorum 
numerus ad trecentos accreverit. 

10 Sed nos hic solam ztatis seriem prosequimur, 
sic modo aliqualiter ordinandam, ut in predicta Da- 
gobertina, hypothesi, natus supponatur sanctus Vin- 
centius circa annum. 615, qui viginti post. annis, 
nempe 635, militi:e regali assensum preebuerit, 
JDagoberti favore provectus, et paulo post matrimo- 
nio copulatus, in quo per varia munia exercitatus, 
conjugis sanctissime exemplis a vanitatibus abstra- 
ctus, ad monasterii Altimontensis fundationem, sive 
miraculo sive aliter circa annum. 642. permotus sit, 
atque a. Rege ipso subsidia impetraverit, quibus post- 
modwm res ad fimem perducta sit, et monachis eo 
loco congregatis, interim de servanda continentia 
diutius deliberans, sanctissimorum Episcoporum mo- 
nitis anno 653 vincula demum penitus ruperit, et, 
relicta conjuge, monachum induerit ; ipsumque, hor- 
tante S. Gisleno, brevi secuta sit S. Waldetrudis, 
parthenonis Castrilocensis dignissima institutriz. 
Ipse sororiam S. Aldegundem in Alto monte susce- 
perit anno 661, a pradictis sanctis Episcopis non 
quidem velandam, ut statuit Henschenius in laudato 
Commentario ad A cta S. Amandi num. 68, nam id 
cilius accidisse videtur; sed sanctis monitis insti- 
tuendam. Supponatur in Alto monte perseverasse, 
non fine tenus (quod. de professione non. de loco ac- 
cipiendum est) sed. ad annum usque 670, donec ma- 
joris solitudinis et quietis amore camobium alterum 
Sonegiis condiderit, eoque se receperit, ubi post. se- 
plennium circiter ad. meritorum coronam. evolaverit 
anno OTT ; quod satis concorditer tradunt scriptores, 
solo Castellano vitam ejus ad 680 protrahente ; F'or- 
tio autem annum. 666 signante. His positis sevage- 
nario paulo major ad. celum migrasse censendus est, 
sancta conjuge ad aliquot annos superstite. 

lI Non ignoro, scriptores reperiri qui aliter san- 
ctorum Vincentii, Waldetrudis atque Aldegundis 
tempora definiant : natam enim volunt S. Walde- 


trudem 


D 
ad rectos 
chronologi- 
[7] calculos, 


t 


revacari hat- 
tenus non 
potuit, 


mec componi 
ielaLes 55... 
JWaldtetrudis 
et Aldzgun- 
dis, 


B 


quas a scri- 
ptoribus 
Hannoniis 
involutas, 


utcumque 
explicare co- 
nalus est no- 
ster Simo- 
nius, 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


trudem. anno. 626, alteram 630 ; sed. ea qua satis 
ratione cum Madelgarii atate aliisque adjunctis 
conveniant, equidem mon vecte perspicio. Etenim S. 
Waldetrudis vim tam. sero nasci potuit, et sub Da- 
goberto rege maritari. Ceterum Aldegundem. qua 
plane juvenis mundo, invitis parentibus, valedizit, 
nihil prohibet matam esse anno. 630, atque tatis 
ΧΠῚ aut xiv in Alto monte a sanctis Autberto et 
Amando sacrum. velum | suscipere. Alias ex. nimia 
inter utramque sororem atatis distantia. difficultates 
ezplanandas non suscepimus ; et sane, ut dicebam, 
S. Waldetrudem ante annum 626, natam oportet, 
ne alias conjugium ejus differre cogamur ad anum 
644 aut 645, quibus necdum vigesimum annum at- 
tigerat, Dagoberto jam mortuo, sub. quo tamen nu- 
psisse eam et liberos suscepisse, maritum vero S. Vin- 
centium militasse constat, si quid est in. Legenda 
quod tuto admitti possit. Defectus attentionis in om- 
nibus simul coaptandis ea parit incommoda, ut etsi 
singula seorsim prima fronte subsistere videantur, 
collata inter se, corruere necesse sit. Mihi hactenus 
verosimiliora sunt que de S. Vincentii etate et ma- 
trimonio tantisper statuenda censui, donec aliunde 
certioris lucis plusculum affundatur. 

12 Eam ρα citatis modo variis Lgendis educere 
hactenus haud satis tuto me potuisse, ingenue fa- 
teor; palmam ultro et libenter cessurus iis, qui me 
feliciores fuerint, et scriptoribus Hannoniensibus ac- 
curationes : nam οἱ Vinchantius, et postremus Vitae 
S. Madelgarii gallicus exornator Fortius, Sonegien- 
sis canonicus, eque ac ipsi suppar Pontius, et anti- 
quior Guisius, aliique, in. id. studia contulisse vi- 
dentur, ut multa. speciose juxta ac inordinate conge- 
rerent, qua hic ex professo refutare aut restituere, 
tantumdem. erit, ac totam seculi vix Hannoniz hi- 
storiam ad rectos calculos velle revocare, quod hujus 
loci aut instituti non esse, perspicuum existimo. Ne- 
que ez pluribus S. Aldegundis Vitis, a Bollando et 
Mabillonio editis, distinctius quidquam. eruitur : si 
enim capita omnia recte expendantur, id demum 
colligendum erit, Sanctam istam non prius Malbo- 
dium profugisse, quam a sancto marito secessisset 
germana ejus soror S. Waldetrudis; quod nos jam 
ad annum. 653, aut circiter referendum putavimus : 
interim vero ita loquuntur laudatz Vitz, ut fuga S. 
Aldequndis, et dotatio cenobii Malbodiensis diserte 
appellent etatem regis Dagoberti, atque adeo facta 
omnia oporteat ante annum 644; que satis apte 
combinare. difficillimum sit , et longe difficilius, si 
cum recentioribus mortem Regis istius innectas an- 
no 638. 

13 Vidit turbatissimam seculi istius in rebus 
Hannonicis temporum. rationem, et quoad. licuit, 
densis hisce tenebris lucem aliquam afferre conatus 
est laudatus supra Jacobus Simon, in citatis anno- 
tationibus a pag. 8, ubi ex epocha jam dicta nativi- 
latis S. Aldegundis, nempe anno 630, aliisque in- 
ter sanctas sorores, ut earum Acta ferunt, ultro ci- 
troque gestis, mom inverosimiliter deducit, ztate 
provectiorem. esse oportuisse primogenitam S. Wal- 
detrudem atque annis circiter octodecim. .A ldegunde 
seniorem, adeoque ortam ut minimum. seculi istius 
septimi anno duodecimo : qua plane alia hypothesis 


«δὲ, in qua toto ferme decennio anticipandam | vides 


tatem S. Vincentii, qui proinde non solum sexa- 
(enarius, sed. septuagenarius mortuus sit. Sic tamen 
ille, angulos omnes scrutatus, si quo pacto ad. chro- 
nologicam normam. reduci possent, quz de jam dictis 
sanctis sororibus, Vincentio nostro, et aliis tam ob- 
scure & Legendarum compilatoribus tradita. sunt. 
Simonium non consuluit Henschenius dum S. Wal- 
detrudis Acta. illustraret, neque de ejus atate deter- 


631 


minanda, solicitus. fuit; id solum in annotatis indi- 
cans, natam ipsam antequam. Dagobertus regno et 
vita excederet, de quo quis dubitare potuerit, non 
video; atque hic iterum aque candide fateor, nec Si- 
monii opinionem. mihi displicere, modo cum ceteris 
connecli satis queat, praesertim cum. expressis Vita 
ipsius S. Waldetrudis terminis, quod nata sit tem- 
poribus Dagoberti, inclyti regis. Francorum, quem 
scimus, regnare primum, ctepisse in. Austrasia. anno 
622. Sed eas tricas Hannonibus ipsis discutiendas 
relinquo. Hac tentasse sufficiat, «tut obscura sunt, 
quz S. Vincentii tempora circumstant; de solenni 
ejus cultw clariora et illustriora ezstant monumenta, 
quam ut in dubium. revocari possint. 

14 Hisce pridem prelo paratis, Sonegiasipse ea- 
curri, coram  exploraturus, num quidquam reliqui 
istic lateret, quod ad. illustranda tot dubia lucis ali- 
quid aut. adjumenti adferret. Hwmanissime ab adm. 
Reverendo atque Amplissimo, non semel hic laudato, 
D. Decano exceptus, accessum habui ad sacra omnia 
de Sancto monumenta, eaque veneratus ad capituli 
archivum deductus sum, ubi exhibitum est diploma 
membraneum Maximiliani Casaris, nepotis Caroli 
Belgarum principis vices agentis, quo confirmans 
anno 1512, immunitates nonnullas Sonegiensi ec- 
clesi olim concessas, adducit diploma multo anti- 
quius, nempe anni 1987, Alberti Bavari, tunc 
-Hannoniz Comitis, in quo S. Vincentius Comitis 
-Hannoniz titulo insignitur, vocaturque in eo comi- 
tatu decessor, variisque id genus appellationibus de- 
coratur, e quibus inferre conabatur Amplissimus, 
agnitum priscis illis temporibus habitumque San- 
ctum, ut verum Hannoniz totius comitem. Argu- 
menti hujusmodi vim norunt, qui docti sunt libellos 
supplices principibus oblatos, ab eorum decretis aut 
decisionibus discernere ; si ducem Lotharingiz, F'ran- 
corum aut Saxoniz sanctissimum Patronum. suum 
appellassent Sonegienses, haud equidem dubito, quin 
responsoria diplomata iisdem plane honoribus et di- 
gnitatibus refulsissent : ut inde nihil erui possit, ad. 
evincendam pro seculo septimo proprie, uti modo ac- 
cepimus, comitis Hannoniz debitam S. Vincentio 
appellationem. Ad cultum transimus. 


$II. Sancti cultus in sacris Fastis, elogia, 
reliquie. 


I actenus dubia ferme et incerta, saltem non satis 
Ϊ explorata versavimus circa nomen, ortum, qe- 
sta et atatem S. Vincentii, quibus paulo certiora 
succedunt de antiquo cultu ei pridem et constanter, 
tum in Alto monte tum Sonegiis, deinde vero per 
universam Cameracensem Hannoniz diecesim exhi- 
bito; in cujus urbis Missali proprio, anno 1527 
Parisiis excuso, οἱ nobis a. b. m. R. D. Hiero- 
nymo Harts Burchtensi pastore relicto, exstat Mis- 
sa de S. Confessore secundo loco, Justus ut palma 
cum reliquis de communi hoc die. De cultus istius 
incrementis et celebriori subinde solennitate, abro- 
gata postmodum. pro dices, et ad solam ecclesiam 
Sonegiensem vestricta, plura dabimus paragrapho 
sequenti; hic primum Martyrologia recensenda sunt. 

et precipua encomia, in Belgio et alibi circumferri 
solita, sed ad pramissam veritatis historie limam 

exigenda. Hoc die matalem recoli certum. est, ad 
vI Junii memoriam ejus aliquam fieri, in additioni- 

bus Mss. Cartusie Bruzellensis ad. Grevenum, in- 

ter Pratermissos eo die notavimus ; sequuntur porro 

commemorationes alie xx Septembris, quo die trans- 


lationem 


AUCTORE 
4.8.9: 


Ez diploma- 
tibus non 
probatur 
Sanctum 
[uisse Han- 
nonie comi- 
tem. 


Von una ce- 
lebratur San- 
cti festivitas; 


AUCTORE 


JS BS. 


pracipue hoc 
die in addi- 
tionibus Be- 
da εἰ Ado- 
nis; 


in Usuardi- 
nis varie si- 
gnata; 


in Monasti- 
cis aliisque 
mon satis ex- 
acte, 


632 


lationem Sonegiis signavit Molanus inter. auctaria 
ad Usuardum, ac rursus XXIX Octobris : Eodem die 
translatio secunda B. Vincentii confessoris, qua 
ez Kalendario Sonegiensi se accepisse in Natalibus 
testatur, nullo indicato tempore quo facte fuerint 
pradictz translationes, de quarum epochis nihil re- 
gerio, quod earum. tempora certo queat determinare. 
Verum de natali sacros F'astos inspiciamus. 

16 In notioribus genuinis seculi rx. Martyrolo- 
giis Adone, Usuardo et aliis, idem a fortiori puta 
de vetustioribus, notus non est S. Vincentius aut 
Madelgarius. Nonnullis Beda auctariüis, quorum 
incerta. est atas, reperitur inscripta ejus memoria ; 
sufficiant verba codicis Atrebatensis : Ipso die, villa, 
quze dicitur Somnias (Sonegias) depositio B. Vin- 
centii, qui monitis B. Autberti pontificis mun- 
dum relinquens, in factis bonc conversationis 
sese exercuit. Znsertus etium. est. Adoni Lobiensi, 
ad marginem. quidem, sed manu aque vetusta : So- 
negias, sancti Vincentii confessoris, qui Altum 
montem construxit. Longius elogium recitat Ado 
S. Laurentii Leodii, cujus verba. etiam refert Flo- 
varium Sanctorum. Sic ambo loquuntur : Soniacas 
monasterio, S. Vincentii Confessoris, qui ante- 
quam habitum monachicum indueret, vocabatur 
Madelgarius; sed quia Domino auxiliante, mala 
mundi relinquens, fortiter ea post conversionem 
devicit, propterea Vincentius est appellatus. Qui 
in monasterio, quod Altus mons nuneupatur, ton- 
so capite, vixit plurimis annis sub sancta regu- 
la;nune in sancto requiescit tumulo apud Sonia- 
cas, in quo rebus humanis excessit. Fuit autem 
adhuc in seeulo positus, maritus S. Waldetru- 
dis, que ab illo, servata caritate, separata, mon- 
tem, qui Castrilocus dicitur, construxit, et ad ex- 
ercitium spirituale, multam sanctarum virginum 
militiam adunavit. 

l7 Eadem vel breviori phrasi de S. Vincentio 
meminerunt varia auctaria. Usuardina, quorumnon- 
mulla ez notissima editione describimus, ut sub uno 
aspectu appareat. diversus annuntiandi modus. Co- 
dici Tornacensi ad oram paucis adjectus est, simili, 
licet paulo. recentiori, manu : Vincentii confesso- 
ris, Haoniz; pluribus Bruxellensis: Apud Seno- 
gias (potius Sonegias) sancti Vincentii confesso- 

ris, e£ conjugis beatee. Waldetrudis Castrilocen- 
sis, neptis beate Gudile. Qui sanctorum Aut- 
berti et Gisleni abbatis exhortatione, factus ex 
Comite monachus, Christo in omnibus suis acti- 
bus servire studebat. Scriptoris hujus nepotismum, 
sew neptismum cum sua S. Gudila alibi etiam reje- 
cimus : S. Gudilam fuisse filium S. Amalbergz, de 
qua ad x. Julii actum est, probe novimus ; an autem 
et quo consanguinitatis gradu lc contigerit S. Wal- 
detrudem, hactenus nobis exploratum non est; pro- 
banda prius sanctorum Walberti et Bertilie cum S. 
Amalberga sanguinis conjunctio. Sed hac missa fa- 
cimus, ut Grevenum audiamus : Vincentii Comitis 
Hanoni:w confessoris. Molani annuntiatio in pos- 
terioribus editionibus ex Adone Leodiensi contracta 
videtur: Apud Sonegias, depositio B. Vincentii 
confessoris Christi ; qui in monasterio, quod AI- 
tus mons dicitur, tonso capite vixit plurimis annis 
sub sancta regula, servata caritate, separatus ἃ 
S. Waldetrude conjuge sua. Zis ferme subscri- 
bunt recentiores alii, cum Canisio abbatem appel- 
lantes S. Vincentium. 

18 Agunt de eodem monastici, quos inter Wion 
-Molani relata jam verba descripsit ; in. annotationi- 
bus nugas comminiscens de Sancto ut rege Hirlan- 

die et Comite Hannoni:, qui nimirum, uxore per- 
mittente, anno DCVI, quo verosimilius necdum natus 


DE S. VINCENTIO MADELGARIO CONFESSORE. 


erat, vitam monasticam amplexus sit. Ea rectius a 
Dorganio et Menardo omissa sunt. Longius Buce- 
lini elogium pratereo, quod jam dictis aut. pauca su- 
peraddat, aut etiam magis incertu. Constantinus 
Ghinius canonicis regularibus S. Vincentium ac- 
censuit, elogium ex. Molano describens, sed ita tor- 
quens, ut si recte omnia componantur, S. Aldegun- 
dem S. Vincentii non sororiam sed filiam fuisse in- 
dicare videatur. Nec pratermissus est. in Catalogo 
generali Ferrarii, qui (is mon contentus que apud 
alios legerat, vult Sanctum nostrum, non solum no- 
minatos alibi Sanctos secum ez Hibernia adduaisse, 
aut in Belgiwm invitasse, sed iis ipsis, nempe Ul- 
tano, F'oillano, Furseo, Eloquio, Ettoni et Adal- 
iso monasterium in Alto monte | exstruzisse, quasi 
ii omnes in eo loco monachi fuerint. Breviter, recte, 
et vere Castellanus: Sonegiis in Hannonia, S. 
Madelgarii ( gallice Mauger) qui et Vincentius ap- 
pellatur, mariti S. Waldetrudis (gallice Vaudrue) 
eujus sacrum corpus honoratur ibidemin ecclesia 
collegiata sui nominis, nempe a monachis, opinor 
per Normannos dispersis aut. extinctis, ad canonicos 
seculares translata, procurante S. Brunone archiepi- 
scopo anno 965, ut testantur monumenta hodiedum 
ibi exstantia. . 

19 Stylum de more exercuit Saussayus in Mar- 
üyrologii sui Gallicani Supplemento pag. 11465, 
communibus cum. ceteris laborans vitiis, aliudque 
praterea de suo addens, quod pro Altimontensi 
cenobio, Malbodiense a Sancto conditum fingat, 
ipsumque non ad praedictum cenobium, sed Sone- 
gias, deposito militari baltheo, secessisse. Audi ejus 
orationem : Sonnegiis in Hannonia; S. Vincentii 
Comitis, qui sub Dagoberto rege omni strenuitate 
pollens, ac religionis studio precipue nobilis, in- 
colas ilius, quem regebat, tractus, barbaris 
adhue moribus viventes, αὐ ad omnem honesta- 
iem et pietatem promoveret, ex Hibernia, quo 
jussione regis transmeaverat, apostolicos viros 
Ultanum, Foillanum aliosque in Belgium evexit, 
quibus hospitio fovendis Malbodium cenobium 
ad fluvium Sambram exstruxit, horumque ope 
informatis popularibus suis ad Christiane legis 
observantiam, ipse Sonnegias secedens, deposito 
balteo militari, humilem religionis habitum in- 
duit, coacervatisque sub sancta disciplina meri- 
torum cumulis, in Christi pace obdormivit. Coli- 
tur in tota Hannonia summa celebritate, non hac 
die modo, qu:ze est depositionis, sed die quoque 
Septembris vigesima, qu:ze est translationis. Alte- 
vam translationem jam assignavimus, de celebriori 
cultu infra acturi. 

20 At ceteris omnibus encomiastis palmam pra- 
ripuit Molanus, cujus verba non ez Natalibus sed 
ex Indiculo desumimus, quod hoc proprium ejus 
opus sit, alterum posthumum. et alterius cura edi- 
tum. Sic igitur ibi habet : Sanctus Vincentius 
confessor, Hannoniz Comes, antea Madelgarius 
dietus, inter palatinos regis Francorum Dago- 
berti non infimus fuit. Habuit enim uxorem, 
consanguineam regis, beatissimam Waldetru- 
dem, ipsumque rex habuit ad annos aliquot Hi- 
bernie gubernatorem. Unde postea in Gallias 
rediens, sanctissimos et strenuos fidei przedica- 
tores secum adduxit, inter quos: Foillanus, Fur- 
seus, Ultanus, Eloquius, Etto et Adalgisus. Aut- 
bertum episcopum miro humilitatis affectu coluit, 
qui eum adeo superni amoris fervore accendit, 
ut, deposito cingulo militize secularis, totum se 
ad cultum divinum adstrinxerit. Unde ad Sam- 
bram, in municipio quod Mons altus dicitur, 
monasterium consiruxit, quod adhuc subsistit, 


unico 


E 


Saussayi et 
Molani elo- 
gia, 


multa com- 
miscent, 


merito reji- 
cienda ; 


nec placent 
qua habet 
Miraus, 


üuL Appey. 
dix Ms. Sj. 
égiensis ; 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


unico milliari a Malbodio distans, ubi monastico 
habitu suscepto, sub sancte conversationis regula 
sese humiliter reclusit : erat enim, servata cari- 
tate, separatus ab uxore sua Waldetrude, quce 
in Castriloco sanctimonialium monasterium con- 
struxit. Tunc permulti sanctissimi hunc montem, 
vocabulo et religione altum frequentarunt, de 
animarum salute loquentes. 

2] Exprimit autem historia Ansbertum Ro- 
thomagensem episcopum, exilio proscriptum, 
Hugonem abbatem Gemeticensem, Vulmarum 
abbatem Boloniensis ecenobii, Ettonem Britan- 
num sacerdotem, Amandum ex Elnone, Wasnul- 
phum ex Condato, Gislenum ex Cellensi mona- 
sterio, Ursmarum et Erminum ex Laubaco, 
Foillanum et Ultanum ex Fossensi monasterio, 
Aldegundem ex vicino Malbodio, Waldetrudem 
ex Castriloco, Gertrudem ex Nivella. Postea 
construxit etiam Sonegias ccenobium, in quo ob- 
dormivit et requiescit. Sed hodie est Canonico- 
rum collegium in Sonegiis oppido Hannonis; 
qui commutatio, secundum Annales Hannoni:e, 
facta est per Brunonem archiepiscopum Colo- 
niensem, anno nongentesimo sexagesimo quinto. 
Natalis ejus est xiv Julii, quem etiam Camera- 
censis ecclesia, cui tota Hannonia subest, merito 
novem lectionibus celebrat. Qua in eo elogio nobis 
displiceant, ea dictis et dicendis facile intelligetur ; 
venisse aliquando ad. Altum montem praedictos San- 
ctos, niliil est quod nos credere prohibeat, ast ibidem. 
fuisse vivo et istic commorante S. Vincentio, non 
patitur ratio temporum ut de S. Ansberto infra 
ostendemus ; Hugo Gemeticensis, et ipse Rothoma- 
gensis episcopus, werosimilius necdum. matus erat 
dum S. Vincentius e vivis excederet, ut vide in ejus 
Vita 1x. Aprilis. 

22 Non magis placent qua in Fastis Belgicis et 
Durgundicis memorat. Mirzus, familias Pippinia- 
nam et Vincentianam commiscens, adeo ut xx1 Fe- 
bruarii non dubitaverit, S. Amalbergam seniorem 
viduam. sororem facere SS. Waldetrudis et. Alde- 
gundis. Tum pro S. Vincentio allegat Dinterum 
(non magna auctoritatis virum) in Mss. Brabantiz 
Chronicis, et alios tradentes, ipsum fuisse natione 
Hibernum, et antea Madelgarium, Hibernice 
Maguir nuncupatum. Si non fuerit natione Hi- 
bernus, inquit ipse, videtur saltem in Hibernia 
aliquamdiu vixisse, fortasse eum Dagoberto, Si- 
geberti Austrasize regis filio, quem a Grimoaldo 
Majore-domus regie in eam insulam ablegatum 
fuisse, supra die xxr Februarii docuimus. Inde 
porro in Galliam Vincentius veniens, multos vi- 
ros apostolicos, in'his Foillanum, Furseum, Ulta- 
num, Eloquium, Ettonem et Adalgisum adduxit. 
Jam superius utcumque discussis melius consonant 
qua sequuntur : Hortatu S. Autberti Cameracensis 
episcopi, mundi pompis valedixit; in Altomonte 
ad Sabim fluvium monasterium construxit, atque 
in illud se abdidit. Qui locus frequentia fratrum 
cum populosus fieret, ut liberius Deo vacaret, 
Sonegias ad locum secretiorem secessit, ubi 
alterum sibi ac paucis sociis monasterium stru- 
xit, quod est przeclarum hodie Canonicorum 
collegium. 

29 Incerta hic multa et falsa a Molano et Mirzo 
referri, quz lapsu temporis vulgi traditione accre- 
verint, satis jam patere existimo , non aliter quam 
qua ante ratione explicuimus, accommode intelli- 
genda ; at sinceritatis limites omnes transgressus 
videtur auctor manuscripti, ad nos olim Sonegiis 
transmissi sub titulo Appendicis ad Legendam 
sancti Vincentii; quz certe hujusmodi appendicis 


633 


minime indiga. est, satis habens si per sc substet. In 
hac nova incondita farragine exosa vrambe de patria. 
Hiberniensi, veterique perillustri cente Maquirica 
recoquitur, imo enormiter augetur, idque tam novis 
et debilibus argumentis, ut. ea referre pigeat, nedum 
operosius impugnare. Hibernis nimium ferme con- 
cessimus, dum non omnino improbabilem, saltem 
non repugnantem, historicz veritati ostendimus san- 
cti Vincentii in eam insulam aut saltem. in Angliam, 
quacumque demum de causa. profectionem, ut proinde 
tam, absona, et Actis ipsis directe opposita, exiqi 
posse non evistimemus, quz inepte regerit jam dict q. 
appendix. Ul de commentis ceteris conjecturam, fa- 
cias, articulo 5, asseritur, Walberto, Madelgarii 50- 
cero, mortuo anno 598, S. Vincentium cum urore 
Waldetrude Hannoniam rezxisse ; articulo 6, prater 
Sanctos in Legenda. expressos, ultra triginta. alios 
Scotos et Hibernos in. Belgium traxisse dicitur, fa- 
ctus ipse monachus anno 606 ; atque alia zque im- 
perite digesta, de quorum pretio jam facile statuis. 
24 Ut igitur dubia illa et incerta a. verioribug 
discernamus, magis fidus in hac re ductor erit Bal 
dericus, alibi a nobis sepe laudatus, ut pracipuwus 
post Normannicas incursiones, etsi non semper verus 
rerum. Belgicarum scriptor, cujus verbis paragra- 
phum hunc concludendum censuimus. Sic loquitur 
lib. 2, cap. 35 : Non preeteream vieum, quem 
Altum montem dicunt, nec immerito sie nomi- 
natum, cum beatus Vincentius cum multis viris 
religiosis, qui cum eo fuerant, sua conversatione 
reddiderit sublimatum. Porro iste Vincentius 
Comes egregius, videlicet S. Waldetrudis mari- 
tus, juxta quidem secularem eminentiam, et 
rebus et genere potentissimus, eruditione tamen 
crebris monitionibus beati Autberti pontificis 
informaius, secularis militie pompam procul 
abhorruit, Deique obsequiis mancipare se potius 
sestimavit. Igitur dum de loco su: conversationis 
expetendo solicitus curam gereret, non defuit 
divina pietas Sancti viri desiderium completura. 
Nam quadam nocte pluit Dominus nivem, et 
omnem regionem circum et circa niveo rore re- 
spersit, excepto paululo loci, quod in supradicto 
vico, in modum videlicet crucis, resperzendum 
reservavit. Quod vir Dei suo desiderio coelitus 
contigisse, altiore consilio intellexit, divinoque 
indicio certior factus, mox eodem in loco mona- 
sterium ex proprio sumptu fundavit : quod etiam 
suus magister Autbertus, viris secum relieiosis 
adhibitis, in honore Apostolorum Petri et Pauli 
dedicavit, ibique vir Sanctus feliciter conversa- 
tus, laudabilis vitze sanctitatem ducere adstuduit. 
25 Hoc paucis et nimium contracte Baldericus, 
qua certe non parvam temporis latitudinem requi- 
runt, ad eum ferme modum quo nuper annorum 
ordinem verosimillime deduximus, monasterii con- 
structionem a consummata, Sancti ipsius conversione 
merito distinguentes. 1d plane vides, inter hec om- 
nia Hibernici nihil, nihil Maguirici admisceri, om- 
nibus sine controversia subsistentibus, etiam miraculo 
de nivea pluvia, quod Legenda quoque constanter 
memorant. Pergit auctor : Ad cujus piam conver- 
sationem multos viros religiosos confluxisse, aif, 
traditisque preediis et propriis rebus, cum sacro 
viro degentes, ad vitee regularis normam sese 
construxisse. Cum autem locus a regibus et 
principibus augmentari, et frequentia fratrum 
populosus ccepisset haberi, ut liberius Deo vaca- 
ret, in secretiorem locum secessit; quem etiam 
locum paulo posterius dicam. Hujus vero forma 
et exemplo religio monachorum postea multo 
tempore adolevit, sed per incursus gentilium, 


imo 


AUCTORE 


J. B. S 


quibus omni- 
bus prefe- 
runtur, 


E 


que de S. 
1 incentio 
tradidit 


AUCTORE 


J. B. S. 


Baldericus 
Noviomensis 
εἰ Tornacen- 
sis episco- 
pus. 


Reliquiae in 
duabus the- 
cis asserva- 
ta, 


634 


imo et per crebras seditiones domesticorum, sub- 
ripiente inopia, ordo monachalis ad canonicalem 
redactus, sic ad tempus domni Gerardi episcopi 
usque remansit. Nempe ad aetatem ipsius Balderi- 
ci, Episcopi istius. ministri pracipui, apud quem 
vide ceteras camobii vicissitudines, reductionem a 
canonicis ad monachos, novam per Fulcuinum in- 
staurationem, etc. ,de quibus, ut oculatus testis, plu- 
vibus agit lib. 4, cap. 6. Ad Sanctum regredimur. 

26 Repetamus locum, inquit Baldericus lib. ὩΣ 
cap. 40, quem relictis quidem in Alto monte fra- 
tribus expetiisse beatum Vincentium przdiximus. 
Hic profecto ab incolis Sungeias nuncupatur : ubi 
ipse vir Domini a frequentia populari remotus, 
fratribus sociatis, monasterium struxit, ibique 
exactis hujus vitz cursibus, feliciter sepultus, 
cum filio suo Landrico, Meldensi episcopo, in 
pace quiescit. Hactenus Balderici solidior narra- 
tio, cui an. credere debeamus, S. Landricum fuisse 
Meldensem episcopum, ad. hujus Vitam xvi Aprilis 
discussit Henschenius. Hic verbo notaverim, agita- 
tam olim inter Altimontenses monachos et. Roswey- 
dum controversiam, dicendine essent sancti Vincen- 
tius οἱ Landricus, pater et filius, abbates monasterii 
utriusque. Altimontensis οἱ Sonegiensis, quo mon 
videbatur adduci posse Rosweydus. Aliam item cum 
Bollando utrum. monachi illi Basiliani censendi 
essent, quales supponebant, S. Gislenum in Cella 
sua. instituisse, an. potius .Benedictini ? Utramque 
sic componendam existimo, ut plane sentiam, San- 
clos istos, licet Sonegiis commorantes et ibidem mor- 
luos, Altimontensium curam, quamdiu vicerunt, 
non dimisisse; ut si immediati abbates mon. fuerint, 
patres tamen. dici potuerint. Benedictinum | vero 
institutum, si mon sub ipsis principiis, saltem mon 
diu post, ut communiorem per ea. tempora regulam, 
amplexos fuisse. Àst hac a sancti Vincentii cultu 
mos procul. aveherent, de cujus incrementis agendum 
superest. 

27 De wveliquiis quod hic dicendum restabat ; 
pretiosas sanctissimi Patroni sui exuvias possident 
Sonegienses, summaque veneratione honorare per- 
gunt in vetusto sed magnifico templo, quod nitide et 
eleganter exornatum admiratus sum, dum eo accessi 
nr Maii, anno quo hac scribo 1123. "Thecas binas 
antiquo artificio, alibi satis explicato, elaboratas os- 
tendit laudatus hic non. semel Adm. Reverendus et 
Amplissimus D. ecclesiz istius Decanus Lambotte, 
quas paucis descriptas inveni in Appendice, sequen- 
ti paragrapho magis discutienda. Sic ibi et vere ad 
vem nostram memorat oculatus testis : Philaterium, 
quod est argenteum deauratum, quo divi Vin- 
centii caput decoratur, a quatuor leonibus ejus- 
dem materie sustentatum, Margareta Hannonize 
Comitissa, Balduini Imperatoris filia, magna, li- 
beralitate juxta ae devotione, dono dedit, quod 
satis ostendit littera M, philaterio appensa, mar- 
garitis et unionibus exornata; sed quz a delinea- 
lore satis expressa non est : addere poterat, id magis 
colligi ex ipsius statua, unum. ex octo loculis occu- 
pante, ac theca ipsius breviculam ideam manu ge- 
stante. Philaterium est tantze molis, ut vix ab 
uno homine ferri queat; et est ita artificiose 
eolatum, ae affabre consurgentibus turriculis 
compositum, ut intuentes in sui admirationem 
attrahat. Feretrum majus in quo cetere divi 
Vincentii reliqui: asservantur, ab antiquitate, 
magnitudine et pondere adeo commendandum 
est, ut vix octo robusti homines sufficiant ad 
illud gestandum. 


DE S. VINCENTIO MADELGARIO CONFESSORE. 


28 Quod mon semel per litteras a. laudato D. 
Decano, et corum rursus impense flagitaveram, cu- 
raret nempe. thecz utriusque delineationem, quo in 
as incisa veprasentari lic possent, ad commendan- 
dam. Sonegiensium erga S. Vincentium pietatem ; 
id postmodwm. executus est, usus artifice mon satis 
perito, ex cujus grossioribus lineamentis redditz 
sunt lamelle, qua hic exhibentur. Sacri vertices 
phylaterium seu feretrum, in majori folio expansum, 
multum contrahi debuit, ne ingens templum potius 
quam theca exigua efformaretur, talis nimirum qua 
ab uno homine elevari et gestari posset, uti coram 
ipse perspezi, et ex superius posita. imagine, justo 
etiam grandiore (tota enim machina pedes duos al- 
titudinis non multum excedit) utcumque perspicitur. 
Monet Fortius pag. TT, sacrum caput a. reliquo 
corpore sejunctum. fuisse anno 1950 a Petro Alba- 
nensi episcopo, Innocentii PP. IV legato, Alberto 
Prussiz οἱ Livoniz episcopo, ac Nicolao Camera- 
censi assistentibus; ipsaque item Margareta Comi- 
tissa, cujus sumptibus magnificam thecam. fabrica- 
tam jam divimus. Loculís octo totidem turricule 
suc statueque cum mumismatibus appendentibus 
respondent, quarum. sole quinque oculis patescere 
queant. Cetere decorationes, qua hic ez majori 
parte cognosci possunt, fusius a dicto Fortio descri- 
buntur; mobis satis est, ad Sancti gloriam, tam 
praclara monumenta spectanda. exhibuisse. 

29 Lipsanothecz majoris moles et gravitas ex data 
brevi descriptione satis intelligitur, cetera α Fortio 
pelenda a pag. 174, ubi Apostolos quidem ex ar- 
gento deaurato dispositos enumerat; verum quid ima- 
gines in tecto hic expressa indicent, nec ipse expli- 
care potuit, neque mihi promptum Γι divinare; ez 
rudi delineatione, prout fieri potuit, excuse sunt. 
Longitudo ejus ad sez fere pedes, latitudo ad unum 
cum dimidio extenditur. In patenti fronte ex eodem 
metallo conspicitur S. Vincentius, cum duobus filiis 
Landrico episcopo et. Dentlino, quemadmodum san- 
cta uxor Waldetrudis cum binis filiabus, Aldetrude 


et 


SS 


"imis 


quarum mt- 
110r capitis, 


major sacri 
corporis hic 
eahiübentur. 


A 


Antiquior 


üpud Altum 
montem et 
Sonegienses 


Cultus, 


C 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


et Madelberta. passim. exponitur. Epigraphe. istic 
adscripta. sic sonat : 


Angelus a summa cceli transmittitur arce, 

Qui Madelgario Christi mandata revelans, 

Praeeipit in somnis, ut Montem construat al- 
tum. 

Sic fit ut in terris dum sacram fabricat zedem, 

Sanctus perpetuam mereatur in zethere sedem. 


In opposita fronte est et argentea. deaurata, statua 


dido dis 5 ds do dl 
IUE «59 T 


(95 


Christi Salvatoris , cum alio epigrammate , cujus 
hac sola pars legi potuit : 


Fronte sacri scrinii majestas coslica splendet, 


Plena boni studii, quam nemo bonus repre- 
hendet. 


Cetera. oculis spectanda et. consideranda relinquun- 
tur, ez apposito schemate in minorem formam, ut 
nobis moris est, sed satis ample contracto, ut nihil 
ad splendorem aut artificium merito desideretur. 


ἐξ 
^ e 


25 ΘΕΌ ΘΔ ir I bdb dur -- 
Tees ΝΙΝ enn PIPER 


$1II. Idem cultus magis propagatus ab 
episcopis Cameracensibus , reliquize 
solenniter circumferri solitze, festivitas 
ad totam dioecesim extensa, et Offi- 
cium Sonegiis proprium. 


am AMMolanwum testantem | audivimus, ecclesiam 
Cameracensem Officio novem lectionum S. Vin- 
centii festum recolere solitam, de cujus Missa etiam 
locuti sumus : ast institutionis istius principium 
non facile divinaveris , quamquam. antiquissimum 
fuisse, minime dubitem ; tum fortasse inchoatum, 
dum cessantibus qrassationibus  Normannicis , ad 
canonicos transit ecclesia Sonegiensis, ita dispo- 
nente S. Brunone Coloniensi anno 965; aut certe 
dum. tempore Gerardi episcopi, sequenti prooime 
seculo, in integrum restitutum est Altimontense ca- 
nobium. Conjecturis inniti non possumus : primum 
solennioris alicujus cultus argumentum non ostendit 
summam. ambarum ecclesiarum. curam. fuisse ad 
sancti Patroni celebritatem eatenus promovendam. 
Est hoc diploma, ex antiquo codice Sonegiensi de- 
scriptum, Nicolai IIT, Cameracensis episcopi, apud 
Sammartlanos ordine quinquagesimi quinti, datum 
anno 1261 feria tertia. post ramos Palmarum, qua 
fuit xix Aprilis, Pascha incidente in xxiv ejusdem 
mensis, sub littera dominicali B. In eo instrumento 
Nicolaus, pramissis nonnullis ad. Sancti vitam spe- 
ctantibus, quz inolitas traditiones renovant de du- 
catu Lotharingie, Francorum et Saxonum, de 
dominio in insulas Hiberni: et de comitatu Han- 
nonis, quaque idcirco a nobis omittuntur ; ad Sone- 
giensem fundationem. delabitur, ejusque defensorem 


ac vindicem S. Vincentium, adeo ut quicumque 
eum in suis przecipue corporalibus seu aliis ne- 
cessitatibus, devote et fideliter requisissent, pe- 
titionum suarum justarum a Domino, ejusdem 
pii confessoris meritis, optatum celeriter conse- 
querentur effectum. 

31 Tum ita loquitur : Sed quia refriguit cha- 
ritas, nutat fides, et vilescit devotio modernorum, 
deliberatione provida statuerunt dilecti filii prze- 
positus, decanus et capitulum Sonegiensis eccle- 
size memorate, ut singulis annis in crastino Pen- 
tecostes processionaliter cum fidelium turbis, 
ibidem devote convenientibus, lustrent villam 
Sonegiensem, circumferentes reverenter et de- 
vote feretrum, in quo corpus ejusdem confessoris 
beatissimi requiescit, cum aliis ipsius ecclesice 
reliquiis, ad excitandos fidelium populos ad im- 
plorandum devotissime patrocinium tanti Patris, 
et ut Deus, ipsius interventu, pie postulantibus 
postulata concedat, et flagella iracundic su, 
quie juste pro peccatis suis multipliciter patitur 
populus Christianus, miseratus avertat. Nos igi- 
tur pium eorum in hac parte propositum et sta- 
tutum in Domino commendantes, et eamdem ec- 
clesiam, quam sincera diligimus, ut tenemur, in 
Domino charitate, utpote qui in ea primitus et 
diutius in officio prepositure percepimus sti- 
pendia militie clericalis, prosequi cupientes, gra- 
tia speciali de misericordia Christi, etc. Deinceps 
declarat indulgentias, inquit amanuensis descri- 
ptor, quem mallem, causam addidisse, cur eo potius 
die quam in propria Sancti festivitate processio ista 
olim instituta fuerit : nisi usu aliquo invaluisse cre- 
damus, quemadmodum de S. Ragenu[fla in. Aiicu- 
ria hoc die, et de S. Amalberga ad x hujus mensis 
jam dirimus. 

32 Ceterum de ejusdem perseverantia testatur 


Appendic 


AUCTORE 


JOBS. 


anno 1261 
renovatus et 
auctus est. 


AUCTORE 
J. B. S. 


Solennis sup- 
plicatio qua 
sacra lipsana 
circumfe- 
runtur, 


n 


alio etiam 
quandoque 
deportata. 


Petrus Ca- 
meracensis 
episcopus 
anno 1325 


636 
Appendiz, superius citata, articulo 19 in hac ver- 
ba : Quotannis altera Pentecostes processio So- 
negiensis oppidi celebratur, in qua corpus et ca- 
put S. Vincentii per circuitum civitatis processio- 
naliter deferuntur. Illa autem supplicatio longe 
a civitate sese extendit, ita ut matutinz incho- 
entur aliquando ad medium tertiw, aliquando 
hora tertia, aliquando ad medium quarte, pro 
diversitate seu longitudine circuituum ; nam sunt 
tres circuitus, longus, medius et parvus. Summo 
mane hora competenti, pro diversitate etiam cir- 
cuituum dicitur Prima, qua finita, dicuntur Lita- 
nis Sanctorum. Ubi ventum est ad invocationem 
S. Vincentii, feretrum ejusdem deponitur e su- 
blimi loco a duobus Canonicis recentioribus, et 
duobus capellanis junioribus..... Finitis Litaniis, 
ad iter seu processionem, magna etiam populi, 
variis ex locis tam vicinis quam dissitis, con- 
fluente caterva, maxima cum reverentia ac de- 
votione progreditur. Ubi ventum est ad villam in 
ultimo suburbio novo, que vulgo dicitur Del 
baille, caput sacrum S. Vincentii a Camberonen- 
sibus assumitur, quod deferunt per circuitum, 
sese obligantes, non scripto verbo, sed viva voce, 
reddere in eodem loco integrum et illesum, uti 
ab ipsis aeceperunt. Hzc paulo fusius describun- 
lur α F'ortio lib. 3, cap. YT. 

33 Pergit Appendix capile suo ultimo in hac ver- 
ba : Nec silendum, ut notum sit, quanto in ho- 
nore fuerit et olim, ut nune, memoria patris no- 
stri Vincentii, quod anno Mrxx, tempore Bal- 
duini, hujus nominis sexti, Hannonis comitis, 
corpus ejusdem Patroni portatum fuerit ad coe- 
nobium Hasnoniense, dum dedicaretur ecclesia, 
cum aliis viginti quatuor Sanctorum corporibus, 
ut suis precibus et meritis ibidem Deo famulanti- 
bus patrocinaretur. B. Vincentium fuisse unum 
e viginti quinque Sanctorum corporibus, quae eo 
delata fuerunt, vefert Cognatus lib. 12 Annalium 
urbis Tornacensis cap. 24. Si opera pretium esset, 
possent ejusmodi translationes aliz reperiri, iis pra- 
sertim temporibus quibus consuetudo invaluerat, sa- 
cra Sanctorum. lipsana. ad varias solennitates com- 
poriare. Id de Sancti ejusdem reliquiis sexennio 
ante factum invenies, nempe anno MLXIY in dedica- 
lione basilic sancti Sepuleri per S. Lietbertum 
Cameracensem episcopum. Habes in Actis tomo 1v 
Junii ad diem xxu, pag. 606 elenchum bene lon- 
qum sacrorum omnium corporum qua solennem eam 
caremoniam sua prasenlia cohonestarunt. Sed de 
his satis; jam ea quae ad ritum Officii ecclesiastici 
attinent, paucis etiam prosequamur. 

934 Quam singulari veneratione S. Vincentium 
colendum putaverit Petrus Cameracensis episcopus, 
apud Sammarthanos ordine 1x, idem qui anno 1313 
reliquias S. Waldetrudis solenniter a terra le- 
vari ordinaverat, ostendit ipse decreto particulari 
in plena synodo anni 1323, in. eum. finem. promul- 
gato, quo, praemissa longiori oratione, Sancti meri- 
la, et vite partem non modicam recensente, auctis 
etiam titulis per Hannoni:e, Hiberni:, Lotharin- 
gi, Franconim et Saxoniw ducatus, sancto Vin- 
centio ex vulgi fama adscriptos, ostendit, inquam, 
prafationem. sic. absolvens : Gaudeat igitur prin- 

ceps Hannonim et patria, de tanto principe in 
coelesti gloria triumphante. Exultent subditi et 
laetentur, qui coronatum a Deo meruerunt ha- 
bere patronum. Quis enim Christi fidelium po- 
pulus gaudere non debeat in przclara festivitate 
tam sanctissimi confessoris, eujus sunt miracula 
pretiosa? Tum, cetera. ordine prosequens, subdit : 
Nos vero ad ipsum Beatissimum, et ipsius eccle- 


DE S. VINCENTIO MADELGARIO CONFESSORE. 


siam Sonegiensem nostre considerationis aciem 
convertentes, festum ipsius Confessoris, quod 
celebrari consuevit quarta decima die mensis Ju- 
lii, statuimus et ordinamus, in universis comita- 
tus Hannonize ecclesiis solenniter celebrandum, 
cessandumque illa die ab omni opere mechanico 
et servili. 

35 Quapropter vobis et vestrum singulis in 
virtute sanctze obedientiz, et sub excommunica- 
tionis poena precepimus et mandamus, quatenus 
festum hujusmodi in ecclesiis vestris solenniter 
celebretis ; vobis omnibus clericis et laicis comi- 
tatus ejusdem nostre dicecesis districte przeci- 
piendo mandantes,'quatenus dicta die, tamquam 
die Dominica, cessetis ab omni opere manuali, 
et festum hujusmodi revereamini condecenter, 
ut sicut in terris positus Hannoniensis comes re- 
fulsit excellentia dignitatis, sic in corpore sancto 
devotius veneretur. Nos enim, de omnipotentis 
Dei misericordia, et gloriose Virginis matris 
ejus, omniumque Sanctorum meritis et interces- 
sionibus confidentes, omnibus vere pcenitentibus 
et confessis, qui ad ecclesiam Sonegiensem in 
vigilia et. in festivitate dicti Sancti accesserint, 
et per octavas ejusdem, pro qualibet die, qua di- 
ctam ecclesiam devote visitaverint, xn dies de 
injunetis sibi peenitentiis misericorditer relaxa- 
mus : volentes, presentes indulgentias omni 
tempore duraturas, non obstantibus quibuscum- 
que revocationibus, sub quacumque forma verbo- 
rum, per nos vel Officiales nostros imposterum 
faciendis, nisi de indulgentiis istis specialis et 
expressa mentio habeatur. In quorum fidem, etc. 
lta ille, de glorioso sancti Vincentii cultu promo- 
vendo egregie solicitus. 

36 At postmodum ab Episcopis ejus successoribus 
imminutam paulatim, per comitatum  Hannoniz, 
contractamque festivitatem jam supra insinuavimus, 
quarum mutationum causas investigare, nec. mune- 
vis nostri, nec hujus loci est : satis erit ex Fortio 
rem ipsam dicere. Narrat hic lib. 3, cap. 18, pag. 
188, in synodis Cameracensibus posterioribus redu- 
ctam esse S. Vincentii festivitatem eo usque, ut ad 
infimam classem. delapsa sit, demum anno 1604, 
sub Archiepiscopo Cameracensi Guilielmo de Bergis 
reformata et penitus abrogata, adeo ut hoc tempore 
ad solum oppidum Sonegiense ejusque territorium 
(non exclusis, opinor, Waldetrudensibus canonica- 
bus Montensibus) restricta sit ; ubi tamen ingenti 
hactenus apparatu et constanti incolarum pietate ac- 
colarumque concursu celebratur, non varo. illustrata 
miraculis. Cum igitur de precipua hac festivitate, 
de processione in. festis Pentecostes, binisque trans- 
lationibus, istic quoque recoli solitis, abunde jam di- 
ctum sit, superest ut ez Officio Sonegiensi Ms. ea 
decerpamus qua ad totius rei motitium. sufficiant. 
Tiubris hinc inde litteris varie a scriptore distinctum 
est, sub hoc titulo : Antiphonze Officii Sonegiensis 
saneti Vincentii, Sonegiensis patroni, una cum 
responsoriis et capitulis, secundum usum  eccle- 
sie Sonegiensis. Lectiones omissa sunt, ex ipsa 
Legenda procul dubio repetenda ; nos pauca vero se- 
ligemus. 

97 Initium ducitur ab Antiphonis ad primas 
Vesperas, qua versibus hexametris concinnata sunt ; 
ec quarum prima, argumentum sumunt Sonegien- 
ses, quo Sanctum suum. Hibernis accenseant, de 
qua re superius disputatum est ; singulas ordine 
describimus : 


I Magnis muneribus dotavit Hibernica tellus, 
Nos Madelgarium dum fecit habere beatum. 


n Hic 


festum de. 
pracepto per 
totam Han- 
noniam in- 
stituit, 


quod postea 
restrictum, 
modo abro- 
gatum est. 


Specimina 
aliqua 


ex Proprio 
Sonegienst 


paucis ezhi- 
bentur. 


C 


* potius pre- 
ceptis, 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


m Hie sub magnifico degens miles Dagoberto, 
Vitze per meritum cunctis se fecit amandum. 
nr Nam fortis, justus, tune prudens atque mo- 
destus, 
Sese prudenter ita conformabat ad omnes, 
Mitibus ut mitis fieret, durisque superbus. 

Iv Hune postquam Superz tetigit mutatio dex- 

ire, 

Postponens habita, nihili pendens adhabenda, 
Moribus ac habitu monachus fit religiosus. 

v Christi pauperibus pauper sie associatus, 
Veram pauperiem sincero est corde secutus, 
Unde beatorum potietur sorte per zevum. 


38 Sequitur Capitulum sub hac formula : Dedit 
Deus confessionem sancto suo Vincentio, et ex- 
celso in verbo gloriz ; dedit illi contra inimicos 
potentiam et in celebrationibus decus. Meretur 
describi hymnus ex quo colligas, non Hibernum sed 
Gallum genere censeri S. Vincentium. Sic habet : 


Regem coelestis glori: laudent flores Ecclesie 

Superna quorum patria nitoris fulget gratia. 

Hos inter flores preeditum virtutibus Vincen- 
tium 

Suo Christus clarissimo inthronizat palatio : 

Ortum primis natalibus et procerum primori- 


bus 

Tironem profert Gallia, ducem offert Hiber- 
nia. 

Hine tactus cceli nectare mundum ccepit post- 
ponere, 

Militi post cingulum, jugale solvit vincu- 
lum : 

Mundo totus immoritur, Christum vivendo se- 
quitur 

Laborum fructus aggregat, ad ccelum liber 
evolat. 


Sit Trinitati gloria, laus, decus et potentia, 
Per quam victor egregius mundum vicit Vin- 
centius. 


39 Z»xtribus ad primum. Matutini nocturnum 
antiphonis, quid de aliis, uti et de responsoriis 
censendum sit, facile quilibet intelligere poterit. En 
primam : Vir vitze laudabilis Madelgarius, agno- 
mine Vincentius, nobili prosapia editus, nobiliori 
mentis est industria preditus. Altera est : Ab 
ipsis infanti, annis Christi precepta *, fide divi- 
na, humanaque imbutus est lege. Tertia : Adul- 
tus Dei famulus, cum setatis profectibus in bonis 
crevit actibus. Hujuscemodi sunt Officii reliqua ex 
Sancti Actis potissimum desumpta, aut consimili 
phrasi explicata, ut peculiare nihil occurrat, prater 
orationem, propriam et hymnum ad Laudes. Hac 
est ipsius Oratio : Omnipotens sempiterne Deus, 
qui beatum confessorem tuum Vincentium, in- 
stantis vitz illecebras fecisti vincere, da populo 
tuo, ut per ejus interventionem, purificatis cun- 
ctis sceleribus, mereatur perfrui bonis ccelesti- 
bus. Per Dominum, etc. Sistimus in dicto hymno 
ad Laudes : 


Spes in periculis, salus honor tuis, 
Beate Vincenti, precamur subveni ; 
Jactamur in mari, procellis tundimur, 
Pirata circuit, necare nititur; 
Ab ore belluze marin: libera, 
Portumque naufragis salutis impetra. 
Hoe przestet unico Pater cum Filio, 
Preestet, Paraclitus creator Spiritus. 
Amen. 


Tomus um Julii. 


637 


Nihilo plus nos docet spissum Breviarium Ms. 
ecclesie S. Waldetrudis Montensis, in quo reci- 
tantur lectiones, zque ac reliqua, confusz, cum fe- 
sto Ostensionis notato in Kalendario prafizo ad 
xxIx Octobris, de quo tamen eo die in ipso. Brevia- 
vio non agitur. Tolerabiliores sunt lectiones in pro- 
prio canonicarum istarum Officio, editz Duaci apud 
Bellerum anno 1625 ; quibus aliz adjiciuntur pro 
XXIX Octobris de sacri corporis translationibus tum. 
Metensi sub Carolo Calvo, ut volunt, tum. Montensi 
per Raginerum a Longo collo, Comitem -Hannoniz, 
sub Carolo Simplice, de quibus videsis inferius an- 
notationes αὐ antiquiora Sancti miracula. 


δ ΤΥ. Legendz de S. Vincentio scripte 
crassioribus mendis expurgatz, et ejus 
miracula Sonegiis accepta. 


Q laboriose desudarit in colligendis per totum 
Belgium. Sanctorum Actis primus Operis nostri 
designator Heribertus Rosweydus, non uno loco super- 
ius explicatum est, nec porro satis memorari pote- 
Tit. Inter immensos labores quibus Belgicas biblio- 
thecas, non tam lustrare quam vorare visus est, ca- 
nobia omnia circumeundo, Altimontense nequaquam 
pratermisit, unde scriptam ad ipsum. epistolam. ve- 
perio, ez cujus verbis intelligi datur, quod sub fi- 
nem S 2 paucis innuimus, operose probare conatos 
ejus loci monachos, S. Landricum ez Meldensi epi- 
scopo fuisse abbatem secundum Altimontensis ca- 
nobii aque ac Sonegiensis : quo adducunt exempla 
abbatis suà. Richardi, qui prater Alimontense alia 
viginti gubernarit ; atque. ante ipsum S. Gerardus 
octodecim moderatus sit : praeterquam quod Altimon- 
tenses alias abbatem habuerint cum Gislenopolitanis 
et. Vedastinis communem. Urgentius vero id evin- 
cunt ex ipsis Legendis, ubi S. Vincentius morti 
jam proximus, satis ostendit, primorum. suorum fi- 
liorum curam minime se abjecisse, dum vitam cu- 
piebat finiri suam, ubi comam capitis abscide- 
rat; tum vero suos omnes filio commendans : Te re- 
ctorem, ait suis, amantissime fili, superna cle- 
mentia providit, teque hujus sacre militize du- 
cem idoneum elegit. Quz eo solum hic dicta. sunt, 
ut pateat, jam a centum. et amplius annis Majores 
nostros ad. gesta S. Vincentii eruenda non modicam 
operam contulisse. 

41 Nec minor Rosweydo cura fuit omnia. colli- 
gendi qua apud Sonegienses reposita credebat de S. 
Vincentio monumenta, ut apertissime docent littere 
R. D. Henrici de Vergnies, alias αὖ Henschenio 
laudati, et. nostri P. ZEgidii Mouton ( Vervecinum 
se vocat ) ex quarum brevi relatu, quam non otiose 
res gesta sit, perspicies. Non patuerat, opinor, Ros- 
weydo scrutatori archivum Sonegiense, unde aliena 
opera, uti compulsus, jam dictum dominum de Ver- 
gnies ecclesie istius canonicum instanter rogaverat, 
annitente etiam. Viro Cl. Auberto Myrao, lustraret 
ipse suggereretque instrumenta. omnia. Sonegiensia 
eaque Montes Hannoniz ad Vervecinum. dirigeret, 
aut ibi aut Antverpiz describenda ; id quod se sedu- 
lo curasse testatur litteris datis xiv Decembris 1600; 
ea, vero tum. accepisse Rosweydum oportet, cum in 
Fastis Sanctorum, quorum Vitz in Belgicis bi- 
bliothecis manuscriptze exstabant, ez officina Plan- 
tiniana anno 1607 publicatis, de Vincentianis etiam 
meminerit. Non dissimulat Vergnaus difficultates 
varias, quas ipsi non adeo promptum esset. liquido 
dissolvere, tum circa translationem corporis S. Mar- 


96 celli, 


AUCTORE 
J. B. S. 


Monumenta. 
huc spectan- 
tia, 


jam olim col- 
legit Roswey- 
dus, 


AUCTORE 
J. B: S. 


et post ipsum 
Bollandus, 


adjutoribus 
Altimonten- 
sibus el Sone- 
giensibus. 


Datur Le- 
genda Alti- 
montensis 


638 


celli, temporibus S. Martini PP. et Dagoberti non 
satis apte illigatam, tum circa alia, de quibus jam 
ante disputavimus. Eadem apparet solicitudo in aliis 
litteris datis xxv Februarii 1607, et ex. Vervecinis 
Montensibus xit Martii insequentis, ut. plane con- 
stet, exhuusisse eruditum Canonicum archiva Sone- 
giensia, ne quid ad sanctissimi Patris sui. illustra- 
tionem desideraretur. 

42. Neque ibi stetit circa S. Vincentium disqui- 
sitio, resumpta a Joanne Bollando, comite Baltha- 
«are Corderio, ad quos eastat epistola data ez. Alti- 
montensi monasterio Yv Septembris anno 1633 ; ex 
cujus solo exordio de mota tunc temporis pracipua 
quastione fies certior. Scriptores sunt domni Philip- 
pus Froymont atque Franciscus Selpin, sic rotunde 
epistolam. suam. inchoantes : Admodum Reverendi 
Patres Balthasar Corderi, et Joannes Bollande. 
Mirifice prorsus me (sic opinor loqui Froymon- 
lium) recreavit conspectus vester, quem doleo 
iam brevem fuisse; etsane si per occupationes 
vestras nobis licuisset diutius una herere, de 
nostris, ut coeperamus, ardenter contulissemus, 
et, ut reor, non sine fructu. Non desino tamen 
vos in Domino intueri cum magno affectu, et, ut 
spero, iterum videbo vos, et gaudium meum in 
Domino cumulabitur. Interea, que promiseram, 
ad vos mitto. Rogatus abs Reverendo Patre Ja- 
cobo Simonis, an noster Vincentius esset Benedi- 
elinus, partem aientem conatus sum adstruere. 
Sic demum. Bollandum alloquitur : Nullus ambi- 
gendi loeus relinquitur, quin S. Vincentius fuerit 
Benedictinus, cum disertissime testetur historia 
ejus vitee probata ommibus, et nullus in contra- 
rium hactenus quidquam produxerit. 

493 arem factam existimo et renovatam a. pra- 
dictis PP. Bollando et Corderio apud. Sonegienses 
monumentorum ad. S. Vincentium pertinentium in- 
vestigationem, certe inde accepta sunt scripta varia, 
circa Sancti vitam et cultum, quz hic paucis enu- 
merabimus, sive ea prius ad Rosweydum sive ad 
Bollandum directa. fuerint. Sonegiis ad mos certo 
pervenit Legenda major, in capitula quindecim. di- 
stributa, cujus prologum manu sua. descripsit Bol- 
landus, cujusque auctorem credimus monachum Αἰ- 
limontensem, qui, teste laudato jam J'roymontio, 
scripsit circa annum Christi 1167. Vita altera mi- 
nor dicitur fuisse D. Preulhommii canonici. Came- 
vacensis, sed et Sonegiis verosimillime huc destinata 
et a Rosweydo descripta. In elencho Sonegiensium 
memorantur etiam miracula, de quibus plura infe- 
vius. Sunt et omnia transumpta manu ejusdem, a 
qua est Appendis supra a nobis discussa, ad. quam. 
videtur operam contulisse R. D. Claudius Bonnet- 
lus ecclesie Sonegiensis canonicus. Asserit Ver- 
gnawus, misisse se copiam. litterarum Episcopi. Ca- 
meracensis, item antiphonas et. responsoria. Officii, 
qua paragrapho pracedenti dedimus. Praterea nar- 
rationem de translatione S. Marcelli, supra etiam 
a nobis citatam, qua exstat tomo 2. Januarii pag. 
12; Vitam Landrici et alia, que ad S. Vincentium 
non adeo provime reducuntur. Ut verbo dicam, ni- 
hil superesse existimo, quod vel Sonegiis vel ex ΑἸ- 
to monte hodie requirendum sit. Quid vero sibi velit 

Vinchantius in Annalibus ad annum. 048, dum ad 
marginem citat Philippum αὐ .Eleemosyna in. Vita 
S. Madelgarii cap. 22, fateor me non intelligere. 

44 Vitam porro ez Preudhommii Cameracensis 
canonici codice extractam. examinavit Bollandus ac 
nonnullis annotationibus illustravit, quas nescio ad 

quem diem referre cogitaverit : certe ad editionem. 
parare visus est, nonnullis jam propria manu de- 
scriptis, eamque nos ez ejus ductu ezcudendam cen- 


DE S. VINCENTIO MADELGARIO CONFESSORE. 


suissemus, nisi in substantia plane convenire depre- 
lhendissemus cum. altera paulo longiori, a. laudato 
canonico de Vergnies accepta, cujus auctor anony- 
mus, Altimontensis monachus, verbosius pleraque 
aque ac aller digessit, iis tamen preteritis quz de 
S. Waldetrude minoris Legenda scriptor non satis 
opportune inseruerat, cum hac alibi melius et fusius 
deducta. sint. Prima ista et brevior Preudhommiana 
«Legenda, cujus et scriptorem et etatem ignoramus, 
a Rosweydo olim descripta est, opinor huc Sonegiis 
transmissa, verum, ut iterum dicam, tam jejune 
coagmentata, ut nihil de Sancto contineat, quod. non 
uberius in Altimontensi referatur. Atque, in pu- 
rioris defectu, pracipua, solaque adeo a nobis dan- 
da, manum ferme praferre videtur laudati jam se- 
pius Vergnai; quam etiam habemus in. magno no- 
stro codice Ms. Valcellensi, seu Moretiano, collatam 
olim cum alia Ms. Legenda, Bollando ad tempus 
commodata a .R. P. Alexandro Kenetto Ordinis 
Minorum, que erat. monasterii Bethleemitici juxta 
Lovanium ; at variantes lectiones, in eo manuscripto 
reperta, tanti Bollando vise non sunt ut observari 
aut annotari mererentur. 

40 Ceterum iisdem Vite amba defectibus labo- 
rant, amba sic ordinate, ut res et tempora satis 
distingui minime possint. Wasconiorum seu Wa- 
scaniorum gentem, ez qua prognatus sit S. Vin- 
centii pater, utraque diserte occinit, cum multo ve- 
rosimilius Belga seu P'rancus fuerit : utraque 
proregem, prope dicerem heredem et dominatorem, 
in Hiberniam ablegat, quo eum postmodum sancta, 
conjuz secuta sit : utraque ludit in septenario San- 
clorum mumero, quos omnes una ex Hibernia in 
F'ranciam S. Vincentius abduzerit, quod cum eo- 
vum. Sanctorum. Actis nemo facile conciliaverit : 
adde colloquia et res alias non satis judiciose dispo- 
sitas. Qua omnia, utut, quemadmodum  rotunde 
pronuntiat Cointius, falsa continuo et plane respuenda 
non existimemus, talia certe cum Mabillonio esse 
fatemur, ut explorata dici omnino nequeant, sed 
plerisque addititiis ?llis. circumstantiis, saltem pro 
majori parte expurganda, ad salvandam utcumque 
rerum. substantiam. Etenim si resectis superftuis, 
ad commodum sensum reducantur, qua scriptores 
isti ex longa traditione et ex vetustissimis paginu- 
lis acceperunt, nom usque adeo absona videbuntur 
omnia, quin saltem aliquatenus tolerari possint, ut 
paucis explicatum eo. 

46 Potuit sane ex Vasconia, eo tempore satis 
nota, genus trahere S. Vincentii pater, variis de- 
inde possessionibus in. .Hannonia locupletatus. Ne- 
que trajectus in Hiberniam, sive Dagoberti jussu, 
sive alia ratione, tanto. conatu exagitandus videtur, 
cum eo variis de causis proficisci potuerit S. Vin- 
centius, in qua potentem. fuisse asserit citata supe- 
rius S. Foillani Vita : in traditione porro perseve- 
vaverit ea. peregrinatio, cujus vera causa oblivione 
sepulta, aliis excogitandis ansam prabuerit. Neque 
hac adeo absona sunt, ut ea causa. Iberiam in Va- 
sconia fingere oporteat, ez qua ridicule per Hiber- 
niam in Franciam redierit. Hibernos autem Sanctos 
aliquos in reditu comites habuisse, aut munificentia 
sua ec Hibernia accivisse, mihil est quod. credere 
prohibeat. In eo excedit Vita longior, quod S. Ans- 
bertum Rothomagensem episcopum exsulem adducat 
in Altum montem, superstite sancto Vincentio, 
quem obiisse dicimus ut summum anno OTT, totis 
sedecim annis priusquam. Ansbertus e sede sua pel- 
leretur, ut vide in ejus Actis ad 1x Februarii. Non 
magis subsistit tot aliorum Sanctorum ad Altum 
montem confluzus, quorum aliqui locum istum oculis 
suis fortasse mumquam. viderint : certe ibi esse mon 


potue- 


E 
multis Labo- 


rans defecti- 
bus, 


F 


et in pluri- 
bus viz ac- 
commode sal- 
vanda; 


quod et n 
recentiori. 
Fortii desi- 
deratur. 


Miraculo- 
Tum bind 
Sunt classes 
lating, 


€? Fortio 
nonnihil qwu- 
elg, 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


qotuerint, vivo istic et superstite S. Vincentio mo- 
nacho aut abbate. Sanctos prope omnes colligere vo- 
luisse videtur Anonymus, quos eo seculo in Belgio 
floruisse intellexerat. Ut cetera, mittam, me tacente, 
satis patet, seculi sui stylum Legendam sapere, ubi 
multis pauca, non varo. verbose et inornate narran- 
tur. Capitum et numerorum divisionem ad normam 
nostram aptavimus, dubiis aliis et obscuris ad anno- 
tata remissis. Atque hzc de Actis Latinis Mss. 

47 Vitam gallicam, parergis multis et episodiis 
amplificatam, superius a. nobis citatam scripsit R. 
D. canonicus Sonegiensis Le Fort, alias Fortius, 
quam ad me mittere dignatus est Adm. Reve- 
vendus et Amplissimus D. Lambotte ecclesiz istius 
hodie Decanus, editam Montibus anno 1654, cui 
titulum fecit auctor Speculum nobilitatis, eo rem 
omnem non. obscure dirigens, ut preceptis moralibus 
historiam, de se satis dubiam, farciat, per paginas 
196 in forma, ut vocant, octava deductam. Totam 
evolvi non semel, sed fructu poemnitendo, utpote in 
qua viz quidquam repererim, quod ad. explanandas 
difficultates conduceret : non magis quam ez Pontii 
dicto superius Memoriali immortali, nec memoria 
nec citatione digno. Ex voluminis Fortiani magni- 
tudine facile intelligis, primigeniis Actis non insti- 
tisse scriptorem, sed. varia alia, pro sua, opinor, in 
Sanctum pietate, compilasse, qua hic discutere aut 
refellere opere pretium. non sit. Ea undecumque 
corradit potissimum, qua ut magis mira, sic minus 
verosimilia censeri debent. Ex uno specimine de ce- 
teris facies conjecturam : pag. 88 diserte asserit, 
sanctum ipsum Vincentium, in Franciam reducem, 
cum septem illis Hibernicis apostolis, supra jam 
laudatis, continuo Romam profectum; quo Molani 
Natales adducit in S. Ettonis elogio, nulla prorsus 
auctoritate subnixo. Mitto cetera, ne hic jam toties 
ventilata cogar repetere. De cultu hodierno melius 
testari. potuit. F'ortius, et miraculorum adjuncta 
nonnulla explicare, de quibus infra agendum erit. 

48 Ad miracula porro quod. attinet, ea ex Mss. 
Officiis ecclesie Sonegiensis a laudato Claudio Bon- 
netto cum. -Bollando communicata sunt, quibus pra- 
ficus erat hic titulus : Sequuntur miracula tam 
antiqua quam recentiora, meritis D. Vincentii 
Sonegiensium tutelaris edita. Antiqua quidem in 
elegantiorem stylum, seu magis vulgarem ser- 
monem reddita; recentiora vero de gallica in 
linguam latinam translata, per D. ac M. Joan- 
nem de Lattre Sonegiensem canonicum : ad ma- 
jorem Dei gloriam et ejus famuli honorem anno 
Domini wmpoxxvur. JDuas hic audis miraculorum 
classes, quarum priori manum. admovit recentior 
calamus, cui non satis fidens Bollandus, maluit an- 
tiquiora ista desumere ex. grandi codice nostro M*. 
Moretiano seu Valcellensi, superius citato, ez quo 
et nos ea dabimus integra, completa et ordinata; 
ubi in Ms. Sonegiensi omissa sunt. aliqua, alia ve- 
ro turbate disposita, que in codice melius et accu- 
ratius describuntur. Dabimus autem servatis fide- 
liter omnibus, etiam. prafatiuncula, phrasi et or- 
dine, mutatis dumtazat titulis, quos modice contra- 
ctos ad marginem apponendos censuimus. Si qua ve- 
70 obscuriora in iis occurrant, in annotatis explicata 
invenies. 

49 De iisdem omnibus, more suo paulo fusius 
agit laudatus F'ortius in altera historie sua parte a 
pag. 199 ad 362, in tres potissimum. classes ipsa 
distribuens. Prima complectitur miracula omnino 
duodecim antiquiora, ita etium. a. mobis appellata, 
quod, tempus, quo patrata. sunt, et adjuncta cetera 
obliterata sint. Id discriminis inter F'ortium et co- 
dicem. nostrum intercedit, quod in hoc sola undecim 


639 


miracula, reperta sint. Nimirum. aliun-le accersivit 
Fortius insigne. sanctissimorum duorun conjugum 
patrocinium, in generali calamitate Hannonibus clien- 
tibus suis demonstratum, grassante morbo epidemico 
seu peste, ut mox ex ipso subjiciemus. In altera 
parte enumerat. Fortius quatuor recentiora eaque 
splendida miracula. ab. Ordinario, nempe Camera- 
censi archiepiscopo approbata. Tertio Demum per 
octo capita recenset singularia alia beneficia S. 
Vincentii meritis impetrata. Nostrum erit, Fortii 
opus cum manuscriptis nostris conferre, et ubi quid 
diversum. occurrerit, monere; aut si nova aliqua 
suppeditet , ea nostris adjungere, ut hic modo faci- 
mus de duodecimo illo miraculo in codice Valcel- 
lensi pretermisso. 

50 Describit itaque pradictus Fortius a pag. 
262 horrendam mortalitatem temporibus Guilielmi 
Bavari, Hannoniz et Hollandiz comitis Hannoni- 
cam provinciam depascentem, seviente nimirum pe- 
stilentia, qualis eatenus visa numquam fuerat ; quz 
n magna, Tartaria, wt creditur, exorta anno 1346, 
inde toto triennio universam Asiam, Africam, Eu- 
vopam. tanta atrocitate pervaserat, ut solo visu et 
halitu ea afflati alios enecarent ; quemadmodum ad. 
dictum annum. ex ejus temporis historicis accurate 
memorat noster Philippus Brietius in brevi suo uni- 
versali Chronico. Ea lues in Belgium atque adeo 
in Hannoniam penetraverat anno 1349, tantaque 
strage miseram illam. provinciam afflixerat, ut de 
omnium vita conclamatum videretur. Hwumanis igi- 
tur remediis omnino deficientibus, nihil prius ha- 
buere Montenses et Sonegienses quam ut ad san- 
ctissimorum conjugum patronorum suorum Vincen- 
tii e£ Waldetrudis przsidim confugerent : indicta 
proinde in diem vit Octobris solenni supplicatione 
ad ericetum Castrense, tum ipsi, sacra utrimque 
lipsana vectantes, tum accolae universi ponitentium 
ritu et habitu convenerunt ad centum circiter homi- 
num millia; ibique a Decano Sonegiensi cantato in- 
genti celebritate Sacro, aliisque precibus et lacry- 
mis ardentissime profusis, celeste auvilium San- 
ctorum suorum meritis adesse senserunt, atque adeo 
depulsa moz calamitate, dissipatoque veneno, paz et 
tranquillitas, imo optata aéris. salubritas et sereni- 
tas per totam patriam, mirifico utriusque Sancti pa- 
trocinio, rediit. Habe nunc Acta ipsa eo quo dixi- 
mus ordine. 


VITA 


Auctore Anonymo. 


Ex duobus veteribus Mss. 


PRAEFATIO. 


ub specie firmamenti Ecclesiam preeferri , 
S eamdemque meritis Sanctorum et virtuti- 
bus, acsi stelliferis ornatibus, illustrari, sicut 
novis antiqua conveniunt, ita multitudo veritatis 
genere probabile reddunt. Quod etiam Psalmistze 
preeconio constat inniti, cum : Coeli, inquit, enar- 
rant gloriam Dei, et opera manuum ejus in an- 
nuntiatione firmamenti. Annuntiatio, sive splen- 
dor, ut ait Salomon a, firmamenti, gloria stella- 


rum, 


AUCTORE 
JXDAS. 


et explicata. 


Utilis San- 
ctorum hi- 
storia : 


AUCTORE 
ANONYMO. 
EX MSS. 


similis pilis 
caprarum ad 
opus san- 
tuarii olim 
collatis. 


b 


640 


rum; predicatio autem Ecclesiw, virtutes et 
merita Sanctorum. Quamobrem in hane puro 
mentis intuitu insurgere, et beatissimum in ea 
Vincentium, ut prestantissimum sidus, animi 
complexu comprehendere, osculo spirituali leni- 
ter attingere, lingue etiam officiis meritorum 
ejus radios ubique diffundere, sicut divinze jubi- 
lationis przecipuum extat negotium, ita salutare 
imitande virtutis emolumentum. Atque exem- 
plorum in tanto Patre eminentium memoria ᾿ 
quantum vitandis seculi pompis utilis est habita, 
tantum amplectendis zeternz vitz gaudiis omni- 
modis apta. Miraculorum proinde quam celebris 
potentia, sanctitati ipsius per gratiam Dei coli- 
tus collata, quo excellentius divini operis novi- 
tate coruscat, eo uberius coeleste jubar attentis 
animis inspirat. 

2 Nune ergo constituendis tam proclarz ma- 
teriei verborum ornatibus, quis saltim peritorum 
sufficit conatus? Vestro tamen, Domini et fratres 
b, monitu consultus, ipsiusque venerandi Confes- 
soris patrocinio suffultus, quod minus est; virium, 
ea spe et fide constanter proveho, et provectum 
dilectioni vestrze decernendum salubriter impen- 
do. Annuit et ipsa divinitas, quecumque in lau- 
dem ipsius mortalium preesumit voluntas. Cete- 
rum votis benigne satis innuit, quod deitatis ille 
confabulator Moyses tabernaculi zedifieiis offe- 
rendum Apostolo instituit. Exposito namque 
multitudini ccelestis imperii edicto, deliberatum 
est ab omnibus, offerri quiddam muneris Deo c. 
In quo necessitati nil fuit obnoxia voluntas, sed 
in impertiendo arbitrii regnavit libertas. Fiunt 
interea prompt: devotionis xenia, ingens qui- 
dem auri et argenti copia, eris ac ferri, cetera- 
que id genus metalla, gemmarum etiam vivens 
gratia, interlucenti colorum vetustate distincta. 
Promebatur Indiei velleris tincta murice lana, 
bissique retorti elaboratissima fila. Nec defuere 
rubricatis hyaeinthinze pelles tergoribus, vel nec 
temnendus de pilis caprarum congestus. Sed in 
his omnibus quid prodant arcani mystica sensus, 
elaboravit doctorum opinatissima virtus : verba 
quidem divinis laudibus congruentia, iisdem ca- 
prarum pilis dixere latentia. Quocirca etsi auri 
gemmarumque, vel cetera rerum, id est virtu- 
tum, aufugiunt insignia, conferatur ad sinum 
Eecclesi:?, vel pilorum, id est verborum, quam- 
quam inutilis copia; sed quz profiteatur virtutes 
Sanctorum et merita, sicque fiat super aurum et 
topazion pretiosa. Jamque coelestis auxilii invi- 
tata clementia, accelerabo pii Patris Acta prze- 
cellentia; ut quantis in Christo gratiarum donis 
sit preditus, perspicua luce palam extet fideli- 
bus. In quo, ut dietum est, negotio, voti magis 
quam ingenii spectetur ratio : quodque meritis 
Sanctorum ommis angusta sit elocutio, prudens 
animadvertat :emulatio. 


ANNOTATA. 


a Non Salomon ista scribit, sed Jesus Siracides 
Ecclesiastici cap. 43 y 10, ubi ista, habentur : Spe- 
cies coli gloria stellarum, mundum illuminans 
in excelsis Dominus. 

b Verosimile est, hic Sonegienses Canonicos, aut 
monachos A ltimontenses intelligi. 

e Alludit procul dubio ad Exodum cap. 25 x 4 
et cap. 35 καὶ 6. 


VITA S. VINCENTII MADELGARII CONFESSOKIS. 


CAPUT I. 
S. Vincentii ortus, militia, conjugitwm. 


a igitur tempestate, cum Christiani majestas 
E imperii toto orbe serena dominatione inva- 
luit, et Christus πού {180 suze gloriam ubique gen- 
lium dilatavit; beatissimus Domini confessor 
Vincentius, cognomento Madelgarius, ante se- 
eula quidem a Deo przedestinatus, mundo nobili- 
ter est natus a, sed seculo futuro per gratiam Dei 
nobilius relegatus. Ortus sane excellentissima 
Francorum prosapia in villa Sterpeias nuneupa- 
ta, sicut parentum et consanguineorum claritu- 
dine fulsit insignis, sic vitam bonorum informavit 
augmentis. Genitor quoque ejus, Madelgarius no- 
mine, clarissima Wasconiorum b crevit ex gente, 
sieut antiquorum compertum est relatione. At 
mater regia Francorum stirpe venam ducens, et 
Onoguera c vocitamen habens, eidem viro illu- 
strissimo jure connubiali erat inserviens : qui Deo 
et hominibus acceptze indolis puerum liberalium 
disciplinis artium simulque Euangelicis scholis 
tradiderunt informandum. Quapropter et huma- 
nis eum mater sapientia ubertim illustravit, et 
colestium intelligentia multimodis inflammavit, 
et in virum perfectum a puero usque educavit. 
Cujus singula vernantis zvi momenta, ad quae 
bonitatis suce instituerit argumenta; hinc cum 
militie mundane rudimentis optimarum virtu- 
tum constabit argumentis. 

4 Cumque tirocinii tempora superna adhuc in 
puero Dei adolescerent gratia, exegit cura pa- 
rentum, quatenus militi: regali preeberet assen- 
sum. Quo sane temporis articulo inclytus Rex 
Francorum Dagobertus imperii sui frena terra 
marique laxavit, et civium jura regali solertia 
decenter administravit. Cujus militia tyro nobilis 
devinctus, et balteo regali przecinctus, totum piis 
actibus commendavit, quod regia magnificentia 
dignum zstimavit. Unde et regalis amplitudo di- 
lectionis su:e oculos in eum convertit extemplo : 
procerum quoque benigna sublimitas, et cuncta 
palatinorum sibi arridebat hilaritas. Sed et vale- 
tudine corporis adeo robustus, form: venustate 
conspieuus , proceritatis elegantia specificus , 
vultu placido serenissimus, omnique humani- 
tatis gratia erat prefulgidus ; atque decore 
virtutum animum deintus illustratum , orna- 
mentis altioribus reddidit elimatum : ubi fidei 
sincera devotio, cum spei et caritatis firmissimo 
sese illigavit glutino. His una justitiz zequitas, 
manuum munditia, vit» puritas, ad proximum 
habita pietas, mansuetudo morum et lenitas. Ha- 
rum socia semper pulchritudine ad cetera ille- 
ctus, et de die in diem ad potiora provectus, pa- 
lam dedit mortalibus, ad quz eum informaverit 
Altissimi virtus. 

5 Transcensis itaque venerandus tiro adole- 
scentiee annis, arreptoque tenore gratissimze ju- 
ventutis, sieut parentibus natu erat unicus, ita 
privilegio amoris specialiter dilectus. Gaudebant 
etiam actuum vitzeque ejus rumore secundo, quo 
frequentabatur in palatio, quo celebris omni fie- 
bat in populo. Deinde spe posteritatis admodum 
suspensi, quo ingens rerum suarum copia suc- 
cessore debeat inniti, pertractant animo sagaci. 
Quapropter filii mentem matrimonio inclinandam 


deli- 


Illustribus 
parentibus 
natus, οἱ 
egregie edu- 
catus. 


militat sub 
Dagaberto 
rege, ei carus 
eL aulicis. 


Matrimo- 
nium sua- 
dentibus pa- 
rentibus, 


amore pudi- 
citia resistit, 


€ 
αἱ tandem 
cedil, ac S. 
Waldetru- 
dem ducit. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


deliberant : eumque in jus hereditarium succedere 
exoptant; cui et tantus suze domus conveniat or- 
natus, et spatiosus ampli patrimonii fundus. Age- 
bat sane tune in palatio excellentissimus quidam 
Gualbertus d, tam genere quam facultatibus prze- 
ditus, sortitus et ipse eminenti regalis conju- 
gem, cui Bertilia adhzesit nomen. Quorum filiam, 
Waldetrudem nomine, venerabili Vincentio pa- 
rentes in conjugium optant expetere, utpote quam 
virginei oris decora formositas, natalium quoque 
tanta illustravitclaritas. Consulto etiam super hoe 
illustri Walberto, desideriis eorum satisfactum ire 
jam deliberat ex animo, cum pro pari generosita- 
tis et dignitatis titulo, tum etiam pro comperto 
in juvene totius prudenti: et gravitatis exemplo. 

6 Porro res gesta, ab genitore ad Vincentium 
defertur: de consensu nuptiarum sermo induci- 
tur. Sed cui sederat jam supernis animum com- 
modare; pudiciti e quippe titulo destinavittrium- 
phare. Quin Apostolico vigoratus consilio, maluit 
singulariter agere in Christo, quam jure conju- 
gali participari seculo. Quapropter edicta paren- 
tuma se suspendere, propositamque dotis arrham 
nisus est postponere. Quod genitor haud zequo 
ferens animo, sic in eum correptionis usus est 
verbo: Cur, amantissime fili, paternze voluntati 
tuorumque renitendum arbitraris consulto nobili? 
De jure connubii opportune se ratio ingerit, quce 
genus nostrum unica tui spe propagandum dispo- 
nit, omnemque totius nostrz familie cum rebus 
affectum ad tui solius declinat respectum. Incas- 
sum enim hanc solerti:e nostrze rerum affluen- 
tiam superna pietas providit, siis, cui jure debe- 
iur, uti velle deserit. Ecce patrimonium empti- 
que cespitis millena jugera, mancipiorum quoque 
decenter, numeroseque adunata famulitia; quo- 
rum frequentia et domus nostra honeste satis ad- 
ministratur, et rei familiaris copia in dies au- 
gmentatur. Et quorsum haec sagacitatis nostrz 
elaborata studio, si extranei heredis futura sunt 
dominio? Turbine ceu venti decedunt florida 
campi, aut cum transit honos, quo frondea se 
induit arbos, sic contempta tibi ruet omnis glo- 
ria nostri e. Proinde in angelicis et apostolicis 
commendabile extat sanctionibus, parere filios 
patrum admonitionibus; quorum sententiis et 
auctoritati e diverso congrederis, qui nostra tuo- 
rumque consulta despectum ire delegeris. 

7 Sie genitor dixit, dictumque omnis cognato- 
rum affinitas approbavit, et Vincentium exhorta- 
tione multimoda attentavit. Hisque reniti fru- 
stra conatus, oppositisque Scripturarum exem- 
plis in angustum coactus, nutu quidem Dei inter 
cetera illud Apostolicum tacitus et ipse conside- 
ravit, quod imitatione dignum jure putavit: Fi- 
lii, ait, obedite parentibus vestris in Domino ; 
illudque Philosophi ccelestis: Qui, inquit, obau- 
dit Patri, refrigeratur matri; et rursus: Serva 
honorem patri tuo, et superveniet tibi benedictio 
a Deo. His et hujusmodi illectus, et providentize 
Dei numine respectus, genitorum votis et peti- 
tioni exorabilem se prestitit; unde et fructum 
benedictionis a Deo sempiternum hereditavit. 
Futuris nuptiis sponsalitium ex more dedicat, ex- 
cellentissimzeque memoriz et forme Waldetru- 
dem, annulo subarrhat, matrimonio copulat, 
quam filiam Waldberti, nobilitate eximii, jam 
sermo titularat. Quorum animus quis sit habitus 
in nuptiis, post. angelicee vitze claruit exemplis, 
quam cclestibus obsequiis usque adeo informa- 
bant, et virtutum omnium exercitiis copiose illu- 
Strabant. Sed et soror ipsius venerabilis Walde- 


641 


trudis, Aldegundis f nomine, et ipsa omni divinze 
legis instructa plenitudine, ab ipsis quidem cre- 
pundiorum exordiis in schola virtutum proficiens, 
et, zeterni Regis amori, sub titulo castitatis [erat] 
deserviens. Ceterum quzeque fuerint, noscere cu- 
pientibus, notitia rerum adest pro foribus, cum 
pie conversationis earum ornatibus. Quibus im- 
morari sat foret laudabile; sed Vincentius sacer 
nos virtutum suarum respergens przeoccupat odo- 
re, qui et animos pie mulcebit, et spirituali dul- 
cedine admodum refovebit. 


ANNOTATA. 


a Ita Ms: Valcellense ; αἱ Sonegiense: mundo 
feliciter est natus. Ortus sane, etc. 

b Alibi Wascaniorum, utrum praferas, parum 
interest. Id observari hic velim, ad. explicationem 
eorum, qua supra dicta sunt, Sanctum constanter 
appellari Vincentium, et cognomento Madelga- 
rium, ut verosimillime id nominis a patre tracerit, 
quod quam commune olim. fuerit, nec hodie prorsus 
abolitum, satis notum existimo. 

c Ita Mss. Alia citat Jacobus Simon, in. anno- 
tatione ad cap. 2 vitz S. Woaldetrudis, in quibus 
Ohesuera et Omiguera appellatur : ipse Omigeram 
et Onogueram vocat. 

d De Walberto et Bertilia vide quz dicta sunt 
ad x1 Maii. Walberti et Gualberti idem est nomen. 

e His ornamentis occupatus Amonymus, satis 
ostendit, nihil. solidi se invenisse quod traderet. 

f De Aldegunde actum est xxx Januarii. 


CAPUT II. 


Provincia ei a Rege commissa, sancti 
fii οἱ flic. 


eracto dehine solenni more conjugio, gaudium 
fiebat omni populo ; tamque super hoc gra- 
tulabantur cives urbani, quam regali in palatio 
primi: ipseque rex ingenti tripudio gratulabun- 
dus, quod regius tiro matrimonium zeque sit ade- 
ptus, amori eum suo eo vicinius commendavit, 
quod majorum votis et edicto paruerit, sibique et 
regno suo tante posteritatem familiv profutu- 
ram merito ipse autumarit. Quapropter et regia 
munificentia eum locupletavit, censu quoque et 
honoribus ampliavit; insuper et totius insulas 
Hibernis a potestati ipsius et dominio dedit sub- 
jacere. Collegit sane inspirato ccelitus animo, 
ipsum totius terre sat fore preesidio, hocque re- 
gni latus tanti brachio Ducis undique protegen- 
dum, nec hostili ullatenus incommodo proteren- 
dum. Unde et versus ille Davidicus : Quoniam, 
inquit, salvum fecit Christum suum Dominus, 
ideo in potentatibussalus dexterz ejus. Accepto 
itaque a Rege principatu, favente etiam in hoc 
omni senatus consultu, cum ingenti suorum at- 
que illustrium virorum copia occidui orbis accele- 
ravit confinia, emensoque Gallici maris Oceano, 
et quod gentis est, orbe Britannico, ccelesti sem- 
per et ubique comitatus gratia, Hiberniensi feli- 
citer constitit in patria. Et ecce totius populi 
frequentia, chari Ducis oblectata presentia, in 
voce exultationis obviam ruit, pioque tumultu ac 
si Regem susceptura deszvit. Nihil audire fuit 
vel cernere, prz:eter quod erat gaudii et letitize, 


qualis 


AUCTORE 
ANONYMO. 
EX MSS. 


f 


Hibernia in- 
sul prafici- 
tur à Dago- 
berto : 


AUCTORE 
ANONYMO. 
EX MSS. 


et abit ad. 
eum S. JWal- 
detrudis. 


In Franciam 
rediens mul- 
tos Sanctos 

secum dedu- 


cil : 


b 


c* 


642 VITA S. VINCENTII MADELGARII CONFESSORIS. 


qualis civium suscepto Rege solet esse tumul- 
tus, cum redierit triumphatis sine ezede suorum 
hostibus. Eratque cunctis honori et reverentiz, 
quod vir amore et honore precipuo a rege habi- 
tus, in 51:6 dominationis sortem princeps sit ele- 
ctus. Ipse etiam majestati divinze vota super haec 
solvens et libamina, neque per omnia ipsius regi 
contestatus clementia, adjecit et illa oraculi Da- 
vidiei przconia: Populus, quem non cognovi, 
servivit mihi, in auditu auris obedivit mihi. 
Deinde civibus leges et jura sancivit, cultuque 
eas justitie insignivit, quarum prc omnibus 
exercitabatur ipse custodia, quod in custodiendis 
illis sit, retributio multa. Gaudeat interim felix 
Hibernia, przclari Ducis hujus clypeo protecta, 
eujus quoque prudentia et fortitudine omni tuta 
infestationis permansit turbine. 

9 Jamque plurimum temporis effluxit, cum 
venerabilis conjux ejus, amore ipsius fatigari b, 
ejusque absentia admodum visa est contristari. 
Cumque dilatione desiderium cresceret, nec pio 
amori remedium quodlibet accessisset, hac tan- 
dem ratione moestitudini occurrendum censuit, 
quo visendi cari conjugis gratia, nativi cespitis 
dulcia jam linqueret arva. Nec mora: habito 
cum suis consilio deliberavit instare animi voto ; 
quosque fidissimos in suis et claros reperit, se- 
cum ad Hiberniam in tutelam et munimen sui 
deduxit. Venerabilis autem Vincentius, uxoris 
adventu cognito, ingenti confestim exultat tripu- 
dio; nomen Domini benedicit, eamque pristino 
inviolati per Christum thalami consortio addicit ; 
admiratus etiam feminei cordis constantiam. Ita- 
que per intervalla temporum desiderio sui sus- 
pensum, ardentius eam in Christo dilexit, sic- 
que vocem oris alloquio detexit: Quid ratio- 
nis erat, conjux nobilissima, prolixi laboris 
in hoc itinere te intendisse negotia, et metuendi 
maris attentare pericula ? Cui illa : Amplectend:e, 
inquit, dilectionis tu:e gratia, qua te desideravit 
anima mea, nec scva minacis pelagi intemperan- 
tia, nec ulla infortuniorum detinebar adversan- 
tia. Cuncta postremo per gratiam Dei prospera, 
cuncta evenere jocunda, qui nos sus caritatis 
astrinxit copula. Dehine mutuo amplexibus ali- 
quamdiu inhzsrentes, diemque letitia et epulis 
in Christo celebrem ducentes, gaudio tam exsti- 
tere totius terrce populis, quam fidelibus et ami- 
cis suis. Quid ergo transmarinis interim vir bea- 
tissimus exercuit in oris, quantumve fructificavit 
pii operis, memoranda Sanctorum prodidit c:emu- 
latio; quos actuum suorum viteque invitavit 
exemplo. Quos in gloriam sui huie assignandos 
operi, aesi sertum quoddam liliorum de convalle 
florentis Hibernie, excerpere dignum duxi. 

10 Exaetis ergo vir Deo dignissimus in prin- 
eipatu memorate insule prolixioribus temporum 
eurrieulis c, paternas Francie sedes una cum 
conjuge sacra revisere covlesti accepit inspira- 
tione. Et ecce felix Hibernia filios suos, quos 
Christo germinavit, et per Christum Vincentii 
sui contubernio jamdudum delegavit, nunc quo- 
que itineris comites et socios fieri fidissimos di- 
gnum adjudicavit. Erantque prze ceteris specialis 
gratia et, meriti : Foillanus episcopus, fratresque 
ejus Ultanus et Furseus, Eloquius et Algisus, 
Etto et Adelgisus : qui sicut septenario d numero 
designati, ita septiformis grati Spiritu illustrati. 
Hi ergo spe et amore deliciarum Paradisi, 


Pendebant vili, patria tellure teneri, 
Ad coli spatium meditantes nil fore mundum. 


Hi, inquam, venerandi Ducis contubermales ef- 
fecti insignes, et sanctitati ipsius acsi catenis au- 
reis inherentes, cum eodem pariter Galliarum 
fines sua glorificatum presentia, sua zeque subli- 
matum ire intendunt excellentia. Sieque Ocea- 
num ingressi, przeeunte quoque et comitante au- 
xilio colesti, Galliam diverterunt omnis ille ex- 
ercitus Domini. Quos suis finibus receptos, suisque 
locis in odorem Christi bonum ubicumque diffu- 
sos, ommibus sterne vitz dulcedine reddidit 
nectareos. 

11 Comperto etiam rex inelytus Dagobertus 
dilecti sui Vincentii reditu gratissimo, super in- 
columitate ejus lztatus et ipse in Domino, in 
munimentum tutelz regie eum lateri suo ex mo- 
re applieavit, et negotiis reipubliez (acsi saluta- 
ris auspicii omen) aptavit. Ipse etiam vir beatis- 
simus divine majestatis clementiam gratificans 
in omnibus, Dei in se gratiam, licet degens inter 
aulicos, virtutum una cum conjuge cumulavit 
operibus. Divinitatis cultu adeo insignes super- 


fluos cupidinis extinxerunt ignes, conjugio qui-- 


dem nature modum servantes, sed Patriarcha- 
rum religioni squiparantes. Atque juxta illud 
Davidici oris organum: Gloria et divitiee in domo 
eorum, et justitia permansit in secula seculorum. 


Non fuerat cordi deceptrix gloria mundi, 
Nec mundalis apex mansueti pectoris illex. 


Quo altius eorum in humanis excrevit dignitas, 
tantoin divinis contriti spiritus evigilavit puri- 
tas. Jugum illud deifieum in humeris gestantes, 
ejusque onere levi ae suavi cervices alleviantes, 
et juxta alterius vaticinium : Quia Dominus exer- 
cituum, dominus memoriale eorum, ideo in eis 
judicium et misericordia pauperum. Requies erant 
hospitum, nudis a frigore vestis et umbraculum, 
languentibus visitatio et remedium, in tribula- 
tione zestuanti refrigerium, in protectione pupilli 
et orphani executores mandatorum Dei sui : ca- 
ritate autem media cuncta gerentes, ad virtutum 
omnium summam erant tendentes. His sane eos 
mater sapientia ornamentis induit ; his bonorum 
studiis excoluit, quibus zterni Regis presentia 
digni, et nuptiarum Agni convivio fierent cives 
condigni. 

12 Saeris igitur memorandi viri jam degusta- 
tis primordiis, eorumque suavitate melliflua re- 
fectis, libet in medium assumere, qualis nutu 
Dei filiorum extiterit in procreatione. Nec in 
longum se temporis ordo protraxit, et Walde- 
trudis beatissima filium concepit et peperit, quem 
Landrieum e, vocitari complacuit. Quem sacro 
fonte regeneratum, supernis quoque mysteriis 
initiatum, post ablactationis tempora, studiis li- 
beralibus solerter imbuendum, omnique divinse 
legis gratia instituunt provehendum. Cui equi- 
dem negotio viros coelitus peritos et sancti gra- 
dus administratione provident insignitos. Quo- 
rum sagacitate cum magisterio sancti Spiritus 
edoctus, domum paternam quantocius est redu- 
ctus. Nec latuere Spiritus sancti opera, quz puer 
alm: indolis germinavit ab infantia. Humi nam- 
que repente sternitur, paternis sancti genitoris 
genibus advolvitur, et ut sterni Regis militia 
debeat preecingi, instat laerymis et voce supplici. 
Devotionem filii pius pater admiratus, hilarem- 
que vultus gratiam moestitudine paullulum ad- 
umbratus, postquam conticuit, ita circumstanti- 
bus infit: Amore et affectu ipsius acsi primoge- 
niti devinctus, copulandum censui conjugii legi- 


bus ; 


in aula sqn- 
ctissime vi- 
vit cum con- 
juge. 


Ε 
Nascitur ex 
S. Waldetru- 
de filius S. 
Landricus, 


ui dein exi- 
mia. florens 
sanctitate 
creatur. Epi- 
scopus. 


SS. Madel- 
berla οἱ AL- 
detrudis, a S. 
Aldegunde 
instituta : 


C 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


bus ; sed quocumque Altissimi intenderit voluntas, 
illuc et nostra inclinanda extat parvitas. Atque 
dehine ad consulta suorum, genere et dignitate 
propollentum se contulit, petitionemque filii ex 
ordine pandit. At illi : Consideranda est, inquiunt, 
in prece pueri przdestinatio creatoris Domini, 
ejusque attendendus est animus, quem constat 
inspiratum esse coelitus. Quapropter votis ejus 
benigne condescende, desiderium imple, ne facti 
dilatio offensze majestatis existat poenitudo. Mox 
sacer Vincentius: Monitis, ait, obtemperandum 
est salubribus; presertim cum cceleste sit nego- 
tium, pro voto filii et honore Dei inhianter et 
honeste stat tractandum. Adjectumque est: Quz- 
cumque igitur instinctu zthereo puer suggerit, 
adimplere necessaria lege oportebit. Adsunt in- 
terea evocati ecclesie principes, sacerdotes dico 
et Antistites, impositisque puero manibus, san- 
ctis eum assignant gradibus. Tune memorabilis 
vir una cum conjuge : Gloria, inquiunt, tibi, Jesu 
Christe, cujus vocatione digni clarescunt ordine 
tam insigni. 

13 Venerabilis autem puer Dei, quam susce- 
pit gratiam, sanctitatis cultu instituit excolen- 
dam; interque annos pueritize perfectorum zequi- 
parabat industrie. Assidua illi legis sanctze me- 
ditatio, orationum quoque et lectionum jugis 
frequentatio, nec minus vitiorum et carnis absti- 
nentia, pro qua spiritum celesti impinguavit af- 
fluentia. Virtutum quoque ejus et signorum po- 
tentia, qua clarificatus est postmodum in Dei 
dextera, cum ubique palam luce sit conspicua, 
tum przcipue in Metensium Ecclesia, 


Cujus episcopio longo clarissimus 2evo, 
Post carnis metam cceli migravit in aulam. 


Felix, inquam, proles; felicissimi zeque parentes, 
quos ad suscitandos dilectionis suze filios superna 
providentia ante secula destinavit copulandos, 
qui secundum illud egregii Vatis dictum : Germi- 
naverunt quasi lilium, ut oliva gloria eorum, et 
ut Libani odor eorum. 

14 Przclarus autem Domini famulus in pri- 
mitiis uteri sui ita Deo dilectus et acceptus, ge- 
min: prolis adhue quod ex piissima conjuge sus- 
cepit pignus, sanctee matris Ecclesi fovendum 
decrevit sinibus. Erant enim sorores gemin:e vir- 
guncule, et ipse in dotalitium Agni Dei Patris 
futurz ; quarum altera Madelberta, altera Alde- 
trudis est nuncupata. His Aldegundis beatissima 
Virgo fit altera mater in Christo, quze et mater- 
tera ex sanguine fuerat materno. Pro earum edu- 
catione sanctitatem ipsius genitores sancti ad- 
eunt f, preces offerunt; quibus pia virgo benigne 
condescendit, et postulata cum gratia impetrare 
permisit : sollicitudini et cure suze eas mancipat, 
religionis et disciplinze salutaribus auspiciis in- 
format; quatenus candidato virginum exercitui 
honestissimum sanctitatis speculum et castitatis 
insigne lucerent aureum. Exemplar in se virtutis 
ipsa przetendit, eoque mentes earum in decorem 
zeterni Regis accendit: cujus etiam desiderio eo- 
usque extabant ferventes, ut nil caducum aut 
mortale forent amplectentes. Tales mater spiri- 
tualis excoluit easque conversationis suc semu- 
latrices post obitum reliquit; superna quoque 
dignatio in regimen Malbodiensis ccenobii ger- 
mana successione eleganter assumpsit. Ceterum 
libellus aureo vitze ipsarum radio descriptus, au- 
ricomis etiam virtutum floribus adornatus, odo- 
rem paradisi suis inspirat lectoribus. 


643 


15 Nascitur quoque Sanctis infantulus adhue 
filius, Dentlinus g et ipse vocitatus. Qui mox in 
Christo renatus, albisque adhuc in candorem 
animse infulatus, intra sacra infantize primordia, 
ad coli migravit palatia. Quodque Agnum cum 
candidulis sequatur millibus, commendat signis 
et virtutibus, quibus in digito Dei refulget cla- 
rissimus. Hae igitur sanctorum filiorum gloria 
pregustata, et cedificationi fidelium, acsi quid- 
dam rosarum vel liliorum, oblata; jam nunc ad 
gloriam beatissimi patris eorum accedamus, ejus- 
que facie, ac si epulis spiritualibus, animum refi- 
ciamus, atque gustemus et videamus quoniam 
suavis est Dominus. 


ANNOTATA. 


a. In omnem partem se versant. scriptores Han- 
monii, ut vel hanc Hibernie praefecturam tueantur ; 
vel contra in Iberiam omnia commutent. Neutrum 
nobis placet; at quo sensu accommode intelligi pos- 
sit aliqua Sancti in. Hiberniam excursio, in Com- 
mentario pravio ecplicare conati sumus. 

b Pingunt hic aliqui, zxelotypia impulsam S. 
Waldetrudem, navigationem in Hiberniam susce- 
pisse ; turpiora habes in Vita S. Ettonis supra 
pag. 58, num. Ὁ et 6 : quam apposite hic cetera 
ordinentur, satis perspicuum existimo. 

e Quousque extendenda sint prolixiora illa tem- 
porum curricula, nemo facile divinaverit. 

d Ludi hic in septenario numero jam superius 
dixi ; audacius fratres omnes esse finxit auctor Vita 
S. Ettonis, loco jam citato. Algisus et Adelgisus 
unus idemque est, ut vide tomo 2. Junii pag. 223. 
Cetera. dicimus in. Commentario pravio vel habes in 
annotatis ad Vitam S. Ettonis. 

e De Landrico actum diximus 1T Aprilis, ubi 
vide qua de ejus episcopatu disputata sunt. 

f Si quid ego in tota, hac confusa historia intel- 
ligo; falsum est, parentes adhuc matrimonio junctos, 
S. Aldegundem adiisse, ut filiarum suarum curam 
susciperet, cum ipsa adhucdum juvencula. instituta 
fuerit a. sorore sua 5. Woaldetrude jam a marito 
sejuncta. Porro sancta Madelberta colitur vx Se- 
ptembris; de sancta vero Aldetrude pridem actum 
est xxv. F'ebruarii. 

g De S. Dentlino agimus hoc ipso die. 


CAPUT III. 


Altimontensis monasterii admiranda in- 
itia, et Sancti ad. meliorem vitam con- 
versio. 


orabatur autem inclytus Domini Confessor 
M in apice adhuc seculari, sed religionis et 
pietatis gratia inter aulicos, ut. dictum 'est, sin- 
gulari. Agebat sane ut Martinus vel Daniel ille 
in palatio, sed Jerusalem coelestem affectu et 
animo colebat intento, futurze gloriam immorta- 
litatis jugiter affectans, et horrendum baratri 
chaos in manu mentis versans; nunc hujus re- 
cordatione jocundissime exhilaratus; nunc illius 
stupore pie anxius fiebat et turbatus; in illa glo- 
rificationem in sanctis filiis Dei, in hoc confusio- 
nem et zrumnas cum impiis perpendens inimici. 
Super his gaudium sibi et consolatio a magui 
consilii illuxit Angelo. Dies interim nocte clau- 
ditur, ipseque quietis gratia somno et lecto exci- 


pitur, 


AUCTORE 
ANONYMO. 
EX MSS. 
S. Dentlimus 
carum fra- 
ter, pie mo- 
ritur. 


g 


b angelo 
monetur ut 
canobium 
adificet in 
Altomonte, 
spatio et 
forma eccle- 
sie expres- 
sis, 


AUCTORE 
ANONYMO. 
EX MSS. 


Deo gratias 
agit : 


conjugem et 
amicos con- 
sulit : 


644 


pitur, quo per providentiam Dei eum plus solito 
contigit detineri, sicque in extasim deduci. Et 
ecce aperiuntur cceli, in descensione summi pa- 
ranymphi, qui cum immensa setherez lucis glo- 
ria Sancti apparuit in presentia. Nuntium coeli- 
tus pandit, de constructione basilieze edictum a 
Domino subjungit. Est municipium, inquit, Sam- 
brz fluvio super inhzerens, et Mons-altus nomen 
habens, ubi dilectionis tuze opere et solertia, cce- 
nobium fieri majestas Domini imperat sancta, 
consummatum autem, reliquiis Sanctorum hono- 
rabile, et summi clavigeri nomine et merito fa- 
cies venerabile. Sumpto dehinc angelico itineri 
viro sancto comite, ad eumdem locum celeri 
transferuntur numine, omnemque totius modum 
et formam basilice, mensurali, quam dextera 
praeferebat, imaginavit arundine. Rursumque sa- 
lutaris edicti causas innectens, adjecit dicens : 
Animadverte, vir excellentissime et illustris, ne- 
que enim vana est fides eorum quee cernis, si- 
gnaque et amfractus percurrentis calami ratione 
perpende diligenti. Est enim in hujusmodi nego- 
tio non minima tux salutis materies, et profutura 
in fructum obedientiz tuc vere beatitudinis mer- 
ces. Atque ex hoc in contubernio sancti collegii 
nostri, ut emeritus miles, asscriberis, et regni glo- 
ria perfrueris, eorumque qui imitati sunt vestigia 
Domini Salvatoris, inter delicias paradisi, felici 
consortio donaberis. 

17 His dictis, visionem cum verbo terminavit, 
seque ab oculis Sancti ad ccelestia sublatum, ma- 
jestati divine repreesentavit. Extemploque Vin- 
centius sacer somno excitus, jamque saluberrime 
satis in Christo soporatus, lecto se quantocius 
subripuit; ccelo manus et oculos intendit; laudes 
divinitati gratesque rependit. Quandoquidem, 
inquit, clementissime Dominator, creatione tui 
subsistimus, providentia regimur, beneficiis ali- 
mur, ideirco magnificentiam tuam digno laudum 
preeconio attollimus, nomenque tuum benedictum 
in secula totis przecordiorum affectibus venera- 
mur et colimus. Tune genis lacrymarum imbre 
madefactis, suspiriorum quoque singultibus inter- 
fusis, in hunc modum plura peroravit, et aures 
Domini precibus suis inclinavit : eujus omnipo- 
tentia sieut przesciri et przedestinari meruit con- 
formis fieri imaginis filii sui, ita infusione sancti 
Spiritus eousque compungi, ut jam penitus mun- 
dali ambitione posthabita, divino cultu et militice 
colestis optaret insigniri palma. Super his ani- 
m: sus quasi sacerdos et preeco salutaris effe- 
ctus, consulto et monitis eam aggressus est divi- 
nitus. Super vanitate orbis tractatum primo 
inducit, et illud quidem de thesauro sapientiz 
produxit. Dehine ad vitandas voluptatum ejus 
illecebras, in immensum quaestionis extendit cau- 
sas, quodque postremo cuncta ejus prospera vel 
jocunda, quasi nubes pertransiens aera, ratione 
concludit probatissima. Unde et hujus turbine 
quantocius eripi, et ad portum salutis ceternse 
perduci, zestimavit unica in parte consilii sui. 

18 Hc postquam mente pertractat, et secum 
ipse pia voce ruminat, Waldetrudem beatissimam 
evocat, plurimamque suorum in timore Domino 
servientium catervam coadunat ; quzeque oraculo 
eclesti per angelum exequenda susceperit, in- 

gresso sermonis cardine cunctis palam esse vo- 
luit. Qui in stuporem miraculi celebritate conver- 
si, pariter dixerunt illi : Si eorum, quz profiteris, 
non est fides ambigua, coelesti parere imperio tua 
nunc sit maxima cura ; ne in offensam deitatis, 
tuzque detrimentum salutis, dilationis occasione 


VITA S. VINCENTII MADELGARII CONFESSORIS. 


saltem aliqua compellaris. His dietis vir Sanctus 
factus hilarior, et, ut ita dicam, ad coelestia 
constantior, morarum tzedia silvasque preeterivit, 
et ad locum visionis angelicze iter expedivit. Fiunt 
sane itineris socii et comites viri tam religionis 
quam generis honestate illustres, quorum saga- 
citate providentissima cuncta futuri operis fierent 
ordinatissima. 

19 Ad Altum montem igitur perventum est : 
eum [ecce] rursus quiddam divini operis insigne, 
quiddam fidelibus admirandum et celebre, in 
testimonium scilicet angelieze revelationis, appa- 
rentia simillima quedam gestis antiqui illius 
Gedeonis. Nam sicut ipso orante totus orbis ma- 
tutini roris imbre maduit, selum autem vellus 
siccum permansit ; sic et hic omnis cireumquaque 
terrarum superficies rore et pruinis incanduit, 
locus autem construendze basilic, angelicz, 
deambulationis seu dimensionis arundine, vesti- 
gia siccitatis suze indicio fecit manifesta a. Spe- 
etaculum illud admiratione dignum, stupore et 
gaudio cireumdedit virum Sanctum ; et adstantes 
una fidelium populi replentur timore et extasi. 
Mirabilem in excelsis Deum przdicant, et glo- 
riam majestatis ejus dulei murmure personant ; 
Vincentium quoque beatissimum, ut initiando 
sacro operi festinato instet, grata solicitudine 
suspendere curant. Subjungunt certissimum illud 
ccelestis imperii fore indicium, nec ullum in hoc 
phantastiece suggestionis parere ludibrium. Eo- 
que vir Sanctus uberius exultans, seque divinitati 
ex more commendans, constituendo sacrc basili- 
c: cdificio totus invigilat, et donec instar ange- 
lieze figurationis perfectum reddat, infatigabilis 
perseverat. Multitudini quoque latomorum vel 
architectonicc peritorum quos undique contraxit, 
proprie administrationis sumptus attribuit, quos 
ob gloriam servi sui pius Dominus augmentare 
non desinit. Jamque feliciter consummatum illud 
presagii ccelestis tabernaculum, et venerandis 
Sanctorum patrociniis honoratum, et principis 
ecclesize honore et nomine extat titulatum. Clau- 
stra quoque et servorum Dei habitacula eleganter 
et opportune instituit agenda, ac si jam in castris 
Domini pastorali quadam emineret solertia. Est 
autem locus idem amoenitatis gratia cireumfusus, 
rivulis montium convallia inter labentibus admo- 
dum speciosus ; przterlabentis etiam Sambrz 
fluvii magnifica piscium copia perfusus, opaco 
silvarum ambitu adeo nemorosus, omnique ferti- 
litatis ubere lzetabundus, ut putes illic heredita- 
tis Jacob exuberare fructus, aut erumpere Car- 
meli saltus. Fit interim admirationi et laudi vir 
Apostolicus, ita mundo, quasi non usus sit, usus, 
qui inter mundalis glori: fastus, rebus animum 
et studiis jugiter occupavit celestibus. Unde tibi 
gloria, Ohriste, cujus sunt ommes thesauri sa- 
pientie, quibus hunc beatissimum virum adeo 
locupletasti, et sancti timoris tui et amoris igne 
inflammasti. 

20 Consummato igitur, ut dictum est, sacri 
coenobii eedifieio, salutari adhue operam intendit 
negotio, in quo per gratiam Dei efficaci claruit 
facto. Diffusa longe lateque Sanctorum habita- 
cula lustrat, ferventissimum quemque spiritualis 
militie agonothetam invitat, quatinus in eodem, 
quem revelatione divina construxit, loco Sancto- 
rum non dehabeat frequens jubilatio. Fit interea 
cenobium illud innumero fidelium agmine cele- 
berrimum, tam viri Dei solertia confluentium, 
quam divine contemplationi inservire cupien- 
tium. Quibus militi: spiritualis arma proponens, 


et 


D 


repertis si- 

gnis eccle- 

Slam et mo- 

nasterium sg. 
cat, 


Istuc pios 
undique mo- 
machos con- 
vocal : 


s. JWaldetru- 
de Deo gra- 
lias agente. 


De seculo 


retinquendo 
consulit S. 
Aulberlum, 
t quo ad id. 
anünatur : 


[ 


C 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


et quz sunt ccenobialis palcestre instituens, in 
campo mandatorum eximii patris Benedicti, mo- 
nastici status egregium suadebat culmen adipi- 
sci. Addit etiam rei familiaris copiam, quam in 
eunctisita ministravit profluam, ut videres omnem 
egestatis excludi querelam. Fuerat et quzedam sui 
juris villa Gyuregio nuncupata, quam et ipsam 
Christo et servis suis benigne contradidit, et 
testamenti serie eidem loco perenniter asscripsit. 
Unde factum est, ut excellentissimi viri exemplo 
locus ille memorabilis fidelium frequentaretur a 
populo, atque ita ut ingens sumptuum diverso- 
rum opulentia, in usus servorum Dei, eorum 
iransiret munificentia. Quibus autem monasticze 
religionis ordine fuleiri, sanctoque habitu com- 
placuit insigniri, et horum copia major et multi- 
tudo accessit nobilior. Mundum cum rebus exuunt, 
seque unitati corporis Sanctorum eodem in loco 
conjungunt. Et hzc tua, beatissime pater Vin- 
centi, gloria, tua seque in Christo fructificatio 
sancta, utpote qui stirpis hujus Deificze radix tu 
fuisti, vel materia exempli sacri imitatione ferti- 
lissima, et virtutum ramis undique dilatata. Vere 
ut oliva fructifera in domo Domini, aut palma 
virens in atriis templi Dei; sic in salutem mul- 
torum religione pia efHoruisti, et fructum pii 
operis aromaticum peperisti. 

2] Peracto igitur, ut dictum est, oraculi illius 
angelici oratorio, imo divinz servitutis famulitio 
decenter instituto, vir spectabilis ad propria red- 
itum maturat b, quibus jam divini amoris gratia 
renuntiandis quam maxime invigilarat. Atque de 
miraculi prodigio, quod locus construendz basi- 
licz& rore intactus, angelico fidem prcebuit vesti- 
gio, sermonem induxit ore jocundo, et B. Wal- 
detrudi cum divine laudis retulit testimonio. 
Dehine sacrum opus ejusdem visionis instar ho- 
norifice peractum, et adunatum decenter illic 
catervam monachorum, adhibitumque publiez 
administrationis sufficientissimum usum. Illa sa- 
ne stuporem gaudio admiscens, seque miraculi 
oblectatione diutius fovens, auctori Deo laudem 
et gloriam dixit, ejusque beneficiis omnimodis 
grates dignas exolvit. 

22 Interea venerabili Vincentio cuncta fiunt 
fastidio, quzecumque mundalis c fuggerit altitu- 
do : quieti Sanctorum et beatitudini animum pe- 
nitus intendit, eoque desiderium anims sus 
infatigabiliter suspendit. Proinde venerandi cce- 
nobitarum agminis, a se in gloriam Dei nuper 
collecti recordatione admodum suspirans, seque 
militie. hujus ccelestis expertem pie incusans, ni 
seculo quantocius ereptus, huic choro acsi athleta 
fortissimus inseratur, permaximum salutis suce 
dispendium suspicatur. Qui negotio fideliter exe- 
quendo auxilium postulavit a cceli Domino, atque 
ad consulendum sibi super hoc Autberti Przesu- 
lis alloquio, haud segni se ingerebat animo. Is 
enim przclarus Antistes Cameracensi cathedrze 
ea tempestate pontificali gloria preefulgebat, et 
pastorali diligentia gregis Domini curam at- 
tendebat, cui speculum sanctitatis cum dote me- 
ritorum ipse renitebat. Ad quem insignis memo- 
rie et grati: Vincentius crebrior accedens, et 
quze sunt szeternze vitee perspieaci animo compre- 
hendens; quid tandem voti super egregio sancti 
habitus concepisset desiderio, in przesentia sancti 
przsulis ore fatetur humillimo: et quamvis terrze 
inclytos generis et dignitatis titulo clarus excel- 
leret, nec minus religionis et pietatis cultu undi- 
que polleret; tamen venerandi illius Centurionis 
exemplo, quid potissimum imitari conveniat, a 


Tomus nu Julii. 


645 


viro Apostolico exequendum sagaciter instat. 
Sanctissimus autem prcwsul suscitatum sancto 
Spiritu nobilissimi viri affectum considerans, et 
quod fuerit zternz beatitudinis gloriam totus 
anhelans, Euangelicum opus et ipse ingressus, 
eo virum Sanctum mandatorum Dei studio in- 
flammavit uberius, quo ad superna sensit ani- 
matum constantius ; 


Terrea vitare, coelestia suasit amare. 

Dixerat cethereis nihil et praestantius armis, 
Quz perimunt hostes, ceu fulmine, spirituales ; 
Hisque hominum vitam vitiorum peste tuendam : 


Usu etiam militize secularis attenuari exercitium 
disciplinze spiritualis, eamdemque studio pic 
conversationis reniti obstaculo quodam suze obje- 
etionis. Cum quod votis eum appetere sensit in- 
desinentibus, renuntiandum ait cunctis opibus, ut 
perfectissimus Christi fieret discipulus. Postremo 
ipsum se abnegare, et Salvatoris vestigia comi- 
tando, crucem suam gestare, id quidem ad verze 
beatitudinis summam przecipuum constare, et 
thesaurum in ccelis non deficientem accumulare. 
Atque ut omnium sategisse videretur, singulis 
Christi gratia posthabitis, centena lucra pollice- 
tur, lucis et zeternz succedere dona fatetur. 
Vincentius ergo pietate et religione eximius, do- 
ctrinz salutaris suavitate melliflua jocundatus, 
et quasi jam in militiam superni Regis adjuratus, 
familiare illud cum sancto przsule colloquium 
Christi glutino solidabat, usuque dilectionis cele- 
berrimo quotidie frequentabat. Regis, inquam, 
immemor et procerum, nec minus fastidiens pur- 
puram vel sericum, habebat singulare et unicum, 
magnificare et exaltare cum Autberto nomen 
Domini in idipsum. Audiant interim principes 
orbis et inclyti, oblectenturque Viro laudabili, et 
moveantur tam exemplo spectabili d. 

29 Nec distulit vir illustris meriti conceptam 
animo sententiam B. Waldetrudi intimare, eam- 
que ut votis suis inclinaret operam dare ; et quia 
satis superque glorie et divitiis hactenus insu- 
daverit, e£ nunc demum militiam Dei rebus mu- 
tandam decreverit, pia eam monitione suspendit. 
Verum pis recordationis femina, ingenti super 
his moestitudine permutata, virum Sanctum a 
proposito deducere quam pluries est aggressa ; 
tanti scilicet consortio mariti privari non inte- 
grum sibi arbitrata e. Cui venerandus heros ea- 
dem ssepius repetere, et monastici ordinis prze- 
clarum insigne frequentius instat revolvere, ejus- 
que immunem tanti temporis interstitio se plu- 
rimum questus, hinc jam imitandum totis aiebat 
affectibus. Illustris autem femina in beatissimo 
viro sancti Spiritus animadvertens operam, aftla- 
tumque sentiens Dei gratia, petitioni ipsius in 
Christo laudabili jam cum benedictione sese im- 
pertit, eique resistendum nefas quam maximum 
credidit; quin et superni rectoris providentize 
votis et precibus eum attentissime commendavit. 
Tua, inquit, Domine Jesu, fiat sancta voluntas, 
tua zeque in cunctis preedicantia virtus et pietas. 
Sicque Sanctus Domini, Deo devotz conjugis 
consensu et voluntate cognita, benedictioneque 
suscepta, se a desiderio suo nequaquam frauda- 
tum exultatione duxit multimoda. Tum more suo 
nobili gratias retulit summ:e divinitati, simulque 
providentizx ipsius et benignitati spem suam cui- 
libet innitenti testabatur omne profuturum au- 
spicio salutari, ac si sibi Davidicum illud videre- 
tur psallere : Beatus homo qui sperat in te. De- 


97 hinc 


AUCTORE. 
ANONYMO.. 
EX MSS. 


d 


S. JW'aldetru- 
dis ejus pro- 
posito tan- 
dem assenti- 
tur. 


AUCTORE 
ANONYMO. 
EX MSS. 


Fit mona- 
chus in Alto- 
monte a S. 
"Autberto at- 
tonsus. 


640 
hine auri e£ argenti pondus innumerum cum 
gemmarum etiam decore valido effertur in me- 
dium ; purpura quoque vel sericum, vel quidquid 
auro discriminatis in vestibus pretiosum nitet ac 
jocundum, eum vasis pariter ac regalium copia 
ornamentorum. Atque invocata sanctze Trinitatis 
majestate individua, totius in medium posite 
supellectilis divisio fit tripartita : pars ecclesia- 
rum Dei restaurationi quzedam seponitur; qua- 
dam etiam viduarum et orphanorum pauperum- 
que sustentationi secernitur; nonnula vero vin- 
culatorum ac captivorum redemptioni portio 
assumitur; memorataque jam pridem sancta illa 
posteritate in jus hereditarium relicta, et Chri- 
stum pro nobis pauperem pauper ipse secutus 
fide integra, 


Exuit a eura mundi sublimia jura, 
Liber Euangelica posset quo vivere norma. 


Ecce, quo beatissimi viri intentio, quo omnis illa 
vite ipsius morumque se destinavit institutio ; 
mundum videlicet cum suisrelinquere, et Christi 
Domini vestigiis unice inherere. 


ANNOTATA. 


a Balderici verba superius dedimus, ubi in Chro- 
nico Camevacensi lib. 2, cap. 35 ita habet : Nam 
quadam nocte pluit Dominus nivem, et omnem 
regionem circum et circa niveo rore respersit, 
excepto paululo loci, quod in supradicto vico, in 
modum videlicet crucis, respergendum reserva- 
vit. Quid acciderit Joanni Patricio Romano ipsa 
die 5 Augusti, vulgo notum est. 

b Sic rem memorat scriptor, acsi paucis diebus 
el basilica et. cenobium exstructa fundataque fuis- 
sent ; ceterum ez iis omnibus satis colligitur, quod 
in Commentario pravio monuimus, condita omnia per- 
fectaque fuisse, antequam S. Vincentius de relin- 
quendo seculo cogitaret. 

e Melius scripsisset mundana. 

d Aliter paulo narratur S. Vincentii ad Deum 
conversio in Vita S. Gisleni, ut in Commentario 
pravio dizimus. 

e Neque hic consentiunt scriptorum testimonia ; 
etenim in. Vita S. Waldetrudis ad 9 Maii cap. 1, 
num. 4, pag. 838, ipsa marito auctor fuisse dicitur 
seculum deserendi ; ut vide istic pluribus. 


CAPUT IV. 


Singulares virtutes in cenobio, secessus 
Sonegias et pius obitus. 


Jen rerum cunctarum distractione in Chri- 
sto solenniter habita, itaque in pretium re- 
gni colestis dispertita, angelieum illud in. Alto 
monte coenobium, sua dudum exstructum ope et 
solertia, nune sua glorificandum adiit presentia, 
illustrandumque fama sanctitatis suze perspicua. 
Depositoque illic militize regalis insigni, assum- 
pto etiam habitu monachili, in militiam se trans- 
tulit sempiterni regis Domini, ejusque castrorum 
partieipavit triumpho nobili. Quem memorandus 
Prosul, Autbertus, ut ei familiaritatis privilegio 
singulariter adhzsit, et benedictione sancta mu- 
nivit, et comam capitis sanctitatis in signum ab- 


VITA S. VINCENTII MADELGARII CONFESSORIS. 


scidit; tum etiam Nazarenz plebis consortio, ut 
dignum Dei athletam, decenter adscivit. Et jure, 
inquam, populo adquisitionis dignus inseri, ad 
annuntiandum virtutes Domini, qui eum de tene- 
bris vocavit in admirabile lumen suum. Ubi sane 
eodem articulo inclytus Christi confessor Ansber- 
tus a et ecclesi: Rotomagensis antistes eximius, 
theorica dulcedine animi fovebat obtutus ; sed 
Pippini principis injuria episcopio remotus, ibi- 
demque exilio haud jure proscriptus, et tandem 
vitali in Christo mortis sommo exceptus, ad cce- 
nobium Fontanellze, jussu angelico, et miraculo- 
rum comite gloria, est revectus ; ubi et ante ar- 
chipresulatus hierarchiam abba virtutum prz- 
fulgebat insignibus. Cum quo sacer Vincentius, 
catena Christi copulatus, :eterne vitze mellifluos 
carpebat fructus; et velut gemins lucis colum- 
ne sanctitatis ubique micuerunt jubare. 

25 Atpreclarum facti genus fit repente stu- 
pori populis et tribubus ; et quia Vincentius per 
Christum mundo sit mortuus, magnificant lau- 
dum votis et muneribus. Hoc universi Francorum 
principes, hoc sane mirantur rex et regis proce- 
res, ommesque palatii primores, diversas sibi hoc 
in spectaculo effingunt voces: Virum, inquiunt, 
przpotentem, opibus et gloria excellentem, ge- 
nere insignem, rerum publicarum administratio- 
ne perutilem, cujus consiliis ipsum etiam adprime 
constabat inniti Regem, nunc egregium cunctis 
dedisse finem, cum militiam decreverit inire cce- 
lestem. Unde przcipuo virtutis zelo armati, et 
tanto Viri saneti exemplo pie invitati, mundali- 
bus illecebris miro quodam affectu instabant jam 
refragari. Nec erat modica Sanctorum caterva, 
quibus tunc gaudebat sancta mater Ecclesia, 
quique ad Vincentium sanctum zternz beatitu- 
dinis confluebant gratia. Prwecipueque Karolo- 
manni filius, sanctus videlicet Hugo b, qui et 
ipse Rotomagensi dudum clarus episcopio, tune 
monachum agebat in Christo. Venerabilis quoque 
sacerdos Etto, qui beatissimum Virum singulari 
quodam amoris jugiter colebat privilegio, cui et 
comes dudum e sinu advenit Britannico. Sed et 
Vulmarus Boloniensis ccenobii memorandus ab- 
bas se media sancte illius frequentie agebat in- 
ter agmina, tanti Viri conversione et morum ho- 
nestate illectus digna. Quemadmodum sane apes 
ad alvearia convolant et revolant assidue, ita ni- 
hilominus ad Montem vocabulo et religione altum 
alternatim confluebant Christianz signiferi mi- 
litize, przefati viri procul dubio mellicati dulcedi- 
ne. Aderat siquidem frequens visitator et divi- 
norum relator B. Amandus Elnonensis ; in qua 
nimirum collatione et relatione thesauros sibi 
coelestes recondebat S. Wasnulfus Condatensis. 
Nec rari interveniebant consolatores S. Ursma- 
rus, et post eum S. Erminus episcopi ecclesize 
Laubacensis ; Sanctus quoque Gislenus, scpius 
ilue proveniens ex Cellensi ccmnobio; nec non 
venerandus sacerdos Foillanus cum Ultano fra- 
ire, a Fossensi monasterio exultabant et lzeta- 
bantur tant: mutationis dexterz Excelsi prz- 
conio. Beata etiam Aldegundis, quanto vicinior 
erat loco, tanto aderat a vicino Malbodio fre- 
quentius. Beata vero Waldetrudis quanto sibi 
olim conjunctior fuerat carnalitate, tanto nune 
spiritualitate inhzrens  conjunctius, ab ipso 
monte Castricolo ad ipsum scpissime descende- 
bat ceteris spiritualibus. Quibus mirabilis virgo 
Gertrudis, ab ipsa advolando Nivella, seipsam 
frequenter interponens renitebat virginitatis flo- 
ribus. Sancti quoque Patres totius Gallize floren- 


tes 


Conversio- 
nem ejus mi- 
Tantur et 
laudant Pro. 
CET8 ; vi- 
suntque eum 
multi viri 
Sancti. 


E 


Sonegias se- 
cediL; ibique 
monaste- 
rium con- 
struit, 


ΟΣ 


d 


δἰ monachos 
Vis monit;is 
Astruit, 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


tes sanctitate qudmplurimum, illuc eodem tem- 
pore certatim properabant, colloquentes sibi de 
salute animarum. Fit locus ille Sanctorum tam 
frequentia solennis, quam religione insignis. 
Quid proinde Vincentii saneti virtutem, et pa- 
tienti:e bonum memorem? Abstinentiz rigorem 
digne przdicem? Continuata vigiliis oramina ex- 
plicem ? Quibus singulis ita unice institit, acsi 
ceterorum immemor fuerit. Tenuissimum illud 
mortificatze carnis corpusculum fit sanctitatis do- 
micilium, fit serenissimum sancti Spiritus habi- 
taculum; Domini virtutum genere specialiter 
adornatum, omni vitiorum attamine mansit in- 
contaminatum. Unde quia in acie belli Dominici 
fortiter dimicavit, et ἃ mundi principe suisque 
omnibus insigni victoria triumphavit ; Christus 
eum egregio nominis titulo coronavit, et Vincen- 
tium c a fidelibus et religiosis viris appellandum 
destinavit : namque Madelgarius fuit antea no- 
mine dictus. Et jure, inquam, nominis mutavit 
usum, qui vitze pactum pietatis vertit in actum. 
Sed jam dilecti Sonegias habitaculi memoria 
laude digna animum pulsat, quatinus eo se re- 
torqueat, et quam Vincentii sui patrocinio gau- 
deat, styli obsequio reverenter indulgendum 
censeat. 

26 Commoranti igitur beatissimo Viro in prze- 
libato Altimontis ccenobio, et inter illas (ut ita 
dictum sit ) divini exercitus copias singulari san- 
etitatis exercitio, incidit et alia supernz inspi- 
rationis intentio, quam per gratiam Dei effectui 
mancipavit digno. Nam continuum frequentiz 
popularis occursum, ac si ingens quoddam sacri 
propositi, adhucque coelestium rudis, metuens 
detrimentum, volvebat animo huic tandem mole- 
sti: modum imponere, seque divinze contempla- 
lionis gratia remotioribus addicere. Super quo 
etiam reverendi przsulis Autberti consiliis ani- 
mari, et solitae benedictionis munimine meruit 
roborari. Sicque memor placidzte memoriz loci, 
Sonegias nuncupati (nam et majorum decessu, 
ipsius dudum successit posteritati) huc pic in- 
tentionis animum applicuit ; ubi vulgaris impetus 
incommodum declinare instituit, acsi Davidicum 
illud mellito pectoris organo decantare sibi visus 
sit : Funes ceciderunt mihi in prceclaris, etenim 
hereditas mea speciosa mihi nimis. Hoc ergo in 
loco venerandus Confessor comnobium eleganti 
satis construxit opere, quod beatissim: Dei Ge- 
nitris semperque Virginis Marie nomine et ho- 
nore, et SS. Petri et Joannis Apostolorum, 
aliorumque Sanctorum dedicari fecit in ve- 
neratione. Nec minus servorum Dei agmen ibi- 
dem adunavit, egregium pietate et religione 
splendidum, omnique monastici ordinis dignitate 
et gratia praeditum. Cui etiam quod humanitatis 
competebat in usum, illa bonorum conscientia 
semper manu prebuit opportunum, ne inedia 
recreandorum corporum subduceret divinz ser- 
vitutis famulitium, quod est cibus animarum. 
Villarum quoque et praediorum non infima erat 
traditio, quam eidem coenobio jure astipulavit 
hereditario, quarum duze Haleinus et Methuinus 
d famulorum Dei eo commorantium usque hodie 
deserviunt usibus. 

27 Ipseautem Dominici gregis dux et pastor 
herilis przetulit in se totius insigne virtutis, et 
seterna documenta salutis, ut animadverteres in 
eo tam operibus quam verbis memorabile illud 
Gentium Doctoris : Imitatores mei estote, filii ca- 
rissimi, sicut et ego Christi. Subindeque praece- 
dentium Patrum exempla sancta commemorans, 


647 


vite etiam morumque gravitatem egreciam prz- 
dicans, suadebat pice imitationis exercitio spera- 
re gloriam et laudem a Domino ; quaelibet terre- 
ne ambitionis desideria vitare, indeficientemque 
superni decoris amplitudinem affectu pervigili 
prcoptare ; seculi quidem et inanis gloriz cupi- 
dos, futuri discriminis inevitabili aiens sententia 
multandos. His et hujusmodi sancte exhortatio- 
nis verbis grex ille sacer virtutum inolevit au- 
gmentis, et redundabat plenitudine gratiz salu- 
taris. Et hoc in gloriam beatissimi Patris, quem 
pia vicissitudine muneravit gratia summ:e divini- 
tatis, ut sicut militie mundanz praerogativa 
olim exstabat insignis, ita castrorum Domini si- 
gnifer et dux modo preiret amabilis et fortis, 
fieretque scutum inexpugnabile zequitatis. Qui 
etiam ornamento monastici rigoris, asperrimo 
utebatur tegimento : pro epulis dudum imperiali 
more decenter instructis, algoris et inediz gau- 
debat zerumnis : pro splendentibus auro et seri- 
co lectis, nuda cubavit superficie telluris, suffu- 
sione exigui oblectatus straminis, acsi aulieze 
pompse mollibus vel plumis. Et quod ulterius 
edomandis cum ipso principe vitiorum pestibus, 
virtutum turmas cum armis exhibuit victrici- 
bus, quibus perimeret in se totius adversee per- 
suasionis letiferum virus. Sieque pro purpura 
et bysso, in cinere degens et cilicio, pro regii 
decoris, 


Posthabitis opibus Christo comes ibat egenus, 
Virtus prima cui pro Christo pauper haberi. 


Cum sicut Apostolicum illud intonuit, omne gau- 
dium existimavit cum in tribulationes varias de- 
clinavit. 

28 Nec tanti viri meritis idcirco temere quid 
derogandum, quasi egregiam vitam potentia non 
illustraverit signorum ; cum sicut frequenti: po- 
pularis tumultus vitavit, ita miraculorum gloria 
palam fieri postputavit. Prxeterea signa infideli- 
bus, non fidelibus tribuenda cognovimus. Cete- 
rum filiis lucis cum sole splendeat, quod venera- 
bilis Pater more Sanctorum eo altius signis et 
prodigiis post obitum coruscat, quo et in vita his 
minus operam dabat, vel quia plura per gratiam 
Dei vivens agere quiverit, quce scriptorum inso- 
lentia vel loci toties orta destitutio mortalium no- 
titi: subduxit. Sed jam tempus spectabile illud 
postulat, quo ad eliciendam felicis animze de cor- 
pore egressionem binum sermonis nectar emergat, 
et in aures populi s:eternitatis sonum moveat. 

29 Talibus igitur ac tantis venerandi Patris 
studiis pius Dominus illectus, condignam egregio 
labori coronam jam parat in ccelestibus, et zeter- 
nz beatitudinis indeficiens raunus. Atque ut to- 
tius perfectionis in eo eluceret insigne, et proba- 
tio fidei sincerz ; podagrico aliquantulum dolore 
corripitur, quo auro mundissimo decoctior Maje- 
statis conspectui preesentaretur, itaque in orna- 
mentum coeleste transponendus assumeretur. Sed 
et doloris acerbitas eo usque invaluit, ut ince- 
denti facultas sanctissimo viro penitus defuerit. 
Ipse autem inter angustias carnis et tentamenta, 
nomen Salvatoris voce benedixit indefessa, illud 
modicum illati colitus discriminis detrimentum 
permaximum sibi future beatitudinis cum Apo- 
stolo ratus emolumentum: Quoniam non sunt 
condignze passiones hujus temporis ad futuram 
gloriam, quz revelabitur in nobis. 

30 Nec multo post imminente sancte vocatio- 
nis su: tempore, derelinquendi gregis custodia 


pia 


AUCTORE 
ANONYMO. 
EX MSS. 


Cur miracu- 
la ab eo vi- 
vente facta. 
non exstent? 


Laborat po- 
dagra : 


AUCTORE 
ANONYMO. 
EX MSS. 

S. Landri- 
cum Sone- 
giensi mona- 
sterio prafi- 
cit: 


€ 


B 


suosque ad 
virtutem 
hortatus mo- 
"iur; 


et sepelitur 
Sonegiis. 


648 


pia suspensus solicitudine, ne tanta suorum in 
Christo fructificatio pastorali diligentia privari 
debeat, votis et precibus coelum pulsat, et maje- 
statem Domini consilio suo supplex invitat. Vi- 
tam nimirum cupiebat finiri suam, ubi comam 
capitis abscidit, et arma militiae et pompam se- 
culi dimisit. Accersito deinde venerabili prole 
sua Landrico, haud mediocris glorie viro : Te 
rectorem (ait), suis, amantissime fili, superna 
clementia providit, teque saerz hujus militice 
ducem idoneum elegit. Confortetur itaque manus 
tua, erit enim Dominus fiducia tua, et in hac di- 
vini gregis custodia tua viriliter desudet opera. 
In innocentia cordis tui pasces illum et in intel- 
lectu manuum tuarum educes eum. Cumque mo- 
nitis nostris obtemperanter consensum dederis, 
et vices summi Pastoris efficaci solertia comple- 
veris, laudem et gloriam a Domino mereberis, et 
regni beatitudine in fine sublimaberis. His et 
aliis quam maxime instructum in excubias Do- 
mini assumpsit virum sanctum, et in eo justitice 
documentum, et virtutis animadvertit exemplar 
futurum. Quo in megotio quam fulserit opere 
perspicaci, probat experientia laboris eximii, quo 
se postmodum exercuit in cathedra pontificali e; 
et adornavit tempora sacerdotii sui. 

31 Jamque cegrotatione salutifera venerandus 
Pater fatigari, extremoque coepit languore dis- 
solvi; cum eum egregius ille monachorum cir- 
cumvallat coetus, cordis affectum lacrymis effe- 
rens et singultibus, utpote tanti Patris decessu 
mostissimus, suceque orbitationis discrimine an- 
xius et trepidus. Ipse autem in Domino gaudens, 
sancte exhortationis verba erat profundens, et 
quae sunt cterne vitze indesinenter suadens. De 
appetendo beatitudinis bono, de vitando gehennze 
incendio, omnis ejus illuxerat sermo. Sicque vale 
ultimum dicens, et spiritum vitalis Sacramenti 
viatico muniens, letus obdormivit in Christo, 
possessurus laudem et gloriam in throno sidereo. 
Et ecce aperitur ei janua coeli, recluditur aula 
Paradisi; et descendentibus hinc atque inde z- 
therec lucis agminibus, fit celebrior animze feli- 
cis egressus, interque jocundissimos angelicze 
melodize concentus, adorandos presentive Dei 
petivit aspectus; ubi angelorum gaudiis interes- 
se, quieti Sanctorum et claritati, civem se eme- 
ritum gaudet adesse. Spem suam, quam hic fide 
aluit, illie reipsa et veritate fovere non desinit ; 
ubi Deum facie ad faciem intuetur, ubi gloriam 
majestatis ejus jugiter contemplari meretur, non 
per speculum aut in semigmate, sed in substan- 
tiali et perfecta individusz Trinitatis visione. 
Qua sieut in Sanctis effulget admirabilis, ita 
verbis aut litteris permanet ineffabilis. 

32 Transivit ergo venerandus confessor Vin- 
centius de hujus zerumnis seculi in gloriam sem- 
piternz felieitatis pridie Idus Julii, in prefato 
Sonegias ccmobio, a se constructo, glebam pre- 
tiosi linquens cadaveris. Quod circumstantes ho- 
norifice fidelium populi, debitas pio funeri exe- 
quias impendunt more solenni, et tumulo impo- 
nunt honore decenti. A quo fidelibus cum fra- 
grantia meritorum odor suavissimus emanat 
miraculorum, per Christum principem Sancto- 
rum, qui cum Patre et Spiritu sancto, trinus et 
unus Deus permanet regnans in secula seculo- 
rum. Amen. 


VITA S. VINCENTII MADELGARII CONFESSORIS. 


ANNOTATA. 


a Frustra se torquent scriptores .-Hannonii, ut 
hunc locum eaplicent de adventu S. Ansberti in Al- 
tummontem ante exilium, nisi omnia plane eradan 
tur. Hac autem conciliari non. posse, in Commen- 
tario pravio ostensum est. 

b Jam dixi in eodem Commentario, Hugonem ve- 
rosimilius necdum. natum fuisse, dum in Altomonte 
degeret S. Vincentius, cum. ille mortuus sit anno 
130, ut habes ad 1x Aprilis. De Ettone dictum est 
x Julii. Vulmarus, si ad annum “10 pervenit, 
quod ad xx Julii examinabitur, et ipse junior fuisse 
videtur, quam. ut familiariter cum. S. Vincentio 
conversaretur. Eadem sit de ÜUrsmaro sententia; 
quidni et de Wasnulpho? A fortiori autem de S. 
Ermino qui, ut est xxv. Aprilis, ad annum usque 
131 vitam protacit. Ut autem demus reliquos con- 
venire potuisse ; toties Àn Altummontem confluxisse, 
ec imperiti adeo scriptoris fide, equidem non admi- 
serim. Jam dixi in Commentario pravio, et ipsum et 
alios, Sanctos omnes collegisse, qui circa ea tempora 
in Belgica floruisse sciebantur, tametsi aliqui S. Vin- 
centium oculis suis numquam viderint. Hac dicta 
sint de tota illa Sanctorum collectione. An satis apte 
fingatur S. Waldetrudis sepissime ex Castriloco 
ad maritum descendisse, judicent alii. 

c De hoc nomine vel agnomine actum. est etiam 
in Commentario pravio. 

d Portius gallice vocat Haulchin et Mesuin, 
apud quem vide enumeratas plures alias possessiones 
ecclesie Sonegiensi a sancto F'undatore transcriptas 
lib. 35 cap. 10, pag. 158. 

e Hec denuo pugnant cum iis quz de S. Lan- 
drico dicta sunt. xvi1. Aprilis, ubi in Commentario 
pravio num. 5 pag. 488 ita leges : Post cujus 
(nempe sancti Parentis) obitum, Landricus post- 
positum episcopium non repetivit. Patet hic rur- 
sus, quod supra toties dictum est, de S. Vincentio 
aliisque ei conjunctis sic scripsisse Legendistas Han- 
nonios, ut si Vitae conferantur, difficillimum sit, eas 
inter se conciliare. 


MIRACULA ANTIQUIORA 


Ea. codice Ms. Moretiano seu Valcellensi. 


Prefatiuncula. 


UR igitur quz de vita et meritis Sancti 
sui virtus commendavit Altissimi, nune ad 
eam miraculorum gloriam qua post obitum no- 
stro vixit orbi, animum stylo comitante intende- 
re dignum duxi, ubi relationi veterum probabi- 
liter assentiendum decernimus ; cum ea que 
nostris relatoribus visus magister exposuit, in- 
declinata veri ratione aggressi fuerimus. 


Miraculorum series. 


ecensa itaque a. fidelibus ad tumulum Saneti 
AY cum olei liquore lampade, divine virtutis 
prodigium cernere erat memorabile. Nam tem- 
poris intervallum aliquod jam pertransiit; cum 
e fratribus quidam, nam id ei curze fuerat, dili- 


genter 


Auctoris 
propositum. 


Oleum cali- 
Lus ad Lum- 
bam mint- 
stratur. 


Clericus c&- 
cus Sancti 
meritis illu- 
minalus. 


C 
Res Sancti 
invadere ten- 
lans, eelitus 
punitur ; 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


genter accessit, ut quo jam exhausti liquoris de- 
trimenta suppleat; ampullam cum olei liquamine 
manu gestat, e ecce tam stupendum quam in- 
speratum insigne facti, quod ibi operabatur ma- 
nus Domini; in testimonium scilicet viventis 
mortui, exuberans lampas oleo redundanti, ita- 
que ut omnis flueret superficies pavimenti. ZEdi- 
tuus autem stupore et gaudio pie confusus, et 
miratus adeo divine lucis inopinabile munus, 
fratrum catervam accersitum ivit quantocius, 
tam testimonio miraculi futuros, quam gloriam 
Dei in Sancto suo visuros. Accedentes autem 
ipsi contemplatoque coelestis munere signi, Chri- 
stum lumen de lumine verum per hujus olei cce- 
lestis laudant et venerantur insigne miraculum. 
Quod ad declarandum Sancti sui meritum inde- 
ficienti lumine reddit augmentum. 

3 Sub eodem tempore Lambertus quidam sa- 
cerdos officio, scilicet amissi luminis casu per- 
culsus iniquo, vitam in tenebris luctuque trahe- 
bat continuo. Quem in hujusmodi discrimine mi- 
seratio tandem ccelestis respexit, et ut memo- 
riam pii patris Vincentii adiret, benigne sibi 
inspiravit. Et quoniam ejusdem mobis semper 
venerandi Patris festa dies, quce proxima insta- 
bat, fidelium concursu, et occursu solennizanda 
fuerat, ut una socium carperet iter deliberabat; 
sicque voto satisfaciens, pariter occurrere studu- 
erat. Nec plura moratus, ad memoriam Sancti 
cum lacrymis sternitur et precibus [et] ipsius 
meritis de supernze consolationis munere admo- 
dum confisus. Et ecce fusis sibi lacrymis virtus 
defuncti invigilat, et coelitus emissum jubar cali- 
ginem lumine terebrat, et jacentis oculos paula- 
tim frontemque serenat. Senserat ille euntem de 
tumulo medelam, ereptamque lucem repetere 
rursus sedem pristinam, et extemplo cireumstan- 
tibus przesentem sibi adesse Dei et Sancti sui ac- 
clamavit gratiam. Qui repentinz virtutis admira- 
tione attoniti, hortantur ut instet obnixius prece 
supplici, quatinus sospitate resumpti luminis me- 
reatur integra donari. Oravit attentius, itaque cze- 
cum penitus interiit vulnus, ac si preter pulchrum 
aspicere nil antea fuisset expertus. Ingens conti- 
nuo murmur celum usque increpuit, in laude 
Dei vulgus universum erupit, eumque in Sancti 
sui meritis gloriosum valde exclamavit. 

4 Jamque de viri Dei gloria in tumulo vivente 
fama celebrior eunctis circum circa innotuit, si- 
gnis et virtutibus coruscantem intonuit. Unde 
pie quzerentibus larga medelz sanitatumque pro- 
diit miseratio ; perversis autem et incredulis vin- 
dicta de ccelo. Vir quidam, Xantherus nomen 
habuit, ante alios scelere et immanior, et dirz 
cupiditatis ambitione crudelior; unde bonorum 
imitatione proficere debuit, hinc e diverso de re- 
bus pii Patroni nostri insidias preedamque moliri 
haud extimuit. Peragendi igitur fiducia sceleris, 
et diabolo comite iter aggressus, ad ipsas mo- 
nasterii fores insolentius accedere non est veri- 
tus, sed infandos conatus vindicta przvenit cce- 
litus. Nam sacrum limen pene jam contigerat. 
cum infelix culpa ingens ruin: dispendium viro 
intulerat, eumque semivivum terre dejecerat. 
Quem socii correptum celerius revehunt domum, 
tam in ipso animz:e quam carnis stupentes inter- 
itu. Nee tanti poenam reatus ille jam distulit, 
fremitu et ejulatu permaximo tectum omne con- 
eussit; Vincentium insuper inimieze presum- 
ptionis ultorem crebrius inclamavit. Tandem in- 
ter angustias et stridorem immanissimum mors 
ipsa misero vitam extorsit, et tartareis ignibus 


649 


perpetuo cremandum immersit. Sed et rumore 
facti corda tremuerunt populi, horrentis tam 
poenas exempli quam venerantis majestatem Do- 
mini condescendentem ita injuriis servi sui. Et 
hic de iniquo vindicta, quia mors peccatorum 
pessima. 

5 Restant etiam adhue operum Dei magnalia 
ad declaranda Sancti sui merita, relatione di- 
gnissima. Sacerdos quidam, fama virtutum Sancti 
benigne illectus, ad locum ipsius sacrosanctis 
venerabilem pignoribus cum auro fidei oratio- 
numque accessit muneribus ; firmatoque ad atrii 
septa quem sederat equo, ipse ad memoriam 
Sancti sese cum lacrymis et corde impertit sin- 
cero. Interea ad furtum jumenti spiritu quidam 
maligno compulsus, per remotiora saltus iter est 
invium aggressus. Peracto autem presbyter so- 
lenni votorum desiderio, oratorium egreditur ; 
sed comperto furti detrimento, ingenti moestitia 
et suspirio concutitur. Jamque Vincentium con- 
ra beatissimum duris questibus importunior as- 
surgit, et pene blasphemiam doloribus inserit, 
tanti Patris suffragio confisum se dicens, nec id- 
circo evitare quivisse commissi furti dispendium 
ingens ; cum repente nuncius mediis se plangori- 
bus ingerit, et furti reum, collisis equo dilapsum 
membris, non sine admiratione retulit; sieque 
dum injuriis servi Dei vindicta ccelestis compati- 
tur, pro receptione equi clerici gaudium et lzetitia 
oboritur, et totus in gratiarum actionem elata in 
altum voce fertur. Miraculi deinde rumor ubique 
spargitur, et potentia Dei in meritis Vincentii 
maxima et miranda veneratur. Ecce terrendis 
ecclesi: preedonibus, vetandis ἃ rapina Saneto- 
rum latronibus conspicua satis exempli virtus. 
Audiat vel obliquus, et cesset raptor iniquus. 

6 Fit adhuc celebre nomen Sancti clarificatum 
potentia Dei; ideoque predieandum in populo 
fideli. Contigit ea tempestate [per] Hunnorum a 
incursum orbem valde infestari, eodemque metu 
loci nostri statum admodum periclitari. Quapro- 
pter ad transferendum in Metensium b urbem 
Sancti corpusculum, nostris commune extitit 
consilium; eidemque negotio devotissime turba 
sese ingerebat fidelium. Nec latuit eo loci tanti 
Patris gloria signis et virtutibus adeo mirifice 
ilustrata, quibus hic unum in laudem Domini 
propalare, venerandz ipsius memoris officium 
extat peculiare. Nam metu gentilium supernae 
miserationis respectu compresso, fratres ad pro- 
pria festinant, continuo sacrosancti corporis pi- 
gnore sumpto, quod inter eundum penes villam, 
vocabulo Fellepam, c hospitandi gratia deponi 
contigerat, quz viri illustris cujusdam et excel- 
lentis ditioni subjacens erat; cui multa supellex, 
et rerum usus valde locuples, sed vi febrium 
diutina amens effectus est et hebes. Jamque om- 
nis in eum medicinalis industria cum herbarum 
potentia evanuit; cum tandem suis, altioris sen- 
tentia consilii, per gratiam Dei aspiravit, quee et 
ipsum mentis errore privavit, et naturali intelli- 
gentiz reformavit. Decretum pariter ineunt, et 
mediam ipsius ville portionem, pro salute viri, 
Vincentii sancti dominio perpetuo transcriben- 
dam decernunt. Tum vero ad ipsum accedentes, 
et quis consilio modus sit habitus exponentes, 


quo super hoc agatur animo instant requirentes. - 


Nec mora, salubri decreto assensum libens ipse 
accommodavit, et pariter pristinze rationi meri- 
tis Sancti communicavit. 

7 Sedmox diverse cum Sancto hereditatis pce- 
nitudine seductus, rursumque sathan:e versutiis il- 


lectus 


EX MS. 


atque item 
alius furti 
reus. 


Fir illustris 
ab amentia 
liberatus 


ü 


EX MS, 


bona aliqua 
ecelesie So- 
negiensi 

transcribit. 


Familia San- 
cto mancipa- 


la 
d 


ab injusti 
possessoris 
servitute, 


650 
lectus, coheredi suo suzeque salutis auctori Vin- 
centio divortium indixit, et repentina calamitas 
in amentiam rursus virum compulit. Quapropter 
omne illud exortum muper sanitatis gaudium 
mosto rubore dejicitur, totiusque amicorum vel 
nobilium conventus in lacrymas resolvitur. Cui 
rursus spei inniti debeant, quibusve solatiis mce- 
stitudini occurrant, consiliis et intentione multi- 
moda versant ; tandemque supremum obtinendze 
salutis visum est subsidium, ut quod primz tra- 
ditioni supererat ville, reliquum in jus Sancti 
potestatemque perpetuo staret legatum. Quod 
idem vir illuster non solum fieri consensit, ve- 
rum etiam testamento scriptisque perennibus 
roborandum decrevit, et e vestigio per gra- 
iiam Dei et meritum Sancti a fluctibus animi in 
portum rationis et sane. mentis meruit deduci. 
Stupenda facti novitas populos cum principibus 
in laudes excitavit divinas, atque ad spectaculi 
hujus causas ammiratione dignas, omnis se inge- 
rit sexus et zetas; grates et vota offerunt, Chri- 
stum in Vincentio suo miraculis coruscantem, 
cum voce jubilationis, efferunt et huic concen- 
tuilongius immorari gratissimum ducunt. Tua 
hec, Christe, potentia, tua sunt hec facta in- 
signia, qui quanta Saneti hujus tecum in coele- 
stibus nitescat gloria, longe etiam remotis in fi- 
nibus virtutis tuze palam fecisti dextra. Unde be- 
neficiis tuis laus resonet intermina et gratiarum 
actio permanens in secula. Sane eadem villa, re- 
rum opulentia ubertim atlluens, famulorum Dei 
et Sancti sui usibus usque hodie est deserviens. 

8 Vir quidam Sonegias inhabitabat, quem 

paupertas quidem obscurum, sed dignitas famu- 
latus S. Vincentii jubilarum d reddebat. Erat 
enim totus scilicet cum uxore et natis ex familia 
ipsius ecclesi:e et ideo sibi securior inter conci- 
ves videbatur incedere. Quia vero inter usus 
mortalium szepissime prospera perturbantur ad- 
versis, fortuna felicitatis noverca favente sibi 
admodum in presentibus, sed non in futuris, ex 
quadam seditione inimicitias quorumdam ineur- 
rit usque ad repetitionem sanguinis. Unde sibi 
proponens non incertum vitz periculum, statuit 
ad tempus declinare cum suis impetus inimico- 
rum; sieque terram nativitatis egressus, post- 
quam ultra citraque est progressus, Flandrie 
fines tandem est ingressus, perveniensque ad 
cujusdam militis possessionem, solito accepit 
mansionem. Mansitabat etiam inibi aliquamdiu 
cum uxore et natis, illa videlicet suze paupertatis 
sequentia, et quanto diutius, tanto cum majore fi- 
ducia. Cumque se jam totam crederet adeptum se- 
curitatem, ac ex securitate integram sibi preesu- 
meret libertatem, pessimam paullo post incurrit 
servitutem. Non quo siquidem usus consilio do- 
minus, eujus erat eadem possessio, ut vidit servum 
absque domino, et quia nullus aderat defensor, fa- 
ctus est post aliquot annos injustus familize per- 
vasor, et servitutis extranez familiaris exactor. 
Quid plura? Exigit censum sine censura, redigit 
eos in servitutem non absque injuria. Vir autem 
ille Sonegiensis ubi diu talia patitur, audita morte 
inimicorum suorum, Sonegias regreditur et con- 
veniens loci przpositum eum ceteris clericis, mi- 
seriz suze historiam narrando ingreditur. 

9. At illi consequens ineuntes consilium super 
tanta ecclesio injuria, pervasorem familie de- 
cernunt primitus conveniendum. Ad id etiam 
negotii przepositus loci dirigitur, contra pervaso- 
rem de injusta pervasione conqueritur; sed ille 
ab incepta non desistens malitia, nullam nisi suam 


MIRACULA S. VINCENTII MADELGARII CONFESSORIS. 


se tenere familiam omnimodis refragatur. Prze- 
positus vero, susceptum exequens negotium, ec- 
clesiasticam deplangit necessitatem, usque ad 
eum qui tunc in fascibus agebat comitem Baldui- 
num. Qui avitum militem arguens de audita per- 
vasione, jubet, quatinus liberam sinat esse fami- 
liam ecclesic. Abnegat se ille aliquatenus quod 
tenebat deserturum ; sed quia eadem familia ex 
antecessoribus suis hereditaliter sibi provenerit, 
affirmat se juramento firmaturum. Detestatur et 
refellit e contra falsam assertionem legatus ec- 
clesi& ; sed revincitur tenentis et probare vo- 
lentis non veridica sed juridica ratione. Unde 
intelligens judicium quidem esse, sed non justi- 
tiam, et bene sibi expertam in Patrono suo po- 
nens fiduciam, impetrat a Comite, quatinus per- 
vasor super reliquias S. Vincentii prolatam jura- 
menti firmaret sententiam. Imperat Comes, an- 
nuit miles. Constituitur certa dies, conveniunt ex 
utraque parte multi auditores. Profertur baculus 
Sancti et filacterium, porrigitur insolenti audacia 
manus ad perjurium. 

10 Cumque verba dictarentur juraturo, ccepit 
miser torqueri occulto quidem ultore, sed aperto 
Dei judicio. Rigebat juratoris brachium , nec 
verba proferre, nec valebat contrahere porrectam 
manum. Exclamans autem miserrima ejulatione; 
Succurrite, ait, ad cireumstantes, succurrite, et 
a me canem istum miserantes avertite. Stupentes 
vero plurimum qui aderant, nec immerito, quia 
nihil lesionis erga eum videbant, ubinam canis 
esset turbato clamore requirebant. At ille am- 
plius terribiliter inclamans ut liberaretur: Non- 
ne, inquit, nigrum canem videtis a quo brachium 
meum deroditur? Ad hanc vocem circumstantes, 
non canem esse intelligentes sed diabolum, fe- 
rientes pectora et signantes facies suas, exe- 
crantur falsatorem, et venerantur Dei amicum. 
Res nova, et sui novitate satis miranda, ut ho- 
stis qui fuerat injustze persuasionis persuasor, 
fieret etiam tante falsitatis publicator et ultor. 
Tandem Dei respectu in se reversus, et publica 
pomnitudine eoram Sancti reliquiis prostratus, 
presumptam falsitatem palam est confessus. Sic 
recepit ecclesia res amissas et meritum ruborem 
obtinuit obstinata iniquitas. Suecessores etenim 
ejusdem famili: Sonegiensis adhuc Tetinet ec- 
clesia, bene multiplicata propagatione. 

11 Alter quoque miles ex eo erat quem dicunt 
superbo sanguine nobilium, qui habens fundum 
fundo S. Vincentii contiguum, non industria sed 
errore continuabat fines suos ultra justz divisio- 
nis terminum. Fiebat szepissima inter cultores al- 
tercatio, sed quia numquam aut raro bene ordi- 
nata inter rusticos habetur diffinitio, aliquamdiu 
perdurabat inter eos infinita contentio. Rem vero 
clericis referentibus ad przfectum ecclesiz, ubi 
prafectus przefectoriam potestatem coepit exer- 
cere, miles nihilominus militari manu non timuit 
sua potenter defendere. Ex qua contentione fa- 
ctum est, ut tam diu cultura utriusque partis ces- 
saret, quousque terminos divisionis su: meutra 
pars bene certos haberet ; sicque demum vel ipso 
deducti damno cessantis culturze, ad judicium 
constituunt diem, de divisione fundi judicaturum ; 
singulari videlicet certamine servorum utriusque 
partis certa ex incertis electurum. Misera condi- 
tio, ut terra quz terminari debebat jugerali vir- 
ga et aratro, non nisi sanguine terminaretur et 
cerebro. Convenitur ergo utrimque a pluribus, 
assunt cum suis miles et praefectus ; effertur etiam 
a clericis ad locum pugna spes certa suorum S. 


Vincentius. 


punito perju- 
rio vindica- 
Lur. 


E 


Mira fundi 
per Sanctiun 
acquisitio. 


Mulier mise- 
TE contracta 
restituitur, 


B 


ea 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


Vincentius. Cumque certe suce partis statione 
Sanctum corpus vellent deponere, sed suorum ma- 
le certi terminorum, fines suos coepissent trans- 
ire, tanta subito ponderis decubuit gravitate, ut 
neque millia hominum illud valuissent removere. 
Coneurritur ad tantum spectaculum, prcedicatur 
ab omnibus justitia Dei et judicium, laudatur 
Dominus et Dei amieus, non sine grandi stupore 
presentium, unius victoria finitur pugna duorum. 
Nec defuit tanto victori dignissima merces: eo 
quippe miraculo compunctus, mobilis utique et 
moribus et sanguine, partem predictus miles 
suam absque dilatione S. Vincentio, ecclesize ejus 
et ecclesiasticis servitoribus habendam perpetuo 
[reliquit.] Ita Dei amicus de incertis incertos cer- 
tificavit, contentione soluta sine sanguinis effu- 
sione, diem pugne glorifice mirificavit. Dumque 
suam debuit partem recipere, utramque acquisi- 
vit, sicque relatus ad sua, utriusque partis cle- 
rum et populum magnifice lztificavit. 

12 Mulier nimice infelicitatis provinciam inha- 
bitabat Bracbantensium, quz ita omnium debili- 
tabatur enormitate membrorum, ut (horrendum 
visu!) tali deformiter heererent natibus; volas 
quoque palmarum ungule digitorum, ut ungues 
avium perforarent miseris amfractibus. Hzec per- 
cepta virtutum fama, qu: Sonegias fiebant 'per 
Dei amicum, plus velle quam posse fideli affectu 
illue extendebat pervolandi animum. Cumque ad- 
esset annua solennitas consecrationis ecclesiz; 
ab amicis illuc se deferri fecit speranti animo et 
effectiva intentione. A quibus deposita cum pre- 
catione et luctuosa commendatione inter duo al- 
taria, dici non potest quibus fletibus, quibus la- 
crymis, quibus planctibus pium sit aggressa con- 
fessorem illa infelix femina. Deplorabat enim 
totius corporis sui debilitatem, inutilem vitam, 
et nimiam membrorum enormitatem ; pro iis om- 
nibus implorabat illius, ante cujus memoriam 
jacebat, Patroni intercessionem. Lacrymis pro 
cibo pasta est die illa: effüsos enim sui cordis 
dolores multiplicabat necessitatis angustia. Aliis 
letantibus ipsa flebat ; aliis alias occupatis, ipsa 
supernis intendebat ; sicque totum diem celebri- 
tatis in ea contritione explebat. Exeuntibus vero 
ab ecclesia post Vesperas clericis et populo, 
remansit cum paucis in quo prius jacuerat loco, 
decumbens eodem quo ccperat recuperandz 
salutis ardenti desiderio. Ubi solo prostrata 
colos precibus transivit, et vim faciens regno 
Dei Dominum oravit, et exoravit. Ecce enim 
illo desuper miserante, cujus numquam sine 
misericordia est judicium, quibusdam fidelibus 
post coenam redeuntibus ad ecclesiam, aliis ora- 
tum, aliis vero cubitum, ipsa terribiles coepit 
emittere voces ex immensitate dolorum. Superna 
enim visitatione ad naturalem statum resilienti- 
bus membris, ubi medicante Domino reformari 
ccepit illa materiesinformis extensione nervorum, 
revocatione digitorum , recreatione arteriarum, 
multiformiter torquebatur illud debile corpus diu 
afflictee mulieris. Iis vero qui aderant concurren- 
tibus, et piis super eam fletibus auxilium invo- 
cantibus amici Dei, statim surrexit, et stetit ere- 
cta quidem, sed adhuc tremebunda novitate ince- 
dendi. Jamque paulatim in se redeuntibus con- 
valescendi viribus, insolitos pedetentim tempta- 
bat movere et removere gressus. Nec mora, 
tumultus insonat lctitize, et irruente populo, de- 
ducitur ante crucem cum grandi frequentia et 
exultatione. Adstat sana et lota, testis idonea 
su: recuperationis, testis etiam procul dubio, in 


651 


conspectu omnium qui aderant, divinze virtutis. 
Cessat jamjamque ab omnibus oratio, et succedit 
orationi sola laudatio tota ; repletur ecclesia pie- 
tatis fletibus, imponitur a. clericis hymnus : Te 
Deum Laudamus ; sicque ea die sponsam suam, 
Sonegiensium scilicet ecclesiam, mirificavit cce- 
lestis sponsus. 

18 Ea tempestate, qua meritis S. Waldetru- 
dis mons Castrilocus variis vernabat floribus vir- 
tutum, omnis zetas, uterque sexus, sani et infir- 
mi illuc properabant desiderio curationum. Hos 
reatus conscientie ; illos pertrahebat morbus 
carnis multipliciter postulatze. Ubi quam efficax 
foret interior animarum curatio, satis aperte 
monstrabat exterior infirmitatum recuperatio. 
Affluebat inibi ecelitus superne pietatis gratia, 
nullus pene illuc veniens redibat absque medici- 
na. Ex predicto itaque Sonegiensi territorio, 
mulier quzedam toto corpore contracta illuc ab 
amicis defertur, et inter plures, eadem vel simi- 
lia quzerentes, ante Dei sponse presentiam in- 
fertur. Jacebat ibi aliquamdiu sine recuperatio- 
nis efficacia, dumque plures quotidie curari vide- 
ret, ampliore torquebatur tristitia. Differebatur 
autem mulieris curatio non quia sibi deesset S. 
Waldetrudis intercessio, sed alias eam reformari 
disponebat superna ordinatio. Licet enim S. Vin- 
centius et S. Waldetrudis jam immortales cum 
Christo luce fruerentur ceternz beatitudinis, de- 
bitam tamen reverentiam sponsa sponso defe- 
rens, remisit ei mulierem curandam, comitante 
nimirum solatio suze intercessionis. O digna San- 
ctorum conjunctio, quz etiam inter amplexus, 
disciplina castitatis nequaquam afHlicta, post exi- 
tum vite, angelorum meruit adunari consortio ! 
Cumque misera diutinze expectationis tzedio affi- 
ceretur, tandem post aliquos dies a suis reducta 
Sonegias, in ecclesia sancti Confessoris ante cru- 
cem deponitur. Ubi jacens cum nimia afflictione, 
orationis oblita, S. Waldetrudem injuriabatur 
feminea invectione, conquerens scilicet in eam, 
quod cum aliis omnibus sit miserta, se solam re- 
miserit sine miseratione. Non tulit S. Vincentius 
injuriam sponse, non tulit amplius afflictionem 
mulierculz, nec distulit pro ea Christum interpel- 
lare. Vesperis siquidem celebratis, ipsa die Do- 
minica mulier contracta erigitur ; aclero et populo 
concurritur, Dominus in commune laudatur, sic- 
que injuriosa mulier, recuperata salute, S. Wal- 
detrudi reconciliatur. 

14 Nee sola claret Dei amicus recuperatione 
vieinorum, verum etiam propensius floret pluri- 
ma salutis restitutione exterorum. Testis est 
Flandria, testis quoque Bracbantensis provincia, 
testis nihilominus est regio Tassandria. Siqui- 
dem apud Tassandriam vir quidam uxorem duxit, 
quze quidem ad tempus, ut sibi visum, satis feli- 
citer nupsit, sed postea nimis infeliciter vixit. 
Prioribus denique annis lztabunda, utpote no- 
vella conjunctione transactis, paulatim ccepit 
infelix mulier pessimum incurrere languorem, 
ultra patientiam human: conditionis. Rigent 
crura et pedes, cervice tenus pene retrorsum 
omnibus membris contrahitur illa fragilis mate- 
ria, solus remanet truncus, pudoris et doloris in 
femina, labor mariti, dolor et tristitia. Excludit 
magnitudo languoris omnem human: auxiliatio- 
nis :estimationem, nullus hominum aliquam ejus 
audet sperare recuperationem, preeter illius so- 
lam, qui eam formaverat, reformationem. Mari- 
tus itaque, cui soli eam familiarem curam injun- 
gebat necessitudo conjugalis, ubi adempta est sibi 


omnis 


EX MS. 


item alia a 
S. Walde- 
trude Sone- 
gias remissa: 


F 


eL rursus ter- 
Lia eodem 
morbo affti- 
cta, 


EX MS. 


et a marito 
ad varia san- 
ctuaria cir- 
cumducta, 


sanatur in 
Everna ubi 
Sancti reli- 
quig. 


652 


omnis spes humanitus recuperandw salutis, to- 
ium se convertit ad auxilium supernz misera- 
tionis, condolensque ex omnibus amicis, solus 
uxoris miseri: ad requirenda Sanctorum merita 
dilatat animum cireumquaque ; carrueulam com- 
ponit, lectulum sternit; uxorem imponit, egre- 
ditur vagabundus et gemebundus, quia grandis 
erat gemitus, quem dulcedo concitabat maritalis 
affectus. Currit animo cum spe et fiducia, trahens 
secum illud sociale jugum, comitante miseria. 
Tota repletur via fletibus et lacrymis, quos fun- 
debat videlicet calamitas familiaris, hinc maritalis 
caritas, inde conjugalis necessitas. Nullus ad 
quem pervenire poterat locus przwteritur, qui- 
cumque Sanctorum meritis insignitur. 

15 Ubicumque vero ingreditur, statim Deo et 
Sanctis, precibus et lacrymis congreditur, sed 
ab omnibus (proh dolor!) sine voti efficacia re- 
greditur. Labor impensus incassum est expensus. 
Est enim dilata miseratio non abjecta oratio, nec 
recusaía petitio, nec negata concessio. Nondum 
enim pervenerat ad locum uxorize saluti destina- 
ium, nec adhue eum invenerat, quem nescius 
quaerebat amicum Dei Vincentium. Ita corde con- 
tritus, animo lapsus, desiderio suspensus, itinere 
fatigatus, mcerens et dolens est reversus. Ubi 
quidquid invenit ad relevandam mentis tristitiam, 
nihil omnino sibi subvenit. Obsederat domum 
suam multiplex miseria, neglectze videlicet eul- 
iure penuria, uxoris dolor, mariti moestitia, 
aique utroque orbata lumine neglecta et negli- 
gens paupertatis familia. Nihil autem viro minus 
erat tolerabile, quam interesse suis cum tanta 
calamitate ; unde a quibusdam monitus necessa- 
riis memoriam S. Gudile Brossellze e requirere, 
animum et gressum illue festinat intendere. Re- 
parat vehieulum, et adjuneto bove uno, quem 
habebat solum, iterum supponit suum miserabile 
monstrum. Ita unibos ille, in corde et ore semper 
habens S. Gudilze memoriam, iter solivagus car- 
pebat versus Brossellam, non salem mercaturus, 
sed salutem uxori deprecaturus. . 

16 In eodem itinere fundus habetur ecclesiz 
deserviens Sonegiensi, Everna f nomen est fun- 
di, in quo ecclesia et in ea reliqui: S. Vincentii. 
Hue illum deducit, non fama vel fortuna, sed 
omnia mirabiliter disponens Dei providentia. Nisi 
enim preeiret misericordissimus arbiter, non in- 
veniret miserrimus homo misericordiz iter. Prz- 
dicatur ei ab occursantibus, aliis eleemosynam 
largientibus, aliis novam unibovis expeditionem 
mirantibus, quod ibi meritorum memoria floreret 
S. Vincentius. Jamque totum muliercule corpus 
coepit tremere signo cujusdam renovationis, om- 
nia moveri membra, quasi quodam preesagio su- 
pernz visitationis. Ubi ergo ad ecclesiam perve- 
nitur, mulier ex vehiculo deponitur, et ante 
altare collocatur. Conveniunt ibi misericordia et 
miseria, fletus concurrentis populi et suspiria, 
mariti singultus et uxoris preciclamia g pro qua 
lis omnibus amici Dei intercessio coitus jam 
exaudita, aperitur sacrarium superne pietatis, 
et refunditur salus omnibus membris. Resiliunt 
pedes et crura, manus et brachia, et reformatur 
caput priori gratia. Totum illud infelicitatis cor- 
pus erigitur, atque ex integro pene ad priorem 
statum jamjamque reducitur, cum ecce quidam, 
Maurus nomine, exiliens ut fieret sustentator 
offieiosus, factus est impeditor injuriosus. Ubi 
enim humanum successit, divinum ad horam au- 

xilium cessavit; sicque quantulum erectionis 
supererat, imperfectum remansit. Mira Dei ope- 


MIRACULA S. VINCENTII MADELGARII CONFESSORIS. 


ra! Ne oblivisceretur sui cinis et terra, sine do- 
lore, sine deformitate permanent aliqua imperfe- 
ctionis vestigia. Exeitatur ad pietatem multitudo 
populi, nullus cessat a laude Dei, nullus ab ad- 
miratione ejus amici. Exultat maritus gaudio, bo- 
vemquem solum habebat, tradit S. Vincentio. Mo- 
netuxorem ut secum redeat, sedilla meliori accen- 
sa intentione, reliquum vitze tempus, suscepto ve- 
lamine, liberatori suo servitura inibi perseverat. 
17 Ad eamdem quoque villam homo quidam 
peregrinando devenit, et multa deambulatione 
fractus hospitium accepit. Deinde delectatus loci 
sanctitate, illectus etiam incolarum erga se plu- 
rima benignitate, morabatur inter eos benigna 
conversatione. Et quia ex memoria S. Vincentii 
maxime locum colebat, ecclesiam quotidie pluri- 
mum frequentabat, ubi cujus intentionis esset, 
hospites suos minime latebat. Erat enim vere 
mundi peregrinus, et quantum mortales discer- 
nere licebat, incola cceli futurus. Enimvero dis- 
ponente sibi Deo ibidem vivendi terminum, infir- 
mitate deprehensus, viam universe carnis ingre- 
ditur, provinciam mortuorum. Quid plura? De- 
functus dictantibus meritis, sepultus est in eccle- 
sia. Oppresserat tunc temporis eamdem provin- 
ciam, quantum ad rabiem canina pestis, qua 
videlicet homines hominum immoriuntur rapinis, 
se et omnia sua devorant predis, ferro et flam- 
mis, vixque dentibus abstinent ab ipsa devora- 
tione mutus carnis. Nihil supererat ad libertatis 
refugium przter aliquas devotiones ecclesiarum. 
Illuc collectum erat quidquid rustica manus col- 
ligere poterat. Unde et in praefata S. Vincentii 
ecclesia nullus terrz vacabat locus przeeter eum 
in quo vir Dei fuerat tumulatus. Illum denique 
solum reverentia hospitis fecerat liberum. Quo 
vacuo remanente, mulier quzedam, quod animal 
audacius est cunctis animantibus terrz, illic se- 
dile suum ausa fuit componere. Non tulit S. Vin- 
centius hospitis sui injuriam, sed misericorditer 
iratus protervze mulieri, pize correptionis induxit 
vindictam. Mox enim ut primum super ipsum 
sedile sedit, omnibus membris debilitata cum 
dolore exclamavit. Turbantur qui aderant rei 
novitate, dolent et stupent, tam subita mulieris 
debilitate. Revertitur tamen ad Dei amicum et 
deponitur ante altare S. Vincentii cum grandi 
ejulatu suorum, expertura paullo post solitze pie- 
tatis medicum. Ubi postquam recognocens cul- 
pam, toto corde pcenituit, ipsam sui audaciam 
execrata, salutem integram recuperavit. 


ANNOTATA. 


a Per Hunnorum incursum, indicat procul du- 
bio grassationes Normannicas seculi 1x : lectiones 
Montenses S. Waldetrudis diserte signant tempora 
Caroli Calvi ; an satis certo, judicent eruditi. Neque 
de altera translatione argumenta adferunt satis con- 
vincentia. Audi quz leguntur in predicto Officio 
Montensi sancte Waldetrudis. Lectio prima ad 
xxIx Octobris, ait : primam translationem corpo- 
ris S. Vincentii celebrari in Sonegiensi ecclesia 
diexx Septembris ; et hac ea est de qua hic agitur. 
Altera facta dicitur tempore Caroli Simplicis, qui 
anno pcccxcIt (alii, 893) rex consecratus est. /l- 
lius Officium, ut supra in Commentario pravio di- 
ctum est, fit xx1x Octobris. Rem describo ez proprii 
istius lectionibus v et v1, que proeo die sic habent : 
Siquidem Raginerus a Longo Collo, Hannonize 
Comes, Christiane religionis robur, strenuus 


Ecclesie 


De homine 
peregrino in 
S. Fincentii 
ecclesia [u- 
in ulalo. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


Ecclesi: pugil, decus, ornamentum et exemplar 
Christianorum principum, a Rollone Danorum 
duce, maxima strage Christianorum, in Wala- 
chria Zelandic insula, bello profligatus, prospi- 
ciens, Danos in Hannoniam velle prorumpere, 
arces et municipia restaurari et mumiri fecit ; 
Sanctorum quoque reliquias in munitiorem locum 
transtulit. Inter alias venerandum corpus almi 
Confessoris Vincentii, non rheda aliqua trium- 
phali, sed, quod omnem excedit pompz amplitu- 
dinem, suis humeris, nudis pedibus, religiosissi- 
mo cultu, clericorum coetu adjuncto, necnon 
populari agmine coacto, humili obsequio, ad tu- 
tum asylum, in predictam videlicet civitatem, 
portavit, et debito tanto Confessori honore, apud 
reliquias S. Waldetrudis reposuit. Inde postmo- 
dum, cessante Danorum feritate, Sonegias rela- 
tum est; ubi in hodiernum usque diem honorifice 
asservatur, et frequenti fidelium concursu magna 
devotione colitur. Quod vero plane mirandum est, 
in proprio Sonegiensi, quod Ms. Sonegiis mihi com- 
modatum, est, Xx Septembris et xxix Octobris, reci- 
lantur duo miracula, qua ad translationes mullo 
modo pertinent. 

b Quid causz fuisse dicemus, cur potius Metas 
quam ad aliam urbem sacrum Patroni sui corpus 
transtulerint monachi Sonegienses? nisi quia S. Lan- 
dricus, ejus filius, Metensium fuisset aliquando epi- 
scopus ; certe vicinius erat Gandavum quo tam multa 
alia Sanctorum corpora eo tempore deportata. sunt. 

c Fellepam seu Feleppam, diu a me quzsitam, 
explicuit. laudatus supra. Amplissimus Sonegiensis 
decanus D. Lambotte, per Fellepe intelligens Velp 
seu Velpen in ditione Ravensteniana ducatus Cli- 
vensis ad Mosam, non procul Gravia; qui pagus 
ejusque decima olim subfuerint ecclesiz Sonegiensis 
dominio, ex donatione istic memorata, occasione 
repetiti miraculi ; dum istac sacra corpora SS. Vin- 
centi, Landrici et Dentlini per Mosellam et Rhe- 
mum ad propriam sedem referrentur : unde et ibi 
relinqui potuerit S. Dentlini corpus, Resam postmo- 
dum translatum, ut paulo infra dicemus. Addit 
laudatus Lambottius, canonicos Sonegienses per de- 
putatum. suum D. JDubbel jura sibi revendicasse 
anno 1411, omniaque locasse potenti alicui vicino 
domino, a quo sensim transierint ad Ducem ipsum 
Clivensem. Verum de ea controversia viderint ipsi, 
nobis satis est, locum designasse in quo miraculum 
patratum sit. 

d Per jubilarum, eum intelligo qui diu in San- 
cti obsequio vixerit; quasi in eo jubilatum, pracla- 
vum et insignem ejus clientem ; certe talem vocem 
non memini me alibi legere. In istius miraculi hi- 
storia refertur nomen Balduini Comitis; at quis 
divinet, quotus is istius nominis fuerit? Fortius 
rotunde enuntiat Securiculam, a. securi qua ad ez- 
ercendam severam. justitiam uti voluit, quique anno 
1119 e vivis ereptus est; fides sit penes ipsum. 

e Satis patet, indicari civitatem Bruzellensem. 

f Evere, quod in Ms. Sonegiensi recte dicitur 
distare Bruxellis uno lapide ; constat vero S. Vin- 
centium istic ut patronum, ejusque reliquias hono- 
rari, fundumque ecclesi:e. Sonegiensi hactenus 
deservire, ubi eadem patronatum. servat, aliaque 
jura possidet de quibus laudatus Lambottius. 

g Precielamia intelliges, vocem explicando per 
preces clamosas, et identidem iteratas. 


Hactenus antiquiora miracula in quibus scripto- 
rum, seu collectorum accurationem. desideres, nulla 
adjuncta clare denotantium. ez quibus in temporum 
cognitionem deveniatur : nam, ut modo observavi, 
solum Balduini comitis momen simpliciter acce- 
ptum, non magis Securiculam quam synonymum 
alium designat. Subjicitur in nostro codice hymnus 
ad Vesperas Officii : Regem ccelestis gloriz, etc.; 
at cum is supra in Commentario pravio descriptus sit, 
non putavi lic denuo subjiciendum. En modo miracu- 
la recentiora, multo distinctius eaplicata, quibus in 


Tomus rj Julii. 


653 


Ms. nostro hic. titulus przfigitur : Sequuntur mi- 
racula, nostra tempestate facta B. Vincentii suf- 
fragio, de lingua gallica in latinam translata, 
atque collecta per M. ac D. Joannem de Lattre, 
Sonegiensem canonicum ; ad majorem Dei glo- 
riam, et ejus famuli honorem. Contuli manuscri- 
ptum cum. Forlio, in quo nonnihil inversus ordo, sed. 
ubi errorem suum ipse agnovit. De ejus divisione su- 
perius dictum. est, hic solum motaverim, parte se- 
cunda miraculum quartum inseri, idque omnium 
recentissimum, utpote patratum anno 1643, quod 
ec ipso reliquis subjungemus, e gallico latine reddi- 
tum seu potius contractum ; de cetero mulla. occurrit 
differentia notatu digna, nisi quod in latina priorum 
miraculorum versione multa corrigenda fuerint, de 
quibus lectorem. sigillatim monere operz pretium 
non existimo. 


MIRACULA RECENTIORA 


Ex. Ms. Sonegiensi, 


Collato cum editione gallica Fortii. 


D ac M. Joannes Baechart sacre theologice 
. licentiatus, curio ecclesice parochialis Len- 
diensis sive Lensiensis in Hannonia, qui ex Bin- 
chiensis pastor fuit, postea canonicus Metropoli- 
tane Cameracensis ecclesiz;e, dum. subregentis 
officio in scholis Athensibus fungeretur, anno vi- 
delicet millesimo quingentesimo nonagesimo se- 
ptimo, defluxione, jam occulte in latus dextrum 
descendente, ita intolerabili cruciatu vexabatur, 
utusu brachii omnino destitueretur, et. manus 
cibum ori ministrare nequiret, brachio obstante 
rigido. Post longam medicorum consultationem, 
destitutus omni humano auxilio, cum ad sospita- 
tem redire nequiret, ad zedes paternas se referri 
curavit : quo perductus, fuit ibi spatio fere quin- 
que septimanarum affixus lecto. Tandem amicis 
illum exhortantibus, votum nuncupavit, limina 
S. Vincentii in Sonegiis visitare. Nec irritum 
fuit votum ; inequum impositus Sonegias pergit ; 
ille, itinere ad umbilicum perducto, paululum bra- 
chium dimovere ccpit. Postero die, audita ad 
aram S. Vincentii Missa votiva, pilas amplectens 
beati Confessoris corpus sustinentes, divina lar- 
giente misericordia, protinus omni posito languo- 
re, ab omni cruciatu liberatur. Hzc ex informa- 
tionibus quas habuit D. Valentinus Colart eccle- 
size metropolitanze Cameracensis canonicus, Han- 
nonie Archidiaconus, atque officialis Illustris- 
simi D. Guilielmi a Bergis Cameracensis Archie- 
piscopi; et hz:ec sunt elogia que prestitit dictus 
D. Baechart sub juramento veritatis in manus 
dicti D. Colart. 

2 Antonius Ramaix, civis Athensis, anno mil- 
lesimo quingentesimo nonagesimo quinto, ex cox- 
endice, unius dolii cervisie lapsu et pondere, 
ita contusa, ut paulatim morbocrescente acerri- 
mis omnium membrorum doloribus torqueretur, 
et spatio novem mensium, aliquot diebus subin- 
de cogeretur in lecto jacere, nec quidem per do- 
mum, nisi fuleimentis innixus spatiari posset; 
cum nil opis, nil artis in medicis esset, plures 
peregrinationes per eum ad plura Sanctorum lo- 
cà nequidquam redditz. Contigit ut quadam Jo- 


98 vis 


EX MSS. 


D. Bacchart 
a vexatione 
lateris dextri 
liberatus ; 


εἰ Antonius 
Ramaiz gra- 
vibus mem- 
brorum dolo- 
ribus; 


EX MSS. 


atque Agnes 
du Bois diu- 

turno capitis 
cruciatu. 


Jacobus M.u- 
cheuz a qra- 
vi lanquore 
sospitatur. 


654 
vis die, in quam solennis S. Vincentii translatio 
inciderat celebranda, voto peregrinationis per 
eum nuncupato, et oblata ( ut moris est) aliqua 
pecunize summula, [ oraret;] nec ejus inane vo- 
tum emissum : nam subito melius convaluit, ne 
positis quidem, sed abjectis suffuleris, quibus sus- 
tentabatur, ccepit insistere pedibus, et per do- 
mum, cum multa totius familizte admiratione in- 
gredi. Paullo post voto Sonegiis persoluto, divi- 
na donante gratia, piis meritis B. Confessoris vi- 
ribus corporis receptis, sanus factus est et, inco- 
lumis. Hzc sunt elogia dicti Antonii faeta coram 
dicto D. Colart. 

3 Agnes du Bois, vidua Nicasii du Leuloy, non 
infimz conditionis inter cives Sonegienses, ab- 
hine quadraginta octo annis aut circiter, zetatis 
suz vigesimo tertio anno intolerabili capitis 
quadam molestia fuit perculsa, ita ut. multis die- 
bus solidis decumbere cogeretur, jamque non 
sensus modo sed etiam mens eam deficeret, et 
fanaticze similis vix potens mentis haberetur. 
Ceterum eum nullum suo tanto malo remedium 
reperiretur, et quidem peregrinationes ad me- 
moriam S. Leodegarii episcopi et martyris in 
Ghoetynyes, et ad alia Sanctorum limina nequid- 
quam factze : cum quadam die major vis passio- 
nis illam magis ac magis fatigaret, ingenti dolo- 
re affecta, matris solicitudinem in se convertit. 
Mater igitur casum filiz;e reformidans, affectu 
commiserationis mota, eique opem adferens, fi- 
lie animum inducit, ut ad S. Vincentium men- 
tem dirigeret, eujus meritis et patrocinio capitis 
fugantur cruciatus (ut satis compertum est, ca- 
pitibus cereis votivis secus sacras reliquias de- 
pendentibus.) Nec eam spes, quam in B. Con- 
fessore posuerat, fefellit : mox enim melius ha- 
bére ecepit. Interjectis aliquot, diebus voto nun- 
cupato, et ad aram ejusdem Missa votiva audita, 
domum revertitur. Cum vero esset hiems, ad 
ignemque accederet, illa inusitato agitata ster- 
nutamento, e naribus sternutavit, sive extussit 
quemdam lapillum edentem strepitum, ad instar 
sivead magnitudinem unius fabz, (ut aiunt) 
Roman:e, similitudinem calcis reddentem, a quo 
tot annis continuum dolorem passa fuerat. Quo 
lapillo vindicata, haud multo post superna elar- 
giente gratia, omni capitis zegritudine fugata, 
perfectam sospitatem, tam diu quzsitam, expe- 
ctatione maturius consecuta est. Hee ex infor- 
mationibus, quas habuit dominus Colart przdi- 
ctus. Notandum quoque quod hze tria immedia- 
le precedentia preclara inclytaque prodigia, 
sancti Vincentii patrocinio et meritis edita, ex 
supplicatione Dominorum Sonegiensium, adhi- 
bito theologorum, et aliorum proborum virorum 
consilio, judicioque, Guilielmus a Bergis Camera- 
censis Archiepiscopus approbavit, et declaravit 
haec ita transacta fuisse. Datum Cameraci in suo 
palatio Archiepiscopali anno millesimo sexcente- 
simo sexto, nono die Martii. 

4 Produntur et alia non omittenda, verum 
propalanda miraeula. Jacobus Moucheux, Sone- 
giis natus, civis Montensis non opis expers fuit : 
ab initio enim anni ΜΌΟΥ͂ΠΙ usque ad mensem 
Julium anni sequentis. wpcrx tam atroci capitis 
morbo implicitus erat, ut reliquum corpus vis 
doloris sed praecipue erura occulto humore inva- 
deret. Calamitatis suze remediis et artibus medi- 
corum Montensium nequidquam attentatis, vir- 
tutibus quoque medicamentorum frustra adhibi- 
tis, compluribus insuper memoriis Sanctorum 

(presertim S. Medardi in Andrelue, et S. Cor- 


MIRACULA S. VINCENTII MADELGARII CONFESSORIS. 


nelii Ninoviensis) nequidquam lustratis, Deo sa- 
nandi hominis decus sancto Vincentio reservante, 
Tanta morbi vis in dies magis ac magis hominem 
conficiebat, ut a medio Martii ad Maium sequen- 
tem lecto affixus fuerit. Pree nimio languore ita 
exhaustus fuit, ut nec legere nec scribere, nec 
sacrificio Missze attentus interesse, nec per pla- 
teas, et per se gradum promovere, firmareque 
pedem posset ( diuturno morbo vestigium fallen- 
te) quamvis scipione nixus. Tandem humani sub- 
sidii inops, ad Deum, et S. Vincentii auxilium, 
confidentize ac spei plenus, cogitationes suas con- 
vertit. Quare cum votum nuncupasset, concepta 
animo fiducia, paucis diebus interlapsis, Monti- 
bus Sonegias pergit, nec spe sua destitutus fuit. 
Nam rebus divinis ac votivis per solidos octo dies 
ad aram divi Confessoris celebratis, et inibi Con- 
fessionis et Eucharistie sacramentis munitus, 
ilico vi morbi contumacis laxari incipiente, sani- 
tatem sibi restitui sentit; sicque membrorum of- 
ficio satis roboratus, l:tus et ovans, ad proprios 
lares redit, decernens denuo (ut par erat) san- 
eti Vincentii lustrare limina. In die igitur cele- 
britatis almi Vincentii xrv Julii peregrinationis 
religionem integrat, nec irrita fuit repetita per- 
egrinatio. Cum enim pone insequeretur in so- 
lenni supplicatione, ingenti cum devotione, sa- 
cras beati Vincentii reliquias, repente defluxione 
quapiam occulta ejus suras percurrente, tantus 
dolor eum invasit, ut supplicationis residuum 
tanto implicitus dolore vix peragere potuerit. 
Tandem omni fugato dolore, nervis vigentibus, 
diu desideratam consecutus est sanitatem, jux- 
taque suorum soliditatem membrorum. Anno 
revoluto, xrv Julii anni wpcx, Sonegias venit 
vegetus et incolumis, relaturus grates beato Vin- 
centio benefactori suo, sanciens deinceps quotan- 
nis, beneficii accepti haud immemor, Sonegias 
venire et memoriam S. Confessoris frequentare. 
Hoc retulit elogium prznominatus Jacobus Mou- 
cheux D. Decano ecclesi: collegiatze S. Vincentii 
sacre theologis licentiato Henrico de Vergnyes 
eodem anno MDpcx. 

5 Michaélis Hanouille, e disciplina Francisca- 
na in cenobio Brugeletensi, occulto humore de 
cerebro subinde in humeros delabente, eravissi- 
mo urgebatur dolore. Ut autem a tanto cruciatus 
dolore eriperetur, quotannis memoriam S. Vin- 
centii frequentabat ; nec frequentatio in irritum 
cadebat : nam levamentum ingens semper repor- 
tabat. In autumno anni Mmpcvr, aut MDovir, mo- 
lestize capitis eam, quam umquam antea, acrius 
invaserant. Moniales, quze ei ministrabant, ut 
aliquid levaminis adferrent, caput ejus manibus 
junetis comprimebant. Ita etiam vis contumax 
doloris reliquum corpus occupaverat, ut lecto per 
tres septimanas affixa, atrocibus cum doloribus 
omnium membrorum beneficio destituta, se di- 
movere, nisi adjuta alienis manibus, nequiret. 
Die quadam, humani inops remedii, ad Deum 
juxta ae B. Vincentium animum, voto nuncupato, 
convertit suum, addens voto quas poterat preces : 
nam ingens dolor anims gravabat officium. 
Quanta fuerit vis ejus orationis, Deus aperte 
demonstravit : nam non ita multo post gravatum 
animi anxietate corpus brevis sopor oppressit ; 
diseusso sopore, doloribus, ac morbo, maturius 
omni expectatione, sentit se penitus vindicatam, 
corporisque vigorem reeuperasse; protinus e 
lecto sospes et vegeta prosiliens, sororem suam 
germanam Mariam Hanouille monialium antisti- 
tam adit, et eam compellans, his verbisait : Vos 


me 


Soror Micha- 
elis α capitis 
dolore libe- 
rata. 


n 


B 


Ludovicus 
Gresouille ab 
insanabilà 
langwore ve- 
gelatur. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


me ommes destituistis, sed implorato a me B. 
Vincentii patrocinio, ejus meritis et beneficio 
sanatam me cerno. Illa per diversa coenobii loca 
per se suis gradiens pedibus, consororibus sibi 
occursantibus gratulabunda, expertum przdicat 
beati Vincentii Confessoris beneficium. Cunctz 
itaque moniales, preeclaro tante rei prodigio at- 
tonitis similes, inter sese communi colloquio su- 
surrantes dicebant, quod in priorem recideret 
infirmitatem, eamque esse precoci superfusam 
gaudio, quodque subsequens relapsus liquidam 
effusamque propediem conturbaret lztitiam. Ve- 
rum longe aliter ac rate; erant evenit : nam in- 
dies, donante divina gratia, suffragante B. Vin- 
centio, melius convaluit, agnoscens coeleste be- 
neficium, nullum fecit referendi grates Deo juxta 
ejusque Confessori modum ; maximo religionis 
studio quotannis beneficii accepti satis memor 
Sonegias veniens, reliquo vitze suze tempore sa- 
cras B. Vincentii reliquias invisebat. Haec depo- 
suit prenominata antistita coram domino Decano 
Sonegiensi Henrico de Vergnyes, et D. Joanne 
de Vergnyes presbytero. 

6 Annus millesimus sexcentesimus octavus in- 
clyto miraculo illustris creditur. Ludovicum Gre- 
souille civem et aurigam Athensem atrox ac 
contumax morbus primum per medium annum 
invaserat. Interjecto aliquo temporis intervallo, 
subito novo ac pristino graviori per annum per- 
cutitur ille dolore : quippe ea vis mali erat, ut 
membrorum usu penitus esset destitutus. Rigida 
crura, sine ope aliena, affixus lecto dimovere ne- 
quibat. Frigida ejus membra aquis distillatis 
(quas ipsi distillabant) fovebantur; sed cum ea 
nihil opis adferrent, quemdam opilionem, medi- 
cine compotem adeunt, qui medicamenta juxta 
ac fomenta membris morbidis, adversus contu- 
macem dolorem applicanda dedit, que Ludovici 
haudquaquam compescuere dolores; verum ag- 
gravabant, ipsumque atrocioribus discruciabant 
molestiis. Is totus in zerumnis, morte graviorem 
exigens zetatem, cum subsidium calamitatis suce 
nullum sibi in horum medicamentorum virtute 
repositum cerneret, et eorum applicatione atro- 
ciori concuteretur cruciatu, opi humanz divinam 
addendam ratus, ad S. Vincentii patrocinium 
tota religione, ac vota se convertit; proponens 
fiducize ac spei plenus, ejus lustrare limina. Ita- 
que vigesima nona Maii anno ΜΌΟΥΤΙΙ in currum 
sublevatus, votivam aggressus peregrinationem, 
Sonegias pergit causa solvendi preces, ac vota. 
Interim decrevit supplicia votiva ante sacras 
Confessoris reliquias celebrentur. Quo ui per- 
ventum est, ad zdem sacram ante aram beati 
Confessoris deportatur ; nec spes, nec vota in 
irritum cecidere: tempore enim Misse votivze, 
quam attente juxta ac devote audiebat, frigida 
membra recalescunt, languore minutatim rece- 
dente, vires, divina largiente clementia, redire 
sentiens, periculum virium facturus e sella as- 
surgit, pedibus insistens accedit ad aram Eucha- 
risti;e presidium. Re divina peracta, non sine 
ingenti conjugis et eorum qui aderant, admira- 
tione, maximam aram solus per se sine ullis sup- 
petiis letus non semel cireumiit; dehinc sine 
ullo adjutore, cunctis presentibus tam inclyto 
miraculo stupentibus, ad hospitium regreditur : 
cujus tanti miraculi fama. (ut solet) strenue tota 
urbe discurrente, dominorumque canonicorum 
aures pervadente, digna res visa est, de qua ipsi 
consulerent. In consilium evocati Ludovicum ad 
se (arbitris adhibitis) accersiri jubent; ill ex 


655 
diversorio cum conjuge sine ullo ad'niniculo ad 
eos egreditur ; examinatur de morbo, examine 
accurate peracto, ad hospitium divertit. Interim 

communi canonicorum decreto, Vincentianze cam- 
pans pulsu convocatur ad templum clerus ac po- 
pulus. Ludovieus cum conjuge comite ad tem- 

plum veniens immensi populi (qui eumulatior so- 
lito erat) pone insequentis, actum notabile pro- 

digium admirantis, oculos in semet convertit. 

Tum in gratiarum actiones alternis choris lzetifi- 
ca voce hymnus Te Deum decantatur. Ille in- 
lerim, submissis genibus, ante maximam aram 
orans, grates Deo, beatoque Vincentio referebat, 
populis rei novitate attonitis, ac prc gaudii ma- 
gnitudine lachrymis obortis, uno quoque ore ab 
ommibus merita Confessoris prcdicantur. Ita- 
que ovans, letus, ac vegetus, voti sui compos, 
domum repetit. At ubiis ad portam urbis Athen- 
sis pervenit,e curru descendit ; suis ipse pedibus 
nullo adminiculo se sustinente, ad propria tecta 
redit. Athenses ejus infirmitatis compotes, ubi 
suis ingredientem pedibus eum viderunt, tante 
rei prodigio, et novitate rel obstupuere. Quibus 
Ludovieus, quos offendebat, beati Vincentii ex- 
pertum lztabundus predicat beneficium. Is vero 
ex tam atroci et incurabili morbo defunctus juxta 
ac sospitati tam miraculose restitutus , haud 
immemor tanti beneficii, donec adviveret, quot- 
annis in ejus preclara solennitate Sonegias ve- 
nire devotavit^, votivamque tabellam tanti mi- 
raculi testem, in qua ejus effigies eum ad vivum 
representans est expressa, reliquit, qu» ad dex- 
teram altaris B. Confessoris in piia suspensa vi- 
situr, illustre apud posteros miraculi monumen- 
tum, cum hac inscriptione gallica: Le xxix May 
ΜΡΟΥ͂ΠΙ at esté guari Louis Gresouille d'un mal 
de jambe, ne pouvant cheminer; estant porté en 
léglise de S. Vincent, par la gráce de Dieu et 
lintercession de S. Vincent en est sorti guari 
ledict charton d'Ath. 

7 Per eadem tempora sacra zedes Vincentiana 
alio przeclaro fuit illustrata miraculo. Anna Ha- 
let, uxor Vincentii Desgardins, tam ardenti febri 
etcanero periculoso juxta feedoque in partibus 
renum, ita misere absorbebatur, ut lymphatz 
similis redderetur. Ejus paupertate et inopia 
consideratis, in xenodochium admittitur. Non ita 
multo post quia cancri fceditas ceteros infirmos 
lzedebat, monialis quee infirmorum curz commis- 
sa erat, urgetur illam asportare in antexenodo- 
chium (discretus est locus a ceteris infirmis.) 
Magister Jodocus Hurlus, Magisterque Alphon- 
sus Leo, uterque medicus Sonegiensis, inter me- 
dicos artis medicinz:e eximius, mali atrocitate 
victus, medicamenta malo adhibere recusat, in- 
sanabilem morbum asserens, et de ejus curatio- 
ne penitus desperans. Cum cerneret desperatam 
a medicis salutem, revocans sibi in animum au- 
rige Athensis, videlicet Ludovici Gresouille ab- 
hine uno anno wDovi recentem beati Vincentii 
beneficio curationem, omnem spem et fiduciam 
sue curationis itidem in beato Confessore re- 
ponens, urgentis morbi remedium exposcit. Ita- 
que voto nuncupato, peregrinam ἡ se vovet; et 
quotannis circuitum processionis, si quis casus 
non obstaret, per se, per alium suoloco, si casus 
obstaret, peragere devotavit. Nec spes, nec vo- 
tum irrita fuere, votis emissis rosarium recitat ; 
beatus Vincentius muliebres preces non fefellit : 
nam repente vulnus, seu cancer contumax obdu- 
ci ccepit. Ceterum et ad ultimum protinus dolore 
fugato, intra breve spatium, obducta vulneris 


cica- 


EX MSS. 


* voto se ob- 
strinxit 


Anna Halet 
« fado can- 
cro sana red- 
ditur. 


"ij 


* Án non 
peregrinatu- 
ram? 


EX MSS. 


Elisabeth 
Charlet a 
morbo incu- 
rabili sospi- 
tati reddi- 
tur; 


^ phthisis 


656 
cicatrice, ingenti perfusa gaudio, sospes et vegeta 
exit e xenodochio ; decima quinta Junii voti com- 
pos domum repetit, cunctis ejus morbi consciis 
ingenti admiratione attonitis. Passim litabunda 
przdicat expertam S. Vincentii opem, cujus post 
divinam clementiam beneficio ex tam atroci mor- 
bo ad pristinam revocata esset sospitatem. Hoc 
est elogium przenominate Anne Halet coram D. 
Decano ecclesie Sonegiensis, presente D. the- 
saurario presbytero. nono die Novembris MDOx. 
Itidem attestatur quinto Novembris ejusdem anni 
Agnes Viellart xenodochii rectrix. Item eodem 
die przedicti medici affirmarunt morbum esse in- 
curabilem. 

8 Iisdem ferme temporibus zdes sacra Sone- 
giana nobilitatur inclyto ac nobili miraculo. Eli- 
sabeth filia Francisci Charlet et Joannze Coume- 
let civium Sonegiensium, zetatis suze viginti duo- 
rum annorum, familiam Franciscanam in subur- 
bano urbis Sonegiensis, ut monachicum indueret 
habitum, ingressa erat. Interim cthesis' exitialis 
morbus eam invasit, ideo, pertinaci haud permit- 
tente morbo, admitti ad religionis votum nequi- 
bat. Nihilominus habitum monachalem in eadem 
familia gestabat, ea mente (ut, recedente infir- 
mitate, ) votum religionis emitteret. Interim 
sgritudine sensim ingravescente, morti vicina, 
oleo extrem: Unctionis linitur. Pro ejus cura- 
tione Bruxellis, Montibus, aliisque finitimis ex 
locis, vocantur prestantissimi medici; cum nil 
inexpertum reliquissent, omnia enim experiri 
infirmitas subigebat, tamen ejus calamitati sua 
industria presidium adferre non potuere. Meden- 
tium remediis inutiliter tentatis; illa tibiarum, 
pedumque usu destituta, acerrimis insuper obsita 
doloribus, miserrimam trahebat vitam, morti 
quam vitz similiorem. Ingens fortassis ejus ani- 
mum timor invaserat, seu maturi exitii, seu per- 
petu: infirmitatis. Itaque cum nil opis in huma- 
nis studiis reliquum cerneret, ad beati Vincentii 
auxilium, spei ac fiducie plena aspiravit, sibi 
persuasione non dubia proponens, si conceptum 
devotionis studium ante beati Confessoris reli- 
quias persolvere posset, et si non diu optatam 
integram sanitatem, se saltem, soliditatem mem- 
brorum conseeuturam. Quapropter ausa est cum 
antistita sociare sermonem, eamque rogare, ut 
ante beati Confessoris sacras reliquias se deferri 
permittat; quod omnibus precibus rogabat, ac 
omni expetebat voto, sperans fiducia non dubia 
beati Vincentii preces salubres sibi futuras. Elu- 
debat ex composito postulantis postulatum anti- 
stita, in dies protelando, eo quod nimia detinere- 
tur infirmitate, et eo ferri sine certo vitze discri- 
mine nequiret. Adventabat solennitatis beati 
Confessoris celebranda dies, qua maximo solet 
mortalium concursu memoria ejusdem celebrari ; 
exoptans sui desiderii religionem ad effectum 
perduci, adminiculis (cruces vocant) fulta, mo- 
niali quoque quadam suppetias ferente, conaba- 
tur ingredi, sed ne sic quidem potens corporis 
erat, instabili vestigio eam fallente. Demum an- 
tistita, mutata mente, ejus votivis desideriis ac 
postulatis annuens, ipso die beati Confessoris 
xiv Julii ad ecclesiam ἃ duabus puellis in sella 
statoria deportatur, concomitantibus pone duabus 
monialibus, sub horam videlicet quartam matuti- 
nam, quod optarat, ut prima supplicationem vo- 
tivam offerret Deo juxta ac B. Vincentio. Quo ut 
perventum est, sistitur ante Confessoris aram, 
celebratur res sacra votiva, inter Missz sacrifi- 
cium B. Confessorem obnixe rogat, ut Deo pro- 


MIRACULA S. VINCENTII MADELGARII CONFESSORIS. 


pitiato impetret sibi corporis sospitatem. Nec in- 
cassum cecidere preces ; consecrationis tempore 
necdum poterat se dimovere loco, ut autem ad 
communionis locum perventum est, res mira visu 
audituque! divina donante misericordia, mem- 
brorum, quibus capta erat, usum et vires extem- 
plo sibi redditas sentit. Protinus igitur vigenti- 
bus nervis, sola et lzta exilivit e sella, sine ullo 
adminiculo pedibus institit, submissis genibus, 
sacrosancto Eucharistie expiatur sacramento : 
sacro epulo sumpto , assurgit, secedit, devo- 
tionis suz religione peracta; l;etabunda per Ec- 
clesiam ambulans per se, varia perlustrat sacel- 
la. Postea per se suis ipsa pedibus, ad ccno- 
bium tendit, quo ut pervenit, oratorium ascen- 
dit; moniales rei novitate ac stupore attonitis 
similes, mutua congratulatione functz, evidenti- 
que miraculo motze, hymnum Te Deum simul de- 
cantarunt. Ad ultimum peractis dominorum ca- 
nonicorum Vesperis, ex ccenobio per se, moniali- 
bus binis pone sequentibus, venit ad B. Vincentii 
templum, relatura grates Deo juxta ac B. Vin- 
centio. Quo clero ae populo crassioris campanae 
pulsu convocatis, hymnus Te Deum alternis cho- 
ris, cunctis tantze rei prodigio stupentibus, musi- 
ce decantatur. Hzc signata sunt et munita sigil- 
lo tam capituli quam urbis die vigesima prima 
Julii wDoxvit. 

9 Annus ΜΡΟΧΥΙΠ nobilitavit beati Vincentii, 
insigni ac inclyto prodigio reliquias. Eodem enim 
anno pestilentia in suburbano Sonegiensi gras- 
sari incipiebat, gravioremque minabatur civitati 
cladem. Igitur domini canonici cum serpere in 
dies cernerent, sanxerunt communi consilio atque 
decreto, ad ccelestem iram placandam, solennem 
fieri extra civitatem supplicationem, cum sacro 
B. Vincentii corpore ; ad quam fluxit ingens nu- 
merus utriusque sexus, ex variis ac finitimis 
locis. Nec supplicatio in irritum cecidit : nam 
votiva supplicatione, summis hominum studiis 
celebrata, civitas przesens periculum, lue depulsa, 
evasit. Tum Catharina Havort, puella Bruxellen- 
sis sexdecim annorum, apud Franciscanas mo- 
niales iu suburbano civitatis commensalis, gravi 
ac incurabili egritudine obnoxia, a festo S. Mar- 
tini mpoxvrr usque ad vigesimum Junii diem 
MDoxvir, lecto affixa, membrorum usu orbata, 
cordis, lateris, juxta atrocibus capitis molestiis 
discruciata, miseram agebat vitam. Ad talem 
infirmitatem accedebat alius non levis dolor: 
nam singultus molestissimus eam excepit, quo 
perpetim urgebatur, ut prz nimia doloris acer- 
bitate, spiritus, et vox eam deficerent; sed et 
modieus cibus eam extenuabat, quz nec inter- 
vallo trium mensium panis bucellam appositi 
gustavit. Dum ejus lectus sterneretur, virium 
periculum faciebat, an per se ipsa pedibus subsi- 
stere posset; sed frustra. Semper tamen sospita- 
lis suze spem in beato Vincentio reponens, ingens 
cupido animum ejus stimulabat adeundi sanctum 
Vincentium; szpius peroptabat deportari ad 
ejus limina (undique enim vis mali urgebat) spe- 
rans se ejus ope sanitatem reportaturam. Inter- 
dum enim aiebat : Jam bene video, numquam 
me sanitatem adepturam, nisi ad ejus memoriam 
deferar. Imo hoc ipso die Apostolorum Petri et 
Pauli, cum intellexisset, in votiva supplicatione 
debere deponi in sacello Franciscano sacrum 
beati Confessoris corpus ; exorat sororem Fran- 
ciseam Nieux, ejus cure deputatam, portari in 
oratorium, confidentiz: plena, quam in brachium 
sublatam, ad instar pueri detulit. Nec spes fuit 


irrita : 


el a simili 

languore cu- 
ralur Catha- 
rina Havort; 


^ 

B 
ac postmo- 
dum Joanna 
de Louvreoir. 

[9 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


irrita : nam ubi perventum est ad sacellum mo- 
nialium, cum sacri pignoris portitores intrarent, 
repente eam vox destituit, et deliquio animi 
oborto, sensus et vox supererat exilis, ac. exi- 
guus. Recipientem spiritum ac vocem percuneta- 
tur nominata monialis Francisca, quomodo jam 
sese haberet: Paullo melius, inquit. Non multo 
post, redeunte ac confirmato animo, surgit e 
sella, suppetias ferente dicta sorore Francisca ; 
per se suis pedibus oratorium non semel tantum 
circumiit. Ubi suis gradientem pedibus eam soror 
Francisca cernit, heesit rei novitate obstupefaeta, 
attonitze stupentique similis stetit, evidenti dein- 
de miraculo mota, divinas laudes cum ea mi- 
scuit ; deinde stabili pede ac firmo gradu ex ora- 
torio in sacellum descendit, ubi coram altari, po- 
sitis genibus, reddit grates Deo, beatoque Vincen- 
tio, cujus meritis et beneficio omni discrimine de- 
functa est, atque corporis sanitate potita. Hzec ex 
informationibus habitis per D. Gabrielem du Cha- 
teau Decanum, S. theologice licentiatum, adhibitis 
D. Gregorio de Nalines, Joanne Navet canonicis, 
ac D. Guilielmo de Hammo curione, et D. Carolo 
le Poivre, capituli Notario xxrx Junii wDoxvirr. 
10 Sacra zdes Sonegiana anno wDcxxiv evi- 
denti ac inclyto miraculo illustratur. Joanna de 
Louvreoir, e familia Franciscana, in suburbano 
urbis Sonegiensis, ex honestis natalibus in eadem 
urbe nata, anno statis suze xxvii, professionis 
nono, dum xxvI1 die Septembris Mpcxxrr, ad di- 
vinum officium properaret, illico implicatur quo- 
piam humore occulto, in suras delabente. Dum 
pie ac religiose mentem in preces effunderet, et 
amplius prz nimia mali acerbitate, pedibus sub- 
sistere non posset, petiit et obtinuit a monialium 
superiori, (matrem vocant) ibidem presente, 
sedendi facultatem. Divino officio adimpleto, quo 
subeundum erat, haudquaquam potuit, nisi con- 
tra parietes manibus se fulciens. A festo D. 
Francisci jussu superioris scipione fulcitur, us- 
que ad octavum diem sequentem beati Martini 
festum. Verum cum illa atrocitate mali in dies 
magis urgeretur, jussa ab antistita ( commisera- 
tionis affectu mota) utitur subalaribus fulcimen- 
tis, quibus usa est usque ad Quinquagesime Do- 
minicam, quo die nixa iisdem fulcimentis, dum 
in cellulam conscendere vellet, et aliquot gradus 
ascendisset, ulterius progredi nequaquam potuit : 
du: moniales illi suppetias deferunt ad cellulam 
reducentes, quz ex eo tempore ἃ duabus monia- 
libus deferri debuit in gestatoria sella, in qua 
Confessionis δὲ Eucharistiee sacramentis expia- 
retur, eo quod acerbissimis in suris discruciare- 
tur doloribus, quamvis antistita ad ejus curatio- 
nem peritissimos advocasset doctores. Insuper 
multipliei potione medicata nequidquam sumpta, 
medentium unguentis juxta ac ceratis membris 
onerata doloribus, non solum inutiliter adhibitis, 
verum iis potius pertinax malum aggravabat do- 
lorem, et curatio ad gravius incommodum, quam 
ad subsidium pronior erat. Itaque humani sub- 
sidii inops, merita B. Vincentii ad spem valetudi- 
nis eam impense accendunt. Quapropter suo 
confessario supplicat, quatenus suam superiorem 
roget, utad reliquias B. Confessoris se deferri 
permittat, spe non dubia sibi persuadens, ejus 
patrocinio sospitati, Deo propitio, fore redden- 
dam. Cujus piis ac votivis postulatis XXVIII Apri- 
lis ΜΡΟΧΧΙΥ͂ superior annuens, eam à duabus an- 
cillis, duabusque monialibus eam pone comitan- 
tibus, in sacram Vincentianam :edem sanxit 
deportari. Quo ut perventum est, sistitur ante 


657 
altare divi Vincentii; ibi eam hora rv matutina 
M. Petrus Haillet presbyter preestolabatur voti- 
va celebraturus supplicia. Nec spes, nec votum 
inirritum cecidere; initio sacre rei usque ad 
consecrationis locum, repente ejus crura invasit 
quaedam coneussio, non secus ac si medicus pla- 
ga» recenti seu mortiferze medicamen adhiberet. 
Tempore vero consecrationis corporis Christi, 
illud impense veneratura connititur in genua pro- 
cumbere, sed incassum, beato Vincentio patro- 
cinium differente, quo illustrius fieret. Ut autem 
ad Communionem ventum est, moniales sui co- 
mites rogat, ut opem sibi ferant, quo possit 
genua humi demittere, quarum adminiculo de- 
buit fulciri genua demittens. Quod cernens prze- 
nominatus presbyter, propius accedens, sacrum 
porrecturus epulum, eam hortans tremulam, his 
verbis ait: Ostende nunc tuam quam habes in 
Deum, juxta ac Sanctum ejus [fiduciam.] Mira 
res dictu, visuque! illa, divina quadam vi depulso 
morbo, magis ac magis vigorem membrorum 
quibus capta erat, redire sentit ; ita ut residuum 
Misse, demissis genibus sine ullo adjutore audi- 
verit. Re divina peracta, agnoscens coeleste 
beneficium, suis ipsa pedibus ovans ac leta se 
transfert (duabus comitibus nominate rei stu- 
pore attonitis) inter pilas, reliquias sacras susti- 
nentes; ubi partim pedibus insistens, partim 
positis humi genibus, circiter mediam horam 
mansit, grates laudibus miscens, przstolansque 
zedituum, qui valvarum seras thesauraric rese- 
raret. Sacris reliquiis per eam reverenter salu- 
tatis, locuples Dei juxta ac beati Vincentii agno- 
scens beneficium, suis ipsa pedibus, a duabus 
monialibus, licet fulta comitibus, grates enixe 
solutura Deo, Venerabile quoque Sacramentum 
ingenti religionis cultu adoratura, ad coenobii 
sacellum redit. Cujus miraculi admiratione supe- 
rior defixa, tota perfusa gaudio, attonite stu- 
pentique similis hzerens stetit. Tum moniales in 
oratorio precibus, cclestiumque rerum medita- 
tionibus insistentes, ut erant jussz, hymnum 
Te Deum, Benedictus, et B. Vincentii hymnum 
letifica voce decantarunt. Quibus peractis, sine 
ullo adminiculo ovans et admodum lzta ( ut par 
erat) sospes et vegeta e sacello oratorium ascen- 
dit, ut consororibus ( super hoc prodigio stu- 
pentibus) grates referret, quod preces Deo pro 
ejus sospitate effüdissent, eisque expertam enco- 
miastes przedicaret B. Confessoris opem. His 
peractis, ad cellulam pergit, ex qua ad divinum 
illius diei Officium descendit. Quz deinceps inco- 
lumis et vegeta in dies melius convaluit. Domini 
vero canonici in consilium evocati, ne ingratitu- 
dinis crimen ineurrerent, communi decreto, cle- 
rum juxta ac populum campana graviorem edente 
sonum, ad templum conyocari sanxerunt : eoque 
venit recenter vegetata, omnium oculos conver- 
tens in se, una cum consororibus suis binis pone 
sequentibus, relatura grates Deo ae B. Vineen- 
tio : ubi hymnus Te Deum alternis choris decan- 
tatur. Hzc ex informationibus habitis per duos 
seniores canonicos, adhibitis Notario capituli et 
scriba civitatis, de mandato dominorum de capi- 
tulo, ultima Aprilis wpoxxtv. 

11 Annus millesimus sexcentesimus trigesi- 
mus primus zdem sacram Sonegianam illustri 
miraculo celebrem reddidit. Maria (decem anno- 
rum nata) filia Georgii Sturbois villii in Nasta, 
(pagus est prope Sonegias) a festo Pasch:e ejus- 
dem anni, ischiadis morbo laborans, humore 
quopiam in inguine, occulte in utrumque genu 


fluente 


EX MSS. 


Maria Stur- 
bois libera- 
tur morbo 
ischiadis, 


EX MSS. 


658 
fluente, tanto dolore erat turgida, nec non cla- 
more ferme continuo, pre nimio excruciatu ita 
absorbebatur, ut pater ejus commiserationis 
affectu motus, moerens e lecto noctu opem filize 
laturus, persspe coactus surgeret : vis enim 
morbi contumacis urgebat. Vix ingredi poterat, 
etiam gressus baculo fulciens, urgente morbo; 
tanta gravitate morbi implicita, diu super cervi- 
cali affixa erat ; cum subesset nox, ad lectum, 
atque loca alia deportari debebat. Cum in dies 
his calamitatibus magis ac magis conficeretur, 
Sanctorum patrocinia implorantur; fiuntque 
varid peregrinationes : puta ad cedem sacram 
Marianam Messinze, gallice Miessenne ; in Berte- 
mont, tam prope Montes quam juxta Insulas ; 
ad limina quoque SS. Hylarii et Leonardi ; sed 
ille incassum cecidere, B. Vincentio sospitatis 
decus Deo reservante; locis etiam doloribus ob- 
sitis, medicamenta nequidquam adhibita. Cum 
pater puelle esset Sonegiis in edibus Andrez 
Francque, et de morbo, molestiarumque filize 
magnitudine apud eos dolens conquereretur ; per- 
opportune uxor dicti Francque de implorando 
divino auxilio eum monet, necnon confugiat ad 
B. Vincentium auxilii gratia, eumque ad spem 
valetudinis accendit, filiamque deferat peregri- 
nam, in solennitate B. Vincentii ( quze celebrabi- 
tur, inquit, infra octo dies) ad ejus limina, sup- 
plexque imploret opem. Simili, inquit, morbo 
membris affectis, ejus meritis adferuntur reme- 
dia, eumque pie implorantibus multa donantur 
sanitatis beneficia. His piis adhortationibus au- 
ditis, extemplo ingens cupido subiit ejus animum, 
filiam eo deferendi. Votum nuncupat, filis so- 
spitatis recuperandz avidus; voto nuncupato, in 
dies puella, divina misericordia tribuente, magis 
convaluit. Negotiis non permittentibus, in solen- 
nitate B. Vincentii votum reddere nequit; verum 
postero die summa mentis devotione, non minori 
spe ac fiducia Sonegias causa persolvendi preces 
eti vota, eam post se vehit equo. Qua jumento 
demissa, eam ante beati aram Vincentii manu 
deducit; ubi submissis genibus, ejus impense 
implorat opem. Cum suis satisfecisset votis, eam 
ad hospitium etiam manu conduxit, cui cassis 
pro signo est apposita. Cum nequiret per se gra- 
dus conscendere, denuo a patre delata introdu- 
citur. Vixque igni appositze, subito caput, suras- 
que ingens dolor incessit. Patri apud hospitam 
confabulanti nuntius lzetus adfertur, ejus filiam 
e domo exiisse, per se solam non semel ascen- 
disse ae descendisse gradus. Quo nuntio audito, 
attonito similis e domo prosiluit; mira res au- 
ditu visuque! cernit filiam eminus mercatorum 
tentoria (civitatis nundinz erant) intuentem ; 
sciscitanti patri respondet, fugato omni dolore, 
receptisque corporis viribus, se esse sanam ac 
vegetam, B. Vincentio patrocinante. Cujus mi- 
raculi fama, per forum volitante, magnaque ho- 
minum frequentia puerorumque, puellam per se 
firmis vestigiis ingredientem circumstantium, ac 
tali prodigio stupentium erat. D. Gabrielem du 
Chasteau saere paginz licentiatum capituli De- 
canum perlonge dignissimum ( platea inculta sane 
ac salebrosa) adit. Pater negotiis peractis filiam 
plaustro revehit, quce demissa per domum ovans 
et lota discurrit, matre (noverca erat) totaque 
familia mirante, tantz rei novitate. Vigesimo 
autem die Julii ejusdem anni pater agnoscens 
beneficium coelitus datum, conjuge, pastore, aliis- 
que amicis comitatus, acturus gratias Deo bea- 
toque Vincentio benefactori suo Sonegias venit, 


MIRACULA S. VINCENTII MADELGARII CONFESSORIS. 


puella per se sola gradiente. Ubi D. Bonaventu- 
ra Grislain, pastor meritus in Nasta, supplicia 
ad altare benefactoris, in gratiarum actionem fe- 
cit. Quo die, arbitris adhibitis DD. Joanne 
Lewart, Joanne Navet, Carolo le Poivre canoni- 
cis, totius capituli decreto fit totius rei geste 
accuratum examen, per Michaelem de Sainetes, 
scribam publicum. Dominis in consilium evocatis, 
consilio super his mature habito, clerum juxta 
ac populum campana Vincentiana suo crassiori 
sono in templum convocat. Ubi finitis Vesperis, 
alternis choris letifica voce hymnus Te Deum 
decantatur, presente recenter sospitati reddita, 
oculos omnium in admirationem, et in seipsam 
convertente. 


Huc usque miracula ex. Mss. Sonegiensibus ac- 
cepta, quibus addendum superest id quod supra 
divimus inler approbata recentissimum , quodque 
ex gallica Fortii editione hic, nonnihil contractius, 
latine reddimus. Sic habet ipse a pag. 290 : 

12 Anno Mwpoxurmr Maria Buterne uxor Nico- 
lai Desableaux, civis Athensis, dicecesis Came- 
racensis, mense Maio gravissima infirmitate 
correpta, ita toto corpore affecta est, ut omni 
prorsus membrorum usu et motu privaretur, 
adeo ut nec cibum ori admovere posset; quo in 
miserrimo statu, immobilis lecto affixa, ad tres 
aut quatuor hebdomadas perseveravit. Miro et 
incognito morbo nec medici profuere, nec adhi- 
bita quelibet tum natura, tum arte procurata 
remedia; sicque toto mense cum doloribus con- 
flictata, forte intellexit sacrum S. Vincentii cor- 
pus, metu Gallorum, qui per id tempus Binchium, 
quatuor dumtaxat leucis Sonegiis distans, sub 
duce Anghuiano occupaverant, inde in oppidum 
suum Athense translatum, in ecclesia paroeciali 
S. Juliani depositum esse. Hine gra mulier in 
Sancti merita sincero affectu piaque intentione 
fiduciam concipiens, continuo vovit se eo perre- 
cturam ; moxque in gravi sua infirmitate solamen 
sensit non modicum : etenim per domum toto bi- 
duo reptare ccepit, soli baculo innixa ; verumta- 
men ad votum adimplendum viribus eatenus de- 
stituta, rem differre coacta est, donec pluscu- 
lum roboris accederet. Id autem non tam prom- 
pte, atque ipsa speraverat, successit: elapso 
enim jam dicto biduo, qui tantillum remiserant 
cruciatus, egrotam acrius afflictarunt, przter- 
quam quod manus dextera iis paulo liberior re- 
manserit. Ceterum novis hisce ac durioribus an- 
gustiis nequidquam prementibus, ab omni huma- 
no remedio abstinuit ; tum quod in iis solatii ni- 
hil experta esset, tum quod concepta fiducia in 
S. Vincentium accresceret, in cujus honorem 
Missam celebrari voluit die Sabbati xxvir Junii ; 
et quamquam lecto moveri omnino nequiret, 
statim atque ipsi relatum est, Sancti corpus So- 
negias reducendum, cum jam hostes Hannoniam 
deseruissent; nihil morata, in sede portatili ad 
templum quoquo modo deferri voluit, non sine 
incredibili defatigatione inter acutissimos dolo- 
res. Id quod factum est sequenti proxime Domi- 
nica, jam dicti mensis die xxvirr ; ibique ad in- 
gressum chori sub odz;eo deposita est. Coepit illic 
ingenti tremore toto corpore subito concuti, 
isque tamdiu tenuit, donec propius ad feretrum 
promota, sensit trepidationem subsidere, sic ta- 
men ut tota frigescere pergeret. Postquam vero 
preces fudit, munus obtulit, ac sacram capsam 
seu lipsanothecam deosculata est, ut turbze sub- 
duceretur, ad sacellum S. Catharine delata, 


Sacro- 


et Maria Bu- 
terne para- 
ante in- 
tila. 


δὶ 
cogi 


l 


2 
5 


A 
. 

p 
SECULO VII. 
lese in Cli- 
via non solus 
S. Dentlinus 

C 


Sed toa fa- 
milia coli vi- 
etur. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


sacrosancto Missce sacrificio, quo potuit pietatis 
sensu, interfuit : atque eccum, mirabili prodigio, 
nec minus evidenti miraculo, mox omni dolore 
libera e sede sua exiliit, absque ullius adminiculo 
progressa est, domum sospes rediit, sequentibus 
iis feminis, quze ipsam paulo ante ad templum 
gestaverant. Ac post horam eo reversa, arden- 
tem cereum manu preferens, stupente omni po- 
pulo, feretrum comitata est, usque ad portam 
Pintimontanam, qua Atho egressus patet Mon- 
tes versus et Sonegias. Exinde rectissime habere 
perrexit, solo sinistro brachio ad quatuor aut 
quinque dies, nonnihil adhuc rigescente ; at cum 


659 


Sanctum adeo propitium invocare non desiste- 
ret, addito etiam voto de peregrinatione Sone- 
gias suscipienda ad xrv Julii, utpote preecipuam 
ejus solennitatem ; et brachium ipsum integre 
restitutum, nec ullo deinceps doloris sensu affli- 
cta est. Instantaneam eam tam insoliti morbi 
sanationem, consultis medicis et theologis mira- 
culosam declaravit atque adeo S. Vincentii apud 
Deum meritis et patrocinio adscribendam Illus- 
trissimus Franciscus Vander Burch Archiepisco- 
pus et Dux Cameracensis, ut constat ex ejus lit- 
teris, ea super re Montibus Hannoniz datis die 
xv Aprilis MDbOxLIv. 


DE S. DENTLINO PUERO CONFESSORE 


RESZE IN CLIVIA. 


SYLLOGE 


De cultu. 


esa, Reza, Ressa, Resia, Reesium (vulgo 
Rees) oppidum. est inferioris Germania 
in ducatu Cliviz, inter Vesaliam et Em- 
bricam ad eamdem dexteram Rheni ripam 
situm, Duci Brandeburgico seu hodierno Prussiz 
regi subditum, libero tamen religionis fruens exer- 
citio, ez conventione, qua in Clivensibus et J'ulia- 
censibus ditionibus locum obtinet. In ejus oppidi 
collegiata ecclesia singulari veneratione a tempore 
immemorabili colitur is, de quo hic agimus S. Dent- 
linus infans seu puer, S. Vincentii, cujus Acta jam 
proxime illustravimus, filius natu minimus, qui in 
albis, seu paulo post Christianam regenerationem : 
aliis in cunis, aliis demum ztate septennis mortuus 
dicitur ; ut de vita et gestis ejus nihil prorsus tradi- 
tum sit, aut tradi potuerit; quemadmodum nec origo 
aut causa hactenus satis patuit, unde apud. Resenses, 
toto ferme Belgio Sonegiis dissitos, cultum obtinue- 
vit : tametsi certum existimem, reliquias aliquando 
eo deportatas, mon solum infantis filii, sed forte 
etiam Sancti parentis, unde ad hunc diem inter 
animas illustres Julie et Cliviz ita scripsit noster 
Theodorus Rhay : Ressce in Clivia, publicis Lita- 
niis invocatur B. Dentlinus confessor, rarum ac 
breve tenere ztatis miraculum, annis non mori- 
bus adolescens, gratia curationum conspicuus, 
ibidem cum sancto suo patre Vincentio comite in 
vede B. Virginis, quam vivus ardenter coluerat, 
quiescens. 

2 Citat Rhayus Fastos Gelenii ; at nusquam hic 
ait, sacra ista corpora Resaz quiescere, quamvis 
utrumque Sanctum coli ibidem fateatur, quod neque 
ego negaverim ; tuto addere poterat, et sancte ma- 
tris Waldetrudis in eadem ecclesia agi memoriam, 
uti et sanctarum sororum Aldetrudis et Madelbertz, 
quarum ibi Vite in Mss. lectionibus obiter deliban- 
fur, non ipsius S. Dentlini; ut vecte a seculo et 
amplius observavit noster Arnoldus a Boecop, ad 


Rosweydum de variis Cliviz Sanctis scribens anno 
1621, ubi inter alia rotunde pronuntiat : non Vitam 
S. Dentlini sese mittere sed laudem potius ; nam 
vix quidquam in lectionibus ecclesizte Resensis 
inveniri potuisse, quod vita nominari posset. 
Igitur extendenda fuit, inquit, per ramos et ra- 
dices, et tamquam nobilis aliqua gemma meliori 
auro vestiri. Rectissime censuit Boecoppius : nam 
in schedis omnibus ab ipso transmissis, et a Majori- 
bus nostris hactenus servatis, solum narrantur gesta, 
parentum et sororum, de quibus jam. alibi actum, 
aut porro agendum; de S. Dentlino autem mera 
tecuntur elogia, pro Officio, uti apparet, ecclesia- 
stico. Ex his paucula in specimen exhibenda cen- 
suimus, qua an etiam hodie in ecclesia Resensi usi- 
tata sint, hactenus ignoramus. 

3 Non diffitebor, habere me prz manibus bina 
Vita, sic saltem vocatur, apographa sub hoc titulo : 
Vita S. Dentlini Patroni ecclesi: Resensis in 
Clivia, potissimum ex lectionibus ejusdem eccle- 
siz collecta. Ad marginem utrobique inscite appo- 
nitur annus DCCCL, quasi tum S. Dentlinus obierit, 
qui parentem, anno circiter 611 mortuum, pragres- 
sus est. Ex primis narrationis lineis de tota re facies 
conjecturam : Vitam S. Dentlini scribere opero- 
sum non est : sufficit enim uno verbo dicere, in 
albis mortuum esse, et placentem Deo factum 
esse dilectum ejus, aut ne fictio deciperet ani- 
mam illius. Attamen cum insignis ecclesia Re- 
sensis Patronum illum habeat, et singulariter 
prz ceteris colat Sanctis; sitque gloria filiorum, 
patres eorum, a. parentibus S. Dentlini incipiam, 
et arborem bonam a radicibus commendabo ; a 
fundamentis ipsum :edificium. JDucto igitur a 
Sancto parente exordio, ejus genus, conjugium et 
liberos ordine enumerat, incipiens a S. Landrico, 
cujus nominis etymo a Belgico seu Saxonico verbo 
Landt-ryck, seu terrarum regionum divite desum- 
pto, sic pergit : 

4 Postremus omnium S. DENTLINUS fuit, sur- 
culus scilicet felicis arboris quasi D'ENTE, et 
diminutive D'exriEN vel D'ENTLIN, mox ccelo et 
ceternze vitze inserendus ramusculus, qui ut canit 
ecclesia Resensis, sanctificatus est antequam na - 
tus, atque ante alios tres, imo ante ipsos paren- 
tes zthereas sedes subiit et Beatorum gaudia : 


nam 


EX FORTIO. 


In lecticni- 
bus Mss. 


"1 


ibidem rect- 
tari solitis, 


AUCTORE 
4: 1): S. 


de sola ejus 
[elici morte 


εἰ cultu agi- 
tur, 


660 


nam salvifica unda baptismali adspersus, adhuc 
infans migravit ad Dominum. Et licet infans 
fuerit, omnipotenti tamen Deo, qui servos et 
prophetas suos aliquando in ipso matris utero 
sanctificavit, placuit hunc eligere, et in ipsa in- 
fantilis zetatis simplicitate gratize suze muneribus 
ilustrare et glorificare, vagitus infanti: ejus 
mirabiliter commutando, quemadmodum et alio- 
rum multorum, in laudem et gloriam nominis 
sui; ut de eo illud prophete regii recte dici pos- 
Sit: Ex ore infantium et lactentium perfecisti 
laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimi- 
eum et ultorem. Qui igitur olim Jeremiam pro- 
phetam, antequam exiret de matre sanctificavit, 
qui Joannem Baptistam spiritu suo afllavit, utin 
uterino cubili plusquam propheta exultarit, etc. 
Rem prosequitur exemplis SS. Nicolai et Victoris, 
quibus S. Dentlinum aut comparat aut. praefert. 

5 Obiit autem, inquit, S. Dentlinus xvi die 
Mensis Martii ; quod unde acceperit, equidem mon 
divino, inter Pratermissos eo die relatus est, sed 
huc tamquam ad. proprium festum rejectus. Corpus 
a parentibus honorifice admodum terrzv manda- 
ium est, anima, angelica ope coelo transmissa. 
Claruit post obitum multis et variis miraculis, 
quz historie non intexo, maxime in reparanda 
corporis integritate et curandis zgrotis. Quibus 
signis Dominus noster Jesus Christus, auctor 
omnis boni, pueri sanctitatem et meram purita- 
iem orbi terrarum et posteris egregie manifesta- 
vit, ut merito in festo S. Dentlini preecinat Re- 
sensis chorus: Quod peccatum mon fecit, nec 
inventus sit dolus in ore ejus; quod oculi ejus 
non viderint vanitatem, nec pedes ejus in via 
peccatorum steterint; quod eum mulieribus coin- 
quinatus non sit, sed virgo virginibus adjunctus, 
etc, Subdit porro S. Vincentium sanctitate et raptu 
filioli sui motum, atque angelica apparitione per 
somnium monitum, ad sanctiorem vitam se transtu- 
lisse, constructoque A ltimontensi monasterio, ibidem 
monachum induisse, ut pluribus ad ejus Acta ecpli- 
catum est, Sequitur : 

6 Corpusculum S. Dentlini, an post obitum 

S. Vincentii [incertum est] cum solenni pompa et 
debitis ezeremoniis ad Sonegiense monasterium 
translatum est, et tandem juxta reliquias proge- 
nitoris sui Madelgarii in locello, auri atque ar- 
genti radiis ac laminis et pretiosis gemmis ele- 
ganter variegato, in pace depositum. Aliquot 
tamen reliquie S. Dentlini in templo Resensi 
sunt in ducatu Clivie, quod anno Christi xxr ἃ 
S. Irmgarde, filia Comitis Zutphanie ad hono- 
rem Genitricis Dei Marie magnis impensis ex- 
structum est: an autem eo ab eadem illustri 
virgine sint delate, incertum habeo, aut verisi- 
mile tantum. Hoc clarum est, quod collegium 
Resense, et tota ibi ecclesia S. Dentlinum sin- 
gulariter colat, et Patronum habeat eximium, 
vocetque illum honorifice semper Patronum suum 
gloriosum, et duodecim minimum lectionibus ejus 
festum celebret, quas ita concludit : Supplicemus 
igitur et precemur beatum Dentlinum, qui nobis 
datus a Deo Patronus, ut in coelo pro nobis mi- 
seris, in hae valle miseri: constitutis, jugiter 
intercedat. A latere summi altaris dextro, in 
ipsis reliquiarii valvis, S. Dentlinus ibidem pictus 
est cum hoc infrascripto carmine, quo id quod 
dixi breviter confirmatur : 


Orbi Dentlinum Waltrudis protulit almum, 
Ac Comes Hannoniz Vincentius est genitorque, 
Quem Reiis vult sacro patronum cum Cyriaco. 


DE S. DENTLINO PUERO CONFESSORE. 


7 Mater S. Dentlini Waldetrudis hunc actum 
claudat: verba sunt ejusdem. scriptoris, qui deinde 
vitam SS. virginum sororum Aldetrudis et Madel- 
bertz subjungit. Ejusdem ferme styli et ordinis sunt 
Lectiones ipse, quarum hic titulus : Lectiones B. 
Vincentii confessoris, patris S. Dentlini. T'um 
vero : De S. Dentlino ecclesi: Ressensis Patrono, 
ejusque sanctis parentibus Lectiones ex probatis 
auctoribus collecte. Harum vero prima, secunda, 
tertia et quarta, ad parentes, sorores et fratrem spe- 
ctant ; ubi in quintam sic demum legitur : Parentibus 
et propinquis tam illustribus et sanctis honore con- 
simili divinze dignationis zequatur S. Dentlinus; 
revera religiosorum parentum religiosus filius, 
sancte radicis sanctus est ramus. Non degener 
esse poterat, quem sic domesticis exemplis fidei et 
virtutis conspicua et edidit et provocavit ad vitam 
celestem famili: dignitas et generosa nobilitas. 
Hujusmodi sunt cetera omnia in alias sex Lectiones 
divisa, locis Scriptura et exemplis confirmata, qui- 
bus describendis ne nauseam pariam, sufficiet exhi- 
bere elogium. .Molani in. Natalibus, in quo tota rei 
medulla brevius contracta est, a Mireo de Collegiis 
Canonicorum cap. 48 ferme descripta, ex qua in- 
telliges, incerta esse omnia qua prater cultum. de 
Sancto circumferuntur. 

8 Sic igitur Molanus : Ressce in Clivia, sancti 
Dentlini confessoris. Is filius jam dicti S. Vin- 
centii Comitis Hannonie et sancte Waldetrudis, 
fertur puer septem annorum in albis mortuus. 
Cujus natalis nusquam, quod sciam, apud Han- 
nones celebratur. Canonicz tamen S. Waldetru- 
dis invocant eum in Litaniis. Sed longe celebrior 
est apud canonicos Ressensis oppidi in Clivia, 
qui annue eum celebrant ad diem decimam quar- 
tam Julii; et hebdomadatim feriis secundis et 
quartis non impeditis. Embricze praeterea paro- 
chia S. Aldegundis celebrat eum in choro, die 
decima sexta Martii. Porro matutinz lectiones 
cleri Reesensis merita ejus occultis Dei judiciis 
committunt, et magis versantur in laude paren- 
tum. Sequentia tamen inde desumpta ipsum con- 
cernunt: Postremo vero genuit S. Vincentius S. 
Dentlinum, patronum nostrum gloriosum, qui 
in Christo renatus, infans migravit ad Dominum ; 
ut de eo impleretur sermo Dominicus: Sinite 
parvulos venire ad me..... Sepultus est autem S. 
Dentlinus in ccmnobio Sonegiensi juxta beatum 
Vincentium genitorem suum in locello auro et 
argento ac lapidibus pretiosis intexto. Quod cce- 
nobium ipse sanctus Vincentius eleganti satis 
construxit opere, et stipendiis ac possessionibus 
magnifice exornavit. Hac Reesenses , quorum 
majorem partem supra dedimus. 

9 Arbitror autem, subdit Molanus, beatum 
Dentlinum in simplici illo seculo non habuisse 
tam pretiosum locellum sub terra. Quare per 
sepulturam, quietem intelligo in feretro ; quam- 
quam sciam, tunc quosdam in purpura sepultos 
esse. Unde autem Reesensibus patronus obtige- 
rit, et an ejus reliquias habeant, presentes ca- 
nonici, quia ignorant, affirmare non possunt, nisi 
thecas reliquiarum diligentius perlustrent. Hinc 
amplioris elucidationis gratia Resam ego recurren- 
dum. putavi per nostros Patres Embricenses, missis 
60 variis quastionibus, quas hic enumerare opera 
pretium mon est. Id unum eruere potui, superesse 
hactenus memoratas jam lectiones Mss. , viz amplius 
legibiles, quz tamen in ipso hodierno festo recitari 
soleant. De reliquiis altum silentium, uti et de cul- 
tus origine et causa; quam eo demum per verosimi- 
lem conjecturam reducere liceat, quod, ut superius 


in 


D 
reliquis ad 
patrem, etc, 
»pectantibus. 


Molani elo- 
gium. 


Quaenam cul- 
Lus Resensts 
occasio esse 
potuerit, 


undein — 
Martyrologia 
transierit. 


SECULO VII. 


C 
Locus a Di- 
v£) salis ob- 
Scure nota- 
us, 


Paulo clayiws 
eSCribituy. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


in Commentario pravio S. Vincentii Madelgarii et 
proxime in annotatis pag. 653 ad litteram c ez ho- 
dierno Sonegiensis ecclesie Decano Lambottio insi- 
nuavimus, S. Dentlini, et fortasse etiam Sancti 
parentis ac fratris Landrici sacre aliqua reliquia, 
occasione. geminati miraculi in Velpen (Feleppe) 
patrati, ibidem primum depositz fuerint, ac ob va- 
rias causas, modo ignoratas, Resam postmodum de- 
portata, atque in templo deposita, solennem cultum 
hactenus obtinuerint, tametsi tempus et occasio trans- 
lationis ex posterorum memoria penitus exciderint : 
porro reliquie ipsa seculo sexto decimo iconomacho, 
cum aliis aut disperse, aut commiztz, aut forte ve- 
rius obliteratae sint. Melius nos doceat, qui potest : 
id nobis reliquum est , ut sacros Fastos consulamus, 
quid de Dentlino referant, exploraturi. 

l0 In antiquioribus Martyrologiis nulla. sancti 
infantis reperitur memoria : omnium prima, quan- 
tum licet colligere, verbo unico inserta videtur Flo- 
rario Sanctorum Ms. , quam non multis extendit edi- 
tio Lubeco-Coloniensis his terminis : In territorio 


661 


Clivensi civitate Reesa, depositio sancti Dentlini 
pueri. Sequitur Grevenus : In territorio Clivensi, 
civitate Reesa, sancti Dentlini pueri septem an- 
norum et confessoris ; ez quo Canisius, atque item 
Molanus qui im prima. Usuardi editione natalem 
rectius hoc die posuisse videtur, quam. in aliis ad 
xvi Martii. Refert autem. Greveni verba quibus 
solum adjicit, non tamen canonizati, quz plurimis 
aliis Sanctis aptari possunt. Est et apud Ghinium 
inter Canonicos regulares et Ferrarium, sed fusius 
apud Saussayum, cujus encomium. ad. jam superius 
dicta exigendum esl. Sic habet in Supplemento pag. 
1145: Ressz in Clivia, sancti Dentlini confes- 
soris, sancti Vincentii, de quo supra, filii. Qui 
septennis jam miraculis fulgens, migravit ad cce- 
lestis aule, cujus candidatus erat, felicitatem. 
Hac quidem tolerari possunt, non item sequentia : 
Corpus ejus Ressze, ubi sepultum est, radiat et 
colitur, nomenque ejus in Hannonia publice in 
Litaniis invocatur. Intellige apud. .Montenses S. 
Waldetrudis nobiles canonicas. 


DE 5. RAGENUFLA VIRGINE 


AIICURIZE IN 


COMMENTARIUS PRJEVIUS. 


$ I. Sancte natales, genus, setas, cultus. 


ir perillustris, eruditione clarissimus, et 
dum viveret, nobis amicus. D. Jacobus Baro 
le Roy, in sua Gallo- Brabantiz Topogra- 
phia, edita anno 1698, lib. 6, cap. 1 
agens de praefectura Aincuriensi, ez Molano, Mi- 
rao, Grammajyo οἱ aliis nonnulla delibat, tum ad 
S. Ragenuflam tum ad capitulum, cujus ut patrona 
colitur, spectantia ; ad Papebrochium et successores 
cetera remittens, paulo uberius discutienda quando 
pervenerint ad historiam vite S. Ragenufle. 
Spartam, ordine recurrentem, lubens amplector, 
quamquam. historia offeratur ex earum genere, de 
quibus sepe queri cogimur ; imperite passim, et 
multis post res gestas seculis compilatas, verbis mul- 
lis pauca dicere, eaque persaepe connectere, qua ad 
rectam temporum rationem agerrime revocari que- 
ant. De hodierna Legenda. post paulo agendum erit ; 
hic ab ipso loco incipimus, quem obscurius designa- 
vit Petrus Diveus Rerum Brabanticarum lib. 1, 
cap. 6. Est, inquit, inter Romanduos vicus insi- 
gnis Eincuria, D. Reginulfe corpore ac miraculis 
clarus, ubi patrem ejus Adonem, virum in palatio 
Francorum nobilissimum habitasse, ac loco no- 
men dedisse, ut Adonis curia diceretur, opinan- 
tur. Meminit D. Reginulfe Sigebertus in gestis 
anni noxrur. Zac ut clarius intelligantur, sic rem 
explico : 
2 Brabantiam, uti et Flandriam in partes potis- 
simum duas, ab eo nempe quo incola sermone utun- 


TTomus xu Juli. 


GALLO-BRABANTIA BELGII. 


tur, dividi solere, vulgo hic motissimum est; sic 
Brabanti et. Plandri simpliciter vocantur, quibus in 
usu est lingua Flandrica seu Brabantica, que eadem 
est, sola modica dialecto distincta : ubi vero usitata 
est lingua. Gallica, ii Gallo-Brabanti, et Gallo- 
Flandri, receptiore et communiori vocabulo Gallo- 
Belga appellantur. In ea parte que Gallo- Braban- 
tia dicitur, Lovanium inter et Namurcum, pari 
leucarum circiter quatuor distantia situs est pagus 
Incourt, ab Aio dictus Aiicuria, Aincuria seu 
Aiicurtis, vel, ut alii volunt, ab Adone Adoniscu- 
ria, vel Adoniscurtis, unde olim Aioncourt, etc. In 
vetustis monumentis audit municipium non. incele- 
bre, civitatis jure, et variis libertatibus olim gavi- 
sum ; hodie etiamnum caput territorii, praefectura, 
sew balivatus (vulgo Meyerie) ab ipso Aio denomi- 
nati, atque in spiritualibus, cum. Rowrmiroir, Lon- 
gueville et Opprebray sic conjunctum, ut districtum 
particularem faciat, nec Leodiensi nec Namurcensi 
dicecesi proprie subjectum, sed sub particulari archi- 
diacono; unde pastoribus istis quatuor joco indita 
Gallica appellatio mutins, quam hic Latine reddere 
debeas segreges, ut qui a communi jurisdictione 
quodammodo segregati sint. Pagum commendat a 
salubritate aeris, eam. expertus R. D. Gilsouc, 
ibidem pastor, duorum supra octoginta annorum 
senex adhucdum vegetus, cum et ipse, et ejus deces- 
sor jubileum. pastoratus celebraverint, varo sane 
exemplo. 

3 In Aidücuria, hic a nobis descripta, quam 
Grammayus, more suo, variis aliis titulis mirifice 
exornavit, natam oportet, educatam, sanctitate flo- 
ruisse, sepultam esse, ac constanti celebrique a secu- 
lis veneratione cultam S. Ragenuflam, Reginuflam 
seu Reginulfam, Belgice Raynoflle et Renofele, 
qua in lucem edita sit tempore Dagoberti. regis, 
floventissimo in Belgica Sanctorum seculo, nempe 


99 Christi 


AUCTORE 


J. B. S. 


Ibi nata est 
Firao ex dw 
eL ia, 


AUCTORE 
Jen S. 


regnante Da- 
goberlo, ea 
cujus varia 
epocha, 


de tota ipsius 
atate sta- 
tuendum est; 


qua certo 
claruisse vi- 
detur anno 


662 
Christi septimo, quo multe Sancte feminz beato 
JPippino seniori, cognomento Landensi, aut vere et 
proxime sanguine juncte fuere, ut filiz ejus Ger- 
trudis et Begga, aut saltem ex ejus consanguinitate 
ortz dicuntur, ut Landrada, bine Amalberga virgo 
et vidua, alizque plures. Ex eodem isto genere or- 
tum memorant Aium, aut saltem. Aiam ejus conju- 
gem, S. Ragenufle parentes, Legenda scriptore 
viam pramonstrante, dum eam de stirpe Carolida- 
rum genitam asserit, et S. Gertrudi cognatam, de 
qua re controversiam movere non lubet. Facile equi- 
dem admisero, alterutrum Sanctae parentem. aliquo 
consanguinitatis qradu B. Pippinum attigisse, na- 
tamque ipsam eo loci fuisse in villa Brombasia, di- 
ctumque a patris nomine pagum. Aiicuriam, seu 
Aiicurtem, quasi Aii dominium seu palatium aut 
pratorium, quod regnante Dagoberto istic incoluerit. 

4 ZEtatem hic nomino, multis, ut dicebam, San- 
clis celebrem ac passim in Legendis notatam, quam 
Actorum scriptor in ipso principio ita depinzit, ut 
quid velit, divinando prope assequi oporteat. Audi 
ipsum : Tempore quo inclytus rex Francorum 
Dagobertus agebat in sceptris, Lodomiro et Si- 
geberto filiis ad regnum vel laboris consortium 
ascitis, orta est in partibus Hasbaniz, in villa 
nomine Brumbasia, inclyta virgo Christi Rage- 
nufla. Non una hic boni viri hallucinatio : nam pro 
Lodomiro, ignoto plane nomine, legere debuit Clo- 
dovao, qui ad regnum a patre Dagoberto adscitus 
numquam fuit, sed ab eo moriente relictus sub regi- 
mine Nantildis matris; ut de solo Sigeberto verum 
sit, quod vivente patre in laboris consortium assum- 
ptus fuerit. Demus saltem scriptori, natam esse S. 
Ragenuflam postquam Sigebertus regni Austrasiz 
habenas suscepit: sive id factum volueris anno 632, 
ut τὶ statuere debent qui Dagoberti obitum innectunt 
anno 638; sive circa anmum ipsum 638, ut nos fa- 
cillime admittemus, qui mom semel supposuimus 
DDagobertum ad annum 644 supervixisse ; in utraque 
hypothesi evertenda prorsus communis et recepta 
opinio, quod S. Ragenufla mortua sit anno 643. 

5 Sequamur tantisper priorem sententiam, nem- 
pe quod Dagobertus regno et vita cesserit anno 638, 
cum annis sez ante obitum patris Austrasie regnum 
obtinuerit Sigebertus, adeoque anmo ut minimum 
632; dicendum erit, natam esse Sanctam anno 
circiter 633, vel 634. Ex eadem Legenda admit- 
tamus, Virginem a teneris annis sanctitate claram 
fuisse, fugisse in silvas ad. evitandum Ebroini ali- 
cujus conjugium ; lunc vero orationem ab ea ad 
Deum fusam, ut quam cilissime celesti suo sponso 
conjungeretur ; seculam demum proxime felicissimam 
mortem. Hac, inquam, omnia admittamus ; certe ad 
JDagoberti tempora obitus ejus revocari non poterit, 
quantumvis adolescens mortua supponatur ; neque 
adeo ante 644, multo minus ante 638 vivere desie- 
ri : id tamen verum erit, quod Chronico Sigeberti 
sive inscriptum sive adscriptum est ad annum 643 : 
Virgo Christi Reginulfa sanctitate claret in Gal- 
lia. Floruerit sane, vivo etiamnum in altera opi- 
nione Dagoberto, id solum consequens erit, tunc 
temporis eam vixisse ; at nihil prohibebit vilam ejus 
ad plures post annum 643 alios producere, tametsi 
quis contenderet, eam annum «tatis vigesimum non 
superasse, id quod ez Legenda scriptoris sensu. de- 
ducendum videtur. 

6 Et vero annis aliquot post dictum 643. super- 
vixisse sanctam. Virginem, omnino sensisse oportet 
Legenda scriptorem, si quid dicere voluit per indu- 
ctionem Sanctorum, quos Sancta synchronos statuit, 
utpote quorum ipsa vestigiis quodammodo institerit ; 
atque eos inter S. Gertrudem. nominatim. appellat, 


DE S. RAGENUFLA VIRGINE 


que sane S. Ragenuflze prelucere non potuit, si 
hac anno 643 mortua sit. S. Gertrudem natam. 
alibi statuimus anno 631, ut etiam in prima hypo- 
thesiannis saltem aliquot S. Ragenufla senior fuerit, 
circa annum 650 secularibus exuta, et sub Iduber- 
ga, sew Πα matre viam perfectionis ingressa, quam 
proinde Virgo nostra ducem habere potuerit in ser- 
vando virginitatis proposito : quo plane respexit 
Molanus in. Natalibus, dum in brevi Sancta elogio 
asserit, in eodem proposito previas cognatas 
suas Aldegundem et Gertrudem sequi voluisse; 
quod. Baroni le Roy eo solum displicuit, quod sup- 
poneret cum communiori opinione, S. Ragenuflam 
obiisse anno jam sepe dicto 643. Verum cum is rem 
omnem, nobis accuratius discutiendam. commiserit, 
vel solius Legenda qualicumque auctoritate movere- 
tur ad sentiendum nobiscum, Sanctam, qua de agi- 
mus, ultra annum 650, quidni usque ad. annum 
653 vitam protacisse. 

7 Hactenus de «tate dicta sufficiant, in. quibus 
nihil video, quod cum ejus temporis historia, non 
recte coalescat, quamquam mec talia sint, ut indu- 
bitata fide nitantur. Neque vero de cultu ejus, utut 
in Aüicuria vetustissimo, antiqua adeo sunt in Mar- 
lyrologis testimonia, inter qua primum reperio 
JFlorarium. Sanctorum Ms., in quo hoc die ita ha- 
betur : In Aycuria in Brabantia Gallicana, depo- 
sitio S. Ragenulphe Virginis de stirpe Carolida- 
rum. Hzc carnale connubium spernens, et Chri- 
sti contubernale jugum toto corde amplectens, 
ab ipso est per angelum, in magna claritate sibi 
apparentem, ad ccelestes nuptias invitata. Hinc 
procul dubio acceperit Molanus, ex hoc Canisius, 
Miraus, Ferrarius, Ghinius, Saussayus, Arturus, 
Fisenus et Castellanus. Unum pro omnibus sit 
Saussayi elogium : Eodem die in Hasbania mi- 
gravit ad Christum S. Ragenufla virgo, quce in- 
clyta stirpe progenita, a tenera state Christi 
succensa amore, eidem intemeratum su: virgi- 
nitatis florem consecravit. Cumque Ebroinus 
adolescens nobilis eam ad connubium postularet, 
et parentes renuentem urgerent, instante die 
nuptiarum, una cum ancillula ad vicini nemoris 
latibula confugit: moxque a sponso coelesti voca- 
ta, ad angelorum consortium, quorum puritatem 
studuerat imitari, feliciter avolavit. Cujus san- 
ctitatem plurimis miraculis Deus testatus est; 
ob quorum splendorem zdificata est ad ejus se- 
pulerum a propriis ejus parentibus ecclesia, in 
qua per longa temporum curricula, editis ad ejus 
preces opitulationum beneficiis, merita ejus pre- 
tiosa refulserunt. 

8 Constantem cultum obtinet per totam diecesim 
Namurcensem, in cujus Litaniis majoribus cum 
aliis Sanctis patronis invocatur, et locum habet in 
propriis Officiis, ab illustrissimo episcopo Joanne 
Dauwvin anno 1619 editis, ubi in Kalendario hoc die 
post S. Bonaventuram ponitur : Et commemoratio 
S. Ragenufle virginis ; in ipso autem ordine : Pro 
S. Ragenufla, lectio 1x, quam hic etiam descri- 
bendam censuimus, ne eadem saepius ex. Molano, 
Mirao aut aliis repetenda sint. Sic habet praedicta 
lectio : Ragenufla virgo nobilibus et copiosis pa- 
rentibus in Hasbania orta, a tenera etate senilia 
exequebatur opera. Quam eum Ebroinus adole- 
scens ad connubium postularet, et parentes nolen- 
tem urgerent, instante die nuptiarum cum una 
ancillula ad vicinz silvae latibula confugit. Paulo 
post a Christo sponso suo vocata, quze angelorum 
studuerat vitam imitari, eorumdem ministerio 
subvecta est ad paradisum ccelestem. Mox pa- 
rentes, omnibus cognitis, ejus corpus honeste 


sepe- 


Recentior est 
ejus in Mar- 
turologiis 
memoria, 


E 


uti etin Pro- 
prio Numur- 
censi; 


antiquior in 
officio parti- 
culari Au- 
curienst. 


B 


cujus speci- 
mina aliqua 
subjiciun- 
tur; 


Uli et que acd 

- Jacobi Lo- 
Vanii mutata 
Sunt. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


sepelierunt, et processu temporis, super tumbam 
ipsius ecclesiam sumptibus propriis zdificave- 
runt, quibus, miraculisque plurimis Deus saneti- 
tatem sux sponse testatam voluit. Habes hic 
paucis omnia quz de S. Ragenufla multo verbosius 
in Legenda memorantur, atque ez ea in Officio pro- 


prio Adicuriensi, quo eodem utuntur canonici ad S. 


Jacobi Lovanii, unde ipsum descriptum accepimus. 
et ez quo hic nonnulla decerpenda sunt. 

9 Titulum praefert, xiv Julii, Officium S. Ra- 
genuflze virginis patronze capituli S. Jacobi. Ma- 
muscriptum nostrum paginas viginti duas in. forma 
quarta continet, charactere non multum presso, 
antiphonis, responsorüs aliisque hujusmodi distin- 
clum, divisumque per integram Octavam, sic ut in 
ipso solenniori festo recitentur in secundo nocturno 
lectiones tres de Sancta; postridie xv fit de divisione 
Apostolorum ; xvi de S. Bonaventura, Officio i 
eum diem ibi translato; xvit de S. Alexio confes- 
sore; XVIH fit iterum de Sancta, habenturque tres 
alie lectiones ; item x1ix tres alie; xx colitur S. 
Margarita. Officio duplici; demum. Octava die seu 
xxi Julii occurrunt tres ultima lectiones propriz, 
ut proinde universim sint lectiones duodecim, qua 
totam ipsam Legendam, si non iisdem prorsus ver- 
bis, saltem sensu, excepto solo prologo, ad finem 
usque decurrunt, adjecta ad calcem clausula, infe- 
vius examinanda, de gente barbara continuo in 
Gallias irruente, qua causa fuerit, canonicorum 
collegium inde transferendi Lovanium, anno nem- 
pe Mccccriv : item de fonte S. Ragenuflze, ex quo 
hydropici et alii languidi permulti szepius reme- 
dium acceperunt. Sequitur Missa etiam propria 
sub Introitu : Gaudeamus omnes, etc. 

10 Non video opera pretium esse singula. propria 
ez eo Officio hic describere ; sufficient paucula spe- 
cimina ut ex iis cetera colligantur. Ad. Vesperas et 
Laudes antiphona prima est : Florens state pri- 
mzva Christi virgo Ragenufla ut flos campi eni- 
tuit claris orta parentibus. Ad Magnificat in pri- 
mis Vesperis : Magnificet Ecclesia te, beata Rage- 
nufla, que, in Deo salutari refugium invenisti, 
victrix mundi virgo Christi. Matutini Invitato- 
rium : Jubilemus Deo nostro, qui beatam Rage- 
nuflam introduxit in requiem sanctam. Primi 
nocturni antiphona prima sic sonat: In gloria et 
honore beat:  Ragenufle perfecisti laudem Do- 
mine Deus noster. Sc porro responsorium : Sanctze 
virginis Ragenuflze solennia devote celebret Ec- 
clesia, quze seculum deseruit : Et Christum sequi 
meruit. Abnegavit semetipsam, et tulit crucem 
suam. Et Christum. adem est Oratio seu colle- 
cta, tum in Officio tum in Missa : Propitiare quze- 
sumus, Domine, nobis indignis famulis tuis, per 
sancte Ragenufle virginis tu: merita gloriosa, 
ut ejus pia intercessione ab omnibus protegamur 
adversis. Per Dominum nostrum, etc. Hzc de so- 
lenni festivitate octiduana in. Aiicuria et Lovanii in 
templo S. Jacobi. 

1l Porro in hac ecclesia admissam mon ita pri- 
dem mutationem. aliquam mihi significaverat lau- 
dandus infra P. Holvoet, indicando, modernum 
istic Officium typis excusum esse. Rogavi itaque, ut 
quemadmodum vetus Ms., a se transumptum, ad 
me miserat , sic et recentioris istius mihi copiam fa- 
ceret. Prastitit id non segniter, ut proinde utrumque 
conferre licuerit. Adverti continuo, totam reforma- 
tionem in eo unice consistere, quod hodierno inserta 
sint bina Officia. nova, quae prius in ea ecclesia infra 
S. Ragenuflz festivum octiduum non celebrabantur. 
Itaque xv1 Julii fit de commemoratione solennitatis 
S. M. V. de Monte Carmelo; xvir autem de S. 


663 


Bonaventura, et xxx de S. Henrico, ut necesse fue- 
vit omittere lectiones, qua diebus xvi et xix ez. San- 
cte Legenda. recitabantur, atque adeo solum supersint 
hodie tres lectiones secundi nocturni in ipso festo, et 
tres in. ejus Octava, Hac vero non nisi a decennio 
circiter introducta esse, testatus est. R. admodum 
D. Franciscus Ludovicus Deens collegii Trilinguis 
prases, et ad. S. Jacobi canonicus. Ceterum qua 
propria. erant. in Ms. circa antiphonas, capitula, 
Tesponsoria, etc., eadem in reformato servata. sunt, 
uti et Missa particularis, de qua nuperrime memi- 
mimus. Utanturne Aiicurienses et vicini pagi supra 
nominati antiquo ritu Ms., an impresso Lovaniensi, 
parum. interest pluribus investigare : nunc ad ea 
procedimus, quz de S. Ragenuflze reliquiis, mira- 
culis, fonte, capitulo Lovaniensi, et Actis ipsis illu- 
stranda supersunt. 


δ ΤΙ. Reliquie S. Ragenufle, miracula, 
fons ejus, collegium Canonicorum in- 
de Lovanium translatum , Acta quse 
hic dantur. 


poe sancte Virginis corpus Aiicuriz a paren- 
kJ. tibus depositum, ecclesiamque superzdificatam, 
tradunt. omnes, atque adeo venerationem ez eo cir- 
citer tempore subsecutam, non videtur in dubium 
revocari posse. Ibidem adhuc superesse sacras istas 
exuvias existimavit noster Bartholomzus Fisen , 
dum in Floribus ecclesie Leodiensis, anno 1647 edi- 
lis, narrato parentum. dolore ob properatam filia 
mortem, violentiz intentate penitentia ductos, ez 
Vita memorat, tum quidem examine corpus sepeli- 
visse pro dignitate, et »edem sacram postea super- 
strucisse; tum. vero ita pergit : Deus vero quo 
suum in carissimam sponsam amorem palam fa- 
ceret, eodem loco prodigia diutissime perpetravit. 
Aiicurize servatur coliturque sanct Virginis sa- 
crum corpus; et ejus nomen fons retinet, e quo 
potata aqua hydropem aliosque morbos pellit. 
Pridie porro supplicationis anniversaria ipsis 
festis Pentecostes, sacrum ferculum ad fontem 
incole deferunt, ut aquas ejus contactu veluti 
consecrent, et, suffragante beata Ragenufla, cu- 
randis morbis vis major addatur. Canonicorum 
autem collegium, in ejus honorem Aiicuriz con- 
ditum, Lovanium ad S. Jacobi jam inde ab anno 
millesimo quadringentesimo quinquagesimo quar- 
to translatum est. Hac F'isenus, qua paulo fusius 
explicata sufficientem. dabunt alteri huic paragrapho 
materiam. 

13 A jam dicto sacro corpore incipimus, quod 
Aiüicurie hodiedum superesse, non solus Flsenus 
existimavit ; quemadmodum ab aliis traditum est, 
in S. Jacobi Lovanii pretiosas S. Ragenuflz reli- 
quias, tamquam ejus ecclesie capituli. fundatricis 
magno in honore haberi. Verum adhibita paulo dili- 
gentiori cura plusculum lucis nactus sum, eam pro- 
curante nostro P. Joanne Baptista Holvoet benevo- 
lentia R. P. Jacobi van Eyl, Collegii Lovaniensis 
Rectoris, qui diclo Patri potestatem fecit omnia 
disquirendi etiam in Aiicuria, unde notitias plures 
collegit rei nostra opportunas. Ex ejus igitur et R. 
D. Gilsoux, pastoris Adicuriensis ad proposita mea 
dubia responsis, nonnulla elucidari hic poterunt, que 
ab aliis non satis examinata fuisse, manifeste pate- 
bit : atque hic erit ad. Fiseni textum quodammodo 
commentarius. Pramitto obiter, Chapeavillum ope- 
vis sui de Pontificibus Leodiensibus tomo 1, pag. 


88 


AUCTORE 


J. B. S. 


Quod Aiicu- 
rie servari 
supponunt 
sacrum cor- 
pus, 


"Hj 


ex recentio- 
ribus certio- 
ribusque no- 
titiis, 


AUCTORE 


J. B. S. 


constat, eum 
templo com- 
bustum anno 
1599 servata 
solum mazil- 
Iz parte. 


664 


88 sub finem, adducere ez codice Harigeriano Au- 
reavallis annotationem marginalem sub his verbis : 
Anno Domini poxLrv virgo Christi Reginulpha 
sanctitate claret in Gallia, et est sepulta in ec- 
clesia B. Petri, quce a nomine suorum parentum 
Ayi et Ay: denominatur Ayona curia in dicecesi 
Tungrensi. 

14 Be unius anni discrimine me non laborare, 
jam satis dixi ; ad rem nostram sufficit, sepultam 
istic fuisse S. Ragenuflam, postmodum debite eleva- 
tam, cultam,et miraculis claram e[fulsisse. Sed id ho- 
die non recte dicitur, Aiicuriz servari, colique san- 
οἶδ Virginis sacrum corpus : nam, teste laudato D. 
Gilsouz, nihil istic superest prater partem aliquam 
maxillae, thece oblongz inclusam, quam hic eri in- 
cisam exhiberi curavimus, ex delineatione nostri P. 
F'erdinandi Picart, qui cum P. Holvoet omnia co- 
ram perlustravit., 


LIPSANOTHECA S. RAGENUFL/E. 


Atque ea particula totus hodiernus Aiicuriensium 
thesaurus est, grandiori capsa, qua corpus reconde- 
batur, flammis absumpta. Audi ipsa relatoris verba. 


DE S. RAGENUFLA VIRGINE. 


Templum in quo feretrum illud, de qua meminerunt 
scriptores, una cum corpore aut ossibus S. Ragenu- 
fli servabatur, anno, uL aiunt, 1599, hareticorum, 
aut facinorosorum hominum, Regi suo rebellium, 
furore flammis exustum fuit; unde simul οἱ fere- 
trum. et sacra lipsana periere, una excepta mazillz 
particula, quz theca vilioris pretii, ex ere vel cu- 
pro confecta, ad eam, quam socius meus delineavit, 
formam post fuit inclusa. Cetera quz de hodierno 
templo, de altari S. Ragenufle, parentumque ejus 
sepultura adjiciuntur, abs re nostra minime aliena 
sunt. 

15 Restauratum a jam dicto incendio templum, 
prout hodie conspicitur, habita loci ratione non ine- 
legans, vetere tametsi angustius, speciem crucis 
exhibet, turri in ipso navis medio assurgente. Ava 
princeps S. Petro Apostolo, primo utique templi 
patrono, consecrata est; dextrum latus occupat ea 
quz S. Ragenuflz nomini inscribitur : cujus pictura 
oculis offert sanctam. Virginem baculo innizam per 
silvas incedentem. Inde haud procul, in interiore 
tamen recessu quopiam, ante parvum aliud altare, 
conspicere licet binos lapides sepulcrales, figura qua- 
drata unius circiter pedis, passu uno a se liinc inde 
distantes, quibus nomina. Ayi et Aya, qui passim 
S. Ragenufle parentes eastitisse perhibentur, ac 
subtus vulgo creduntur fuisse inhwmati, litteris satis 
rudibus inscripta sunt. Haudquaquam tamen fit 
verisimile, lapides istos, ab eo, quo sepulti istic 
existimantur tempore, ad hac usque nostra perman- 


sisse. Credi facilius potest, eos multis post seculis. 


ec traditione populi, quod ibi tumulati essent, sepul- 
cris illis, que ex ipsa pedum impressione concame- 
rata esse sentiuntur, imposita fuisse. Lapidum forma 
et rudiores characteres A Y US et A YA ez jam di- 
clis satis intelliguntur, ut talia. in zs incidere, operz 
pretium non sit. 

16 Addidit in epistola sua R. D. Pastor, de 
prioris templi magnitudine conjecturam fieri posse 
ez ruderibus etiamnum ezstantibus : porro altaria, 
sew capellas, ut vocant, multas ibidem olim fuisse, 
id vero ez variis earum nominibus, quorum in vetu- 
stis tabulis aut earum fragmentis reperitur mentio, 
facile intelligi. Appellat ipse nominatim aras seu 
sacella : S. Michaelis, S. Petri parvi martyris, 
S. Nicolai, S. Catharinz, S. Thome, S. Joannis 
Baptist, etc. Sed horum, inquit, sola hic memoria ; 
fundis seu reditibus, ad ea pertinentibus Lovanium 
translatis cum canonicorum collegio, de quo inferius 
nonnulla annotabimus. Et ea quidem satis certa 
sunt; mon item, quod in eadem epistola asserit aut 
supponit, transmigrantes canonicos reliquias etiam 
S. Ragenufle ad S. Jacobi deportasse, quas, ut- 
pote sacras patrona sua eauvias, ibi quoque venera- 
rentur. Quod si factum tunc est, sacra ea lipsana 
intercidisse oportet, nam qui propius omnia Lovanii 
eque atque Aiicurie exploravit Holvoetius, in tem- 
plo S. Jacobi nihil invenit prater ligneam aliquam 
Sanctz imaginem, picturamque, quz ipsam, quem- 
admodum et Aiicurie repraesentat baculo inceden- 
lem, seu in silvas, vitandarum nuptiarum gratia, 
fugientem. An locis aliis reperiantur S. Ragenuflze 
reliquie, tametsi solicite inquisierim, rescire hacte- 
mus mon potui. 

17 Vera sunt qua de fonte narrat Fisenus, a 
R. D. Pastore recentissime confirmata et ab inspe- 
ctoribus non indiligenter descripta. Deducti sumus, 
inquiunt, ad fontem. Dissitus hic dumtaxat est a 
templo octava circiter leucz parte, in prato quodam 
declivi ; circumdatur quadrato pariete, qui longitu- 
dine pedes 29, altitudine 57 continet. Puteus, in 
quem movem gradibus descenditur, angulum rectum 


prafert, 


Templi jam 
restaurati 


a vetustiore 
differentia. 


Celebris [on- 
tis anniver- 

saria conse- 
cralio, 


A 


alt: 


EH 
ttr r WU 
ττ τ τῇ} 


parvetw 
cireumevrca, ped: 5 Ἔ 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


prafert, cujus alterum latus pedes 12, alterum 15 — ascendit, unde in vicina prata delabitur. Fontis figu- 
comprehendit. Aqua in ipso puteo placida, haud — ram schema hic contractum exhibet, quod una cum 
apparente oculis scaturigine e fundo ad pedes 4, 


665 


lipsanotheca supra, exhibita in ἂς incidi curavimus. 


μα μζα;» 64: 2gl 


| 
4 ] 


HN ἢ 
Ji TI Hn j oc 
j 


Iu 


Zct 
- 


e 


alque ez ejus 
(tque potu. 
beneficia. 


pL τῶν τ 


FONS S. RAGENUFLZE MIRACULIS CLARUS IN AIICURIA. 


Perseverat adhuc ceremonia aquas illas quotannis 
lipsanothece, ut olim feretri, attactu velut conse- 
crandi, supplicatione ad hoc instituta, ipso Pente- 
costes festo die post decantatas Vesperas, comitante 
ingente populi turba, que undequaque, etiam ez re- 
motis locis solet affluere. Priscis tamen. temporibus 
supplicatio fiebat. solennior per circumjectos pagos, 
unde plerumque accidebat, ut quamvis octava, ma- 
tutina daretur initium, vixdum hora post meridiem 
secunda supplicatio absolveretur. 

18 Consecrato moz fonte, solent sese languidi, 
tamquam in. probaticam, certatim conjicere, e qui- 
bus primus insiliens sanitatem quoque certius dici- 
tur obtinere. DBibunt ex eo fonte mazime hydro- 
pici ac febricitantes, qui morbis suis inde quaerunt, 
el acquirere perhibentur remedium. Recentia ad- 
ducuntur incolarum testimonia juramento firmata, 
virorum, quin et integrarum familiarum super- 
stitum, de singularibus beneficiis eadem. aqua ac- 
ceptis. Ita. jurati retulere Jacobus Bouvy, qui vio- 
lenta febre αὶ paucis annis oppressus, ad. fontem. de- 
duci voluerit, cujus aquis ablutus, subito convaluerit 5 
ac item Mazimilianus Chentinne, ejus uxor Fran- 
cisca Bargilex , liberique omnes pari febre. lecto af- 
fixi, habito ad gloriose sancta: Ragenuflee merita ve- 
cursu, in fontis aquam immissi, omnem. vim morbi 
ecpulsam senserint mense Maio currentis. anni 
1729. Fertur etiam hoc eodem anno mense. Julio, 
puella quaedam. Nivellensis laborans hydropisi, qua 
equo, sustinentibus illam. utrimque duobus viris, 


eo advecta fuerat, aquis illis pristinz reddita sani- 
tati. Hac omnia cum ita gesta sint, dolendum sane, 
quod non major habita fuerit cura beneficia ejusmo- 
di annotandi, ac idoneis testimoniis rvoborandi, ut 
vecte observat Holvoetius. Idque adeo magis dolen- 
dum, cum R. D. pastor persancte testetur, frequen- 
tia id genus miracula diuturni pastoratus sui tempo- 
re accidisse, inter qua singulare etiam refert, alteri 
non absimile, de hijdropisi curata voto peregrinatio 
nis ad Sanctam concepto, quod persolvi recenter ipse 
viderit. Atque de reliquiis, fonte et miraculis hacte- 
nus, superest ut de canonicorum collegii institutione 
ac translatione pauca interseramus. 

19 Aiicuriensem ecclesiam collegiatam olim fuisse 
jam divinus ; errant. qui capitulum fundatum volunt 
ab ipsis S. Ragenuflze parentibus, a quibus templum 
conditum fuisse admiltimus ; nec minus aberrat 
Grammayus dum Radulfum εἰ Gislam veros ca- 
pituli fundatores confundi patitur cum. Aio et Aia, 
totis ferme quatuor seculis fundationem. pragressis. 
Porro vere institutum a Radulfo et Gisla pradictum 
canonicorum collegium jam ab anno 1036, docet di- 
ploma Reinardi Leodiensium episcopi apud Mirzum 
in. Notitia cap. 85, ad quod et ad Baronem le Roy 
loco supra citato harum rerum. curiosiores remitto : 
ubi ez Grammayo discent. regulariter. olim vixisse 
canonicos, ut tum moris erat, usque ad seculum 
xri, quo haud dubie ad exemplum Leodiensium, so- 
luta ez congregationes, ut pluribus ostendimus, dum 
de ecclesia Mechliniensi in. Corollario ad δ. Ru- 


moldum 


AUCTORE 
J. B. S. 


Collegii ca- 
nonicorum 
ex Aiicuria 
Lovanium 
translatio 


AUCTORE 


J. B. S. 


anno 1454, 
approbante 
IVicolao PP. 


, 


an ob barba- 
rorum in- 
cursiones [a - 
cta sit? 


666 


moldum agendum fuit. Huc spectat quod recte mo- 
tatum invenio in novissimo ad Mirzum supplemento 
pag. 902, relictam a Radulfo hereditatem. sic par- 
titum Leodicnsem episcopum, ut pars media cesse- 
rit cenobio S. Laurentii Leodii, cujus abbas hodie- 
dum patronus est sez prabendarum capituli Lova- 
nium translati. Prodit Grammayus apud. le Roy, 
reformatum fuisse ab Eugenio I V anno 1444 ; sa- 
ne istic loci perstitisse usque ad. 1454 indubitatum 
est. Αἱ crediderim loci taedium canonicos cepisse, 
ut alio migrare liceret, non invito ad hac Philippo 
Bono Belgii principe, ut satis insinuat. Lipsius iw 
Lovanio lib. 2, pag. 82. Movit eum (Philippum 
Bonum) opinor, inquit, solitudo aut inopia oppidi 
( Lovaniensis) sic etiam attollendi ; movit et Aca- 
demizx adspectus, quam canonici decore colerent, 
et ipsi ab ea excolerentur. 

20 Et sane, rogante eo et instante, perfecta. esse 
omnia, palam facit diploma ipsum Pont/ficium Ni- 
colai V, quod ex archivo archiepiscopatus Mechli- 
niensis mihi exhibuit laudatus alibi R. A. D. Bene- 
dictus de Ruddere, ecclesi» Metropolitanz canoni- 
cus ac Eminentissimi Cardinalis Archiepiscopi se- 
cretarius ; unde hac pauca subjicienda censui, ne ex 
ultima Officii Ragenufliani lectione nobis imagine- 
mur, factum. id. seculo. ferme Normannico. propter 
barbarorum incursiones, cum eo tempore necdum 
exstiterit capitulum in rerum natura. Sic habet di- 
cum prafatione, 
post quam pergit : Sane pro parte dilecti filii no- 
bilis viri Philippi Ducis Burgundiz, nobis nuper 
exhibita petitio continebat; quod collegiata ec- 
clesia loci de Eyncourt, dicecesis Leodiensis, 
temporali dominio ipsius Ducis subjecta, in loco 
campestri, et a bonis oppidis multum remoto, in 
quo armigerorum incursus szpe fiunt, ac popu- 
lus satis rudis conditionis conversatur, insistit. 
Propter quod dilecti filii decanus et capitulum 
ipsius ecclesiw€ variis plerumque perplexitatibus, 
apud dictam ecclesiam commode et secure resi- 
dere, ac Altissimo sub tranquillo statu famulari ; 
neque res humano usui necessarias, propter di- 
stantiam hujusmodi decenter habere non pos- 
sunt, in non modicum decani et capituli przedicto- 
rum desolationem, et divini cultus, detrimentum. 

21 Hac vera oratio est, subjiciturque modus, 
quo enumerata incommoda vitari possint, nempe, si 
collegium przedictze ecclesi: ad parochialem S. 
Jacobi Lovaniensis transferretur ; ipsa parochia- 
lis ecclesia in collegiatam ecclesiam erigeretur, 
ae ommibus insigniis collegialibus, quibus ipsa 
ecclesia de Eyncourt decorata existit, parifor- 
miter decoraretur ; hoc profecto cederet in au- 
gmentum divini eultus, et ad honorem predicti 
oppidi, ac etiam ad salutem plurimorum ; prze- 
fatus quoque Dux magnam exinde consolationem 
susciperet. Quare pro parte dieti Ducis nobis 
fuit humiliter supplicatum, etc. Datum est diploma 
anno 1454, Junii die xxv : at. concordia. inter ca- 
pitulum et rectorem ecclesie S. Jacobi Lovaniensis 
primum subsecuta, est biennio post, unde ea occurrit 
inter scriptores diversitas, quod alii primum, alii 
secundum annum consignent. Mihi satis est, veram 
translationis capituli causam reperisse, quz in jam 
dicta Officii lectione ultima valde obscure, ut non 
dicam falso, suggeritur his verbis: Cum gens 
barbara (permittente Deo propter hominum fla- 
gitia) continuo in Gallias irrueret, canonicorum 
collegium inde translatum est Lovanium anno 
McccoLiv. Zerit me gens barbara continuo in. Gal- 

lias irruens seculo xv. Nunc. quz ad. Legendam 
spectant, paucis accipe. 


DE S. RAGENUFLA VIRGINE. 


22 Desumpta ea est, et Rosweydi cura descripta 
ex monasterio Rubez vallis parte 1 Hagiologii Bra- 
bantinorum, collataque a. Bollando cum alio ma- 
nuscripto Corsendoncano Canonicorum Regularium. 
juxta T'urnhollum, in quo deerat prologus, quzsitis 
eminus paritatibus a. seriptore exornatus, ast ubi 
satis indicat, nulla sibi preluxisse monumenta vete- 
γα scripto relicta, e quibus Legendam suam educe- 
vet, ut idcirco orationem potius concinnaverit quam 
historicam Vitz seriem. Ait, se adorsum esse scri- 
bere de vita et de conversatione virginis Christi 
Ragenufle, etàd memoriam posterorum aliqua 
iransmittere, cum ad plenum non sit id facile, 
quod scilicet et annis sublapsa vetustas memori- 
am aboleverit, vel quod exinde nulla monimenta 
scriptorum inopia ad nos transmiserit, vel forte 
transmissa cadentibus in negligentia studiis, in- 
curia abjecerit. Quasi diceret, se ea. sola scribere, 
qua ex superstite vulgi fama acceperat. Amanuensis 
vitio deformatum oportet esse titulum, dum pro Aii- 
curia sew Alicurte legitur Tuchordia, sic enim 
conceptus est : Prologus in Vitam Ragenuflz vir- 
ginis, de stirpe Carolidarum apud Tuchordiam 
quiescentis. 

23 Dividitur tota, ut non male appellaveris, pa- 
negyris quantumvis inelegans, in brevia decem, qua 
per totidem numeros reddidimus, capita, paulo ver- 
bosius, quod jam monui, amplificata, utpote quorum 
totam medullam jam supra dedimus in. unica. illa 
lectione Officii diecesis Namurcensis, qualem ferme 
etiam exhibet, licet pluribus verbis, vetus Chroni- 
con Brabantiez Belgice scriptum, cujus editio annum 
apud nos praefert 1512, qua paulo antiquior Lova- 
nii exstat, nempe anni 14977, sed a nostra nec pretio 
nec elegantia discrepans. An inde materiam aliquam 
desumpserit scriptor, am forle exc hoc compilator 
Chronici, nequeo satis conjicere ; neque quis fuerit, 
aut quando vixerit, usquam occurrit vestigium,  ni- 
si suspicari audeamus, in. ipsa Rubea valle exorna- 
tam esse Legendam a Joanne Gillemanno, seculi 
xv scriptore, ut habes in Praefatione Bollandiana 
cap. 1, S 4 ín fine, vel ab Antonio Gentio, vel 
ab aliis Hagiologii istius et Novalis compilatori- 
bus aut prosecutoribus. Capita ipsa decem in duo 
contraazimus, ceteris etiam ad normam nostram dis- 
positis, atque annotationibus hinc inde illustratis, 
ut jam perspicies. 


VITA 


Ex Hagiologio Brabantino Ms. Rubez 
vallis, 


Collata cum alio Ms comobii 
Corsendoncani. 


PROLOGUS. 


anctorum Dei vite et acta idcirco patrum u- 
triusque testamenti solerti industria seriptu- 

rz sunt tradita et ad memoriam nostram trans- 
missa, ut in conspectu eorum norma vite, tam- 
quam ex quodam speculo imagini reddita, ad 


eam 


D 
Legenda e: 
vulgi tradi- 
tione Collecta 


E 


rudiori stylo 
multis pauca 
commemo- 
rat. 


Preofatur αἷς 
clor, se non 
visa, sed me* 
re audita 
scribere. 


Inclylis et 

pie Christia- 

nis parenti- 
u$, 


ü 


C 


[lorenti mul- 
lis Sanctis 
Seculo, nata 
S. Ragenufta : 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


eam spectandam utrumque admetiri satagamus 
facultatem tantillitatis nostre «. Quocirca nos 
etiam adorsi sumus scribere de vita et conversa- 
tione virginis Christi Ragenuflze, et ad memo- 
riam posterorum aliqua transmittere; cum ad 
plenum non sit nobis id facile : quod scilicet et 
annis sublapsa vetustas memoriam aboleverit, 
vel quod exinde nulla monimenta, scriptorum in- 
opia ad nos iransmiserit, vel forte transmissa, 
cadentibus in negligentia studiis, incuria abje- 
cerit. Accidit enim forsitan de vita ejus talis ja- 
ctura qualem de libro justorum et bellorum Dei 
accidisse sancta dolet usque hodie Ecclesia. Sed 
tamen nos hoc ipsum quod licet non visu sed 
fidelium relatu quorumdam de ejus vita didici- 
mus, sacre Scripture exemplo narramus, quo- 
niam etiam sancti Mareus et Lucas Euangelistce 
Euangelia, quie descripsere, non visu sed auditu 
percepere b. 


ANNOTATA. 


a Constructio involuta et imperfecta sic. restituta, 
est, ut saltem intelligatur ; quod im sequenti etiam 
locum habet, et in aliis passim, cum scabrities ali- 
qua, ubique occurrat. 

b Quam procul accersite et inepta: comparatio- 
nes, uL qua scriptor ex obsoleta ferme hominum 
memoria didicerat, talibus exemplis tueri conaretur. 


CAPUT I. 


S. Ragenuflee illustre genus, singulares 
α teneris virtutes, aversio a, nuptiis, et 
inde gravis cum parentibus lucta. 


M gu quo inclytus rex Francorum Dago- 
bertus agebat in sceptris, Lodomiro et Si- 
geberto filiis ad regnum a vel laboris consortia 
ascitis, orta est in partibus Hasbanie in villa 
nomine Brumbasia inclyta virgo Christi Ragenu- 
fla, quz nobilitatis lineam non solum ex paren- 
tibus de Francorum genere traxit inclytis b, ve- 
rum etiam, quod hoc est excellentius, ex Chri- 
stianissimis; cujus pater dictus est Ayus, mater 
vero Aya, ut nonnullorum fidelium asserunt 
testimonia, qui et Ayon-curti hodie dicunt indi- 
tum vocamen esse, ex patris ejus Ayon nomine, 
quia hanc ejus ditionis constat fuisse. Fuerunt 
ei et sancta Gertrudis et Begga cognatione pro- 
pinquae, quze fuerunt Pipini, Carolomanni prin- 
cipis filii, beatzeque Idubergz filie. Sed et alii 
plures ejus tempore viri feminzeque, non solum 
consanguinitate sed etiam paris conversatione 
propositi c. 

2 Ea tempestate gaudebat beata mater Eccle- 
sia, quod multa sanctorum Confessorum' haberet 
accensa luminaria, qui sua lampade tetra mundi 
serenarent nubila. Tune etenim Christi sacerdo- 
tali infula pollebat Amandus, vir in omni virtu- 
tum norma ad unguem elimatus, sed et beatum 
Cunibertum tune Pontificem urbis admirabatur 
Agrippina, utpote imitabilia sibi preebentem vir- 
tutum exemplaria, nihilominus sanctus Remaclus 
a rege Sigeberto advocatus ex Aquitania Traje- 
ctensique sublimatus cathedra, verbi et operis 


667 


commissum gregem antecedebat doct:na, impe- 
trataque deinceps a rege licentia vscandi, ex 
episcopali regimine derelictoque sihi beato Theo- 
dardo suppare, ipse in zedificato a. se Stabulensi 
cenobio theoreticam exercendo vitam, compla- 
cebat Altissimo : przeterea sanctum Foillanum ὦ, 
verum Christi agricolam, cognationem suam 
terramque linquentem Britanniam, velut alterum 
Abraham Chaldeam, Christo in Fossensi mona- 
sterio desudantem norma disciplinari , Christi 
virginis Gertrudis sustentabant misericordi:e sti- 
pendia. Tales tunc temporis virgines e perplu- 
resque alii custodiebant civitatem Dei, parati 
opponere se murum pro domo Israel, et in przelio 


stare in die Domini, si grassata fuisset, ut olim, 


rabies alicujus Decii. Horum legionibus f excul- 
ta Euangelieze sementis terra, virginali satione 
centesima, maxima Ecclesie cumulabat horrea. 

3 Per idem igitur tempus Christi virgo Rage- 
nufla, de qua strictim prelibavimus, sub Chri- 
stianis parentibus corporeis juvenescebat profe- 
ctibus. Crescente sane :etate, ipsa morum pollere 
satagebat probitate, nam puerilia postponens 
ludicra, et masculinum animum miscens eum 
teneritate feminea, seniliajam a puero exeque- 
batur opera; nihili pendens enim quzque terre- 
na, sola salutis zeternze gratia, ardua et Euan- 
gelica, quz a dextris sunt, itinera scandere toto 
nisu satagebat et instantia. Erat itaque corpore 
casta, mente incorrupta,amabilis cunctis, affabi- 
lis universis pulcra facie, sed pulchrior fide, pru- 
dentia callens, fortitudine vigens temperantia 
serena, justitia severa, longanimitate perfecta, 
eleemosynis largissima, abstinentia parcissima, 
patientia et humilitate predita, mansuetudine 
[et] pietate referta, caritate non ficta repleta, 
fide robusta stabilis, spe inconcussa longanimis. 
Harum vero virtutum plantaria, disponens om- 
nia Sapientia, severat in ejus anima, ubi ante 
tempora secularia, sua zedificare destinaverat 
sanctuaria. 

4 Cum hujusmodi aromata de se virgo Christi 
Ragenufla in pueriti:e spargeret vigilia, adole- 
scens quidam, nomine Ebroinus, et ipse non in- 
fimis secundum seculi [fastum] Christianisque 
ortus natalibus, juxta a Deo instituta nuptiarum 
solennia ab initio seculi, ejus omnimodis connu- 
bia cupit velle sortiri, patre ejusdem Virginis 
matreque ad hoc ipsum suffragantibus sibi. Sed 
cum ab eis Christi virgo fuisset requisita cujus 
animi esset; ad talia, utrumnam' juvenis illius 
cederet copule, quem et juventutis vernantem 
flore, mundi fuleiebant emolumenta? Spiritus 
sancti igne tacta intrinsecus, qui sibi eam futu- 
ram vas electionis preedestinaverat ante tempora 
secularia; hujuscemodi pereunctantibus intulit 
rationum g suffragia, immo eulogia: Nec istius, 
inquit, nec alius cujusque nuptiis aspiro, sed il- 
lius sponsi, hoc est Christi, solummodo amore 
langueo, cujus juxta Prophetam inenarrabilis est 
prosapia, cujusque prwedia eceli sunt convexa, 
liquentesque maris campi et terra. 

5 Hujuscemodi saerze Virginis verba parentes 
de puellari levitate putantes prolata, coeperunt 
nimirum animum ejus blandis adhortationum fo- 
mentis incitare, dicendo testimoniis sacr:e Seri- 
pturz, nuptias quz fierent solo posteritatis amo- 
re, à Christiana non abhorrere religione ; quas 
scilicet ab ipso Deo in hoc [ipsum] institutas esse 
constaret. Verumtamen Christi Virginem, quae 
supra Euangelicam petram posuerat fundamen- 
ta, ab arrepta semel castitatis norma nequierunt 


amo- 


EX MSS. 


omni virtu- 
Lum genere 
mire effulsit. 


“4 nuptias 
postulata, 
urgentibus 
nequidquam 
parentibus, 


F 


in virginita- 
tis proposito 
constantissi- 
me persistit. 


EX MSS. 


Inter nuptia- 
rum appara- 
tus, in silvas 
se abdit; 


668 


amovere illa verborum fomenta. Quamobrem cce- 
perunt jam deinde austera uti censura erga so- 
bolem; utpote quee suis jussionibus patientem 
non accommodaret aurem. Cumque fixam in Deo 
Virginis mentem in neutram partem conspice- 
rent acclivem, destinaverunt libero uti arbitrio, 
filiamque, etiamsi refragaretur, przfati juvenis 
[jugali] sociare vinculo, przfixo quando hoc fie- 
ret certo tempore. Tunc vero sancta virgo Chri- 
sti Ragenufla atque futura Matris Christi pedis- 
sequa, vario curarum zestu ccepit fluctuare, ani- 
mumque celerem per diversa versare : timebat 
enim jam se contra Apostolum facere, qui pa- 
rentibus przcipit filios subjectos esse, ipsius 
etiam Domini quodammodo se solvere statuta, 
qui conjugum casta ab initio instituit commercia. 
Hserebat autem spe dubia, utrumnam constituta 
uteretur licentia, et cum Loth in Segor salvari 
esset contenta; an potius ad centesima virgini- 
tatis bravia conscenderet, pietatemque in paren- 
tes, pietate in Deum majore superaret. Nihil 
tamen arbitratui relinquens suo, rem pensandam 
examini commisit divino, cui se totam devoverat 
a puero. 


ANNOTATA. 


a Porte melius in codice Corsendoncani cenobii 
legitur regni. 

b De ea cognatione satis dictum est in Commen- 
tario previo. 

c Supple, sancte Virgini similes fuerunt, aut 
ea ratione conjuncti. 

d Cur istos prz ceteris seculi illius Sanctos seli- 
gat scriptor, non. divino ; satis certum est, eos cum 
S. Ragenufla vixisse. De S. Amando actum est v1 
Februarii, ubi obiisse dicitur anno 684. S. Cuni- 
bertus obiit xa1 Novembris 663; S. Remaclus ΠῚ 
Septembris 6T1; S. Foillanus xxx1 Octobris 655, 
de quibus agetur suis locis. 

e In Corsendoncano codice melius vigiles. 

f Malim legere ligonibus. 

g Forte melius in Corsendoncano codice oratio- 
num. 


CAPUT II. 


Fuga in silvas , sancta. istic exercitia, 
angelica, consolatio, piissimus obitus, 
procurata a parentibus sepultura, tem- 
pli eastructio et miracula. 


nter hec venit dies complendis nuptiis olim 
Ϊ prefixus, in quo sancte Virgini, futurze, ut 
putabatur, jugali, collocabatur thalamus ; dum- 
que ad sponsi adventum suspensa parentum 
pendent corda, et accurantur singula nuptiis 
competentia; devexo jam olympo, vesper pro- 
Ῥίον fit, οὖ nox, terram fusca amplectens palla, 
ab oceano ruit a. Beata autem virgo Ragenufla 
hane temporis opportunitatem nacta, divina sibi 
provisam providentia ae indulgentia, et cui se 
deberet parti magis applicare , Spiritus sancti 
dono jam edocta; parentibus animo occupatis 
cirea multa, et ideo minoribus ad singula; una 
tantummodo ancillula comite contenta, in conti- 
gu cujusdam silvze, fugiens, abdidit sese de- 


VITA S. RAGENUFLJE VIRGINIS. 


serta. O Virginem Deo devotam et omnium bo- 
norum prceconio dignam! O relictum Christi 
Virginibus per eam castitatis exemplum quod 
sequantur, et appositam sanctitatis formam cui 
imprimantur b! Discant ergo virgines Christi 
amorem in puella ferventem, et mundi prospera 
velut quzedam stercora deputantem : incitentur 
ad castitatis frugem norma exempli puellaris, 
assuescantque restringere incentiva naturz bul- 
lientis. Predicanda hujus saerz Virginis lauda- 
bilis fuga, juxta quam adhortatur Dominus per 
Hieremiam Prophetam, fugere populum suum de 
Babylonia. Sie Abraham de Ur Chaldzorum exi- 
vit; sic Loth de ardente Sodoma evasit. Lau- 
dandus talis in parentes contemptus, ubi scilicet, 
in causa est Dominus: quamvis enim sint dili- 
gendi propter Deum in hoc seculo quilibet inimici, 
sed tamen in via ejus nobis contrarii odiendi 
sunt porentes et propinqui; percutienti maxil- 
lam przbenda est altera, ut ait ipse Dominus, 
sed abscindenda sunt scandalisantia nos pes, ma- 
nus et oculus. Hinc est quod per Salomonem, per 
quem ipsa Sapientia se voluit cantari, jubetur in 
[Canticis] Canticorum caritas ordinari. Ordo 
enim in omni affectu c necessarius, ut posthabi- 
tis patre et matre, diligatur Deus. Quod si ne- 
cesse sit, ut amor Dei parentum comparetur 
amori, et si non valeat utrumque servari; ha- 
bendum est in suos odium, amor tenendus est in 
Deum. Habuit sane ad hoc propositum Christi 
virgo Ragenufla tunc temporis etiam nonnullas 
virgines przevias, sanctam Gertrudem scilicet et 
Aldegundem, sacratissimas Christi Domini spon- 
sas : nam etiam ipse eterni Sponsi flagrantes 
desiderio, jugali contempserunt sociari vinculo. 

7 Cum igitur sacra Christi virgo Ragenufla ad 
supradicta silvae secessisset latibula, parentibus 
mente admodum consternatis, ignarisque ubinam 
delituisset filia, illa optimam partem habens ele- 
ctam cum Maria, per aliquot dies ibi demorata, 
gemituum precumque Altissimo assidua persol- 
vebat xenia ; fiebat juxta Apostolum quotidie ho- 
stia viva, suaveolentia in ara cordis incendens 
humilitatis et patientize libamenta. Pro pectorali 
fascia, proque vestium pretiosarum tenui discre- 
taque contextura, tenella delicati corporis cilicio 
exasperabat membra, invitans angelos precibus, 
sanctosque Apostolos Dei interpellans crebris 
singultibus, et sanctos omnes Christo famulantes 
orationum fatigans instantia; et tamquam Jacob 
cum Deo desudans precum lucta, ut ipse Deus, 
qui in ea hujus propositi severat plantaria, San- 
ctorum suorum interventione pia, suaque ineffa- 
bilis munificentize gratia, usque ad finem debitae 
actionis sua perduceret exorsa. Timebat etenim 
Virgo Dei sanctissima illud exemplum vel sup- 
plicium uxoris Loth fugientis Sodom:e incendia ; 
formidabat insidiantis caleaneo serpentis mille 
nocendi artificia, qui protoparentes, divinitatis 
spe, paradisi spoliatos gloria in hac lacrymarum 
convalle sua deposuit versutia. 

8 Cavebat et ipsa, ne intuita Sodom:e ruina, 
infatuati salis fieret statua, ne aratrum tenens, 
post tergum oculis respiceret caduca, neve de 
tecto virtutum pristina quzesitura descenderet, 
juxta interdictum, vestimenta : qua de re anxia 
hoc salubri timore, jam dissolvi et cum Christo, 
seeundum Apostolum, cupiebat esse, ut absorbe- 
retur à vita, quod spiritui repugnabat mortale. 
Dolebat cum Psalmista incolatum suum jam diu- 
tius prolongari, et cum habitantibus Cedar, quod 
dicitur tenebre, versari ; deque his, tamquam 


ab 


ubi inter pi- 
issima ecer- 
cilia, 


ad calestis 
Sponsi am- 
plexus anhe- 
lans, 


angelica visi- 
latione T€- 
creata, 


€ 


CIRCA MEprUM. 
SECULI vir, 


Origo mona- 
Seri Trim. 
Chiniensis. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


ab /Egypto veniens, cum Israel salvari, et ad 
veram promissionis terram, vero Jesu ducente, 
ardebat animo introduci; frequenter replicans 
suspirando dictum illud Psalmistz : Quando ve- 
niam et apparebo, ante faciem Dei mei ? 

9 At vero omnipotens Deus, fabricz sui juris 
dispositor benignissimus, qui per Psalmistam 
suis pollicetur professoribus: Invoca me, in- 
quiens, in die tribulationis et eruamte ; et: Tem- 
pore accepto exaudivi te ; et: Tn die salutis adjuvi 
te ; quique : Prope est omnibus invocantibus se in 
veritate, petitionibus illius exaudibilem dignatus 
est aurem quantocius accommodare. Et sicut, 
egredientibus olim Hzebreis ex ZEgyptiaca ser- 
vitute, dignatus este vicino bella subtrahere, 
nolens eos, per terram Philistinorum, quze vici- 
na erat, traducere, reputans ne forte peeniteret 
eos, si viderent adversum se bella consurgere ; 
sic et nunc, ne forte sancta Virgo, si intercessis- 
set longior in hac vita demorandi dilatio, a pa- 
rentibus vel sponso, aliquo tentationum impulsa 
vento, vel ad momentum ab arrepto castitatis 
emoveretur proposito, licet potens esset famulam 
suam etiam in szestuanti Babyloniez formacis in- 
cendio illesam custodire, tamen dignatus hanc 
necessitatem penitus abscindere, fidele d ejus 
propositum pacifico et compendioso decrevit fine 
remunerare; nolens eam diutius pondus diei ef 
&estus tolerare. Nam, non diutina interjecta tem- 
poris mora, ecelestia invitatur ad regna: ange- 
lus enim Domini, ab ztherea descendens arce, 
irradiavit locum fulgore, quo sancta Virgo divi- 
nz, prout mortali fas erat, intendebat, theoriz: 
Veni, inquiens, o dilecta Christi sponsa, jam, 
propter conservata fideliter fidei sigilla, Sponsi 
tui intratura inenarrabilium deliciarum gazophy- 
lacia. Digne beata Virgo angelico visu simul et 
affatu meruit perfrui, qu:e angelorum studuit vi- 
tam imitari ; sic debuit nobilitari a Domino Deo, 
pro cujus amore longo decertaverat martyrio. 
Digne dixerim martyrem hanc virginem, licet 


669 


materialis gladii non sensit carnificem ; non so- 
lum in confessione reputatur effusio sanguinis, 
sed quotidianum martyrium immaculata servitus 
devotze mentis. Illa corona de rosis et violis, is- 
ta vero texitur de liliis. Unde et in Canticorum 


scribitur Canticis : Fratruelis meus candidus et 


rubieundus, etin pace et in bello eadem przmia 
tribuens vincentibus. 

10 Post hzc igitur sancta illa beate. Virginis 
Christi Ragenuflze anima, super aurum igne tri- 
bulationum carnis excocta, corporali ergastulo 
carnis est soluta, quce angelorum subvecta mini- 
sterio coelesti introfertur paradiso, ubi sine fine 
Patriarcharum spe, Apostolorum societate, Mar- 
tyrumque consortio, Confessorum contubernio, 
Virginum collegio, eunctorumque ccelicolarum 
oblectatur perenni tripudio. Cujus parentes, cum 
de ipsius conversatione exituque cognovissent 
sanctissimo, redeuntis ad se beate Virginis an- 
cillule per singula edocti indicio, de commissa 
in filiam injuria congrua satisfacientes pceniten- 
tia, devote ad ejus sanctissima tumulanda inibi 
convenere membra ; ubi etiam, processu tempo- 
ris, super tumbam ejus ecclesiam suis zedificaye- 
runt stipendiis. Quo in loco cujus meriti reposita 
habeantur lipsana, frequentibus miraculis osten- 
dit divinitatis clementia, ad clarificanda suze ma- 
jestatis insignia ; cujus honor et gloria permanet 
in secula seculorum. Amen. 


ANNOTAT4. 


a Hoc etiam scriptoris stylo deerat. 
b Non lubet singula corrigere aut restituere, sa- 


tis est, modo intelligantur. 

e Sequimur hic lectionem Corsendoncani codicis ; 
in nostro erat et effectu necessarius, etc. 

d Erat in Ms. fideleque, sed particulam redun- 
dantem ezpunzi, uti et hinc inde alia non majoris 


momenti. 


DE S. BASINO MARTYRE. 


TRUNCHINI IN FLANDRIA. 


GOMMENTARIUS PRJEVIUS. 


De cultu, Reliquiis, adventu et Actis. 


runcinium sive Trunchinium , 'landris 
vernacule Drongene vel Drongen, situm 

est ad. Lisam flwium, et primo lapide seu 

uno milliari distat Gandavo amplissima no- 
tissimaque Flandriz civitate : Primam, inquit San- 
derus lib. 4 Gandavensium Rerum cap. 6, hujus 
loci ecclesiam, in pago Mempiseo super fluvium 
Legiam, Deipare Virgini sacram, ἃ sancto Ba- 
sino regulo et martyre constructam et dotatam, 
D. Amandus Trajectensis episcopus et Gandaven- 


T'omus ux Julii. 


sium apostolus, collegio canonicorum, sive ( ut 
veteres loquebantur ) monasterio clericorum in 
communi viventium decoravit cirea annum Do- 
mini poxxxi. Juxta hunc computum post elapsa 
quinque secula, clericis ob justas causas amotis, Iwa- 
nus comes Alostanus Premonstratenses ex mo- 
nasterio S. Martini Laudunensis evocavit, locum- 
que eis attribuit, Odgero Prveposito cedente 
Preposituram. Zta chronicon Ordinis Pramonstra- 
tensis apud. Mirzum ad annum 1137, pag. 105. 
Pramonstratenses hoc. monasterium abbatiali titulo 
insignitum. etiamnum possident, et quotannis die 
xiv Julii sub ritu triplici, ut ipsi more antiquo lo- 
quuntur in. Officiis impressis, cum Octava S. Basini 
festum. celebrant. In Officio autem omnia. dicuntur 
de communi unius martyris; etiam ipsa oratio, in 
qua Regis nomine compellatur. In ecclesia paro- 
chiali Trunchiniensi juxta mandatum Illustrissimi 


100 ac 


moz dissolvi- 
tur, sepulta a 


EX M$S. 


parentibus ; 
eLstructo 

templo, cla- 
ret miracu- 


lis. 


. C. 


AUCTORE 


ας Ὅς 


in quo ser- 
vantur Reli- 
quiz S. Basi- 
ni, 


quem monu- 
menta 


Belgica, 


670 


ac Reverendissimi episcopi Gandensis festum ejus- 
dem Sancti colitur Dominica proxima post diem 
xiv Julii. 

2 Videtur olim integrum S. Basini corpus Trun- 
chinii extitisse; sed, grassante per F'landriam Cal- 
viniana rabie, partem illius in rerum. omnium per- 
turbatione cum. aliis Sanctorum lipsanis periisse 
colligo ex Sandero, qui libro et capite provime citato 
sub finem ita. scribit: Habuit olim Trunchinium 
corpora SS. Basini, Aldegundis ejus filize, et Ge- 
rulfi martyris; nunc post furores hereticos super- 
est cranium ejusdem martyris, pars corporis S. 
Basinij aec dens S. Joannis Baptiste, quem, 
Meyero teste, olim Przeposito Trnnchiniensi do- 
navit Balduinus Calvus ejusdem monasterii in- 
staurator. Martinus Steytius Abbatie Trunchi- 
niensis presbyter in. sua Legenda Belgica, Gandavi 
anno 1658 edita, testatur, maximum populi concur- 
sum fieri ad S. Basini Reliquias, iisque quantum- 
vis diminutis non minorem quam olim inesse virtu- 
iem contra varios morbos; imo asserit quotannis 
innumera per Sancti nostri intercessionem patrari 
miracula. De religiosi viri testimonio mon dubito, 
sed doleo, quod nulla authentice probata. singulatim 
in medium produzerit. Eadem in genere tantummodo 
extollit Saussayus, qui in Martyrologio suo Gallicano 
tale de Sanctonostro contexuit elogium : Truncinnii 
ad Gandavum natalis sancti Basini martyris, qui 
regia stirpe editus, egregia sanctitate prestans 
ires ecclesias juxta decursum [1585 sedificavit, 
quarum unam Deiparz honori deditam cum con- 
tra gentilium vastationem defenderet, graviter in 
campo Meldesveldensi ab iis vulneratus pio gra- 
toque Deo occubitu exhalato spiritu ad supernos 
triumphos evolavit ; inque ccenobio Ordinis Prz- 
monstratensis una cum sancta Aldegunde filia 
sepultus, se perpetim apud Deum vivere assiduis 
in clientes opitulationibus testatus est. Quam ob 
rem ibi hodie annua festivitate ejus memoria 
colitur. 

83 Omnes fere hagiologi Belge agunt hujus San- 
cti memoriam. Rosweydus noster ex Martyrologio 
Trunchiniensi descripsit, sequentia: Pridie Idus 
Julii in Truncinio, natalis beati Basini regis et 
martyris, qui ut patres nostri veridica, ut credi- 
mus, narratione narraverunt nobis, primus fun- 
dator alti monasterii sanctze Marice in Truncinio 
extitit, similiter et duarum capellarum, quarum 
altera in honore beati Joannis Baptiste, altera 
in honore beati Petri consecrata est. E eodem, 
ni fallor, fonte hausit. Molanus ea, qua in Natali- 
bus Sanctorum Belgii ad diem xtv Julii sic expli- 
cab; In Truncinio, passio beati Basini regis et 
martyris; qui, ut patres nostri veridica nobis 
narratione, ut credimus, narraverunt, extitit 
fundator eeclesiw€ sancte Marice in Truncinio et 
duarum capellarum sanctorum Petri et Joannis. 
Cum autem Basinus beatcze Marice ecclesiam con- 
tra gentilium vastationem defenderet, graviterin 
campo vici Meldes-velt vulneratus, martyr mi- 
gravit ad Christum. Cornelius autem Jansenius 
episcopus in litteris testimonialibus visitationis 
vocat eum martyrem Christi, miraculis diversis 
clarissimum. Dicitur tamen alicubi invenisse titu- 
lum confessoris. Sed hzc duo non pugnant, eo 
quod non statim ex vulnere obierit : ea enim 
ratione et alii, nune confessores, nune martyres, 
vocantur. Quia autem in feretri imagine ad tho- 
racem lilium gestat, inde suspicio est, eum non 

quidem Francie, sed in Francia regem fuisse 
sive regulum. 

4 Deinde ejusdem ecclesi historiam sic prose- 


DE S. BASINO MARTYRE. 


quitur: Ceterum Deiparse ecclesiam a Basino 
constructam et propagatam beatus Amandus 
Gandavensium apostolus collegio, aut, ut ma- 
jores loquebantur, monasterio clericorum deco- 
ravit. Quorum loeus a Nordmannis dirutus est 
anno octingentesimo octuagesimo tertio; a Bal- 
duino autem Calvo rezdificatore dictus est Al- 
tum Monasterium in Truncinio. Sed Canonicis, 
qui regularem et monastico nomine dignam vitam 
abjecerant, successerunt canonici Premonstra- 
tenses anno millesimo centesimo trigesimo octavo. 
Unde Truncinium, Flandrice Drongen, inter Gan- 
densis diceeesis Abbatias celebratur, ornatum 
corporibus sanctorum Gerulphi, Basini et filize 
ejus Aldegundis. 

5 Molanus in suis ad Usuardum. additionibus 
prima editionis sic habet hac die: Passio S. Basini 
regis at martyris. Dein aliis typis additur : Qui 
quiescit in Truncinio monasterio extra Gandavum. 
Eadem fere habent Canisius in Martyrologio Ger- 
manico, Ferrarius in Catalogo Generali, Flora- 
rium nostrum Ms., et multa Martyrologia Belgica, 
qua S. Basinum constanter regem appellant. Ga- 
lesinius. tamen in. Martyrologio suo S. Romanz 
Ecclesie usui accommodato, et anno 1578 Venetiis 
impresso prudenter regis titulum. suppvessit, pridie 
Idus Julii sic ejus memoriam agens : Truncinii ad 
Gandavum, sancti Basini martyris. Hunc imitan- 
tur prudentiores aliquot Belge. Balduinus Willotus 
noster in Hagiologio Belgico die xiv Julii S. Basi- 
num vocat principem. Certe rec vocari non potest, 
nisi per hanc vocem. in lata quadam. significatione 
virum principem, tractus cujusdam regulum, sew po- 
tius dominum, intelligi velint. 

6 Observo, Illustrissimum ac Reverendissimum 
JD. Cornelium Jansenium, primum | Gandensium 
episcopum etiam a regis nomine abstinere in testi- 
monialibus visitationis litteris, quas hic integras de- 
dissem, si ad petitionem meam tempestive transmis- 
δῶ fuissent. Hunc defectum facile supplebit earum 
compendium, quod, curante nostro, non semel alibi 
laudato P. Francisco Cocquyt, ad me misit R. D. 
Robertus Gansman Ordinis Pramonstratensis Reli- 
giosus, qui illud ez. Regesto T'runchiniensi, ita de- 
scripsit: Anno Domini wpLxIx die secunda men- 
sis Maii, tempore pomeridiano, ad instantiam 
Reverendissimi Preesulis nostri Trunchinium ve- 
nit Illustrissimus aec Reverendissimus Dominus 
D. Cornelius Jansenius, primus Gandavensis 
episcopus, et, presentibus Reverendissimo ae 
Amplissimo Domino nostro Livino Baes, eximio 
viro Domino D. Cunero Petri a Brauwerschaven 
sacre Theologie doctore, ac Leeuwaerdiensis 
Ecclesi: in Frisia episcopo designato, omnibus- 
que cenobii Religiosis, iis, qui foris habitabant, 
dumtaxat exceptis, pluribus secularibus adstan- 
tibus, feretrum gloriosi martyris Christi Basini 
(verba sunt prefati Illustrissimi ac Reverendis- 
simi episcopi Gandavensis) miraculis ibidem cla- 
rissimi visit, eoque reverenter aperto, magnam 
ibi sacri ipsius corporis partem ac przecipua quze- 
que Martyris ossa reperit, quce ubi diligenter 
examinarat, recensque purgaret, in eodem fere- 
iro ad Dei honorem religiose reposuit, relictis 
ibidem in testimonium veritatis litteris sigilli sui 
appensione communitis, pauculis sublatis Reli- 
quiis ejusdem corporis ad altarium consecratio- 
nem necessariis. 

7 Ew quo loco S. Basinus T'runchinium venerit 
incompertum habeo. In Actis quidem. dicitur edifi- 
casse urbem, atque ez nomine suo appellasse Baso- 
tem, ez qua trium dierum ac noctium itinere Trun- 


chinium 


eL Martyro- 
logia plerum« 
que regem 
appellant, 


" sed a regis 


titulo absti- 
net episcopus 
Gandensis in 
LesLimonio 
visitationis, 


Incertum 
est ex quo 
loco. 


et quo anno 
S. Basinus 
Trunchi- 
nium adve- 
nerit. 


Judicium de 
£jus Aclis ab 
anonymo 
scriptis. 


»- DIE DECIMA QUARTA JULII. 


chinium. advenerit. Verum ejusmodi urbs, qua in 
Flandria aut. conterminis provinciis debuit fuisse 
sita, omnibus cosmographis est ignota, et ob id non 
parum de fictione mihi suspecta, sicut famosa. Bel- 
gis, quam quidam scriptores Belga nimium creduli 
tantopere. celebrarunt. Forte posset. quis suspicari 
ob quamdam, licet satis remotam, nominis affinita- 
tem, hunc locum fuisse Basseam oppidum Belgii in 
comitatu Flandria et in ipso limite Artesiz situm, 
cujus dominus aul princeps fuerit S. Basinus quod- 
que in scuto suo gentilitio gestat lilia, qualia etiam 
in S. Basini thorace. depicta cernuntur. Quia au- 
tem, inquit Molanus in Natalibus Sanctorum. Bel- 
gii, in feretri imagine ad thoracem lilium gestat, 
indesuspicio est, eum non quidem Francis, sed 
in Francia regem fuisse sive regulum. Sed liz 
sunt mera incertissimzque conjectura, quas ut tales 
velinquimus. 

8 Quamvis in. Actis determinatum adventus ejus 
tempus non indicetur, tamen juxta chronicon Trun- 
chiniense et. unanimem. scriptorum. Belgarum con- 
sensum, videtur S. Basinus T'runchinium advenisse 
tempore S. Amandi, qui cirea. annum 630. Gan- 
denses vicinosque populos cepit. Christianam legem 
docere, et ad quos post alias Apostolicas excursiones 
uerum ac tertio rediit, uti latius videre licet in Vita 
S. Amandi a Godefrido Henschenio in Actis no- 
stris illustrata ad diem. v1 Februarii, Ex his qui- 
dem praterpropter S. Basini adventus colligi potest ; 
sed certus illius annus | figi nequit, cum. incertum 
sit, an is in prima, secunda, aut tertia S. Amandi 
apud. Gandenses commoratione acciderit. Sed ec in- 
determinata hac epocha saltem liquet, corrigendam 
esse additionem Belgicam, qux ad Martyrologium 
Romanum anno 1688 Ipris Belgice impressum ac- 
cessit, et in qua dicitur S. Basinus a Wandalis 
occisus fuisse, quia ecclesiam contra eorum. sacrile- 
gia defendebat. Nam ec historia twm. ecclesiastica 
tum profana certissime constat, tempore S. Amandi 
episcopi Wandalos in Belgio aut finitimis regioni- 
bus non fuisse. 

9 Acta S. Basini, nescio a quo conscripta, ez 
Ms. Trunchiniensi damus. Quid autem de iis sen- 
tiam, candide prius aperiam. Prater quedam. jam 
in decursu dicta non placet mihi angelus sub cervi 
specie S. Basinum T'runchinium deducens, nec in- 
sectatio ejusdem.cervi per tres dies et. noctes, qua 
fabulam sapit. Sonus ille magnus ecclesiz S. Petri, 
et scissio parietis a summo usque ad terram quid 
sibi velint non satis intelligo, nisi forte prodigia un- 
dique corradenda sibi putaverit scriptor, ut Acta 
Sancti exornaret. Prodigiosa illa stillatio olei, ca- 
citas S. Aldegundis sublata, ac paulo post ingres- 
sum. templi rediens ac iterum. curata ; uti et multa 
alia. miracula testem fide dignum postulant, qualis 
certe non est Actorum scriptor, qui fingit ab angelo 
imperatum fuisse S. Basino, ut locum, in quo adi- 
ficaret ecclesiam, vocaret ad altum monasterium 
sanete Marie: cum tamen Sanderus ez chronico 
Pramonstratensi et monumentis cenobii. T'runchi- 
niensis lib. 4 Gandavensium Rerum, cap. 6 hac 
scribat : AYmo ncccrxxxin Normanni hiemarunt 
in Gandavo, et monasterium B. Mariz, quod di- 
citur Trunchinium, destruxerunt et incenderunt. 
Anno vero pcccrxxxiv, ut. monumenta ejusdem 
monasterii habent, quod a Normannis dirutum 
erat, instauratum est a Balduino Calvo Flandrice 
comite, appellatumque ALTUM MONASTERIUM IN 
TnuNcniNI0. Chronicon Ordinis Pramonstratensis 
α Mirao editum, ad annum 1197 de monasterio 
Trunchiniensi agens, idem paucioribus verbis sic 
affirmat: Quod a Normannis anno DCCCLXXXIII 


671 


dirutum, a Balduino Calvo Flandrie Comite, 
post instauratum est, appellatumque, ALTUM 
MONASTERIUM IN TmuNociNIO. Mitto equum indo- 
mitum a S. Rasino filiz propsitum, ac. desiderium 
sanctz Virginis ab equo morderi cupientis, quia eam, 
vitz lzdebat, aliaque absona et contra τὸ πρέπον 
ficta, qua lectori observanda relinquo inter attentam 
ipsorum. Actorum, quz jam subdo, lectionem. 


ACTA 


Eo Ms. Monasterii Trunchiniensis. 


pues Basinus Rex 4 ac martyr Christi ex 
regia stirpe et a Christianis parentibus ortus 
est, et ex sacro fonte baptismatis renatus est, et 
Basinus nominatus. A cunabulis seipsum protulit 
socium Christicolarum, et sancta religione indu- 
tus toto desiderio cordis et corporis ae mentis 
studebat Christo servire. Justus erat in omnibus 
viis Domini, et largus in eleemosynis. Post mor- 
tem patris sui et matris, cum regnaret, cedificavit 
urbem, quam appellavit Basotem ὃ ex nomine 
suo. Deinde accepit uxorem, et ex ea genuit fi- 
liam, quam sacro fonte renatam vocavit Alde- 
gundem c, et apertis oculis non vidit. 

2 Quadam die,. inspirante Domino, surrexit 
venari; ecce quidam cervus mirc magnitudinis 
et pulehritudinis apparuit ei, quem secutus est 
cum militibus suis et venatoribus ae canibus. 
Per providentiam vero Dei fatigati omnes reces- 
serunt ab eo preter duos milites, cum quibus se- 
cutus est eum per tres dies et tres noctes. In 
tertia autem die post occasum solis venerunt 
simul in loco specioso et spatioso in longitudine 
et latitudine, contra meridiem habens aquam 
currentem, qu:& Leia d vocata est, et ex altera 
parte in Aquilone habens magnam silvam, in 
quam evanuit cervus ab oculis eorum. Qui valde 
tristes prz lassitudine corporum in eodem loco 
nocte quieverunt. 

3 Media autem nocte evigilans beatus Basi- 
nus, et aperiens oculos, vidit cod]um apertum 
super locum illum, et facta est vox ad eum di- 
cens : Basine, iste locus, in quo quiescis, sanctus 
est, et per providentiam Dei huc ductus es per 
Augelum tuum in similitudinem cervi, ut tibi 
ostenderet sanctitatem istius loci, et ut constru- 
eres tres ecclesias: primam in honore beatae 
Matris Domini juxta decursum Leize, quam voca- 
bis ad altum monasterium e sanctze Maris ; se- 
eundam parum in Oriente juxta decursum Leize 
in honore Przeursoris Domini ; tertiam in Aqui- 
lone juxta eamdem ecclesiam in honore beati 
Petri Apostoli f. 

4 Surrexit ergo S. Basinus, et milites ejus 
primo mane, et recto itinere cum gaudio et exul- 
tatione venerunt ad urbem suam Basotes; et 
congregavit operarios electos, qui scirent opera- 
ri cum lapidibus, et carpere ligna, et duxit secum 
ad supradictum locum, et fecit eos construere 
ecclesiam in honorem beat: Matris Domini, quam 
angelico prz:ecepto nominavit ad altum monaste- 
rium sanetze Mariw. Postea fecit alias duas con- 
struere. 

5 Cum autem perfect; essent, duxit episco- 


pos 


AUCTORE 


G. C. 


ü 
S. Basinus 
pie vivens 


E 


C 


mirabiliter 
deducitur 
Trunchini- 
um, 


F 


ubi juxta 
monitum ca - 
litus acce- 
ptum 


li 


jubet edifica- 
re tres eccle- 
$ias, 


EX MS. 


in quarum 
dedicatione 
multa fiunt 
iniracula. 


t 


h 


Anno se- 
quenti S. Ba- 
sinunt, 
Trunchi- 
nium red- 
eunten, 


n 


sequilur sua 
filia a nali- 
vitate caca, 


qua& ilic vi- 
sum a Deo 
unypetrat; 


sed iterum 
caecitate per- 
Cussa, 


n 


672 


pos g, ut dedicarent eas. In illis diebus, in quibus 
dedicatio fuit, visum est ab omnibus, qui aderant, 
caelum apertum super ecclesias, et oleum stillare 
super altaria ; et si quis infirmus fuit linitus 
oleo, sanus fiebat a quacumque infirmitate tene- 
batur. Fit gaudium et exultatio his qui aderant 
et viderant hse signa. Audientes populi vene- 
runt de omni parte terrz» tam sani quam infirmi 
videre miracula, quz fiebant eodem loco. Tune 
sanctus Basinus consilio episcoporum A constituit 
clericos in ecclesiis, qui servirent Deo die et nocte. 
Haec in Christo peracta i, rediit: unusquisque in 
locum suum cum gaudio laudans et benedicens 
Dominum. 

6 Post anni circulum eum appropinquaret na- 
tivitas sancti Joannis Baptistze, perrexit sanctus 
Basinus cum multitudine populorum ad supradi- 
ctum loeum. Tunc accessit filia ejus ad eum, et 
rogavit eum, ut dimitteret eam secum pergere 
ad festivitatem. At ille respondit ei dicens : Non 
potes venire mecum, nisi super indomitum equum 
meum, qui currit cum jumentis meis in campo. 
At illa gavisa et sperans in Domino, jussit pasto- 
rem equarum ad se venire, et rogavit eum, ut 
caperet sibi illum indomitum equum, qui currebat 
cum jumentis patris sui. 

" Tunc ille dixit ad eam, quod esset tam durus 
et asper, quod dentibus suis morderet homines, 
quos reperiret. At illa cum lacrymis dixit : O 
utinam vellet me mordere, quia tzedet me vivere 
in hoc seculo, quia nescio ad quid utilis sum, 
qua ceca sum a nativitate mea, et lumen non 
video, sed in tenebris sedeo! Tunc ille pastor mi- 
sertus ei, duxit homines et illa eum eo k in cam- 
po ubi jumenta pascebantur. Tune venit ille 
equus ad eam tam mitis et suavis, ut ovis, et illa 
imposuit frenum in os ejus, et sedens super eum, 
sumens secum milites, secuta est patrem suum 
ad locum, qui modo dicitur Truncinis l, et venit 
ad ecclesiam saneti Joannis et ante ostium stetit. 

8 Elevans autem oculos et manus ad colum, 
oravit ad Dominum. Illa orante, stillavit oleum 
super oculos ejus, et visum recepit. Eadem hora 
venit pater ejus ad ostium, et interrogavit, si 
dies esset. At illa respondit ei: Domine, diescit. 
Et ille cognoscens vocem ejus, admirans dixit : 
Quas es? At illa respondit: Ego sum filia tua 
Aldegundis. At ille interrogavit eam dicens: 
Quomodo huc venisti ? At illa respondit : Domine, 
sieut mihi precepisti. Et ille : Quomodo scis, 
quod diescit? At illa : Domine, video ccelum et 
stellas, et lunam, et terram, et te patrem meum 
quem numquam vidi. Et ille : Ubi accepisti lu- 
men? At illa respondit : In isto loco, ubi sto. 
Tune ille gavisus jussit eam intrare ecclesiam, 
ut ambo agerent gratias Deo. 

9 Postea duxit eam ad ecclesiam sancti Petri 
Apostoli, quz illi proxima fuit. Cum autem san- 
cta Aldegundis venit ad ostium ecclesice, ut in- 
traret, iterum czca facta est, et ecclesia dedit 
magnum sonum, et scissus est paries ἃ summo 
usque ad terram. Tune sancta Aldegundis clama- 
vit magna voce dicens : Domine mi pater, adjuva 
me, quia non video. Tune sanctus Basinus flexis 
genibus oravit ad Dominum, ut dimitteret illam 
intrare et post eam omnes mulieres, et ut daret 
ei lumen suum eo tenore m, ut ampli us ibi ma- 
neret in servitio Dei, et sancti Petri, et ut daret 
in ecclesia ejus quidquid ad eam pertineret de 
hereditate sua ; et surgens ab oratione, confidens 
in Domino, tenensque manum ejus introduxit 

illam. 


ACTA S. BASINI MARTYRIS. " 


10 Cum autem intraret, lumen recepit gau- 
dens. Tunc omnes populi, qui aderant, in jubilo 
vocis benedixerunt Dominum dicentes : Benedi- 
ctus es Domine Deus Israel, qui facis mirabilia 
magna solus, et benedictum nomen majestatis 
ejus in ;eternum : fiat fiat! Tunc obtulit seipsam 
super altare sancti Petri, sicut pater ejus pro- 
misit; cujus sacra ossa requiescunt in ecclesia 
beate Mariz Virginis, et sunt condita in scri- 
nio, cujus festivitas celebratur vr Kalendas Fe- 
bruarii n. 

11 Postquam defuncta est beata virgo Alde- 
gundis venerunt mali homines et pessimi, scilicet 
gentiles, vastantes undique ecclesias Christi, et 
accedentes ad locum, qui dicebatur ad altum 
monasterium sancte Maris, ut vastarent eccle- 
sias Christi, sanctus Basinus, collecta maxima 
multitudine Christianorum obviavit eis in campo, 
qui usque hodie vocatus est Meldesfelt o, et occi- 
dit, et trucidavit maximam partem, et alios fu- 
gavit, et ibi vulneratus fuit sanctus Basinus 
usque ad mortem; sed prius munitus corpore, 
et sanguine Christi, et unctus oleo migravit ad 
Christum, sepultusque est in ecclesia sancti Petri 
Apostoli v Idus Julii p. Ad cujus sepulerum sus- 
citavit rex collestis per merita ipsius sancti Ba- 
sini multa miracula: czeci, surdi, muti, claudi, 
leprosi, et omnes infirmi, qui puro corde adve- 
nerant, sani fiebant q, prestante Domino Jesu 
Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et 
regnat per omnia secula seculorum. Amen. Cu- 
jus etiam Reliqui: requiescunt cum filia ejus in 
supradicta ecclesia sancte Maric Virginis; ejus- 
que sepulerum habetur Truncinis in ecclesia san- 
cti Petri. 


ANNOTATA. 


a Quid de regis titulo censendum sit, dixi in 
Commentario previo num. 5. 

b Hujus urbis nomen, ut dictum est in Commenta- 
rio pravio num. 1, topographis ignotum est. 

e Hac S. Basini filia postea Trunchinii sancte 
mortua est, et ibidem colitur, ut postea narratur in 
hisce Actis. 

d Hic fluvius Belgii Latine vocatur Lisa vel 
Legia; Flandrice vero £eye, a qua lingua videtur 
Actorum. scriptor Leis?e nomen desumpsisse. Ori- 
tur autem, hoc flumen im Artesie comitatu juxta 
castrum Lisbourg dictum ; deinde varias urbes 
alluens tandem. juxta Gandavum in Scaldis se exo- 
nerat. 

e Ex praematura hac monasterii appellatione 
Actorum. scriptorem parum fidei mereri collegimus 
in Commentario praevio num. 9. 

f Ea his tribus ecclesiis major in Deipara hono- 
rem adificata adhuc superest. Reliqua duo sacella 
jam a multo tempore destructa et cum majori eccle- 
sia conjuncta sunt, ut testatur Martinus Steytius in 
Commentario przvio laudatus, in libello suo F'lan- 
drico pag. Ἵ. 

g Auctor ad dedicandam ecclesiam hic liberaliter 
adducit episcopos, acsi tunc temporis in. Flandria 
aut vicinis provinciis magna fwisset eorum. copia. 
Hac expressio ferit lectores, Historiz Belgice tan- 
tillum peritos. 

ἢ S. Basinum id S. Amandi consilio fecisse tra- 
dunt chronica Belgii. 

i Hic solecismus satis intelligitur esse positus 
pro His in Christo peractis. 

k Cum eo pro secum aliaque simili non annoto, 
quia passim obvia sunt im hujusmodi scriptoribus. 


Quid 


D 


visum recu. 
perat et ibi 
postea sancte 


moritur, 


* 


n 


S. Basinus 


0b defensio- 
nem Ecclesi 


vulneratus 


moritur. 
miracu 
splendi 


! 


CIRCA ANNUM 
DCCC. 


Pseudo- Mar- 
celluno verus 
substituitur 
S. Marchel- 
mus 


€x Martyro- 
logiis recen- 
Üoribus, 


Quid autem de mira hac historia sentiam. dizi in 
Commentario praevio num. 9. 

1 7d est Trunchinium vel Truncinium de cujus 
situ et vernaculo nomine egi in Commentario pravio 
num. 1. 

m Eo tenore pro ea conditione positum esse, 
satis patet ez sensu ; uti dimitteret pro permitte- 
ret, et amplius pro deinceps, sicut colligitur ex 
contextu. 

n De ista Sancta egimus in Actis nostris XX 
Junii, quia eo die ab hagiologis communiter memo- 
ratur, et tunc ejus festum. "T'runchinii celebratur. 

o Pulo esse eumdem locum, qui in codice piarum. 


. DIE DECIMA QUARTA JULII. 


673 


Donationum α Mirao edito cap. 94 designatur ab 
lwano comite Alostamo, qui ad usu: fratrum 
Trunchiniensis ecclesiz& Preemonstratensem or- 
dinem profitentium, dicit se prater alia dare ter- 
ram quamdam paludosam, quam Melsvelt appel- 
lant, et hzec Trunchinis. 

p Festum ejus apud Martyrologos. consignatur 
pridie Idus Julii. Propterea etiam nos hoc die Acta. 
ejus illustravimus. 

q Ubique in genere dicuntur multa facta esse 
miracula. Mihi specialia et authentica petenti re- 
sponsum est, plurima abbati Trrunchiniensis scripta 
in vastatione Calviniana periisse, quod facile credo. 


DE S. WARCHELMO, ας MARCELLINO 


PRESBYTERO CONFESSORE. 


DAVENTRLE IN TRANSISALANIA BELGII. 


SYLLOGE HISTORICA. 


De cultu, setate et gestis. 


nter praclaras primi Operis nostri parentis 
Bollandi lucubrationes locum non postremum 
tenent, ii, quibus fere immortuus est, Com- 
mentarii de S. Suiberto ad diem 1 Martii, et 
de S. Ludgero ad xxvi ejusdem mensis : in. his 
enim, ut alibi non semel a nobis dictum est, pseudo- 
Marcellino illi, famose epistole, sub S. Ludgeri 
nomine, de S. Swiberti canonizatione, atque Acto- 
vum fabricatori, laboriosis suis et eruditis disserta- 
tionibus larvam detrazit, productis per varios para- 
graphos, et revictis commentis ac mendaciis, quibus 
totam illam historiunculam vedundare, mirum est 
mec hodie advertere, abreptos popularibus prajudi- 
ciis insulsi operis propugnatores. Itaque in. Suiber- 
tini Commentarii S 2, solerter et operose. distinguit 
verum. nostrum S. Marchelmum dictum, a spurio 
fabularum consarcinatore; primum ostendens, pro- 
prium ejus nomen. in. probatissimis quibusque vete- 
ribus Mss. numquam sub Marcellini, sed sub Mar- 
chelmi formatione constanter efferri. Porro testimo- 
nia, seu mavis elogia, collegit ex S. Ludgero in 
Vita. S. Gregorii Trajectensis, et Altfrido scriptore 
Vitz ipsius S. Ludgeri, ez Anonymo Werthinensi 
aliisque, quibus omnia continentur qua de veris 
geslis et aetate pradicti S. Marchelmi in medium 
afferri possunt, quibusque proinde pleraque ever- 
tuntur, qua de confuso Marcellino a nostratibus 
scriptoribus hactenus circumferri solita. sunt. Ne 
igitur actum agamus! ez citatis Bollandi locis pauca 
decerpemus, ubi a stabiliendo S. Marchelmi cultu 
exordium duxerimus. 

2 Servum Dei, a pueritia sanctis instructum 
moribus, probum hominem, religiosissimum et 
sanctum Virum, Virum venerabilem, sanctitate 
preditum, et pluribus id genus meritissimis titulis 


a probatissimis scriptoribus appellatum. fuisse S. 
Marchelmum, citato paragrapho satis demonstrat 
Bollandus ; neque putamus dubium, quin ei olim a 
Daventriensibus et vicinis populis Sanctorum hono- 
res delati fuerint ; attamen fateri cogimur in. Bre- 
viario Tvajectensis ecclesi, cujus custodem, dum 
viveret, fuisse constat, Leydz et Gauda edito 1508, 
nullam. ejus memoriam reperiri; recentiora autem 
ferme esse Martyrologia quz de S. Marchelmo, sub 
Marcellini nomine, meminere; eorumque fortasse 
primum. fuisse auctorem. Florarii Sanctorum Ms. 
seculo xv, ad cujus finem etiam pertinet editio Lu- 
beco- Coloniensis in auctariis Usuardinis hoc die. Ita 
ille brevior : Apud Daventriam, sancti Marcellini 
presbyteri et confessoris. Dicta vero editio his 
verbis : In Daventria, natale beati Marcellini 
confessoris, discipuli S. Lebuini presbyteri. Gre- 
venus sic legit : In Daventria, Marcellini presby- 
teri et confessoris, socii S. Lebuini, discipuli 
autem sancti Willibrordi episcopi. Qua verba 
descripsit Molanus in prima sua editione, in aliis 
phrasim sic mutans et augens : Daventrize, sancti 
Marcellini presbyteri et confessoris, discipuli S. 
Willibrordi episcopi. Qui partes Transiselanas, 
locum Oudenzeel, Trentam ac Tuentam, Covor- 
diam et Daventriam rexit, et Dei providentia 
totum ferme populum Christo przdicando est 
lucratus : quz multo auctiora reddidit Bucelinus, 
cum monastici alii Wion, Dorganius, Menardus 
breviores sint ; videri etiam possunt. Canisius, Gale- 
sinius, Ghinius, et ipsum Romanum. 

3 Ast omnibus his longe antiquior est Sancti 
vera et germana commemoratio, non jam. sub Mar- 
cellini, sed sub genuino Marchelmi momine in 
vetusto Martyrologio Ultrajectino, quod, ad alio- 
vum. distinctionem, Rosweydinum indigitavimus ; 
pro quo in. auctaria. Usuardi irrepsit Marchelini. 
Sic ibi et vere habetur : Item S. Marchelmi confes- 
soris, socii S. Lebuini. 7dem nomen servat Mar- 
tyrologium. aliud. Ultrajectinum Ms, quod penes 
nos est, ecclesie S. Marie; quidquid Sanctus absit 
a codice Ultrajectino, inter Usuardinos recensito. 
Atque hac sunt, que de S. Marchelmo in Marty- 


rologiis 


EX MS. 


ὦ; OBSS: 


et vetusto 
Rosweydino 
Usuardi co- 
dice, 


iis non ad- 
missis, qua 
in Hollandico 
Opmeeri ha- 
bentur; 


aut in Pro- 
prio Ultraje- 
ctino. 


674 DE S. MARCHELMO, 


rologüis licuit reperire. Longiorem historiam texuit 
Molanus in. Natalibus, prout a Lowio editi sunt, 
sed quz pro majori parte repudianda est, utpote 
accepta ex abrogatis modo S. Suiberti Actis. An et 
quz admitti tuto possint, ex: infra. dicendis facillime 
intelliges : requievisse Sanctum plenum dierum 
et virtutum apud Oudenzelenses, et translatum 
esse Daventriam ad eam ecclesiam, quz nunc 
est cathedralis, saltem. aliquando fuit; haud. equi- 
dem dubito. Magis placet brevius. Mirai elogium, 
Tescissis postremis verbis de scripta S. Suiberti 
Vita. Transialanize apostolum vocat, sicque ipsum 
laudat Mirzus : Fuit SS. Willibrordi et Suiberti 
episcoporum zemulator in przdicatione Evange- 
lica. Gregorii Ultrajectensis episcopi (saltem ad- 
ministratoris) hortatu in Drenta, Tuenta, Olden- 
salia, Daventria, et reliquo tractu Transisalano, 
cum S. Lebuino maxime laboravit. Demum obiit 
Oldensalie, quz veterum Saliorum sedes est, 
inde Daventriam translatus ad cathedram S. Le- 
buini basilicam. Hactenus satis recte. 

4 Martyrologium Hollandicum sub V. C. Petri 
Opmeeri nomine anno 1700 Belgice vulgatum, a 
pag. 28 Sancti effigiem, pro arbitrio et ex pictoris 
genio, opinor, sacro habitu sacerdotali efformatam, 
aliaque. nonnulla vefert, qua continuo. admittenda 
non sunt. Ez paucis collige cetera. Errant cum 
Opmeero, qui S. Marchelmum ez jam dictis pseu- 
doactis S. Suiberti supponunt fuisse unum e duode- 
cim sociis S. Willibrordi, cum ut summum in pue- 
vilis, ejus, jam «atate provecti, discipulus esse 
potuerit, idque, si uspiam, in ipso Belgio; hinc 
consequenter alia satis absona comminiscuntur. 
ANeque vero certum est, in iis omnibus locis Evan- 
gelium pradicasse S. Marchelmum, quos tam di- 
serte enumerat prafatus Opmeerus. Oldensaliz verbi 
divini praeconem fuisse, ibidem extremum diem 
clausisse, atque inde Daventriam sacrum ejus corpus 
translatum non megamus; ast obitum ejus tam vo- 
tunde consignari posse anno '162, plane non admit- 
timus, quandoquidem ex iis quz disputavit Bollan- 
dus, certissimum sit, cum S. Gregorio a quo Romz 
in discipulum assumptus est, supervixisse : cum 
vero hic ad annum ferme 180 vitam protraaerit, via 
dubium esse potest, quin ultra eum annum superstes 
fuerit S. Marchelmus. Reliqua mon satis connexa 
hic prosequi mil juverit : nam si cum S. Willibrordo, 
tamquam ejus socius Ultrajectum appulit, factum id 
anno 690 ; si vero ad annum usque 162. pradica- 
verit, non jam. sexaginta, ut ipse vult, sed totis 
septuaginta et amplius annis in agro Dominico de- 
sudavit. 

Ὁ Paulo solidiora speraveram ez recentioribus 
propriis ecclesia Ultrajectinz Officiis, Lovanii anno 
1623 et Colonie 1640 excusis, in quibus S. Mar- 
chelmi festum ob celebriorem δ΄. Bonaventurz so- 
lennitatem, sub vitu semiduplici transfertur in. xv1 
Julii: solidiora, inquam, inde speraveram ; verum 
lectionibus attente discussis, omnia ferme reperio ad 
vulgatam. opinionem aptata, quod cum S. Wille- 
brordo aliisque sociis..... Wiltenburch seu Tra- 
jectum appulerit, etc. Quz cum. Bollandi disserta- 
lionibus haud recte componi possunt, ut proinde 
lectiones istas hic producendas non censuerim. Alia 
plane traduntur in manuscriptis ejusdem ecclesie 
Officiis, sed. quae majori auctoritate non fulciantur. 
Describitur istic potissimum sedula, quam ultro 
admittimus, templi custodia ; et scripsisse Vitas 
SS. Suiberti et. Willibrordi dicitur. anno. setatis 
sue nonagesimo quinto, vixisse ultra statem 
centenariam, glebam porro corporis sui deposuisse 
anno T2, que omnia ez diametro pugnant cum ve- 


ALIAS MARCELLINO. 


rioribus SS. Suiberti, Gregorii et Ludgeri gestis, 
ut ea, inspicieti et consideranti statim patebit. Istis 
itaque hic pratermissis, cursim jam. delibemus qua 
de S. Marchelmo accuratius definivit laudatus jam. 
non semel Bollandus. 

6 Huc plane et plene pertinet totus paragraphus 
secundus Commentarii. Suibertini, ad quem curio- 
siores lectores remittimus, uti et ad Ludgerianum, 
tomo xx Martii S 4, num. 35 : sufficiat hic. obser- 
vasse, em adductis illic. veterum. gravissimorum 
scriptorum testimoniis demonstratum esse, sanctum. 
hunc nostrum Marchelmum, de genere ortum 
Anglorum, a sancto episcopo Willibrordo sanctis 
instructum moribus, socium fuisse S. Lebuini, 
dum is a S. Gregorio abbate Ultrajectino et ecclesia 
istius vectore potius quam. episcopo, ad locum cui 
vocabulum erat Daventre secus fluvium Isla, 
missus est; nimirum S. Lebuini socius, non disci- 
pulus, ut recte pronuntiat Usuardus Rosweydinus. 
Probat deinde Bollandus, ipsum adhuc puerum, seu 
quindecim circiter annorum. adolescentem, Romz a 
S. Gregorio, S. Bonifacium istuc comitato, sub 
annum '138, repertum fuisse, atque in. discipulum 
adscitum ; quo spectat textus integer Vite S. Gre- 
gorii apud. Mabillonium sec. 3, parte 2, pag. 321, 
num. 12, quem moz subjiciam ; in eo dumtaxat 
corrigendum, quod tertiam S. Bonifacii Romanam 
peregrinationem. anni. '138, confundat cum. altera, 
quando Xxx Novembris anni 123 episcopali digni- 
lute α Gregorio PP. II sublimatus est, pluribus 
ostenditur ad. v Junii tomo τ, in Commentario pre- 
vio ad ejus Acta pag. 454 : atque hac potissimum 
causa, teatum istum hic integre producendum censeo, 
quod is ferme ommia contineat, qua cum aliqua 
certitudine de S. Marchelmo praedicari possunt. 
Rescissis itaque falso istic assertis aut suppositis, 
cetera admittenda sunt ; omnia audiamus : 

7 Etin illo quoque itinere, dum sanctus mar- 
tyr Bonifacius Romse, sicut superius dictum est, 
sacro gradu sublimatus est, B. Gregorius prze- 
ceptor meus, electo magistro infatigabilis comes 
permansit; intrans et egrediens, et pergens ad 
imperium ejus... Sed etiam plura volumina san- 
ctarum Scripturarum, largiente Domino, illie ad- 
quisivit.... Sed et pueros duos, cum consensu 
magistri, in discipulatum suum, MARCHELMUM 
videlicet et Marcuvinum, de gente Anglorum, 
secum inde adduxit : de quorum seniore Mar- 
chelmo, religiosissimo et sancto viro, ut dignum 
est, donante Deo, suo loco aliquid plenius dicam. 
Tune felix comitatus, magister videlicet sanctus 
et, discipuli ejus electi, et propriis meritis, et in- 
tercessione omnis cleri ac familie S. Petri com- 
mendati Deo et Sanctis ejus, reversi sunt domum 
crescentes et proficlentes ex illo die in omni 
opere bono ; docentes et instruentes in via Dei, 
qua ipsi ibant, non solum populum et proceres 
Francorum ; sed etiam ipsos reges religiosos sale 
sapienti: divinze non mediocriter condierunt. Et 
sic in consensu et unanimitate regum et cuncti 
populi, per omne regnum Francorum cceperunt 
quotidie magis magisque detrimenta fieri diabo- 
lo, et incrementa Ecclesi: Dei; hzeretieze pravi- 
tates non apparere, et Catholica fides in omnibus 
rutilare ac religio munda et immaculata longe 
lateque clarescere. Hzc eadem paucioribus per- 
stringit Mabillonius in Annalibus Benedictinis tomo 
2, pag. 118 ad annum '155. : 

8 Quod hic ait S. Ludgerus, se de S. Marchel- 
mo, suo loco aliquid plenius dicturum, id plane 
habes apud eumdem Mabillonium a num. 14 ; sed 
hoe silentio minime agendum est, quod Mar- 


chelmo 


D 


Gestorum 

compendium 

ex Commen- 

Ioni Bollan- 
L 


, 


et ex Fita 
S. Gregorii 
Trajectensis, 


ex quibus a- 
tas colligen- 
da est. 


ANNO 
DOCCCXXXV. 


5 DIE DECIMA QUARTA JULII. 


chelmo venerabili viro narrante didici..... qua 
Bollandus contraxit sub finem numeri sui 12; mox 
alia subjungens quz ad S. Marchelmi gloriam po- 
tissimum faciunt, accepta ex Vita ipsius S. Ludgeri, 
qua vide sis in fonte ad xxvi Martii cap. 3, num. 
15, pag. 646, nimirum quo modo S. Marchelmus 
mysticum S. Ludgeri somnium, in. eoque dicta. illi 
α S. Gregorio interpretatus sit, de committendo 
trium plebium regimine : quod vaticinium cum re- 
tulerit S. Marchelmus coram solo teste Addone 
praposito monasterii Trajectensis, cujus ipsum. ec- 
clesie custodem. fuisse diximus, inde etiam pseudo- 
Marcellini imposturam revincit Bollandus, cum is 
in supposititia de Canonixatione S . Suiberti epistola, 
vem contigisse asserat in vico Dockem publice co- 


675 


ram pluribus testibus ibidem enumeratis. Porro cum 
pradictum somnium et. ejus interpretatio, ez. calculo 
Bollandi evenerint anno 180, vel 181, certe ost. 
obitum S. Gregorii; patet, ut. supra. etiam. dictum 
est, falsam esse receptam traditionem, quod S. Mar- 
chelmus diem extremum. clauserit anno 162, aut 
TI2; quem verosimillimum est, ad finem seculi 
istius octavi aut forte noni principium vitam produ- 
cisse. Qu Jacobus Revius im sua Daventria. illu- 
strata de SS. Livinio, Lebuino et Marcellino per- 
peram commiscuit, nihil attinet. hic refutare, cum 
ex disputatis a. Bollando satis convulsa sint, ad. x11 
Novembris pluribus explicanda ; neque a Beka aut 
Heda quidquam subsidii pro S. Marchelmo accer- 
sendum video, ut hic omnino sistendum sit. 


DE S. LIBERTO MARTYRE 


TRUDONOPOLI ET MECHEINUR IN OBEEGIÓ. 


GOMMENTARIUS HISTORICUS 


$ I. De cultu S. Liberto pridem 
exhibito. 


um non ita pridem S. Rumoldi episcopi et 
martyris, patroni Mechliniensium Acta, 
ad primam Julii diem illustrare conarer, 
non semel usus sum opusculis R. D. Jo- 


Vita οἱ mar- annis Antonii a. Gurnez, Oratorii D. N. Jesu 


tyrium à 
Gurnexio 
edita 


nihil de ge- 
stis (oe 
preter eq "* 
QU sunt in, 
4Aclis S. Ru- 
moldi ; 


presbyteri, de rebus Mechliniensibus, tum sacris 
tum profanis, non male meriti. Edidit ipse Mech- 
linie apud Henricum Jaye anno 1638 libellum ali- 
quem, in forma minori quarta, sub titulo : Vita et 
martyrium S. Liberti Mechliniensium Comitum 
Adonis et Elise filii, variis poematis aucta et 
illustrata, quibus implentur pagine 108, variis 
poematiis distincte, quz, dum de S. Rumoldo age- 
remus, poeticarum rerum studiosis relinquenda pu- 
tavimus, et modo plane censemus, cum ex iis omni- 
bus, nec hilum erui possit, quo S. Liberti vita aut 
gesta eruderentur. Adjecta sunt anno proxime se- 
quenti 1639, bina alia ab eodem scriptore opuscula ; 
alterum. rursus sub titulo: Vita et martyrium S. 
Liberti Malinatis, et Mechliniensium principum 
Adonis et Elise filii, quo continetur dedicatio ad 
amplissimum Mechliniensis urbis senatum, cum ode 
una alterave muncupatoria, et syntagmate pagina- 
rum omnino quadraginta. Tertium opusculum in- 
scribitur : Ad res gestas S. Liberti martyris Fax 
historica, dissertationibus sive capitibus novem 
concinnata, quibus simul historie veteris Mech- 
liniensis, cum sacre tum profane, fundamenta 
quaedam, aliaque luce perfunduntur. 

2. Hoc postremum opusculum in non paucis adju- 
mento mihi fuisse, ultro profiteor ; non quidem ad 
eaploranda S. Rumoldi aut S. Liberti gesta, de 
quibus vic quidquam. memoriz tuto. proditum est , 
prater ea qua habet toties alibi laudatus abbas TT'heo- 
doricus, sed ad res Mechlinienses, in Corollario, 


seorsim edito, uberius illustrandas, quemadmodum 
ibi cum merita, scriptoris laude, indicare non negle- 
zi. Ad syntagma quod attinet, dici id potest mixta, 
et longe quasita de rebus et Sanctis Belgicis disqui- 
sitio, prasertim de S. Rumoldi gente, origine, per- 
egrinationibus , adventu Mechliniam, de Adone et 
Elisa principibus, aliisque hujusmodi ex "T'heodori- 
co fuse et oratorie amplificatis, ut cuique exploratum. 
fiet, qui rem totam attentius pervolverit. Non pauca 
ex variüs ibi confusis discutere alibi coacti fuimus, 
qua denuo repetenda mon existimamus. Sola ferme 
Fac historica hic etiam utcumque pralucere poterit, 
saltem dissertatione nona seu ultima, ad explananda 
potissimum bina capita S. Libertum proprie con- 
cernentia ; cultum nempe et. aetatem, de quibus nos 
hoc loco acturos polliciti sumus : que ad vitam et 
gesta. pertinent, ita tenebris iwvoluta sunt, ut prater 
ea que Theodoricus, ut jam dixi, tradidit, cetera 
ad pias cogitationes humanasque. inventiones redu- 
cenda sint ; unde in partes dumtaxat duas Commen- 
tarium hunc nostrum divisimus, utramque, quantum 
licebit, illustraturi. 

3 Ad solum igitur cultum et aetatem, ut iterum 
dicam, reducitur hac mostra investigatio, quando- 
quidem de miraculoso Sancti ortu, de submersione, 
de vita rursus impetrata, de religiosa disciplina sub 
sanctissimo magistro hausta, deque successione in 
comobii seu congregationis regimine, sub abbatis aut 
prapositi titulo, jam. satis actum sit. prima hujus 
mensis die, ubi de gloriosissimo martyre Mechli- 
miensium patrono urbisque conditore abunde dispu- 
tavimus ; cum cujus gestis connexa sunt apud. Theo- 
doricum omnia, que de S. Liberto, carissimo ejus 
discipulo, hic enarrari possent. Nihil enim de tota 
ejus vita traditum novimus, preter ea, qu a Theo- 
dorico in. Actis describuntur cap. 1, pag. 242, a 
num, 2; ut proinde jam dicta duo capita ezxaminan- 
da supersint, cultus nempe ejus sacer a seculis re- 
ceptus, et martyrii epocha, in qua stabilienda pri- 
dem laborarunt eruditi Belge, Molanus, Mirzus, 
Raissius, Colvenerius, Martinius noster, laudatus 
jam Gurnexius et. alii, eo necdum opera pretio , ut 
rem involutam ac implexam. satis dilucide ezpedie- 
vint, quod brevi patebit. Ad totius rei clariorem de- 


ductionem 


AUCTORE 
J. B. S. 


hic de cultu 
et etate agen- 
dum super- 
est. 


AUCTORE 
J. B. S. 


Vitez com- 
pendium a 
Moringo edi- 
tum 


probat cul- 
tum anti- 
quissimum 


ez tabuli ca- 
nobii Trudo- 
nopolitani, 


676 


ductionem faciet breve aliquod sed satis nitidum 
Vite compendium quod mobis reliquit Gerardus 
Moringus Gelder, Lovaniensis Theologus, canoni- 
cus, lector pastorque ad δ΄. Trudonem atque cum 
Vitis SS. Trudonis et Eucherii edidit Lovanii apud. 
Servatium Sassenum anno 1540. Titulum prafigit : 
Vita S. Liberti martyris, quam sic breviter juxta. 
ac recte exponit. : 

4 Sanctus Libertus parentibus non minus re- 
ligione quam genere claris, Adone nimirum 
Comite Mechliniensi, natus fuit, matre tamen 
natura sterili, sed divinitus ad preces sanctissi- 
mi viri Rumoldi Scoti, iis in locis id temporis 
forte versantis, cujus corpus adhue Mechlinize 
visitur, foecundata. A quo item Rumoldo baptis- 
mo admotus, Liberti nomen accepit; ab eodem 
quoque puer in aquis inter ludendum cum zqua- 
libus prz focatus, ad vitam restitutus. Pro quo 
beneficio cum parentes pueri munera multa per- 
ampla auri argentique sancto Viro detulissent, 
ille ea sibiipsis servare jubens, quoniam caduca 
omnia aversaretur, sola coelestia ambiens, dum- 
taxat locum quemdam palustrem, incultum et de- 
sertum, in propinquo situm, sibi donari postula- 
vit, tametsi non ad usus suos privatos, sed eo- 
rum potius quos inibi sub professione vitzte mo- 
nastiece unum in coetum contrahere decrevisset. 
Loco nomen Ulmo erat, ab ulmorum scilicet co- 
pia ibi nascente; et facile quidem postulatum 
impetravit. Eo in coetu Libertus ab ipsa adole- 
scentia religiose educatus, ad omnemque pieta- 
tem ac virtutem probe institutus, tandem irrum- 
pentibus in Gallias Danis et Normannis, omnia- 
que ferro flammaque vastantibus, et inter reliqua 
etiam Mechlinia eversa, in Hasbaniam ad divi 
Trudonis, salutis gratia profugit. 

5 Habes istic totam Actorum S. Liberti substan- 
liam ac medullam ; verum ad. disquisitionem hanc 
nostram propius pertinent, quz sequuntur : Sed eo 
fugientem barbari persecuti, dum in templo fle- 
xis genibus Dominum deprecantem offendissent, 
ante ipsam aram divi Trudonis ob Christum im- 
manissime obtruncarunt, anno salutis octingen- 
tesimo octogesimo tertio. Corpus ejus et alterius 
cum eo trucidati, in arcula festiva in aliari S. 
Trudonis asservatur. Attamen primum in urna 
lapidea conditum, quze etiamnum hodie hie con- 
spieitur, terrzeque infossum fuit. Sed processu 
temporis, anno nimirum salutis millesimo cen- 
tesimo tricesimo tertio, aliis ex causis effossa 
humo, forte, aut verius volente Domino repertum 
ex saxea illa urna exemptum, in loculum paulo 
nitidiorem translatum fuit, id quod hodie videre 
licet. In hisce displicent solae epochae tum martyrii 
tum elevationis, ut mox patebit; ceterum haud. ob- 
scure colligitur, jam tum a seculo xu translata. fuisse 
et sufficienter elevata, atque adeo οἱ venerationi ex- 
posita, sacra Martyris lipsana, quidquid fortasse le- 
gitimam ad id auctoritatem quis. desiderare possit, 
quod. ea non satis diserte exprimatur. Sed. de his 
jam olim et multoties disputatum est: neque enim ea 
tempestate usque adeo scrupulose in iis rebus proce- 
debatur, voce, aestimatione, zelo et cultu fidelis po- 
puli Sanctos in altaria evehentibus. 

6 Qua ibi Moringus narravit, ex tabulis cenobii 
Trudonopolitani (epochis tamen eaceptis) desumpta 
sunt, tradunturque itidem a Molano, Mirzo, Fiseno 
el aliis eadem. monumenta appellantibus, de quibus 

certius edoceri non possumus, quam ez ipso Trudo- 
nopolitano Chronico, apud mos Ms., etiam alibi a 
nobis citato, cujus textum integrum hic veferam, ut 
de cultus antiquitate certiores veddamur. Audiamus 


DE S. LIBERTO MARTYRE. 


ipsius Chronici verba parte 3, lib. 4, cap. 1, cujus 
hic est titulus : De inventione corporis S. Liberti 
et reliquiarum Martyris et aliorum. En textum : 
Anno Domini wcrxix, prelationis Wirici xiv, 
qualemcumque pecuniam, quam honesto pareita- 
tis modo, ad Italici itineris profectionem expen- 
dendam collegerat, in melioris ac nobilioris ex- 
pense monumentum, Deo sic, et sancto Trudone 
patrono suo annuente, expendere intendit. De- 
structa ergo capella, quam, exusto ante aliquot 
annos monasterio, super sepulera sanctorum Tru- 
donis et Eucherii construxerat, novi operis fun- 
damenta positurus, terram altius fodi praecepit ; 
cumque ad Icevam chori partem, ad meridianam 
videlicet plagam, jueundo omnium, qui aderant 
labore, terra modice effossa fuisset, repente sar- 
cophagum, secus ipsum ostii introitum, fodientes 
invenerunt, quem ex adverso veniens murus ca- 
pellae cooperiebat. 

7 Fama autem vetus apud nos erat (de qua 
etiam Theodoricus loco supra citato meminit) quod 
S. Libertus martyr ibi humatus jaceret : aperto 
ergo sarcophago, ossa Martyris inventa sunt. Ne 
autem de ejus monasterio, aut loco sepulturc 
dubitemus, sestimationem nostram rei eventus 
affirmavit, quod sanguis ejus conglobatus ibidem 
in sarcophago inventus est, «caro prorsus tota 
cum ossibus fere omnibus, exceptis paucis de ma- 
joribus, in cineres assumpta est; de capite vero 
nihil przeter cerebrum inventum est. Collecto er- 
go sancto pulvere, et in palla munda cum ossibus 
reverenter condito, signis pulsantibus, nobisque 
Deum et ejus matrem in voce jubilationis collau- 
dantibus, populus, admiratione subita excitus, 
accurrit, etin laudem Dei ejusque Sancti devotus 
et ipse subito erumpit. Sumptis ergo de ossibus 
ejus et sacro cinere necessariis reliquiis, reliqua 
omnia in seriniolo, ad hoc opus preparato, cum 
reverentia reposita sunt. Paragraphis duobus se- 
quentibus narrantur effossiones duorum aliorum cor- 
porum : primi quod supponebatur esse Roberti ducis 
Hasbanie, qui B. Eucherium, a Carolo relega- 
tum, benigne admodum et humane susceperat ; 
alterum socii S. Liberti (quem aliqui Goswinum ap- 
pellavere) cum eo, ut affirmabant nonnulli, palmam 
martyrii adepti; ut ab aliis etiam obscurius tradi- 
tum memini : at dispar ratio exuvias istas honoran- 
di reponendique, abunde ostendit, Libertum ab om- 
nibus tamquam sanctum martyrem semper agni- 
tum, ejusque adeo sacras reliquias indubitanter ea 
60 momento publice venerationi expositas. 

8 Hinc principium veri cultus S. Liberto ezhi- 
biti, qui in eo cenobio ad celebriorem seculo xm, 
ad solennem postea accrevit. E'tenim in eodem Chro- 
nico, alterius opera continuato, sub titulo : De gestis 
Liberti abbatis (xxxvir) fol. mihi 2877 verso, sub 
anno 1280, de institutione [festi] S. Liberti, sic 
legitur cap. 3: Iste D. Libertus instituit festum 
S. Liberti sub festo duplici, et triginta solidos 
Lovanienses hereditarie acquisivit quos abbas, 
qui pro tempore fuerit, singulis annis pitantize 
fratrum persolvet. Addit porro laudatus Gurnezius 
in Face historica pag. 216 : Nunc dies ille festi pu- 
bliei pridie Idus Julii ab ascetis Trudonopolitanis 
primario eultu, seu prim: classis Officio, quod 
inter tutelares loci patronos relatus sit Libertus, 
ac magno tandem pic plebis undique confluxu, 
sub inventionis titulo celebratur; quo die illam 
accidisse signifleat vetus Martyrologium, jussu 
Roberti abbatis anno Mcccrxr exaratum. Mechli- 
nie quoque, ut alibi dixi, precipua celebritate, 
et cum plenarie Indulgenticz fructu, in zede me- 


tropolitana 


qua corpus 
elevatum. 
ostendunt se- 
culo xil 


E 
* An non se- 
pulero? 


secuta paulo 
post solen- — 
niori [estivt- 
tate, 


qua et in 
Martyrolo- 
giis 


à seculo xv 
signata est, 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


tropolitana Martyri solennitas, non tamen publi- 
ca (quod optandum foret) peragitur. Ad hzc 
utrobique ei dicatz?e aree, Mechliniz;e in chori am- 
bitu gladiatorum simul zedicula est, Liberti solida 
et picta effigie insignis. Trudonopoli vero anno 
ΜΌΧΧΧΠΙ, Georgio Sarens abbate, altare in odzo 
templi SS. Trudoni, Eucherio et Liberto inscri- 
ptum fuit. Postremo, ne quiddam Martyris memo- 
rie sacrum omittam, est lapis, inter ecclesiz 
cancellos ac odzeum, tapete stratus, et crate fer- 
rea septus, ne profanis pedibus violetur, longus 
pedes vnm, latus vero 1v, quem sancti pugilis 
sanguine purpuratum, majorum traditio firmat. 
Sed potissime pretium meretur et habet urna 
illa saxea, senos fere pedes longa, in qua corpus 
sanctum primitus humatum fuit. Est ea nunc 
muro superioris chori ad levam majoris are in- 
serta, cum epigraphe: SEPULCRUM S. LiBERTI 
MARTYRIS, 

9 Ec his satis aperte demonstratum. existimo, 
velustissimam S. Liberti, eque ferme ac SS. Tru- 
donis et Eucherii, sanctitatis et. martyrii famam 
apud CTrudonopolitanos perseverasse, forte ab ipso 
seculo nono, quidquid cenobii ipsius, per Norman- 
norum depopulationes, ruina memoriam ejus nonni- 
hil obscuraverit, donec inventis anno 1169 reliquiis, 
debita eis veneratio exhibita, sequenti vero seculo, 
anno 1230, Officium ecclesiasticum, sub. ritu du- 
plici Sancto decretum fuerit ; quod. subinde ad pri- 
mam classem ascendisse, ez jam deductis perspectum 
et manifestum est, tametsi paulo serius, ut de tot 
aliis sepe sepius dicendum fuit, ejus in. Fastis ge- 
neralioribus festivitas consignata sit. Antiquissima, 
qua in Martyrologiis reperiatur, annuntiatio exstat 
in nostro Sanctorum Florario, scripto, circa medium 
seculi xv, nomine tantillum corrupto, ubi pro Liberti 
legitur Lubberti, quemadmodum etiam scripsit Gre- 
venus : Lubberti abbatis et martyris. Neque vero 
terreamur nomine abbatis: nam per id tempus ec- 
clesiarum seu camobiorum prasides, abbates et pre- 
positi, non magno discrimine, dicebantur, ut in S. 
Rumoldo fusius ostendimus. Joannes Molanus rem 
paulo distinctius expressit, sub. titulo inventionis, 
quamvis ex laudato Chronico non undequaque con- 
stet, utrum hoc die, x1iv Julii, martyrio affectus sit, 
an. potius invent. T'rudonopoli et elevatze sacra veli- 
quia. Sic loquitur Molanus in suis ad Usuardum 
additamentis prima editionis: Eodem die inventio 
S. Liberti martyris, vita et meritis gloriosi : quem 
inclytus martyr beatissimus Rumoldus triduo 
extinctum submergio, divina suscitavit virtute, 
fideque imbuit et doctrina. Illo autem tempore 
quo Normanni, Dani et Huni Brabantiam et ad- 
jacentes provincias igne vastabant et gladio, ante 
S. Trudonis aram vitam glorioso consummavit 
martyrio. Ab hac editione non differunt posteriores, 
nisi penes primas voces : In Hasbania. 

10 Molanum secuti sunt recentiores prope omnes 
ἃ seculo xv1 ; Canisius nimirum iisdem prope ver- 
bis, sed cujus additio marginalis ab anno. martyrii 
longe aberrat, vitio, opinor, typographi, qui pro 
anno 883, male a plerisque adoptato, inadvertenter 
substituit 383. Galesinius ab hac notatione pruden- 
lius abstinuit, paucis scribens : In Hasbania, inven- 
tio S. Liberti martyris, meritorum magnitudine, 
viteque ccelestis gloria clarissimi. Constantinus 
Ghinius longius elogium. texuit, quale ferme etiam 
exhibet Monasticorum antesignanus Arnoldus Wion 
cum suis Dorganio et Menardo, quos phrasi multo 
proliziori superat Bucelinus, Sancti certamen con- 
signans anno '190, ac pro eo citans scriptores Belgas, 
quorum nec unum, saltem quod ego sciam, reperias, 


Tomus 11 Julii. 


677 


qui id genus epocham somniaverit : Norm:nnos nem- 
pe seu Danos in interiori Belgio grassantes, vivente 
tum et triumphante Carolo Magno. His adde Saus- 
sayum, qui ez Mirao sua accepisse videtur : Ipso 
diein Hasbania, natalis S. Liberti martyris, quem 
Dani ethnici, Belgium vastantes, fugientem in- 
secuti, in templo ccenobii S. Trudonis, ante ip- 
sam summam aram, genibus flexis religiosissime 
orantem, cum socio anonymo immaniter trucida- 
runt, eo loco qui etiamnum hodie religionis causa. 
tapeto tectus visitur. Accedant additiones Flan- 
drice οἱ Willoti Gallice ad Martyrologium Roma- 
num, et recentissime Cl. Castellanus in. Martyrolo- 
gio Universali, quorum omnium unanimis consensus 
S. Liberti cultum ab immemorabili quam. testatis- 
simum confirmat. 

11 Quz totis quinque a S. Liberti elevatione 
seculis apud populares suos Mechlinienses ejus pe- 
culiaris veneratio fuerit, mihi hactenus incomper- 
tum ; non abs re quis censuerit, communem ipsum 
cum S. Rwumoldo Legendam et cultum apud suos 
habuisse, donec communicatis cum canobio "T'rudo- 
nopolitano S. Rumoldi reliquiis, indeque sancti Li- 
berti sacris exuviis mutuo, si ita loqui licet, acce- 
ptis, anno 1681, ut habes in Commentario pravio 
ad sancti Mechliniensium apostoli Acta S 22, num. 
254, solennior Mechliniz haberi ccpit festivitas, 
relatumque inter propria S. Liberti anniversarium 
Officium , quod exinde in Metropolitana ecclesia 
constanter celebratum novimus, approbante primum 
Illustrissimo archiepiscopo Jacobo Boonen, eximio 
tum S. Rumoldi, tum sancti ejus discipuli et suc- 
cessoris Liberti cultore, ut dicto Commentarii Ru- 
moldiani loco aliisque satis demonstratum est. Por- 
rO in laudatis ibi non semel Amplissimi Decani 
JMolii adversariis, res tota cum suis incrementis 
breviter sed accurate describitur, ex quibus ea, qua 


ad S. Libertum pertinent, hic subjicio : Anno 


MDOXXXI, Augusti xxxr, reliquie S. Liberti so- 
lenni supplicatione vesperi pridie delatze sunt e 
sacello Illustrissimi Domini ad navim ecclesise, 
comitante Illustrissimo Domino, et celebrante 
summum sacrum, processione solenni comitante 
clero et Ordinibus omnibus. Tunc exaltate sacra 
reliquie ; ad annum vero 1633, pro. xiv Julii sic 
habet Molius : Celebratum festum S. Liberti per 
modum Duplicis, cum musica et organis in om- 
nibus Officiis, ac pulsu campanze Rumoldi ad om- 
nia Officia, cum laudibus Vespertinis; ornato al- 
tari, ut in festo S. Rumoldi, ac iisdem ornamen- 
tis; reliquiis in altari repositis, et candelabris 
argenteis; assignatis cantoribus, organistze et 
pulsatori ex proventibus penuarii, ex ordina- 
tione Capituli, etc. 

12 In hodierno Proprio Mechliniensi dilata. est 
S. Liberti festivitas ad xvt Julii, procul dubio quod 
x1v impediatur celebritate S. Bonaventurz, xv au- 
tem S. Henrici. Colitur sub ritu duplicis cum uni- 
ca, lectione propria, quam hic describo, tametsi nihil 
prater jam dicta contineat. LEcTIO 1v. Libertus 
Adone comite et Elisa parentibus senio confectis, 
sancti Rumoldi precibus Mechlinize natus, et ab 
eo baptizatus est. Qui cum grandiusculus in flu- 
men cecidisset, Rumoldi oratione a morte susci- 
tatus, caput extulit aquis, et contrario flumine 
sursum se extollens, perinde aesi aquis tinctus 
non fuisset, ad ripam appulsus est. Hic postea in 
propinquo loco, qui ab ulmorum copia nomen 
accepit, ccenobitiez vitze ccetui praefuit, et in eo 
cum admirabili sanctitate vixit. Scythis deinde 
et Danis ab ora maritima usque ad Agrippinen- 
sem Coloniam bello omnia vastantibus, ut peri- 


101 culo 


4 quo tem- 
pore Mechla- 
nig, 


quo die et quo 
ritu S. Li- 
berti festum 
celebretur, 


AUCTORE 


IBS 


4Etatem in- 
volvisse vide- 
tur Molanus 


B 


C 


ex male in- 
tellecto Theo- 
dorico, 


678 


culo se eriperet, in Hasbaniam profugiens, ante 
ipsam divi Trudonis aram ( ubi flexis genibus Do- 
minum deprecabatur) occisus, martyrii palmam 
adeptus est. Binz alie lectiones. ejusdem. secundi 
nocturni desumpt sunt ex sermone S. Bernardi 
de S. Clemente. Ad tertium nocturnum | ponitur 
Evangelium ex Matthzo cap. 10:In illo tempore 
dixit Jesus discipulis suis: Nolite arbitrari quia 
pacem venerim mittere in terram, etc., leyitur- 
que homilia S. Ambrosii episcopi ex lib. 7, in .Lu- 
cam cap. 13. Cetera omnia. sunt de communi unius 
Martyris primo loco. Nunc Sancti etatem. et mortis 
epocham investigemus. 


ὃ II. Martyrii S. Liberti verosimilior 
epocha. 


A proxime verbo insinuavi, etatem S. Liberti, 
saltem verum ejus martyrii tempus scriptores 
Belgas non parum torsisse, cujus rei epocha disqui- 
venda non omnem attentionem attulisse videtur lau- 
datus sepe Joannes Molanus, dum in citatis Usuar- 
dinis additionibus ad marginem | apposuit. annum 
boconxxxim ; im Indiculo vero ita rursum. locutus 
est, acsi predictum martyrium. referret ad prima- 
riam illam et famosissimam per Normannos depo- 
pulationem, quam circa annum 884 contigisse , 
scriptores omnes certatim memorant. Pramittenda 
igitur Indiculi verba huc spectantia, ex quibus mo- 
tae sunt inter nostrates controversiz. Dani, inquit, 
et Normanni ea tempestate vastabant Gallias, et 
in eis Lotharingiam, sive Lothariense regnum, 
cujus portio erat nostra Brabantia. Imo Regino 
Prumiensis, ejusdem fere temporis chronogra- 
phus, scribit anno octingentesimo octuagesimo 
quarto, Nortmannos in regno Lotharii castra et 
sedes statuisse in loco qui dicitur συν, re- 
gnumque continuis incursionibus fatigasse : inde- 
que Parisios recessisse anno octuagesimo septi- 
mo. Eversa est tune Mechlinia, quatuor tantum 
milliaribus distans a f'oven, sive Lovanio, et. S. 
Libertus profugus in Hasbaniam, ab iisdem ob 
Christum occisus est, ante altare divi Trudonis, 
flexis genibus Dominum deprecans. Hzc haud 
ambigua. est Molani sententia, iisdem prope verbis 
in. Natalibus denuo explicata. 

14 Errandi ansam arripere fortasse potuerit, vir 
de cetero in iis rebus satis perspicav, ez ipso Theo- 
dorico, a quo S. Liberti martyrium Actis S. Ru- 
moldi num. 8, pag. 242, ita immiztum est, ut pri- 
ma. fronte dubium. faciat, utrum. istud. non. subierit 
S. Libertus, vivo adhuc et superstite sancto Ma- 
qistro, cujus necem sequenti demum mum. 9 subne- 
ctit. Tum vero cap. 2, pag. 245, eam Normanno- 
vum. irruptionem. describere aggreditur, qua ex 
insertis Caroli Crassi et Joannis PP. VIII nomi- 
nibus, aliisque adjunctis ea. plane tempora. denotat 
quibus Molanus postremum S. Liberti certamen 
satis aperte innectit. Atque illud est in. quo ejus at- 
tentionem desidero : perpensis etenim rebus omni- 
bus, nusquam. asserit. Theodoricus, martyrium S. 
Liberti (ut alii voluerunt) Rumoldianum praces- 
sisse, sed omnibus, quae ad. Libertum attinent, sub 
unum conspectum propositis, felicem δ΄. Rumoldi 
exitum prosequitur ; qua vero, sequente ibi capite, 
de Normannis tradit, non ad S. Liberti cedem, 
sed ad S. Rumoldi miracula, diu post. Mechlinize 
patrata, reducenda. esse, verum ordo manifestat. 
Ea iis autem Actorum S. Rumoldi locis nihil pror- 


DE S. LIBERTO MARTYRE. 


sus eruitur, quo certum .Libertini martyrii tempus 
designatum intelligamus : ut proinde tota disputatio 
ad solum Molanum. reducatur, qui aut Theodorici 
mentem probe assecutus mon sit, aut ex aliis per- 
peram conceptis, eam epocham eligendam putaverit, 
de qua. primum audiemus nostrum. Joannem Mar- 
tinium, qui sicut litteris. suis in Commentario Ru- 
moldiano a num. 2, Rosweydum de S. Rumoldo 
consuluerat, sic eumdem anno 1622, Aprilis xxi 
pro S. Liberto interpellat. En ejus epistola verba: 

15 In vita S. Liberti nodus est Gordius cui 
Reverentiam vestram Alexandrum accedere rogo. 
S. Libertus natus ante annum Christi pcorxxv, 
quo S. Rumoldus e vitaabiit, ut ex Vita D. Rumol- 
di constat, cujus precibus ille sterilibus parentibus 
est impetratus : Libertus is (ut affirmat Mola- 
nus in Vita S. Rumoldi et S. Liberti, Lippeloo 
item, et Surius ceterique Vitze D. Rumoldi scri- 
ptores) a S. Rumoldo monasterio preefectus est, 
et ibidem pie vitam transegit in annum Christi 
Dcocrxxxi vel nccoLxxxiv, quo Normanni in lo- 
co qui dieitur Loven (Regino ita loquitur) se- 
dem figentes, eum fugarunt et in S. Trudonis 
templo occiderunt. Senium nimium et productior 
vita S. Liberti historiam omnem mihi reddunt 
suspectam: nam si S. Libertus a S. Rumoldo 
monasterio est prefectus, viginti ut. minimum 
annorum esse debuit, S. Rumoldo ad colos abe- 
unte; nunc vero si ad annos xx addideris annos 
xxv, qui sunt inter annum ncoLxxv, quo S. Ru- 
moldus obiit, et annum secularem nccc, reperies 
annos xLvy : deinde si ad annos xLv addideris an- 
nos Lxxxrr ut minimum, qui sunt inter annum 
Dccc et annum poccLxxxin, quo occisus Liber- 
tus traditur, habebis annos oxxvir, quibus vixis- 
se S. Libertum oporteret, siea vera sunt, qua 
conscripta leguntur. Oro, pater, hune nodum 
vel solve, vel seca. 

16 An et qua ratione propositum nodum solverit 
aut secuerit Rosweydus, me quidem latet ; ast idem 
sazum, paulo post volvisse Arnoldum Raissium, 
Hierogaxophiylacii Belgici et. Auctarii ad. Natales 
scriptorem, deprehendo ex epistola ejus ad Colvene- 
vium scripta, subjunctoque hujus responso, qua cum 
totam nostram quastionem complectantur, et utcum- 
que solvant, hic scriptum utrumque exhibendum 
censui, ea subinde additurus, quz ad. paulo amplio- 
rem illustrationem conducere existimavero. Sic du- 
bia sua exponit Raissius : Quod 5. Libertum an- 
nopoccrxxxiv (quo tempore Normanni, Dani 
et Hunni Brabantiam et adjacentes provincias 
igne vastabant et gladio) ante aram S. Trudonis 
orantem, vitam martyrio consummasse tradunt 
Molanus, Usuardus, Mirzus, aliique pridie Idus 
Julii; dico ego, venia ipsorum, non esse verisi- 
mile, ipsum pervenisse ad ista tempora, etsi ul- 
timo anno S. Rumoldi scilicet Dccrxxv, quo 
martyrio occubuit, ejus baptismus ponatur et 
ejus a morte suscitatio nisi forte dicatur anno 
setatis suse cx consummasse martyrium. Sed ma- 
gis urget, quod in Molano et in Vita S. Rumol- 
di... dicatur fuisse proepositus ccetui coenobiticee 
vite, ad minus (ut verisimile est) anno statis 
xx. Hine apparet, potius ferendum esse ejus 
martyrium ad annum DCCOXXXVII, quo coeperunt 
Nortmanni Gallias 'devastare ; nisi colligeretur 
ex Vita S. Rumoldi, ipsum martyrio occubuisse 
longe ante ipsummet 8. Rumoldum. Placebit 
Amplissimo D. super hoc suum referre suffra- 
gium, meque plurimum devineiet. Tuus totus, 
Arnoldus de Raisse. Habe modo ad dictum Rais- 
sium. Colvenerii responsionem. 


17 


D 


de qua ve 
Martinius 
Rosweydum, 


Raissius Col- 
venerium 
consulit : 


A 


hujus respon- 
sium 


rem utcum- 
que elucidat. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


17S. Rumoldus Roma in Belgium venit anno 
ncoLi, ut habet Vita ejusdem, quz est recen- 
tioris auctoris, apud Zachariam Lippeloo Kal. 
Julii, hoc est tempore Pipini regis, patris Caroli 
magni, qui rex creatus est anno DCCL ; et quam- 
vis ex eadem Vita videatur S. Libertus martyrio 
occubuisse ante S. Rumoldum, ex alia tamen 
ejusdem Vita a Theodorico abbate S. Trudonis 
conscripta, quze est apud Surium (quae propter 
antiquitatem majoris est ponderis) contrarium sa- 
tis indicatur. Natus autem videtur S. Libertus 
anno nocLmr, atque ita preefici potuit a S. Ru- 
moldo monasterio a se zedificato, zetatis suce an- 
no xx vel xxr: martyrium enim S. Rumoldi ex 
Molano Baronius tam in Annalibus quam in no- 
tis ad Martyrologium 1 Julii, sicut. et Harzeus ex 
eodem Molano assignat anno pcorLxxv. Ante 
quem annum Libertus occidi non potuit a Nor- 
mannis, qui demum has partes invadere ccepe- 
runt anno pnccoxv, tempore Ludovici, de quo 
scribit ad eumdem annum Baronius: Ludovicus 
hoc anno adversus Normannos misit exercitum, 
qui absque pugna, acceptis obsidibus rediit. Idem 
scribit anno pcccxxxvi, eumdem Ludovicum 
Normannos grassantes in Frisios absque ulla ho- 
minum ezede in fugam vertisse; et ibidem ait: 
Hoe eodem anno prima Normannorum in Gallias 
irruptio in Francorum Annalibus recensetur. 
Non potuit igitur a Normannis ante hzc tempo- 
ra Libertus occidi ; neque videtur tempus marty- 
rii ejusdem dilatum usque ad annum pcccrxxxiv, 
quia sic oportuisset eum consummasse martyrium 
non dico anno cx sed cxxx setatis sus; sed id 
contigisse anno nocoxxxv aut circiter. Unde recte 
annotavit Harzeus : Intelligitur depopulatio facta 
tempore Ludovici Pii, de qua in antiquis Annali- 
bus Franci: anno Dncocxxxv. 

18 Neque verum est quod scribis, Usuardum 
tradere, Libertum consummasse martyrium an- 
no DCCCLXXXIV, quia Usuardus nec Rumoldi nec 
Liberti meminit in suo Martyrologio, sed utrum- 
que Usuardo adjeeit Molanus, et utriusque me- 
minit idem in suis Natalibus Sanctorum Belgii, 
ubi tamen id diserte non asserit, dicto anno pas- 
sum esse S. Libertum, sed eo tempore quo Dani 
et Normanni vastabant Gallias, et in eis Lotha- 
ringiam, seu Lothariense regnum cujus portio 
erat nostra Brabantia. Deinde subdit, quod Re- 
gino scribat, anno nccouxxxiv Normannos in re- 
gno Lotharii castra et sedes statuisse in loco qui 
dieitur fovrm, regnumque continuis incursioni- 
bus fatigasse... Mox addit, eversa est ab his Me- 
chlinia, quatuor milliaribus distans a Lovanio, 
et Libertus profugus in Habaniam, ab iisdem ob 
Christum occisus est ante altare divi Trudonis. 
Verum non est necesse, posterius hoc factum 
esse eo tempore, quo id, quod przecedit. Quinimo 
dum occisum narrat Libertum Vita S. Rumoldi, 
quz est apud Lippeloo, dicit singulari Dei mune- 
relocum S. Rumoldi immunem fuisse, omnibus 
in circuitu templis et ccenobiis flamma absum- 
ptis. Restat solus Mirzeus, qui eum occisum ponit 
DCccLxxxmur in Fastis Belgicis, idque verosimi- 
liter ex Molano, qui id lectori parum attento si- 
gnificare videtur..... Et hzc meliori judicio sem- 
per salvo. Datum Duaci die xxvi Julii mpoxxvir. 
Georgius Colvenerius. Laudo conatum ad ezcusan- 
dum Molanum, quem quo attentius legeris, eo ma- 
gis perspicies, verissima esse quz de eo nuperrime 
dicimus. 

19 Placet de cetero eruditum juxta ac modera- 
tum. Viri clarissimi, tot aliis lucubrationibus notis- 


19 


simi responsum, in ea prasertim, quam et nos secuti 
sumus, si non certa, undecumque, saltem verosimil- 
lima opinione, de epocha martyrii S. Itumoldi anno 
"15, omnino figenda, a qua si recesseris, Rtumol- 
diana fere omnia corruere necesse est. In ea autem 
sententia cum cade S. Liberti anno 883 vel 884 
innexa, Vitam posterioris enormiter producendam 
quis non perspicit? At paradoxum hujusmodi deglu* 
tire nihil est quod nos compellat, postquam Theo- 
doricus, rebus gestis multo quam mos propinquior, 
nullam certam Normannorum irruptionem determi- 
navit; wt historia ejus integritas planissime salve- 
tur, modo assignari possit tempus aliquod, quo bar- 
bari illi in Brabantiam penetraverint, εἰ latrocinia, 
sua immanesque carnificinas exercuerint. Id vero si 
ante posteriorem illam. vastationem, de qua. Theodo- 
vicus numero nostro 10 meminit, cujusque incendio 
per decem et octo annos totum orbem arsisse 
narrat; id, inquam, ante palmarem illam gentium 
Aquilonarium rabiem contigisse, si distinctiori au- 
ctoritate quam laudatus Colvenerius ostenderimus, 
sarta. tecta, manebit. ejus, aliorumque longe probabi- 
lior opinio, totis ferme quinquaginta citius annis, 
nempe circa annum, 835 aut 8306, senem tum, z- 
tate satis grandaevum, utpote octogenarium, marty- 
rii coronam αὖ e[feris Christiani nominis hostibus 
consecutum. fuisse. 

20 Colvenerii responsum non vidit, opinor, Gur- 
nexius; neque vero ei opus [uit recentiorum auci- 
liis, ut propositam. controversiam aliquousque eno- 
daret; quam certe. non oscitanter expendit laudata 
superius Facis suz historic dissertatione ultima, 
ea argumenta congerens, qua hic attigisse et nonni- 
hil illustrasse, erit plane eorum elucidatio, qua hic 
dirimenda suscepimus. Verbo pramonuisse juverit, 
tempus viz umquam opportunius barbaris istis illu- 
zisse, quo Gallias rapinis suis infestarent, quam 
eam tempestatem qua interius adeo ardebant ingva- 
tissimi filii. Lotharius, Ludovicus εἰ Pippinus in 
pium Imperatorem, parentem. suum optimum, ut 
merito stupeat. accuratissimus Francie muperus hi- 
sloricus, noster Gabriel Daniel, tomo 1 editionis 
prima pag. 638, plura ipsos damna per id tempus 
turbatissimo regno non intulisse. In Frisiam porro 
exscendisse et aliquousque ab anno 880 penetrasse 
non diffitebor, diserte id affirmantibus ejus temporis 
scriptoribus, quos ibidem allegare non negligit. Sunt 
ii auctores veterum Annalium, partim Baronio no- 
torum, partim recentius editorum, quorum subsidio 
texitur. series paulo clarior variarum. illarum, toti 
Galli: funestissimarum irruptionum, quibus formi- 
danda illa. gentium. nomina mostro etiam Belgio, 
tamquam alia post Attilam flagella, incubuerunt, 
quarumque originem paulo altius apud Gurnezium 
a pag. 200 repetitam invenies; hic ποὺς sat erit 
eam detexisse, qua S.  Libertum ab ipsis interem- 
ptum, reddatur quam verosimillimum. 

21 Ea hic igitur omnia pratereo qua de primis 
Normannorum moribus, a Carolo Magno repressis 
ez Eginardo aut aliunde recenset. Gurnexius, alia 
eliam. fusius memorans, a curiosis istic. videnda; 
neque attendendz prima ad oram Flandriz levio- 
ves infestationes, quas aliqui anno 815 aut 820 
referunt, viz levia secuturarum calamitatum pra- 
ludia : huc spectant potissimum rapinz, cedes, in- 
cendia, verbo damna innumera Frisic primum, 
deinde Hollandiz, tum οἱ Brabantiz nostra illata 
post annum 830, cum. nullam Brabantinam incur- 
sationem antiquiorem noverimus, de quibus solis hic 
nobis agendum. Et primum quidem occurrit Chro- 
nicon de gestis Normannorum inter Scriptores Fran- 
ciz apud du Chesne tomo 2, pag. 524, in quo no- 


tatur 


AUCTORE 
jJ. B. 5; 


Invenienda 

Normanno- 

rum in Bel- 
quium incur- 
5i0, 


que cum S. 
Liberti etate 
componi pos- 
sit; 


eam vero 
suggerunt 
chronica 
Francica 


AUCTORE 
Jc Β: 5. 


pro anno 
855, 


SECULO IX. 


Sancti elo- 
gium; 


* πρὸς τὴν 
βασιλεύουσαν 
πόλιν. 


680 


tatur barbare gentis devastatio in Frisia ab ipso 
anno 833, qua homines multi occisi fuerint alii- 
que captivi abducti. Hc prima emxscensio in eas 
partes fuisse videtur, uno forte anno hic anticipata, 
cum in Annalibus Bertiniensibus ad. annum 834, 
sic legam : Interim etiam classis de Danis ve- 
niens in Frisiam, aliquam partem ex illa deva- 
stavit; et inde per vetus Trajectum ad empo- 
rium, quod vocatur Dorestadus, venientes, om- 
nia diripuerunt. T'um vero ad annum sequentem 
835 distincte notatur: Normanni secunda irru- 
ptione Dorestadium irruentes, vastaverunt atque 
hostiliter deprzdati sunt. Conspirant omnia in 
alteram illam, ut audaciorem ita funestiorem anni 
835, via jam ante quasi strata, invasionem in ez- 
iremam usque DBrabantiam. extensam, ut. apertius 
docebunt sequentia documenta. 

22 Rem omnem non satis exprimit auctor Vita 
et actuum. Ludovici Pii, apud eumdem du Chesne 
pag. 314, dum paucis innuit irruptionem Nor- 
mannorum in Frisiam dicto anno 835; at pre 
ceteris clare loculus est auctor incertus A nnalium 
Francorum, a JPitluo primum editorum, ubi ad 
annum. istum 835, nihil dubii relinquit quin. in 
Brabantiam usque sese effuderit pestis illa .Nor- 
mannica dum Antverpiam nostram tam diserte com- 
memorat. Primum ait : Normannos Dorostadum 
( hodie Wyck te Duerstede) vastavisse. T'um ple- 
nius: Normanni Anduuerpiam civitatem incen- 
dunt, similiter et Wittham emporium juxta 
ostium Moss fluminis, et a Frisionibus tribu- 
ium aeceperunt. Hos Annales procul dubio vidit 
et transcripsit, in annis tamen biennio deflectens 
Sigebertus, pro anno 835, notans 831, ex cujus 
conformitate ves minime dubio relinquitur. Sic 
igitur iste : Northmanmni Gallias graviter infe- 
stant, Dorestatum vastant, Andoverpiam oppi- 
dum et Vuitlant emporium, situm juxta ostium 
Mosz, incendunt, a Fresonibus tributum acci- 


DE S. JOSEPH EPISCOPO ET CONFESSORE. 


piunt. Huc etiam adducit Papebrochius in. Anna- 
libus suis Antverpiensibus, quos pralo paratos reli- 
quit, locum Theobaldi in historian S. Gummari, 
dum narrat per fluvium. Scindam, tunc haud dubie 
quam modo latiorem, pervenisse barbaros Turni- 
nun (hodie Deurne ) ibique monasterium, tum Li- 
ram et Mechliniam exussisse, ut suo loco pluribus 
disquirendum erit. 

28 Ut paucis complectar omnia, jam dictis con- 
sonant scriptores alii a Gurnezio citati, quos hic 
majori numero colligere nihil profuerit, cum. ex 
adductis modo antiquissimis testimoniis cetera ac- 
cepta esse, facile quisque intelligat. Sit igitur vero- 
simillima conclusio, non alteri tempori opportunius 
innecti posse quasitam martyrii S. Liberti epo- 
cham, quam anno jam toties dicto 835. Nec signa- 
tus martyrii dies xiv Julii (si non potius inventio- 
nis dicendus est) a vero multum abludit, astivo 
enim tempore usos pradones, minime dubium cre- 
diderim ; at celerem fuisse per Brabantiam atque 
Hasbaniam depopulationem inde datur colligi, quod 
teste cilato superius Vite et actwum Ludovici Pii 
auctore, ad eorum. (nempe Normannorum.) inso- 
lentiam comprimendam perrexerit Imperator, ut, 
hoste imminente, spolia raptim. convasanda fuerint, 
quo se im Frisiam indeque im maves reciperent. 
Atque hic Commentarium | sistimus, nihil magno. 
pere soliciti de apologia fuge S. Liberti texenda, 
postquam Servator ipse Christus suos tam. diserte 
monuit: Si vos persecuti fuerint in una civitate, 
fugite in aliam. Cur autem in Hasbaniam potius 
quam alio fugerit, mihi saltem divinare non lubet : 
in promptu iis solutio, qui Sancti matrem .Elisam 
appellant, eamque in .Hasbania illustri et prapo- 
lenti genere ortam. existimant, ut proinde ad ditio- 
nem propriam Hasbaniensem S. Libertus se rece- 
perit; quod. cum ipsis tantisper supponere non gra- 
vabimur, aliis monumentis ad hac elucidanda plane 
deficientibus. 


DE S. JOSEPH EP. 


ET CONFESSORE 


Ex tabulis Grzcis, et Historia ecclesiastica. 


lavissima hodie S. Joseph, archiepiscopi ur- 

bis "Thessalonicensis, memoria signatur. in 

Fastis Grecis, Menais videlicet impressis, 

eorumque Ms. Indice, Maximo Cythero- 
vum Episcopo, Men«ais bibliothece Ambrosiana ac 
AMenzo Chiffletii, ac in sepe dicto supplemento Sir- 
mondo-Chiffletiano αὐ Menza excusa. Elogium 
parvum habet Sirletus; sed illo pratermisso, da- 
bimus id, quod legitur im Basiliano Synazario : 
Sanetus pater noster Joseph vixit, imperante 
Theophilo iconomacho, Photini et Theoctistz 
filius, Theodori, Studitarum hegumeni, frater; 
qui propter conversationem suam, virtute con- 
spieuam ,. communi caleulo creatur episcopus 
Thessalonicensis. Ubi quando satis diu erat ver- 
satus, et orthodoxam fidem docuerat, jussu Im- 
peratoris Constantinopolim ἡ reversus est. Et 
cum tam ipse, quam ejus frater stetissent coram 


Imperatore iconomacho, venerabilium imaginum 
cultum abnegare compellebantur. Quo cum adigi 
non possent; Theodorus quidem ad paludem 
Apolloniadis in exilium relegatus est; Joseph 
vero in variis carceribus versatus, et reliquam 
etiam calamitatem constanter perpessus, rur- 
sumque a quodam impiorum, ab Imperatore 
misso, heereticze fidei professioni subscribere co- 
actus, idque facere renuens, in obscuriorem car- 
cerem inclusus, e vivis abiit. Unde videtur Mar- 
tyris nomine mon. indignus, quamvis titulo ὁμολο- 
γητοῦ, confessoris, vel episcopi 'Thessalonicensis 
dumtaxat signatum repererim apud. Gracos ; recte- 
que observat Gretserus in notis ad homiliam in san- 
ctam Crucem, ab ipso compositam, àn titulo orationis 
ὁμολογητὸν nominari, quod nomen apud Graecos illis 
datur, qui extra martyrium, aliquid. fidei vel justi- 
liz causa. perpetiuntur, 


2 


quo verosi- 
millime San. 
ctus marty- 
s affectus 


Ε 


A 


versiculi ; 


varia ad 
Sanctum 


spectantia ; 


factis, 


B 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


2 Supradictum. Supplementum. Sirmondo-Clif- 
fletiamum. hos pangit. versiculos : 


"Econcpov ἡ σάρξ * οὗ λυθέντος, Παμμάχαρ, 
Οὐδὲν μέσον σοί πρὸς Θεοῦ θεωρίαν. 

Caro speculum : dum ter Beate, hoc solvitur, 
Faciem intueri te Dei, nihil vetat, 


Porro in. Menzis impressis ac Maximo Cytherzo 
repetitur Sanctus die xv. hujus cum simili elogio, 
cui in fine additur : Prope czecis custodiis inclu- 
sus mancipatur, in quibus multa et intolerabilia 
mala sustinuit; fameque et siti, et omnibus cala- 
mitatibus absumptus, ad zeternam quietem, quam 
nullam ullo tempore in presenti reperit vita, 
emigravit : eujus precibus ab omnibus malis li- 
beremur. Amen. Cave ne hunc Josephum confun- 
das cum alio ejusdem nominis Hymnographo, ali- 
quantulum. juniore, quem dedimus die 11 Aprilis, 
a pag. 266. 

3 In Vita S. Nicolai Studitz ad diem 1v Fe- 
bruarii mentio fit de hoc S. Josepho. Varias epi- 
stolas, a S. Theodoro ad ipsun datas extare apud 
Baronium, significatum est. ibidem in annotatis ad 
cap. 9, littera f; de quibus moz. Ex numero 37 
ejusdem. Vite etiam discimus, S. Platonem, qui 
colitur rv Aprilis, duorum istorum fratrum avun- 
culum fuisse : nam, ut ibidem narratur, ipse Theo- 
dorus gloriose depositus fuit xvr Januarii juxta 
inclytum ac afflatum a Deo ejus avunculum Pla- 
tonem, unà cum fratre ac Episcopo Joseph a 
dextris ad orientalem partem delubri S. Przecur- 
soris : monasterium quippe Studitarum conditum 
erat in honorem S. Joannis Baptiste. De hoc no- 
stro sancto Prasule etiam recurrit mentio in Com- 
mentario historico S. TTheophylacti, Episcopi Nico- 
mediensis, ad diem vix Martii, num. 6. 

4 Plurimum illustratur S. Joseph ez epistolis 
SS. Theodori germani sui ad 86 datis, quas producit 
Baronius, primo, ut fatetur ad annum 808 num. 1, 
ex codice Columnensis bibliothecee latinitate do- 
natas opera et diligentia Sirmundi. Ad annum 
809, num. 46 ista praemittit : Cum in hunc modum 
pseudoepiscopus Thessalonicensis... tam crudelia 
atque deformia ageret adversus sanctissimos mo- 
nachos, qui ejus communionem aversarentur... 
qui vere pastor erat, et pater, legitimusque ar- 
chiepiscopus Thessalonicze Josephus ab haereticis 
Mechianis in synodo Mcechiana (de qua agit 
ibid. num. 3) depositus. His auditis magnopere 
eruciabatur ; de hisque iterum scripsit ad ipsum 
germanum suum Theodorum, quibus ille rescri- 
psit consolatorias, relatas ibidem mum. 47. Unde 
paucula delibo : Ego vero non per antiphrasim, 
absit, sed vere prorsus, elucere te his tempori- 
bus nostris in archiepiscopali dignitate, sancto- 
rum Patrum exemplo dixi. Nec aberrem si co- 
lumnam, et firmamentum Ecclesize te vocem, mi 
frater optime, etc. Et ex epistola ibidem relata ad 


681 


annum 815, num. 11 discimus Sanctum nostrum in 
exilium relegatum fuisse : Exurge itaqve vir 
Dei..... non penitus in insula relinqueris. Exer- 
ceri forsitan et probari te, sicut antea, oportet, 
ut coronam inde referas illustriorem. Ibidem 
num. 8 egerat de exilio in dicta insula, quam non 
exprimit, occasione S. Platonis, circumseripti in 
una quadam insula ex his, quz ante urbem sunt : 
(de Constantinopoli egerat) quemadmodum et fra- 
ter noster Josephus Archiepiscopus Thessaloni- 
cz in alia quadam valde aspera ; unde situm. ejus 
aliquousque colligas. ΕἾ rursum ad annum 816, 
mum. 43, suavissima et vere fraterna. epistola. a 
Baronio, summis laudibus eum prosecuto, profertur ; 
in qua Theodorus doleve se dicit, inter alia per- 
li jambos, quos contra Iconomachos scri- 
pserat. Longum esset totam transcribere, quam sic 
concludit : Saluto eos, qui reverentiz tuze famu- 
lantur; qui mecum est, Nicolaus videlicet, ut 
famulus supplex veneratur. 

5 Alia Sancti nostri decora ibidem traduntur. 
Palam negat, se cum patriarcha Constantinopolitano 
commvunicaturum ad. annum 808, num. 2. Et, ut 
narratur mum. 17, Theodori fratris sui sententice 
defensor et propugnator, nec audiri potuit, imo 
calumniam passus, quod malis artibus archiepi- 
scopatum esset adeptus, ad Simeonem mona- 
chum.... litteras reddidit, quz dantur cum apolo- 
gia de episcopatu mum. 18; de separatione ejus 
(qua est apud Theophanem ac Cedrenum) num. 19. 
De Oratione ejus in venerandam ac vivificam Cru- 
cem, α Gretsero nostro e Graco versa, et inserta, 
ejus tomo 2, de Cruce Christi; (de qua re, uti et de 
tempore, quo scripta fuit, vide ipsius notas) agit 
Possevinus noster tomo 1, Apparatus sacri Canones, 
quos noster composuit, distinguendos ab iis, quos 
concinnavit Josephus Hiymmnographus, dictum ad 
eumdem diem xx Aprilis pag. 268. Videri potest 
etiam Simonis Wangnereckii nostri Pietas Mariana 
Grecorum in Prolegomenis num. 22. Commentarius 
de Scriptoribus Ecclesiasticis recentissime editus, de 
S. Josephi scriptis agit tomo 2 a col. 24. 

6 Quo anno obierit S. Joseph, non habeo unde 
definiam, deficiente ejus Vita, quae si alicunde 
eruatur, forte licebit de anno mortis, et fortasse 
etiam de die, quo obiit, aliquid certi statuere : siqui- 
dem conscripta umquam fuerit, de qua re mihi non 
constat. Illud interea videtur satis certum, vitam 
non producisse ultra annum 844 vel provime se- 
quentem ; quantum assequimur e Vita S. Theodore 
Imperatricis, data ad. diem. x1 Februarii, S vur, 
mum. 55 ; ubi verba leges supra a nobis prolata ; et 
paullo post ibidem mum. 56, relata solenni trans- 
latione S. Theodori, de qua supra, dicitur ejusdem 
Theodori corpus im Studii monasterio collocatum 
fuisse, in quo et magni Platonis et beati quoque 
Josephi dives arca pariter asservatur. Qua trans- 
latio ibidem affigitur anno 844 aut sequenti ; Baro- 
nio illam innectente anno 844. 


DE 


AUCTORE 
JU; 


et scriptis iL- 
Lustrem; 


E 


qui non vizit 
ultra annum 
844 aut 813. 


UBES 


ANNO MXXIY. 


B 


S. Henricum 
Imperii de- 
cus piaci- 
puwunm, 


non Bcium 
genere, sed 
Saxonen 
fuisse, 


ACTA SANCTORUM. 


DE S. HENRICO IMPERATORE 


BAMBERGZE IN GERMANIA. 


GOMMENTARIUS PRJEVIUS. 
δ 1. Sancti genus, nomen et agnomina. 


piscopatus Bambergensis elogia paucis sed 
non ineleganter delibavit Gasparus Bru- 
schius; urbs ipsa non semelin Actis nostris 
descripta est, patrono οἱ fundatore ecclesia 
suc gaudens S. Henrico, quem Casarum suorum 
decus et gloriam, hoc vel potius precedenti die, celo 
transmisit, Germania, ejus nominis Regem ordine 
secundum, Imperatorem vero primum, quem tamen 
communiori acceptione Henricum II appellabimus, 
virum insigni prorsus sanctimonia. clarum, virgini- 
tate in conjugio servata illustrem, beneficentia in Ec- 
clesiam nulli secundum; ut de perpetuis ejus etiam 
intestinis bellis hic non agamus, quibus toto regni et 
imperii sui tempore etiam a proximis, et sibi obstri- 
clissimis exagitatus fuit. Germaniz interiora ad- 
versus rebelles egregie tutatus, externos vero hostes 
Slavos, Bohemos, Polonos aliosque invictis armis 
insecutus ; quique in oppositas mazime Europa par- 
tes Apuliam et. Flandriam victricia signa. circum- 
tulit. Ea, inquam, hic ez professo eruderanda. non 
suscipimus, iis potissimum intenti, que ad. singula- 
ves ejus virtutes, Christiano et vere sancto principe 
dignas, miracula et cultum, tota Catholica Ecclesia 
merito propagatum, pertinere censebimus ; eos pra- 
cipue scriptores audituri, qui ejus pro fide et reli- 
gione fortiter gesta, munificentium in. ezstruendis 
restaurandisque ecclesiis, ceteraque intemeratze san- 
ctitatis argumenta prosecuti sunt. Atque hzc praci- 
pua erunt. tractationis hujus przviz argumenta, sic 
tamen a nobis hoc loco ordinanda, ut nihil omissuri 
simus, quo totus vitz cursus illustrari possit, id quod 
à nemine hactenus prastitum. esse utut. mirati sint 
multi, nemo certe implezam rerum silvam compla- 
nare ausus est. Sed hic prius exequenda sunt, qua 
in titulo proposuimus. 

2 Hac inter primum occurrit Sancti ipsius ge- 
nus, stirps, origo seu familia, de qua dubium mihi 
nullum subortum fuisset, post lecta tam varia scri- 
ptorum. cogvorum testimonia, nisi noster Matthaeus 
Raderus in sua Bavaria sancta tom. 1, pagina 103, 
ad rem paulo accuratius examinandam compulisset. 
Refellere istic conatur Raderus receptiorem S. Hen- 
rici progeniem, qua ex communi cum Ottone I sti- 
pite, nempe Henrico Aucupe, descenderit, gradu 
lertio consanguinitatis per duos .Henricos, alterum 
Ottonis magni fratrem, alterum Ottonis II fratrue- 
lem, Ottoni III decessori suo conjunctus ; cujus 
proinde arbor genealogica primo statim intuitu per- 
spectissima. sit. Lineam aliam ibi Raderus sequenti 
pag. 104 substituit, ez Hofmanno acceptam, quasi 
ex ea probetur, S. Henricus, non Saxo sed Boius 
genere fuisse, quod tamen negat Hofmannus ipse in 
nupera. Ludwigi editione col. 50, hisce verbis tabu- 


le sue pramissis: Eo (S. Henrico) sine virili stir- 
pe absumpto, imperatoria dignitas de gente Sa- 
xonica Henrici Aucupis excidit, et ad Francos 
Orientales transiit. Qualiscumque igitur sit obscu- 
rior illa. Hofmanni tabula, a Raderi opinione ipsum 
recedere manifestum est : clariorem agnoscere oportet, 
quam ipse frustra impugnat, inutili eque conatu va- 
ria, insignia adducens, ex quibus id demum confici- 
tur, quod in controversiam non venit, S. Henricum 
Bavariz ducem fuisse. 

3 Pradictam tabulam αὖ Hofmanno istic propo- 
situm, et a. Radero descriptam operosius. discutere 
nec studii nec opera pretium est, satis erit superque, 
ea veterum testimonia proferre in medium, ez qui- 
bus evidenter pateat, S. Henrici cum Ottone 111 
consanguinitas tam. propinqua, ut et ipsum ez Ot- 
tonis magni genere fuisse oporteat ; cujus rei testis 
synchronus, et omni exceptione major est A delboldus 
Ultrajectensis episcopus de rebus gestis S. Henrici 
apud Gretserum pag. 432, nobis infra in nova edi- 
tione, num. 5. Ubi praemisso de Ottonis III pra- 
matura morte luctu, sic subjungit: Dolor esset 
etiam insanabilis, nisi superstes ei exstitisset 
Henricus dux gloriosus, et vir ad regnum susci- 
piendum strenuus. Is tunc temporis ducatum in 
Bavariensi regno tenebat, populum pacifice rege- 
bat, pacem amplificabat, ecclesiarum facultates 
augebat, leges et religiones magnificabat. Tan- 
dem sicin ducatu vixit, quod omnibus placuit, ut 
de ducatu transduceretur ad regnum, de vexillo 
extolleretur in solium hereditarium; heredita- 
rium dicimus, quia ut ab his, qui genealogias com- 
putare noverant, audivimus, a Carolo magno ex 
parte patris decimam septimam, ex parte matris 
decimam sextam lineam propagationis tenebat. 
Insupertertius Otto" post obitum in regem elige- 
batur, et IPSI TERTIUM AD INVICEM CONSANGUI- 
NITATIS GRADUM TENEBANT. Tac ibi. 

4 Rursusin eamdem sententiam loquitur Adelbol- 
dus paulo post pag. 434, ubi recensitis S. Henrici 
amulis, inter quos erat "Theodoricus Lothariensis, 
de eo ait, quod Henricum Ducem in regno esse 
sciens heredem, noluit incipere, quod non posset 
finire. Mitto hic que Hofmannus et alii asserunt, de 
reducta αὖ Ottone III ad septem electores imperii, 
regis Germanie (uti tunc loquebantur) electione, 
cum satis certum videatur, ad S. Henricum usque 
hereditariam successionem locum habuisse ; Sanctum 
vero eo jure regnum adipisci non potuisse, nisi ez 
Ottoniano genere prognatus fuerit, quod clarissime 
emel el iterum hic pronuntiat Adelboldus. Neque 
obscure consentit Ditmarus, dum S. Henricum in 
libri sui quinti prologo, natum de stemmate regum 
affürmat; idemque libri istius quinti initio, apud 
Leibnitium pag. 365, jus hereditarium plane agno- 
scit, maxima procerum multitudine una voce ve- 
spondente; Henricum Christi adjutorio, et jure 
hereditario regnaturum. Adde Sigebertum Gem- 
blacensem, cujus haec sunt verba. ad annum. 1002 : 
Fuit quippe (S. Henricus) filius Heinrici ducis, 
qui fuit genitus de Heinrico fratre primi Ottonis 


Impe- 


ez Adelboldo 
episcopo Ul- 
trajectino 


* [orte tertii 
Oltonis 


F 


aliisque pla- 
ne evincitur 


contra Rade- 
rum 


sententiam 
postmodum 
retractan- 
tem, 


€ 


Sancti no- 
men et cog- 
nomina, 


DIE DECTMA QUARTA JULII. 


Imperatoris. Unde restituendus Mabillonii lapsus 
in Annalibus Benedictinis pag. 159, num. 25, dum 
S. Henrieum scribit, filium Henrici Ducis, Ottonis 
magni fratris, ec dictis enim liquido patet, legen- 
dum, Ottonis magni ex fratre nepotis. ZTuc revoca 
Chronographi Saxonis ad dictum annum 1002, satis 
expressos terminos : Preefatus dux Henrieus nepos 
regalis in regnum eligitur. 

5 Plura huc non congeram testimonia, qua apud 
eumdem Chronographum anno 983, et alibi vecur- 
vunt, cum jam adducta abunde sufficere videantur ad 
eam, quam hic dare pretendimus, veram et exactam 
Henricianz stirpis notitiam, quidquid adversus eam 
pugnet Raderus aut alii, ex variis insignibus sive 
Bamberga sive alibi exstantibus. Salleri nostri syn- 
tagma de stirpe S. Henrici non vidi, neque alios in 
ea disceptatione citari solitos, quorum omnium au- 
ctoritas ad Α delboldum, Ditmarum, Sigebertum et 
Chronographum Saxonem comparanda non est, sal- 
tem apud eos qui veritatis historic momenta probe 
norint expendere: nam de Hezilonis cognomento 
Henrico Bavaro S. Henrici parenti adjecto (quem 
verius Rixosum, sed et pium dixeris) quidquid ad- 
versus Ottonem II molitus sit, ut habes in Vita S. 
Godehardi 1v Maii num. 1, pag. 504 : de Hezilonis, 
inquam, appellatione, unde Raderus varia colligere 
nititur, nulla mihi altercatio. Apud veteres deest 
omnino affictus character, atque ex adductis scripto- 
ribus indubitatum omnino est, dicendum ipsum Ot- 
tonis magni ex fratre nepotem, adeoque S. Henri- 
eum ejusdem Ottonis in eadem linea pronepotem : 
quo spectat Ottonis II diploma, apud Gretserum 
pag. 13, inquo Henricum Bavarorum ducem, hujus, 
quo de agimus, patrem, carum nepotem appellat, 
intellige patruelem, ut bene explicat Gretserus pag. 
84, ubi genealogiaum hanc nostram egregie confir- 
mat. Ne diutius de re explorata. disseram, consule 
Vitam B. Mathildis xxv Martii cap. 5, pag. 366, 
S. Henrici jussu scriptam ipsique dicatam, et delu- 
cidam invenies Sancti mostri genealogiam, ac de 
imperio ejus vaticinium ; qua omnia dubitare non 
sinunt, quin S. Henricus ab Henrico Aucupe per 
synonymos patrem et avum originem trazerit. 

6 Pluribus igitur hic supersedeo, neque ea om- 
nia operostus. adducere aut refellere lubet, qua a 
variis excogitata sunt, nationali potius spiritu quam 
studio veritatis. Raderus ipse, post tam multa in 
Bavarorum gratiam ex insignibus gentilitüs et 
aliunde collecta, tomo demum. quarto Bavariz sua 
sancte pag. 34, rei evidentiz postliminio cedens, 
hac verba inserere non dubitavit: Henricum enim 
sanctum Saxonem origine jam volumus, ut ex 
Ditmaro liquet, atque etiam ez aliis, quos jam 
abunde dedimus. Qui ambas sententias, nescio an 
serio, componere nituntur, aut nihil agunt, aut 
mere in vocibus ludunt, et ad inanes verborum com- 
mutationes omnia revocant. Non hic de patria pu- 
gnamus, ut pro Homero Gracie civitates, nam S. 
Henricum in Bavaria et Abudiaci natum, ultro et li- 
benter concedimus ; ast avito sanguine, aut ez priori- 
bus illis Baioariorum. dynastis aut ducibus originem 
duaisse, eque negamus atque certum est, Caroli V 
Casaris progeniem, in Augustissimo Imperatore no- 
stro Carolo VI superstitem, non Hispanam genere 
sed Austriacam. et. Germanicam agnoscendam esse. 
Hinc ad reliqua in S titulo praefixa. tuto procedimus. 

"7 Nominis Henrici etymon, ut ez Aventino re- 
cte notavit Gretserus pag. 80, Germanicum est ab 
hat vel [aim quod est domi, et Weicl) dives, et 
regnum atque imperium : inde fjainveicl), fjaim- 
reich, fjeinveicl), ete. Veteres Honoricum dizere ; 
ast in usu est Henricus. Zungari (pergit ez Aven- 


683 


tino Gretserus) Hzemericum, et absque aspiratione 
ZEmericum vocant. Fuit filius S. Stephani regis 
Hungarorum οἱ Gisel sororis S. Henrici Impera- 
toris. Significatur hoc nomine prudens et bonus pa- 
ter -[amilias, et qui colit regnum et imperium. Sub 
Henrici nomine noti sunt reges Germanie seu Im- 
peratores seplem; PF'ranciz reges quatuor, limala 
nomenclatura in Henri; Angliz reges octo; atquein 
Hispaniam usque transiit, habuitque synonymos 
reges quatuor sub Henrique nomine, quod Itali 
Errico pronuntiant. Notat praterea Gretserus co- 
gnomenta habuisse Henricum Imperatorem, sancti 
a sanctitate, pii a pietate, claudi a luzato femore. 
Frequentes vero fuisse hujusmodi appellationes re- 
gibus οἱ Imperatoribus adjectas, vulgo notum. est. 
Hinc Auceps ille, Henrici sancti proavus, quod 
ancupio delectaretur, et humilis etiam dictus, quod 
coronam imperialem detrectasset. Ottoni II rufi 
cognomen adhasit, Ottoni III pueri, quod puer re- 
gnare cepisset : Henricus III niger dictus est, Con- 
radus ejus pater salicus. Nec in F'rancia defuere 
indita facillime cognomenta, ut habes in Carolis 
calvo, erasso, simplice, sapiente, etc., ut ad Grz- 
cos non accedamus, quibus non minor fuit libertas 
Imperatores suos agnominandi. 

8 Et de pii quidem et sancti cognomentis S. 
Henrico tributis, res in comperto est, potissima imo 
sola quastio vertitur de claudi appellatione, quam 
miris modis ei inditam narrant scriptores, quos inter 
is qui Sancti aliqualem Vitam scripsit monachus, 
opinor, sed huc usque anonymus in fragmento Bam- 
bergensi, addendo capiti 22, longam historiam me- 
morat, quam ut suggillare prorsus molim, potiori 
tamen auctoritaiis pondere praditam vellem, et ma- 
jori veterum consensu firmatam, tradentibus aliis 
apud laudatum Gretserum, S. Henricum, in bello 
-Longobardico contra  Arduinum seu Hardwigum, 
captum, cum, deceptis custodibus elapsus, de 
muro se przcipitasset, luxato fractove crure, 
postea claudieasse, unde COrLAuDI cognomentum 
habuerit. His adde, si lubet, quz in eamdem rem 
congessit Hofmannus, in citatis suis Annalibus col. 
38 et 39, et novissime Burchadus Struvius in Syn- 
tagmate historie suz Germanice parte 1, pag. 372. 
Neque pratereundus est laudatus etiam. supra. Ga- 
spar Bruschius, tomo de Monasteriis Germaniz, ubi 
pag. 81 Montem Monachorum, die quo nos abunde 
locuti sumus ad. Acta S. Ottonis die secunda Julii, 
describens, alia obtrudit, minus etiam credibilia, ut 
diversissima illa ejusdem rei diversimode narrata 
adjuncta, invitum etiam quemlibet de veritate anci- 
pitem harere compellant. 

9 Claudicationem equidem admitto, at, ut verum 
fatear, in nullam adductarum a scriptoribus illis 
causarum multum inclinor; magis placent ea qua 
habet Browerus noster in Antiquitatibus Fuldensi- 
bus lib. 3, cap. 15, pag. 255, his verbis : Hic idem 
Henricus (sanctus) cur Claudi cognomen tulerit, 
inquiri video. Nauclerus fama exceptum perhibet, 
ex objecto Regi coitus viso id evenisse, cum 
Rom: in ecclesia D. Marie Majoris Christum 
Jesum, summum sacerdotem, Matre Sanctorum- 
que stipatum choro, rem divinam patrare con- 
spicatus, simul ab Evangelio recitato, angeli 
manu librum ad se ferri vidit, oseulo de more 
libandum ; atque eo in ostento exiisse de mentis 
potestate, sensibus alienatis : eumque quid secum 
ageretur, ille quidem nesciret, angelum, collau- 
data ejus pudicitia, et castimoni: studio, teti- 
gisse nervum femoris, atque inde claudicare 
coepisse. At comperior equidem in ecclesi:e Ful- 
densis membranis iis, quibus munificentia .ejus 


regia 


AUCTORE 
Jj. B. S. 


E 


inter que 
Claudi appel- 
latio; 


cujus verosi- 
milior causa 
redditur. 


AUCTORE 


J. B. S. 


* grallator 
seu ligno sa- 
lieas 


Regnavit an- 
nis paulo 
plusquam 
XXII. 


B 


vicit annos 
Lil, nattusan- 
710 CMLXXII, 
mortuus an- 
n0 MXXIV, 


C 


684 


regia describitur primis regnandi exordiis, cum 
se exerceret venatu, graviter a fera saucium no- 
men inde populari jaetatione fjufteljol; *, id est 
claudi tulisse. Quamobrem ex hoc fere incursu 
claudicasse potius, cum majoribus credere liceat ; 
[quam] ex angeli contactu, si illi viso sua fides, 
testificationem retulisse conjugalis abstinentice 
pudicitizeque. Clara hac, plana et sana sunt ; neque 
vero prodigiis opus fuit, ut quod inter mortales adeo 
obvium est, S. Henricus ez recte gradiente claudus 
redderetur. Hinc αὐ Sancti etatem , obitum et cul- 
tum progredimur. 


δ II. Sancti :etas, annus et dies obitus, 
cultus, elogia. 


tatem S. Henrici nec ab Adelboldo nec a Dit- 
maro repeti posse, perspicuum. est; prioris 
enim imperfectum est opus, desinens in anno 1004 ; 
alter autem. Sancto mon supervicit, premature e 
vivis ereptus anno 1018. Monachus vero anonymus, 
quem Vite qualiscumque auctorem supponimus, 
cap. 90 sic ait: Defuncto itaque beatissimo Dei 
famulo, anno regni sui xxIv, vitze Lir, imperii 
vero XI, etc. Ast hic in primo charactere errat, cum 
Sancti exordium. antea. innexuerit anno 1001 ; ve- 
rum ab vui Idus seu v1 Junii 1002 ad diem obitus 
xir sew xIv Julii, mom polest reperiri nisi annus 
xxi inchoatus; quocirca ab aliis rotundo mumero 
solum regnasse dicitur amnis xxi, ut Imperator 
vero annis x, qua omnia facile intelliguntur : non 
item quod mortuus sit anno. MXXII. uti plures scri- 
gsere, quos hic recitare non vacat, nedum refutare ; 
mon magis quam alios regni initia figentes ammo 
millesimo. Omnium instar hic sit auctor Vitze S. 
Meinwerci in nostra editione ad diem v Junii cap. 
18, num. 101, ubi dicitur S. Henricus cum totius 
Christianitatis inzestimabili moerore anno vite 
su: LII, regni xxii, imperii x, Dominicze Incar- 
nationis xxxiv defunctus; quod plane confirmat 
Chronographus Saxo ad dictum annum 1024, et 
terminis paulo expressioribus Annales Hildesemen- 
ses, quorum. hi sunt characteres : 
11 μχχιν, Indictione vir, Heinrichus Imperator 
Nativitatem Christi Babenberg ; Pascha Parthe- 
nopoli, Pentecosten vero Goslare honorifice cele- 
bravit. Qui postea Gruna venit, et ibi languore 
correptus decubuit; et cum totius regni moerore 
ah! ah! m Idus Julii hominem deposuit ; sed 
xxi annis, hebdomadis v et uno die regnavit. 
Anima ejus requiescat in pace. Det requiem ani- 
m: qui cuncta gubernat ubique. Zectus est cal- 
culus exclusis die v1 Junii, quo rex declaratus, et 
xui Julii, quo vita functus est : supersunt enim dies 
xxxv, qui per septem divisi pleno numero veddunt 
hebdomadas quinque et diem unum. Atque hzc qui- 
dem satis pervia et obvia sunt, habeturque tota vita 
periodus ad anmum ztatis quinquagesimum secun- 
dum producta, et retrogrado ordine mumerando fi- 
gendus omnino est annus nativitatis ante mensem J'u- 
mium DCCCCLXXII. Sic igitur rectissime in annotatis 
ad Vite pradicte cap. 30 computavit Gretserus in 
hunc modum : Moritur Imperator Henrieus anno 
MXXIY, 111 Idus Julii. Natus est anno pccccrxxir 
Ratisbonze (locum alium non procul inde dissitum 
Abudiacum notavit Raderus loco supra citato) pridie 
Nonas Maii, ut ex Ditmaro notat Fabricius in 
Originibus Saxonieis. Frustra hic pluribus discu- 
lias, quod in dubium non revocatur. 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


12. De die obitus quaestionem movere possent au- 
ctaria. Usuardina et recentiora Martyrologia | in 
quorum aliquibus signatur S. Henricus ru Zdus, in 
aliis pridie Idus, quo expressissime refertur in ho- 
dierno Romano : Bambergz, sancti Henrici primi 
Imperatoris, qui cum uxore sua Chunegunde 
perpetuam virginitatem servavit, et sanctum 
Stephanum Hungarorum regem cum universo 
fere ejus regno ad fidem Christi suscipiendam 
perduxit, cujus festivitas die sequenti celebratur, 
ut proinde eo die mortalitatem exuisse plane censea- 
tur. At pro Gretsero, prater antiquos scriptores jam 
supra laudatos, aliosque, quos recensere superfltwwum. 
judico, facit eadem S. Meinwerci Vita, loco citato 
hoc epitaphium referens : 


Henric Augustus virtutum germine justus, 
Hsec servat cujus viscera putris humus ; 
Splendor erat legum, speculum, lux, gemma- 
que regum, 
Ad coelos abiit, non moriens obiit. 
Idibus in ternis vexantem pondera carnis 
Julius zethereo sumpserat imperio. 


18 Hzc litem omnem prorsus dirimere videntur, 
quidquid in variis locis cultus fortasse fuerit S. 
Henricus xiv Julii ; quem recentiores passim omnes 
unanimi consensu eo die annuntiant, et nos alibi ad 
hunc ipsum vel ad sequentem xv omnia ad. Sanctum 
spectantia remisimus, secundum citatum modo Mar- 
tyrologium Romanum, in quo hodie ob solennius S. 
Bonaventure festum, Officium sancti Imperatoris 
dilatum est ad pradictam xv, quod proprio die re- 
poni commode non potuisset, cum S. Anacleti festi- 
vitate impediatur. Qui acciderit, ut in Sancti natali 
consignando variaverint Martyrologia, compertum 
equidem non habeo, at misi multum fallor, nodum 
omnem, in ea difficultate occurrentem. satis apposite 
dissolvit, qui S. Henricum obiisse scripsit ipsa nocte 
inter xin et xiv Julii intercurrente, sic ut ansa inde 
facillime accepta sit, diversos ejus transitui dies 
assignandi ; nisi forte solennitas canonizationis, aut 
aliqua alia. ratio. intervenerit. Utcumque vero id 
factum fuerit, tametsi hodierna Sancti solennitas ab 
Ecclesia, uti diximus, die sequenti, seu xv hoc 
tempore constanter recolatur, Acta ejus hac rece- 
ptiori celebritate. illustranda censuimus, ea qua ad 
ejus gesta et cultum pertinent hic prosecuturi, pra- 
missis Usuardi nonnullis auctariis in quibus et XIII 
et xiv Julii collocatum invenimus : nam apud anti- 
quiores mulla exstare potuit memoria Sancti, quem 
scimus undecimo primum seculo ad Superos evolasse. 

14 De cetero satis certum est, inclytam. adeo 
fuisse, et per totum orbem Catholicum percrebuisse 
S. Henrici virtutum, pietatis et miraculorum fa- 
mam, ut non diw post obitum pro Sancto haberi 
cmperit colique a fidelibus, presertim a. .Bamber- 
gensibus, quos continuo instilisse existimo, ut fun- 
dator suus in. Collitum album referretur, quamvis, 
ut fit, ob varia incidentia, res in proxime sequens 
seculum. dilata fuerit. Quo intermedio tempore in 
usw esse potuerint, quas olim descripsit noster Jan- 
ningus, Misses speciales, pro sanctis virginibus 
conjugibus celebrari solite, quarum ha sunt ora- 
tiones : Propitiare, quzesumus, Domine, animz fa- 
muli tui Henrici, et przesta, ut qui de tuis donis in 
hoc loco pervigili cura nomini tuo quotidiana prze- 
paravit obsequia, perpetua cum Sanetis perfrui 
mereatur letitia. Per Dominum. Secreta : Hanc 
oblationem, quesumus, Domine, ut ei ad salutem 
proveniat, eujus in hoc loco stipendiis nostra 
tibi servitus vegetata ministrat. Postcommunio, 


elc. , 


D 


die xi Julii, 


E 


quamquam. 
signetur xiv 
el XV. 


Quid de eo 
fieret ante. 
canonixalio- 
nem? 


In Usuardi- 
nis aliquibus 
gonilur die 
xn Julii ; 


in aliis die 
XIV. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. €85 


etc., eodem spectant. Oratio de sancta. Cunegunde, 
ita habet : Praesta, qugesumus, omnipotens Deus, 
ut anima famule tuse Chunegundce, omnium 
peccatorum suorum nexibus absoluta, cum om- 
nibus Sanctis tuis perpetua perfrui mereatur 
lztitia, etc. Ea quibus certe patet, abstinuisse per 
id tempus pios clientes a, Sanctorum honoribus ipsis 
deferendis. Neque verosimile est, ante canonizatio- 
nem S. Henrici nomen in sacros F'astos relatum 
fuisse, et primo quidem xu Julii, deinde xxv, ut 
palam facient exempla hic subnectenda. 

15 Inter codices nostros is qui de sancto Henri- 
eo xii Julii primus meminit, est Hagenoyensis in 
Germania scriptus, his verbis : In Babenberg, 
sancti Henrici Imperatoris confessoris. Brevius 
Matricula Cartusizee Ultrajectinz : Henrici Impe- 
ratoris. Elogium concinnavit Editio Lubeco-Colo- 
niensis : In civitate Babenbergensi, depositio 
sancti Henrici Imperatoris Christianissimi : qui 
regnavit xxir annis, sub anno millesimo. Cui 
desponsata fuit sancta Cunegundis filia Palatini 
Comitis Rheni, virgo devotissima. Qui pariter 
virginitates suas Deo vocentes, occulte virgines 
usque ad finem vitce permanserunt. Paulo aliter 
Grevenus, in. anno obitus exerrans : Civitate Baben- 
bergensi, sancti Henrici Imperatoris Christianis- 
simi, hujus nomini primi quoad Imperatores, be- 
nedictionem imperialem seu coronam assecutos. 
Cujus uxor Cunegundis virgo sanctissima, juven- 
culaque pulcherrima, ad hoc virum suum induxit, 
ut communi voto inter se perpetuam virginitatem 
servarent : in quo statu S. Henricus Christo 
serviens, anno Domini wxxi beato fine quievit, 
miraculis clarens. Joc idem elogium ampliavit 
Canisius ; neque in auctarüis suis praetermisit Mo- 
lanus, brevius tamen omnia complexus : Apud Bam- 
berge, sancti Henrici Imperatoris et confessoris. 
Atque hac hactenus recte ad xix Julii ; quibus addi 
posset. longior oratio F'lorarii Sanctorum, sic ut sit 
mirum, adeo postmodum invaluisse diem sequentem. 

16 Pro hac die xiv Julii inter codices mostros 
Usuardinos solum recurrunt Bruxellensis brevi hac 
phrasi: Sancti Henrici, Romani Imperatoris et 
confessoris ; et Molanus, eum hoc die repetens : Eo- 
dem die, sancti Henrici secundi, Romanorum Im- 
peratoris et confessoris, qui obiit anno wxxr. Le- 
ge, ul supra, anno ΜΧΧΙΥ. T'ransiit anachronismus in 
Mauroliycum, qui hoc ipso die sic scribit : Bamber- 
ge, sancti Henrici secundi Imperatoris sanctis- 
simi, qui cum uxore sua Cunegunde virginitatem 
servavit: a quibus Bambergensis ecclesia fundata 
et dotata fuit, obiitque anno salutis wxxr. Iisdem 
prope terminis signatur etiam. a. F'elicio, sed quod 
hic novum plane et mirum, α Galesinio pratermis- 
sus est, tum. hoc tum precedenti die. Qui versibus 
Sanctorum elogia intecuit Brautius, Sarsinensis 
episcopus, de Sancto hoc die cecinit : 


Henricus primus rex regum totius orbis 
Conjugis ornavit virginitate torum : 


quod vero subjungit de conversa per S. Henricum 
Hungaria, explicatione indiget, quam infra suo lo- 
co dabimus : 


Hungari: regnum Stephano cum rege fideli, 
Henricus Christi subdidit obsequio. 


Alios autem recentiores pratereo uti et Bucelinum 
cum longo suo elogio, cui antiquiora. et veriora sub- 
stituere malui. 


l7 Hac inter vetustius nullum aut magis authen- 


Tomus uu Julii. 


ticum. suggeri potest, quam quod libro suo quinto — Avcrong 


prafivit Ditmarus versibus hezumetris in hac ver- J. B. S. 

ba, non semper ad metrum exacta : 
" p ἌΡΗ Elogia ejus 
ez Ditmaro. 


Henrieus scandit, postquam puerilia vicit, 
Ardua virtutum, natus de stemmate regum. 
Huic pater Henricus Dux, et genitrix erat ejus 
Gisla suis meritis zequans vestigia regis, 
Conradi patris Burgundiz *regna tenentis. ^ * Burgundica 
Nutrit preeclarum Wolfsangus presul alumnum, 

Qui sequitur Dominumtoto conamine Christum. 


Post necem * patris ductor successit herilis, * mortem 
Ejus et imperium longe spectat quoque clavum. 
Maxima pars regni Slavo vastata crudeli * * feroci 


Multum lztatur quod ab hujus pace potitur 
Sedibus optatis, justeque rapacibus armis 
Procul depulsis, ac diva lege sedatis, 
Inflatos omnes contra se deprimit hostes, 
Demulcens socios jocundo famine cunctos. 
Si quo deliquit modicum, statim resipiscit, 
Fructibus ac dignis curabat vulnera carnis. 
Utilis Ecclesize, cunctis miseratur ubique. 
Merspurg si scires hujus pia vota, sitires 
Adventum tanti rectoris, et inclyta Christi 
Munera laudares, condignaque przemia ferres. E 


18 S. Henrici virtutes et res gestas per varios Chronogra- 
annos et capita prosequitur Chronographus Saxo, "^? Saxone, 
ex quo satis erit paucula. decerpere ad annum wiv. 
Igitur rex Henricus, cultor zequitatis inclytus, et 
religionis divinze przecipuus, quzecumque regni 
negotia a decessore suo, tamquam puero, et ipso 
intempestivo obitu przeoccupato, relicta fuissent 
minus caute ordinata, ipse secundum Domini ti- 
morem restaurare justeque disponere studuit. 
Videantur ibi qua ad restitutionem | episcopatus 
Merseburgensis pie et religiose contulit Rex sanctis- 
simus. En modicum fragmentum : Postquam igi- 
tur Rex beati desiderii sui explevit votum, re- 
versus Magdeburch, ne quod ex hac institutione 
Archiepiscopo ineusaretur intulisse damnum, 
quoddam sui juris eidem legali testamento tradi- 
dit predium, cum omnibus pertinentiis suis, in 
Zeudici provincia situm. Nam ipse in Domino 
magne devotionis Rex, de capella sua sumens 
non modicam partem reliquiarum beati Mauri- 
tii, hieme tune forte redivivo frigore scviente, 
terramque glaciali asperitate et nive cooperien- —F 
te, a monte S. Joannis Baptistz, ubi servaban- 
tur, nudis pedibus, ut fertur, calore pietatis illum 
animante, tricesimo die depositionis Gisilharii 
archiepiscopi, in civitatem detulit, cunctis festivo 
ritu, ut par erat, eas suscipientibus, quas et san- 
cto altari,cum przedictis donariis obtulit, ipsum- 
que diem, in honore prefati Martyris ejus eccle- 
size celebrare, quemadmodum habetur, instituit. 

19 Haud multum dissimile sancto Imperatori et alijs anti- 
encomium, sed. brevius concinnavit auctor Chronici wA LE 
Laureshamensis apud Freherum pag. 72 : Ottone 
tertio Imperatore Romze defuncto, et per Heri- 
bertum Coloniensem archiepiscopum atque Gode- 
fridum Ducem Aquisgrani sepulto, Henricus Dux 
Bavariorum imperii fascibus arreptis rex eligitur, 
et Moguntis solenniter ordinatur. Cujus quanta 
fuerint justiti: et pietatis insignia, testatur illa 
nobilis, quam condidit et in qua conditus est, 
Babenbergensis ecclesia. Siquidem tanto religio- 
nis amore ducebatur, ut monachorum pater ap- 
pellaretur. Et sane, inquit Mabillonius in Actis 
Bened. sec. 6, parte 1, pag. 454, vere eorum pa- 
trem fuisse et patronum, probant vetera passim 
instrumenta in eorum gratiam data, qua vide ibi, 


102 cum 


AUCTORE 


J. B. S. 


S. Henrici 
canonisatio 


B 


ab Egilberto 
episcopo ΙΧ 
procurata 
€st, 


686 


cum elencho Sanctorum, quos pius Imperator vi- 
vens coluerit, imo totum elogium quod hic inseri 
mereretur, nisi fivum esset sola vetustiora collige- 
re, quale etiam illud quod habet auctor. Vita san- 
cti Meinwerci apud nos cap. 2, num. 9, pag. 515: 
Heurieus Dux Bajoarieus, secundum seculi di- 
gnitatem locupletissimus, et litterarum studiis 
non tenuiter instructus, et quod his majus est, 
vir in omni perfectione ecclesiastica precipuus. 
Pluribus supersedeo, qua apud scriptores praser- 
lim in Vita S. Meinwerci satis obvia. sunt, cum 
nullus de sancto Imperatore sine merita laude me- 
minerit. Reliqua ad. sancti Imperatoris cullum. spe- 
ctantia dabit S sequens. 


ὃ III. Canonizatio, elevatio sacri corporis, 
et translationes. 


trum ad S. Henrici merita ostentanda. aut glo- 
U riam ei conciliandam multum: conferat visio, 
quam ejus Vita inseruit Annonymus monachus cap. 
28, aliis examinandum relinquam ; illustriora. po- 
sleris argumenta prebuit gloriosus in. Sanctis suis 
Omnipotens, dum ipsum pluribus egregiis miraculis 
inclarescere voluit, quibus demum motus Egilbertus 
Bambergensis episcopus, ordine nonus, eo rem per- 
duait, ut sacri Celitum honores sancto Imperatori 
decernerentur. Id quo anno acciderit, primum ezpe- 
diam, deinde cetera prosequar. E Egilberti ctate 
pendet totius rei decisio, quandoquidem eo potissi- 
mum . urgente procurata sit. predicta. canonizatio, et 
ad ipsummet directum Eugenii PP. III diploma, 
brevi producendum. Porro Episcoporum Catalogus 
movissime editus, et, mi fallor, ez Hofmanno con- 
tractus, episcopatus non nisi quinquennium Zgil- 
berto tribuit, quo ei ecclesi: praefuerit solicitudine 
vere paterna, dignus vita longiore. Obiit autem 
MOXLVI, sepultusque est in z:ede imperiali; eique 
successit Eberardus Bavarus, eodem ipso ammo ele- 
ctus. Cum igitur ad. predictum .Egilbertum perti- 
meat tota, istius. cause procuratio, ad ipsum autem 
destinetur Eugenii rescriptum, non potest ultra. ejus 
tempora differri S. Henrici canonixatio, unde ma- 
nifeste consequitur , deserendum a mobis Baronii 
calculum, quem mirum est, ad annum 1152. pra- 
dictam canonizationem. distulisse, qui Eugenü lit- 
teras ex nescio quo Chronico Bambergensi pra ocu- 
lis habuit. 

21 Ita scribit ad dictum annum 1152 num. 3 
ez Ottone Frisingensi in. Friderico lib. 1 cap. 63: 
Quod autem idem Otto meminit hic de Henrico 
Imperatore inter Sanctos relato, exstant de ea 
rein Chronico Bambergensi Eugenii PP. litter. 
Has ibi subjicit Baronius, et nos infra dabimus : 
ast ipsum. fefellit, opinor, Frisingensis, dum ad an- 
mum istum 1152, Conradi III supremum, occasione 
ejus sepultura sic habet loco citato : Juxta tumbam 
Imperatoris Henrici, ejus loci fundatoris, qui nu- 
per auctoritate Romans Ecclesi: in loca sancta 
levatus, pro sancto habetur, regio cultu eum se- 
pelivit : nempe ecclesia. Bambergensis, que Con- 
radi corpus alio transferri passa non. fuerat. Nimis 
serupulose particulam nuper accepit laudatus Baro- 
mius, quam ad. annos aliquot extendendam esse, docet 
aperte rerum series, adeo ut superstite Egilberto ca- 
nonizationem Rom decretum oporteat, verosimillime 
anno 1145, solennius deinde celebratam cum eleva- 
tione et translatione sacri corporis ab Eberardo suc- 
cessore anno 1147, quod plane evincitur ex demon- 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


strato superius Egilberti obitu; cui sane. jam vita 
functo Eugenii diploma inscribi non. potuit. Audia- 
tur Hofmannus, id disertius asserens, in Annalibus 
Bambergensibus col. 191. 

22 Sequenti anno (1145) Babebergz lux in- 
gens sanctitatis eluxit, quippe S. Henrieus Im- 
perator sanctitatem suam, multis miraculis ad 
sepulturam editis, confirmavit, et se ad coeleste 
illud Dei atque Sanetorum consortium receptum 
esse, comprobavit; ut Egilbertus episcopus hae 
de re legationem Romam mittendam et Euge- 
nium Pontificem de omnibus diligenter edocen- 
dum putarit. Quibus rebus cognitis, et legatorum 
relatione audita, Pontifex religione perfusus, 
ipsum S. Henricum confessorem, hoc ipso anno, 
nempe post obitum ejus centesimo vigesimo pri- 
mo, in Sanctorum numerum consecratione sua 
redegit; atque hae de re litteras Roma τ Idus 
Martias ad Egilbertum episcopum, et ceteros 
ecclesi: proceres dedit. Narrat Nunnesius mo- 
nachus, Johannem quemdam Cardinalem, cano- 
nizationi S. Henrici acriter obnitentem atque 
reluctantem, luminibus privatum, atque intole- 
rabili membrorum dolore correptum, severissi- 
mas temeritatis sue» dedisse poenas. Demum ve- 
ro eumdem, invocato ipsius confessoris nomine, 
sanitati pristince fuisse restitutum. Narratur ea 
punitio apud. Gretserum cap. 39, estque inter mira- 
cula inferius ordine nonum, mum. 9. 

23 Diploma ipsum canonizationis non. producit 
Hofmannus, neque mihi notum fateor citatum supra. 
a Baronio Chronicum, sed Hofmanni vices supplevit 
Gretserus, ez aliquo Anonymi apographo Bamber- 
gensi, unde bullam hic subnectimus : Eugenius Epi- 
Scopus, servus servorum Dei, venerabili fratri 
Egilberto episcopo, et dilectis filiis. canonicis 
Bambergensis ecclesize salutem et Apostolicam 
benedictionem. Sicut per litteras et nuntios ve- 
stros vobis mandasse meminimus, venerabiles 
fratres nostros N. S. Rufine episcopum, et N. 
presbyterum Cardinalem pro diversis negotiis 
ad partes illas de nostro latere delegavimus, eis- 
que vivà voce injunximus, ut ad ecclesiam ve- 
stram accederent, atque de vita et miraculis 
Henrici regis rei veritatem diligenter inquire- 
rent, etlitteris suis nobis significarent. Nune 
autem eorumdem fratrum nostrorum et multo- 
rum religiosorum et discretorum virorum atte- 
statione, de castitate ipsius, de fundatione Bam- 
bergensis ecclesie, et multarum aliarum, qua- 
rumdam quoque episcopalium sedium reparatio- 
ne, et multiplici eleemosynarum largitione, de 
conversione regis Stephani et totius Hungariz, 
Domino cooperante, per eum facta; de glorioso 
etiam ipsius obitu, pluribusque miraeulis post 
ejus obitum, ad ipsius corporis przesentiam divi- 
nitus ostensis, multa cognovimus. 

24 Inter que precipuum et memorabile plu- 
rimum attendentes, quod cum diadema sceptrum- 
que imperii suscepisset, non imperialiter sed 
spiritualiter vixit. In thoro etiam legitimo posi- 
tus (quod paucorum fuisse legimus ) integritatem 
castimonie usque ad finem vitz conservavit. 
Quze quidem nos omnia simul perpendentes, at- 
que devotionem vestram, et ccclesie Bamber- 
gensis, quze sanctzte Romane Ecclesiz soli sub- 
esse dignoscitur, diligenter considerantes , ta- 
metsi ejusmodi petitio, nisi in generalibus con- 
ciliis admitti non soleat, auctoritate tamen S. R. 
E. quz€ omnium conciliorum firmamentum est, 
petitionibus vestris acquiescimus, atque ejusdem 
memorabilis viri, cujus exaltationem requiritis, 


fratrum 


D 


non anno 
1152 


sed 1145, 


quamvis id 
in diplomate 
non ezpri- 
matur. 


A 
Elevatio οἱ 
lranstatio re- 
liquiarum 
[acta auno 
1447. 

B 
Fisitantur 
anno 1580, 

€ 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


fratrum nostrorum archiepiscoporum et episco- 
porum, qui presentes aderant, communicato 
consilio, memoriam inter Sanctos de cetero fieri 
censemus et anniversarium ipsius diem solenniter 
celebrari constituimus. Vestra itaque interest 
sic in S. R. E. obedientia et fidelitate persistere, 
et sic ei dignze devotionis obsequiis respondere, 
ut ampliori beati Petri et nostra gratia digni in- 
veniamini. Datum trans Tiberim, pridie Idus 
Martii : mullo alio charactere apposito quo in certum 
annum deveniatur; wnde facilius excusari possit 
Baronii lapsus, qui ad. episcoporum Bambergensium 
seriem oculos non intenderit. 

25 Solennem illam Henrici n Sanctorum nu- 
merum. cooptationem secuta, est, ut nuperrime dice- 
bam, sacri corporis elevatio, et in decentiorem locum 
translatio, de quibus breviter laudatus Hofmannus 
ad annum. 1147 col. 123: Per eosdem dies ossa S. 
Henrici Imperatoris solenni ceremonia translata 
sunt. Et vero res facta est in hunc modum: 
Eberhardus episcopus, advocato Eberhardo ar- 
chiepiscopo Salisburgensi, e£. Hermanno episco- 
po Brixiensi, atque una cum abbatibus, religio- 
sis, et ipsis proceribus civitatis, accessit ad lo- 
cum ubi conditum corpus fuerat, atque egesta 
terra, sacra ossa inde levavit, et in tumbam mar- 
moream transtulit, eamque clavis obfirmavit. 
Eadem paulo contractus habes in elogiis episcopo- 
rum pag. 6: Eberhardus II Dux Bavaric eli- 
gitur woxLvr, Pontifice Eugenio III, Conrado 
itidem III. S. Henrici ossa magna solennitate ad 
honorationem tumulum transtulit, e& marmoreo, 
quod hodiedum videre est, monumento con- 
decoravit. Quousque extendatur istud hodiedum, 
mecdum satis clare perspicio ; colligendum id. erit 
ex schedis nostri P. Joannis Gamansü, toties in 
Actis nostris laudati, qui eas describi curavit ez 
Ms. Catalogo Episcoporum Bambergensium S. Mi- 
chaélis Bamberga, quas hic adducere opere pre- 
tium existimavi, cum ea suppleant qua in Hofman- 
no desiderantur. 

20 Scriptor iste qui nonnisi ad. annum 1440 
Annales suos perduxit, ubi anno 1379 civium Bam- 
bergensium seditiones adversus Lambertum xxx epi- 
scopum paucis memoravit, ita subdit : Quibus ver- 
bis Lambertus in magnum timorem adactus, ad 
divinam implorandam opem confugit, et sequen- 
ti anno, clero ac populo advocato, tumulum 8. 
Henrici aperuit, et reliquias ejus sacras protu- 
lit : ex quibus quid tum gestum sit, viz, aut ne viz 
quidem intelligas. Hac paulo uberius citata Ga- 
mansii scheda, quam in ejus fide produco : Sub isto 
reverentissimo in Christo patre ac Domino D. 
Lamberto, anno D. wcccrxxx Indictione rir, die 
vir mensis Julii, qua festum agitur Sanctorum 
martyrum Kyliani ae sociorum ejus, regiminis 
sui sexto, praesentibus honorabilibus viris ac do- 
minis eanonicis ecclesi: Babenbergensis D. Ber- 
tholdo de Hennberg, filio comitis Henrici de 
Hennberg, D. Udalrico de Thunfelt Scholastico, 
et D. Friderico Zotner de Halberg, matura et 
discreta deliberatione dominorum de capitulo ec- 
clesie Babenbergensis, et propter fidem certio- 
rem sanioremque notitiam sanctarum reliquiarum 
sancti patris et fundatoris ecelesie Babenber- 
gensis D. Henrici Imperatoris, apertus est sar- 
cophagus jam dieti confessoris, ab antea bene 
reclusus et seratus sigillatusque sigillo majori 
bon:z memoriz D. Eberhardi episcopi Ix (alias x) 
Babenbergensis ecclesiz. 

27 In quo quidem sarcophago invent»? sunt 
reliquize, quasi totius ejusdem corporis sacri ossa 


687 


veneranda, preter caput quod in alia theca 
deaurata reconditum veneratur. Ipsi vero de 
sano consilio, diligenti adhibita custodia, tantum 
mandibulam, brachium et duas costas cum par- 
vis aliis ossibus przedictarum reliquiarum, foris 
honorabiliter recondendas, bonceque custodice 
mancipandas reservarunt, non tamen sine ratio- 
nabili causa specialique devotione. Tandem ipsas 
reliquias S. Henrici in eodem sarcophago dili- 
gentissime iterato recluserunt ; sigillantes si- 
gillo capituli przedicti, quo ipsi Domini utuntur 
ad causas. Inventze fuerunt pro tunc per eosdem 
dominos canonicos predictos duze veteres sche- 
dule, interiori thecz affixe:e, quarum ufia hzc 
scripta continuit : D. Eberhardus primus hujus 
Babenbergensis ecclesi: episcopus prescriptum 
S. Henricum Imperatorem tumulavit : Egilber- 
tus nonus Babenbergensis episcopus canonizavit 
ipsum S. Henricum (nempe per Eugenium III 
Papam) et Eberhardus Dux Bavarie, decimus 
episcopus Babenbergensis transtulit prefatum 
patrem et fundatorem ecclesize S. Henricum san- 
etisque locis venerandum commendavit anno Do- 
mini McxLvi, die xir Julii, presentibus ibidem 
venerabilibus principibus ac dominis D. Eber- 
hardo Saltzburgensi archiepiscopo et Hartmanno 
Brixiensi episcopo, cum multis aliis religiosis fi- 
delibus ac Deo devotis. 

28 Apertura sarcophagi requirenda est in po- 
steriori capite sub tergo imaginis beatze Marize 
Virginis, ubi scripta sunt hzc verba: AUREA 
PORTA CCELI. LOCATIO RELIQUIARUM IN FESTO S. 
HENRICI AD SARCOPHAGUM sUUM. Pergit deinde 
scriptor Catalogi enumerare. insignes aliquot Bam- 
bergenses reliquias, eo ordine quo ibidem in templo 
cathedrali disposite sunt. Caput, inquit, S. Hen- 
rici in medio locatur ante sarcophagum ad altare 
sanctze Crucis versus Orientem ; a dextris ex- 
eundo e choro S. Petri, caput sancte: Cunegun- 
dis, et imago beatze Marice Virginis. A sinistris 
S. Margarete et caput S. Kiliani ; a dextris 
exeundo a choro S. Petri, caput S. Theodori et 
sancti Dionysii; et versus Orientem caput ar- 
genteum. Α sinistris capita sanctorum Cosma et 
Damiani, et caput argenteum ; versus chorum 
S. Petri, caput S. Ottonis, et caput S. Pii Pape 
et martyris. Sequitur in charta Gamansiana mi- 
raculum de restitutione in. integrum imaginis Cru- 
cifixi eburnei, qui e longinquis terris a S. Henrico 
Bambergam comportatus, et fulminis ictu in. frusta 
minutissima collisus οἱ contritus fuisse dicitur die 
x Maii,1515; (annum 1516 notat continuatio Hof- 
manni apud Ludwigium) Utcumque id factum fuerit ; 
ad rem nostram propius spectant, qua de hac pro- 
prie dicta sacrarum. reliquiarum translatione sub- 
jungit citata charta in hunc modum : 

29 Anno Domini upxrr Indictione 1, die τὶ Se- 
ptembris sarcophagi antiqui sanctorum Henrici 
et Cunegundis fundatorum aperti sunt in corpore 
ecclesize, retro altare S. Cunegundis per Reve- 
rendissimum nostrum Dominum prenominatum 
de Lymburg, propter novam sepulturam prefa- 
tis sanctis patronis ex marmore sculptam : in 
quo sarcophago antiquo reperta fuit vetusta ca- 
psa unica in qua erant pulveres de corpore S. 
Henrici, pars una de scapula seu spatula ejus- 
dem cum quibusdam de corio et serico, in quibus 
involutum fuit corpus S. Henrici. In sarcophago 
S. Cunegundis inventa est capsella zenea in qua 
inclusze fuerunt reliquize de corpore S. Cunegun- 
dis, dus coste cum quibusdam aliis reliquiis 
ejusdem. In utroque sarcophago collecti sunt 


pulveres 


AUCTORE 
J. B. S. 


quando va- 
riz reliquie 
ex tumulo 
extracta 
sunt, 


et variis [n- 
cis cum aliis 
deposilz. 


Altera trans- 
latio anno 
1515 [acta 


AUCTORE 


J. B. S. 


et adject& se- 
pulcro deco- 
rationes. 


obtenta de- 
scriptio li- 
psanotheca 
capilis, 


688 


pulveres de corporibus amborum, quz reliquias 
cum honore et reverentia in capsis suis ad ma- 
gnam sacristiam sunt deportatze per przefatum 
D. Georgium episcopum, D. Casparum suffraga- 
neum ejusdem, et D. Joannem abbatem coenobii 
S. Michaelis Montis monachorum. Expost pre- 
dict: reliquite in quatuor novas eapsas sunt di- 
vise die rx mensis Septembris, die videlicet 
translationis S. Cunegundis, non sine disposi- 
tione divina, ad novum sunt sarcophagum de- 
portatze atque reverenter impositz et incluse 
per D. Georgium episcopum, et D. Casparum 
suffraganeum, przsentibus ibidem D. Joanne ab- 
bate de Bantz; D. Georgio Stiber decano eccle- 
sie Cathedralis; D. Wilhelmo Schengk Barone 
de Limburg, cantore; D. Leonardo de Eglofstein 
doctore, Scholastico; D. Sebastiano de Kung- 
sperg, Cellerario, et aliis canonicis capitularibus 
dictz;e Babenbergensis ecclesice, adstante clero 
et populo, quantum basilica cathedralis capere 
poterat. 

30 Atque hac penultima est sacrarum S. Hen- 
rici reliquiarum. solemmis translatio. Nunc cetera 
subjicio qu& in eadem Gamansiana, charta, colligun- 
tur. Scriptura h»c in pergamenea schedula re- 
posita est ad plumbeam capsulam : In isto sarco- 
phago lapideo, cum sua tectura lapidea olim su- 
pra terram elevato, fuit reconditum. quondam 
corpus S. Cunegundis virginis et Imperatricis, 
ante translationem ejus. Nune propter structu- 
ram et erectionem novi sarcophagi, ut hodie cer- 
nitur; fuit hic sarcophagus sub terra reconditus 
S. Henrici confessoris et Imperatoris, ac hujus 
ecclesi: fundatoris. Est quod ad claritatem. hic 
desideres. Porro altare S. Cunegundis quod nu- 
dius demolitum et confractum est, innovatum et 
erectum fuit, et per D. Casparum suffraganeum, 
die eodem post reliquiarum impositionem, con- 
secratum fuit, przesentibus adhuc omnibus, jam 
supra nominatis. Atrium ante ecclesiam Baben- 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


bergensem, a porta Adce et Εν usque ad portam 
gratie, eodem anno jam supra, lapideo pavi- 
mento stratum, ac muro pectorali cavatis lapidi- 
bus artificio magistrali per gyrum, ad formam 
corone circumdatum fuit, ne effunderetur ibi 
sanguis innoxius labente aliquo. Zactenus charta, 
pro coronide adjungens, quz habes apud Hofmanni 
continuatorem col. 242. Alia religiosi cultus argu- 
menta prosequamur. 


$IV. Reliqui Bambergenses, sacra ci- 
melia, mausoleum Henrieianum, Offi- 
cia ecclesiastica, et antiqua Missa. 


ly reliquiis et sacris Bambergensibus monumentis 
ac cimeliis, cum prater ea que ex Hofmanno 
et schedis Gamansianis jam proxime data sunt, nihil 
ad manum esset, ad fontem ipsum recurrendum 
censui; unde certius et securius, quam. ec iis qua 
Ludwigius vulgaverat, edoceri possem. Nec sane 
concepta spe frustratus sum: mam ope et prasidio 
R. P. Nicolai Pottu, Collegii nostri istic Rectoris, 
multa erudite suggessere mobilis, clarissimus ac 
consultissimus dominus Joannes PF'ranciscus Xave- 
rius Eppenauer, Eminentissimi Electoris Mogun- 
tini, et Episcopi Bambergensis archivarius, ut vo- 
cant ; ac admodum R.. P. Domnus Otto Schugentes, 
Ordinis S. Benedicti ad montem S. Michaelis, an- 
tiqua sua benevolentia, collatisque ad Acta S. Otto- 
nis illustranda. pluribus olim suppetüs, motus et 
amicus, quorum subsidiariis manibus adjutus, non- 
nulla hic parato jam. Commentario inserere licuit, 
qua alias omnino pretereunda fuissent. Accessere a, 
munificis sanctissimi Patroni ac. fundatoris clienti- 
bus necessaria ea auxilia, quibus islic delineata, hic 
vero in as incisa sint varia, que proinde omnium 
oculis et piz curiositati exponi potuere. 


32. Ut ordine singula digerantur, ab iis incipio, 
qua sacras reliquias proprius spectant, easque pri- 
mum. partes, quz aut in ipsa cathedrali ecclesia, 


aut in aliis Bambergensibus templis religiose asser- 
vantur. Jam proxime motavimus, im prima sacri 
corporis elevatione et exaltatione, sejunctum a reli- 


quo 


Amicorum 
Bambergen- 
sium prasi- 
dio 


el aliarum 
in variis ec- 
clesiis. 


C 


Sacra non- 
nulla cimelia 


Bamberg 
eram deposi- 
a. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


quo corpore honorandum, verticem, piorum cultorum 
venerationi ezponendum, ut pracedenti paragrapho 
etiam. indicatum. est. Sic ipsum describit. Clar. 
Eppenauer, ut secundum, decentem. proportionem. 
capiat coronam. imperialem argenteam. deauratam. 
gravem, gemmis orientalibus multis magnisque exor- 
natam, aureisque hinc inde cimeliis circumdatam, 
cujus linea diametralis sit octo pollicum unius pedis, 
altitudo propemodum sez ; unde [acile colligatur ma- 
gnitudo capitis, quod eo modo coronatum detineri ait, 
in pomo imperiali dextrde imaginis argentez, hu- 
manam. staturam umbilico tenus adequantis : quam. 
Romana, infra pag. 693 exhibenda, non multum ab- 
similem concipio, nisi quod. in illa brachia expriman- 
tur. Ex delineata corona de ejus pretio et elegantia 
statues, ridebisque cum Bambergensibus, binas illas 
ex S. Michaelis a Ludwigio sic exhibitas, ut alte- 
ram in solennibus, alteram in quotidianis usitatam. 
commüniscatur, cujus rei nec umbram subesse, mihi 
testatus est Schugentius. Sola hujus nostra delinea- 
lio ad me missa est, quam. satis feliciter excusam 
provime supra reprasentari curavi. 

33 Reliquias alias his ferme verbis describit 
Eppenauer : Mandibula cum dentibus inclusa theca 
ex deaurato argento, decorata est octo pretiosis lapi- 
dibus ; nonus in vertice est. sapphiyrus magnitudine 
adaquans duos pollices. Guttur similiter ita inclu- 
sum. asserit crystallo diaphana, sed. absque lapidibus 
qretiosis. Est in monasterio S. Michaelis, in quo- 
dam reliquiario ligneo, parva aliqua particula ossea 
de S. Henrici corpore. In monasterio Bambergensi 
S. Anne RR. PP. Minorum Ordinis S. Francisci 
Seraphici, in ambobus lateribus tabernaculi summi 
altaris, asservantur duo maxima ac integra ossa 
duorum pedum S. Henrici, quorum singula in lon- 
gitudine adaquant unum pedem et decem ferme 
pollices ; manifestum. indicium, inquit, magna, ut 
supra dictum, statura, ita ut ea proxime accedat ad. 
pedes omnino seplem. Hac Eppenauer, em quo 
discere non licuit, quo tempore ossa illa bina e tu- 
mulo extracta sint ; infra patebit inde acceptas esse 
Romanas reliquias, de quibus brevi agemus. Nihil 
hic de brachio et duabus costis cum parvis aliis 
ossibus, quae foris honorabiliter recondenda de- 
sumpsit. Lambertus episcopus anno 1380; ast inde 
fortasse reliquiz istae processerint, de quibus agemus 
paragrapho sequenti. 

34 Neque vero pratereunda sunt sacra alia ci- 
melia sanctissimi Bambergensium Patroni, ibidem 
religiosissime custodita. Pracipua duo sunt, nempe 
crux celeberrima, quam vidisse se testatur Hensche- 
nius ad Acta S. Cunegundis, queque in Monte mo- 
nachorum sew ad S. Michaelis recondita est ; item 
mantum, ut ibi appellant, sew palliwm, mirabili 
artificio elaboratum, in. sacrario ecclesie cathedralis 
depositum : qua in appendice post. Acta, singulari 
ecplicalione; qua. poterit diligentia, illustrabuntur. 
Porro Henriciana alia quatuor manta sew pallia 
serica camulei coloris, quorum unum per totum ma- 
gna cruce exornatum est, vefert Eppenauer; atque 
item ensem S. Henrici proprium bissecantem, 
sine vagina tamen, ad initium seculi proxime 
elapsi, noviter consecrato Domino Episcopo 
Bambergensi Joanni Godefrido ab Aschausen 
Augustze ἃ Domino Episcopo Augustano libera- 
liter datum, habentem manubrium ellypsiforme 
ex crispato ligno buxino, longum tribus fere pe- 
dibus latum sesquipollice. abe et reliqua ejusdem. 
Clar. Archivarüi verba : 

35 Est, inquit, cuspis ferrea bissecans, tam- 
quam pertinens superstes sui (S. ZJenrici) mili- 
taris vexilli, longa duobus pedibus cum dimidio, 


689 


lata pollicibus duobus. Cuspis item similis vexil- 
laris minor, longa uno pede, lataque ultra unum 
pollicem, quz ex traditione ἃ S. Georgio, ipsi 
S. Henrico, ad devincendos paganos, miraculose 
obvenisse dieitur. Exstat denique ensis quidam 
brevis cum vagina vili, cinguloque appenso, una 
solum acie, manubrio angulari eburneo, circum- 
cincto parvo annulo argenteo ensem versus cui 
nitido graphio insculpta sunt quatuorsigna Evan- 
gelistarum. Pie creditur, hune ensem instrumen- 
tum esse martyrii S. Adriani, quod longum in 
totum uno pede cum septem pollicibus, latum 
autem pollice uno et quarta parte. Hactenus re- 
latio, in qua id. postremum notatur , asservari ea 
omnia in tholo quodam ecclesiz cathedralis, quce 
venerationi publieze plurima ex parte diebus 
festivis ad altare S. Chunigundz, tumulo proxi- 
mum exponi solent. Sunt et libri sacri, ut Missa- 
les, Graduales, et id genus alii, pretiosissime coo- 
perti, picturisque suis ornati, qui a sanctissimo 
Patrono, ecclesie α se fundatz, relicti dicuntur, 
cum. ipsa Cruce postmodum exhibendi. At jam tu- 
mulus ipse, utpote patentissimum utriusque sanctis- 
simi conjugis cultus argumentum, paulo attentius 
inspiciendus est, ipsiusque laudati jam toties Clar. 
Viri calamo describendus. 

36 Repetenda hic paucis, saltem in. memoriam 
Tevocanda, quae paragrapho precedenti ex chartis 
Gamansianis fusius dicta sunt de primo marmoreo 
qualieumque monumento per Eberhardum 11 epi- 
scopum. Sancto tamquam populari erecto; tum vero 
de nova sepultura anno 1513 ex marmore scul- 
pta.ad qua non satis adverterunt qui, ez nescio qua 
traditione, persuasum habuere, idem hodie monu- 
mentum Henricianum exstare quod olim Sancto 
erexisse dicitur Eberhardus II, quodque antea in 
medio navis ecclesie cancellis ferreis circumseptum 
fuit, tandem. in choro S. Georgii aliquot gradibus 
exaltatum. Hac prapostere circumferri satis obser- 
vaveram ; certius vero me docuit laudatus R. P. 
Rector, ex inscriptione Germanica, in archivo re- 
perta et sic latine versa : Sciendum est quod mar- 
moreus tumulus, qui in ecclesia cathedrali supra 
sepulerum S. Henrici et S. Cunegundis visitur, 
constructus et clathris ferreis munitus fuerit 
anno ΜΌΧΥΠΙ, qui annorum numerus infra in 
pede tumuli expressus est. Jam motam modo 
abesse, nil mirum est, cum basi move impositus sit 
tumulus hodie restauratus. Scripturam autem. Ger- 
manicam pro anno 1513 perperam expressisse an- 
num 1518, probat jam citata Gamansii charta, cui 
similem, recentissime repertam, submisit sedulus 
Collaborator, dum hac prelo subjiciebantur. Diver- 
sitates inter utramque schedam tanti nom sunt, ut 
notari mereantur ; nec vero, typis jam compositis, 
notari potuere. 

37 Praclarissimo novo operi immortuus est mu- 
nificus hodiernz sepulture restaurator, Melchior 
Otto episcopus, e vivis ereptus anno 1653, sed prius 
destinatis ad rem totam consummandam. necessariis 
subsidiis, qu proinde solo ipsi adscribitur, ut ex 
inscriptionibus mox referendis apertissime datur in- 
telligi. Postremam igitur illam sacrarum utriusque 
sanctissimi conjugis, in amotum e media templi navi 
restitutumque in choro S. Georgii marmoreum tu- 
malum reliquiarum translationem seu transpositio- 
nem solennissime demum et festivissime peregit ejus 
successor Philippus Valentinus Voit a. Reinech 1x 
Septembris 1658, invitatis ad insignem celebritatem 
Suffraganeo Herbipolensi, abbatibus quatuor Bam- 
bergensibus, ac parochis cireumquaque ad quatuor 
milliaria dissitis ; quibus prasentibus sacras reliquias 


imposuit 


AUCTORE 


J. B. S. 


Pracipuum 
est 


insignis tu- 
mulus mar- 
moreus, 


AUCTORE 


J. B. S. 


hic repra- 
sentatus 


cum anagly- 
plis ipsum 
ornantibus, 


690 


imposuit ac inclusit, die festivo per totam diccesim 
indicto, quem dictus Suffraganeus pia mon minus 
quam eleganti ad confertissimum. populum. dictio- 
ne panegyrica in laudem SS. Henrici et Cuni- 
gundz directa honoravit, sub themate : David et 
omnis domus Israel ducebant arcam testamenti 
Domini in jubilo et clangore buecine II Reg. 
cap. 6 x 15. Exstat de hac re transmissa ad me ez 
archivo Bambergensi inscriptio litteris majusculis 
expressa, quam hic reddo : Anno D. ΜΡΌΧΙΙΧ, 2 
Septembris, jussu Reverendissimi et Illustrissimi 
principis ae D. D. Melchioris Ottonis, SS. Hen- 
rici et Cunegundis sepulerum marmoreum e me- 
dia navi ecclesi; ad chorum D. Georgii, velut 
locum magis conspicuum, fuit translatum ; sacre 
vero reliquize, quatuor ligneis arculis occlusze, in 
sacristia tantisper servatze, donec Reverendissi- 
mus et Illustrissimus princeps ac D. D. Philippus 
Valentinus, easdem huic tumbze honorifice inser- 
tas, cura sumptuque magnifico, assistentibus D. 
D. Franeiseo Conrado a Stadion preposito, 
Georgio Henrico a Kunsberg decano, Joanne 
Philippo ab Egeglofstein decanatus coadjutore, 
Martino a Seckendorff seniore, nec non Suffra- 
ganeo Herbipolensi, quinque abbatibus ac ceteris 
capitularibus, clero populoque universis, summa 
cum religione, instituta ad hoc per urbem pro- 
cessione solenni, curaverit transferri, et hocce 
renovato marmore recondi wpoLvir, die Septem- 
bris nona. 

38 His de ultima illa sacrarum exwiarum trans- 
latione praemissis, tumulum ipsum sic divisum ezx- 
hibeo ut partes singula oculis pateant, adjectis di- 
mensionibus ab Eppenauero mecum. communicatis, 
quas ejus verbis, quemadmodwm et cetera eo spe- 
ctantia, describo : Longus est, inquit, septem pedi- 
bus ae undecim pollicibus (unius pedis Noriber- 
gensis in duodecim pollices divisi) latus tribus 
pedibus et 2^ pollicis ; altus vero quatuor pedibus 
ac 5g pollicis. Continet exterius historias quin- 
que, quas superne concludit tegumentum cum 
delineatione num. 1l, pra se ferente sanctos 
Heinrieum et Chunigundam, juste stature hu- 
manz artificiosa sane manu statuarii illo seculo. 
Quazrimus qui certo statuat, utrum seculo XII, am 
potius xv1 elaborate sint. Amborum Sanctorum 
pedibus ibidem substrati jacent duo leones gen- 
tilitii, quorum prior in dextera S. Chunigundz, 
preter rhombos habet duos coronatos parvos 
leones, sinister vero prseter rhombos, ducatum 
Bavari: involventes, duas bicipites aquilas, non 
coronatas, qua duo insignia optime sri incisa 
exhibet P. Raderus, in sua Bavaria sancta volu- 
mine 1 fol. 108 verso. Utique; at que inde se 
confecisse existimabat Raderus, melius alibi revo- 
canda censuit, ut ez appositis istic insignibus nihil 
concludi posse, fateri compellamur. 

39 Neque inter historias istas, amaglyphice ibi 
effigiatas, desunt qua exacte veritatis limam subire 
refugiant. Earum prima sub num. 11, in facie an- 
teriori, navim ecclesiz cathedralis vespiciente, vefert 
obitum S. Henrici, relictam virginem indigitantis, 
quam et paulo elegantius expressit Raderus, nosque 
ab obtrectatorum calumniis suo loco vindicavimus. 
Non ita placet, qua in facie laterali bilancem reprz- 
sentat, praponderantemque calicem, de qua historia 
candide pronuntiat Eppenauer, οὶ sui simplici- 
tate potius gaudere quam acribia theologica, uti 
et nos alibi satis explicuimus. Proxima in eodem 
tumuli latere, satis rudi minerva exhibet liberatio- 
nem miraculosam a calculo, ope S. Benedicti in 

monte Casino, de cujus adjunctis suo loco etiam 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


actum est. In altero tumuli latere sub mum. ΠῚ, 
vomeres ignitos illzsa, calcat S. Cunegundis, cujus 
eliam rei vividior imago est apud laudatum Rade- 
rum. Ultima demum in eo versatur, ut memoriam 
venovet miraculose distributionis mercedis diurnz 
pro mercenariis incumbentibus fabrice S. Stephani, 
e scutella, in qua pecuniam S. Imperatriz pro solu- 
tione exponere consueverat, de qua. videndus .Hen- 
schenius ad xia1 Martii, Commentarii sui S 4, num. 
25. Reliquum. verbis Eppenaweri absolvo : 

40 Finit dietas quinque historias tumuli in- 
scriptio D. Episcopi Bambergensis Melchioris 
Ottonis, in facie ultima sub num. ΠῚ orichalceis 
inclusa cimeliis, vel potius tabulis, quzde summum 
altare chori S. Georgii martyris respicit, his 
verbis : 


In facie A ^ GLORIA HZEC EST 
OMNIBUS SANCTIS EJUS. 
ὌΝ: 
HUMANI GENERIS 
REDEMPTORI JESU CHRISTO ; 
HUJUS ECCLESLZE 
FUNDATORIB., TUTORIB., PATRONIS, 
DIVIS HENRICO ET KUNEGUNDZE 
CAESAREIS ET VIRGINEIS CONJUGIBUS 
ARAM, TROPHZEUM, MONUMENTUM 
SACRAVIT, EREXIT, POSUIT 
INTER) ΚΠ: 


In facie B 


Suntque merz littere majuscule quarum tres 
ultimze designant Melchiorem Ottonem Episco- 
pum. Superest ut de Officiis ecclesiasticis paucula 
subjungamus. 

41 Variis diebus variisque Officiis, pro recepto 
particularium ecclesiarum ritu, S. Henrici festivi- 
tatem, olim celebratam. fuisse, supra. indicavimus ; 
neque singula recensere modo juverit, dum in Ro- 
mano Breviario pro tota. Ecclesia hodie prascriptum 
est, relatumque Sancti nomen in Martyrologium 
xiv Julii, atque ob dilatum pradictum Officium, 
sequenti die xv denuo signatum, tametsi neutro die 
ipsum. obüsse, supra ostenderimus. Qua Sanctis 
conjugibus, ad exemplum SS. Apostolorum Petri 
et Pauli communia sunt, jam olim explicuit Hen- 
schenius in Commentario pravio ad Acta S. Cuni- 
gundis, mum. 9, nonnulla istic adducens ex Vita, 
Bruzellis anno 1484 excusa, quz hic vepetere, quid 
aliud esset, quam actum agere? Inter schedas nostras 
exstant Mss. Officia Passavii et alibi recitari soli- 
ἴα; ast ea auctoritatis non magna, utpote erroribus 
infecta, quibus nec omnino vacuum est hodiernum 
Romanum, ex S. Michaelis Bambergensis, ni fal- 
lor, acceptum; in quo ad accommodwum. sensum redu- 
cenda sunt hac postrema prima lectionis verba : 
Benedictum VIII, ἃ quo imperii coronam acce- 
perat, profugum excepit, suzeque Sedi restituit ; 
uti et illa in. lectione secunda : Pannoniam adhue 
infidelem, tradita Stephano regi sorore sua in uxo- 
rem, eoque baptizato, ad Christi fidem perduxit. 

42 Etenim vel in hypothesi quod. Benedictum 
VIII profugum susceperit S. Henricus, quod mihi 
necdum. verisimile est; in ea, inquam, hypothesi 
proprie dici nom potest, suscepisse ipsum profugum 
à quo coronam acceperat: supponitur enim fugisse 
Benedictus anno 1012, wbi Sanctus coronam pri- 
mum accepit anno 1014. Stephanum porro a S. 
Henrico ad fidem perductum paulo latiori acceptione 
intelligendum est; cum is Geiza parente jam Chri- 
stiano natus, infans baptizatus sit. Et sane jam pro 
fide Christiana mon. semel decertaverat, priusquam 


Giselam 


et inscriptio- 
ne Melchioris 
Ottonis. 


Officia eccle- 
siastica, 
eliam Roma- 
num 


accommodo. 
sensu intelli- 
genda sunt. 


Ja ancloru 121 


Tull d: 
AS SM 


ulii Fon Il. Page 696. 


ΣΌΝ»: --“»ῇ 
ER τς iji 
256 5! C μὴ 
ἘΝ ZA " 
CE EE — 
CEU ECCO 
7 B 
A S c 
7 UND - (3 
, (v E Ade 
A À 
| [e 
] M] S 
ν {τ δ ^ 
| ἌΣ pre 
T ἂς. OA IL 
h l S -- NL. - 
Ϊ - a ἈΠ] 
i 


Waumn.H. 


RARRARANVA VN NN 


Num. HI. 


Missa cum 
longiori. 
Sequentia 


* Forte Hoc 
B 


€x Missali 
Dambergensi 
anno 1499. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


Giselam uxorem duceret. Ad regni Hungarici con- 
versionem. nom parum, profuisse contractam. inter 
Sanctos affinitatem, id quidem minime dubium est, 
at nos hic periodos, ut jacent, expendimus. .Est et 
Officium S. Henrici proprium im Breviario Bam- 
bergensi, Dilingae excuso anno 1515; ast in eo nihil 
magnopere movi occurrit, quandoquidem. lectiones 
desumpta sint er Amomymi Legenda, antiphona 
autem, responsoria et id genus alia, aut communia 
ferme sint, aut eumdem fontem satis redoleant. 
Ponitur hec oratio propria : Deus, qui beatum 
Henricum, post terrenum imperium insignitum, 
zethereis sedibus collocasti ; tribue, qusesumus, ut 
quem signis miraculorum clarere cernimus, eum- 
dem intercessorem in angustiis sentiamus : qua 
accepta est ez vetusto Missali Bambergensi, unde 
Missam propriam ad me misit laudatus R. P. Re- 
ctor Nicolaus Pottu, hic a me paucis describendam. 

498 Est ea de communi Confessoris non Pontifi- 
cis, cujus Introitus: Os justi. Sequitur jam dicta 
oratio, cui indivulse subjuncta est propria de S. Cu- 
negunde. Epistola : Justus cor suum tradit. Gra- 
duali peculiaris hic Versus connezus : O^! totius 
monarchice sceptrum regens solidum, nactus es, 
Heinrice, die coli culmen fulgidum. Te rogamus 
in hoc die, strati flexo poplite, ut ad regnum 
hierarchie ducas nos, Rex inclite. Deinde hac 
Sequentia : Laudet ommis spiritus Christum, qui 
divinitus coronavit gloria gloriosum confessorem, 
quem patronum et auctorem hzc colit ecclesia. 
Homo vetus in peccatis primam stolam novitatis 
recepit cum annulo. Quisque mente puriore 
plaudit manu, psallit ore, digne Dei famulo. 
Post sex legens, dubitat Rex, quem sensum te- 
neat oratio truncata. Sextus annus volvitur, et 
problema solvitur, corona duplicata. Purgatura 
criminis notam virgo Virginis vendicat pudorem. 
Purgat adulterium, ignitorum vomerum non 
sentiens calorem. In Cassino monte curam Be- 
nedicti post pressuram longam sentit 'calculi. 
Quem dum nusquam sit contactum corpus, ta- 
men inde tractum admirantur singuli. Angelus 
fortis militat in castris victor victorem gloria 
coronans, hoste fugato. Precibus crebris instat, 
alienis curis vacuus, Deo vacans szpius, orbe 
pacato. Dum migraret ex hac vita, finem rei 
eremita didicit ex dzemone : Nil inventum morte 
dignum, neque fceenum neque lignum, nil hominis 
in homine. Talis Christo deservivit, talis Christo 
vivens vivit in zeterna patria. Servus tuus et ami- 
cus, tua, Deus, nos Heinricus consoletur gratia. 

44 Que hic ad historicam veritatem satis exacta 
non sunt, suis locis discussa invenies. Evangelium 
ponitur: Homo quidam nobilis. Offertorium : Po- 
suisti, Domine. Secreta: Preesentia munera, quze- 
sumus, Domine, ita serena pietate intuere, ut 
sancti Spiritus perfundantur benedictione; et in 
nostris cordibus eam dilectionem validam infun- 
dant, per quam S. Heinrieus, confessor tuus, 
omnia corporis impedimenta devicit. Communio 
eadem. est cum Offertorio : Posuisti, Domine. Com- 
pleta seu Postcommunio: Plebs tua, Domine, S. 
Heinrici confessoris tui se glorificatione magnifi- 
Cet, ef, eodem semper precante, te mereatur 
habere rectorem. Per Dominum. Alia de Sancto 
oratio: Adesto supplicationibus nostris, omnipo- 
tens Deus, et quibus fiduciam sperandee pietatis, 
etc. Ex pradicti Missalis folio, ad me directo, patet, 
majoribus Teutonicis litteris satis elegantibus ezcu- 
Sum esse, cum variis rubricis apte intermiatis : ad 
cujus calcem, ex temporis istius more, hujuscemodi 
epigraphe adjungitur : Anno Incarnationis Domi- 


691 


nie: wcoccxorx, quarto Kal. Junii liber Missalis, 
in laudem et gloriam sancte ac in'ividuze Trini- 
tatis, intemeratz Virginisque Mari:e, in civitate 
Babenbergensi, per magistrum Joannem Pfeyl, 
prefatz civitatis incolam, quam diligentissime 
impressus, finit feliciter. Hzc de monumentis, Of- 
ficiis, veterique Missa Bambergensibus dicta. suffi 
cient, nunc sacras S. Henrici reliquias, alio trans- 
latas, investigemus. 


$ V. Reliquis alio translate, presertim 
Romam ad templum Domus professz 
Societatis Jesu. 


xz jam deductis satis manifestum est, praecipuas 
E sacras ecwwvias utriusque sanclissimi conjugis 
Henrici et Cunegundis in ipso Bambergensi mau- 
soleo hodiedum asservari, quamquam partes non 
mulla alio ad venerationem translata sint, quas mihi 
promptum non sit sigillatim enumerare. Suggerit 
charta Gamansiana, superius citata, anno Domini 
1501. Indictione x (voluit dicere 1v) die xvur Julii 
factam. inter Gabrielem Eystettensem episcopum et 
Vitum Bambergensem piam sacrorum pignorum 
commutationem, sic ut ille Bambergensibus donave- 
rit De brachio sancti Willibaldi episcopi et con- 
fessoris, ac S. Walpurgis ipso die consecrationis 
ipsius Viti ; quando e converso idem D. Vitus, de 
consensu dominorum capituli sui, dono dedit ei- 
dem Gabrieli episcopo de reliquiis S. Henrici 
petiam, seu partem unam ; atque item de gutture 
ejusdem : item de S. Cunegunde, presentibus 
ibidem venerabilibus egregiis dominis Carolo de 
Seckendorff decano, Georgio de Schwinburg, et 
Friderico de Quedwiz senioribus capitularibus et 
canonicis, ad hec capitulariter deputatis. Non 
est inverisimile, pias hujusmodi commutationes factas 
esse cum aliis Germanicis ecclesiis, unde ad ipsas 
pervenerint S. Henrici reliqui, tametsi de iis nihil 
publicis tabulis consignatum comperiam. 

46 Nihil pronius esset, quam de Herbipolensi- 
bus id suspicari, nisi aliunde constaret, S. Kiliani 
sacra lipsana Bambergz extitisse, quin et Sanctum 
istum patroni loco habitum, ante S. Henrici tempora, 
ut fidem faciunt diplomata, in quibus S. Kilianus, 
ipsamet S. Henrici vtate cum S. Georgio conjungi- 
tur. Ceterum pradictis commutationibus longe anti- 
quiorem esse oportet notabilis haud dubie sacri cor- 
poris partis translationem in. Merseburg, de qua 
tam diserte agit. Anonymus apud. Gretserum cap. 
41, apud nos inter miracula num. 11, quam mon 
diu post celebratam Sancti canonisationem accidisse 
qui dixerit, haud multum a vero aberraverit, cum 
eo ferme ordine a. dicto scriptore referatur : 'Tem- 
pore illo quo venerabilis abbas Merseburgensis 
ecclesize Volemarus reliquias B. Henrici confes- 
soris Saxonice terrz invexit. Zn Poloniam usque 
transiisse, intelliges ez miraculis infra num. 18. An 
et quo pacto perierint jam dicte veliquie Mersebur- 
genses, haud equidem scio ; verum. ex instrumento 
quod ad me misit laudatus supra Clar. Joannes 
Franciscus Xaverius Eppenauer, liquido patebit , 
reliquias alias eodem. destinatas fuisse, procul dubio 
ut amissis prioribus substituerentur. 

47 Litterz sunt Adolfi Merseburgensis episcopi, 
Anhaldiz principis ad Georgium a Limburg episco- 
pum. Bambergensem, datz die veneris infra festum 
S. Martini, nempe xiu Novembris anno 1517, qua 
latine versa sic sonant : Nostra amicabilia officia 


previa; 


AUCTORE 


J. B. S. 


S. Henrici 
reliquiz Ey- 
stadii ex 
commutatio- 
ne, 


et Mersebur- 
gi, 


ut docent 
Adolfi epi- 
scopi littera : 


AUCTORE 
J. B. S. 


item in. Esco- 
riali et Flo- 
rentia. 


B 


Obtinuit et 
Societas no- 
stra S. Hen- 
rici reli- 
quias, 


ope Mazimi- 
liani Electo- 
ris Bavariz, 


692 


previa; Venerabilis in Deo Pater, imprimis di- 
lecte Domine et amice. Cum Dilectio vestra, ad 
rogatoriam nostram petitionem , quasdam S. 
Heinrici Imperatoris sacras reliquias concesserit, 
easdem a Dilectione vestra submissas, cum vene- 
ratione, grato benevoloque animo accepimus. Et 
quamquam pro tam zstimabili dono, quod tem- 
porali nulli pretio zequiparandum est, nobis et 
ecclesice nostre concesso, Dilectioni vestrae ob- 
strictos nos esse profiteamur, cui tamen obli- 
gationi satisfacere, in nostra potestate nullatenus 
est; nihilominus in ecclesie nostre sanctis Pa- 
tronis et przecipue dilecto S. Heinrico Imperato- 
re confidimus, eos optatam in hac temporali, et 
apud Deum imprimis in vita zeterna felicitatem 
exorando, idipsum Dilectioni vestre centuplum 
compensaturos. Quamdiu thesaurus iste à. signata 
fatali Lutheranz apostasie epocha, istic in. pretio et 
debita veneratione fuerit, haud ita promptum est in- 
vestigare. 

48 Persuasum habeo, et alias ecclesias pretiosa- 
rum ezuviarum participes fuisse, quamvis ad. manum 
non sint instrumenta quibus de iis certiores redda- 
mur. In ipsam Hispaniam penetrasse, testes sunt col- 
lega nostri Pinius et Cuperus, quibus bibliothecam 
S. Laurentii Escorialensem. lustrantibus , apertus 
est insignis thesaurus reliquiarum, eo congestarum 
a Philippo II rege, magnificentissimi istius palatii, 
camnobii et templi conditore, ea occasione quam mo- 
tissimam existimo. In eo sacrario repererunt ternas 
sacrarum S. Henrici ezuviarum particulas, minores 
duas aliis conjunctas, partem porro majorem ejus 
pellis, ad digitos quatuor in longum, duos in largum 
ectensam ; qua unde eo accesserint, in. ipso Lipsano- 
logio, seu reliquiarum. catalogo traditum. mon. est. 
Monuit me etiam laudatus Eppenauer, sub regimi- 
ne Reverendissimi et Celsissimi Principis Petri 
Philippi a Dernbach episcopi Bambergensis, intra. 
annum 1672 et 1683, ad. petitionem magni Ducis 
KEtruriz, quasdam S. Henrici reliquias Florentiam 
destinatas esse, ast. ubi ez modo exposita sint, aut 
quo in honore habeantur, compertum non habeo. 

49 Longiorem de aliis quaquaversum transmissis 

sacris pignoribus disquisitionem hic mon instituam ; 
at prateriri non potest Societatis nostra in. sanctis- 
simum Imperatorem gpropensissima veneratio, qua 
ünpulsi Patres Assistentie Germanicz , quemad- 
modum Patres Galli sacra S. Ludovici vegis lipsa- 
na impetraverant, post vias varias primum tentatas, 
tandem Serenissimi Electoris Bavarie Macimiliani, 
summi ejusdem Societatis fautorws et patroni, stu- 
dio et auctoritate votorum compotes facti sunt. Rem 
omnem promovisse et ad felicem exitum. perduxisse 
videtur R. P. Gualterus Mundbrott, per id tempus 
Romz pro Germania apud admodum RR. P.N. Mu- 
tium Vitellescum Assistentis munere fungens, qui, ut 
apud. Serenissimum lectorem gratia et favore va- 
lebat, sic eum induzerit, ut interpositis officiis suis, 
a Reverendissimo et Celsissimo Francisco Bamber- 
gensi et Herbipolensi episcopo S. Henrici reliquias 
postulaverit, easdemque demum optato successu con- 
secutus sit. Serenissimi et numquam satis nobis lau- 
dandi Mazimiliani Electoris litteras nancisci non. 
potui; verum ez ipsius Francisci episcopi responso- 
tiis, concessi pretiosissimi thesauri testibus, porre- 
ctarum. precum substantia facile colligitur. Sic ha- 
bent ex. Germanico Latine versa : 

50 Serenissime Princeps. Nuperis Serenitatis 
vestra, quibus sibi aliquid de reliquiis S. Hen- 
rici, ecclesia meze Bambergensis patroni et fun- 
datoris communicari eupiebat, obedivissem quant- 
ocius, siprzfate me: cathedralis reliquis ad 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


manum fuissent. Quz cum ante primam hostium 
irruptionem, ut servarentur, necessario Villacum 
in Carinthia transferri debuerint, neque hactenus 
ob inquietam securitatem reportari potuerint. 
Nihilominus sedulo inquisivi, num forte aliquid 
ilius Sancti in aliis ecclesiis reperiretur ; ac de- 
prehendi tandem hie apud Patres Franciscanos 
fragmentum de osse femoris predicti sancti Pa- 
ironi mei, ab aliquot centenis annis summa cum 
veneratione in eorum ecclesia asservatum, cujus 
partem bonam mihi petenti donarunt, quam Pa- 
tri Provinciali Capucinorum, aliis de causis eo 
abeunti, Serenitati vestre offerendum tradidi ; 
atque amice rogo Serenitatem Vestram, eam boni 
ut consulat, meque et ambas meas ecclesias ca- 
thedrales quavis occasione commendatas habere 
dignetur. Bamberg: rr Novembris wpoxrr. Ve- 
stre Serenitatis officiosissimus et obsequentissi- 
mus, Franciscus episcopus Bambergensis et Her- 
bipolensis. 

5l Has ipsas reliquias ex dono Serenissimi Ele- 
ctoris, misit eodem anno 1641 die v Decembris R. 
P. Rector collegii nostri Monachiensis Georgius 
Spadser Romam, ad pradictum R. P. Gualterum 
AMundbrott, ut ez ipsiusmet epistole tum date ver- 
bis clarius intelligitur. Sic scribit : Reverende in 
Christo Pater. Utor occasione postaze Klectoralis, 
per quam mitto Rev. V. particulam de osse femo- 
ris S. Henrici Imperatoris. Addo litteras Illu- 
strissimi et Reverendissimi Episcopi Herbipolen- 
sis ad Serenissimum Electorem nostrum, quibus 
redditur testimonium omni exceptione majus, de 
lisdem reliquiis. Serenissimus Elector gratiose 
salutat Rev. V. eique predictas reliquias, haud 
exigua solicitudine ac labore conquisitas, per me 
transmittit, jJubetque Rev. V. hunc suum cona- 
tum boni consulere ; sperasse se quidem aliquid 
majus ab Episcopo, maxime post amplissima et 
identidem repetita promissa, sed his pro hoc 
tempore debere se contentum esse, et vicissim 
rogare, ut et Rev. V. tenuitatem hujus munu- 
sculi non aspernetur. 

52 Minime vero aspernatus est pretiosissimum 
donum P. Mundbrottius, verum ipsas illas reliquias 
anno insequenti mense. Septembri prasentavit Illu- 
strissimo D. Joanni Baptiste de A lteriis episcopo 
Camerinensi, Eminentissimi Cardinalis, Urbis Vi- 
carii vices gerenti (qui postea summus Pontifex: fuit 
Clemens X) approbandas ; quod ille, omnibus rite ex- 
aminatis benigne prestitit die τι mensis predicti, 
tenore sequentium litterarum : Universis ac singu- 
lis przesentes litteras inspecturis, fidem facimus 
et, attestamur, qualiter hodie coram nobis allata 
fuit ab adm. R. P. Gualtero Mundbrott Societa- 
tis Jesu pro Germania Assistente quczedam pars 
de osse femoris S. Henrici Imperatoris, pro cu- 
jus veritate et validitate ostendit nobis sufficien- 
tes attestationes: cumque nos ipsam sacram reli- 
quiam, ut veram supradicti Saneti comprobave- 
rimus, eidem adm. R. P. Gualtero eam aliis do- 
nandi ae in ecclesiam collocandi, ut a piis fide- 
libus venerari possit, licentiam et facultatem in 
Domino concedimus et impertimur. In quorum 
fidem, etc. Datum Romz hae die vir Septembris 
MDOXLII. Joannes Baptista Episcopus Camerinen- 
sis V. gerens. 

53 Obtenta ea facultate, haud diu cessatum est, 
quin prafatz S. Henrici reliquiz in. Domus Pro- 
fessa Romana templo, Jesu Servatori sacro, debita 
veneratione et cultu honoraventur. Curata moz est, 
aut antea, fortasse jam. preparata. insignis lipsano- 
theca argentea, qualem hie descriptam cernis, alti- 


tudine 


que Romam 
inisss, 


E 


et ibidem ap- 
probatz, 


honorifice 
eapositie 
sunt. 


daz» Torre- Hl. 


Jota aeterne 


fent 


-Zalt&azar Houttatr. , 


certas 


4th. du Senf Bareusse Paris. 


Vulgata San- 
cli Legenda 


α Canisio et 
Grelsero edi- 
la 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


tudine pedes circiter sex, latitudine quatuor ferme 
adaquantem , affabre factam. a peritissimo illius 
temporis artifice, cui an parem modo Roma habeat, 
merito ambigit R. P. Franciscus Wenzel. Assis- 
tenti Germanice hodie Substitutus, cujus cura et 
benevolentia acceptas refero plerasque omnes dedu- 
clas hic notitias, cum ipsa delineatione, ez qua theca 
eadem in as incisa emhibetur, ad Sancti Impe- 
vatoris gloriam, probandumque Societatis erga eum 
cultum. οἱ reverentiam. Ne vero existimes, minori 
pietate quam pretio S. Henrici memoriam istic re- 
coli, solet. quotannis lipsanotheca, recurrente anni- 
versaria Sancti festivitate, in magnifica S. P. N. 
Ignatii, ardentibus plus solito cereis, ara ecponi, 
gravioribus quibusque domus mostra Patribus rem 
sacram eo die ad eam. facientibus. Aliis porro per 
annum. festivitatibus, in ara principe. cum .Ludovi- 
ciana collocatur , restaurata! quodammodo in. Urbe 
mundi capite utriusque sanctissimi Principis vene- 
randa recordatione. His de cultu hactenus abunde 
expeditis, ad Sancti gesta eorumque scriptores gra- 
dum facimus. 


$ VI. Scriptores Vite aliique de S. Hen- 
rico agentes. 


Henrici Legendam ez seculi sui, nempe ΧΙ vel 
S ΧΠῚ, more scripsit Anonymus, qui monachus 
fuisse videtur ; idem ille, opinor, a quo postmodum 
S. Cunegundis gesta memorie commendata. sunt. 
ad x Martii ab Henschenio illustrata : more, àn- 
quam, istorum temporum, nam particulares potissi- 
mum. virtutes, munificentiam in. exstruendis restau- 
randisque ecclesiis, miracula, et id. genus alia per- 
censuit, nullo servato rerum. aut temporum ordine; 
alia etiam admiscens, qua ad Sancti vitam nonnisi 
valde remote referuntur. Vixisse ipsum seculo xit 
post celebratam S. Henrici cononizationem, atque 
adeo opus ipsum. Adelboldo Ultrajectensi episcopo, 
ex monacho sew clerico Laubiensi primum consiliario 
et Cancellario, deinde ad episcopatum evecto, et 
triennio post Sanctum defuncto, adscribi omnino non 
posse, plane evincit Greltserus in. notationibus pag. 
80, utpote cum plura, commemoret quz toto seculo 
S. Henrici obitu posteriora sunt. De miraculis lo- 
quitur ut de re veteri, quam a majoribus acceperit, 
quod. Adelboldo quadrare nequaquam. potest. Adde 
quod. scribat de rebus qua diu post mortem S. A del- 
boldi, ut de diplomate Henrici III regis, de Bullis 
Clementis II et Leonis IX, de quarto et sexto epi- 
scopo Bambergensi; ut dubium minime sit quin toto 
seculo et amplius compilationem istam pracesserit 
Adelboldus. 

55 Predictam Vitam. primus in lucem. educit 
Vir Cl. et sepe mobis laudandus Henvicus Ca- 
nisius tomo 6 Antique Lect. a pag. 383, ec co- 
dice Ms. cenobii Windbergensis, sed non adeo ple- 
nam, ut ait Gretserus ; atque. ipse postmodum alte- 
ram reperit in monasterio Reebdor[fensi, quam 1611 
inter. Sanctos DBambergenses. edidit, collatam. cum 
apographo Bambergensi, ez quo nonnulla. auxit. et 
emendavit, ut pluribus explicat in suis jam citatis 
nolationibus a pag. 19. Eadem Gretseri Legenda 
exstat. in posthwma. Surii. editione, omissis tamen 
frequentibus illis capitum. titulis, quos et ad. mor- 
mam, nostram contrahendos censuimus. Ejusdem 
Rebdorffiani. codicis exemplar nacti sunt. Majores 
nostri, ec quo et ez Surio Legendam integram infra 
dabimus, lacunas seu hiatus ex Gretseri editione 


T'omus ni Julii. 


693 


supplendo ; iis in hunc Commentarium v«! in appen- 
dicem rejectis, qux ad historie filum ininus spe- 
ctare videbuntur ; ut sunt capita 16, 17, 18 et 19, 
quibus non S. Henrici gesta, sed ecclesi Bamber- 
gensis privilegia enumerantur. Totum. Gretseri opus 
nova. forma. recensuit, et volumini suo de. scriptori- 
bus Germani, quo potissimum continentur qua ad 
episcopatum. Bambergensem pertinent, non ita pri- 
dem, nempe anno 1718, vulgato inseruit Joannes 
Petrus Ludewig, notationes singulas. capitibus suis 
subjiciens : cujus opera uti visum non est, fonte ipso 
nobis aperto, ez quo purius omnia hauriri potuere. 

56 Atque hec S. Henrici Legenda, utut imper- 
fecta, vulgatissima hodie et notissima est, a qua 
proinde recedendum non fuit; quamvis et aliam re- 
pererim, a sciolo aliquo non valde antiquo scriptore 
cum. Vita S. Cunegundis conjunctam, de qua Hen- 
schenius quoque citato superius loco meminit, ad 
quarum calcem adjecta est sequens epigraphe : Ad 
laudem et gloriam omnipotentis Dei, gloriosze 
Virginis Marice et omnium Sanctorum finiunt 
feliciter Legend: sanctorum Henrici Imperatoris 
et Kunegundis Imperatricis virginum et conju- 
gum, summa cum diligentia impressze in famosa 
civitate Bruxellensi per Fratres communis vitze 
in Nazareth; anno Domini wcccorxxxiv. Totam 
legi et evolvi non semel, rudi stylo, confuse et in- 
concinne per capita quatuordecim digestam, cujus 
quis auclor fuerit, ex mullis indiciis colligi potuit. 
Ab Henschenio notatum inveni, Nonnosium, Mom- 
pergensis cenobii custodem, Germanicam aliquam 
Legendam composuisse, qua eadem ipsa hac sit La- 
tine versa. Verum si recte Hofmannus et alii cen- 
seant, non hujus sed alterius Germanice Legende 
scriptor. fuit praedictus Nonnosius, cujus fragmenta 
aliqua, ad me missa reliqui operis sitim facile ex- 
stinzerunt. Ceterum Legendam istam Bruzellensem, 
ex Germanico versam esse, nullo prorsus argumen- 
to, imo nec indicio evinci potest. 

57 De ejus pretio sic statuas : eam esse, ut di- 
cere cceperam, inconditam collectionem recentioris 
scriptoris, utpote qui Vincentium Bellovacensem in 
Speculo historiali appellet, tamquam veterem. ali- 
quem gestorum S. Henrici testem, quem floruisse 
et scripsisse novimus medio seculo xim, ut proinde 
seculum verosimillime sapiat, quo typis excusa est, 
nempe xw. Scriptorem oppido verbosum esse, vel 
inde intelligas, quod in prologis consuendis paginas 
quatuordecim impleat, dubia et falsa multa veris 
admiscens. Et in ipso quidem Vita principio labi- 
tur, dum S. Henricum concorditer a principibus 
electum asserit anno. 1003, regnasse autem annis 
viginti duobus et quinque mensibus, quz et sexcenta 
hujusmodi, aut. falsa aut perperam adornata, cita- 
tione digna mon censui, nedum restitutione. Tuto 
dixerim, in tota ea farragine et subjunctis Officii 
lectionibus nihil reperiri, quod non paulo melius in 
vulgata Legenda explicetur, in qua eruderanda tot 
difficultates occurrunt, ut nove aliunde accersenda 
non sint. Difficultates intelligo in eo precipue con- 
sistentes, quod cum hujusmodi Legenda debita luce 
historica careant, in. eo nobis. maxime laborandum 
sit, ut singula distinctis suis temporibus innectantur, 
in quibus, quoad fieri poterit, ordinate componendis, 
et in reliqua vitz serie digerenda omnis conatus no- 
ster potissimum desudabit. » 

58 Eo nos onere liberasset Adelboldi egregia lu- 
cubratio, nisi maximam ejus partem nobis invidis- 
set temporum iniquitas, qua male periisse censenda 
est, cum solum [fragmentum ad mos pervenerit, a 
Gretsero. etiam. inter dictos Sanctos Bambergenses 
vulgatum, quod unde acceperit, monet pag. 428, 


103 ubi 


AUCTORE 


J. B. S. 


prefertur 
Germanicar 
Nonnosii 
monachi, 


el alteri lati- 
na editz 
Bruxellis 
1184. 


Adelboldi 
episcopi UlL- 
trajectini 
operis de 
Fita S. Hen- 
rici, 


AUCTORE 


J. B. S. 


Recte explicat 
vaticinium 
PosT SEX : 


reliqua gesta 
paucis de- 


currit, 


e 


696 


Satis minutatim, et satis exacte ; etenim anno 972, 
currente littera Dominicali F, sexta dies Maii in- 
cidit in feriam secundam. Verum de scrupulis istis 
mobis litigandum non est, eo vel alio die natus fue- 
vit, ad intentum nostrum. parum vefert qui Anony- 
mo illustrando mazime insistimus, in quo alque in 
Adelboldo Legenda Henviciana, non a vile sed a 
regni primordiis sumit exordium ; unde nec ad. mos 
pertinent sequentia capita, quorum. titulos hic eaxpo- 
nere satis fuerit. Cap. rt. Henricus a patre regi- 
mini admotus, mira prudentia et pietate rem ad- 
ministrat. Cap. mr. Henrieus ex voto parentum 
se conjugio astringens, virginitatem servat. De 
hac suo loco abunde. Cap. 1v. Sancti Wolfgangi et 
deinde Henrici senioris obitus, juniorisque suc- 
cessio, et pacis studium. 

69 Capitis quinti partes binas facit, alteram 
quod Henricus a S. Benedicto reprehensus sit, 
de qua re Anonymus nusquam meminit ; neque hic 
nosler auctorem. citat, unde acceperit, quasi satis 
nota sit historia ex Leonis Ostiensis Chronico lib. 
2,cap. 45. In altera recte dissentit Inchofer ab 
Anonymo, qui celebre sancti Wolfgangi vaticinium 
POST SEX S. Henrico jam regi intimatum. scribit, 
atque adeo diserte applicat Romana in. Imperatorem 
coronationi, ut proinde rem accidisse oporteat anno 
circiter 1007 vel 1008, uti etiam suo loco diximus, 
haud obscure indicantes, non multum placere ora- 
culum Anonymi modo expositum. Censet igitur, et 
longe rectius, Inchofer, S. Henrico in Italiam itu- 
ro cum Ottone, anno ΟΜΧΟΥ͂Ι regnum mirabiliter 
a S. Wolfeango przedictum. Audiamus ejus verba 
pag. 22 : Qui id, inquit, post adeptum regnum ad 
imperium referunt, non considerant, nihil opus 
fuisse conjectore; quid enim preter spem ma- 
gni, coronato jam Regi et Cswsari tam involute 
imperium portendere ? Ipse diem sumpsisset qui 
inauguraret ; sed enim nulla propinqua spe, re- 
ge Ottone adhuc vita, setate et fortuna florente, 
et qui propediem in Urbe Imperator dicendus 
erat, regnum Henrico praedicere, nisi ejus nutu, 
qui tempora in manibus describit, Wolfgangus 
non potuit. : 

"I0 Quz capite νι memorat de Electorum deter- 
minatis suffragiis a Gregorio PP. V et Ottone IIT 
certa lege circumscriptis, saltem in S. Henrici ele- 
ctione adhibitis, fatemur, nos pro eo tempore admit- 
tere non posse, ut contra Hofmannum aliosque satis 
explicuimus, ostendentes, Sanctum. hereditario suc- 
cessionis jure imperii culmen consecutum. De Se- 
ptemvirorum Electorum origine mentem. suam. no- 
stramque exposuit Henschenius in Commentario ad 
S. Heribertum xv Martii mum. '1. Capita vy et 
vIII ad nos etiam non spectant ; quibus, ut iterum 
dicamus, soli Adelboldus et Anonymus illustrandi 
sunt; ab illo autem accurate describuntur quecum- 
que habet Inchofer capitibus IX, x, XI, XII et xir, ut 
iis hic enumerandis supersedeamus. E'st et pars cap. 
xlv ez Adelboldo desumpta, cui adjungit ecclesia- 
rum in Germania reformationem, item Poloni- 
cum et Flandrieum bellum, qua nos temporibus 
suis e Ditmaro et aliis innectere conati sumus. Cap. 
xv monasteria et templa fundata vel ornata, ac 
DBambergensem. civitatem in episcopatum. evectam 
prosequitur, et de hac quidem erectione satis appo- 
site disputat ; neque negaverim, parthenonibus Neo- 
burgensi, et INunburgensi apud Salisburgum multa 
& Sancto collata, quamvis hic a temporum. serie 
scriptor ezorbitet. Verum quod pag. 65, anecdotum 
miraculum tradit de S. Erendrudis cinere annulo 
concluso et collo suspenso, utut negandum. mon cen- 
seam, mirari certe liceat, nihil huic rei affine occur- 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


vere in ipsis Sanctz Actis tomo v Junii. illustratis 
4 pag. 580; certe fidem liberare debuit Inchofer, 
praestito asserta rei vadimonio. 

7l Non magis ad temporum rationem. attendit, 
dum capiti xvi hunc titulum. prazfixit : Henricus 
Cunigundem reginam adulterii insimulans. inno- 
centie miraculo corrigitur. Πὲς ipsa iniquorum 
obloquiis satis vindicata est; at quo potissimum 
lempore contigerit, fateor me necdum certo depre- 
hendere potuisse. In ejusdem fide relinquo quidquid 
cap. xvit de Gunthero ejusque cum S. Henrico ge- 
stis collegit. Multa. connectuntur cap XVIII, qua ἃ 
nobis paulo ordinatius distincta sunt. Minus etiam 
placet caput xix, ubi Benedictum VIII in Germa- 
niam deducit, wt S. Henricum adversus seditiosos 
invitet, et nescio quod exortum schisma componat, de 
quibus quid sentiamis, habes S 19, num. 198. 
Capite xx agitur de prensato monachatu Cluniaci et 
Virduni, quz ut ab Henrici sanctitate aliena non 
sint, nobis sufficiunt ea, que ab Alberico narrata 
retulimus. Cap. xxt inter alia mentem suam aperit 
Inchofer circa prodigiosam vietoriam S. Henrici 
auspiciis a quibusdam attributam, unde non pa- 
rum elucidari possunt, qua nos suo loco conjectavi- 
mus occasione famosa istius pugnz ab Amonymo 
commemorate cap. 4, quam, studiose a Ditmaro 
prateritam, necdum nobis suaderi patimur. E cap. 
xxii notanda pracipue Popponis abbatis Stabulen- 
sis monitio, qua S. Henricum a spectandis hi- 
strionicis et. gladiatoriis ludis averterit, dum iis 
Neomagi curiosius spectandis attenderet. Et hoc id 
genus facta alia scriptorum. auctoritate corroborari 
merebantur. 

72. Sequitur cap. xxu adventus Benedicti VIII 
in Germaniam, qui tanto majori scriptorum. vete- 
rum fide nititur, quanto debiliori subsistit incerta, 
ejusdem Papa prior in imperium peregrinatio, di- 
cam an fuga supplex ad S. Henrici aucilium. Cap. 
XxIv ezplicatur reconciliatio cum S. Heriberto Co- 
loniensi, ejusque (cap. xxv) pradictio de obitu S. 
Henrici, aliaque ad ipsos spectantia, qua in S. 
Meinwerci Actis fusius commemorantur, non item 
vaticinium ipsum, quod retulit Rupertus Tuitiensis 
in Heriberti Vita cap. 8, num. 31, ad xvi Marti 
pag. 488, his verbis : Noveris enim, quia post ob- 
itum meum trium non peraget annorum curri- 
culum: atqui vizit S. Henricus usque ad diem xim 
Julii anni 1024, obiit S. Heribertus xv1 Martii 
1021. Nodum vidit Inchofer, quem t solvat, co- 
gitur S. Heriberti obitum, contra historicam veri- 
tatem reducere ad annum 1022 ; in quo eum plane 
falli credimus : utrum vero vaticinium recte istic ez- 
pressum sit, non est nostrum dirimere ; abest certe 
ab Actis qua hic illustramus. Cap. XxvI, xxvil, 
XXxvII ef xxix multus est in commemorandis ad- 
junctis "ultimi belli Italici, quz non magis ad. nos 
pertinent, aut certe im serie mostra chronologica 
abunde velata. sunt; uti et congressus cum. Roberto 
rege Francie, quem describit cap. xxx. De gestis 
vero ( cap. XXx1) inter SS. Henricum et Meinwer- 
cum, videnda in hujus Actis assignata. alibi capita. 

15. Subjungitur piissimus sancti Imperatoris obi- 
tus cap. XXXII ; at mire res et verba torquet Incho- 
fer, ut in. definiendis diversis vite Henricianz pe- 
viodis calculos subducat, aberrans in plerisque. De- 
mus ejus verba : Vixit ante regnum annis trigin- 
ta; regno duodecim et menses quinque ; imperio 
decem, totidemque dies supra menses quatuor; 
Deo et sibi annos, si tres cum diebus viginti 
menses demas, tres supra quinquaginta ; mortuus 
anno undecimi seculi vigesimo quarto, feria se- 
cunda. Primo et ultimo calculo lubens assentior; 


cetera 


D 


Uli et prog. 
lionem inng. 
centiz S. Qu. 
negundis. 


De vaticinio 
S. Heriberti 


eL obscuriori- 
bus vita cal- 
culis 


usque ad 
posthumam 
gloriam. 


Rem hanc 
male inpu- 
gnovit Leib- 
nitius 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


cetera vere et clare ewpressisset, dicendo, vixisse 
Sanctum regno a v1 Junii 1002 usque ad xvi. Fe- 
bruarii 1014, quo intervallo fluzere anni non plus 
undecim, menses octo οἱ totidem dies. Ymperio sew 
Imperatoris titulo gavisus est a xiv F'ebruarii 1014 
usque ad xim Julii 1024; unde exurgunt anni 
omnino decem, menses quinque, minus unico die ; 
ad tres autem. supra. quinquaginta vite annos, cur 
solum menses tres cum diebus viginti nobis demi 
velit Inchofer, prorsus non capio ; meminerit nati- 
vitatis epocham a se superius fixam | esse anno 972, 
die v1 Maii feria secunda, inde digitos consulendo 
mumerandoque, inveniet completissimos vitae annos 
duos supra quinquaginta excurrentesque menses duos 
cum diebus septem, ut ferme menses decem demendi 
sint. Sed de his satis dictum superius S 2. 

74 Supersunt capita quinque, nempe xxxi, ubi, 
nisi vehementer fallor, fabulis accenset Inchofer oc- 
eursum deemonum ad exequias, sive ad extremam 
Sancti morientis luctam, et accusationem apud 
tribunal Dei, quibus adde praponderationem calicis 
S. Laurentii, et similia, que in loco diximus, pio 
boni ac simplicis eremitze somnio, quam veritati hi- 
storice magis affinia, nec ulla vetustiori auctoritate 
suffulta ; quaque fortasse, poetica libertate a. picto- 
ribus sive sculptoribus symbolice adumbrata, qua- 
lium nimis quam obvia sunt, veram. subinde, pro 
seculorum istorum captu, induerint historiz faciem, 
dignam quz in ipso sanctorum Henrici et Cunegun- 
dis mausoleo reprasentaretur. Cap. xxx1v recitan- 
tur publiea nonnulla pietatis et religionis monu- 
menta posita, aliaque pia opera ab Henrico ge- 
sta; que omnia, uti et ilustria miracula post 
mortem a Sancto patrata, ejusdem facte appari- 
tiones, canonizationis diploma ab Eugenio PP. III 
concessum, ceteraque tribus ultimis capitibus col- 
lecta, paulo uberius α mobis propriis suis locis relata 
et explicata sunt. Atque hac de Inchoferi opere di- 
cta sufficiant, mos exorsum deductumque pridem 
Commentarii nostri pravii filum sequentibus para- 
graphis ordine exhibebimus, ubi ea pramiserimus 
qua ad praecipuam Sancti Laureolam vindicandam 
paulo accuratius examinari et nervosius. confirmari 
merentur. 


$ VIII. S. Henrici cum S. Virgine Cune- 
gunde, servata in conjugio castimonia. 


namquam superius dixerim, multa esse qua in 
Anonymo Vite S. Henrici scriptore non om- 
nino admittenda censeam, illud certe suggillari non 
patior, quod habet cap. 21 et 27, unde pracipua 
sanctissimis conjugibus Henrico et Cunegundi, ea- 
que constantissima fuit a tot seculis gloria, quod in- 
temeratam illibatamque virginitatem tumulis ambo 
et colo intulerint. Priscas nanias et veteres hetero- 
doxorum satyras adversus continentie miraculum 
sparsas hic nec appellandas nec refutandas suscipio ; 
non calumniis aut dicteriis sed argumentis certan- 
dum est. Recentiores aggredior. Eam historia par- 
tem immerito vellicavit Leibnitius, Introductionis 
suc ad Scriptores Brunswicenses S xXx, his verbis: 
Magnum virum fuisse (S. Henricum) et probum, 
dubitare nos gesta non sinunt; virginitatem vo- 
luntariam in matrimonio cum Cunegunde conjuge 
coluisse, posteriores tradiderunt, coctanei nec 
minimum hujus opionionis vestigium exhibent, 
ut adeo magnopere ei fidi non possit. Laudat Leib- 
nitium Struvius eique subscribit pag. 388. Utrum- 


697 


que convenio. E't quidem manifeste liquet, rem il- 
lam. satis perfunctorie a, Leibnitio delibatam, ut qui 
S. Henrici canonizationem perperam tribuit Inno- 
centio ITI, ut forte ea ratione pontificium, de serva- 
ta virginitate testimonium ad seculum x11 removeat, 
verum jam supra ostensum. est, totis fere sexaginta 
annis citius, nimirum anno 1145 colitum honores 
consecutum fuisse sanctum Imperatorem. 

76 At coztanei nec minimum hujus opinionis 
vestigium exhibent. Quzro, quos coztaneos hic 
appellare possit Leibnitius? Adelboldum forte? Ast 
istius operis solum fragmentum superest. Ditmarum? 
Sivit vir eruditissimus totis sez annis S. Henrico 
praemortuum esse, neque adeo rem, quoad Sanctus 
vixit, ignoratam, inejus notitiam pervenire potuisse, 
quam sub extremum vitz articulum primum patefe- 
cit. Alios comtaneos scriptores mon facile quis pro- 
duxerit. Si ad provime sequentes chronographos 
Ottonem, Hermannum, aliosque alibi nominatos 
provocet, facit Sancto injuriam, quod iis arbitris 
res Henricianas definitus velit, quas illi viz: primis, 
ut. est in proverbio, labris degustarunt. At enim de 
ea re tacet Chronographus Saxo, tacent Annales 
Hildesemenses. Utique ; sed scriptorum istorum 
aliorumque seculi xr. silentio opponitur positiva. as- 
sertio ejusdem seculi scriptoris, nempe Gotfridi Vi- 
terbiensis apud Pistorium tomo 2, col. 484, cujus 
versus ad calcem. tractatus hujus invenies. Opponi- 
tur positivissima ejusdem temporis declaratio Ponti- 
ficia, in relata nuper canonizationis bulla expressis 
terminis testata, in thoro etiam legitimo positum 
S. Henricum integritatem castimonie usque ad 
finem vitz conservasse: quod certe minime decla- 
rasset Pontifex, nisi id a Bambergensibus legitime 
probatum accepisset. Nihil igitur obesse potest chro- 
nographi istius et decem id genus aliorum. silen- 
tiun, dum istud vetustiori et probatiori assertione 
eliditur. 

ΤΊ Si Pontificio diplomati minus fidat Leibni- 
tius, habeo, quod. recusare non possit, Leonis Marsi- 
cani, alias Cardinalis episcopi Ostiensis, in. Chro- 
nico Casinensi disertum testimonium, citato diplo- 
mate multo antiquius, imo sancti ipsius Henrici 
aetati proximum, utpote scriptoris seculi x1, qui teste 
Angelo de Nuce, novissimo Chronici editore, rem 
orsus a condito monasterio, eam ad usque illud 
tempus perduxit, quo dedicatum inauguratumque 
ab Alexandro II templum fuit : id quod anno 1071 
accidisse narrant, ut plane perspicias, quam parum 
α Sancto abfuerit is, cujus loquentem auctoritatem 
omnium istius ac sequentis seculi scriptorum silentio 
longe potiorem existimamus. Audi Leonis verba lib. 
2, cap 46: Super ceteras autem bonitates seu 
virtutes, quas idem Imperator habuisse narratur 
a Deo, fertur vixisse castissimus, ut ad mortis 
articulum veniens, coram presentibus episcopis 
atque abbatibus Cunibunde" conjugis suz pro- 
pinquis, eaque illis tradita, fertur (dixisse fera- 
tur:) Recipite quam michi tradidistis virginem 
vestram. Laudat ipse .Leibnitius auctorem Vita 
sancti Meinwerci. Vita Meinwerci, inquit, etsi 
seculo demum sequente (adeoque xi) scripta, 
multa tamen habet utilia ad res Episcopo con- 
temporaneas, Caesarumque et principum acta 
cognoscenda, cum nec synodos prztereat alias- 
que res ecclesiarum. 

"8 Si in iis omnibus fidem meretur scriptor di- 
ligentissimus, quz ad Czesarum et principum acta 
cognoscenda pertinent, mon opinor ea parte reji- 
ciendum, quod de castissimo sanctorum Henrici et 
Cunegundis conjugio disertissimis verbis testimo- 
nium dicat, rebus istis omnibus, a se narratis, »que 


propin- 


ex silentio 
coztaneo- 
rum, 


cui opponun- 
tur Bulla 
Pontificia, 
scriptores 
suppares, 


* Cunegund:e 


et scriptor 
Actorum S. 
Meinwerci 


pr 


AUCTORE 
J. B. S. 


ab ipso Leib- 
nitio merito 
laudatus. 


B 


C 


Otia Gund- 
lingii, nera 
otia εἰ som- 
nia sunt, 


698 


propinquus. .En igitur clarissimum. opinionis, a 
Leibnitio repudiatz, non vestigium solum, sed no- 
vum testimonium fideliter exhibitum. Sic loquitur 
in nostra editione cap. 2, num. 9, apud ipsum Leib- 
nitium num. XII, pag. 521: Eodem anno (nempe 
ΜΠ) novo Rege nativitatem Laurentii in civitate 
Patherbrunnensi celebrante, domna Chunigunda, 
ipsius, ut putabatur, uxor, re autem vera castita- 
tis emulatione soror, a przdicto Willigiso Ma- 
gontiensi archiepiscopo, inibi regiz consecratio- 
nis dominium adinvenit. Clarissima hac, nisi ve- 
hementer fallar, οἱ peremploria sunt, non a poste- 
rioribus tradita, ut aiebat Leibnitius, sed ab equa- 
libus et subzqualibus exhibita argumenta, quibus 
nec hilum officere posset coztaneorum (si qui forte 
alicubi superessent) scriptorum silentium ; ut proin- 
de frigida Leibnitii locutio, posteriores tradiderunt, 
quasi indicare velit, postremis hisce seculis natam 
primum piam istam credulitatem, abunde enervetur 
et convellatur. 

"9 Pluribus hic supersedeo, cum. jam allegata 
omnino sufficiant, ad refellenda, qua leviter, ut mi- 
Lissime dicam, ab illustri et erudito Viro, nobisque, 
dum viveret, amico prolata sunt, melius eo loco 
pratereunda ; que sane omitti absque scrupulo pote- 
rant, utpote importune intrusa ad ostentandam quo- 
dammodo eruditionem, quandoquidem in eo, de quo 
ibi agitur opere, nempe Adelboldi episcopi Ultra- 
jectensis, supra a nobis descripto, nec. verbum de 
virginitate voluntaria a S. Henrico in matrimo- 
nio cum Cunegunde conjuge culta, usquam repe- 
riatur. Optandum sane esset, ut sacra omnis eccle- 
siastica, historia tam firmis fundamentis consolidata 
stabiliretur, ad odiosorum criticorum obloquia pra- 
cludenda et penitus extinguenda. Jam a tanto tem- 
pore experti sunt eruditi acatholici, in hoc nostro de 
Actis Sanctorum Opere veritates historicas tam ac- 
curate discerni, ab iis quz levi populari traditione, 
nimia subinde facilitate admissa. sunt, ut nostra sin- 
ceritati fidere tuto possint, nos non temere admis- 
suros, qua solidis historicis fundamentis stalilita 
non sint. Maneat igitur im sua possessione sancta 
mater Catholica. Ecclesia, et rarum continentiz vir- 
ginalis tot inter illecebras exemplum, seu potius di- 
vinz graliz miraculum, quale eodem seculo exhibuit 
in Anglia S. Eduardus, fidelibus suis filiis exaltare 
ac pradicare non desinat. 

80 His ita adversus illustrissimum et clarissi- 
mum, nobisque estimatissimum virum modeste ac sine 
ullius offensione discussis, probatisque : ignosci mihi 
postulo, si pari moderatione non ezcipiam, otia, re- 
clius dixeris, somnia Gundlingiana, quz germanice 
procusa audio anno 1706, quorumque compendium, 
ab amico acceptum, non absque stomacho legere po- 
tui, tantam inverecundiam execratus, miratusque, in 
ipsa Saxonia, a professore Saxone, de Augustissi- 
mo Saxonico principe, contra apertissimam. fidem 
historicam, constantissimis tot seculorum testimoniis 
firmatam, tam incommodesta scommata vulgi oculis 
lingua vernacula exposita fuisse, qua vel ipsis, sal- 
lem cordatis Lutheranis, exosa crediderim, utpote 
putida figmenta, non nisi Vulcano digna. Audet 

vir, ut audio non illitteratus, otio suo abuti, ut in 
cmlestes Augustos, calamo mon satis castigato, ca- 
lumnias evomat, eorumque castissimum conjugium, 
spurcis nonnullis sarcasmis commaculet, sanctissi- 
mum Imperatorem describens » ut hominem morbi- 
» dum, impotentem, etc., virum bonum et simpli- 
» cem, omnia conjugis ambitiosz et callida precibus 
» probrosa facilitate concedentem. Sanctam vero 
» Cunegundem. variis convitiüs proscindit, et satis 
» aperte adulteram proponit, damnabili quorumdam 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


» episcoporum familiaritate, absente in. expeditioni- 
» bus bellicis marito, usam, etc. 

81 Mirare, obsecro, otia Gundlingiama, otia 
mera, jocos scurriles, aniles satyras, vocemus nugas 
et gerras Siculis inaniores ; quales certe fatebuntur 
eruditi omnes, quibus luec scribimus, etiam acatho- 
lici, apud quos id genus cantiunculas commiseratione 
polius quam plausu dignas existimamus, aque ac 
novissimam alterius Lutherani thesim historicam, 
imo fabellam ineptissimam, videlicet : Conjugium 
S. Henrici Imperatoris cum. sancta Cunegunde, 
non omni tempore fuisse virgineum. Quid est de- 
lirare, si hoc non. est? Ast, inquit ille, documenta 
reperiuntur, ex quibus constet, publicas preces in- 
dictas ad impetrandam thoro Henriciano fecundita- 
tem. Quid tum postea? Quid, si id ultro admittant 
fateanturque Bambergenses? Cur id magis S. Hen- 
rici, quam alio tempore vetitum ? An uspiam legit 
ipse, castissimorum conjugum continentiam vulgo 
notam fuisse, quoad. sanctus ipse S. Henricus, jam 
morti proximus, id primum patefecit, uxorem virgi- 
nem, propinquis restituens? Impostura alia aliam 
trudit; eruit ille nimirum documenta authentica 
quibus demonstrari possit, ex SS. Henrico et Cune- 
gunda filiam natam fuisse. Novum portentum, imo 
lepidum ferculum, non mihi sed otioso Gundlingio 
probe masticandum, ut id saltem ex. contribule suo 
discat, impotentem mon fuisse, sanctissimum Impe- 
ratorem, qualem ipse procaciter effingit. 

82 Illustri 1sti in paucis servat in. conjugio vir- 
ginitatis prodigio affine est illud quod. habet Anony- 
mus cap. 21, de S. Henrici zelotypia, probataque a. 
sancta uxore per candentes vomeres innocentia, quod 
pari ferme, ut superius, pretenso argumento a ma- 
levolis arrodi posset. ex scriptorum coztaneorum si- 
lentio. Verum enimvero pridem istud satis vindica- 
runt laudatus sepe Hofmannus in Annalibus Bam- 
bergensibus col. 52. et 53, atque Henschenius die 
πὶ Martii in. Commentario pravio ad S. Cunegun- 
dis ÁActa S 2, ad quos, ne actum agam, lectores, et 
prae ceteris Gundlingium, castissimz Imperatricis 
ferum mastygem, remitto. Id unicum in ea historia 
ὦ morosioribus desiderari posset, quod certum tem- 
pus designari nequeat, uti nec locus in quo res ea 
contigerit. Hofmannus triumphi palzstram designat 
DBambergam ipsam, Sancti utriusque delicium; an- 
wum vero 1017, quod eum suspicor ez: monumentis 
Bambergensibus alicunde eruisse. Àn prefato anno 
omnia aptissime congruant, ez deducendo proxime 
vitz S. Henrici chronologio ordine colligi utcumque 
polerit; nobis sufficit, rem ipsam in controversiam 
non adeo facile revocandam, cujus tam authentica 
monumenta, teste Hofmanno, in hunc usque diem 
supersunt, qua cum tantopere impugnari nom vi- 
deam, satis sit Legenda fidem in hac etiam parte 
vindicasse. 

83 Non ita acquiescendum censui superiori capi- 
tali concertationi, de intemerata utriusque sanctissi- 
mi conjugis servatain matrimonio continentia, quam 
cum speciosis Kolerianis cavillis aliquousque im- 
peti, saltem sugillari posse adverterem, seu veris seu 
pratensis illis precibus pro conjugii fecunditate, tum 
vero regia aliqua, si Superis placet, prole alicubi in- 
sinuata, nihil pretermittendum putavi, ad obturan- 
da, non solum heterodoxorum, sed et audaciorum 
Catholicorum obloquentium ora, mec prius destiti, 
quam fontem omnino detexissem, ex quo tam varia, 
tam diversa, tam parum conneza proflucisse, liquido 
demum deprehenderem. Quem in fem tabularia 
omnia, regesta, necrologia, libros chorales Bamber- 
gensis ecclesi ezcuti curavi, exploraturus, sicubi 
tam enormi calumniz in antiquioribus scriptis ansa 


, 


prabe- 


D 


cum quibus 
non conve- 


niunt Koleyi 
theses, 


Probala S. 
Cunegundis 
innocentia. 


Preces Bam- 
berg& insti- 
Lulze non 
sunt 


antiquiori aliquo descriptum, imo precum. formulas, 
pradictis Litaniis, in quibus vei cardo vertitur, in- 


Xpc uincit. 
Xpc uincit. 


Lux, uia, ueritas et uita nostra. 
Fortitudo et iustitia nostra. 


sertas, Sancto ipso longe vetustiores esse credam, e£ — Prudentia et temperantia nostra. Xpc uincit. 
in Germanicis ecclesiis tum pracedenti, tum sequen- — Liberatio et redemptio nostra. Xpc uincit. 
tibus seculis usitatas, ut modo preces alie sunt αὖ — Arma nostra inuictissima. Xpc uincit. 
universali Romana et ab aliis ecclesiis recepta. Re- — Murus noster inexpugnabilis. Xpc uincit. 
ctissime autem advertit Pottuvius, nullum in iis Defensio et exaltatio nostra. Xpc uincit. 


formulis prasidium vulgatae calummie superesse, 
quantumvis inde argutari videantur Hericiang ca- 
stimonige impugnatores, quibus hic ultro suggeri- 
mus, mullo dissimulato apice, quidquid vel remotis- 
sime spargendis ezxornandisque calumniis fomentum 
prabuit : quocirca. Litanias ipsas, quousque typis 
nostris id fieri potuit, hic eapandimus, sequenti 
paragrapho eaplicandas. 


Ipsi soli imperium, gloria et potestas perimmor- 
talia sclà sclórum amen. 

Ipsi soli laus, honor et iubilatio per infinita sclà 
sclórum amen. 

Ipsi soli uirtus, fortitudo et uictoria per omnia 
sclà sclórum amen. 

ΧρΡΕ Avp1 Nos. TER. 

KYRIE ELEYSON. 


S IX. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 699 
A — preberetur. Atque hic denuo, pro insigni suo in S. AUCTORE 
Henricum studio, operam gnaviter contulit toties J. B. S. 
laudatus R. P. Rector Nicolaus Pottu, eo cujus lit- LETAN. AD MISS. IN DIE SCO 
teris, hoc anno 1728 ad me datis, rem patentissime PASCHAE. 
eaplanatam faxo intelligas, atque una luce meridiana 
clarius perspicias, merum figmentum de precibus 
pro fecunditate circumferri ; prolem vero regiam, 86 Xpo viNCIT, XPc RzGNAT. ez Litanus 
tunc non magis quam modo ezstitisse in rerum na- — Xpc imperat. pi iac i 
tura. Rem ego omnem, prout gesta est, ipsiusmet — Exaudi xpé. Summo pontifici et universali papze 
Pottwvii verbis nude et candide proponam. uita. 
pro [ecundi- 84 Ubi ex litteris meis objectas calumnias per- — Saluator mundi. Tu illum adiuua. 
tate conjugii cepisset, in hac ipsa. verba respondit : Acceptis pen- — Scé Petre Tu illum adiuua. 
Henrici"; wMimis Rev, V., prima mea cura fuit, inquire- Scé Paule. Tu illum adiuua. 
re in orationem quam quidam malevoli composi- Scé Andrea. Tu illum adiuua. 
tam et przscriptam fingunt, ipsius S. Henrici Exaudi xpé. Heinrico a dó coronato, 
jussu, ad implorandam et impetrandam conjugii magno eft pacifico imperatori uita et victoria. 
sui foecunditatem, ut scilicet hac ratione impu- Redemptor mundi. Tu illum adiuua. 
gnare possint ejus et sanctze conjugis perpetuam — Scé Mrcmazr. Tu illum adiuua. 
castimoniam. Inveni in custodia ecclesi: Imperi- —Scé Gabrihel. Tu illum adiuua. 
alis librum perantiquum, utique scriptum, ut om- — Scé Raphael. Tu illum adiuua. 
nia signa ostendunt, vivente adhuc sancto Impe- — Scé Iohannes. Tu illum adiuua. 
ratore. Formam libri exhibet charta acclusa.  Scé Stephane. Tu illum adiuua. y 
Extima tegumenti pars anterior representat ef- Exaudi xpé. Chunigundze reginze salus et uita. 
figiem sancti Petri Apostoli; posterior sancti ϑοὰ Maria. Tu illam adiuua. E 
Pauli; paginze sunt ex pergameno. Titulus libri Scà Radagundisa. ^ Tu illam adiuua. 
est, LIBELLUS GRADUALIs. Deinde ponuntur Gra- — Scà Gertrudisa. Tu illam adiuua. 
dualia incipiendo ab Adventu. Quando devenitur Exaudi xpé. Nobilissimz proli regali salus et 
ad Pascha ponuntur Litanize eadem forma et fi- uita. 
gura litterarum descriptee, quam charta acclusa Scé Clemens. Tu ill. adiuua. 
exhibet. In illis Litaniis postquam facta fuisset  Scé Uite. Tu ill. adiuua. 
invocatio pro summo Pontifice, Imperatore Hen- Sc Pantaleon. Tu ill. adiuua. 
rico, Chunigunde regina, fit etiam pro nobilissi- Exaudi xpé. N. ductori pacifico salus et uita. 
ma prole regali. Sed manifestissimum est, quod — Scé Maurici. Tu illum adiuua. 
ex hac invocatione calumnia nullum habeat prz:- —Scé LANDBERTE. Tu illum adiuua. 
sidium : quod mox paulo uberius, ad male gar-  Scé Gereon. Tu illum adiuua. 
rientium ora comprimenda, demonstrabitur. Pergit Exaudi xpà. N. epó et cunctze congregationi N. 
R. P. Pottwvii epistola : salus et uita. 
85 Nullam aliam orationem pro impetran-  Scé Siluester. Tu illum adiuua. 
da fecunditate conjugii sanctissimi Imperatoris Scé Martine. Tu illum adiuua. 
reperire potui, etiamsi secundam partem Gra-  Scà Gregori. Tu illum adiuua. 
dualis, varia Missalia et Breviaria, tempore S. Exaudi xpé. omnibus iudicibus et cuncto exerci- 
Henrici seripta, et aliqua post ipsius felicem tui xpianorum uita et uictoria. 
transitum, diligenter una cum Reverendo D.  Scé Georgii. Tu illos adiuua. 
eustode perlustraverim ; neque D. Eppenauer in Scé Emmeramme. Tu illos adiuua. 
Monte S. Michaélis quidquam reperire potuit. Sc Sebastiane. Tu illos adiuua. 
En igitur retectam undequaque unicam tot fictionum ΡΟ vINCIT, XPC REGNAT, XPO IMPERAT. 
scaturiginem, mullo negotio ezpurgandam. Majori Rex regum. Xpe uincit. xpc regnat. 
candore ac sinceritate res tota referri nequit, quam — Gloria nostra. Xpc uinc. xpc. regnat. F 
ez: epistolis familiaribus ultro citroque scriptis, qua- — Misericordia nostra.  Xpc uinc. xpc. regnat. 
rum verba ezponimus. Vic equidem induci possum, | Spes nostra. Χρο uinc. xpc. regnat. 
ut ad ipsius sancti Henrici aetatem citatum. codicem — Auxilium nostrum. —— Xpc uinc. xpc. regnat. 
pertinere existimem, quamvis facile admittam, ex — Victoria nostra. Xpe uinc. xpe. regnat. 


AUCTORE 


J. B. S, 


Nobilissima 
proles regalis 
in iis litaniis 
posita, 


minime pro- 
bat susce- 
ptam. saltem 
fiiam, 


cum formula 
ista antiqua. 
€t communis 
fuerit, 


100 


$ IX. Ex Litaniis Bambergensibus incas- 
sum suggillatur S. Henrici castimonia. 


abes modo orbi expositum et revelatum praten- 
H sum iniquitatis mysterium, quod. in Litaniis 
Bambergensibus latere, frustra sibi persuaserunt 
continentiz Henricianz non minus quam. omnis ca- 
stimonie, in Romana Ecclesia tantopere zstimatz, 
osores malevoli. Redditi sunt characteres omnes, 
saltem quoad fieri potuit, post exclusas e typographia, 
abbreviationes, quas in as incidere opera pretium vi- 
sum non est, cum ez iis controversie caput. minime 
pendeat. Libellus iste gradualis oblongus. est, angu- 
stioris forma, tantillum superantis colummas hic 
composilas, quibus verba omnia, secundum syllabas, 
eL lineas adhibita sunt, mullo apice neglecto aut 
transposito. T'res ferme pagellas implet tota ea. Li- 
lania, tot suppositionum et calumniarum materia, 
quam mobis ad libelli normam dividere nom licuit, 
salis fuit, totam fideliter reprasentasse. Rubricis 
capitalibus, ut vulgo loquuntur, in prima facie niti- 
de depictus est pradictus titulus, LiBELLUs GRa- 
DUALIS, litteris hodierna forma non multum absi- 
milibus preter E, G, Α et D. Titulus interior ru- 
bris etiam majusculis, utcumque typis nostris expri- 
mitur. Sic littere initiales omnes miniatz sunt, uti 
et X, quotiescumque recurrit Christi Servatoris no- 
men, cujus monogramma, satis notum esse putamus. 
Fidem mos integre liberasse, testari poterunt. qui- 
cumque autographum ipsum Bambergz inspicere et 
cum hac editione conferre dignabuntur. 

88 Porro schema ad me transmissum, atque. hic 
typis excusum, tam rigide per singula excussi, ut ni- 
hil intactum veliquerim, quin id. continuo Bamber- 
gensibus abjicerem. Imprimis Litaniz ἰδία, licet 
DBambergz hodiedum asservatz, pro istiusmet ecclesiz 
usu scripta non videntur, ubi, procul dubio, addit 
essent appellationes fundatoris et. fundatricis. Pra- 
terea 1ton recte signatur Sanctus, Imperator a Deo 
coronatus, dum interim Cunegundi simplex reginae 
titulus apponitur, quandoquidem constet, ambos eo- 
dem die a Benedicto PP. VIII anno 1014 Romae 
Casareo diademate imposito inauguratos. At vero 
Koleri palmare argumentum pro existentia nobilis- 
sims prolis regalis, acrius intorquere non destiti, 
hoc ferme vatiocinio, ad hominem, ut aiunt, adver- 
sus Bambergenses concludens : Non minus certum 
est, in iis Litaniis Deum invocari pro salute et vita 
nobilissimze prolis regalis, quam certum sit invo- 
cari pro vita et victoria S. Henrici, pro salute et 
vita S. Cunigunde; atqui hoc secundum apud, vos 
indubitatum. est, quidni igitur et primum? Pre- 
ces pro conjugibus ut vivis ibidem ad. Deum. fun- 
duntur, vivere itaque etiam. oportuit nobilissimam 
prolem regalem, et quz inde Keleri consectaria 
sunt. Hac ecercitüi gratia, uti loquimur, a. me 
proposita, erudite enodavit et dissolvit R. P. Rector 
ANécolaus Pottwvius, tribus responsionibus sic omnia 
elucidans, ut habeat Kalerus quibus acquiescat. Ver- 
ba. ejus fideliter etiam reddo. 

89 Si Kolerus ex verbis Litaniarum, quz re- 
periuntur in Graduali manuscripto, NoBILISSIMJE 
PROLI REGALI SALUS ET vITA, vult inferre, ex 
matrimonio sanctorum Henrici ac Cunegundis 
saltem filiam fuisse genitam, non recte infert. 
En responsionem primam : Quia verosimiliter Li- 

tanie iste jam ante tempora S: Henrici fuerunt 
in usu in ecclesiis Germanic, tamquam formule 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


communes supplicandi pro Pontifice, Imperatore, 
Imperatrice, ete. Non quidem diffitemur, illas 
ztate S. Henrici deseriptas sive exaratas fuisse, 
id enim tam figura characterum, illo tempore 
usitata, quam expressio nominum Henrici et Cu- 
negundis, pro quibus tamquam vivis supplicatur, 
nobis persuadet ; sed solum dicimus, illas post 
erectionem ecclesie Bambergensis, ex alio ex- 
emplari descriptas, seu transumptas fuisse, ad- 
ditis tune. nominibus Henrici et Cunegundis, 
tamquam actu regnantium. Neque gratis id di- 
cimus, quia totus Libellus gradualis ( cujus duze 
sunt partes, una hiemalis, altera cestiva.) est de- 
scripbus ex exemplaribus in ecclesiis adhiberi 
solitis. Merito igitur asserimus, etiam Litanias, 
quz sunt pars Gradualis, fuisse tunc aliis eccle- 
siis communes, et ex illarum exemplaribus de- 
sumptas. Igitur ex illis non recte infertur, ex 
matrimonio sanctorum Henrici et Cunegundis 
progenitam esse saltem filiam, quia sunt formula 
solummodo communis. 

90 Apposite urget Pottwvius et magis etiam in- 
stat hoc modo : Quod si contendas, Litanias istas 
non esse desumptas ex aliis exemplaribus, sed 
pro ipsa ecclesia Bambergensi primo fuisse com- 
positas ; demus, id ita esse, quod tamen non pro- 
bas ; sed sic ex ipsis Litaniis ostendo, Sanctos 
conjuges, tunc, quando Litanie seriptze fuerunt, 
non habuisse prolem. Quia si habuissent, in 
Litaniis vel expressum fuisset nomen prolis, si- 
cut expressum fuit nomen Henrici et Cunegun- 
dis, vel saltem indieatus fuisset sexus, an sit fi- 
lius vel filia. Nam sicut in formula supplicationis 
pro sancto Henrico dieitur: Τ παν ADIUUA; 
in supplicatione pro sancta Cunegunde : Tu 1LLAM 
ADIUUA, ita si tunc exsüitisset filia regalis, de- 
buisset dici: Tu illam adjuva. Cum solum po- 
natur per abbreviationem : Tu ILL. ADIUUA, quod 
ILL. nee illum nec illam signifieat, sed est indif- 
ferens ad utrumque, signum est, quod tune non 
extiterit filia, neque etiam filius. Manet ergo 
quod sit formula communis, quz masculo zque 
ac femina convenire possit. Confirmatur id ex 
sequentibus formulis earumdem Litaniarum, ubi 
ponitur N. quz sunt formulze communes suppli- 
candi pro quibuscumque ducibus, episcopis, etc. 

91 Deinde, pergit eodem tenore Pottuvius, 
etiamsi supplicatio pro NOBILISSIMA PROLE RE- 
GALI in Litaniis habeatur, unde probas, quod 
prole non existente, supplicatio illa fuerit de- 
cantata, et non potius in isto casu omissa? Certe 
quamvis in istis Litaniis formula supplicationis 
pro Imperatrice habeatur; si tamen Imperator 
nondum esset conjugatus, aut evaderet viduus, 
formula supplicationis pro imperatrice haud du- 
bie in utroque casu omitteretur. Ita, etiamsi 
formula pro nobilissima prole regali in Litaniis 
ponatur, prole tamen deficiente, videtur formula 
ila in decantatione Litaniarum fuisse omissa. 
Nisi forte fuisset aliqua conjectura aut indicium 
foecunditatis conjugii : tunc enim fideles subditi 
optare, Deoque supplicare solent, ut fructus in 
arbore et gemma in concha maturescat. Potue- 
runt autem Bambergenses id sperare et merito 
apprecari tam insignibus conjugibus , quorum 
votum continenti] ignorabant. Addere liceat, 
quod proxime sequens formula N. ductori pacifico 
salus et vita haud dubie pratereunda sit, Czsare 
ipso exercitui imperante. Sic alteram pro loci Epi- 
scopo et primam pro Romano Pontifice, nemo de- 
cantatas somniaverit alterutra sede vacante. Ho- 
diernam, et jam. tot seculis constantem. Ecclesia 


pracim 


D 


neque nomen 
aut sezxum 
exprimat, 


omittenda — 
de[ectu prolis 
aque ac aliz. 


Ε 


A. 


Non potuit 
nala esse 
proles ante 
fundationem 
ecclesia 
Bambergen- 
sis; 


neque post 
[nndatio- 
nem; 


neque possi- 
bile est, in- 

valuisse opi- 
nionem 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


qraaim consulat Kelerus, et. que hic dicta sunt, ve- 
rissima esse perspiciet. 

92 Non hic haeret Pottwvius ; sed altera respon- 
sione seu. argumento instat in. hunc modum : Sine 
nota sanctissimi ac prudentissimi Imperatoris 
(hac pradicata cum. Gundlingio non negabit Κω- 
lerus) asseri non potest, quod ex suo conjugio 
genuerit saltem filiam. Vel enim illam genuit 
ante fundationem episcopatus Bambergensis, vel 
post illam : neutrum sine nota Imperatoris as- 
seri potest. Imprimis non potest dici quod ge- 
nuerit ante fundationem qus contigit anno vI 
vel vir post millesimum. Colligitur id ex allo- 
cutione S. Henrici, quam in conventu Franco- 
furtensi habuit ad S. Willigisum archiepisco- 
pum Moguntinum et ceteros archiepiscopos et 
episcopos presentes, uti refert Ditmarus epi- 
scopus Merseburgensis, historicus synchronus 
libro 7, pag. 67. Ob recompensationem futu- 
ram, inquiebat sanetus Imperator, Christum he- 
redem elegi; quia in sobole acquirenda mulla 
spes remanet mihi. Quod si S. Henricus ante 
fundationem episcopatus genuit filiam, quomodo 
cum veritate dicere potuit, sibi in acquirenda so- 
bole nullam remanere spem? Nonne conventus 
Patrum poterat illi opponere : Quomodo nulla 
spes acquirendz sobolis in presenti matrimonio 
tibi superest, qui paucis hisce annis, quibus in 
matrimonio vixisti, filiam genuisti? Male igitur 
dignitati sancti Imperatoris consulit, qui procre- 
ationem sobolis ante fundationem episcopatus illi 
affingit. 

93 Deinde absque ejusdem Sancti prostitu- 
tione etiam asseri non potest, genitam ipsi fuisse 
filiam post fundationem episcopatus. Ille claris et 
expressis verbis, coram celeberrimo conventu 
przsulum, asseverat, sibi in acquirenda sobole 
nullam superesse spem : quis ergo sine nota tam 
sapientis et cireumspecti Imperatoris dicet, illum 
nihilominus, post asseverationem adeo solennem, 
procreasse filiam? Nisi igitur valida ratio affera- 
tur, qualis non affertur, exigit dignitas tanti Im- 
peratoris ut credamus, illum verum dixisse, dum 
solenni contestatione asseveravit, nullam in ac- 
quirenda sobole sibi remanere spem. Quis autem 
illi spem omnem ademit? Quis nisi ille ipsemet 
voluntario voto continenti: , in honorem Dei 
emisso, et a castissima conjuge ratihabito? Pot- 
erat dicere cum Jephte Jud. cap. 11, x. 35 : Aperui 
enim os meum ad Dominum, et aliud facere non 
potero, quam perpetuam servare continentiam. 
Quid aliud innuunt verba immediate sequentia, 
ab Imperatore in conventu prolata: Et quod 
precipuum habui, ac meipsum eum modo acqui- 
sitis seu acquirendis, in sacrificium Patri inge- 
nito jam dudum secreto mentis obtuli : quid, in- 
quam, aliud innuunt verba illa, quam votum ca- 
stitatis, quo sanctissimus Imperator, juxta consi- 
lium Salvatoris Matth. cap. 19, y. 12, se ipsum 
castravit propter regnum ccelorum, et inclinatio- 
nem relinquendi sibi similem post se, Deo in sa- 
erificium obtulit, magno Abrahamo in eo compa- 
randus, quod iste paratus fuerit, Isaacum filium, 
sibi pridem natum, immolare, hie vero spem filii 
et heredis sibi nascituri, intima mentis devotione, 
Altissimo sacrificaverit? 

94 Hasce questiones, salis concisas ac. stringen- 
tes, ad Kelerum universas remittimus, ut in provi- 
mis thesibus suis historicis apta responsa suppeditet. 
Neque tamen hic. desinit Pottuvius, cujus hac ter- 
tia responsio est : Si S. Henricus genuit filiam, et 
curavit pro ea publicas in ecclesia Bambergensi 


T'omus 11 Julii. 


701 


institui preces, uti Kolerus ex Litaniis citatis 
probare velle videtur ; moraliter impossibi!e est, 
potuisse in mundo, et imprimis Bambergze, per- 
suasionem universalem invalescere, sicut reipsa 
invaluit, quod sancti Henricus et Cunegundis in 
suo matrimonio virginalem continentiam perpe- 
tuo servaverint. Si enim Koelerus tam sagax est, 
ut post septingentos annos ex illis Litaniis odo- 
retur sobolem regiam, quomodo Bambergenses, 
qui Litanias illas tempore sancti Henrici decan- 
tarunt, et annis insequentibus usque ad hzc tem- 
pora, in Libello graduali descriptas, penes se re- 
tinuerunt, szepius inspexerunt, et aliis inspicien- 
das exhibuerunt; quomodo, inquam, illi ormnes 
nihil umquam de tali filia cogitarunt, aut exinde 
collegerunt? Fueruntne omnes per septem secula 
adeo stupidi, ut nullus caperet mysterium, in Li- 
taniis reconditum, quod nunc tandem Kelerus 
mundo revelat? Et si Bambergenses, tempore 
S. Henrici, filiam ejus noverunt, et pro ea pu- 
blice in Litaniis precati sunt, quomodo et quando 
potuerunt delabi in eam persuasionem, ut crede- 
rent SS. Henricum et Cunegundem in suo con- 
jugio pari consensu perpetuam servasse conti- 
nentiam? 

95 Importunus quzsitor est Pottuvius : Quo- 
modo, inquit, ad idem sentiendum totum impe- 
rium, et totus late Christianus orbis induci po- 
tuit? Quomodo celeberrimus ordo B. Benedicti 
S. Cunegundem, post obitum S. Henrici, ad cce- 
nobium Confugiense suscepit ut virginem, ac 
deinceps ipsam constanter ut talem habuit, et 
coluit, si scivit, quod nescire non potuit, illam 
in suo conjugio fuisse matrem filize regalis? Quo 
seculo, et cirea quem annum memoria filize istius 
obliterata fuit, et ejus loco exorta persuasio de 
virginali continentia SS. conjugum? Ex rescripto 
Eugenii III constat, seculo xir id jam fuisse cre- 
ditum, et legitimis testimoniis confirmatum, S. 
Henricum, in thoro etiam legitimo positum, in- 
tegritatem castimonize usque ad finem vite con- 
servasse : si seculo immediate precedente S. 
Henricus in suo conjugio filiam genuit, et pro ea 
in Litaniis publice supplicatum fuit, quis sibi 
persuadeat, potuisse tam brevi tempore memo- 
riam nobilissimze prolis regalis apud omnes per- 
ire, et feecundos conjuges haberi pro virginibus? 
Etiamsi in aliquo conjugio nulla umquam appa- 
reat soboles, homines tamen difficulter inducun- 
tur ad credendum, quod tales conjuges prole ca- 
reant ex. virtute perpetuz continentie ; sed id 
adscribunt sterilitati naturze, aut aliis impedi- 
mentis naturalibus. Multo minus homines pro- 
pinqui zetati SS. Conjugum sivissent se induci ad 
credendam perpetuam eorum continentiam, si illi 
in suo conjugio suscepissent filiam ; quod utique 
homines, ztati isti adeo vicinos latere non po- 
tuisset. 

96 Necesse est igitur fateri, Legatos Aposto- 
licos ab Eugenio III, ad inquirendam rei verita- 
tem seculo xit Bambergam missos, uti et multos 
religiosos ac discretos viros non potuisse induci 
ad eredendam et attestandam integritatem casti- 
monis S. Henrici usque in finem vita», si vel in 
matrimonio suo genuisset filiam, vel si de illa in- 
tegritate castimonie non habuissent indicia, te- 
stimonia etargumenta certa ae minime suspecta ; 
in quibus pietas Christiana posset merito con- 
quiescere, et memoria tam illustris exempli cum 
solatio frui. Sed cum humani generis hostis indi- 
gnissime ferat, in Ecclesia adeo illustres conti- 
nentie imagines, ad cultum et imitationem pa- 


104 lam 


AUCTORE 
J. B. S. 


E 


de SS. conju- 
gum conti- 
nentia, 


si eorum pro- 
les Bamber- 
gt umquam 
nota fuerit. 


AUCTORE 
J. B. S. 


B 


Series chro- 
nologica ex 
Anonymo 
peli non pot- 
6st, 


neque hic 
sinqula mi- 
nutim dige- 
ri. 


702 
lam proponi, actus rabie et invidia, nititur eas- 
dem tetris coloribus obscurare, sicut olim per 
Iconoclastas Christi et Sanctorum imagines ex 
hominum oculis tollere conatus fuit, ne isti, ex 
earum aspectu, ad imitanda egregia Sanctorum 
illorum facta exeitarentur. Os durum! mi Κα- 
lere, sed quod tu in medium temere projecisti, cete- 
ris argumentis jam. abunde superius dilutis. T'e 
unum hzc jacula feriunt, teque adeo petunt qua- 
cumque hoc toto paragrapho disputata sunt : tute hoc 
intristi, tibi omne exedendum est; nobis supersunt 
pracipua sanctissimi Imperatoris gesta chronologice, 
pro nostro instituto digerenda. 


δ X. Praecipua S. Henrici gesta ad tem- 
porum ordinem revocata: a regni 
principio ad fundatam ecclesiam Bam- 
bergensem. 


uz ante susceptas regni habenas a sanctissimo 
Imperatore gesta sunt, cum nec Vitz scriptores 
nec Ditmarus aut alii memoraverint, frustra a nobis 
eorum ordo requiratur ; ab. Ottonis III obitu series 
nostra deducitur. Neque vero singula scrupulose dis- 
cutimus, sed pracipua seu illustriora et ad. sanctita- 
lem celerasque res totius regni et imperii tempore 
gestas spectantia, quaque a notissima Vile seu po- 
tius elogii compilatore Anonymo ex parte memorata 
quidem sunt, ast ia commiata wt nusquam appareat 
quo anno affigenda sint, auctore ad. hec tam parum 
attento, ut ubi annum. exprimit, plerumque a recta 
chronologia deflectat. Exemplum sit in ipsomet jam 
dictz Vita principio, quam in hunc modum orditur : 
Anno ab incarnatione Domini Mr, ab Urbe con- 
dita MbccLr, Ottone puero Romse defuncto, va- 
cante regni solio, cum de principe subrogando 
ageretur, omnium vota, nutu divino, ad eum in- 
clinantur, qui tunc in regno habebatur potissi- 
mus. Aberrant hic characteres prope omnes : neque 
enim anno 1001 mortuus est Otto III, sed 1002; 
neque erat anwus Urbis conditz 1752, sed verosi- 
milius 1154; neque Romz mortuus Otto iste sed 
Paterna seu Paterni, castro Campanie Romanz, 
in ditione Ecclesie atque in maritimo tractu, in 
ora maris Tyrrheni, ubi alias villa Plinii junioris, 
teste .Holstenio, quidquid alii a situ tantillum de- 
flectant. 

98 A tali exordio quid in ordine ad. digerendam 
rerum seriem sperari possit, facile intelligitur : id 
mobis potissimum cura erit, ut salvam. rerum veri- 
tatem in rectum, quoad fieri poterit, ordinem chro- 
nologicum redigamus, adjectis nonnumquam. οἱ ad 
proprios etiam. hinc inde annos revocatis lavgissimi 
in ecclesias et. monasteria. Imperatoris donationibus 
et privilegiis, quorum cum jam. scriptores plures me- 
mànerint, nobis ea obiter attigisse suffecerit. Casa- 
rea isti profusge ferme liberalitati a regni principio 
intendisse invenies apud. Mabillonium in. Annalibus 
-Benedictinis ad annum 1002. pag. 159, mum. 26, 
dum aream quamdam intra muros urbis Ratisbonen- 
sis Allahensi monasterio dedit, et plura alia majora 
beneficia eidem monasterio prastitit annis sequenti- 
bus, quorum. diplomata exhibet Gretserus ad calcem 
vulgatissimae Vitz a pag. 65. Nec desunt Henri- 
ciang munificentiz argumenta apud. Hundium in 
sua Metropoli Salisburgensi, ut vide pag. 140 et 
alibi. Quz ad. Westfalize seu Saxonia partes redu- 
cuntur S. Henrici privilegia et donationes in annos 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


quosque suos uberius et diligentius distribuit et ac- 
curate explicuit noster Nicolaus Schaten in. Anna- 
libus Paderbornensibus lib. 4 a pag. 362, quod. hic 
indicasse, satis est. Vita S. Meinwerci dona potius 
ipsa quam instrumenta, enumerat. Alia rursus ha- 
bet laudatus. Mabillonius pag. 161 ; nos praficam 
seriem exordiamur. 

99 Ad tres primos regni S. Henrici annos quod 
attinet, in iis tantopere laborandum. mon erit, eum 
Tes eo tempore gestas satis apposite distincerit et or- 
dinaverit. laudatus. supra | Ultrajectensis episcopus 
Adelboldus rerum prope omnium testis oculatus, ut 
hic audiendum omnino non. putem. Alberici Chroni- 
con, dum in ipso solo, tacentibus vetustioribus, mira 
fingi potius quam vere narrari videntur ad. anmum 
1003 de Windis seu Winidis populis idololatris a 
S. Henrico per id tempus subjugatis, quorum regi- 
bus hujusmodi anecdotum applicat : Hos populos 
Henrieus tributarios fecit, ita ut in omnibus so- 
lennitatibus quibus coronabatur, quatuor reges 
eorum lebetem, quo carnes condiebantur, in hu- 
meris suis, duobus vectibus, per annulos quatuor 
inductis, ad coquinam vectitarent. Fides sit penes 
auctorem. Saniora longe sunt. que Adelboldus dili- 
genter commemorat, res omnes sancti Imperatoris 
accurate complezus ab obitu decessoris Oltonis 111 
usque ad bellum Slavonicum, post primam in Ita- 
liam expeditionem S. Henrici Acta percensens, qua 
utinam ad fem usque vitz, eadem methodo et fide 
perducta, ad nos transmissa fuissent! Vel hoc do- 
lendum est, quod in apparatu ad pradictum bellum 
fragmentum nostrum deficiat. 

100 Non eum fontem consuluit Hofmannus dum 
in Annalibus suis Bambergensibus a col. 35 pluri- 
ma commiscuit a. veritate et recta. chronologia. pror- 
sus aliena, qua ex sola collatione cum Adelboldi di- 
ctis penitus convelluntur ; zque ac fictitia S. Hen- 
rici electio a septem Imperii electoribus, eo tempore 
et multis etiam post annis in Germania necdum cog- 


. nilis, qua nos hic aliis discutienda et refutanda ve- 


linquimus. Paulo accuratior est in iis recensendis, 
que ad munificentissimam ecclesie Bambergensis 
fundationem a col. 40 retulit, ut infra pluribus ez- 
pendemus. Ad Adelboldum regredimur, in cujus 
narratione. precipue observandum, quod trium an- 
norum spatio, nempe 1002, 1003 et 1004 contra- 
hat, qua alii cum. Ditmaro, ab amanuensibus, nisi 
vehementer fallor, corrupto, ad quatuor, id est us- 
que ad annum 1005 extendunt; apud quos prima 
illa expeditio Ttalica, a S. Henrico suscepta, dum 
misera Papia in favillas prope redacta est, anno 
1005 perperam innectitur, quz ab Adelboldo, Chro- 
nographo Saxone et Annalibus Hildesemensibus di- 
sertissime anno 1004 consignatur, ut ez clarissimis 
eorum. textibus evidenter demonstratur, probantque 
etiam. ad. oculum. solennitates festorum toto primo 
regni S. Henrici triennio celebratorum, qua vel ez 
ipso Ditmaro pariter eruuntur. 

101 Interim ipse sic librum. swwm sextum ordi- 
tur : Post salutiferum intemeratz Virginis par- 
tum, consummata millenarii linea numeri et in 
quinto cardinalis ordinis loco, ac in ejusdem 
quartz initio hebdomadz in Februario mense, 
qui purgatorius dicitur, clarum mane illuxit 
seculo, et Henrieus divina gratia rex, anteces- 
sorum suorum nzvum cupiens emundare, sibique 
veniam promerere zternam, dispositis secundum 
suimet placitum ad hoc pertinentibus cunctis, 
perrexit ad domum suam, ubi se corporaliter 
semper solebat reficere, et ubi desiderato diu 
alimento paululum reficeretur in mente ; convo- 
cansque ad se omnes regni primates, dedit epi- 


scopatum 


D 


Trium pri- 
morum an- 
norum histo- 
ria 


in Adelboldi 
fragmento 
recle disposi- 
ta est, 


cum Ditima- 

TO non usque- 
quaque con- 

cilianda, 


minus etiam. 
cum vulgatis 


Actis. " 


Gesta anno- 
rum 1004 e£ 
1005 dislin- 


guenda. 


C 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


scopatum sanctze Merseburgensis ecclesize capel- 
Jano suimet Wigberto. Pergit ea indicare Ditma- 
rus qua cap. 9 et 4 memorat Anonymus, mulli 
ordini affivus, em cujus sensu pramittenda est S. 
Henrici reportata de Slavis victoria mestitutioni 
ecclesie Merseburgensis, utpote qua ex celeberrimo 
voto facta sit, ante eam victoriam concepto, de quo 
mirum est, Ditmarum clarius non meminisse, quam- 
quam ad illud alludere videatur tribus ultimis elogii 
superius dati versiculis. Itaque ipso illo anno 1004, 
aut forte pracedenti, ut alii statuunt, obtenta, est 
pradicta. victoria, quam instauratio ista. Mersebur- 
gensis ecclesia subsecuta sit. Sic ad dictum annum 
1004 loquitur Hermannus Contractus : Henricus 
rex Italiam petens, sibi eam subjicit : Papiam 
ipsa die qua coronatus est, irrumpens, gladio et 
igne perdomuit : unde in Saxoniam rediens, Bo- 
hemiam et Bolezlaum Slavorum Ducem cum tota 
gente subjugavit. 

102 Non dissimulaverim, totam illam cap. 4, 
adornatam Anonymi narrationem, tot miris porten- 
tis palliatam, numquam. mihi placuisse, eo praser- 
tim, urgentissimo in his adjunctis argumento, quod 
Ditmarus, rerum omnium tum. gestarum. oculatus 
testis et scriptor, Merseburgensis ecclesie suz rui- 
nam, bonorum ejus alienationem, ac demum per S. 
Henrieum restaurationem. tam solicite et accurate 
memorans, de tot miraculis, ibi a. Vite scriptore 
conglobatis, non meminerit, nusquam solitus ea. si- 
lentio involvere, qua ad tam eximii benefactoris sui 
gloriam conducere posse existimavit ; ut prodigio si- 
mile dicendum. sit, tam. illustrem victoriam, si sic 
garta est, ab eo przteritam fuisse. Ut candide dicam 
quod sentio; suspicor, Anomymum, virum bonum, 
nonnulla ad S. Henricum transtulisse, qua forte ad 
alios pertinent ; aut. certis temporibus aptasse, quae 
ipsis non conveniunt. Certe mihi numquam suaserit 
historiunculam, de Sancti meritis in trutina expen- 
sis, quam habet cap. 28 ; neque magis placet alia 
de claudicatione narratio, ez apographo Bamber- 
gensi cap. 22 : qua omnia, ut mitissime dicam, 
censeo mom tam facile a viris cordatis et eruditis 
admittenda. 

103 Redeo ad Ditmarum in quo post jam dicta 
sequitur brevis hiemalis evpeditio in ínquietum. Bo- 
leslaum, admisso in gratiam Henrici rebellis, et 
fratris Brunonis fuga ad S. Stephanum regem Hun- 
gariz sororium, cujus intercessione in gratiam. de- 
mum admissus est. Hisce connectit qua ad. Clusas, 
et in reliqua Longobardia a, Sancto gesta sunt, eum- 
que per Alemanniam et Alsatiam in Savoniam 
reducit, Boleslao infestum, quem tunc haud dubie 
bello aggressus est, non eo tamen de quo jam. dixi- 
mus meminisse Anonymum cap. 4. Melius longe et 
fusius expeditionem. enarrat laudatus Ditmarus a 
pag. 978. Atque hac omnia vectissime ab Adelbol- 
do aliisque citatis anno 1004 gesta referuntur, ut 
proinde in. Ditmaro agnoscendus sit error, quidquid 
Baronius et recentiores passim ei in hac. parte ad- 
hareant ; quo pacto. tollitur inextricabilis difficultas 
in iis apte distinguendis, qua duobus istis annis 
1004 et 1005 a S. Henrico peracta sunt. Nam 
Chronographus Saco ad annum My nihil habet pra- 
ter invasionem Poloniz in quo proh dolor ! multos 
perdiderit, cum exercitu secum deferens corpora 
ducum mortuorum inde reversus. Chronicon Hil- 
desemense eo anno 1005 narrat, Regem in partibus 
Saxonie ad tempus Quadragesime habitasse, 
Pascha vero Α quisgrani celebrasse ; quibus adde quae 
tradit Vita S. Meinwerci cap. 2, num. 11, pag. 
515 et Schatenus a pag . 372. Quidquid vero prater- 
ea anno 1005 a S. Henrico gestum fuerit, id cer- 


103 


tum videtur, principium citati libri sexti plane cor- 
ruptum. esse, ut ez ipsomet Ditmaro infra evincere 
conabimur. 

104 Pramittunt Annales seu Chronicon Hilde- 
semense ad annum wiv : Et Bruno frater Regis 
(S. Henrici) obtentu Domne Gislz matris ejus 
acquisivit gratiam, quo plane modo etiam loquitur 
laudata S. Meinwerci Vita loco citato. Recte hzc, 
opinor, isto anno collocantur ; at contra. Adelboldi, et 
aliorum sententiam, obtentu Gisle matris, quod 
ipsi potius Gisele sorori tribuunt, nuptz S. Ste- 
phano regi Hungariz, cujus desponsationis deter- 
minatum annum frustra apud synchronos scriptores 
quasivi hactenus. Consulendi itaque fuere Annales 
ecclesiastici istius regni a nostro Melchiore Inchofer, 
superius laudato, concinnati, sed quibus acquiescere 
non licuit; cum ibi scriptor asserat, matrimonium 
contractum. fuisse anno 1005, regni Stephani vice- 
simo, qua cum Adelboldi aliorumque narratione 
convenire nequaquam possunt, ut potius dicendum 
sit, Giselam istam, Sancti sororem, ut minimum 
anno 1004 S. Stephani thalamum subiisse. Magis 
placent qua adducit laudatus Inchofer ad. emollien- 
das duriores nonnihil enuntiationes scriptorum Ger- 
manorum, identidem. inculcantium, predictam Gise- 
lam non aliis pactis et conditionibus Regi Hungariz 
concessam, quam. si is repudiato paganismo Chri- 
stiana sacra et baptismum susciperet, unde S. Hen- 
ricus Zungarorum Apostoli nomen promeritus sit. 
En verba. Inchoferi : 

105 Alii quoque minus considerate scripse- 
runt; Gysele pulcritudine per nuntios et pictores 
accepta, captum Stephanum, ejus connubium 
expetiisse. Que tamen aspernata sit, nisi abjecto 
idolorum cultu, Christo nomen dedisset. Acce- 
pisse conditionem Hungarorum Regem, dum 
venustissima puella potiretur, mox cum toto 
regno ad Christi saera accedentem, Stephani 
nomen tulisse : Henricum vero, quod tradita so- 
rore conversioni gentis operam navarit, Hunga- 
rorum apostolum dictum esse. Cui fabule inter 
alios assensi videntur Sigebertus, Albertus Krant- 
zius, Joannes Cuspinianus ; non animadvertentes, 
ex Christianis pridem parentibus, et divino mo- 
nitu appellatum Stephanum, id genus pactionem 
proeul habuisse, et Henricum ultro adamata ejus 
virtute, favisse tam opportuno matrimonio, quod 
ad religionis in gente jam conversa incrementum 
haud parum faceret. Quamquam dubium non sit, 
ad plures nondum Christo devotos traducendos, 
Gysele fratrisque Henrici pietatem et zelum, 
ingens momentum adjecisse, ut hoc propter, et 
hie Apostoli Hungarorum, et illa adjutricis fide- 
lissimze nomen tueri queat. E hoc, ut obiter no- 
tem, aliisque ejusdem historiz locis refzllenda sunt, 
qua Albericus ad annum 1010 reginz huic Gisela 
turpia et infanda affricare ausus est. 

106 Ut de pradictis annis duobus 1004 et 1005 
postremum dicam, vellem ea vera esse quz mon ita 
pridem Struvius in. laudato supra Syntagmate, ad 
solvendum, cui se imparem videbat, nodum ita copu- 
lavit tomo 1, pag. 319 : Hine compositis in Ger- 
mania rebus, anno rv ab Italis evocatus, illorum 
terram intravit, et licet aditus probe custodiret 
Harduinus, Veronam venit ; inde Brixiam usque 
et Papiam progrediens, ubi ab omni populo be- 
nevole susceptus et anno Mv communi consensu 
in regem Italie est coronatus. Hinc sedato et 
Papiensium contra Germanos commoto tumultu, 
in Germaniam fuit reversus. Diceres, totum fere 
biennium tenuisse primam illam a S. Henrico sus- 
ceptam ecpeditionem, qua tamen testibus Adelboldo 


et 


AUCTORE 


J. B. S. 


nhruno frater 
reconctiliatus 
ope sororis 
Giselz, 


E 


non item ab 
ea conversus 
S. Stepha- 
nus. 


F 


Prima expe- 
ditio Italica 
anno 1004, 


AUCTORE 


J. B S. 


et qua ipsam 
subsecuta 
sunt. 


e 


Palmarem 
suam funda- 
tionem, 


704 


εἰ Ditmaro, brevissima fuit : nam sanctus Impera- 
tor majorem hebdomadam usque ad Pascha ad. Clusas 
transegit, ac rebus celeri cursu confectis, post coro- 
nationem. et turbas Papienses, Pentecoste sancta 

ia animi devotione celebrata... injuriam a Bo- 
leslao sibi illatam tenens mente repositam, repa- 
triare festinat... et in vigilia S. Joannis (Baptista) 
colloquium cum Alsatiensibus habuit... Post hzec 
Rex Moguntiam venit, ibique solito pietatis af- 
fectu, Apostolorum solennia celebriter peregit ; 
inde in Saxoniam adversus Boleslaum. profectus, 
ul ex tota rerum serie clarissime detur intelligi, 
primam illam in Longobardiam emxcursionem a 
discessu ez Bavaria viz totis tribus mensibus te- 
muisse. 

107 Minus displicet quod. ait idem Struvius ex 
Sigeberto. ad. annum. 1005, mortuo Ottone duce, 
ducatum Lotharingie comiti Godefrido, filio Go- 
defridi Ardennensis commissum ; in quo scriptores 
alii satis conveniunt. At quod. eodem Sigeberto pra- 
eunte refert anno 1010, gentem. Ungarorum, hacte- 
mus idololatriz deditam, cum suo rege baptismo tunc 
primum initiatam, quod tot alii cum. Hofmanno 
perperam. seculi sunt, ad superius dictorum sensum 
omnino explicandum est. De episcopatu Bambergensi 
ad duos proxime sequentes annos paulo accuratior 
disquisitio instituetur. Huc proprie pertinet synodus 
T»remoniensis de qua. Ditmarus pag. 380 ; ex prin- 
cipio cetera ferme colliges : Posita est etiam in 
loco, qui Throsmunini dicitur, magna synodus, 
ubi Rex coepiscopis, preesentibusque cunctis, 
plurima questus est sanctze Ecclesi: convenien- 
tia, et communi eorumdem consilio hzc statuit 
deinceps prohiberi, et optimo πονῶ institutionis 
decreto, gravem peccatorum suimet sarcinam re- 
levari, anno Dominice Incarnationis wv, anno 
autem Domini Henrici II regnantis quarto, in 
die Non. Julii. Nomina episcoporum, et qua ibi 
ordinata sunt ez nostro codice Ms. supplevit Leibni- 
lius, aut potius amanuensiwm ejus aliquis, cujus 
inadvertentia. factum, ut relicta sit prioris editionis 
motula, deest decretum synodi Tremoniensis, «bi 
decreta. ipsa omnia immediate pramissa sunt. Sit 
hac prima Vitz S. Henrici periodus. 


$ ΧΙ. Episcopatus Bambergensis a san- 
ctis Henrico et Cunegunde fundatus. 


ic nobis occurrit sanctissimi juxta ac munificen- 
H lissimi Imperatoris monumentum longe pra- 
stantissimum, nova ecclesie cathedralis a. funda- 
mentis erectio et locupletissima dotatio, Sancto ipsi 
fundatori non minima curarum, molestiarum, quin 
et bellorum materia; dum a proximis episcopis 
Herbipolensi et. Eystettensi, ad. nove dicecesis fines 
determinandos, graves subortze sunt difficultates, tum 
vero a sanctissime Conjugis germanis fratribus 
odia, invidiz, insidim, bella etiam commota sunt, 
quod. opulentissimum patrimonium, imo et dos ipsa 
sorori Cunegundi assignata, quam. ad se redituram. 
speraverant, prodige, ut ipsi loquebantur, ditandis 
canonicorum monachorumque congregationibus dila.- 
pidaretur : qua quousque invaluerint, suis infra 
locis insinuare mon pratermittemus. At enim hac 
omnia superavit S. Henrici castissima religio, in- 
concussa. pietas, et explorata. animi fortitudo, quibus 
armatus virtutibus οἱ diecesim ecclesie sue Bam- 
bergensi vindicavit, οἱ ingratorum. affinium  cona- 
tus, si non merita ultione, saltem Christiana tole- 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


rantia. compescuit, F'undationem ipsam, ut praci- 
puum operis sui argumentum, multis capitibus com- 
plectitur Vite scriptor Anonymus, sed em quo, ut 
supra abunde exposui, ad chronologicam seriem nihil 
magnopere. elicias, ut adeo hac aliunde eruenda et 
componenda sit. 

109 Ordo rerum apud. Ditmarum exigit, ut post 
synodum "Tremoniensem, de qua jam sati$ diximus 
paragrapho pracedenti, reliquum. anni impensum 
intelligatur. bellicis adversus. Boleslaum. conatibus, 
quos inter intellectis. Balduini Flandriz comitis 
molitionibus, quas describit Ditmarus pag. 383, 
arma sequenti proxime anno 1006, ut testatur Si- 
gebertus, in eum verterit, ubi qua duobus annis 1006 
et 1007 gesta sunt, simul istic connectit Ditmarus, 
eadem pagina denuo resumens quz ad annum jam 
dictum 1006 pertinent. Jacobus Meyerus in. Anna- 
libus Flandrie diligenter accurate. descripsit, qua 
in bello isto. F'landrico, non eodem. semper rerum 
successu, a S. Henrico adversus comitem mostrum 
Balduinum tentata. sunt, eplicata, ejus occasione et 
adjunctis aliis pluribus satis curiosis, qua alibi non 
adeo distincte enucleata reperiuntur : ipsum videsis 
annis 1005, 1006 et 1007, nobis satis est, singula 
ad proprios calculos revocasse, ad quod nos hic juvat 
Mabillonius pag. 185, dum ex diplomate anni 1006 
ostendit habitum eo ipso anno inter S. Henricum et 
regem F'ranciz Rotbertum colloquium, quo labefa- 
ctata. nonnihil. amicitia redintegrata est. Videatur 
idem Mabillonius pag. 188, num. 88 et 89 placitum 
Regis memorans pro Italicis monasteriis. 

110 Ditmarum denuo sequimur, apud quem, 
pacifieatis tune partibus his, generale concilium 
in Francfort a Rege ponitur, im quo episcopatus 
Bambergensis diu ante meditata institutio et varia 
difficultates in eo concilio agitatz cuique satis obvia 
sunt : id hic quaeritur potissimum, gestane ea omnia 
sint anno 1006, an 1007, in quo auctores eque ac 
in primo Sancti bello Italico mazime dissidentes 
invenio, Ditmaro res suas mon satis chronologice 
distinguente. Baronius sic annum 1006 incipit : 
Anno Christi redemptoris millesimo sexto, Indi- 
ctione 1v, celebratur in Germania synodus Fran- 
cofordiensis, in qua inter alia ibi tractatum est 
de ecclesia Bambergensi erigenda in catedram 
episcopalem. Agit de ea pluribus Ditmarus, etc. 
His opponit Pagius ad eumdem. amnum. litteras. Jo- 
annis Papz X VII tomo 1x Conciliorum recitatas, in 
quarum fine legitur : Scriptum per manus Petri 
notari et seriniarii S. R. E. in mense Junio, 
Indictione v : id est, inquit, anno Christi wvir. 
Quod privilegium magnus Episcoporum numerus 
in synodo Franconofurt habita unanimite lauda- 
runt, et suis subscriptionibus corroborarunt, ut 
in fine laudati rescripti Apostolici legere est. 
Quare subdit, Concilium illud non hoc anno, ut 
Baronius putavit, sed sequenti congregatum, etc. 

111 Non male pro aliqua. parte. Baronium cor- 
rexit Pagius, in alia mon minus ipse corrigendus, 
quoniam ambo ad omnia, occasione episcopatus is- 
tius longiori tempore tractata, mon satis attendisse 
videntur; sumpta, misi vehementer fallor, ex Dit- 
maro prima perturbationis ansa, qui in annum quo- 
dammodo w»um eumdemque confudit, qua in duos 
diversos certissime distrahenda sunt. Synodum F'ran- 
cofurtensem. aliquam. anno 1006 recte. consignavit 
laudatus Baronius, utpote quam illo anno satis ac- 
curate describit Ditmarus, admirandam illam. san- 
cti Henrici erga Patres concilii demissionem merito 
eatollens, ut qui se ad eorum pedes prostraverit, 
aliaque pari Ivumilitate prastiterit, qua ibi lectori 
obvia diximus : in eo defecit Baronius quod alteram 


synodum 


D 


bello Flan- 
drico aliis- 
que expedi- 


» 


episcopatus 
Bambergen- 
sis aggredi- 
tur 


anno 4006, 
ut recte Dil- 
marus nota- 
vit. 


gesta duo- 
vum anno- 
rum confun- 
dens. 


Res inchoata 
esL dicto an- 
no 1006, 


amo sequens 
li Rom; 
tra nsacta, 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


synodum. pratermiserit, ad quam prior quasi pra- 
paratoria dici potest. Pagius vicissim ez allegato Jo- 
annis PP. XVII diplomate, non male pugnavit pro 
synodo anni 1007 ; sed Baronium perperam arguit, 
quasi omnia eodem anno composita sint, qua ad 
pradicti episcopatus erectionem. ezplananda, occur- 
rerunt. Valeat hic, si usquam, paremia : Distingue 
tempora, et concordabis scripturas, quas citato to- 
mo 1x Conciliorum nobis exhibet Labbeus : sola re- 
rwm. exacta distinctio controversiam totam elucida- 
bit et forte dirimet. 

112 Tria istic instrumenta referuntur hoc ordi- 
ne. Primo loco Concilium Francofordiense de 
ecclesia Bambergensi in cathedram episcopalem 
erigenda, celebratum anno Domini Mvr tempore 
Joannis PP. XVII, quod totum acceptum est ec 
Ditmaro. Alterum instrumentum. loco non suo re- 
ponitur, nec verum titulum praefert: Acta ejusdem 
Francofordiensis Concilii ex tabulario ecclesiz 
Bambergensis. Quod subsequitur diploma Joannis 
PP. XVII, ad justam rerum seriem videtur secundo 
loco reponendum fuisse, ex quibus hic rectus ordo 
conficeretur. Speraverat S. Henricus emolliendum 
a se Henricum Wirciburgensem episcopum, ut com- 
mutatione aliqua facta, a dicecesi sua partem avelli 
sineret, quz Bambergensi tribueretur ; verum iste 
alias conditiones apposuerat Sancto minime gratas, 
et ne ad indictam synodum | venire cogeretur , alio, 
Coloniam opinor, ad S. Heribertum profugerat, sic 
ut eo absente gesta sint omnia qua Ditmarus ibi 
commemorat, et ez quibus manifeste datur intelligi, 
in eo primo concilio id precipue actum, ut nihil ob- 
stante Henrici. Wirciburgensis tergiversatione, ec- 
clesia Bambergensis in. cathedralem erigeretur, cu- 
jus cura pastoralis Eberardo tune Cancellario a 
Rege committeretur, id quod a Concilio obtinuit, 
praeunte Tagmone, et cunctis przesentibus ejus 
sermonem tunc affirmantibus et subscribentibus ; 
sic tamen ut Eberardi ordinatio, quz ibi a Ditmaro 
subjungitur, ad sequentem annum differenda sit. 

113 Audiatur sancti ipsius Imperatoris oratio : 
Ob hoe serenissimam vestrimet (Patrum totius 
synodi) interpello pietatem, ne absentia ejus 
(Henrici Wirciburgensis) qui per me voluit obti- 
nere, quod mihi non licuit huie concedere, pro- 
positum voluntatis meze queat impedire : cum in 
baculo ejus mutuze confirmationis signo clarescat, 
hune non propter Dominum, sed ob dignitatis, 
nullatenus adipiscendze dolorem fugisse. Moveat 
omnium corda presentium, quod per ambitionem 
suam sanctz matris Ecclesizte augmentum annul- 
lare cum nugigerula legatione preesumpsit..... Si 
quando autem episcopus venire et promissa di- 
gnatur suscipere, paratum me ad omne quod 
vobis bonum videtur, procul dubio inveniet. Se- 
quitur protestatio Henrici episcopi nomine facta : 
Finitis talibus alloquiis, Benigerus, antistitis 
Henrici Wirciburgensis capellanus surrexit, pro- 
pter timorem Regis seniorem suum huc non venis- 
se, et detrimentum ecclesicz sibi a Deo commissze, 
in aliquo fieri numquam laudasse testatur, et ob- 
secrat cunctos presentes per Christi amorem, 
ne talia fieri absente eo, futurum sibi exemplum 
paterentur. Privilegia ejusdem ibi alta voce reci- 
tantur. Sed hac nihil obfuisse jam divimus, quo 
minus Rez sanctus volis suis potiretur : unde post- 
modum Henricus antistes, auxilio confratris sui 
Heriberti, Regis gratiam et impletionem sibi 
placitam acquisivit. 

114 Hec omnia vel anno 1006 exeunte, vel sub 
principium anni 1007 transacta esse oportet, quando 
gloriosissimus rex Henricus voti compos effe- 


705 


ctus.... duos e capellanis suis, Albericum videli- 
licet et Ludovicum, adjunctis Henrici Wircibur- 
gensis episcopi litteris, Romam usque direxit, 
quatenus hic bene incepta, in melius proficerent 
auctoritate Romana. Narrant haec Anonymus in 
Vita pluribus cap. 10, et instrumentum Bamber- 
gense, quod proprie rei adimpletz relatio dici pot- 
est, in qua potius vera, actorum. substantia. quam. 
temporum. series exposita est ; ipsam in hunc modum. 
concipi oportere existimo. Compositis inter S. Hen- 
ricum et Antistitem Wirciburgensem controversiis, 
legati jam dicti Romam missi sunt, ut testatur Pon- 
tifex : Pro qua ratione Henricus II gloriosissimus 
rex nuntios suos ad nos direxit, qui nobis hee 
omnia dicerent, et nos pro hac sede confirmanda 
interpellarent. Legatur Bulla Pontificiz reliquum, 
ex qua patet benigne auditos fuisse, remque omnem 
Joannis P.P..auctoritate corroboratam ; diploma vero 
edpeditum per manus Petri notarii et scriniarii 
S. R. E. in mense Junio Indictione v, atque adeo 
anno 1007, quo demum haberi debuit synodus illa 
F'rancofurtensis, de qua instrumentum Bambergen- 
se meminisse divimus : 

115 Anno Dominiez Incarnationis wvrr Indi- 
ctione v, Kal. Novembris, regnante piissimo ac 
serenissimo Henrico secundo, anno regni sui v1, 
pro statu et augmento sancte matris Ecclesiz, 
in loco Franconofurt dicto, magna synodus ha- 
bita est et celebrata; non jam, ut innuere videtur, 
scripti auctor, ad agendum de episcopatus Bamber- 
gensis erectione, sed, quod prapostere observavit 
Anonymus cap. 12, ut debita cum veneratione pri- 
vilegium hoe Sedis Apostolieze susciperetur. Sic 
habet clausula. apud Labbeum : Quod. videlicet pri- 
vilegium venerabiles Patres in supradicta syn- 
odo Franconofurt habita, generali concilio con- 
sistentes, summa veneratione, legendo suscipien- 
tes, et Apostolieze auctoritati obedientes, devotis 
mentibus subseribendo laudaverunt, communi- 
terque corroboraverunt. Sequuntur nomina epi- 
scoporum, quinque et trigenta quos inter omissum 
suspicor Henricum. Wirciburgensem, qui tricesimum 
sectum numerum compleret, quot ei concilio episco- 
pos interfuisse pronuntiat Legenda citato cap. 12. 
Atque eo ordine ad. justos calculos revocata existimo 
quae ad fundationem et confirmationem sedis Bam- 
bergensis gesta et transacta sunt, quzque, si a Pa- 
gio juniore observata. fuissent, in. Breviario Ponti- 
ficum Romanorum tom. 2, pag. 285, falsi arguen- 
dum non erat Bambergense instrumentum, de quo 
jam satis dirimus; et ec quo. Anonymi caput 10 
acceptum videtur, aut vice versa. 

116 Sic conciliari posse existimo, qua alias im- 
plecissima sunt, Anonymo in chronologicis semper 
titubante. Agnoscit hic quidem geminas synodos, at 
dum primam vult esse, de qua agit instrumentum 
DBambergense, necesse est. synodum praparatoriam, 
in qua S. Henricus litem suam adversus episcopum 
Wirciburgensem evicit, habitam eodem anno 1007 
circa Kalendas Novembris, quo jam supponitur, a 
mense Junio obtenta a Joanne P P. episcopatus ip- 
sius confirmatio, que quo pacto combinari queant, 
prorsus non video. F'use de hac re, ferme ad normam 
nostram agit Hofmannus a col. 40 ; sed nodum hunc 
intactum nescio an studiose preterierit, anno 1007 
ordinationem. .Eberardi recte consignans, quidquid 
Ditmarus uno tractu. connectat. inseratque. omnia 
synodo anni 1006, qua ratione res supra ab eo con- 
fusas diximus : nam hujusmodi consecrationem pra- 
viam episcopatus ipsius a Pontifice confirmationem 
exigere, in confesso esse plane arbitror ; facile inter- 
im patiar, distinctiorem ab alo solutionem adduci. 


Porro 


| AUCTORE 
J. B. S. 


E 


et eodem 
deinde con- 
firmata : 


qua ratione 
opposite sen- 
tenti conci- 
Liantur. 


ut cetera hic non expendam, perspicue evincet. Lau- 
datus Chronographus Saxo cum antiquis aliis et re- 
centioribus passim, mullo, quod sciam, refragante, 
obitum. Wigberti Merseburgensis episcopi, οἱ Dit- 
mari ipsius successionem refert ad annum 1009. 
Verba ejus sunt: Wipertus Merseburgensis epi- 
scopus obiit, cui Thietmarus successit, Ditmarus 
vero ipse pag. 385 sic habet: Hic vir venerabilis 
( Wügbertus, seu Wicbertus) quinque annos in epi- 
scopatu et sex hebdomadas et dies quinque sedit : 
flebiliter szepe peracta confessione, et ab episco- 
pis Wigone et Henrico, in extremis eum visitan- 
tibus, percepta remissione, rx Kal. Aprilis feria 
tertia in Merseburg de hac luce ad Christum, ut 
spero, felix migravit. 


tze initio hebdomad:e in Februario (S. Henricum) 
dedisse episcopatum sancte Merseburgensis ec- 
clesize capellano suimet Wigberto, et ultro confi- 
cies, non potuisse Wigbertum cathedram illam con- 
scendisse anno. 1005, si totis quinque annis, sex 


graphus Saxo : Adalbero clericus reginze frater, 
regi factus adversarius, abominationes multas 
concitavit contra omne jus et fas; Trevirim si- 
bimet cum suis sequacibus mancipavit, sicque 
discessit. Quod cum Rex comperisset, suas illico 
copias colligens advenit, Lotharingos sibi resi- 
stentes Palatio obsedit, sedecim hebdomadas ibi- 
dem faciens. Belli causam memorat Ditmarus pag. 
384 : Rex autem ut hoc audivit, prioris non im- 
memor, in germano ejusdem Thiedrico non prze- 
meditatze constitutionis, uxorem dilectam, cete- 
rosque suimet familiares, de episcopatu eodem 
impetrando solicitos, sprevit, et Meingardo, Wil- 
ligisi archipresulis camerario... eumdem dedit. 
Propter hoc subdole generationis furor accendi- 


PME 118 Cum his confer que ex ipso recitavimus pa- tur; ubi hic Ditmarus et alibi szpius insinuat in- 
gitur ragrapho 10, num. 101, ubi expresse asserit, quar- — gratorum S. Cunigundis fratrum in S. Henricum 


odium, quod in ecclesias, et maxime Bambergen- 
sem profusus videretur ; ea nimis religiose disper- 
gens, quibus ipsi avide inhiabant, adeo ut. Henrico, 
fratri alteri, ducatus Bajoariz abrogandus fuerit, 
quem tamen postmodum cum sancti Regis gratia ve- 


106 DE S. HENRICO IMPERATORE. 
Porro que ad opulentam. dotationem et splendorem. — litteras in muro, qui est juxta tumulum meum, D 
dicta toties Bambergensis ecclesie a Sancto collata — scriptas. Eratautem ibi, sicut videbatur, scriptum 
sunt, non incuriose recenset .Hofmannus col. A3; solummodo PosT sEx. Non diffitemur, eo anno 
cujus fidei reliqua committo, quz de ejusdem officia- — 1007, teste Chronographo Sazxone, et Ditmaro ipso, 
libus atque imperii Electoribus operose extra rem οἱ consequenter loquatur, Dominicam resurrectio- 
nostram congessit. nem in ea civitate celebrasse S. Henricum, quo 
tempore celebre vaticinium potuerit intelligere ; at 
sua perperam hic disposuit bonus. Anonymus, qui 
$ XII. Prosecutio a constabilita ecclesia melius ad ipsum regnum, quam eH ci rd 
: : respexisse: nam hamc suscipere liberum Henrico 
Bambergensi ad susceptam Rome im- fuit, dum voluit. Ceterum vidER vaticinium ac- 
perii coronam a Benedicto PP. VIII. cipias, in ipsa Vita satis expositum est, et pro rei 
ezigentia probatum, ut hic usui venire nequeat ar- 
gumentum mere megativum quo Leibnitius aliique 
Adv qa H' paragraphum ordior a solutione alterius in- — perpetuam utriusque conjugis SS. Henrici et Cune- 
do anno 1005, tricatissimi nodi, ex quo nuper dizi, Ditma- — gundis servatam in matrimonio virginitatem impu- 
riani Chronici apographa, tum Mss. tum editt, — qQware qusi sunt, quod Ditmarus aut alii coetanei 
aperti erroris revincenda in attacto istic capitali — om satis eapresse ejus rei meminerint; sed eam 
puncto, quod gesta S. Henrici ab Adelboldo, Chro- — jm satis vindicatam existimamus. Pradictam visio- 
nographo Sazone, Annalibus Hildesemensibus an- — gem ignorasse. Ditmarum, nihil mirum est, ipsam 
tiquisque aliis anno 1004 rectissime inneza, a Dit- — alias minime taciturum, qui similem alibi contigisse 
maro istic sub libri sexti principium ad posteriorem — narrat, nec ab hujuscemodi vevelationibus ullatenus 
annum 1005 longiori quidem phrasi sed disertissimis — abhorret, ut ex sola pag. 387 abunde perspicies, 
terminis revocentur : id. qua ratione ez ipsomet Dit- 120 Ad annum 1008 spectat bellum Metense E 
mari Chronico demonstretur, vel unicum exemplum, — seu Trevirense, de quo ita ad hunc annum Chrono- Tuus 


Cunegundis 
[ratribus, 


hebdomadibus, et diebus quinque eam temuerit, cepit. Adnecti lic potest, quod ad istum annum no- ΚΕ 
adeoque initia ejus omnino retrahenda esse ad men- — tavit Albericus, Jopiliam juxta Leodium dedisse 

sem Februarium prioris anni 1004. Ne vero dubium — Henrico Virdunensi episcopo sanctum Imperatorem, 

in hac ve superesse possit, rem apertissime denuo in ecclesias semper et ubique munificum. 

evincit Ditmarus ipse pag. 422, sub finem his ver- 121 Neque vero prateriri hic potest Montis mo-. οἱ Montis 
bis: Iste annus quo hune attüitulavi librum (atti- maehorum prope Bambergam celeberrimum. cano- ME 
tulavit autem anno 1018) nativitatis meze quadra- bium, de quo pluribus in Vita S. Ottonis locuti tio. 


gesimus vel paulo amplius, in mense vero Aprili 
et v Kal. Maii, decimus ordinationis mec introi- 
vit annus ; adeoque completus erat nonus, ipso illo 
mense Aprili inchoatus, postquam nono Kalendas 
Aprilis seu xxut Martii ex hac vita novennio ante 
migrasset praedictus Wigbertus, ez quo per idem 
successionis filum ascendendo, iterum aperte conse- 
quitur, Wigbertum obiisse anno 1009, ordinatum- 
que fuisse toto anle quinquennio, anno 1004 ; et 
quod. demum inde concluditur, librum sextum Dit- 
mari, male, ut ejus termino utar, anno illo wv at- 
titulatum esse. His ita positis, pra fixam nobis tem- 
porum seriem prosequamur. 


Sumus, hoc eodem anno a sancto Imperatore, ejus- 
que conthorali S. Chunigunde Palatinissa et 
Imperatrice, in honorem S$. Michaélis Archan- 
geli fundatum; una cum ipso fere episcopatu 
Bambergensi, inquit Bruschius de Monasteriis 
pag. 87 ; addens fundationis rationem, quod San- 
clo, in secretiori quodam sacello devotius ali- 
quando oranti, apparuerit Michael archangelus, 
qui femur Regis tangens (unde claudus factus 
esse legitur, qui rectus prius incesserat) Evan- 
gelicumque codicem osculandum ei porrigens, in 
hzc verba eum consolatus sit: Netimeas, electe 
Dei, velociter surge, atque hoc signum pacis 


Fisio PosT 119 Ad annum 1007 vel 1008 passim refertur, divinitus tibi transmissum suscipe, Deique cul- 
UA visio S. Henrico Ratisbonz ad sepulerum saneti tum strenue propagare perge. Postea ex Apulia 
' nexa. Wolfgangi oblata, de qua Anonymus cap. 2, qua- in Germaniam (feliciter ibi confecto bello) red- 


que suus olim in moribus institutor adstare visus est, 


eunti, et apud Cassinense monasterium ex calculo 
et hujusmodi verbis compellare : Intuere diligenter 


decumbenti, etc: Sudabit affatim. qui Bruschiana 


hac 


Anno 1009 
colamitates 
el Sancli 
praclare ge- 
δία; 


item annis 
1010 eL 1011. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


hac omnia apte componat cum signatis modo cenobii 
istius exordiis. De claudicatione S. Henrici, ejusque 
verosimiliori causa jam satis dictum. est : id same 
controverti nequit, pradiis multis ac latifundiis ca- 
vum. sibi camnobium. locupletasse liberalissimum Im- 


geratorem, qua omnia luculento diplomate confirma- 


vit anno 1015, wt vide apud eumdem Bruschium 
citata pagina versa. 

192 μιχ Rex Nativitatem Christi Salzburg, 
Pascha vero Augustburg peregit, verba sunt An- 
nalium Hildesemensiwm. Chronographus Saxo totus 
est in describendis amni istius calamitatibus : insolita. 
mempe aquarum mefusione, sanguinis gultis, qua 
Dominica Palmarum vestimentis hominum instilla- 
verint; de obscurato sole, et incendiis insolitis, quae 
omnia pestilentia et mortalitas graves secuta sint. 
De cetero iis prateritis quz ad S. Henricum spe- 
ctant, Ditmari in episcopatum  Merseburgensem 
successionem, de qua muperrime dicimus, accurate 
nolat, cui οἱ Paderbornensem S. Meinwerci insti- 
tutionem adjungere poterat, qua in dictis Annalibus 
Hüildesemensibus et in ejus Vita, satís describitur, in 
qua. et illa pro hoc anno habes, que a S. Henrico 
praclare et largitate vegia gesta sunt. Ditmarus 
pag. 888 tradit, Regem varias occidentalium 
mentes probasse, et ne solito commoverentur, 
sedare tentasse, utpote cujus perpetuam curam 
fuisse ostendit, subditis omnibus cujuscumque seaus 
et ordinis benefacere, et ad indeficientis coronam 
honoris sublato timore properare, ad quam ca- 
piendam in itineribus et aliis necessitatibus ma- 
xime laborans, amicos fecit sibi inimicos, juste 
eosdem exosus ; quod est dicere, persecutiones 
assum propter administratam justitiam. Alias hu- 
jus anni donationes vide apud Gretserum. pag. 69 
et V1, quibus alias adjungit Chronicon Anonymi 
comobit: Schutterani ab abbate Joanne Friderico 
Schannat,in Vindemie sue Litterari collectione 
prima, recens vulgata, quod im eo opere, ordine 
quartum recensetur. 

193 Ammum 1010 sic describit Chronographus 
Saxo : Heinricus rex in expeditionem suas con- 
trahens copias, Bolizlavum Polonie qusesiturus, 
sed quo velle ducebat minime perventurus, gravi 
ingruente sgritudine, media revertitur via.... 
"l'heodorieus Metensium episcopus, dotem et pa- 
trimonium reginz Cunigundis, qua soror erat 
sua, Bavenbergensi ecclesic dolens delegari ἃ 
Rege, contra ipsum rebellat. Hc ipsa paulo la- 
mentabilius deducit Ditmarus pag. 388, nonnulla 
miscens et tramsponens, qua vellem paulo accura- 
tius distincta ; nam misi multum fallar, bellum ad- 
versus Boleslaum, quod sequenti pag. 389 prose- 
quitur, alteri Mosellana expeditioni, qua ad annum 
usque 1011 tenuit, istic praemittendum erat, de qua 
ad dictum annum MxI sic loquitur Chronographus 
Saro : Rex Metensem urbem, przdietumque 
"Theodoricum episcopum tamdiu obsedit, quous- 
que, mediante justitia, pax inter eos convenit. 
Neque tamen. diffiteor, resumi potuisse non semel 
varias illas excursiones ; etenim sub totius narra- 
tionis finem pag. 390, sic habet Ditmarus : Rex 
iterum occidentales invisit regiones, et fluctiva- 
gos habitatorum animos sapientie freno edo- 
mans, natale Domini festiva jucunditate in Pal- 
thi celebravit, quz omnia anno 1010 fieri omnino 
non potuerunt, sed ut minimum signant finem. anni 
1011, quem moz subsequitur dedicatio ecclesia 
Bambergensis. Ad annum 1010 revoca instaura- 
lionem monasterii S. Marie Ratisbong, de qua 
agit Mabillonius pag. 218, num. 52. 

124 Porro celeberrimam eam. dedicationem non 


107 


anno 1011, ut cum. Baronio plures signant, sed 
anno 1012 accidisse probant Chronographus Saco, 
Annales Hildesemenses, et veteres alii cum. Hof- 
manno, quidquid hic repugnet breve Chronicon 
Wiürziburgense apud Baluzium. Notanda vero Stru- 
vii in rebus nostris imperitia, qui postquam. pag. 
384, episcopatus Bambergensis fundationem. perpe- 
ram firmatam ait a Joanne PP. XXII, paulo post 
ineptius subdit : Iste etiam episcopatus presente 
Benedicto VIII Papa, peracta templi majoris 
constructione, anno ΜΧΠ demum fuit consecra- 
tus. Melius doceri poterat, si ad. Ditmari verba qua 
recitat, tantillum. attendisset. Ita loquitur dicta jam 
pag. 390 : Peracta in civitate Bavenbergensi 
ecclesia majore, cum natalitius Regis dies esset, 
et xxxv jam inciperet, zr Nonas Maii omnis pri- 
matus ad dedicationem istius aule ibidem con- 
gregatur, et sponsa hzc Christi per manus Joan- 
nis Patriarche de Aquileia et aliorum plusquam 
xxx episcoporum dedicatur. Addit Chronographus, 
XXXvI episcoporum ministerio consecratam, qui- 
bus consentiunt Annales Hildesemenses : in his vero 
omnibus mec verbum, unde quis colligat, Benedi- 
ctum Papam ei dedicationi interfuisse, qui verosi- 
milius necdum electus erat, dum ea. ceremonia per- 
ageretur : utrum vero in Germaniam isto anno 
venerit, infra explorare conabimur. 

195 Subjungit Ditmarus : Post hec synodus 
hic fit magna, in qua Gevehardus Ratisbonensis 
ecclesize preesul ab archiepiscopo suimet argui- 
tur, e£ Metensis ecclesizv presul Thiedrieus a 
rege increpatur, eo quod epistola suimet hunc 
injuste apud Papam accusaret ; sed hec omnia 
et multa alia consilio prudenti sunt finita.... 
Completis omnibus in orientali Francia utilitati- 
bus, Rex Merseburgensem revisit civitatem ac 
ibi sanctam Pentecostes solennitatem celebrat, 
etin primo mane Dominiez diei, qua sanctus 
Apostolos replevit Spiritus, Tagmo archiepisco- 
pus infirmari ccepit, qui paulo post. v Idus Junii 
non obiit, inquit idem Ditmarus, sed ad Christum, 
quem semper amavit, lztus abiit. Hzc omnia 
hic sub unum conspectum exposita. volui, ut manife- 
stius pateat, dedicationem ecclesie Bambergensis 
asserto a nobis ammo 1012 contigisse, quo certum 
est, T'agmonem obiisse, testibus iterum Chronogra- 
pho Saxone et Annalibus Hildesemensibus; quod 
mazime observandum est, ut ostendatur alius Dit- 
mari error, qui jam proxime aiebat Natale Domi- 
ni in Palthi seu Palithi celebrasee S. Henricum 
immediate ante consecrationem ecclesi Bambergen- 
sis, cum. distinctius memorent. citati Annales, duos 
alios Natales Domini intermedios celebrasse San- 
ctum, a quibus annus inchoatur nempe anno ΜΧῚ in 
Frankenavord, et wxir in Thornburg, quo pradi- 
cta dedicatio vere ibidem consignatur. 

196 Ew his denuo patet, quod supra non semel 
divi, in ordinandis temporibus Ditmari chronico 
cautissime utendum. De cetero reliquos. sancti Im- 
gevatoris labores in componendis rebus imperii, cu- 
jus partes omnes quotannis lustrando ignorare mon 
poterat; et pace cum Slavis, aliisque hostibus con- 
cilianda. solicite àmpensos, fusius memorat. laudatus 
toties Ditmarus toto. reliquo libro sexto, ubi pag. 
397 ingreditur annum 1013, quo Epiphaniam A l- 
stidi celebravit S. Henricus, Purificationem sanctz 
Dei Genitricis in. Magdeburg, Paschale vero fe- 
stum cum Meinwerco, sibi admodum familiari, in 
Pathebrun digna veneratione peregit, Penteco- 
sten autem nobiscum, nempe im Merseburg : in 
cujus vigilia Boleslavus, cum securitate obsidum 
apud se relictorum, venit, et optime suscipitur ; sic 


ut 


AUCTORE 

J-B-8 
Anno 1012 
dedicalio ec- 
clesie Bam- 
bergensis, 


atque ibidem 
synodus. 


Gesla anni 
1015, 


AUCTORE 


J. B. S. 


ubi inquiri- 
tur an Bene- 
dictus PP. 


VHI 


in Germa- 
niam eo Lem- 
pore vene- 


rit, 


C 


708 


ut tuta ez. ea parte omnia reddere. voluerit Henri- 
eus priusquam meditatum. iter Italicum ingredere- 
tur, ad quod per id tempus res disponebantur. Non 
fuitannus iste F'uldensibus multum propitius, quippe 
quo Bronhag abbas deponitur, et tune hoc mo- 
nasterium, confratribus late discedentibus, a 
priori statu mutatur : que paulo durius, jam dicto 
anno 1018, α Chronographo Saxone exprimuntur, 
his verbis : Rex stultorum depravatus consilio, 
Fuldensis monasterii bona mirabiliter diripuit, 
etc. Sed haec mitius explicata videantur a Mabillo- 
nio pag. 252, a num. 88. 

197 Pergit Ditmarus : Rex autem ad occi- 
dentales pergens regiones, iter suum in. Longo- 
bardiam disposuit, et iterum ad nos repedavit ; 
et inde x1 Kal. Octobris discedens, per Bavario- 
rum fines atque Suevorum, usque ad loeum qui 
dicitur * properavit. Hue exercitus undique con- 
fluit, et hine usque Romam Rex sine omni scru- 
pulo, regina comitante, venit. Sequuntur nova 
Boleslai scelera, et occulte adversus S. Henricum 
machinationes, quz tamen minime impedivere quo 
minus rebelles sibi Longobardos in ordinem reduce- 
ret ac demum in. Urbe imperiali corona. insignire- 
retur. Sed his pramittenda sunt, si quoquam. perti- 
nent, qua sub finem libri sexti, plane aliud. agens, 
interserit Ditmarus pag. 399 de adventu, ut aliqui 
intelligunt, Benedicti VIII in Germaniam, pro- 
pler intrusionem, ut. putant, cujusdam Gregorii. 
Audi ipsum : Namque Papa Benedictus Gregorio 
cuidam in electione przevaluit. Ob hoe iste (qua- 
vitur quis? )ad Nativitatem Dominicam in Palithi 
venit cum omni apparatu apostolico, expulsio- 
nem suam omnibus lamentando innotescens. Ex 
his collegit Baronius ad annum 1012, Benedictum, 
Roma a Gregorio expulsum, fugisse in Germaniam, 
ad S. Henricum, opem ejus imploraturum ; in quo 
ipsum recentiores omnes sequuntur cum. P'rancisco 
Pagio recentissime in suo Breviario Pontificum to- 
mo 2, pag. 291, tametsi recte advertat, neminem 
unum veterum Germanorum. scriptorum. de ea Be- 
nedicti expulsione, aut de schismate ea causa orto 
meminisse. 

128 Neque id mirum sane : nam nisi ego vehe- 
mentissime fallor, Eminentissimus Annalista Dit- 
mari sensum haud wecte assecutus est; ut jam ta- 
ceam rem. omnem de qualicumque post Sergii PP. 
IV obitum schismate, perperam anno 1012 innexam 
esse, qua referenda videtur ad sequentem 1013, 
cujus initium (à Natali Domini inchoando ) in Pa- 
lithi celebravit S. Henricus. Jotabis igitur eo loco 
alia prorsus omnia a Ditmaro tractari, ad, ecclesiam 
suam. spectantia, ibique plane obiter rem. istam in- 
sinuari, que profecto aliter explicari merebatur, si 
Benedictus ipse Papa legitimus in. Germaniam pro- 
fectus fuisset ; quod haud dubie non tacuissent Clwo- 
nographus Saxo, Ditmari in multis contractor, et 
Annales Hildesemenses, nec alii equales aut prozi- 
me secuti. Ut mentem edisseram, verte Ditmari 
verba quamdiu et quo modo volueris, evolve cetera 
omnia, sive pracedenlia sive subsequentia, ut vel 
verbum extundas, quo inmuat, sanctum Imperatorem 
Benedicti partes suscipere debuisse, aut ipsi ulla in 
re patrocinari vel opitulari ; aut postea. Romam per- 
exisse, ut ipsum quocumque modo in Sedem resti- 
tueret. Utut obscurius locutum. censeas Ditmarum, 
aut nihil dicit, aut satis indicavit, per iste, non 

Benedictum, sed. (tregorium fuisse fugitivum 18TUM, 
eui Benedictus praevaluit, utpote qui prse ceteris 
antecessoribus maxime dominabatur. Et vero 
Tusculanorum comitum notissima per id. tempus po- 
tentia facillime etiam armis praevalere potuit, ad- 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


versus minoris ποία hominem Gregorium, qu exter- 
na auxilia implorare compulsus, verum a Sancto 
eaauditus mon sit. 

129 Verbo dicam, non de electione Pontificis 
aut de schismate ea causa exorto ibi agit Ditmarus, 
sed ea expendit potissimum, quz Romani Pontifi- 
ces et. S. Henricus im Ecclesie augmentum et 
splendorem. certatim. contulerunt ; en. ultima, verba 
quibus librum sextum. concludit : Henricus etenim 
rex ecclesiam adauxit nostram multis utilitati- 
bus, imprimis divino apparatu, et de omnibus 
curtis, quas in Turingia et Saxonia habuit, duas 
nobis tradidit familias. Euangelium auro et tabu- 
la ornatum eburnea, et calicem aureum atque 
gemmatum eum patina et fistula; item cruces 
duas et capulas ex argento factas, e£ magnum 
calicem ex eodem metallo, cum patina simul et 
fistula dedit. Quidquid in praediis ab intercesso- 
ribus meis neglectum erat, przecepto renovarat; 
ut ita et hujus ecclesiae non solum restaurator, sed et 
fundator appellari mereatur, quemadmodum et Pa- 
derbornensis, quam hoc eodem anno 1013 opulento 
pradio prater alia donatam, dum. Werlis decumbe- 
rel, pluribus aliis beneficiis cumulavit; et S. Bern- 
wardo Hildesiensi episcopo comitatum integrum so- 
lita sibi largitate contulit, quarum donationum in- 
strumenta vefert. Schatenus noster a pag. 402. 
JDiceres sanctum. Imperatorem tot piis largitionibus 
prosperum iter Italicum a Deo impetrare voluisse. 
Nos hinc alteram vitz periocham, imo imperii ejus 
epocham inchoabimus. 


ὃ XIII. S. Henrici Rome coronatio, et 
qu: eam secuta sunt, usque ad adven- 
tum Benedicti PP. VIII in Germaniam. 


' pere suum septimum sic exorditur Ditmarus : 
Decursis a Dominiea incarnatione post mil- 
lenarii plenitudinem numeri annis tredecim, et 
in subsequentis anni secundo mense, ac hebdo- 
mada tertia, anno autem regni ejus tertio decimo, 
et die Dominica, ac v1 Kal. (lege xv1 Kal. sub lit- 
tera Dominicali C) Martii, Henricus Dei gratia 
rex inclytus, a Senatoribus duodecim vallatus, 
quorum sex rasi barba, alii prolixa mystice ince- 
debant cum baculis, cum dilecta suimet conjuge 
Cunegunda ad ecclesjam sancti Petri, Papa ex- 
spectante venit, et antequam introduceretur, ab 
eodem interrogatus, si fidelis vellet Romans 
patronus esse et defensor Ecclesim, sibi autem 
suisque successoribus per omnia fidelis, devota 
professione respondit; et tunc ab eodem inun- 
ctionem et coronam cum contectali sua suscepit. 
Priorem autem coronam super altare Principis 
Apostolorum suspendi przecepit. Eodem die Papa 
eis cceenam ad Lateranum fecit copiosam. Quz 
porro turbe octavo abhinc die Roms et a quibus 
excitata, mom est hujus loci describere : compendio 
sua inde accepit Chronographus Saxo, Imperatorem 
Papiam reducens ad. Resurrectionem. Domini, cui 
Chronicon Casinense lib. 2, cap. 31 ipsam .Roma- 
nam coronationem af[figit, quod jam. alibi a nobis 
vefutatum. est. Papa igitur confirmatis utcumque 
Longobardorum. animis, im Saxoniam remeavit : 
tum de monachis Corbiensibus ea adjiciuntur, quz, 
ut et PFuldensium cum Sancto controversias, malo 
apud Mabillonium in Amnalibus Benedictinorum 
legi, quam hic a me operosius recitari. 

131 Huc propius spectat quod marrat Glaber 


Rodul- 


D 


quod non vi- 
delur verosi- 
mile. 


Anno 1014 
Romse coro- 
natus 


A 


“- 
alobum. aAt- 
um Clunia- 
cum misisse 


dicil, 


B 


imo cum 
paüucis fami- 
liaribas 60 
perrexisse. 


Huc etiam 

referendus 
€piscopatus 
Bobiensis 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


Rodulphus, historie sux lib. l, cap. 5, de pomo 
seu globo aureo, pretiosis gemmis circumdato , et 
cruce aurea. supereminente ornato, quod tamquam 
mundana potentie symbolum S. Henrico obtulerit 
Benedictus PP., ipse vero protinus miserit ad 
Cluniacense monasterium Galliarum, quod etiam 
tunc temporis habebatur religiosissimum cetero- 
rum, cui et alia dona plurima contulerat orna- 
mentorum, inquit ibidem laudatus Glaber. At si 
vera sunt que Legenda tradit cap. 26, non opus 
fuit ea missione, cum, ut in Vita videbitur, Clu- 
miacum. perrezerit sanctus ipse Imperator, et nom 
solum. globum, sed coronam. auream obtulerit ; imo 
et alia plura de quibus meminere amba S. Odilonis 
Vitz a Majoribus nostris editz x Januarii : et prima 
quidem pag. 18 et 26 ; posterior vero num. 6 ac 21. 
De ea peregrinatione nihil memorant. Ditmarus, 
Chronographus Saxo aut aequales alii, verum. ea 
Vita S. Meinwerci id non incongrue collegit .Ma- 
billonius, Annalium lib. 55, pag. 241, ubi non video 
cur ad annum 1015 revocet qua verosimillime, si per 
id tempus facta. sunt, ad annum 1014 pertinent ; 
dum nempe per Burgundiam in Alsatium, et inde 
per Leodium et Trevirim transitum fuerit, ut ha- 
bet citato capite Anonymus. 

132 Referri merentur qua ibi tradit Mabillo- 
nius: Anonymus auctor, qui librum scripsit de 
rebus gestis beati Meinwerci Paderbornensis, 
haud obscure significat, Henricum Imperatorem 
in reditu ex urbe Roma post suam coronationem, 
cum domno Meinwerco episcopo, paucisque fa- 
miliaribus ad Cluniacense monasterium, pro suce 
religionis fervore et situ loci maxime nominatum, 
divertisse, deducente forsan Odilone abbate, qui 
ipsum in illo itinere comitatus fuerat; visuque 
ea comprobasse, quz, fama referente, de sacro 
illo cenobio acceperat : tumque coronam auream 
pretiosissimam ad Missam, qus de Cathedra S. 
Petri appellatur, obtulisse, et fraternitate mona- 
chorum humiliter petita et accepta, omnium fra- 
trum precibus se commendasse. Πα et plura, de 
aliis beneficiis eidem. ccenobio a Sancto collatis, ab- 
ductisque inde monachis pro condendo monasterio 
Abdinghoffensi vide ad diem v Junii cap. 4, num. 
26, pag. 521. Hac mos paulo longius abducere ab 
dis qua post coronationem. Romane ipsi Ecclesie 
indulsit recens inauguratus Augustus, quaque in 
Pagii Breviario explicata habes a pag. 298 ; qui- 
bus adde alia liberalissimi Cesaris placita apud 
laudatum Mabillonium pag. 931 et 239 ; atque ea 
demum quz pro dilecta. ecclesia Bambergensi enu- 
merat Hofmannus col. 49. 

133 Neque vero pratereunda sunt qua habet 
Ditmarus, ad quem iterum redeo, de instituto per 
S. Henricum episcopatu Bobiensi priusquam talia, 
excederet. In his partibus, inquit, Csesar episco- 
patum, quod erat tertium devoti operis sui orna- 
mentum, in Bobia civitate, ubi Christicolce sancti 
et confessoris inclyti Columbanus et Attala cor- 
poraliter requiescunt, communi consilio et licen- 
tia comprovincialium episcoporum construxit ; 
quia summa necessitas, et quie eam preecellit, 
Christi charitas ad hoe instigavit. Hic cum ma- 
xima prosperitate et gloria Alpinas superat dif- 
fieultates, ac nostre regionis adiit serenitates, 
quia aeris et habitatorum qualitates nostris non 
concordant partibus. Mitto qua hic odiosius in 
Longobardos aliosque torquet Ditmavus ; salis sit 
hunc annum. 1014 cum ipso absolvere et alterum 
inchoare, his verbis : Imperator autem iranscensis 
Alpibus, ceterisque adjacentibus provinciis re- 
gendo decursis, Natale Domini celebravit in Pa- 


"Tomus n Julii. 


709 


lithi, et post. hzec ad Merseburg venien*. Bole- 
slavi fidem et auxilium suis innotuit fidel bus, et 
ut ab eis ad excusationem, aut indictre rei emen- 
dationem. is vocaretur, unanimes poscit. Afque 
hac eo pacto recte disposita sunt et annis suis apte 
innexa, qua ab aliquibus non parum turbantur, cum 
aliis confusa et commizta. 

134. In eorum mumero collocandus est hic auctor 
Vite S. Meinwerci, qui cap. 4, num. 22, memo- 
rans, S. Henricum, subjectis omnibus et in dedi- 
tionem reductis, quz rebellare tantaverant, ur- 
bibus, proximum nataleDomini Papiz celebrasse ; 
inde ipsum in Apuliam deducit, cui subactz Isma- 
helem prafecerat ; tum. ad. Montem Casinum, ubi 
a calculo liberatus fuerit; ac demum, mum. 23, 
Romam cum Domina Chunigunda, cum triumpho 
magno intrasse ait, ubi a beato Benedicto Papa 
VIII benigne et honorifice susceptus... solenni 
benedictione, cum universi populi inexistimabili 
exultatione in Czesarem et Imperatorem conse- 
cratus sit. Nimirum confuse hic sunt binz eapedi- 
tiones ltalice S. Henrici, nempe hac, qua sola 
coronatio brevi tempore peracta est, cum alia paulo 
fusius infra explicanda : quod facile advertisset 
seriptor, si coronationis diem, nempe x1v F'ebruarii 
expressius signasset. Quis enim facile concipiat, S. 
Henrieum Natale Domini Papiz celebrasse, inde 
subjugasse Apuliam, atque in Monte Casino zgrum 
decubuisse, Romam interim satis tempestive attigisse 
ut dicto die xiv Februarii Imperatoriam inaugura- 
tionem. susciperet? INon satis apte temporibus suis 
isthac divisa sunt, quz etiam omnia huc falso revo- 
cavit Hofmannus col. 50 cujus ea facilius admisero, 
qua ibidem. refert mum. "I9 : tum vero sequenti de 
compositis per hac tempora, cum. Gundecaro Eystet- 
tensi de finibus Bambergensis ecclesiz controversiis. 

135 Post citata proxime Ditmari verba, aliu 
interseruntur, qua temporum. seriem nonnihil tur- 
bare possent, nisi ex distincto charactere posito pag. 
402. constaret, sanctum Imperatorem Pascha cele- 
brasse in Merseburg anno 1015, quo vigilia Re- 
surrectionis incidit in v Idus Aprilis, ab ipso ex- 
presse signatum ; Paschate incidente in 1v Idus seu 
diem x ejusdem mensis : In. Ccena. autem Domini 
ait Ditmarus, se chrisma in ejus presentia indi- 
gnum benedixisse. Sic pro eo anno Chronographus 
Saxo : Henricus Imperator in Walbike diem 
Palmarum agens, nuntios de Italia sibi in sacra- 
menta constrinxit, et inde digressus, Merseburg 
Paschale festum peregit, ubi Bolizlavo omnia 
munera, que illi miserat, simul cum gratia per- 
dit, dum illum legatione superba infestum red- 
didit. Hac viam sternunt ad repetitas excursiones 
et bella rarius interrupta cum. Boleslao tunc acriter 
gesta, in quibus vario marte pugnatum est, ut istic 
et apud Ditmarum fusius legi potest ; cum ad nostrum 
institutum non magis pertineant quam. recurrentes 
denuo deplorande cum Corbeiensibus monachis con- 
tentiones apud. .Ditmarum pag. 403, ad quas exci- 
tandas nonnullam partem. habuisse S. Meinwercum 
Paderbornensem episcopum, paulo distinctius eaplo- 
vavit Mabillonius in citatis Annalibus ad. hunc an- 
num 242, quo lectores remittimus. 

136 Sequentem annum 1016 inchoat Chrono- 
graphus : Imperator Natalem Domini in Pathel- 
brunnem festivis peregit gaudiis ; posthzc Pop- 
ponem Luippoldi marchionis filium, et Bavenber- 
gensis ecclesi: prepositum, Trevirensi preefece- 
rat urbi. Et cum is ab Erchenbaldo Mogontiensi 
archiepiscopo jussu Cesaris et licentia Virdu- 
nensis episcopi (qui primus horum in ordine 
confratrum) consecrari debuisset, ἃ Thiederico 


105 Metensi 


AUCTORE 


JOUER ἘΣ 


non item bet- 
Ium in Apu- 
lia. 


Gesta anni 
1015, 


et anno 1016. 


AUCTORE 


Anno 1017 
legatio α Βε- 
nedicto Pon- 
tifice, 


C 


reconciliatio 
fratrum S. 
Cunigund:s, 


710 


Metensi antistite, eo quod a se justius hz:ec ordi- 
natio fieri deberet, assidua acclamatione, humili- 
que petitione id incassum prohibebatur : nam 
Imperator hune, scripta demonstrantem et banno 
id interdicentem, non exaudivit, et unctionem 
fecit compleri. Adde his varias principum particu- 
larium discordias aut armis, aut amica compositione 
sopitas, et. perpetuas inimici semper Boleslai incur- 
siones de quibus Ditmarus usque ad pag. 4006. 
Eidem preterea anno affipenda sunt qua ibidem 
subjungit de proxima Palmarum jucunditate ab 
Imperatore cum Henrico, venerabili Wircibur- 
gensi episcopo completa, ac Coena Domini et 
Passione, cum Paschali tripudio honorabiliter in 
Bavenberg peractis, etc. Lege qua ibidem attezun- 
tur de Rudolpho Burgundiz rege Sancti avunculo, 
regnum. suum per donationem οἱ tradente, quod 
biennio post, accedente procerum consensu fuit con- 
firmatum ; item. eventus alios etiam  Anglicanos, 
quos enumerare mon vacat, ad S. Henricum redit 
Ditmarus pag. 412, ita scribens : 

137 Anno Dominice Incarnationis [ Mxvir 
Kal. Januarii] Imperator a Palithi, ubi celebra- 
vit Natale Domini, exiens, in Alstidi Epiphaniam 
Domini solenniter peregit. Paulo inferius : Nuntii 
de Italia hue venientes, gratulabundi ad sua re- 
deunt ; ài fortasse qui a Benedicto P P. VIII attu- 
lerint aurei capitalis ornamenti, invicem gemmati 
reginz Saracenorum, Roma capite plevz, partem, 
quze mille libris computabatur, ut pracedenti pag. 
411 idem Ditmarus memoraverat. Gratulabundi 
autem redierint nuntii, quod postulata adversus 
Saracenos οἱ Gracos auxilia addixisset Casar, qua 
tamen quinto demum post anno suppeditari potuere. 
Iter Imperatoris ad occidentem dispositum, ob 
vide asperitatem est dilatum. Imperator hoc quod 
ex parte Bolislavi rogatus, laudat, convenisse 
ad eum principes suos, et si quid boni vellet sibi 
exhibere, cum eorum consilio libenter acciperet : 
mittuntur invicem nuntii, et induci ponuntur. 
Interim Imperator Purificationem sancte Dei 
Genitricis nobiseum celebrat. Posthzc episcopi 
et comites ob contemptum Bolislavi, se fallentis, 
tristes adveniebant, et Imperatoris mentem 
apertis legationibus incendunt. Ibi tunc de futura 
expeditione tractatur. Videantur tota illa pagina 
413 plura S. Henrici in varias ecclesias beneficia, 
α quibus nimirum cessare non noverat. 

138 Palmas Rex celebrat in Magontia, et in 
Ingelheim Pascha, et in his partibus magis ho- 
norifice ac potestative numquam fuit. Et quia ob 
tantam solennitatem maxima ibidem finiri non 
poterant, ad Aquisgrani ponitur conventus, et 
iune illic eum consilio Heriberti archiprzsulis, 
Thiedericum Metensem episcopum et Henricum 
fratrem placavit. Regina autem Cunegundis, a 
Francoforde a Czesare discedens, cum ad locum, 
qui Capungun dicitur, veniret, infirmatur, et ibi 
tunc Domino promisit, se ad laudem ejus unum 
facturum monasterium. Pag. 414 : Imperator 
autem audiens, contectalem suam levius habere, 
et votum fecisse Domino, grates Christo persol- 
vit ex animo. Paulo infra : Caesar vero ad orien- 
tem tendens, Imperatricem ad se in loco, qui 
Patherbrunnum dicitur, venire jubet. Inde ambo 
usque ad Magdeburg profecti. Ad alia deinde loca 

simul profecti sunt, donec regressa Imperatrice, 
ceterisque compluribus, ipse, Imperator, turma- 
tim processit; nempe cum ingenti exercitu Bole- 
slao imminens, quem loto fere reliquo anno. insecu- 
lus est. Hac paulo uberius deducta hic volui, ut 
manifestius pateat, quam mon satis congrue ad hunc 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


annum 1017 referendam. censuerit Hofmannus ce- 
leberrimam illam S. Cunegundis per vomeres can- 
denles probationem, quc alteri melius convenire 
potuisse videtur. Cetera vide superius et ad diem ux 
Martii. 

139 Ut nullum annum vitz sum largitionibus 
Casare dignis vacuum esse voluit S. Henricus, sic 
el hunc in quo versamur illustrem reddidit, teste 
Ditmaro pag. 316. Verba ejus recito : Insequenti 
Dominica die, id est πὶ Nonas Novembris Cxesar 
quoddam predium, Bogaliei vocatum, quod tum 
ab Hatholdo milite sibi placito acquisivit con- 
cambio, confratribus nostris in Merseburg Chri- 
sto famulantibus dedit, et locum quemdam a Ha- 
gero, predicti senioris germano decem talentis 
argenti comparatum, eorumdem utilitatibus ac- 
commodavit, prazeceptisque suimet firmari prz- 
cepit. Tres quoque ecclesias in Lipzi et in OI- 
scinzi, ac in Gusua positas mihi concessit. In hoc 
vernali tempore idem aureum altare ad decus 
ecclesi: fabricari jusserat nostre, ad quod ego 
ex antiqui altaris nostri sumptu auri sex libras 
dedi. Circa medium Decembrem, Bambergam pri- 
mum pervenit Imperator, ubi Henricum, quondam 
Bavariorum ducem, et tunc octo annos et pene 
tot menses, sua depositum culpa, pristinis resti- 
tuit honoribus die Dominica ; quo tempore nemo 
direrit, Henrici istius sororem  Cunigundem ad 
probationem vocari potuisse. Ut autem cum Ditmaro 
conclusionem anni faciam ; verbo adjiciam con- 
firmationem α Sancto monasterii .Kemnadensis , 
predia ecclesie Paderbornensi donata, aliaque is- 
tiusmodi quorum. instrumenta exhibet Schatenus 
a pag. 422. 

140 Ad annum 1018 ingressum praebet Dit- 
marus, dum pag. 418 ait Imperatorem, post 
brevissimam moram, ab Bavenberg discedentem, 
ad Wirciburg primo, denique ad Francofordi ve- 
nisse, ibidemque nativitatem Dominicam festivis 
peregisse gaudiis. Inde ad librum octavum et vitze 
aque ac Chronici sui ultimum transiens, orditur in 
hunc modum : Anno Dominieze Incarnationis mil- 
lesimo xix, Indict. 1t, anno autem Domini Hen- 
rici Imp. Aug. xvr, imperii autem 1v, Circumci- 
sio Dominica et Theophania in przedicta civitate 
ab eodem venerabiliter colebatur, posteaque jus- 
su suo et assidua Bolislavi ducis supplicatione, 
in quadam urbe, Budissin dicta, a Gerone et Ar- 
nulpho episcopis..... pàx sacramentis firmata 
est πὶ Kal. Februarii, non ut decuit, sed ut tunc 
fieri potuit, electisque obsidibus acceptis, preedi- 
cti seniores reversi sunt. ZTujusmodi iterate sa- 
pius cum .Boleslao transactiones constantem. pacem 
imperio non veddidere, ul demonstrat deinceps plu- 
ribus, quae huc non pertinent, uti nec gentilium abo- 
minandz superstitiones, ad quas Csesar graviter su- 
spirasse dicitur pag. 420, qua demum. ea subjun- 
git que nuper attigimus. Jam, inquit Ditmarus, 
declinam ab his, et loquar Imperatoris nostri 
prosperitatem nuper sibi exortam. Avunculus 
namque suus, Burgundionum rex Rudolphus, 
coronam et suimet sceptrum cum uxore sua ef 
privignis ac optimatibus universis sibi concessit, 
reiteraturque sacramenti confirmatio, actumque 
est illud Mogontiz..... et xvir Kal. Aprilis ma- 
gnafit in Nuimagen synodus. Cetera in fonte le- 
genda sunt. 

141 Ad finem operis vergens Ditmarus, gratis- 
simum erga. Cesarem animum. testari mon. desinit, 
pag. 492 insignia alia in. ecclesiam suam collata ab 
eo beneficia emumerans. Oportet autem tuam sci- 
re pietatem regis nostri et Imperatoris Henrici 


multi- 


D 


et varie anm 
islius dona- 
Liones. 


Acta cum 
DBoleslao an- 
n0 1018; 


beneficia ec- 
clesig Merse- 
burgensi cot- 
lata, 


B 


aliaque, qui- 
bus finitur 
Ditmart 
Chronicon. 


Chronogra- 
phi Saxonis 
Correctio. 


DIE DECIMA QUARTA JULII. 


multiformem benevolentiam ecclesiz exhibitam 
nostre, de qua partem quamdam superius com- 
prehendi, majorem vero quia indiscussam reli- 
qui, nune scribere tibi optimum duxi. Vide ut 
assidua recordatione tui sit renovator, et indefi- 
ciens auxiliator nostri, ut temporibus illis, in 
quibus deest spes miseris, et ecclesi:e Mersebur- 
gensi..... Et quia tempus non est, singulariter 
enarrare, qui przceptis ejusdem confirmata 
poteris videre; hzec sola assigno, quz auctorita- 
te carentia, imposterum forsitan peritura timeo : 
Sanctze victoriosissim:e crucis partem cum ceteris 
Sanctorum reliquiis, et altare aureum, gemmis 
honorifice distinctum, et pixidem auream lapidi- 
bus pretiosis ornatam, collectariumque cum im- 
pensis propriis, et etiam nostris decoratum cum 
duobus thuribulis ac argenteo bicareo, larga 
manu Csesar nostrz dedit ecclesiz..... Sed quia 
de melliflua ejusdem pietate satis dicere nequa- 
quam sufficio; de sua conversatione, sicut pro- 
posui, ordinatim explicare studiosius anhelo. Qua 
utinam ab ipso explicari potuissent! qui finem vitae 
eo anno fecit, sub. exitum, opinor ; nam. ultra Se- 
ptembrem Chronicon suum. perduxit. 

142 Ut reliqua, ad hunc annum spectantia pau- 
cis decurram, pag. 423 ait, Imperatorem, post 
longam inhabitationem in Neumagen, ubi non- 
nulla praclare statuta sunt, descendentem, solen- 
nes Rogationum dies in Aquisgrani studiose ce- 
lebrasse.... Pentecosten in Ingelheim, wnde in 
Burgundiam properavit; Jmperatrir vero, ordi- 
nata in Capunga vita monastica, fratrem suum du- 
cem Henricum, de quo supra non semel, Ratispo- 
nz inthronizavit. Pluribus hinc intermixtis, etiam 
iis qua a. Boleslao patrata sunt, hec demum de San- 
cto subjungit : De Imperatore nostro mihi nunc 
sermo oriatur, qui de invisa expeditione, opinor 
Burgundica, reversus, nil de promissis percepit, 
sed parum sibi renitentibus nocuit. Habe verba 
ultima : Imperator noster cum de his omnibus, 
non multum faventibus, efficeretur certus, unum 
in Suevia regione colloquium de republica habuit, 
et mox per Rhenum solicitus descendit. Namque 
cooperatores ejus, et regni suimet columnz, ma- 
xima parte, proh dolor! cecidere, sibique grave 
pondus occultum, fidei simulatores occultis resi- 
stere insidiis per extraneos nituntur, ut non li- 
ceat eilibertate congruenti imperare, eorumque 
injustam temeritatem in aliquo minorare. Atque 
is Chronici finis est, quo et hanc Vite S. Henrici 
periodum concludimus, alibi quasituri, quz ad reli- 
quos vite annos ordinandos conducent : in quo id 
molestum maaime quod Chronographus Saxo duos 
hic amnos in unum conflasse videatur ; unde turbatio 
de qua proxime agendum. erit. Ad indeficientem 
Sancti liberalitatem pertinent tabulae apud. Schate- 
num a pag. 438. 


$ XIV. Reliquum vite S. Henrici usque 
ad felicem exitum wxxiv. 


1555 hic prorsus Ditmaro, steriliora. erunt 
qua de ultima vitz S. Henrici periocha ordi- 
nari poterunt; idque dolendum. imprimis, Chrono- 
graphum Saxonem sub ipsum principium toto anno 
a vera chronologia deflectere, dum ea qua Ditmarus 
recte et certo anno. 1018 consignavit, ipse ad se- 
quentem 1019 perperam reduxit, ut ex primis et 
ultimis ejus verbis jam. faxo intelligas. Ccesar, in- 


711 


quit, a, Bavenberg pergens, per Wircibu"z venit 
Francekenvorde, ubi Natalem Domini regio more 
peregit. Jta ille exerrans; mam. Circumcisionem. 
etiam Domini et "heophaniam, non anno 1019 sed 
1018 P'rancofurti celebrasse sanctum Imperatorem, 
ex ordine et flumw rerum, atque expressimis Ditma- 
ri terminis paragrapho. pracedenti ostendimus ; et 
Tursus, scpe laudatum. Ditmarum et vivendi et scri- 
bendi finem fecisse, ut apud. scriptores passim om- 
nes in confesso est; contra quam idem. Chronogra- 
phus Saxo, ad dictum ipsi annum. 1019 in fine sub- 
dat: Pie memorie Thietmarus episcopus Mer- 
seburgensis migravit ad Christum. At enim res 
tota salva persistit, si sola. fiat. transmutatio anno- 
vum, forte amanuensiwm socordia perperam signa- 
torum, quod ex confuso precedenti canone, de quo 
provime meminimus, profluxisse existimandum est, 

144 Ast ibi error non sistit, eodem enim passu 
procedendo, quz ad verum annum 1019 spectant, 
sub sequentis anni 1020 titulo collocata sunt, ipse 
nimirum Benedicti PP. VIII Bambergam ad Cz- 
sarem adventus, quem certissime constat anno 1019 
contigisse, ut habent Annales Hildesemenses, breve 
Chronicon Wirciburgense, Hermannus Contractus, 
Lambertus Schafnaburgensis, Marianus Scotus, 
Vita S. Meinwerci in Actis v Junii pag. 538, 
num. 82, et veteres passim cum Hofmanno, quos 
recte secutus est Baronius, contra, Sigebertum, AI- 
bericum et pauciores alios, sequacibus tamen suis 
non carentes. Interim qua ante augustissimum con- 
gressum a, Czsareeo anno gesta sunt adversus Ber- 
nardum Saxoniz ducem ecponit Schatenus noster 
ex Vita S. Meinwerci cap. τι, num. 81, ubi denuo 
imo per totam eam. Legendam observari potest pro- 
pensissima. Imperatricis in ecclesiam Paderbornen- 
sem beneficentia, α laudato Schateno ex diplomati- 
bus commonstrata. Ceterum extra, controversiam po- 
nimus, Papam Benedictum Bamberge a S. Hen- 
rico exceptum anno szpe dicto 1019, cujus ingres- 
sum et solenniter acta describit Legenda cap. 23, 
chronologice iterum. infelix, quod. ultimam. Sancti 
in Italiam excursionem adventui Benedicti P.P. in 
Germaniam. pramittat, cum. toto ferme triennio 
pracesserit, ut ex sequentibus manifeste patebit. Qua 
autem in ea Vita memorantur hic a nobis describen- 
da non sunt ; nonnulla hinc inde apud. Hofmannum 
col. 54 explicata invenies. 

145 Sic paucis Chronographus Saxo : Dominus 
Papa Benedictus cum Henrico Imperatore cce- 
nam Dominicam, ipsumque Paschale festum in 
Bavenberg decenti fertur excoluisse ministerio, 
ibique Imperatoris ac principum debito obsequi- 
orum ritu, honorifice ac multipliei opum copia 
donatus, dominam mundi Romam locuples ac so- 
spes revisit. Quamdiu Bamberga commoratus. sit, 
aut quo precise tempore ad propria remeaverit Pon- 
tifex exploratum non habeo; reducem fuisse oportet 
ante mensem. Novembrem, cum Baronius diploma 
eo mense expeditum exhibeat. Quid porro egerit S. 
Henricus toto reliquo isto anno, innumeris monstris 
apud Chrenographum. nobilitato, collige ex: adjecta 
Sigeberti Chronico ad eum annum secunda. incur- 
sione hostili exercitus regis Henrici in Ganda- 
vum Nonis Augusti, quz sunt ipsissima Alberici 
verba, cum pluribus de Rudolpho Burgundie rege 
ex Sigeberto descriptis, qua tamen ab aliis refu- 
tantur. Ad incursionem Gandensem quod. attinet, 
eam ita. explicat Meyerus in Annalibus : Henricus 
Csesar iterum Gandavum usque hostilem in Flan- 
dros fecit excursionem mense Augusto, in qua 
Epponem et Canonem nepotes Imperatoris occu- 
buisse lego. An hac de S. Henrici nepotibus sa- 


lis 


"Adventus Be- 
nedicti PP. 
ἘΠῚ in Ger- 
maniam 
1019, 


FE 
deinde no- 
vum bellum 
Flandricum , 


AUCTORE 


J. B. S. 


et qua San- 
ctus Firduni 
egisse suppo- 
nitur. 


Gesta anno 
1020 cum S. 
Heriberto εἰ 
aliis, 


C 


ilem anno 
1021. 


712 


tis certa sint, fateor me plurimum. dubitare; neque 
ubi hac legerit Meyerus, integrum est explorare. 

146 Postremum hujus anni articulum. impleat, 

quod. Albericus eidem, nescio quo fundamento inne- 
clit: De Henrico Imperatore narratur, et scri- 
ptum reperitur, quob abbati Richardo Virdunensi 
professionem fecerit, et ejus consilio se totum 
commiserit, volens apud S. Vitonem monachus 
fieri; sed sanctus abbas Richardus virtute obedi- 
entie ei injunxit, ne imperium dimitteret quam- 
diu viveret, et ita eum ad imperium remisit. Si- 
mile quid legitur in epitome Vitz ez. Menardo et 
Wasseburgio ad xiv Junii pag. 1003 mum. 6, de 
quo tamen mon meminit auctor Vite primo loco da- 
tus. Rem adoptare. videtur Mabillonius pag. 301, 
ubi ez citata epitome inducitur S. Henricus, tam- 
quam qui monasterium. ingressus hunc. Psalmistae 
versiculum protulerit : Hoec requies mea in secu- 
lum seculi, hic habitabo, quoniam elegi eam. At 
professionem emisisse istic mom dicitur ; sed. solum 
desiderium. ostendisse monasticum. habitum. susci- 
piendi, cui reposuerit sanctus Abbas : Volumus er- 
go et pracipimus, ut ad gubernandum tibi a Deo 
commissum imperium redeas. Quod ec obedientia 
prastitit Imperator, deinceps in S. Benedictum ejus- 
que Ordinem amplius solito affectus. Rem non im- 
pugno, etsi eam ab aliis rejectam noverim : id dici 
potest, annum aul tempus quo ea contigerit, hacte- 
nus incertum esse. 

147 Anno sequenti 1020 .recte affiguntur qua 
narrat auctor Vite S. Meinwerci cap. 12, pag. 
539 : Sequenti anno post natale Domini, Impe- 
rator, commoto exercitu, comitem quemdam Ot- 
tonem, seculi dignitate non minimum przepol- 
lentem, in castro quod dicitur Hamerstein, situm 
supra Rheni littus, obsedit, propter ejus varia fa- 
cinora in episcopum. Moguntinum et alios perpetra- 
ta, ut ibi fusius deductum. invenies. Ad id bellum 
vocatus S. Heribertus Coloniensis, cum se ob mole- 
stam febrim cum | qua conflictabatur, excusasset, ea 
omnia suborta sunt, qua videri possunt et loco cita- 
to, et in ipsa S. Heriberti Vita ad xv1 Martii pagg. 
412 et 485, ut de his nihil hic dicendum. supersit. 
Addit Hofmannus hoc anno (Annales Hildesemenses 
sequentem notant) vehementi terre motu concussam 
Bavariam, et pracipua clade ecclesiam Basileensem 
admodum labefactatam , quod detrimentum resar- 
cire cupiens Henricus, sequenti anno Mxx1 Basi- 
leam venit, et totius ecclesi: molem ad xtv pas- 
sus à Rheni ripa transtulit, et fortissimo muro 
ruenti aggeri opposito, eam in formam multo 
venustiorem et firmiorem restituit, et novis, 
Munstero teste, ditionibus, populis et castris cu- 
mulatissime instruxit. Eadem munificentia Bam- 
bergensi ecclesie tunc etiam prospezisse ibidem me- 
morat idem Hofmannus ; quemadmodum et. Schate- 
mus produclis instrumentis comprobat, qua in Vita 
S. Meinwerci viz credibilia viderentur. 

148 Redit ad justos calculos Chronographus Saxo, 
nonnullis hic locis mutilus, cujus rei primum speci- 
men est, quod annum, quem jam ingressi sumus 1021 

sic inceplet : Imperator pro concessa sibi divini- 
tus victoria, Deum deorum Dominum collaudans, 
Saxoniam properat, solennitatem Palmarum 
Wilbeke peraeturus, gaudiaque Paschalia Mer- 
seburg debita celebraturus devotione. Hoc itine- 
re venerabilem Heribertum archiepiscopum mi- 
grasse felici cursu cognovit, celeri intimante 
legato...... Emensa vero Imperator Augustus 
inchoata via; eunetis, ut ita dicam, Europe pri- 
mis ad eum confluentibus, diversarumque gen- 
tium missaticis ad imperiale ejus obsequium un- 


DE S. HENRICO IMPERATORE. 


dique properantibus, sacrosanctum Dominiez 
resurrectionis gaudium, toto jam conridente 
mundo, eximia celebravit gloria. His igitur om- 
nibus convenienter expletis, Imperator Parthe- 
nopolim profectus, sacros dies Pentecostes apud 
famosissimum ejusdem civitatis archiepiscopum 
Geronem, non inferiori gaudiorum dignzque ve- 
nerationis studio gloriosissime peregit. Inde cur- 
tem regiam, Alstidi dictam, repetens, habitoque 
inibi colloquio, cum totius senatus plebisque con- 
cursu, pios lenitate permulcendo przedulci, seve- 
rà distrietione reos terrendo, totaque industria 
patriam muniendo, intra hujus provincize civita- 
tes totum illum annum feliciter perduxit. Hic 
sistitur, nullo addito verbo de praeparatione exercitus 
ad celeberrimam expeditionem Italicam | adversus 
Gracos, quorum in medio Sanctum constituit anno 
sequenti ut mox dicemus. 

149 Sequitur, inquit Baronius, annus Redem- 
ptoris wxxrr Indict. v, quo Henricus Imperator, 
legationibus, ut vidimus Northmannorum, atque 
ab ipso Romano Pontifice cohortatus, in Italiam 
se contulit adversus Grecos, sua jam potentia 
Ecclesi Romane pavendos, tremendus ipse 
hostibus potenti exercitu, quem ducebat, ut vide 
istic fusius narratum, intermizto cum S. Romualdo 
colloquio, aliisque tum ad bellum, tum ad. Casinen- 
sem S. Henrici commemorationem spectantibus, ea: 
Glabro Rudolpho et Leone Marsicano ; brevius nos 
ez Chronographo, qui ad eumdem annum denuo 
mutilus sic de Cesare loqui incipit : Imperator de 
loco in locum proficiscendo, primum urbi muni- 
tissimze, Troie videlicet (obsidion